Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Tao 0 1166 2241815 2240098 2026-11-12T11:01:06Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Combat_deuxième_croisade.jpg]] with [[File:Bataille_de_Damas_(1148)_-_Français_22495.jpg]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · 2241815 wikitext text/x-wiki {{redirect|Mga tao|konsepto|taumbayan|pangkat-etniko sa Taiwan|Mga Tao (pangkat-etniko)}} {{For|relihiyon|Taoismo}} {{otheruses}} {{Speciesbox | name = Tao | fossil_range = {{Fossil range|0.3|0}} [[Chibano]] – [[Holoseno|ngayon]] | image = Akha cropped hires.JPG <!--The choice of image has been discussed at length. Please don't change it without first obtaining consensus. See FAQ on talk page. Also used at Akha people (section Dress)--> | image_caption = Taong lalaki (kaliwa) at babae (kanan) <!--T| status = LC | status_system = IUCN3.1--> | taxon = Homo sapiens | authority = [[Linnaeus]], [[Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = Subspecies | range_map = World Population Density Map 2020.png | range_map_caption = Densidad ng ''Homo sapiens'' noong 2020 | synonyms = }} <!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> '''Táo''' ('''''Homo sapiens''''') o '''modérnong táo''' ang pinakakaraniwan at pinakalaganap na [[espesye]] ng [[Primata|primado]], at ang huling nabubuhay na espesye ng [[henus]] na ''[[Homo]]''. Bahagi ng [[pamilya (biyolohiya)|pamilyang]] [[Hominidae]], natatangi ang mga tao sa kanilang kawalan ng buhok kumpara sa kapamilya nila, paglalakad gamit ng [[bipedalismo|dalawang paa]], at mataas na antas ng [[katalinuhan]]. May mga malalaking [[utak]] ang mga tao, na nagbigay sa kanila ng kakayahang [[kognisyon|kognitibo]] na naging dahilan upang makatira sila sa iba't-ibang klase ng kapaligiran at makagawa ng mga [[kagamitan]], [[lipunan]], at [[sibilisasyon]]. Isang [[sosyalidad|nakikihalubilong hayop]] ang mga tao, kung saan ang bawat isang tao ay miyembro ng isang grupo na nagdidikta ng kani-kanilang relasyon sa iba, tulad halimbawa ng [[pamilya]], [[kaibigan]], [[korporasyon]], at [[estado|politikal na estado]]. Dahil rito, nakapagtatag ang mga tao ng napakaraming klase ng [[kaugalian]], [[wika]], at [[tradisyon]], mga pangunahing sangkap ng isang lipunan ng tao. May matinding ring [[kuryosidad]] ang mga tao; ang pagnanasang maunawaan at maimpluwensyahan ang mga [[penomena]] ang nag-udyok sa mga tao upang maidebelop ang [[agham]], [[teknolohiya]], [[pilosopiya]], [[mitolohiya]], [[relihiyon]], at iba pang mga [[larangan]] ng [[kaalaman]]. Bukod dito, pinag-aaralan din nila ang kani-kanilang sarili sa pamamagitan ng [[antropolohiya]], [[agham panlipunan]], [[kasaysayan]], [[sikolohiya]], at [[medisina]]. Sa kasalukuyan, tinatayang [[populasyon ng tao|nasa walong bilyon ang kabuuang populasyon]] ng mga tao sa [[Daigdig]]. Sa malaking bahagi ng kanilang kasaysayan, [[nomadiko]] ang pamumuhay ng mga tao, umaasa sa mga pagkain sa kapaligiran o manghuli ng ibang mga hayop para kainin. Nagsimula lamang maging [[modernong pag-uugali|moderno]] ang mga tao noong bandang 160,000 hanggang 60,000 taong ang nakalilipas. Naganap ang [[Rebolusyong Neolitiko]] sa iba't-ibang lugar nang halos sabay, una sa rehiyon ng [[Kanlurang Asya]] 13,000 taon ang nakaraan. Sa mga lugar na ito, nagsimulang [[tirahan ng mga tao|manatili]] ang mga tao [[agrikultura|upang magsaka]] imbes na mangalugad, na siyang nagbigay-daan upang maitatag ang mga pinakaunang [[sibilisasyon]] na minarkahan ng [[paglobo ng populasyon]] at pagbilis ng [[pagbabago sa teknolohiya]]. Simula noon, samu't saring mga sibilisasyon ang umangat at bumagsak, at nagsimula ring magbago ang pamumuhay ng mga tao. [[Omniboro]] ang mga tao; ibig sabihin, kumakain sila ng halaman at karne. Simula noong panahong ng mga ''[[Homo erectus]]'', ginagamit rin nila ang [[apoy]] upang [[pagluluto|lutuin]] ang mga pagkain nila, na nagpataas kalaunan sa kanilang nutrisyon at pagdami ng mga maaaring kainin. Maituturing na [[diurnal]] ang mga tao, [[pagtulog|natutulog]] nang tinatayang pito hanggang siyam na oras kada araw. May malaking epekto ang mga tao sa kalikasan. Mga [[superdepredador]] ({{lang|en|superpredator}}) sila, at kaunti at bihira lamang silang tugisin ng ibang mga hayop. Ang kanilang mabilis na pagdami, [[industriyalisasyon]], [[polusyon]], at pagkonsumo ang dahilan ng [[Malawakang pagkaubos sa Holoseno|kasalukuyang malawakang pagkaubos]] ng ibang mga nilalang. Sa nakalipas na siglo, narating ng mga tao ang mga pinakamasasamang kapaligiran para sa buhay, tulad ng [[Antartika]], [[kalawakan|labas ng Daigdig]] at ang kailaliman ng mga [[karagatan]], bagamat limitado lamang ang pananatili nila sa mga ito. Nakarating ang mga tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] at nakapagpadala ng kanilang mga gawa sa iba't-ibang bahagi ng [[Sistemang Solar]]. Bagamat ginagamit din ang salitang "tao" upang tukuyin ang lahat ng mga miyembro ng henus na ''Homo'', madalas itong ginagamit sa ''Homo sapiens'', ang natitirang espesye nito. Ginagamit ang salitang "modernong tao" upang ihiwalay ang mga ito sa mga sinaunang tao. Unang lumitaw ang mga [[anatomikal na modernong tao]] sa [[Aprika]] 300,000 taon ang nakaraan, mula sa ''[[Homo heidelbergensis]]'' o kaparehong espesye. [[Kamakailang pinagmulang Aprikano|Mula Aprika]], unti-unti nilang nilahian at pinalitan ang ibang mga espesye ng tao sa mga lugar, tulad halimbawa ng mga [[Neandertal]], na pinaniniwalaang naubos dahil sa kompetisyon, alitan, at paglalahi ng mga ''Homo sapiens'' sa kanilang populasyon. Naimpluwensyahan ng kapaligiran at mga [[hene]] ang [[biyolohiyang pantao|biolohikal na pagkakaiba]] ng mga tao na makikita tulad halimbawa ng kulay ng balat, tangkad, at [[pisyolohiya]], gayundin ang mga namamanang sakit at katangian. Bagamat ganito, isa ang mga tao sa may pinakamakaunting pagkakaiba sa henetika sa mga primado, kung saan nasa 99% na magkapareho ang alinmang dalawang tao. May [[Dimorpismong pangkasarian|dalawang biolohikal na kasarian]] ang mga tao; sa pangkalahatan, mas malakas ang mga lalaking tao habang mas maraming taba naman ang mga babaeng tao. Nagsisimulang lumitaw ang mga [[sekondaryong katangiang pangkasarian]] pagsapit ng [[kabaguntauhan]]. Kayang manganak ng mga babaeng tao, simula sa pagsisimula ng kabaguntauhan hanggang sa [[layog|maglayog]] bandang 50 taong gulang. Delikado ang [[panganganak]], kung saan maraming komplikasyon ang maaaring kaharapin ng nanganganak na maaari ding humantong sa [[kamatayan]], bagamat nakadepende ito sa [[serbisyong medikal]]. Madalas na magkaparehong tatay at nanay ang nagpapalaki sa [[sanggol]], na [[prekosyalidad at altrisiyalidad|walang muwang pagkapanganak]] sa kanila. ==Pagpapangalan== {{main|Mga pangalan sa espesye ng tao|Taksonomiyang pantao}} Nagmula ang salitang "tao" sa [[lumang Tagalog]] na salitang "tawo", na ginagamit pa rin sa ibang mga wika sa Pilipinas partikular na sa [[Kabisayaan]]. Pare-parehong nagmula ito sa [[Protowikang Pilipino|Proto-Pilipinong]] salita na {{lang|tl|tau|proto=yes|italic=yes}}, na nagmula naman sa [[Protowikang Austronesyo|Proto-Austronesyong]] salitang na {{lang|tl|Cau|proto=yes|italic=yes}}.<ref>{{Cite web |last=Blust |first=Robert |last2=Trussel |first2=Stephen |last3=Smith |first3=Alexander |last4=Forkel |first4=Robert |title=*Cau person, human being |url=https://acd.clld.org/cognatesets/25883#5/7.758/121.239 |access-date=24 Hunyo 2025 |website=Austronesian Comparative Dictionary Online |language=en}}</ref> Isa sa mga deribatibo nito, "[[pagkatao]]", ay ginagamit upang tukuyin ang [[kondisyon ng tao|kondisyon ng pagiging tao]].<ref>{{Cite journal |last=Roman Jr, |first=Guillermo Q. |date=2010 |title=TAO: Being and Becoming Human |trans-title=TAO: Pagiging at Magiging Tao |url=https://po.pnuresearchportal.org/ejournal/index.php/normallights/article/view/61/51 |format=PDF |journal=[[Philippine Normal University|The Normal Lights]] |language=en |publisher=[[Philippine Normal University]] |volume=5 |issue=1 |doi=10.56278/tnl.v5i1.61 |access-date=24 Hunyo 2025 |archive-date=26 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250626035303/https://po.pnuresearchportal.org/ejournal/index.php/normallights/article/view/61/51 |url-status=dead }}</ref> Bagamat malinaw ang pagkakaibang ito sa wikang Tagalog, itinuturing ang dalawang ito bilang magkasingkahulugan sa ibang mga wika. Halimbawa, sa [[wikang Ingles]], itinuturing na magkapareho ang mga salitang {{lang|en|human}} at {{lang|en|person}} sa karaniwang diskurso. Gayunpaman, sa [[pilosopiya]], ginagamit ang {{lang|en|person}} sa kahulugan na "pagkatao".<ref>{{Cite web |title=Concept of Personhood |trans-title=Konsepto ng Pagkatao |url=https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/personhood |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304011726/https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/personhood |archive-date=4 March 2021 |access-date= |website=[[University of Missouri School of Medicine]] |language=en}}</ref> [[File:Carl von Linné, 1707-1778, botanist, professor (Alexander Roslin) - Nationalmuseum - 15723.tif|thumb|upright|Si [[Carl Linnaeus]] ang nagbigay ng pangalang ''Homo sapiens'' sa ''[[Systema Naturae]]''.]] Samantala, nagmula naman ang [[pangalang binomial]] ng tao, ''Homo sapiens'', mula sa ''[[Systema Naturae]]'' ni [[Carl Linnaeus]] noong 1735 na ang ibig sabihin ay "tao na may karunungan".<ref>{{cite journal |vauthors=Spamer EE |date=29 January 1999 |title=Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758 |trans-title=Alamin ang Sarili: Responsableng Agham at ang Lektotipo ng Homo sapiens Linnaeus, 1758 |journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences |language=en |volume=149 |issue=1 |pages=109–114 |jstor=4065043}}</ref> Ang henus nito, ''[[Homo]]'', ay isang [[aral na hiram]] mula sa [[wikang Latin]] na {{lang|la|homō}}, na tumutukoy sa tao mapaanuman ang kasarian.<ref>{{cite dictionary |title=Homo |dictionary=Dictionary.com |publisher=Random House |url=https://dictionary.reference.com/browse/Homo |date=23 September 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080927011551/https://dictionary.reference.com/browse/homo |archive-date=27 September 2008 |url-status=live}}</ref> Maaaring gamitin ang salitang "tao" upang tukuyin ang lahat ng mga miyembro ng naturang henus; sa ganitong pananaw, ginagamit ang salitang "modernong tao" upang ihiwalay ito sa ibang mga miyembro ng henus. Sa kasalukuyan, may mga pagtatalo sa akademiya kung dapat bang ituring ang ilang patay na klase ng tao, tulad ng mga [[Neandertal]], bilang isang hiwalay na espesye o bilang isang sub-espesye sa ilalim ng ''Homo sapiens''.<ref name="Barras-20162">{{cite web |last=Barras |first=Colin |date=11 January 2016 |title=We don't know which species should be classed as 'human' |trans-title=Hindi natin alam kung ano-anong mga espesye ang dapat ituring bilang 'tao' |url=https://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826223800/http://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else |archive-date=26 August 2021 |access-date= |website=BBC |language=en}}</ref> == Ebolusyon == {{main|Ebolusyon ng tao}}{{clade|{{clade |1=[[Hylobatidae]] |label2=[[Hominidae]] |2={{clade|label1=[[Ponginae]] |1={{clade |label1=[[Orangutan|Pongo]] |1={{clade |1=''[[Pongo abelii]]'' |label2= |2={{clade |1=''[[Pongo tapanuliensis]]'' |2=''[[Pongo pygmaeus]]'' }} }} }} |label2=[[Homininae]] |2={{clade|label1=[[Gorillini]] |1={{clade |label1=[[Gorilya|Gorilla]] |1={{clade |1=''[[Gorilla gorilla]]'' |2=''[[Gorilla beringei]]'' }} }} |label2=[[Hominini]] |2={{clade |label1=[[Panina]] |1={{clade|label1=[[Pan (hayop)|Pan]]|1={{clade |1=''[[Pan troglodytes]]'' |2=''[[Pan paniscus]]'' }} }} |2={{clade|label1=[[Hominina]]|1='''''Homo sapiens'''''}} }} }} }} }}|style1=font-size:80%; line-height:80%|label1=[[Hominoidea]]}} Mga [[bakulaw]] ang mga tao; bahagi sila ng superpamilyang [[Bakulaw|Homonoidea]].<ref>{{Cite book |author-link=Russell Tuttle |title=International Encyclopedia of Biological Anthropology |vauthors=Tuttle RH |date=4 October 2018 |publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]] |isbn=978-1-118-58442-2 |veditors=Trevathan W, Cartmill M, Dufour D, Larsen C |place=[[New Jersey]], [[United States]] |pages=1–2 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Ensiklopedya ng Antropolohiyang Biolohikal |chapter=Hominoidea: conceptual history |trans-chapter=Hominoidea: kasaysayan ng konsepto |doi=10.1002/9781118584538.ieba0246 |access-date= |chapter-url=https://doi.wiley.com/10.1002/9781118584538.ieba0246 |s2cid=240125199}}</ref> Unang humiwalay ang mga ninuno ng modernong tao mula sa mga [[gibon]] (pamilyang Hylobatidae), tapos [[orangutan]] (henus ''Pongo''), tapos [[gorilya]] (henus ''Gorilla''), at panghuli, sa mga [[chimpanzee]] at [[bonobo]] (henus ''[[Pan (hayop)|Pan]]'').<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Goodman M, Tagle DA, Fitch DH, Bailey W, Czelusniak J, Koop BF, Benson P, Slightom JL |date=March 1990 |title=Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1990-03_30_3/page/260 |trans-title=Ebolusyon ng mga primado sa antas ng DNA at klasipikasyon ng mga hominoid |journal=[[Journal of Molecular Evolution]] |language=en |volume=30 |issue=3 |pages=260–266 |bibcode=1990JMolE..30..260G |doi=10.1007/BF02099995 |pmid=2109087 |s2cid=2112935}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Ruvolo M |date=March 1997 |title=Molecular phylogeny of the hominoids: inferences from multiple independent DNA sequence data sets |url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_1997-03_14_3/page/248 |trans-title=Piloheniyang molekular sa mga hominoid: mga hinuha mula sa iba't-ibang mga data set ng sekuwensiya ng DNA |journal=[[Molecular Biology and Evolution]] |language=en |volume=14 |issue=3 |pages=248–265 |doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025761 |pmid=9066793 |doi-access=free}}</ref> Ang panghuling hiwalayang ito ay naganap noong bandang 8–4 milyong taon ang nakaraan, sa huling bahagi ng kapanahunang [[Mioseno]]. Sa hiwalayang ito, nabuo ang [[kromosoma 2]] mula sa pagsasama ng dalawang kromosoma, na naging dahilan kung bakit may 23 pares lamang ang mga modernong tao kumpara sa 24 sa ibang mga bakulaw.<ref>{{cite web |title=Human Chromosome 2 is a fusion of two ancestral chromosomes |trans-title=Pagsasama ng dalawang sinaunang kromosoma ang Kromosoma 2 ng Tao |url=https://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809040210/https://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm |archive-date=9 August 2011 |access-date= |work=Evolution Pages |language=en |vauthors=MacAndrew A}}</ref> Matapos nito, dumami ang mga [[hominin]] sa maraming espesye at di bababa sa dalawang henus. Gayunpaman, tanging mga tao, bahagi ng henus na ''[[Homo]]'', lamang ang natira sa kasalukuyan.<ref>{{Cite web |last=McNulty |first=Kieran P. |year=2016 |title=Hominin Taxonomy and Phylogeny: What's In A Name? |trans-title=Taksonomiya at Piloheniya ng Hominin: Anong Meron sa Pangalan? |url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/hominin-taxonomy-and-phylogeny-what-s-in-142102877/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110013134/https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/hominin-taxonomy-and-phylogeny-what-s-in-142102877/ |archive-date=10 January 2016 |access-date= |website=Nature Education Knowledge |language=en}}</ref> [[File:Lucy_Skeleton.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lucy_Skeleton.jpg|thumb|Isang rekonstruksiyon sa katawan ni [[Lucy (Australopithecus)|Lucy]], isang [[Australopithecus afarensis|''Australopithecus afarensis'']].]] Nagmula ang ''Homo'' mula sa mga ''[[Australopithecus]]''.<ref>{{cite journal |vauthors=Strait DS |date=September 2010 |title=The Evolutionary History of the Australopiths |trans-title=Ang Kasaysayan ng Ebolusyon ng mga Australopiteko |journal=Evolution: Education and Outreach |language=en |volume=3 |issue=3 |pages=341–352 |doi=10.1007/s12052-010-0249-6 |issn=1936-6434 |doi-access=free |s2cid=31979188}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Dunsworth HM |date=September 2010 |title=Origin of the Genus Homo |trans-title=Pinagmulan ng Henus na Homo |journal=Evolution: Education and Outreach |language=en |volume=3 |issue=3 |pages=353–366 |doi=10.1007/s12052-010-0247-8 |issn=1936-6434 |doi-access=free |s2cid=43116946}}</ref> Bagamat kaunti lamang ang mga [[posil]] sa hiwalayang ito, makikita sa mga kalansay ng mga pinakamatatandang posil ng ''Homo'' ang mga pagkakapareho sa mga ''Australopithecus''.<ref>{{cite journal |vauthors=Kimbel WH, Villmoare B |date=July 2016 |title=From Australopithecus to Homo: the transition that wasn't |trans-title=Mula Australopithecus patungong Homo: ang transisyon na hindi |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences |language=en |volume=371 |issue=1698 |page=20150248 |doi=10.1098/rstb.2015.0248 |pmc=4920303 |pmid=27298460 |s2cid=20267830}}</ref><ref name="Villmoare201522">{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Villmoare B, Kimbel WH, Seyoum C, Campisano CJ, DiMaggio EN, Rowan J, Braun DR, Arrowsmith JR, Reed KE |date=March 2015 |title=Paleoanthropology. Early Homo at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia |url=https://archive.org/details/sim_science_science_2015-03-20_347_6228/page/1352 |trans-title=Paleoantropolohiya. Mga unang Homo noong 2.8 Ma mula sa Ledi-Guraru, Afar, Etopiya |journal=[[Science (dyornal)|Science]] |language=en |volume=347 |issue=6228 |pages=1352–1355 |bibcode=2015Sci...347.1352V |doi=10.1126/science.aaa1343 |pmid=25739410 |doi-access=free}}</ref> Tinatayang naganap ang hiwalayan ng dalawang henus 4.3–2.6 na milyong taon ang nakaraan batay sa [[orasang molekular]], bagamat may mga ilang iskolar na nagtataya sa hiwalayan noong 1.87 milyong taon ang nakaraan kung tatanggalin ang ilan sa mga naunang posil na pinaniniwalaang namali ng lagay sa ''Homo''.<ref>{{cite journal |last1=Püschel |first1=Hans P. |last2=Bertrand |first2=Ornella C. |last3=O’Reilly |first3=Joseph E. |last4=Bobe |first4=René |last5=Püschel |first5=Thomas A. |date=June 2021 |title=Divergence-time estimates for hominins provide insight into encephalization and body mass trends in human evolution |trans-title=Nagbigay-linaw ang mga pagtataya sa paghihiwalay ng mga hominin sa trend ng ensepalisasyon at masa ng katawan sa ebolusyon ng tao |url=https://www.research.ed.ac.uk/en/publications/35151870-c7b5-477e-aca8-2c75c8382002 |journal=[[Nature Ecology & Evolution]] |language=en |volume=5 |issue=6 |pages=808–819 |bibcode=2021NatEE...5..808P |doi=10.1038/s41559-021-01431-1 |pmid=33795855 |hdl-access=free |s2cid=232764044 |hdl=20.500.11820/35151870-c7b5-477e-aca8-2c75c8382002}}</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Wood |first=Bernard |date=28 June 2011 |title=Did early Homo migrate "out of" or "in to" Africa? |trans-title=Lumipat ba "patungo" o "papuntang" Aprika ang mga unang Homo? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=108 |issue=26 |pages=10375–10376 |bibcode=2011PNAS..10810375W |doi=10.1073/pnas.1107724108 |issn=0027-8424 |pmc=3127876 |pmid=21677194 |doi-access=free}}</ref> Ang pinakamatandang tala ng ''Homo'' ay ang [[LD-350-1]] mula sa [[Etiopiya]] na tinatayang nasa 2.8 milyong taon ang tanda. Samantala, ang pinakamatatandang mga espesye na napangalanan ay ang ''[[Homo habilis]]'' at ''[[Homo rudolfensis]]'' na tinatayang nabuhay noong bandang 2.3 milyong taon ang nakaraan.<ref name="Villmoare20152">{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Villmoare B, Kimbel WH, Seyoum C, Campisano CJ, DiMaggio EN, Rowan J, Braun DR, Arrowsmith JR, Reed KE |date=March 2015 |title=Paleoanthropology. Early Homo at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia |url=https://archive.org/details/sim_science_science_2015-03-20_347_6228/page/1352 |trans-title=Paleoantropolohiya. Mga unang Homo noong 2.8 Ma mula sa Ledi-Guraru, Afar, Etopiya |journal=[[Science (dyornal)|Science]] |language=en |volume=347 |issue=6228 |pages=1352–1355 |bibcode=2015Sci...347.1352V |doi=10.1126/science.aaa1343 |pmid=25739410 |doi-access=free}}</ref> Unang lumitaw naman sa mga tala ang ''[[Homo erectus]]'' bandang 2 milyong taon ang nakaraan, ang unang ''Homo'' na nakalabas sa kontinente ng [[Aprika]] at kumalat sa [[Eurasya]] at ang una na may katawang kahawig ng sa modernong tao.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Zhu Z, Dennell R, Huang W, Wu Y, Qiu S, Yang S, Rao Z, Hou Y, Xie J, Han J, Ouyang T |date=July 2018 |title=Hominin occupation of the Chinese Loess Plateau since about 2.1 million years ago |trans-title=Okupasyon ng mga hominin sa Talampas ng Loess sa Tsina simula noong 2.1 milyong taon ang nakaraan |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=559 |issue=7715 |pages=608–612 |bibcode=2018Natur.559..608Z |doi=10.1038/s41586-018-0299-4 |pmid=29995848 |s2cid=49670311}}</ref> Lumitaw naman ang mga ''Homo sapiens'' noing 300,000 taon ang nakaraan mula sa ''[[Homo heidelbergensis]]'' o ''[[Homo rhodesiensis]]'', mga espesye ng ''Homo erectus'' na nanatili sa Aprika.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Hublin JJ, Ben-Ncer A, Bailey SE, Freidline SE, Neubauer S, Skinner MM, Bergmann I, Le Cabec A, Benazzi S, Harvati K, Gunz P |date=June 2017 |title=New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens |trans-title=Mga bagong posil mula sa Jebel Irhoud, Moroko at ang pan-Aprikanomg pinagmulan ng Homo sapiens |url=https://kar.kent.ac.uk/62267/1/Submission_288356_1_art_file_2637492_j96j1b.pdf |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=546 |issue=7657 |pages=289–292 |bibcode=2017Natur.546..289H |doi=10.1038/nature22336 |pmid=28593953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108234003/https://kar.kent.ac.uk/62267/1/Submission_288356_1_art_file_2637492_j96j1b.pdf |archive-date=8 January 2020 |access-date= |hdl=1887/74734 |s2cid=256771372}}</ref> Kagaya ng ''Homo erectus'', lumabas ang mga ''Homo sapiens'' sa Aprika kalaunan, at unti-unting pinalitan ang populasyon ng mga sinaunang tao sa lugar.<ref>{{cite journal |author-link=Chris Stringer |vauthors=Stringer C |date=June 2003 |title=Human evolution: Out of Ethiopia |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-06-12_423_6941/page/692 |trans-title=Ebolusyon ng tao: Paglabas sa Etiopiya |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=423 |issue=6941 |pages=692–693, 695 |bibcode=2003Natur.423..692S |doi=10.1038/423692a |pmid=12802315 |s2cid=26693109}}</ref> Nagsimula maging moderno ang pag-uugali ng mga ''Homo sapiens'' bandang 160,000–70,000 taon ang nakaraan o mas maaga.<ref>{{cite journal |last1=Marean |first1=Curtis |display-authors=etal |date=2007 |title=Early human use of marine resources and pigment in South Africa during the Middle Pleistocene |trans-title=Paggamit ng mga unang tao sa yamang-tubig at tinta sa Timog Aprika noong kalagitnaan ng Pleistoseno |url=http://doc.rero.ch/record/15550/files/PAL_E2962.pdf |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=449 |issue=7164 |pages=905–908 |bibcode=2007Natur.449..905M |doi=10.1038/nature06204 |pmid=17943129 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525103726/https://doc.rero.ch/record/15550/files/PAL_E2962.pdf |archive-date=25 May 2023 |access-date= |s2cid=4387442}}</ref> Umusbong ang katangian ito sa gitna ng nagaganap na [[pagbabago ng klima|likas na pagbabago ng klima]] noong kalagitnaan hanggang sa dulo ng kapanahunang [[Pleistoseno]].<ref>{{Cite journal |last1=Wilkins |first1=Jayne |last2=Schoville |first2=Benjamin J. |date=June 2024 |title=Did climate change make Homo sapiens innovative, and if yes, how? Debated perspectives on the African Pleistocene record |trans-title=Naging inobatibo ba ang mga Homo sapiens dahil sa pagbabago ng klima, at kung oo, paano? Mga pinagdedebatehan na pananaw sa mga nakatala sa Pleistoseno sa Aprika |journal=Quaternary Science Advances |language=en |volume=14 |pages=100179 |bibcode=2024QSAdv..1400179W |doi=10.1016/j.qsa.2024.100179 |doi-access=free}}</ref> Naganap ang [[Kamakailang pinagmulang Aprikano|migrasyon palabas ng Aprika]] sa dalawang bahagi: una noong 130,000–100,000 taon ang nakaraan pahilaga sa Eurasya, at pangalawa noong 70,000–50,000 taon ang nakaraan patimog papunta sa katimugang baybayin ng [[Asya]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Posth C, Renaud G, Mittnik A, Drucker DG, Rougier H, Cupillard C, Valentin F, Thevenet C, Furtwängler A, Wißing C, Francken M, Malina M, Bolus M, Lari M, Gigli E, Capecchi G, Crevecoeur I, Beauval C, Flas D, Germonpré M, van der Plicht J, Cottiaux R, Gély B, Ronchitelli A, Wehrberger K, Grigorescu D, Svoboda J, Semal P, Caramelli D, Bocherens H, Harvati K, Conard NJ, Haak W, Powell A, Krause J |date=March 2016 |title=Pleistocene Mitochondrial Genomes Suggest a Single Major Dispersal of Non-Africans and a Late Glacial Population Turnover in Europe |trans-title=Iminumungkahi ng mga Henomang Mitokondrial noong Pleistoseno na may Iisang Pangunahing Pagkalat ng mga hindi Aprikano at may Pagpalit ng Populasyon noong Huling Bahagi ng Panahong Yelo sa Europa |url=https://pure.rug.nl/ws/files/79384808/Pleistocene_Mitochondrial_Genomes_Suggest_a_Single_Major_Dispersal_of_Non_Africans.pdf |url-status=live |journal=[[Current Biology]] |language=en |volume=26 |issue=6 |pages=827–833 |bibcode=2016CBio...26..827P |doi=10.1016/j.cub.2016.01.037 |pmid=26853362 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312080455/https://pure.rug.nl/ws/files/79384808/Pleistocene_Mitochondrial_Genomes_Suggest_a_Single_Major_Dispersal_of_Non_Africans.pdf |archive-date=12 March 2025 |access-date= |hdl-access=free |s2cid=140098861 |hdl=2440/114930}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Karmin M, Saag L, Vicente M, Wilson Sayres MA, Järve M, Talas UG, Rootsi S, Ilumäe AM, Mägi R, Mitt M, Pagani L, Puurand T, Faltyskova Z, Clemente F, Cardona A, Metspalu E, Sahakyan H, Yunusbayev B, Hudjashov G, DeGiorgio M, Loogväli EL, Eichstaedt C, Eelmets M, Chaubey G, Tambets K, Litvinov S, Mormina M, Xue Y, Ayub Q, Zoraqi G, Korneliussen TS, Akhatova F, Lachance J, Tishkoff S, Momynaliev K, Ricaut FX, Kusuma P, Razafindrazaka H, Pierron D, Cox MP, Sultana GN, Willerslev R, Muller C, Westaway M, Lambert D, Skaro V, Kovačevic L, Turdikulova S, Dalimova D, Khusainova R, Trofimova N, Akhmetova V, Khidiyatova I, Lichman DV, Isakova J, Pocheshkhova E, Sabitov Z, Barashkov NA, Nymadawa P, Mihailov E, Seng JW, Evseeva I, Migliano AB, Abdullah S, Andriadze G, Primorac D, Atramentova L, Utevska O, Yepiskoposyan L, Marjanovic D, Kushniarevich A, Behar DM, Gilissen C, Vissers L, Veltman JA, Balanovska E, Derenko M, Malyarchuk B, Metspalu A, Fedorova S, Eriksson A, Manica A, Mendez FL, Karafet TM, Veeramah KR, Bradman N, Hammer MF, Osipova LP, Balanovsky O, Khusnutdinova EK, Johnsen K, Remm M, Thomas MG, Tyler-Smith C, Underhill PA, Willerslev E, Nielsen R, Metspalu M, Villems R, Kivisild T |date=April 2015 |title=A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture |trans-title=Naganap kasabay ng pandaigdigang pagbabago sa kultura ang isang kamakailang pagkonti sa dibersidad ng kromosoma Y |journal=[[Genome Research]] |language=en |volume=25 |issue=4 |pages=459–466 |doi=10.1101/gr.186684.114 |pmc=4381518 |pmid=25770088}}</ref> Narating ng mga ''Homo sapiens'' ang mga kontinente ng [[Australia]] 65,000 taon ang nakaraan at ang [[Kaamerikahan]] noong 15,000 taon ang nakaraan, gayundin sa [[Madagascar]] noong bandang {{KP|300|link=y}} at sa mga pinakamalalayong kapuluan sa [[Karagatang Pasipiko]] tulad ng [[Nueva Selanda]] noon lamang taong 1280.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Clarkson C, Jacobs Z, Marwick B, Fullagar R, Wallis L, Smith M, Roberts RG, Hayes E, Lowe K, Carah X, Florin SA, McNeil J, Cox D, Arnold LJ, Hua Q, Huntley J, Brand HE, Manne T, Fairbairn A, Shulmeister J, Lyle L, Salinas M, Page M, Connell K, Park G, Norman K, Murphy T, Pardoe C |date=July 2017 |title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago |trans-title=Okupasyon ng mga tao sa hilagang Australia bandang 65,000 taon ang nakaraan |url=https://ro.uow.edu.au/smhpapers/4803 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=547 |issue=7663 |pages=306–310 |bibcode=2017Natur.547..306C |doi=10.1038/nature22968 |pmid=28726833 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815000135/https://ro.uow.edu.au/smhpapers/4803/ |archive-date=15 August 2024 |access-date= |hdl-access=free |s2cid=205257212 |hdl=2440/107043}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Appenzeller T |date=May 2012 |title=Human migrations: Eastern odyssey |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-05-03_485_7396/page/24 |trans-title=Mga migrasyon ng tao: Paglalakbay pasilangan |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=485 |issue=7396 |pages=24–26 |bibcode=2012Natur.485...24A |doi=10.1038/485024a |pmid=22552074 |doi-access=free}}</ref> Hindi simple ang ebolusyon ng tao dahil sa [[pagtatalik ng mga sinauna at modernong tao|pagtatalik nila sa ibang mga espesye ng tao]]. Ayon sa mga pananaliksik na isinagawa sa henoma ng tao, karaniwan ang pagtatalik sa pagitan ng mga malalayong kamag-anak ng mga modernong tao. Tinatayang aabot nang 6% ng [[DNA]] ng mga tao sa labas ng [[Sahara|sub-Sahara]] sa kasalukuyan ang nagmula sa mga hene ng mga Neandertal at ibang mga espesye tulad ng mga [[Denisovan]].<ref>{{cite journal |vauthors=Noonan JP |date=May 2010 |title=Neanderthal genomics and the evolution of modern humans |trans-title=Henomika ng mga Neandertal at ang ebolusyon ng modernong tao |journal=[[Genome Research]] |language=3n |volume=20 |issue=5 |pages=547–553 |doi=10.1101/gr.076000.108 |pmc=2860157 |pmid=20439435}}</ref><ref name="pmid21179161">{{cite journal |author-link1=David Reich |display-authors=6 |vauthors=Reich D, Green RE, Kircher M, Krause J, Patterson N, Durand EY, Viola B, Briggs AW, Stenzel U, Johnson PL, Maricic T, Good JM, Marques-Bonet T, Alkan C, Fu Q, Mallick S, Li H, Meyer M, Eichler EE, Stoneking M, Richards M, Talamo S, Shunkov MV, Derevianko AP, Hublin JJ, Kelso J, Slatkin M, Pääbo S |date=December 2010 |title=Genetic history of an archaic hominin group from Denisova Cave in Siberia |trans-title=Kasaysayang panghenetika ng isang sinaunang grupo ng mga hominin mula sa Kuweba ng Denisova sa Siberia |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=468 |issue=7327 |pages=1053–1060 |bibcode=2010Natur.468.1053R |doi=10.1038/nature09710 |pmc=4306417 |pmid=21179161 |hdl=10230/25596}}</ref> Pinakamakikita sa mga pagbabagong naganap sa ebolusyon ng tao ay ang kawalan nito ng buhok sa katawan kumpara sa ibang mga bakulaw, gayundin ang [[bipedalismo|paglalakad sa dalawang paa]], mas malalaking [[utak]], at ang [[neotenya|pagkakapareho halos]] ng katangian ng magkaibang kasarian kumpara sa ibang mga bakulaw. Kasalukuyan may debate ukol sa kung ano ang relasyon ng mga pagbabagong ito sa isa't isa.<ref>{{cite book |author1-link=Robert Boyd |url=https://archive.org/details/howhumansevolved03edboyd |title=How Humans Evolved |vauthors=Boyd R, Silk JB |author2-link=Joan Silk |publisher=[[W. W. Norton & Company|Norton]] |year=2003 |isbn=978-0-393-97854-4 |location=New York |language=en |trans-title=Paano Umusbong ang mga Tao |url-access=registration}}</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng mundo}} === Prehistorya === {{main|Prehistorya}} [[File:Early_migrations_mercator.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Early_migrations_mercator.svg|thumb|Pagkalat ng mga tao sa bawat kontinente mula sa [[Lambak ng Great Rift]] sa silangang [[Aprika]], kabilang ang pinaniniwalaang rutang dinaanan sa timog (kahel at dilaw).]] Hanggang noon lamang 12,000 taon ang nakaraan, nangangalap at nangangaso ang mga tao.<ref>{{Cite book |last=Scarre |first=Chris |author-link=Chris Scarre |title=The Human Past: World Prehistory and the Development of Human Societies |url=https://archive.org/details/humanpastworldpr0000unse_w3g3 |publisher=[[Thames & Hudson]] |year=2018 |isbn=978-0-500-29335-5 |editor-last=Scarre |editor-first=Chris |edition=4 |location=London |pages=[https://archive.org/details/humanpastworldpr0000unse_w3g3/page/174 174]–197 |language=en |trans-title=Ang Nakaraan ng Tao: Prehistorya ng Mundo at ang Pag-usbong ng mga Lipunan ng Tao |chapter=The world transformed: from foragers and farmers to states and empires |trans-chapter=Ang nabagong mundo: mula nangangalap at nagsasaka hanggang sa estado at imperyo}}</ref> Nagsimula ang [[Rebolusyong Neolitiko]] sa iba't-ibang panig ng mundo nang maimbento ang [[agrikultura]]. Sa [[Kanlurang Asya]] natagpuan ang mga pinakamatatandang ebidensiya ng agrikultura, habang may mga ebidensiya rin ng hiwalay na pagkaimbento nito sa ibang panig ng mundo, partikular na sa [[Tsina]] at [[Mesoamerika]].<ref>{{Cite book |title=Origins and Spread of Domestic Animals in Southwest Asia and Europe |vauthors=Colledge S, Conolly J, Dobney K, Manning K, Shennan S |date=2013 |publisher=Left Coast |isbn=978-1-61132-324-5 |location= |pages=13–17 |language=en |trans-title=Mga Pinagmulan at Pagkalat ng mga Domestikadong Hayop sa Timog-kanlurang Asya at Europa}}</ref><ref>{{cite book |title=Animals and Human Society |vauthors=Scanes CG |date=January 2018 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-805247-1 |veditors=Scanes CG, Toukhsati SR |pages=103–131 |language=en |trans-title=Mga Hayop at Lipunan ng Tao |chapter=The Neolithic Revolution, Animal Domestication, and Early Forms of Animal Agriculture |trans-chapter=Ang Rebolusyong Neolitiko, Domestikasyon ng Hayop, at mga Sinaunang Anyo ng Agrikulturang Panghayop |doi=10.1016/B978-0-12-805247-1.00006-X}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Lu H, Zhang J, Liu KB, Wu N, Li Y, Zhou K, Ye M, Zhang T, Zhang H, Yang X, Shen L, Xu D, Li Q |date=May 2009 |title=Earliest domestication of common millet (Panicum miliaceum) in East Asia extended to 10,000 years ago |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-05-05_106_18/page/7367 |trans-title=Nausog sa 10,000 taon ang nakaraan ang pinakamaagang domestikasyon ng karaniwang dawa (Panicum miliaceum) sa Silangang Asya |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=106 |issue=18 |pages=7367–7372 |bibcode=2009PNAS..106.7367L |doi=10.1073/pnas.0900158106 |pmc=2678631 |pmid=19383791 |doi-access=free}}</ref> Agrikultura ang nakikitang dahilan ng mga iskolar sa pananatili kalaunan ng mga tao sa iisang lugar, na nagbigay-daan kalaunan din sa pagsuporta sa mga malalaking populasyon at pag-usbong ng mga pinakaunang [[sibilisasyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LceiAgAAQBAJ&q=western+civilisation+egypt&pg=PT65 |title=Western Civilization |vauthors=Spielvogel J |date=1 January 2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-285-98299-1 |language=en |trans-title=Kanluraning Sibilisasyon |access-date=}}</ref> === Sinaunang panahon === {{main|Sinaunang kasaysayan}} [[File:All_Gizah_Pyramids.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:All_Gizah_Pyramids.jpg|thumb|Ang [[Dakilang Piramide ng Giza]] sa [[Ehipto]].]] Naganap ang isang [[rebolusyong urban]] noong {{BKP|ika-4 na milenyo|link=y}} kasabay ng pagtatag sa mga [[lungsod-estado]] sa [[Sumer]] sa [[Mesopotamia]].<ref>{{cite book |last=Garfinkle |first=Steven J. |title=The Oxford Handbook of the State in the Ancient Near East and Mediterranean |date=2013 |publisher=Oxford Academic |isbn=978-0-19-518831-8 |editor1=Peter Fibiger Bang |editor1-link=Peter Fibiger Bang |pages=94–119 |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Estado ng Sinaunang Malapit na Silangan at Mediteraneo |chapter=Ancient Near Eastern City-States |trans-chapter=Mga Sinaunang Lungsod-estado sa Malapit na Silangan |doi=10.1093/oxfordhb/9780195188318.013.0004 |editor2=Walter Scheidel |editor2-link=Walter Scheidel}}</ref> Sa mga lungsod na ito natagpuan ang mga [[kuneiporme]] na tinatayang ginamit simula noong {{BKP|3000}}.<ref>{{cite book |title=A Companion to Ancient Near Eastern Languages |vauthors=Woods C |date=28 February 2020 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-19329-6 |veditors=Hasselbach-Andee R |edition=1 |pages=27–46 |language=en |trans-title=Gabay sa mga Sinaunang Wika ng Malapit na Silangan |chapter=The Emergence of Cuneiform Writing |trans-chapter=Ang Pag-usbong ng Pagsusulat sa Kuneiporme |doi=10.1002/9781119193814.ch2 |s2cid=216180781}}</ref> Bukod sa Mesopotamia, umusbong din ang mga sibilisasyon ng [[sinaunang Ehipto]] at sa [[Kabihasnan ng Lambak ng Indo|Lambak ng Indus]].<ref>{{cite journal |vauthors=Robinson A |date=October 2015 |title=Ancient civilization: Cracking the Indus script |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-10-22_526_7574/page/499 |trans-title=Sinaunang sibilisasyon: Paglutas sa sulat Indus |journal=Nature |language=en |volume=526 |issue=7574 |pages=499–501 |bibcode=2015Natur.526..499R |doi=10.1038/526499a |pmid=26490603 |doi-access=free |s2cid=4458743}}</ref> Nakipagkalakalan din kalaunan ang mga ito sa isa't-isa at naimbento ang [[gulong]], [[araro]], at [[Layag (bangka)|layag]].<ref>{{cite book |author-link=Harriet Crawford |title=The Sumerian World |vauthors=Crawford H |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-21911-5 |pages=447–461 |language=en |trans-title=Ang mundo ng Sumer |chapter=Trade in the Sumerian world |trans-chapter=Kalakalan sa mundo ng Sumer}}</ref> Samantala, sa Kaamerikahan, umusbong ang [[sibilisasyong Caral-Supe]] sa ngayo'y [[Peru]] noong {{BKP|3000}}, ang pinakamatandang sibilisasyon sa kontinente.<ref>{{cite web |last1= |first1= |title=Sacred City of Caral-Supe |trans-title=Sagradong Lungsod ng Caral-Supe |url=https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523053341/https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |archive-date=23 May 2024 |access-date=27 May 2024 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> Nadebelop rin sa panahong ito ang [[astronomiya]] at [[matematika]], na ginamit ng mga taga-Ehipto upang magawa ang [[Dakilang Piramide ng Giza]], na nakatayo pa rin hanggang ngayon.<ref>{{cite journal |vauthors=Edwards JF |date=2003 |title=Building the Great Pyramid: Probable Construction Methods Employed at Giza |url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_2003-04_44_2/page/n120 |trans-title=Pagtayo sa Dakilang Piramide: Mga Posibleng Paraan ng Konstruksiyon na Isinagawa sa Giza |journal=Technology and Culture |language=en |volume=44 |issue=2 |pages=340–354 |doi=10.1353/tech.2003.0063 |issn=0040-165X |jstor=25148110 |s2cid=109998651}}</ref> May ebidensiya ng isang napakatinding [[tagtuyot]] na [[Pangyayari noong 4.2 libong taon|naganap 4,200 taon ang nakaraan]] na tumagal nang isang siglo at nagpabagsak sa maraming mga sibilisasyon sa mundo,<ref>{{cite journal |vauthors=Voosen P |date=August 2018 |title=New geological age comes under fire |url=https://archive.org/details/science_2018-08-10_361_6402/page/537 |trans-title=Pinuna ng marami ang bagong panahong heolohikal |journal=Science |language=en |volume=361 |issue=6402 |pages=537–538 |bibcode=2018Sci...361..537V |doi=10.1126/science.361.6402.537 |pmid=30093579 |s2cid=51954326}}</ref> bagamat pinalitan din sila ng ibang mga sibilisasyon tulad ng [[Babilonya]] sa Mesopotamia at [[dinastiyang Shang|Shang]] sa Tsina.<ref>{{cite book |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC |url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_i9g4 |vauthors=Keightley DN |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-47030-8 |veditors=Loewe M, Shaughnessy EL |pages=[https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_i9g4/page/232 232]–291 |language=en |trans-title=Ang Kasaysayan ng Cambridge sa Sinaunang Tsina: Mula sa mga Pinagmulan ng Sibilisasyon hanggang 221 BKP |chapter=The Shang: China's first historical dynasty |trans-chapter=Ang Shang: unang makasaysayang dinastiya ng Tsina}}</ref><ref>{{cite book |title=Babylonians |url=https://archive.org/details/babylonians0000sagg |vauthors=Saggs HW |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-20222-1 |page=[https://archive.org/details/babylonians0000sagg/page/n8 7] |language=en |trans-title=Mga taga-Babilonya}}</ref> Gayunpaman, [[Pagbagsak noong huling bahagi ng Panahong Bronse|bumagsak ang marami sa mga ito]] noong huling bahagi ng [[Panahong Bronse]] bandang {{BKP|1200}} dahil sa mga kadahilanang hindi pa lubos na maipaliwanag ng mga siyentipiko.<ref>{{cite journal |vauthors=Drake BL |date=1 June 2012 |title=The influence of climatic change on the Late Bronze Age Collapse and the Greek Dark Ages |trans-title=Ang impluwensiya ng pagbabago ng klima sa Pagbagsak sa huling bahagi ng Panahong Bronse at ang Madilim na Panahon ng Gresya |journal=Journal of Archaeological Science |language=en |volume=39 |issue=6 |pages=1862–1870 |bibcode=2012JArSc..39.1862D |doi=10.1016/j.jas.2012.01.029}}</ref> Ang pangyayaring ito ang nagpasimula sa [[Panahon ng Bakal]] sa maraming panig ng mundo na nagpalit sa paggamit sa [[bronse]] bilang pangunahing sangkap sa mga kagamitan.<ref>{{cite book |title=European Prehistory |url=https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed |vauthors=Wells PS |date=2011 |publisher=Springer |isbn=978-1-4419-6633-9 |veditors=Milisauskas S |series=Interdisciplinary Contributions to Archaeology |place=New York |pages=[https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed/page/n424 405]–460 |language=en |trans-title=Prehistoryang Europeo |chapter=The Iron Age |trans-chapter=Ang Panahon ng Bakal |doi=10.1007/978-1-4419-6633-9_11}}</ref> Simula noong {{BKP|ika-5 siglo}}, [[kasaysayan|nagsimulang itala]] ng mga tao ang mga pangyayari sa paligid nila.<ref>{{cite book |title=History as Wonder: Beginning with Historiography. |vauthors=Hughes-Warrington M |publisher=Taylor & Francis |year=2018 |isbn=978-0-429-76315-1 |location=[[Reyno Unido]] |language=en |trans-title=Kasaysayan bilang Wonder: Simula sa Historiograpiya |chapter=Sense and non-sense in Ancient Greek histories |trans-chapter=Katuturan at kawalang katuturan sa mga kasaysayan ng Sinaunang Gresya}}</ref> Sa panahong ito din nagsimulang yumabong ang ilan sa mga pinakamaimpluwensiyang sibilisasyon ng sinaunang panahon, ang [[sinaunang Gresya]] at [[sinaunang Roma|Roma]] sa Europa.<ref>{{cite web |date=2 October 2015 |title=Why ancient Rome matters to the modern world |trans-title=Bakit mahalaga sa modernong mundo ang sinaunang Roma |url=https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414130448/https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters |archive-date=14 April 2021 |access-date= |website=The Guardian |language=en |vauthors=Beard M}}</ref><ref>{{cite web |date=11 June 2015 |title=Stanford scholar debunks long-held beliefs about economic growth in ancient Greece |trans-title=Pinabulaanan ng iskolar ng Stanford ang mga matagal na'ng paniniwala tungkol sa paglago ng ekonomiya sa sinaunang Gresya |url=https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418190351/https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html |archive-date=18 April 2021 |access-date= |publisher=[[Stanford University]] |language=en |vauthors=Vidergar AB}}</ref> Samantala, umusbong din ang mga malalaking sibilisasyon sa ibang kontinente, tulad halimbawa ng mga [[sibilisasyong Maya|Maya]] na gumawa ng mga komplikadong [[kalendaryo]],<ref>{{cite journal |vauthors=Milbrath S |date=March 2017 |title=The Role of Solar Observations in Developing the Preclassic Maya Calendar |trans-title=Ang Gampanin ng mga Obserbasyong Solar sa Pagdebelop sa Preklasikong Kalendaryonf Maya |journal=Latin American Antiquity |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=88–104 |doi=10.1017/laq.2016.4 |issn=1045-6635 |s2cid=164417025}}</ref> at [[Kaharian ng Aksum|Aksum]], na naging daanan ng mga kalakal mula sa Europa papuntang India at pabalik.<ref>{{cite journal |vauthors=Benoist A, Charbonnier J, Gajda I |date=2016 |title=Investigating the eastern edge of the kingdom of Aksum: architecture and pottery from Wakarida |trans-title=Pag-imbestiga sa silangang sulok ng kaharian ng Aksum: arkitektura at pamamalayok mula sa Wakarida |journal=Proceedings of the Seminar for Arabian Studies |language=en |volume=46 |pages=25–40 |issn=0308-8421 |jstor=45163415}}</ref> Naging batayan naman ng mga sumunod na imperyo sa rehiyon ang [[Imperyong Achaemenid]] sa Kanlurang Asya dahil sa kanilang sentralisadong pamamahala,<ref>{{cite journal |vauthors=Farazmand A |date=1 January 1998 |title=Administration of the Persian Achaemenid world-state empire: implications for modern public administration |trans-title=Administrasyon ng pandaigdigang imperyong estado ng Achaemenid sa Persia: mga implikasyon para sa modernong pampublikong administrasyon |journal=International Journal of Public Administration |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=25–86 |doi=10.1080/01900699808525297 |issn=0190-0692}}</ref> at narating naman ng [[Imperyong Gupta]] sa India at [[dinastiyang Han|Han]] sa Tsina ang kinokonsiderang ginintuang panahon sa kani-kanilang lugar.<ref>{{cite journal |vauthors=Ingalls DH |date=1976 |title=Kālidāsa and the Attitudes of the Golden Age |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1976_96_1/page/15 |trans-title=Kālidāsa at ang Kaugalian ng Ginintuang Panahon |journal=Journal of the American Oriental Society |language=en |volume=96 |issue=1 |pages=15–26 |doi=10.2307/599886 |issn=0003-0279 |jstor=599886}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Xie J |date=2020 |title=Pillars of Heaven: The Symbolic Function of Column and Bracket Sets in the Han Dynasty |trans-title=Mga Haligi ng Langit: Ang Simbolikong Silbi ng Hanay at Bracket Set sa Dinastiyang Han |journal=Architectural History |language=en |volume=63 |pages=1–36 |doi=10.1017/arh.2020.1 |issn=0066-622X |s2cid=229716130}}</ref> === Gitnang Kapanahunan === {{main|Gitnang Kapanahunan}} [[Talaksan:Bataille de Damas (1148) - Français 22495.jpg|thumb|Isang depiksiyon sa isang labanan sa kasagsagan ng [[Ikalawang Krusada]].]] Markado ang [[Gitnang Kapanahunan]] sa Europa bilang ang panahon mula sa [[pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano|pagbagsak]] ng [[Kanlurang Imperyong Romano]] noong {{KP|476|link=y}} hanggang sa [[Pagbagsak ng Constantinopla|pagbagsak]] ng [[Silangang Imperyong Romano]] noong 1453.<ref>{{cite journal |vauthors=Marx W, Haunschild R, Bornmann L |date=2018 |title=Climate and the Decline and Fall of the Western Roman Empire: A Bibliometric View on an Interdisciplinary Approach to Answer a Most Classic Historical Question |trans-title=Klima at ang Paghina at Pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano: Pananaw sa Bibliometriya ukol sa Interdisiplinaryong Pagtingin para Masagot ang Pinakaklasikal na Tanong sa Kasaysayan |journal=Climate |language=en |volume=6 |issue=4 |page=90 |bibcode=2018Clim....6...90M |doi=10.3390/cli6040090 |doi-access=free}}</ref> Sa panahong ito, kontrolado ng [[Simbahang Katolika]] ang halos lahat ng aspeto ng pamumuhay at edukasyon sa naturang kontinente. Samantala, lumaganap naman ang [[Islam]] sa [[Gitnang Silangan]] na humantong kalaunan sa [[Ginintuang Panahon ng Islam|isang ginintuang panahon]] sa rehiyon.<ref name="Renima-2016">{{cite book |title=The State of Social Progress of Islamic Societies |vauthors=Renima A, Tiliouine H, Estes RJ |date=2016 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-319-24774-8 |veditors=Tiliouine H, Estes RJ |series=International Handbooks of Quality-of-Life |place= |pages=25–52 |language=en |trans-title=Ang Estado ng mga Progreso sa Lipunan ng mga Lipunang Islam |chapter=The Islamic Golden Age: A Story of the Triumph of the Islamic Civilization |trans-chapter=Ang Ginintuang Panahon ng Islam: Kuwento ng Tagumpay ng Sibilisasyong Islam |doi=10.1007/978-3-319-24774-8_2}}</ref> Ang magkaibang paniniwalang ito ang naging dahilan upang magtunggali ang dalawang relihiyon sa isang [[Mga Krusada|serye ng mga digmaan]] upang makontrol ang [[Banal na Lupain]], na itinuturing na sagrado ng parehong relihiyon.<ref>{{cite book |title=The Crusades: The War for the Holy Land |vauthors=Asbridge T |publisher=Simon and Schuster |year=2012 |isbn=978-1-84983-770-5 |language=en |trans-title=Mga Krusada: Ang Digmaan para sa Banal na Lupain |chapter=Introduction: The world of the crusades |trans-chapter=Panimula: Ang mundo ng mga krusada}}</ref> Sa kabilang panig ng mundo naman, umusbong ang mga [[kulturang Mississippi]] sa Hilagang Amerika.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Mississippian Period |encyclopedia=New Georgia Encyclopedia |url=https://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707 |access-date= |date=2002 |trans-title=Panahong Mississippi |archive-url=https://web.archive.org/web/20090819042104/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707 |archive-date=19 August 2009 |author=Adam King |url-status=dead}}</ref> Sinakop ng [[Imperyong Mongol]] ang napakalaking bahagi ng Asya noong 1200s.<ref>{{cite book |title=The Mongol Conquests in World History |vauthors=May T |publisher=Reaktion Books |year=2013 |isbn=978-1-86189-971-2 |page=7 |language=en |trans-title=Ang Pananakop ng mga Mongol sa Kasaysayan ng Mundo}}</ref> Sa Aprika, narating ng [[Imperyong Mali]] ang kanilang tugatog,<ref>{{Cite encyclopedia |title=The Empire of Mali |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of African History |publisher=Oxford University Press |url=https://oxfordre.com/africanhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-266 |access-date= |date=25 February 2019 |language=en |trans-title=Ang Imperyo ng Mali |doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.266 |isbn=978-0-19-027773-4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020034919/https://oxfordre.com/africanhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-266 |archive-date=20 October 2021 |vauthors=Canós-Donnay S |url-status=live}}</ref> habang naging isang prominenteng estado sa [[Karagatang Pasipiko]] ang [[Imperyong Tonga]].<ref>{{cite journal |vauthors=Canela SA, Graves MW |title=The Tongan Maritime Expansion: A Case in the Evolutionary Ecology of Social Complexity |trans-title=Ang Pagpapalawak ng Tonga sa Karagatan: Kaso sa Ebolusyonal na Ekolohiya ng Pagkakomplikado ng Lipunan |url=https://www.researchgate.net/publication/46734826 |journal=Asian Perspectives |language=en |volume=37 |issue=2 |pages=135–164}}</ref> Naging makapangyarihan naman ang mga [[Aztec]] sa Mesoamerika at mga [[Inca]] sa [[Andes]].<ref>{{cite book |title=Religion and Empire: The Dynamics of Aztec and Inca Expansionism |url=https://archive.org/details/religionempiredy0000conr |vauthors=Conrad G, Demarest AA |publisher=Cambridge University Press |year=1984 |isbn=0-521-31896-3 |page=[https://archive.org/details/religionempiredy0000conr/page/n17 2] |language=en |trans-title=Relihiyon at Imperyo: Ang Dinamika ng Pagpapalawak ng Aztec at Inca}}</ref> === Modernong panahon === {{main|Makabagong kasaysayan}} Hinahati ng mga iskolar ang modernong panahon sa dalawang bahagi: maaga at huli. Itinuturing na nagsimula ang maagang modernong panahon sa [[Pagbagsak ng Constantinopla|pagbagsak]] ng [[Silangang Imperyong Romano]] at ang pagsisimula ng [[Imperyong Ottoman]].<ref>{{cite book |last1=Kafadar |first1=Cemal |title=Handbook of European History 1400–1600: Late Middle Ages, Renaissance and Reformation |date=1 January 1994 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-39165-9 |veditors=Brady T, Oberman T, Tracy JD |pages=589–635 |language=en |trans-title=Handbook ng Kasaysayan ng Europa 1400–1600: Huling Gitnang Kapanahunan, Renasimiyento, at Repormasyon |chapter=Ottomans and Europe |trans-chapter=Mga Ottoman at Europa |doi=10.1163/9789004391659_019 |access-date= |chapter-url=https://brill.com/view/book/edcoll/9789004391659/BP000019.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502073325/https://brill.com/view/book/edcoll/9789004391659/BP000019.xml |archive-date=2 May 2022 |url-status=live}}</ref> Samantala, nagsimula naman ang [[panahong Edo]] sa [[Hapon]],<ref>{{Cite encyclopedia |title=The Culture of Travel in Edo-Period Japan |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Asian History |publisher=Oxford University Press |url=https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-72 |access-date= |date=19 November 2020 |language=en |trans-title=Ang Kultura ng Paglalakbay sa Hapón noong Panahong Edo |doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.72 |isbn=978-0-19-027772-7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812150712/https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-72 |archive-date=12 August 2021 |vauthors=Goree R |url-status=live}}</ref> ang [[dinastiyang Qing]] sa [[Tsina]],<ref>{{Cite journal |vauthors=Mosca MW |date=2010 |title=China's Last Empire: The Great Qing |trans-title=Ang Huling Imperyo ng Tsina: Ang Dakilang Qing |url=https://www.proquest.com/openview/a516602ac28aba8955507e46ab41483e/1?pq-origsite=gscholar&cbl=25135 |url-status=live |journal=Pacific Affairs |language=en |volume=83 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306014457/https://www.proquest.com/openview/a516602ac28aba8955507e46ab41483e/1?pq-origsite=gscholar&cbl=25135 |archive-date=6 March 2022 |access-date=}}</ref> at ang [[Imperyong Mughal]] sa [[India]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Suyanta S, Ikhlas S |date=19 July 2016 |title=Islamic Education at Mughal Kingdom in India (1526–1857) |trans-title=Edukasyong Islam sa Kaharian ng Mughal sa India (1526–1857) |url=https://journal.tarbiyahiainib.ac.id/index.php/attalim/article/view/228 |url-status=live |journal=Al-Ta Lim Journal |language=en |volume=23 |issue=2 |pages=128–138 |doi=10.15548/jt.v23i2.228 |issn=2355-7893 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407082504/http://journal.tarbiyahiainib.ac.id/index.php/attalim/article/view/228 |archive-date=7 April 2022 |access-date= |doi-access=free}}</ref> Naganap naman sa Europa ang [[Renasimiyento]] at ang [[Panahon ng Pagtuklas]].<ref>{{cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/893909816 |title=The European Renaissance, 1400–1600 |vauthors=Kirkpatrick R |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-88646-4 |page=1 |language=en |trans-title=Ang Renasimiyento sa Europa: 1400–1600 |oclc=893909816 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032848/https://www.worldcat.org/title/european-renaissance-1400-1600/oclc/893909816 |archive-date=30 July 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/859536800 |title=The Age of Discovery, 1400–1600 |vauthors=Arnold D |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-47968-7 |edition=2 |pages=xi |language=en |trans-title=Ang Panahon ng Pagtuklas, 1400–1600 |oclc=859536800 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032848/https://www.worldcat.org/title/age-of-discovery-1400-1600/oclc/859536800 |archive-date=30 July 2022 |url-status=live}}</ref> Nagsimulang maglakbay ang mga Europeo sa iba't-ibang panig ng mundo, simula sa [[kolonisasyon ng Kaamerikahan]] at ang [[Palitang Kolumbiyano]].<ref>{{cite journal |vauthors=Dixon EJ |date=January 2001 |title=Human colonization of the Americas: timing, technology and process |trans-title=Kolonisasyon ng mga Tao sa Kaamerikahan: tayming, teknolohiya, at proseso |journal=Quaternary Science Reviews |language=en |volume=20 |issue=1–3 |pages=277–299 |bibcode=2001QSRv...20..277J |doi=10.1016/S0277-3791(00)00116-5}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Keehnen |first1=Floris W. M. |last2=Mol |first2=Angus A. A. |date=2020 |title=The roots of the Columbian Exchange: an entanglement and network approach to early Caribbean encounter transactions |trans-title=Ang mga ugat ng Palitang Kolumbiyano: paghahawi at sala-salabat na pagtingin sa mga unang transaksyon sa pagkikita sa Caribbean |journal=Journal of Island and Coastal Archaeology |language=en |volume=16 |issue=2–4 |pages=261–289 |doi=10.1080/15564894.2020.1775729 |pmc=8452148 |pmid=34557059}}</ref> Ang paglawak ng mga nasasakupang teritoryo ng mga Europeo ang naging simula ng [[Palitan ng alipin sa Atlantiko|palitan ng mga alipin]] sa magkabilang panig ng [[Karagatang Atlantiko]] at ang [[henosidyo]] sa mga [[katutubong Amerikano]] sa kontinente.<ref>{{Cite journal |vauthors=Lovejoy PE |date=1989 |title=The Impact of the Atlantic Slave Trade on Africa: A Review of the Literature |trans-title=Ang Epekto sa Aprika ng Palitan ng Alipin sa Atlantiko: Rebyu sa Literatura |url=https://www.jstor.org/stable/182914 |url-status=live |journal=The Journal of African History |language=en |volume=30 |issue=3 |pages=365–394 |doi=10.1017/S0021853700024439 |issn=0021-8537 |jstor=182914 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306011109/https://www.jstor.org/stable/182914 |archive-date=6 March 2022 |access-date= |s2cid=161321949}}</ref><ref>{{cite book |title=The Historiography of Genocide |url=https://archive.org/details/isbn_9781403992192 |vauthors=Cave AA |date=2008 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-0-230-29778-4 |veditors=Stone D |place=London |pages=[https://archive.org/details/isbn_9781403992192/page/n292 273]–295 |language=en |trans-title=Historiograpiya ng Henosidyo |chapter=Genocide in the Americas |trans-chapter=Henosidyo sa Kaamerikahan |doi=10.1057/9780230297784_11}}</ref> Sa panahon ding ito nagsimula ang [[Rebolusyong Makaagham]], na nagpaabante sa mga larangan ng agham kabilang na ang [[matematika]], [[mekanika]], [[astronomiya]], at [[pisyolohiya]].<ref>{{cite journal |vauthors=Delisle RG |date=September 2014 |title=Can a revolution hide another one? Charles Darwin and the Scientific Revolution |trans-title=Maaari bang makapagtago ng rebolusyon sa isa pang rebolusyon? Si Charles Darwin at ang Rebolusyong Makaagham |journal=Endeavour |language=en |volume=38 |issue=3–4 |pages=157–158 |doi=10.1016/j.endeavour.2014.10.001 |pmid=25457642}}</ref> {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|direction=horizontal|image1=Bataille de Verdun 1916.jpg|image2=Nagasakibomb.jpg|footer=Ang [[Unang Digmaang Pandaigdig|Una]] at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] noong ika-20 siglo.}} Samantala, nagsimula naman ang huling modernong panahon noong 1800 sa pagsisimula ng [[Rebolusyong Industriyal]] sa Europa. Bilang resulta ng [[Panahon ng Kaliwanagan]], naganap ang maraming rebolusyon sa iba't-ibang panig ng Europa at Kaamerikahan, kagaya ng sa [[Rebolusyong Pranses|Pransiya]] at [[Rebolusyong Amerikano|Estados Unidos]].<ref>{{cite web |title=Sister Revolutions: American Revolutions on Two Continents |trans-title=Magkapatid na Rebolusyon: Ang Rebolusyong Amerikano sa Dalawang Kontinente |url=https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527071735/https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |archive-date=27 May 2024 |access-date= |website=US National Park Services |language=en}}</ref> Naganap naman sa Europa noong unang bahagi ng siglo ang mga [[digmaang Napoleoniko]].<ref>{{Cite journal |vauthors=O'Rourke KH |date=March 2006 |title=The worldwide economic impact of the French Revolutionary and Napoleonic Wars, 1793–1815 |trans-title=Ang pandaigdigang epekto sa ekonomiya ng Rebolusyong Pranses at ang mga Digmaang Napoleoniko, 1793–1815 |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1740022806000076/type/journal_article |url-status=live |journal=Journal of Global History |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=123–149 |doi=10.1017/S1740022806000076 |issn=1740-0228 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032852/https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-global-history/article/abs/worldwide-economic-impact-of-the-french-revolutionary-and-napoleonic-wars-17931815/B5D21C47E53307E78358803D4695FCE8 |archive-date=30 July 2022 |access-date=}}</ref> Nawala sa kontrol ng [[Imperyong Kastila|Espanya]] ang halos lahat ng kanilang teritoryo sa Kaamerikahan sa [[Mga digmaan ng kalayaan sa Kaamerikahang Espanyol|isang serye ng mga magkakaugnay na rebolusyon]] sa kontinente.<ref>{{Cite journal |vauthors=Zimmerman AF |date=November 1931 |title=Spain and Its Colonies, 1808–1820 |trans-title=Espanya at ang mga Kolonya nuto, 1808–1820 |url=https://www.jstor.org/stable/2506251 |url-status=live |journal=The Hispanic American Historical Review |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=439–463 |doi=10.2307/2506251 |jstor=2506251 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306014948/https://www.jstor.org/stable/2506251 |archive-date=6 March 2022 |access-date=}}</ref> Samantala, nag-agawan naman ng teritoryo ang mga Europeo sa [[Pag-aagawan para sa Aprika|kontinente ng Aprika]] gayundin sa [[Oseaniya]].<ref>{{cite web |date=2011 |title=British History in depth: Slavery and the 'Scramble for Africa' |trans-title=Malalimang pagtalakay sa Kasaysayan ng Britanya: Pang-aalipin at ang 'Agawan para sa Aprika' |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324121231/https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |archive-date=24 March 2022 |access-date= |website=[[BBC]] |language=en-GB |vauthors=David S}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Raudzens G |date=2004 |title=The Australian Frontier Wars, 1788–1838 |trans-title=Ang mga Digmaan sa Hangganan ng Australya, 1788–1838 |url=https://dx.doi.org/10.1353/jmh.2004.0138 |journal=The Journal of Military History |language=en |volume=68 |issue=3 |pages=957–959 |doi=10.1353/jmh.2004.0138 |issn=1543-7795 |s2cid=162259092}}</ref> Bago matapos ang siglo, narating ng [[Imperyong Britaniko]] ang kanilang tugatog sa nasasakupang teritoryo, ang pinakamalaki sa kasaysayan.<ref>{{cite journal |vauthors=Palan R |date=14 January 2010 |title=International Financial Centers: The British-Empire, City-States and Commercially Oriented Politics |trans-title=Mga Pandaigdigang Sentrong Pampinansiyal: Ang Imperyong Britaniko, mga Lungsod-estado, at Politikang Nakatuon sa Komersyo |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.2202/1565-3404.1239/html |url-status=live |journal=Theoretical Inquiries in Law |language=en |volume=11 |issue=1 |doi=10.2202/1565-3404.1239 |issn=1565-3404 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826211616/https://www.degruyter.com/document/doi/10.2202/1565-3404.1239/html |archive-date=26 August 2021 |access-date= |s2cid=56216309}}</ref> Sa sumunod na siglo, nasira ang [[balanse ng kapangyarihan]] sa Europa na nagresulta sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1914, ang pinakamadugong digmaan noong panahong yon. Dahil sa tindi ng digmaan, sinubukang ayusin ng [[Kasunduan sa Versailles]] ang kapangyarihan sa mundo at itinatag ang [[Liga ng mga Bansa]].<ref>{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/794136314 |title=The sleepwalkers : how Europe went to war in 1914 |vauthors=Clark CM |date=2012 |publisher=Allen Lane |isbn=978-0-7139-9942-6 |location=London |language=en |trans-title=Naglalakad nang tulog: paano nauwi sa digmaan ang Europa noong 1914 |chapter=Polarization of Europe, 1887–1907 |trans-chapter=Polarisasyon ng Europa, 1887–1907 |oclc=794136314 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032849/https://www.worldcat.org/title/sleepwalkers-how-europe-went-to-war-in-1914/oclc/794136314 |archive-date=30 July 2022 |url-status=live}}</ref> Gayunpaman, hindi nito napigilan ang unti-unting pag-angat ng [[awtoritarismo]], partikular na sa [[Pasistang Italya|Italya]], [[Alemanyang Nazi|Alemanya]], at [[Imperyong Hapon|Hapon]]. Dahil dito at sa [[Malawakang Depresyon|pagbagsak ng ekonomiya]] sa maraming bansa noong dekada 1930s, naganap ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], isang napakalawak na digmaan na pinaglabanan ng halos lahat ng mga bansa sa mundo noong panahong yon at nagresulta sa pinakamadugong digmaan sa tala ng kasaysayan. Matapos ng digmaan, binuo ang [[Mga Nagkakaisang Bansa]] bilang pamalit sa Liga ng mga Bansa. Samantala, bumagsak ang maraming imperyo dahil sa digmaan, na nagbigay-daan naman sa [[dekolonisasyon]] at ang pag-angat ng [[Estados Unidos]] at [[Unyong Sobyetiko]] bilang mga pinakamakapangyarihang bansa.<ref>{{cite book |author=Dahl |first=Robert |url=https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0 |title=Democracy and Its Critics |publisher=Yale UP |year=1989 |isbn=0-300-15355-4 |pages=[https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0/page/239 239–240] |language=en |trans-title=Demokrasya at ang mga Kritiko Nito |url-access=registration}}</ref> {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|direction=horizontal|image1=Гагарин перед полётом.jpg|image2=Aldrin Apollo 11 original.jpg|footer=Si [[Yuri Gagarin]], ang unang tao sa kalawakan, at [[Neil Armstrong]], ang unang tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]].}} Ang sigalot ng dalawang makapangyarihang bansa ang nagpasimula sa [[Digmaang Malamig]], ang panahon kung saan ginamit ng dalawang bansa ang mga digmaan sa iba't-ibang panig ng mundo bilang digmaan ng impluwensiya, kagaya sa [[Digmaang Koreano|tangway ng Korea]] at [[Digmaan sa Biyetnam|Biyetnam]]. Nagparamihan ang dalawa ng mga [[sandatang nukleyar]] bilang paghahanda sa inaasahang [[Ikatlong Digmaang Pandaigdig]];<ref>{{Cite journal |vauthors=Plous S |date=May 1993 |title=The Nuclear Arms Race: Prisoner's Dilemma or Perceptual Dilemma? |trans-title=Ang Karera sa Sandatang Nukleyar: Dilema ng Preso o Pananaw? |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0022343393030002004 |url-status=live |journal=Journal of Peace Research |language=en |volume=30 |issue=2 |pages=163–179 |doi=10.1177/0022343393030002004 |issn=0022-3433 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221155825/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0022343393030002004 |archive-date=21 February 2022 |access-date= |s2cid=5482851}}</ref> bagamat may mga muntikang pangyayari, hindi ito nauwi sa naturang digmaan. Samantala, [[Karera sa Kalawakan|nagkarera din sila sa kalawakan]]: naipadala ng Unyong Sobyetiko ang pinakaunang [[satelayt]], [[Vostok 1]], at ang pinakaunang tao, [[Yuri Gagarin]], sa kalawakan. Gayunpaman, humupa ito kalaunan nang naipadala ng Estados Unidos ang mga pinakaunang tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] sa misyong [[Apollo 11]] na kinabilangan nina [[Neil Armstrong]], [[Buzz Aldrin]], at [[Michael Collins]]. Nagtapos ang naturang digmaan sa [[pagbagsak ng Unyong Sobyetiko]] noong 1991 sa maraming mga republika.<ref>{{Cite journal |vauthors=McDougall WA |date=May 1985 |title=Sputnik, the space race, and the Cold War |trans-title=Sputnik, ang karera sa kalawakan, at ang Digmaang Malamig |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00963402.1985.11455962 |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |language=en |volume=41 |issue=5 |pages=20–25 |bibcode=1985BuAtS..41e..20M |doi=10.1080/00963402.1985.11455962 |issn=0096-3402}}</ref> Ang pagkaimbento sa [[kompyuter]], [[internet]], at [[smartphone]] ang nagpasimula sa kasalukuyang [[Panahon ng Impormasyon]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Sachs JD |date=April 2017 |title=Globalization{{snd}}In the Name of Which Freedom? |trans-title=Globalisasyon{{snd}}Sa Ngalan ng Anong Kalayaan? |journal=Humanistic Management Journal |language=en |volume=1 |issue=2 |pages=237–252 |doi=10.1007/s41463-017-0019-5 |issn=2366-603X |doi-access=free |s2cid=133030709}}</ref> == Tirahan at populasyon == {{main|Heograpiyang pantao|Demograpiya}} {{Infobox | image = | image2 = [[File:Population Density, v4.11, 2020 (48009093621).jpg|thumb|upright=2.05 | Mapang nagpapakita sa [[densidad ng populasyon]] kada kilometro kuwadrado mula sa isang pagtataya noong 2020.]] | title = Estadistika ng populasyon{{#tag:ref|Ang populasyon at densidad ng populasyon ng mundo ayon sa pinakahuling tala noong 2022 mula sa pinagsamang estadistika ng CIA World Factbook at ng United Nations World Population Prospects.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world |title=World |trans-title=Mundo |lang=en |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[CIA]] |date=17 May 2016 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/WPP2017_KeyFindings.pdf |format=pdf|lang=en|trans-title=World Population Prospects l: Rebisyon noong 2017|publisher=[[United Nations]] |date=2017 |title=World Population Prospects: The 2017 Revision |page=2&17 |archive-date=26 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626225001/https://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/WPP2017_KeyFindings.pdf |url-status=live }}</ref>|group=n}} | label1 = [[Populasyon ng mundo]] | data1 = {{#expr: {{data world|poptoday}} / 1e9 round 1}}&nbsp;bilyon | label2 = [[Densidad ng populasyon]] | data2 = {{Pop density|{{data world|poptoday}}|{{data world|pst2|total area}}|km2|sqmi|prec=0}} sa kabuuang lawak<br />{{Pop density|{{data world|poptoday}}|{{data world|pst2|land area}}|km2|sqmi|prec=0}} sa lawak ng kalupaan | label3 = [[Talaan ng mga pinakamalalaking lungsod|Pinakamataong lungsod]]{{#tag:ref|Mga lungsod na may lagpas 10 milyong katao noong 2018.<ref>{{cite news|title=The World's Cities in 2018|lang=en|trans-title=Ang mga Lungsod ng Mundo noong 2018|url=https://www.un.org/en/events/citiesday/assets/pdf/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf|format=pdf|newspaper=[[United Nations]]|archive-date=1 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101135338/http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf|url-status=live}}</ref>|group=n}} | data3 = [[Tokyo]], [[Delhi]], [[Shanghai]], [[São Paulo]], [[Lungsod ng Mexico]], [[Cairo]], [[Mumbai]], [[Beijing]], [[Dhaka]], [[Osaka]] }} Nakadepende sa layo mula sa isang [[anyong-tubig]] ang mga sinaunang tirahan ng mga tao, gayundin sa ibang mga [[likas na yaman]] kagaya halimbawa ng mga hayop para sa [[pangangaso]] at matabang lupa para sa [[pagsasaka]].<ref>{{cite book |title=The Early River Valley Civilizations |vauthors=Rector RK |date=2016 |publisher=Rosen Publishing |isbn=978-1-4994-6329-3 |edition=1 |location=New York |page=10 |language=en |trans-title=Ang mga Unang Sibilisasyon sa Lambak-ilog |oclc=953735302}}</ref> Gayunpaman, kayang baguhin ng mga modernong tao ang kanilang kapaligiran sa pamamagitan ng [[teknolohiya]], [[patubig]], pagpaplano ng mga [[lungsod]], paggawa sa mga [[gusali]], [[deporestasyon]], at [[desertipikasyon]].<ref>{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=How People Modify the Environment |trans-title=Paano Binabago ng mga Tao ang Kapaligiran |url=https://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225132108/http://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |archive-date=25 February 2021 |access-date= |publisher=Westerville City School District |language=en}}</ref> Palaging nasa peligro ang mga tirahan ng tao dahil sa mga likas na [[sakuna]] kagaya ng [[bagyo]], [[lindol]], o [[pagguho ng lupa]].<ref>{{cite web |date=October 2003 |title=Natural disasters and the urban poor |trans-title=Mga likas na sakuna at ang mga mahihirap sa urbanong lugar |url=https://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809063303/https://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |archive-date=9 August 2017 |publisher=[[World Bank]] |language=en}}</ref> Madalas na ginagawa ng mga tao ang mga tirahan para sa mga kadahilanan ng depensa, pagpapahinga, pagpapakita ng yaman, pagpapalawak ng makakain, estetika, at pagpapalago ng kaalaman.<ref>{{cite book |title=The state of the world's cities 2012 / prosperity of cities. |url=https://archive.org/details/stateofworldscit0000unse_j7w0 |vauthors=Habitat UN |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-01559-6 |location=[[London]] |pages=x |language=en |trans-title=Ang katayuan ng mga lungsod ng mundo ng 2012 / kayamanan ng mga lungsod |oclc=889953315}}</ref> Isa ang mga tao sa mga espesyeng kayang mamuhay sa iba't-ibang anyo ng kapaligiran, kahit na isa rin sila sa mga pinakapalaging nasa peligro dahil sa kanilang mahinang kakayahan upang mamuhay sa ilan sa mga pinakadelikadong kapaligiran para sa buhay.<ref name="Piantadosi-2003">{{cite book |title=The biology of human survival : life and death in extreme environments |url=https://archive.org/details/biologyofhumansu0000pian |vauthors=Piantadosi CA |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-974807-5 |location=Oxford |pages=[https://archive.org/details/biologyofhumansu0000pian/page/n21 2]–3 |language=en |trans-title=Ang biolohiya ng pamamalagi ng tao: buhay at kamatayan sa mga peligrosong kapaligiran |oclc=70215878}}</ref> Sa kasalukuyan, may taong naninirahan sa walong [[bioheograpikal na rehiyon]] ng [[Daigdig]], bagamat limitado lamang ang pananatili nila sa [[Antartika]] at kumokonti tuwing taglamig doon. Nakapagtatag ang mga tao sa natitirang pitong rehiyon ng mga bansa, kagaya ng [[Pilipinas]] sa [[rehiyong Indomalaya]], [[Hapon]] sa [[rehiyong Paleartiko]], [[Timog Aprika]] sa [[rehiyong Aprotropikal]], [[Estados Unidos]] sa [[rehiyong Neartiko]], [[Australya]] sa [[rehiyong Austrolasya]], at [[Brasil]] sa [[rehiyong Neotropikal]]. Nakarating ang mga tao simula noong nakaraang siglo sa [[Karagatan|kailaliman ng dagat]] gayundin sa [[Kalawakan|labas ng Daigdig]]. Gayunpaman, nananatiling limitado ang paninirahan at pananatili ng mga tao sa mga ganitong klase ng lugar.<ref name="Heim-1991">{{cite journal |vauthors=Heim BE |year=1990–1991 |title=Exploring the Last Frontiers for Mineral Resources: A Comparison of International Law Regarding the Deep Seabed, Outer Space, and Antarctica |trans-title=Pangangalugad sa mga Pinakahuling Pinagkukunan ng mga Yamang Mineral: Pagkukumpara sa Pandaigdigang Batas ukol sa Kalupaan sa Ilalim ng Dagat, Labas ng Daigdig, at Antartika |url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/vantl23&id=831&div=&collection= |url-status=live |journal=[[Vanderbilt Journal of Transnational Law]] |language=en |volume=23 |page=819 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623152719/https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals%2Fvantl23&id=831&div=&collection= |archive-date=23 June 2021 |access-date=}}</ref> Narating din ng mga tao ang [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] at nakapagpadala na rin sila ng mga [[sasakyang pangkalawakan]] patungo sa iba't-ibang bahagi ng [[Sistemang Solar]]. Simula noong 2000, tuloy-tuloy na may tao sa [[Pandaigdigang Estasyong Pangkalawakan]] (ISS) sa labas ng Daigdig.<ref>{{cite web |date=11 December 2010 |title=JSC celebrates ten years of continuous human presence aboard the International Space Station |trans-title=Ipinagdidiriwang ng JSC ang sampung taon ng tuloy-tuloy na pananatili ng sangkatauhan sa Pandaigdigang Estasyong Pangkalawakan |url=https://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216221409/https://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |archive-date=16 February 2012 |access-date= |work=JSC Features |publisher=[[Johnson Space Center]] |language=en |vauthors=Kraft R}}</ref> Sa pamamagitan ng mga [[Kasangkapan|kagamitan]] at [[pananamit]], nagawa ng mga tao na mamuhay sa iba't-ibang klase ng kapaligiran.<ref name="Piantadosi-2003" /> Dahil dito, itinuturing ang mga tao bilang mga [[espesyeng kosmopolitano]] dahil nakikita sila sa saanmang bahagi ng mundo.<ref>{{cite web |title=Human Biological Adaptability; Overview |trans-title=Adaptibilidad ng Biolohiya ng Tao: Lagom |url=https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306124405/https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |archive-date=6 March 2013 |access-date= |publisher=Palomar College |language=en |vauthors=O'Neil D}}</ref> Gayunpaman, hindi pantay-pantay ang [[Densidad ng populasyon|densidad ng mga tao]] sa bawat lugar;<ref name="Piantadosi-2003" /> karamihan sa kanila ay nakatira sa kontinente ng [[Asya]].<ref>{{cite journal |vauthors=Bunn SE, Arthington AH |date=October 2002 |title=Basic principles and ecological consequences of altered flow regimes for aquatic biodiversity |url=https://archive.org/details/sim_environmental-management_2002-10_30_4/page/492 |trans-title=Mga pangunahing prinsipyo at ekolohikal na kahihinatnan ng pagbabago sa daloy ng tubig sa biodibersidad ng karagatan |journal=[[Environmental Management]] |language=en |volume=30 |issue=4 |pages=492–507 |bibcode=2002EnMan..30..492B |doi=10.1007/s00267-002-2737-0 |pmid=12481916 |hdl-access=free |s2cid=25834286 |hdl=10072/6758}}</ref> [[File:Distribution-of-earths-mammals.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Distribution-of-earths-mammals.png|thumb|Kumakatawan sa 96% ng kabuuang biomasa ng mga mamalya sa mundo ang mga tao at ang kanilang domestikadong hayop, at tanging nasa 4% lamang ang ibang mga mamalya.<ref name="Bar-On">{{cite journal |vauthors=Bar-On YM, Phillips R, Milo R |date=June 2018 |title=The biomass distribution on Earth |trans-title=Ang distribusyon ng biomasa sa Daigdig |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=115 |issue=25 |pages=6506–6511 |bibcode=2018PNAS..115.6506B |doi=10.1073/pnas.1711842115 |pmc=6016768 |pmid=29784790 |doi-access=free}}</ref>]] Tinatayang nasa 1–15 milyong katao ang naninirahan sa mundo nang matuklasan ang [[agrikultura]] noong bandang {{BCE|10000|link=yes}}.<ref>{{cite book |url={{GBurl|id=cXuCjDbxC1YC|p=26}} |title=Urban world history: an economic and geographical perspective |vauthors=Tellier LN |date=2009 |publisher=Presses de l'Université du Québec |isbn=978-2-7605-1588-8 |page=26 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng urbanong mundo: pananaw sa ekonomiya at heograpiya |access-date=}}</ref> Nasa 50–60 milyong katao ang naninirahan sa pinagsamang [[Silangang Imperyong Romano|Silangan]] at [[Kanlurang Imperyong Romano]] noong {{CE|ikaapat na siglo}}.<ref>{{cite web |date=1998 |title=Population estimates of the Roman Empire |trans-title=Mga pagtataya sa populasyon ng Imperyong Romano |url=https://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507061006/https://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm |archive-date=7 May 2016 |access-date= |publisher=Tulane.edu |language=en |vauthors=Harl KW}}</ref> Nangalahati ang populasyon ng mga tao dahil sa [[Bubonik|salot na bubonik]] na unang naitala noong ikaanim na siglo, at pumatay sa tinatayang 75–200 milyong katao sa [[Eurasya]] at [[Hilagang Aprika]] pa lamang.<ref>{{cite journal |vauthors=Zietz BP, Dunkelberg H |date=February 2004 |title=The history of the plague and the research on the causative agent Yersinia pestis |trans-title=Ang kasaysayan ng salot at ang pananaliksik sa sanhi nito na Yersinia pestis |journal=International Journal of Hygiene and Environmental Health |language=en |volume=207 |issue=2 |pages=165–178 |bibcode=2004IJHEH.207..165Z |doi=10.1078/1438-4639-00259 |pmc=7128933 |pmid=15031959}}</ref> Tinatayang umabot nang isang bilyon ang [[populasyon ng mga tao]] pagsapit ng 1800, at mabilis na umangat sa mga sumunod siglo: dalawang bilyon noong 1930, tatlong bilyon noong 1960, apat noong 1975, lima noong 1987, anim noong 1999,<ref>{{cite news |date=5 August 1999 |title=World's population reaches six billion |language=en |trans-title=Umabot na nang anim na bilyon ang populasyon ng mundo |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415053354/https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |archive-date=15 April 2008}}</ref> pito noong 2011, at walo noong 2022.<ref>{{Cite web |author=United Nations |title=World population to reach 8 billion on 15 November 2022 |trans-title=Aabot na sa walong bilyon ang populasyon ng mundo pagsapit ng ika-15 ng Nobyembre 2022 |url=https://www.un.org/en/desa/world-population-reach-8-billion-15-november-2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120024524/https://www.un.org/en/desa/world-population-reach-8-billion-15-november-2022 |archive-date=20 January 2023 |access-date= |website=United Nations |language=en}}</ref> Inabot ng dalawang milyong taon bago umabot ang dami ng tao sa isang bilyon, at tanging 207 taon para umabot sa pito.<ref>{{cite web |date=27 October 2011 |title=World Population to Hit Milestone With Birth of 7 Billionth Person |trans-title=Aabot sa Milestone ang Populasyon ng Mundo sa Kapanganakan ng Ikapitong Bilyong Tao |url=https://www.pbs.org/newshour/show/world-population-to-hit-milestone-with-birth-of-7-billionth-person |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924090953/http://www.pbs.org/newshour/bb/world-july-dec11-population1_10-27/ |archive-date=24 September 2017 |access-date= |website=PBS NewsHour |language=en}}</ref> Tinatayang nasa 60 milyong tonelada ang kabuuang [[biomasa]] ng lahat ng mga tao noong 2018, o sampung beses na mas marami kesa sa lahat ng mga hindi domestikadong [[mamalya]].<ref name="Bar-On" /> Noong 2018, tinatayang nasa 4.2 bilyong katao ang nakatira sa mga [[Pook na urbano|urbanisadong lugar]], o 55% ng kabuuang populasyon, mula sa 751 milyon noong 1950. Nasa 82% ng populasyon ng [[Hilagang Amerika]] ang nakatira sa mga urbanisadong lugar, ang pinakamataas sa mga kontinente, na malapit na sinundan ng 81% ng [[Timog Amerika]]. Samantala, 90% ng [[Pook na rural|rural]] na populasyon ng tao ay nakatira sa Asya at [[Aprika]].<ref name="United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA)-2018">{{cite web |date=16 May 2018 |title=68% of the world population projected to live in urban areas by 2050, says UN |trans-title=68% ng populasyon ng mundo ang inaasahang titira sa mga urbanisadong lugar pagsapit ng 2050, sabi ng UN |url=https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310163911/https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html |archive-date=10 March 2021 |access-date= |work=United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA) |language=en-US}}</ref> == Biolohiya == === Anatomiya at pisyolohiya === {{main|Katawan ng tao}} [[File:Anterior view of human female and male, with labels.svg|thumb|Mga pangunahing bahagi ng katawan ng taong babae (kaliwa) at lalaki (kanan).]] Maituturing na [[Homolohiya (biolohiya)|magkapareho]] halos ang mga pangunahing bahagi ng katawan ng tao kumpara sa ibang mga hayop. Ang [[ayos ng ngipin]] nila ay kapareho ng ibang mga miyembro ng orden na [[Catarrhini]] na kanilang kinabibilangan. Gayunpaman, mas maliit ang kanilang mga [[ngipin]] at mas maiksi ang kanilang [[ngala-ngala]] kumpara sa ibang mga [[Primates|primado]]. Sila lamang ang tanging primado na may kaliitan ang [[pangil]]. Siksik ang kanilang ngipin, kung saan agad na napupunan ang mga espasyo sa pagitan ng ngipin lalo na sa mga bata. Unti-unting nawawala sa mga tao ang kanilang [[bagang-bait]], at may ilang tao na wala na'ng ganito pagkapanganak.<ref name="Revolution">{{cite book |url=https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll |title=The Human Revolution: From Ape to Artist |vauthors=Collins D |publisher=Phaidon |year=1976 |isbn=978-0-7148-1676-0 |page=[https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll/page/208 208] |language=en |trans-title=Ang Rebolusyon ng Tao: Mula Bakulaw Hanggang Artista |url-access=registration}}</ref> Tulad ng mga [[chimpanzee]], may [[buntot]] ang mga tao, bagamat hindi na ito malinaw na nakikita sa labas at wala na ring gamit.<ref>{{cite news |last=Weisberger |first=Mindy |date=23 March 2024 |title=Why don't humans have tails? Scientists find answers in an unlikely place |language=en |trans-title=Bakit walang buntot ang mga tao? Nahanap ng mga siyentipiko ang sagot sa di-inaasahang lugar |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2024/03/23/world/humans-tails-genetic-mutation-junk-dna-scn/index.html |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20240324031927/https://www.cnn.com/2024/03/23/world/humans-tails-genetic-mutation-junk-dna-scn/index.html |archivedate=24 March 2024 |accessdate=}}</ref> Meron din silang [[apendiks]], nababanat na [[balikat]], [[Daliri sa kamay|daliring]] nakakahawak, at [[Hinlalaki|hinlalaking]] naigagalaw sa ibang daliri ({{Lang|en|opposable thumb}}).<ref>{{cite book |title=Human Biodiversity: Genes, Race, and History |vauthors=Marks JM |date=2001 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-0-202-36656-2 |page=16 |language=en |trans-title=Biodibersidad ng mga Tao: Hene, Lahi, at Kasaysayan}}</ref> Dahil sa paglalakad nang nakatayo, mala-balires ang kanilang dibdib kumpara sa ibang mga bakulaw na hugis imbudo.<ref>{{cite journal |last1=Gea |first1=J |year=2008 |title=The Evolution of the Human Species: A Long Journey for the Respiratory System |trans-title=Ang Ebolusyon ng Espesye ng Tao: Ang Mahabang Paglalakbay para sa Sistema ng Paghinga |journal=Archivos de Bronconeumología |language=en |volume=44 |issue=5 |pages=263–270 |doi=10.1016/S1579-2129(08)60042-7 |pmid=18448018}}</ref> Bukod sa [[laki ng utak]] at ang [[Bipedalismo|paglalakad gamit dalawang paa]], nag-iiba ang mga tao mula sa chimpanzee sa kanilang [[Sistemang pang-amoy|pang-amoy]], [[Pandinig na sistema|pandinig]], at mga [[protina]] sa [[Pagtunaw ng pagkain|pangtunaw ng pagkain]].<ref name="O'Neil">{{cite web |title=Humans |trans-title=Mga Tao |url=https://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111004211/https://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |archive-date=11 January 2013 |access-date=6 January 2013 |work=Primates |publisher=Palomar College |language=en |vauthors=O'Neil D}}</ref> Bagamat maikukumpara ang kapal ng [[buhok]] ng mga tao sa ibang mga [[bakulaw]], napakaliit lamang ang mga ito at halos di makita.<ref>{{cite news |date=2017 |title=How to be Human: The reason we are so scarily hairy |language=en |trans-title=Pagiging Tao: Ang dahilan bakit tayo ay masyadong mabuhok |work=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225235006/https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/ |archive-date=25 February 2021}}</ref> Tinatayang may dalawang milyong [[Pawis|glandula ng pawis]] ang mga tao, na nakakalat sa malaking bahagi ng katawan di tulad ng ibang mga primado na kaunti lamang ang glandula at makikita sa paa at kamay.<ref>{{cite web |date=2 February 2001 |title=The Biology of Skin Color: Black and White |trans-title=Ang Biolohiya ng Kulay ng Balát: Itim at Puti |url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html |archive-date=16 February 2013 |access-date= |work=Evolution: Library |publisher=PBS |language=en |vauthors=Kirchweger G}}</ref> Tinatayang nasa {{convert|1.71|m|ft|abbr=on}} ang karaniwang [[Tangkad ng tao|tangkad]] ng taong lalaki na nasa hustong edad, at {{convert|1.59|m|ft|abbr=on}} naman sa mga taong babae.<ref>{{cite journal |author1=Roser M |author1-link=Max Roser |author2=Appel C |author3=Ritchie H |author3-link=Hannah Ritchie |date=8 October 2013 |title=Human Height |trans-title=Tangkad ng Tao |url=https://ourworldindata.org/human-height |url-status=live |journal=Our World in Data |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130203158/https://ourworldindata.org/human-height |archive-date=30 January 2021 |access-date=}}</ref> Maaari magsimula sa kalagitnaan ng buhay ng tao ang [[Pagkapandak|pagpandak]], bagamat nagiging normal ito pagsapit ng [[katandaan]].<ref>{{cite web |title=Senior Citizens Do Shrink – Just One of the Body Changes of Aging |trans-title=Pumapandak talaga ang mga Matatanda – Isa sa mga Pagbabago sa Katawan dahil sa Katandaan |url=https://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219004303/https://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm |archive-date=19 February 2013 |access-date= |work=News |publisher=Senior Journal |language=en}}</ref> Tumatangkad ang mga tao sa paglipas ng panahon bilang resulta ng maayos na [[nutrisyon]], [[kalusugan]], at pamumuhay.<ref>{{cite journal |vauthors=Bogin B, Rios L |date=September 2003 |title=Rapid morphological change in living humans: implications for modern human origins |url=https://archive.org/details/sim_comparative-biochemistry-and-physiology-part-a_2003-09_136a_1/page/71 |trans-title=Mabilisang pagbabago sa morpolohiya ng mga nabubuhay na tao: mga implikasyon para sa pinagmulan ng modernong tao |journal=Comparative Biochemistry and Physiology. Part A, Molecular & Integrative Physiology |language=en |volume=136 |issue=1 |pages=71–84 |doi=10.1016/S1095-6433(02)00294-5 |pmid=14527631}}</ref> Tinatayang nasa {{convert|77|kg|lb|abbr=on}} ang karaniwang bigat ng taong lalaki at {{convert|59|kg|lb|abbr=on}} naman sa mga taong babae.<ref>{{cite web |date=2003 |title=Mass Of An Adult |trans-title=Bigat ng Taong nasa Hustong Edad |url=https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180101030223/https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml |archive-date=1 January 2018 |access-date= |publisher=The Physics Factbook: An Encyclopedia of Scientific Essays |language=en |vauthors=Schlessingerman A}}</ref> Nakadepende ang bigat at tangkad sa henetika at kapaligiran kung saan lumaki ang isang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Adams JP, Murphy PG |date=July 2000 |title=Obesity in anaesthesia and intensive care |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-anaesthesia_2000-07_85_1/page/91 |trans-title=Katabaan sa pangangalagang naka-anesthesia at matindihan |journal=British Journal of Anaesthesia |language=en |volume=85 |issue=1 |pages=91–108 |doi=10.1093/bja/85.1.91 |pmid=10927998 |doi-access=free}}</ref> Mas mabilis at mas tumpak [[Paghagis|maghagis]] ang mga tao kesa sa ibang mga hayop.<ref>{{cite journal |vauthors=Lombardo MP, Deaner RO |date=March 2018 |title=Born to Throw: The Ecological Causes that Shaped the Evolution of Throwing In Humans |trans-title=Ipinanganak para Maghagis: Ang mga Ekolohikal na Dahilan na Humulma sa Ebolusyon ng Paghahagis ng mga Tao |journal=The Quarterly Review of Biology |language=en |volume=93 |issue=1 |pages=1–16 |doi=10.1086/696721 |issn=0033-5770 |s2cid=90757192}}</ref> Isa rin sila sa mga pinakamagagaling na [[pagtakbo|tumakbo]] nang malayuan kumpara sa ibang mga hayop, bagamat mabagal sila sa mga maiikling distansiya.<ref>{{cite news |author-link1=Tara Parker-Pope |date=27 October 2009 |title=The Human Body Is Built for Distance |language=en |trans-title=Ginawa ang Katawan ng Tao para sa Distansiya |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105211812/https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |archive-date=5 November 2015 |vauthors=Parker-Pope T}}</ref> Dahil sa matinding pagpapawis at manipis na buhok sa katawan kaya nagagawang maiwasan ng mga tao na [[Pagod dahil sa init|mapagod agad dahil sa init]].<ref>{{cite web |title=What is the role of sweating glands in balancing body temperature when running a marathon? |trans-title=Ano ang gampanin ng mga glandula ng pawis sa pagbabalanse sa temperatura ng katawan habang tumatakbo sa isang marathon? |url=https://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131184339/https://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |archive-date=31 January 2013 |access-date= |publisher=Livestrong.com |language=en |vauthors=John B}}</ref> Kumpara sa ibang mga bakulaw, mas malalakas ang [[puso]] ng mga tao at mas malaki ang kanilang [[aorta]].<ref>{{cite journal |last1=Ríos |first1=L |last2=Sleeper |first2=M. M. |last3=Danforth |first3=M. D. |display-authors=etal |year=2023 |title=The aorta in humans and African great apes, and cardiac output and metabolic levels in human evolution |trans-title=Ang aorta ng mga tao at mga dambuhalang bakulaw ng Aprika at ang nilalabas ng puso at antas ng metabolismo sa ebolusyon ng tao |journal=Scientific Reports |language=en |volume=13 |issue=6841 |page=6841 |bibcode=2023NatSR..13.6841R |doi=10.1038/s41598-023-33675-1 |pmc=10133235 |pmid=37100851 |hdl-access=free |hdl=10261/309357}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Shave |first1=R. E. |last2=Lieberman |first2=D. E. |last3=Drane |first3=A. L. |display-authors=etal |year=2019 |title=Selection of endurance capabilities and the trade-off between pressure and volume in the evolution of the human heart |trans-title=Pagpili sa mga kakayahan sa patagalan at ang kapalit sa pagitan ng presyur at bolyum sa ebolusyon ng puso ng tao |journal=PNAS |language=en |volume=116 |issue=40 |pages=19905–19910 |bibcode=2019PNAS..11619905S |doi=10.1073/pnas.1906902116 |pmc=6778238 |pmid=31527253 |doi-access=free}}</ref> === Henetika === {{main|Henetika ng tao}} [[File:Karyotype.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Karyotype.png|thumb|Ang [[karyotipo]] ng tao, na nagpapakita sa 22 autosoma at ang kromosomang pangkasarian para sa babae (XX) at lalaki (XY).]] Tulad ng maraming buhay na nilalang, kabilang ang mga tao sa [[Eukaryota]]. Taglay ng bawat [[somatikong selula]] nila ang dalawang grupo ng tigda-23 [[kromosoma]] mula sa tatay at nanay. Samantala, taglay lang ng [[Gameto|gameta]] ang isang grupo ng mga kromosoma na resulta ng pinagsamang pares ng magulang. Sa 23 kromosomang ito, 22 sa mga ito ang [[autosoma]] at isang pares ng [[Sistema ng pantukoy ng kasarian|kromosomang pangkasarian]]. Tulad ng maraming [[mamalya]], ginagamit ng mga tao ang isang [[Sistemang pangkasarian na XY|sistema ng pantukoy]] sa kalalabasang kasarian ng anak, kung saan babae kung XX ang pares ng kromosomang pangkasarian, o lalaki kung XY naman.<ref>{{cite book |title=Human Chromosomes: Structure, Behavior, Effects |vauthors=Therman E |date=1980 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer US]] |isbn=978-1-4684-0109-7 |pages=112–124 |language=en |trans-title=Kromosoma ng Tao: Estraktura, Ugali, at Epekto |doi=10.1007/978-1-4684-0107-3 |s2cid=36686283}}</ref> Nakakaapekto ang [[Pagmamana ng katangian|namanang]] [[Hene (biyolohiya)|hene]] at kapaligiran ng tao sa magiging hitsurang pisikal nito, gayundin ang [[pisyolohiya]], pag-iisip, at tiyansa na makakuha ng ilang partikular na sakit. Gayunpaman, hindi pa rin lubos na nauunawaan ng mga siyentipiko ang relasyon nito sa katangian ng indibiduwal na tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Edwards JH, Dent T, Kahn J |date=June 1966 |title=Monozygotic twins of different sex |trans-title=Monosigotong kambal na magkaiba ng kasarian |journal=Journal of Medical Genetics |language=en |volume=3 |issue=2 |pages=117–123 |doi=10.1136/jmg.3.2.117 |pmc=1012913 |pmid=6007033}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Machin GA |date=January 1996 |title=Some causes of genotypic and phenotypic discordance in monozygotic twin pairs |trans-title=Ilang mga sanhi ng henotipo at penotipong pagkakaiba ng mga magkakambal na monosigoto |journal=American Journal of Medical Genetics |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=216–228 |doi=10.1002/(SICI)1096-8628(19960122)61:3<216::AID-AJMG5>3.0.CO;2-S |pmid=8741866}}</ref> Bagamat walang dalawang tao ang siyento porsiyentong magkatulad ng henetika, kahit maging mga [[kambal]] na [[Monosigotong kambal|nagmula sa iisang sigoto]],<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Jonsson H, Magnusdottir E, Eggertsson HP, Stefansson OA, Arnadottir GA, Eiriksson O, Zink F, Helgason EA, Jonsdottir I, Gylfason A, Jonasdottir A, Jonasdottir A, Beyter D, Steingrimsdottir T, Norddahl GL, Magnusson OT, Masson G, Halldorsson BV, Thorsteinsdottir U, Helgason A, Sulem P, Gudbjartsson DF, Stefansson K |date=January 2021 |title=Differences between germline genomes of monozygotic twins |trans-title=Pagkakaiba sa pagitan ng mga henomang germline ng mga monosigotong kambal |journal=Nature Genetics |language=en |volume=53 |issue=1 |pages=27–34 |doi=10.1038/s41588-020-00755-1 |pmid=33414551 |s2cid=230986741}}</ref> aabot pa rin nang 99.5% hanggang 99.9% na magkatulad sa henetika ang bawat dalawang tao.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Levy S, Sutton G, Ng PC, Feuk L, Halpern AL, Walenz BP, Axelrod N, Huang J, Kirkness EF, Denisov G, Lin Y, MacDonald JR, Pang AW, Shago M, Stockwell TB, Tsiamouri A, Bafna V, Bansal V, Kravitz SA, Busam DA, Beeson KY, McIntosh TC, Remington KA, Abril JF, Gill J, Borman J, Rogers YH, Frazier ME, Scherer SW, Strausberg RL, Venter JC |date=September 2007 |title=The diploid genome sequence of an individual human |trans-title=Ang sekuwensiya ng diploid na henoma ng isang indibiduwal na tao |journal=PLOS Biology |language=en |volume=5 |issue=10 |pages=e254 |doi=10.1371/journal.pbio.0050254 |pmc=1964779 |pmid=17803354 |doi-access=free}}</ref> Ibig sabihin, isa sila sa mga hayop na may pinakamagkatulad na henetika sa isa't-isa, lalo na sa mga kapwa [[bakulaw]].<ref>{{cite web |title=Chimps show much greater genetic diversity than humans |trans-title=Ipinapakita na mas matindi ang dibersidad sa henetika ng mga chimpanzee kesa sa mga tao |url=https://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218091207/https://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html |archive-date=18 December 2013 |access-date= |work= |publisher=University of Oxford |language=en}}</ref> Dahil dito, ipinagpapalagay ng mga siyentipiko na may naganap na sobra-sobrang pagkonti ng mga tao noong huling bahagi ng [[Pleistoseno|Panahong Pleistoseno]] bandang 100,000 taon ang nakalipas.<ref>{{cite journal |vauthors=Harpending HC, Batzer MA, Gurven M, Jorde LB, Rogers AR, Sherry ST |date=February 1998 |title=Genetic traces of ancient demography |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1998-02-17_95_4/page/1961 |trans-title=Mga bakas sa henetika ng sinaunang demograpiya |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=95 |issue=4 |pages=1961–1967 |bibcode=1998PNAS...95.1961H |doi=10.1073/pnas.95.4.1961 |pmc=19224 |pmid=9465125 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Jorde LB, Rogers AR, Bamshad M, Watkins WS, Krakowiak P, Sung S, Kere J, Harpending HC |date=April 1997 |title=Microsatellite diversity and the demographic history of modern humans |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1997-04-01_94_7/page/3100 |trans-title=Mikrosatelayt na dibersidad at ang kasaysayang pandemograpiya ng mga modernong tao |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=94 |issue=7 |pages=3100–3103 |bibcode=1997PNAS...94.3100J |doi=10.1073/pnas.94.7.3100 |pmc=20328 |pmid=9096352 |doi-access=free}}</ref> Patuloy pa rin nakakaapekto ang [[likas na pagpili]] sa mga tao, partikular na ang [[pagpiling direksiyonal]], na makikita sa kanilang [[henoma]] sa nakalipas na 15,000 taon.<ref>{{cite news |date=7 March 2007 |title=Still Evolving, Human Genes Tell New Story |language=en |trans-title=Patuloy na Nag-eebolb, Nagpapakita ng Bagong Kuwento ang mga Hene ng Tao |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114232231/https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html |archive-date=14 January 2012 |vauthors=Wade N}}</ref> Unang nasekuwensiya ang [[henoma ng tao]] noong 2001,<ref>{{cite journal |author-link=Elizabeth Pennisi |vauthors=Pennisi E |date=February 2001 |title=The human genome |url=https://archive.org/details/sim_science_2001-02-16_291_5507/page/1176 |trans-title=Ang henoma ng tao |journal=Science |language=en |volume=291 |issue=5507 |pages=1177–1180 |doi=10.1126/science.291.5507.1177 |pmid=11233420 |s2cid=38355565}}</ref> at pagsapit ng 2020, daan-daang libong henoma ng tao na ang nasekuwensiya.<ref>{{cite journal |vauthors=Rotimi CN, Adeyemo AA |date=February 2021 |title=From one human genome to a complex tapestry of ancestry |trans-title=Mula sa isang henoma ng tao patungo sa isang komplikadong tapestriya ng mga ninuno |journal=Nature |language=en |volume=590 |issue=7845 |pages=220–221 |bibcode=2021Natur.590..220R |doi=10.1038/d41586-021-00237-2 |pmid=33568827 |s2cid=231882262}}</ref> Noong 2012, kinumpara ng [[International HapMap Project]] ang henoma ng 1,184 na indibiduwal mula sa 11 populasyon at nakapagtukoy ng 1.6 milyong [[single-nucleotide polymorphism]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L, Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L, Dermitzakis E, Schaffner SF, Yu F, Peltonen L, Dermitzakis E, Bonnen PE, Altshuler DM, Gibbs RA, de Bakker PI, Deloukas P, Gabriel SB, Gwilliam R, Hunt S, Inouye M, Jia X, Palotie A, Parkin M, Whittaker P, Yu F, Chang K, Hawes A, Lewis LR, Ren Y, Wheeler D, Gibbs RA, Muzny DM, Barnes C, Darvishi K, Hurles M, Korn JM, Kristiansson K, Lee C, McCarrol SA, Nemesh J, Dermitzakis E, Keinan A, Montgomery SB, Pollack S, Price AL, Soranzo N, Bonnen PE, Gibbs RA, Gonzaga-Jauregui C, Keinan A, Price AL, Yu F, Anttila V, Brodeur W, Daly MJ, Leslie S, McVean G, Moutsianas L, Nguyen H, Schaffner SF, Zhang Q, Ghori MJ, McGinnis R, McLaren W, Pollack S, Price AL, Schaffner SF, Takeuchi F, Grossman SR, Shlyakhter I, Hostetter EB, Sabeti PC, Adebamowo CA, Foster MW, Gordon DR, Licinio J, Manca MC, Marshall PA, Matsuda I, Ngare D, Wang VO, Reddy D, Rotimi CN, Royal CD, Sharp RR, Zeng C, Brooks LD, McEwen JE |date=September 2010 |title=Integrating common and rare genetic variation in diverse human populations |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-09-02_467_7311/page/52 |trans-title=Pagsasama sa karaniwan at bihirang mga baryasyon sa henetika sa magkakaibang populasyon ng tao |journal=Nature |language=en |volume=467 |issue=7311 |pages=52–58 |bibcode=2010Natur.467...52T |doi=10.1038/nature09298 |pmc=3173859 |pmid=20811451}}</ref> Pinakamaraming pribadong baryasyon sa henetika ang mga populasyon sa Aprika. Bagamat nakikita rin sa Aprika ang mga karaniwang baryasyon sa henetika na makikita rin sa ibang mga kontinente, meron ding mga pribadong baryasyon ang ibang mga kontinente lalo na sa Oseaniya at Kaamerikahan.<ref name="Bergstrom2020">{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Bergström A, McCarthy SA, Hui R, Almarri MA, Ayub Q, Danecek P, Chen Y, Felkel S, Hallast P, Kamm J, Blanché H, Deleuze JF, Cann H, Mallick S, Reich D, Sandhu MS, Skoglund P, Scally A, Xue Y, Durbin R, Tyler-Smith C |date=March 2020 |title=Insights into human genetic variation and population history from 929 diverse genomes |trans-title=Mga nalaman sa baryasyon sa henetika ng tao at kasaysayan ng populasyon mula sa 929 na magkakaibang henoma |journal=Science |language=en |volume=367 |issue=6484 |pages= |doi=10.1126/science.aay5012 |pmc=7115999 |pmid=32193295 |quote=}}</ref> Ayon sa mga pagtatayang ginawa noong 2010, nasa 22,000 hene ang meron sa mga tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Pertea M, Salzberg SL |year=2010 |title=Between a chicken and a grape: estimating the number of human genes |trans-title=Sa pagitan ng manok at ubas: pagtataya sa bilang ng mga hene ng tao |journal=Genome Biology |language=en |volume=11 |issue=5 |page=206 |doi=10.1186/gb-2010-11-5-206 |pmc=2898077 |pmid=20441615 |doi-access=free}}</ref> Sa pamamagitan ng pagkumpara sa [[mitokondriang DNA]] na tanging ipinapasa lang ng nanay, ipinagpapalagay ng mga [[Henetika|henetista]] na tinatayang namuhay noong 90,000 hanggang 200,000 taon ang nakalipas ang pinakahuling karaniwang ninunong babae ng lahat ng mga buhay na tao ngayon, ang tinatawag na [[Mitochondrial Eve]].<ref>{{cite journal |vauthors=Cann RL, Stoneking M, Wilson AC |year=1987 |title=Mitochondrial DNA and human evolution |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1987-01-01_325_6099/page/30 |trans-title=Mitokondrial na DNA at ang ebolusyon ng tao |journal=Nature |language=en |volume=325 |issue=6099 |pages=31–36 |bibcode=1987Natur.325...31C |doi=10.1038/325031a0 |pmid=3025745 |s2cid=4285418}}</ref> === Buhay === {{main|Panganganak|Inaasahang haba ng buhay}} [[File:Tubal_Pregnancy_with_embryo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tubal_Pregnancy_with_embryo.jpg|thumb|Isang {{convert|10|mm|in|abbr=on|adj=on}} na [[bilig]] ng tao pagsapit ng ikalimang linggo.]] Nagaganap ang [[reproduksiyon ng tao]] sa [[Pagpupunlang panloob|loob ng katawan]] sa pamamagitan ng [[Siping (tao)|seksuwal na pagtatalik]], bagamat posible rin itong matulungan sa [[Pantulong na teknolohiya sa panganganak|pamamagitan ng teknolohiya]].<ref>{{cite book |url={{GBurl|id=-gSeCAAAQBAJ|p=406}} |title=The Wiley Blackwell Encyclopedia of Family Studies |vauthors=Shehan CL |date=2016 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-65845-1 |page=406 |language=en |trans-title=Ang Ensiklopedya ng Wiley Blackwell sa Araling Pampamilya |name-list-style=vanc}}</ref> Karaniwang umaabot nang 38 linggo ang [[Pagbubuntis na ektopiko|pagbubuntis]], bagamat maaaring umabot pa nang hanggang 37 araw bago ito [[Panganganak|iluwal]].<ref>{{cite journal |vauthors=Jukic AM, Baird DD, [[Clarice Weinberg|Weinberg CR]], McConnaughey DR, Wilcox AJ |date=October 2013 |title=Length of human pregnancy and contributors to its natural variation |trans-title=Haba ng pagkabuntis ng tao at mga may pakana sa likas nitong pagkakaiba |journal=Human Reproduction |language=en |volume=28 |issue=10 |pages=2848–2855 |doi=10.1093/humrep/det297 |pmc=3777570 |pmid=23922246}}</ref> Madedebelop ang [[bilig]] ng tao sa unang walong linggo sa [[Bahay-bata|sinapupunan]], at pagsapit ng ikasiyam, tinatawag na itong [[fetus]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103 |title=Introductory Maternity Nursing |vauthors=Klossner NJ |date=2005 |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |isbn=978-0-7817-6237-3 |page=103 |language=en |trans-title=Panimula sa Pagnanars sa Buntis |quote= |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408103945/https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103 |archive-date=8 April 2022 |url-status=live}}</ref> Maaaring magsimula nang mas maaga ang panganganak o di kaya'y [[Sesaryan|manganak nang sesaryan]] kung kailanganin.<ref>{{cite web |author=[[World Health Organization]] |date=November 2014 |title=Preterm birth Fact sheet N°363 |trans-title=Fact sheet sa panganganak preterm N°363 |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150307050438/https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/ |archive-date=7 March 2015 |access-date= |work= |language=en}}</ref> Sa mga [[Bansang maunlad|mauunlad na bansa]], tipikal na tumitimbang ang mga bagong panganak na sanggol nang {{convert|3|-|4|kg|lb|abbr=on}} at may laki na {{convert|47|-|53|cm|in|abbr=on}}.<ref>{{cite journal |vauthors=Kiserud T, Benachi A, Hecher K, Perez RG, Carvalho J, Piaggio G, Platt LD |date=February 2018 |title=The World Health Organization fetal growth charts: concept, findings, interpretation, and application |trans-title=Ang mga tsart ng Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan ukol sa sa paglaki ng fetus: konsepto, nalaman, interpretasyon, at gamit |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |language=en |volume=218 |issue=2S |pages=S619–S629 |doi=10.1016/j.ajog.2017.12.010 |pmid=29422204 |doi-access=free |s2cid=46810955}}</ref> Gayunpaman, maaaring mas mababa kesa sa mga sukat na ito ang timbang ng mga sanggol na ipinanganak sa mga [[papaunlad na bansa]], na nagpapataas sa [[mortalidad ng mga sanggol]] sa mga bansang ito.<ref>{{cite journal |vauthors=Khor GL |date=December 2003 |title=Update on the prevalence of malnutrition among children in Asia |trans-title=Update sa paglaganap ng malnutrisyon sa mga bata ng Asya |journal=Nepal Medical College Journal |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=113–122 |pmid=15024783}}</ref> Kumpara sa ibang mga espesye, delikado ang panganganak sa mga tao kung saan mas mataas ang tiyansa ng komplikasyon at kamatayan.<ref>{{cite journal |vauthors=Rosenberg KR |date=1992 |title=The evolution of modern human childbirth |trans-title=Ang ebolusyon ng modernong panganganak ng tao |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |volume=35 |issue=S15 |pages=89–124 |bibcode=1992AJPA...35S..89R |doi=10.1002/ajpa.1330350605 |issn=1096-8644}}</ref> Mas sakto ang ulo ng sanggol sa [[bewang]] kumpara sa ibang mga [[Primates|primado]], na nagpapasakit sa panganganak na maaaring umabot nang 24 oras. Ang sitwasyong ito, na tinatawag na [[problema sa panganganak]], ay madalas na iniuugnay sa presyur ng [[Ebolusyon ng tao|ebolusyon]] dahil sa [[Bipedalismo|paglalakad nang nakatayo]] at [[paglaki ng utak]], ngunit hindi pa ito lubos na naiintindihan ng mga siyentipiko magpahanggang ngayon.<ref name="Pavlicev">{{cite journal |vauthors=Pavličev M, Romero R, Mitteroecker P |date=January 2020 |title=Evolution of the human pelvis and obstructed labor: new explanations of an old obstetrical dilemma |trans-title=Ebolusyon ng bewang ng tao at ang pagle-labor na may balakid: mga bagong paliwanag sa matagal na'ng problema sa panganganak |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |language=en |volume=222 |issue=1 |pages=3–16 |doi=10.1016/j.ajog.2019.06.043 |pmc=9069416 |pmid=31251927 |s2cid=195761874}}</ref> Gumanda ang tiyansa ng maayos na panganganak pagsapit ng ika-20 siglo sa mga mauunlad na bansa sa tulong ng teknolohiya. Gayunpaman, nananatili pa ring delikado sa nanay ang panganganak, kung saan tinatayang 100 beses na mas mataas ang tiyansang [[Mortalidad ng nanganganak|mamatay ang babae]] sa mga papaunlad na bansa dahil dito.<ref>{{cite journal |vauthors=Rush D |date=July 2000 |title=Nutrition and maternal mortality in the developing world |trans-title=Nutrisyon at mortalidad ng buntis sa mundong papaunlad |journal=The American Journal of Clinical Nutrition |language=en |volume=72 |issue=1 Suppl |pages=212S–240S |doi=10.1093/ajcn/72.1.212S |pmid=10871588 |doi-access=free}}</ref> Parehong inaalagaan ng tatay at nanay ang sanggol pagkapanganak, kumpara sa ibang mga primado na nanay madalas ang nag-aalaga.<ref>{{cite book |url={{GBurl|id=2KcbFVBSxWYC}} |title=Sense and Nonsense: Evolutionary Perspectives on Human Behaviour |vauthors=Laland KN, Brown G |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-958696-7 |page=7 |language=en |trans-title=Meron at Walang Katuturan: Mga Ebolusyonal na Pananaw sa Ugali ng Tao |access-date=}}</ref> [[Walang muwang]] pagkapanganak, lumalaki ang mga tao sa mga susunod na taon hanggang sa ika-15 hanggang ika-17 taon kung saan mararating nila ang [[Pagkahinog ng seksuwalidad|pagkahinog ng kanilang seksuwalidad]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC&pg=PA296 |title=Human Development: A Lifespan View |vauthors=Kail RV, Cavanaugh JC |publisher=[[Cengage Learning]] |year=2010 |isbn=978-0-495-60037-4 |edition=5 |page=296 |language=en |trans-title=Pagdebelop ng Tao: Pananaw sa Kabuuan ng Buhay |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003072150/https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC |archive-date=3 October 2023 |url-status=live}}</ref> Madalas na hinahati sa mga yugtong aabot nang tatlo hanggang labindalawa ang buhay ng isang tao. Tipikal na yugto ang mga sumusunod: sanggol, [[pagkabata]], [[kabaguntauhan]], [[Adulto|hustong edad]], at [[katandaan]].<ref>{{cite book |title=Encyclopedia of American Social History |vauthors=Mintz S |date=1993 |volume=3 |pages=7–33 |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Kasaysayang Panlipunan ng Amerika |chapter=Life stages |trans-chapter=Mga yugto ng buhay}}</ref> Nakadepende sa kultura ang haba ng bawat yugtong ito ngunit pinakakaraniwan ang yugto kung saan nagaganap ang mabilis na paglaki sa kasagsagan ng kabaguntauhan.<ref>{{cite journal |vauthors=Soliman A, De Sanctis V, Elalaily R, Bedair S |date=November 2014 |title=Advances in pubertal growth and factors influencing it: Can we increase pubertal growth? |trans-title=Mga pag-abante sa paglaki sa kabaguntauhan at mga salik na nakaimpluwensiya rito: Kaya ba nating patindihin ang kabaguntauhan? |journal=Indian Journal of Endocrinology and Metabolism |language=en |volume=18 |issue=Suppl 1 |pages=S53-62 |doi=10.4103/2230-8210.145075 |pmc=4266869 |pmid=25538878 |doi-access=free}}</ref> [[Layog|Natatapos]] ang [[regla]] sa mga babaeng tao pagsapit nila ng 50 taon banda.<ref>{{cite journal |vauthors=Walker ML, Herndon JG |date=September 2008 |title=Menopause in nonhuman primates? |trans-title=Menopause sa mga primadong hindi tao? |journal=Biology of Reproduction |language=en |volume=79 |issue=3 |pages=398–406 |doi=10.1095/biolreprod.108.068536 |pmc=2553520 |pmid=18495681}}</ref> Ayon sa [[hinuhang lola]], pinagpapalagay ng mga siyentipiko na mas nagtatagumpay ang reproduksiyon ng mga babaeng tao dahil mas nakakatuon sila sa pangangalaga sa kanilang mga anak, at gayundin sa magiging mga apo nila, kesa manganak pa rin sila sa katandaan.<ref>{{cite journal |vauthors=Peccei JS |year=2001 |title=Menopause: Adaptation or epiphenomenon? |trans-title=Menopause: Adaptasyon o Epipenomena? |journal=Evolutionary Anthropology |language=en |volume=10 |issue=2 |pages=43–57 |doi=10.1002/evan.1013 |s2cid=1665503}}</ref> Nakadepende sa dalawang salik ang [[Inaasahang haba ng buhay|haba ng buhay ng isang tao]]: henetika at pamumuhay.<ref>{{cite news |date=7 December 2010 |title=Reaching Toward the Fountain of Youth |language=en |trans-title=Pagkamit tungo sa Bukal ng Pagkabata |work=USC Trojan Family Magazine |url=https://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213203112/https://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html |archive-date=13 December 2010 |vauthors=Marziali C}}</ref> Dahil sa samu't saring dahilan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kesa sa mga lalaking tao.<ref>{{cite web |year=2002 |title=Why Men Die Younger: Causes of Mortality Differences by Sex |trans-title=Bakit Mas Maagang Mamatay ang mga Lalaki: Mga Sanhi ng Pagkakaiba sa Mortalidad ng bawat Kasarian |url=https://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701185241/https://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |archive-date=1 July 2013 |publisher=Society of Actuaries |language=en |vauthors=Kalben BB}}</ref> Noong 2018, tinatayang nasa 74.9 na taon ang inaasahang buhay ng isang babaeng tao kumpara sa 70.4 na taon sa mga lalaki sa buong mundo.<ref>{{cite web |date=2018 |title=Life expectancy at birth, female (years) |trans-title=Inaasahang haba ng buhay, babae (taon) |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124203646/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN |archive-date=24 January 2021 |access-date= |website=[[World Bank]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=2018 |title=Life expectancy at birth, male (years) |trans-title=Inaasahang haba ng buhay, lalaki (taon) |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224133034/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN |archive-date=24 February 2021 |access-date= |website=[[World Bank]] |language=en}}</ref> Gayunpaman, nagkakaiba ang haba na ito depende sa lugar, madalas dahil sa gaano kaunlad ito. Halimbawa, sa [[Hong Kong]], nasa 87.6 na taon ang inaasahang buhay ng mga babae doon at 81.8 taon naman sa mga lalaki. Sa kabilang banda, sa [[Republika ng Gitnang Aprika]], 55.0 taon lamang ang inaasahang buhay ng mga babae at 50.6 naman sa mga lalaki.<ref>{{cite book |url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |title=Human Development Report |vauthors=Conceição P, etal |date=2019 |publisher=United Nations Development Programme |isbn=978-92-1-126439-5 |language=en |trans-title=Ulat sa Pagdebelop ng Tao |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320094952/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |archive-date=20 March 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Human Development Report 2019 |trans-title=Ulat sa Pagdebelop ng Tao 2019 |url=https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422102059/https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf |archive-date=22 April 2022 |access-date= |publisher=United Nations Development Programme |language=en}}</ref> Sa pangkalahatan, tumatanda nang tumatanda ang edad ng populasyon ng mga mauunlad na bansa, kung saan nasa 40 ang karaniwang edad ng mga tao roon. Sa mga papaunlad na bansa naman, nasa 15 hanggang 20 taon lamang ito. Sa bawat limang Europeo, isa sa kanila ay nasa lagpas 60 taon ang edad. Ikumpara ito sa mga Aprikano, kung saan tanging isa sa dalawampung tao roon ang nasa lagpas 60 taon ang edad.<ref>{{cite web |title=The World Factbook |trans-title=Ang Factbook nf Mundo |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |archive-date=12 September 2009 |access-date= |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |language=en}}</ref> Noong 2012, tinatayang nasa 316,600 tao ang may edad na lagpas 100 taon (mga [[sentenaryo]]) sa buong mundo.<ref>{{cite web |year=2012 |title=Chapter 1: Setting the Scene |trans-title=Kabanata 1: Pag-setup sa Eksena |url=http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612052543/http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf |archive-date=12 June 2013 |access-date= |publisher=UNFPA |language=en}}</ref> {| class="wikitable plain-column-headers" style="width: 80%; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Talaksan:Baby_with_Aerobie_flying_ring.jpg|center|150x150px]] |[[Talaksan:Ромський_хлопчик_(Мукачево).jpg|center|138x138px]] |[[Talaksan:Boy_in_Dar_es_Salaam_(14453809622).jpg|center|151x151px]] |[[Talaksan:Pataxo001.jpg|center|148x148px]] |[[Talaksan:An_old_age.JPG|center|149x149px]] |- |[[Talaksan:Baby_playing_with_yellow_paint._Work_by_Dutch_artist_Peter_Klashorst_entitled_"Experimental".jpg|center|150x150px]] |[[Talaksan:Ethnie_dong_6511a.jpg|center|150x150px]] |[[Talaksan:Portrait_of_a_Persian_lady_in_Iran,_10-08-2006_(cropped).jpg|center|143x143px]] |[[Talaksan:Punjabi_woman_smile.jpg|center|146x146px]] |[[Talaksan:HappyPensioneer.jpg|center|132x132px]] |- ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Sanggol]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Pagkabata]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Kabaguntauhan]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Adulto|Hustong edad]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Katandaan]] |} === Pagkain === {{main|Nutrisyon ng tao}} [[File:Preparing_The_Feast.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Preparing_The_Feast.jpg|thumb|Mga tao sa [[Bali, Indonesia]], na naghahanda ng [[pagkain]].]] Mga [[omniboro]] ang mga tao, kayang kumain ng parehong [[karne]] at [[halaman]].<ref>{{cite book |title=Evolution of the human diet: the known, the unknown and the unknowable |vauthors=Cordain L |year=2007 |veditors=Ungar PS |pages=264–265 |language=en |trans-title=Ebolusyon ng diyeta ng tao: ang alam, hindi alam, at hindi malalaman |chapter=Implications of Plio-pleistocene diets for modern humans |trans-chapter=Mga implikasyon ng mga diyetang Pliopleistoseno sa mga modernong tao |quote=}}</ref> Iba-iba ang [[diyeta]] ng mga tao, mula sa pagiging [[Veganism|vegan]] hanggang sa pagiging [[karniboro]]. Sa ilang mga kaso, humahantong sa kakulangan sa nutrisyon ang mga restriksiyon sa mga kinakain; gayunpaman, sa pangkalahatan, [[Nutrisyon|balanse ang pagkain]] ng mga tao mula sa iba't-ibang mga kultura.<ref>{{cite journal |author1= |date=June 2003 |title=Position of the American Dietetic Association and Dietitians of Canada: Vegetarian diets |trans-title=Posisyon ng American Dietetic Association at Dietitians of Canada: mga diyetang vegetarian |journal=Journal of the American Dietetic Association |language=en |volume=103 |issue=6 |pages=748–765 |doi=10.1053/jada.2003.50142 |pmid=12778049}}</ref> Nakakabit sa kultura ang pagkain ng mga tao at humantong kalaunan sa pag-usbong ng [[agham pampagkain]].<ref name="Crittenden-2017">{{cite journal |vauthors=Crittenden AN, Schnorr SL |date=2017 |title=Current views on hunter-gatherer nutrition and the evolution of the human diet |trans-title=Mga kasalukuyang pananaw sa nutrisyon ng mga nangangaso at nangangalap at ang ebolusyon ng diyeta ng tao |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |volume=162 |issue=S63 |pages=84–109 |bibcode=2017AJPA..162S..84C |doi=10.1002/ajpa.23148 |pmid=28105723 |doi-access=free}}</ref> Bago ang pag-usbong ng [[agrikultura]], pawang mga nangangalap at nangangaso ang mga tao para sa kanilang kakainin.<ref name="Crittenden-2017" /> Madalas na kumokolekta sila ng mga nakapirmeng makakain tulad ng mga halaman, [[prutas]], at mga [[lamang-dagat]] sa dalampasigan, at nangangaso ng mga hayop na dapat hulihin muna bago makain.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |name-list-style=vanc |vauthors=Cordain L, Eaton SB, Sebastian A, Mann N, Lindeberg S, Watkins BA, O'Keefe JH, Brand-Miller J |date=February 2005 |title=Origins and evolution of the Western diet: health implications for the 21st century |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-clinical-nutrition_2005-02_81_2/page/341 |trans-title=Mga pinagmulan at ebolusyon ng Kanluraning diyeta: mga implikasyon sa kalusugan sa ika-21 siglo |journal=The American Journal of Clinical Nutrition |language=en |volume=81 |issue=2 |pages=341–354 |doi=10.1093/ajcn.81.2.341 |pmid=15699220 |doi-access=free}}</ref> Ipinagpapalagay ng mga siyentipiko na natuklasan at nagamit na ng mga tao ang [[apoy]] sa [[Pagluluto|pagluto]] sa kanilang kakainin simula pa noong panahon ng mga [[Homo erectus|''Homo erectus'']].<ref>{{cite journal |vauthors=Ulijaszek SJ |date=November 2002 |title=Human eating behaviour in an evolutionary ecological context |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-nutrition-society_2002-11_61_4/page/517 |trans-title=Kaugalian ng mga tao sa pagkain sa kontekstong ebolusyonal at ekolohikal |journal=The Proceedings of the Nutrition Society |language=en |volume=61 |issue=4 |pages=517–526 |doi=10.1079/PNS2002180 |pmid=12691181 |doi-access=free}}</ref> Nagsimula naman ang domestikasyon ng mga tao sa mga halaman bandang 11,700 taon ang nakalipas,<ref>{{cite journal |author=John Carey |date=2023 |title=Unearthing the origins of agriculture |trans-title=Paghuhukay sa pinagmulan ng agrikultura |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |language=en |volume=120 |issue=15 |pages=e2304407120 |bibcode=2023PNAS..12004407C |doi=10.1073/pnas.2304407120 |pmc=10104519 |pmid=37018195 |doi-access=free}}</ref> na kalauna'y humantong sa agrikultura at nagpasimula sa [[Rebolusyong Neolitiko]].<ref>{{cite journal |author1=Ayelet Shavit |author2=Gonen Sharon |date=2023 |title=Can models of evolutionary transition clarify the debates over the Neolithic Revolution? |trans-title=Malilinaw ba ng mga modelo sa transisyon ng ebolusyon ang mga debate ukol sa Rebolusyong Neolitiko? |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]] |language=en |volume=378 |issue=1872 |doi=10.1098/rstb.2021.0413 |pmc=9869441 |pmid=36688395}}</ref> Ang pagbabagong ito ay ipinagpapalagay na nagpabago din sa biolohiya ng tao; halimbawa, dahil sa [[gatas]] at [[keso]] kaya nagawang [[Pagtunaw ng pagkain|matunaw sa tiyan]] ng mga tao ang [[laktasa]], bagamat [[Intoleransya sa laktosa|hindi lahat ng populasyon ng tao ay kayang gawin ito]] magpahanggang ngayon.<ref>{{cite journal |vauthors=Holden C, Mace R |date=October 1997 |title=Phylogenetic analysis of the evolution of lactose digestion in adults |url=https://archive.org/details/sim_human-biology_1997-10_69_5/page/604 |trans-title=Pagsusuring pilohenetiko sa ebolusyon ng pagtunaw sa laktasa sa mga nasa hustong edad |journal=Human Biology |language=en |volume=69 |issue=5 |pages=605–628 |pmid=9299882}}</ref> Nakadepende sa lugar, panahon, at kultura ang mga pagkaing madalas kainin ng mga tao, gayundin sa kung paano ito hinahanda.<ref>{{cite web |title=The Evolution of Diet |trans-title=Ang Ebolusyon ng Diyeta |url=https://www.nationalgeographic.com/foodfeatures/evolution-of-diet/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818204010/https://www.nationalgeographic.com/foodfeatures/evolution-of-diet/ |archive-date=18 August 2014 |access-date= |website=[[National Geographic]] |language=en |vauthors=Gibbons A}}</ref> Sa pangkalahatan, maaaring magtagal nang walong linggo ang tao nang walang kinakain, depende sa [[Taba|taba ng katawan]].<ref>{{cite web |date=2004 |title=How Long Can a Person Survive without Food? |trans-title=Gaano Katagal Mabubuhay ang Tao nang Walang Pagkain? |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-long-can-a-person-survive-without-food/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214012729/https://www.scientificamerican.com/article/how-long-can-a-person-survive-without-food/ |archive-date=14 February 2019 |access-date= |website=Scientific American |language=en |vauthors=Lieberson AD}}</ref> Gayunpaman, aabot lamang ng tatlo hanggang apat na araw ang tao nang walang iniinom na [[tubig]], pinakamahaba na ang isang linggo.<ref>{{cite web |date=9 March 2018 |title=Here's how many days a person can survive without water |trans-title=Narito ang dami ng araw mabubuhay ang tao nang walang tubig |url=https://www.businessinsider.com/how-many-days-can-you-survive-without-water-2014-5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140626030756/https://www.businessinsider.com.au/how-many-days-can-you-survive-without-water-2014-5 |archive-date=26 June 2014 |access-date= |website=Business Insider Australia |language=en |vauthors=Spector D}}</ref> Noong 2020, tinatayang nasa siyam na milyong katao ang namamatay araw-araw sa [[gutom]] mismo o dahil dito.<ref>{{cite web |date=2020 |title=U.N. Warns Number Of People Starving To Death Could Double Amid Pandemic |trans-title=Nagbabala ang UN na Maaaring Dumoble dahil sa Pandemya ang Bilang ng mga Taong Namamatay dahil sa Gutom |url=https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/05/850470436/u-n-warns-number-of-people-starving-to-death-could-double-amid-pandemic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628090826/https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/05/850470436/u-n-warns-number-of-people-starving-to-death-could-double-amid-pandemic |archive-date=28 June 2021 |access-date= |website=NPR |language=en |vauthors=Mai HJ}}</ref> Isa ang [[malnutrisyon]] sa mga pinakakaraniwang dahilan ng pagkasakit ng mga bata sa mundo.<ref>{{cite journal |vauthors=Murray CJ, Lopez AD |date=May 1997 |title=Global mortality, disability, and the contribution of risk factors: Global Burden of Disease Study |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1997-05-17_349_9063/page/1436 |trans-title=Pandaigdigang mortalidad, kapansanan, at ang kontribusyon ng mga salik sa peligro: Pag-aaral sa Pandaigdigang Pasanin ng Sakit |journal=Lancet |language=en |volume=349 |issue=9063 |pages=1436–1442 |doi=10.1016/S0140-6736(96)07495-8 |pmid=9164317 |s2cid=2569153}}</ref> Hindi pantay-pantay ang pagkakaroon ng pagkain sa bawat lugar, at problema sa ilang mga lugar ang [[labis na katabaan]], na maaaring humantong sa mga komplikasyon sa katawan at pagtaas ng mortalidad sa mga [[Bansang maunlad|mauunlad]] at ilang [[papaunlad na bansa]]. Tinatayang nasa lagpas isang bilyong tao ang labis na [[Katabaan|mataba]] sa buong mundo.<ref name="Haslam">{{cite journal |vauthors=Haslam DW, James WP |date=October 2005 |title=Obesity |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_october-1-7-2005_366_9492/page/1197 |trans-title=Labis na Katabaan |journal=Lancet |language=en |volume=366 |issue=9492 |pages=1197–1209 |doi=10.1016/S0140-6736(05)67483-1 |pmid=16198769 |s2cid=208791491}}</ref> Sa Estados Unidos, 35% ng populasyon ang kinokonsiderang labis na mataba, kaya inilalarawan ito bilang isang [[Epidemiyolohiya ng labis na katabaan|epidemya]].<ref>{{cite journal |vauthors=Catenacci VA, Hill JO, Wyatt HR |date=September 2009 |title=The obesity epidemic |url=https://archive.org/details/sim_clinics-in-chest-medicine_2009-09_30_3/page/n17 |trans-title=Ang epidemya ng katabaan |journal=Clinics in Chest Medicine |language=en |volume=30 |issue=3 |pages=415–444, vii |doi=10.1016/j.ccm.2009.05.001 |pmid=19700042}}</ref> Resulta ang katabaan ng pagkain ng sobra-sobrang [[Kaloriya|kalori]] kesa sa nasusunog ng katawan, na tipikal sa mga diyeta na mas nangangailangan ng [[enerhiya]].<ref name="Haslam" /> === Pagkakaibang biolohikal === {{main|Pagkakaiba sa henetika ng tao}}Nagkakaiba ang mga tao sa kanilang katangian kagaya ng [[tangkad]], [[Dugo|uri ng dugo]], hugis ng [[mukha]] at korte ng [[bungo]], kulay ng [[Balat (anatomiya)|balat]] at [[buhok]], at maging mga [[Pagmamana ng katangian|namamanang]] [[sakit]].<ref>{{cite web |title=Adapting to Climate Extremes |trans-title=Pag-adapt sa Tindi ng Klima |url=https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130106211840/https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm |archive-date=6 January 2013 |access-date= |work=Human Biological Adaptability |publisher=Palomar College |language=en |vauthors=O'Neil D}}</ref> Karaniwan na umaabot nang {{Convert|1.4|-|1.9|m|ft|abbr=on}} ang kanilang tangkad, na nakadepende sa [[kasarian]], pinanggalingan, at henetika. Nakadepende rin ang timbang sa henetika gayundin sa pamumuhay at pagkain.<ref>{{cite journal |vauthors=Rask-Andersen M, Karlsson T, Ek WE, Johansson Å |date=September 2017 |title=Gene-environment interaction study for BMI reveals interactions between genetic factors and physical activity, alcohol consumption and socioeconomic status |trans-title=Ipinakita sa pag-aaral sa interaksyon ng hene at kalikasan para sa BMI ang mga interaksyon sa pagitan ng mga salik sa henetika at pisikal na gawain, pagkonsumo ng alak, at estadng sosyoekonomiko |journal=PLOS Genetics |language=en |volume=13 |issue=9 |pages=e1006977 |doi=10.1371/journal.pgen.1006977 |pmc=5600404 |pmid=28873402 |doi-access=free}}</ref> May ebidensiya na nagpapatunay na nagbabago ang henetika ng mga tao depende sa kapaligiran nito. Halimbawa, dahil kasama sa karaniwang pagkain ng ilang grupo ng mga tao ang mga pagkaing gawa sa [[gatas]] ng [[baka]], nagawang umayon ang kanilang katawan upang [[Pagtunaw ng pagkain|matunaw]] ang [[laktasa]], na [[Intoleransya sa laktosa|hindi kaya ng maraming tao]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Beja-Pereira A, Luikart G, England PR, Bradley DG, Jann OC, Bertorelle G, Chamberlain AT, Nunes TP, Metodiev S, Ferrand N, Erhardt G |date=December 2003 |title=Gene-culture coevolution between cattle milk protein genes and human lactase genes |trans-title=Koebolusyon ng kultura at hene sa pagitan ng mga hene ng protina ng gatas ng baka at mga hene ng laktasa ng mga tao |journal=Nature Genetics |language=en |volume=35 |issue=4 |pages=311–313 |doi=10.1038/ng1263 |pmid=14634648 |s2cid=20415396}}</ref> Madalas ring may [[Sakit na sickle-cell|sickle cell anemia]] ang mga taong nakatira sa lugar kung saan talamak ang [[malaria]].<ref>{{cite journal |vauthors=Weatherall DJ |date=May 2008 |title=Genetic variation and susceptibility to infection: the red cell and malaria |trans-title=Pagkakaiba sa henetika at pagkakaroon ng impeksiyon: ang pulang selula at ang malaria |journal=British Journal of Haematology |language=en |volume=141 |issue=3 |pages=276–286 |doi=10.1111/j.1365-2141.2008.07085.x |pmid=18410566 |doi-access=free |s2cid=28191911}}</ref> Nadebelop ng mga populasyon ang mga pagbabagong kinakailangan sa paglipas ng panahon bunsod ng kanilang paninirahan sa isang partikular na lugar, kagaya halimbawa ng mas malalakas na [[Baga (anatomiya)|baga]] para sa mga taong nakatira sa mga matataas na lugar at sa [[pagsisid sa ilalim ng dagat]] nang mas matagal tulad ng [[Badjao|mga Badjao]] sa katimugang Pilipinas.<ref>{{cite journal |vauthors=Shelomi M, Zeuss D |date=5 April 2017 |title=Bergmann's and Allen's Rules in Native European and Mediterranean Phasmatodea |trans-title=Mga Tuntunin ni Bergmann at Allen sa Phasmatodea ng Katutubong Europeo at Mediteraneo |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |language=en |volume=5 |page=25 |bibcode=2017FrEEv...5...25S |doi=10.3389/fevo.2017.00025 |issn=2296-701X |doi-access=free |hdl-access=free |s2cid=34882477 |hdl=11858/00-001M-0000-002C-DD87-4}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Ilardo MA, Moltke I, Korneliussen TS, Cheng J, Stern AJ, Racimo F, de Barros Damgaard P, Sikora M, Seguin-Orlando A, Rasmussen S, van den Munckhof IC, Ter Horst R, Joosten LA, Netea MG, Salingkat S, Nielsen R, Willerslev E |date=April 2018 |title=Physiological and Genetic Adaptations to Diving in Sea Nomads |trans-title=Pisyolohikal at Henetikal na Adaptasyon sa Pagsisid ng mga Sea Nomad |journal=Cell |language=en |volume=173 |issue=3 |pages=569–580.e15 |doi=10.1016/j.cell.2018.03.054 |pmid=29677510 |doi-access=free}}</ref> [[File:Hair_colors.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hair_colors.jpg|thumb|Mga kulay ng buhok ng tao, mula kaliwang taas paorasang ikot: itim, kayumanggi, olandes, puti, at pula.]] [[File:Coloured-family.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coloured-family.jpg|thumb|Taglay ng pamilyang ito ng mga tao mula sa [[Timog Aprika]] ang ibat-ibang kulay ng mga balat ng tao.]] Itim ang pinakakaraniwang [[kulay ng buhok]] ng mga tao, bagamat meron ding mga buhok na kulay kayumanggi, olandes, o pula.<ref>{{cite journal |vauthors=Rogers AR, Iltis D, Wooding S |year=2004 |title=Genetic variation at the MC1R locus and the time since loss of human body hair |url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_2004-02_45_1/page/104 |trans-title=Pagkakaiba sa henetika sa MC1R locus at ang panahon simula sa pagkalagas ng buhok ng tao |journal=Current Anthropology |language=en |volume=45 |issue=1 |pages=105–08 |doi=10.1086/381006 |s2cid=224795768}}</ref> Nakadepende sa dami ng [[melanin]] ang kulay ng buhok, na kalaunan ay kumokonti na nagiging dahilan ng pagputi nito. Samantala, maaaring maging maitim hanggang maputi ang [[kutis ng balat]] ng tao, at sa ilang mga kaso tulad ng mga taong [[anak-araw]], sobrang puti. Tipikal na nakadepende sa dami ng nakukuhang [[Ultrabiyoleta|UV]] sa balat ang magiging kulay nito, kaya sa mga rehiyon sa o malapit sa [[ekwador]] makikita ang karamihan sa mga taong maitim ang balat.<ref name=":1">{{cite journal |vauthors=Nina J |year=2004 |title=The evolution of human skin and skin color |trans-title=Ang ebolusyon ng balat ng tao at kutis |journal=Annual Review of Anthropology |language=en |volume=33 |pages=585–623 |doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> Pinaniniwalaang panangga laban sa sinag ng Araw ang pagkaitim ng balat ng mga tao sa mga rehiyong ito.<ref>{{cite journal |vauthors=Jablonski NG, Chaplin G |date=May 2010 |title=Colloquium paper: human skin pigmentation as an adaptation to UV radiation |trans-title=Colloquium paper: kulay ng balat ng tao bilang adaptasyon sa radyasyong UV |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=107 |issue=Supplement_2 |pages=8962–8968 |bibcode=2010PNAS..107.8962J |doi=10.1073/pnas.0914628107 |pmc=3024016 |pmid=20445093 |doi-access=free}}</ref> Samantala, sa mga rehiyong hindi masyadong naaarawan, puti ang balat ng mga tao rito upang mapanatili ang [[bitamina D]] na nagmumula sa sinag ng [[Araw (astronomiya)|Araw]].<ref>{{cite journal |vauthors=Jablonski NG, Chaplin G |date=July 2000 |title=The evolution of human skin coloration |trans-title=Ang ebolusyon ng kulay ng balat ng tao |url=https://www.bgsu.edu/departments/chem/faculty/leontis/chem447/PDF_files/Jablonski_skin_color_2000.pdf |journal=Journal of Human Evolution |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=57–106 |bibcode=2000JHumE..39...57J |doi=10.1006/jhev.2000.0403 |pmid=10896812 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114203210/https://www.bgsu.edu/departments/chem/faculty/leontis/chem447/PDF_files/Jablonski_skin_color_2000.pdf |archive-date=14 January 2012}}</ref> Kayang umitim ang balat ng mga tao bilang tugon sa [[Radiyasyon|radyasyong]] UV kung kailanganin.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Harding RM, Healy E, Ray AJ, Ellis NS, Flanagan N, Todd C, Dixon C, Sajantila A, Jackson IJ, Birch-Machin MA, Rees JL |date=April 2000 |title=Evidence for variable selective pressures at MC1R |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2000-04_66_4/page/1351 |trans-title=Ebidensiya para sa nagbabagong mga presyur sa pagpili sa MC1R |journal=American Journal of Human Genetics |language=en |volume=66 |issue=4 |pages=1351–1361 |doi=10.1086/302863 |pmc=1288200 |pmid=10733465}}</ref> Napakaliit lang ang pagkakaiba ng mga tao sa isa't-isa; karamihan sa mga pagkakaiba ay hanggang sa indibiduwal lamang.<ref>{{cite web |title=The Science Behind the Human Genome Project |trans-title=Ang Agham sa Likod ng Proyektong Henoma ng Tao |url=https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102065343/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml |archive-date=2 January 2013 |access-date= |work=Human Genome Project |publisher=US Department of Energy |language=en |quote=}}</ref> Walang hangganan halos ang mga pagkakaibang ito,<ref>{{cite journal |vauthors=Keita SO, Kittles RA, Royal CD, Bonney GE, Furbert-Harris P, Dunston GM, Rotimi CN |date=November 2004 |title=Conceptualizing human variation |trans-title=Paglalarawan sa pagkakaiba ng mga tao |journal=Nature Genetics |language=en |volume=36 |issue=11 Suppl |pages=S17-20 |doi=10.1038/ng1455 |pmid=15507998 |doi-access=free}}</ref> at ayon sa mga datos sa henetika, mapaanuman ang gamiting basehan sa paggugrupo, ang tindi ng pagkakaiba ng dalawang tao mula sa parehong grupo ay walang pinagkaiba halos sa pagkakaiba ng dalawang tao mula sa magkaibang grupo.<ref>{{cite web |title=Genetic – Understanding Human Genetic Variation |trans-title=Henetika – Pag-unawa sa Pagkakaiba sa Henetika ng Tao |url=https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825143543/https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm |archive-date=25 August 2013 |access-date= |work=Human Genetic Variation |publisher=National Institute of Health (NIH) |language=en |quote=}}</ref> Hindi magkakaugnay sa isa't-isa ang mga maiitim na tao mula sa [[Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Timog Asya]].<ref name=":1" /> Ayon din sa mga pananaliksik sa henetika, pinakamayabong ang henetika ng mga tao mula sa Aprika, na mabilis na kumokonti habang palayo sa naturang kontinente,<ref>{{cite journal |vauthors=Jorde LB, Watkins WS, Bamshad MJ, Dixon ME, Ricker CE, Seielstad MT, Batzer MA |date=March 2000 |title=The distribution of human genetic diversity: a comparison of mitochondrial, autosomal, and Y-chromosome data |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2000-03_66_3/page/979 |trans-title=Ang distribusyon ng dibersidad sa henetika ng tao: pagkukumpara sa mitokondrial, autosomal, at kromosomang Y na datos |journal=American Journal of Human Genetics |language=en |volume=66 |issue=3 |pages=979–988 |doi=10.1086/302825 |pmc=1288178 |pmid=10712212}}</ref> marahil dahil sa resulta ng pagkonti ng mga populasyon sa mga lugar na pinuntahan nila.<ref>{{cite journal |author-link3=Francois Balloux |vauthors=Manica A, Amos W, Balloux F, Hanihara T |date=July 2007 |title=The effect of ancient population bottlenecks on human phenotypic variation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-07-19_448_7151/page/346 |trans-title=Ang epekto ng pagliit ng mga sinaunang populasyon sa baryasyon ng penotipo ng tao |journal=Nature |language=en |volume=448 |issue=7151 |pages=346–348 |bibcode=2007Natur.448..346M |doi=10.1038/nature05951 |pmc=1978547 |pmid=17637668}}</ref> Nahaluan ang mga taong lumabas sa kontinente ng mga hene ng ibang mga espesye ng tao, kagaya ng mga [[Neandertal]] at [[Denisova hominin|Denisovan]], bagamat maaari ring nahaluan ang mga tao sa Aprika ng mga ito.<ref name="Bergstrom2020" /><ref>{{cite journal |vauthors=Chen L, Wolf AB, Fu W, Li L, Akey JM |date=February 2020 |title=Identifying and Interpreting Apparent Neanderthal Ancestry in African Individuals |trans-title=Pagkilala at Paglalarawan sa Diumano'y Ninunong Neandertal sa mga Aprikano |journal=Cell |language=en |volume=180 |issue=4 |pages=677–687.e16 |doi=10.1016/j.cell.2020.01.012 |pmc= |pmid=32004458 |doi-access=free |s2cid=210955842}}</ref> Ayon din sa mga kamakailang pag-aaral, taglay ng mga tao sa Aprika, lalo na sa [[Kanlurang Aprika]], ang mga hene na wala sa mga taong nasa labas ng kontinente. Pinaniniwalaan na nagmula ito sa isang hindi pa tukoy na laos na espesye ng mga tao sa Aprika na unang humiwalay sa mga ''Homo sapiens'' bago pa ang mga Neandertal.<ref name="Bergstrom2020" /> [[Gonokorismo|Gonokorista]] ang mga tao; ibig sabihin, may dalawang [[kasarian]] sila.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=AKGsDwAAQBAJ&q=homo+sapiens+gonochoric&pg=PA304 |title=The Biology of Reproduction |vauthors=Fusco G, Minelli A |date=10 October 2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-49985-9 |page=304 |language=en |trans-title=Ang Biolohiya ng Reproduksiyon |access-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022071224/https://books.google.com/books?id=AKGsDwAAQBAJ&q=homo+sapiens+gonochoric&pg=PA304 |archive-date=22 October 2022 |url-status=live}}</ref> Pinakamatindi ang pagkakaiba ng mga tao base sa kanilang kasarian; bagamat nasa 0.5% lamang na magkaiba ang dalawang tao ng parehong kasarian, aabot nang 2% ang pagkakaiba ng dalawang tao ng magkaibang kasarian.<ref>{{cite journal |vauthors=Gustafsson A, Lindenfors P |date=October 2004 |title=Human size evolution: no evolutionary allometric relationship between male and female stature |trans-title=Ebolusyon ng laki ng tao: walang relasyong alometriko sa pagitan ng tindig ng lalaki at babae |journal=Journal of Human Evolution |language=en |volume=47 |issue=4 |pages=253–266 |bibcode=2004JHumE..47..253G |doi=10.1016/j.jhevol.2004.07.004 |pmid=15454336}}</ref> Tipikal na mas mabigat ang mga lalaking tao nang 15% at {{Convert|15|cm|in|abbr=on}} na mas matangkad kesa sa mga babaeng tao. 40–50% na mas malakas ang itaas na bahagi ng katawan at 20–30% na mas malakas ang mababang bahagi ng mga lalaki kesa mga babae dahil sa dami ng mga hibla ng [[Kalamnan|masel]] nila.<ref>{{cite journal |vauthors=Miller AE, MacDougall JD, Tarnopolsky MA, Sale DG |year=1993 |title=Gender differences in strength and muscle fiber characteristics |trans-title=Pagkakaiba ng kasarian sa lakas at katangian ng mga hibla ng masel |journal=European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology |language=en |volume=66 |issue=3 |pages=254–262 |doi=10.1007/BF00235103 |pmid=8477683 |hdl-access=free |s2cid=206772211 |hdl=11375/22586}}</ref> Samantala, karaniwang mas marami ang nakaimbak na [[Taba|taba sa katawan]] ang mga babae kesa sa mga lalaki, mas makikinis ang balat dahil sa pangangailangan ng bitamina D tuwing [[Pagdadalantao|nagdadalang-tao]] at [[Pagpapasuso|nagpapasuso]].<ref>{{Cite book |title=Sex and Gender Factors Affecting Metabolic Homeostasis, Diabetes and Obesity |vauthors=Bredella MA |date=2017 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-319-70177-6 |veditors=Mauvais-Jarvis F |series=Advances in Experimental Medicine and Biology |volume=1043 |place=Cham |pages=9–27 |language=en |trans-title=Mga Salik sa Kasarian na Nakakaapekto sa Metabolikong Homeostatis, Diyabetes, at Katabaan |chapter=Sex Differences in Body Composition |trans-chapter=Pagkakaiba ng Kasarian sa Komposisyon ng Katawan |doi=10.1007/978-3-319-70178-3_2 |pmid=29224088}}</ref> Dahil sa pagkakaiba sa [[kromosoma]], may ilang kondisyon na tanging nakakaapekto sa lalaki o sa babae.<ref>{{cite web |title=Sex Linked |trans-title=Nauugnay sa Kasarian |url=https://www.genome.gov/genetics-glossary/Sex-Linked |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414183337/https://www.genome.gov/genetics-glossary/Sex-Linked |archive-date=14 April 2022 |access-date= |website=National Human Genome Research Institute |language=en |vauthors=Easter C}}</ref> Mas malalim nang isang [[oktaba]] ang boses ng mga lalaki kesa sa mga babae.<ref>{{cite journal |vauthors=Puts DA, Gaulin SJ, Verdolini K |date=July 2006 |title=Dominance and the evolution of sexual dimorphism in human voice pitch. |url=https://archive.org/details/sim_evolution-and-human-behavior_2006-07_27_4/page/282 |trans-title=Dominasyon at ebolusyon ng dimorpismong pangkasarian sa tinis ng boses ng tao |journal=Evolution and Human Behavior |language=en |volume=27 |issue=4 |pages=283–296 |bibcode=2006EHumB..27..283P |doi=10.1016/j.evolhumbehav.2005.11.003 |s2cid=32562654}}</ref> Mas mahaba ang buhay ng mga babae sa halos lahat ng panig ng mundo.<ref>{{cite web |title=Gender, women, and health |trans-title=Kasarian, kababaihan, at kalusugan |url=https://www.who.int/gender/documents/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625083240/https://www.who.int/gender/documents/en/ |archive-date=25 June 2013 |work= |publisher=[[World Health Organization]] |language=en}}</ref> May mga [[intersex]] din na tao, na nagtataglay ng parehong [[Titi|panlalaki]] at [[Kaluban|pambabaeng ari]], ngunit bihira lamang ito.<ref>{{Cite journal |last=Sax |first=Leonard |date=1 August 2002 |title=How common is lntersex? A response to Anne Fausto-Sterling |trans-title=Gaano Kakaraniwan ang mga Intersex? Tugon kay Anne Fausto-Sterling |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00224490209552139 |journal=The Journal of Sex Research |language=en |volume=39 |issue=3 |pages=174–178 |doi=10.1080/00224490209552139 |issn=0022-4499 |pmid=12476264 |s2cid=33795209}}</ref> == Sikolohiya == {{Pangunahin|Sikolohiya}} [[Talaksan:Human_brain_lateral_view_description.JPG|thumb|Ang panlabas na hitsura ng [[utak ng tao]]. Markado ang mga pangunahing lobo ng [[serebrum]]: [[Harapang lobo|harapan]] (1), [[Lobong parietal|parietal]] (2), [[Temporal na lobo|temporal]] (3), at [[Oksipital na lobo|oksipital]] (4). Tumutukoy ang ibang mga bilang sa mga mahahalagang pananda ng hangganan ng apat na lobo. Makikita naman ang [[Serebelyum|serebelum]] sa ibabang kanang sulok.]] Isa ang [[utak]] ng tao sa mga pinakamahahalagang bahagi ng katawan nito. Ito ang pangunahing [[Organo (anatomiya)|organo]] ng [[gitnang sistemang nerbiyos]], at kumokontrol sa [[periperong sistemang nerbiyos]]. Bukod sa pagkontrol sa mga "mabababang" gawaing kusang (otomatiko) ginagawa kagaya ng [[paghinga]] at [[pagtunaw ng pagkain]], ito rin ang may kontrol sa mga "matataas" na gawain tulad ng [[pag-iisip]], [[pagdadahilan]], at [[pagbabasal]].<ref>{{cite web |title=3-D Brain Anatomy |trans-title=Anatomiya ng Utak sa 3-D |url=https://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905064816/https://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html |archive-date=5 September 2017 |access-date= |work=The Secret Life of the Brain |publisher=Public Broadcasting Service |language=en}}</ref> Ang mga ito ang kumakatawan sa [[isip]], na siyang pinag-aaralan sa larangan ng [[sikolohiya]]. May mga ilang katangian na bagamat hindi partikular na natatangi sa mga tao, ay nagtatangi sa mga tao mula sa ibang mga hayop.<ref>{{cite web |date=9 November 2016 |title=We've got human intelligence all wrong |trans-title=Nagkamali tayo sa katalinuhan ng tao |url=https://www.bbc.com/future/article/20161108-weve-got-human-intelligence-all-wrong |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131122837/https://www.bbc.com/future/article/20161108-weve-got-human-intelligence-all-wrong |archive-date=31 January 2021 |access-date= |website=BBC |language=en |vauthors=Robson D}}</ref> Maaaring sila lamang ang mga hayop na kayang magsagawa ng [[alaalang episodiko]] at [[Pag-iisip labas sa kasalukuyan|makapag-isip labas sa kasalukuyan]] ({{Lang|en|mental time travel}}).<ref>{{cite news |date=26 February 2015 |title=Many Animals{{snd}}Including Your Dog{{snd}}May Have Horrible Short-Term Memories |language=en |trans-title=Maraming mga Hayop{{snd}}Kabilang ang Iyong Aso{{snd}}Ang Napakamalimutin |work=National Geographic News |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/150225-dogs-memories-animals-chimpanzees-science-mind-psychology |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419150625/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/150225-dogs-memories-animals-chimpanzees-science-mind-psychology |archive-date=19 April 2021 |vauthors=Owen J}}</ref> Kahit ikumpara sa ibang mga [[nakikihalubilong hayop]], napakarami ng mga ekspresyon sa [[mukha]] na kayang gawin ng mga tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Schmidt KL, Cohn JF |date=2001 |title=Human facial expressions as adaptations: Evolutionary questions in facial expression research |trans-title=Mga ekspresyon sa mukha ng tao bilang adaptasyon: Mga katanungan sa ebolusyon sa pananaliksik sa ekspresyon ng mukha |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |volume=116 |issue=S33 |pages=3–24 |bibcode=2001AJPA..116S...3S |doi=10.1002/ajpa.20001 |pmc=2238342 |pmid=11786989}}</ref> Sila lamang ang natatanging hayop sa kasalukuyan na kayang [[Pag-iyak|umiyak]] dahil sa emosyon.<ref>{{cite news |date=5 January 2011 |title=Tears in Her Eyes: A Turnoff for Guys? |language=en |trans-title=Mga Luha sa Kanyang Mata: Ayaw ng mga Lalaki? |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/Health/MindMoodNews/womens-tears-chemical-turnoff-men/story?id=12540975 |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130050944/https://abcnews.go.com/Health/MindMoodNews/womens-tears-chemical-turnoff-men/story?id=12540975 |archive-date=30 January 2021 |vauthors=Moisse K}}</ref> Isa sila sa mga hayop na kayang [[Pagsubok sa harap ng salamin|makilala ang kanilang sarili sa harap ng salamin]].<ref>{{cite news |date=2018 |title=The 'me' illusion: How your brain conjures up your sense of self |language=en |trans-title=Ang ilusyon ng 'ako': Paano ginagawa ng utak mo ang sarili mo |work=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/mg23931940-100-the-me-illusion-how-your-brain-conjures-up-your-sense-of-self/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218175649/https://www.newscientist.com/article/mg23931940-100-the-me-illusion-how-your-brain-conjures-up-your-sense-of-self/ |archive-date=18 February 2021 |vauthors=Deleniv S}}</ref> Mas malalaki ang kanilang [[kortesang prepontal]], ang rehiyon ng utak na may kontrol sa [[kognisyon]], kumpara sa ibang mga primado, kaya naman itinuturing sila bilang isa sa, kundi ang pinakamatatalinong hayop.<ref>{{cite journal |vauthors=Stern P |date=22 June 2018 |title=The human prefrontal cortex is special |url=https://archive.org/details/science_2018-06-22_360_6395/page/1311 |trans-title=Natatangi ang kortesang prepontal ng tao |journal=Science |language=en |volume=360 |issue=6395 |pages=1311–1312 |bibcode=2018Sci...360S1311S |doi=10.1126/science.360.6395.1311-g |issn=0036-8075 |doi-access=free |s2cid=149581944}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Erickson R |date=22 September 2014 |title=Are Humans the Most Intelligent Species? |trans-title=Mga Tao Nga Ba ang Pinakamatatalinong Espesye? |journal=Journal of Intelligence |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=119–121 |doi=10.3390/jintelligence2030119 |issn=2079-3200 |doi-access=free}}</ref> Gayunpaman, kasalukuyang pinagdedebatehan kung sila nga lang ba talaga ang mga hayop na pasok sa kahulugan ng [[teorya ng isip]].<ref>{{Cite journal |last1=Penn |first1=Derek C. |last2=Povinelli |first2=Daniel J. |date=2007-04-29 |title=On the lack of evidence that non-human animals possess anything remotely resembling a 'theory of mind' |trans-title=Ukol sa kawalan ng ebidensiya sa pagkakaroon ng kahit anong maituturing na 'teorya ng isip' sa mga hayop na hindi tao |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=362 |issue=1480 |pages=731–744 |doi=10.1098/rstb.2006.2023 |issn=0962-8436 |pmc=2346530 |pmid=17264056}}</ref><ref>{{cite web |title=Humans not smarter than animals, just different, experts say |trans-title=Hindi mas matalino ang mga tao kesa sa mga hayop, iba lang sila, ayon sa mga eksperto |url=https://phys.org/news/2013-12-humans-smarter-animals-experts.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130063650/https://phys.org/news/2013-12-humans-smarter-animals-experts.html |archive-date=30 January 2021 |access-date= |website=Phys.org |language=en}}</ref> === Tulog at panaginip === {{Main|Tulog|Panaginip}} Kadalasan, [[diurnal]] ang mga tao; ibig sabihin, aktibo sila tuwing [[Araw (panahon)|araw]] at natutulog tuwing [[Gabi (panahon)|gabi]]. [[Tulog|Natutulog]] ang mga batang tao nang siyam hanggang sampung oras, at pito hanggang siyam na oras naman sa mga matatanda. Gayunpaman, hindi ito madalas nasusunod, na nagiging dahilan ng [[Puyat|pagkapuyat]] na nakakaapekto sa katawan tulad ng [[pagkaantok]], [[pagod]], at [[agresyon]].<ref>{{cite journal |vauthors=Grandner MA, Patel NP, Gehrman PR, Perlis ML, Pack AI |date=August 2010 |title=Problems associated with short sleep: bridging the gap between laboratory and epidemiological studies |trans-title=Mga problemang nauugnay sa maikling tulog: pagtutulay sa pagitan ng mga pag-aaral sa laboratoryo at epidemyolohiya |journal=Sleep Medicine Reviews |language=en |volume=14 |issue=4 |pages=239–247 |doi=10.1016/j.smrv.2009.08.001 |pmc=2888649 |pmid=19896872}}</ref> [[Panaginip|Nananaginip]] ang mga tao tuwing natutulog, kung saan nakakaranas sila ng mga imaheng nakikita at mga tunog na naririnig dahil sa pagiging aktibo ng mga [[pons]] sa [[yugtong REM ng pagtulog]]. Iba-iba ng mga panagbawatp, mula sa ilang segundo lamang hanggang tatlumpung minuto.<ref>{{cite journal |vauthors=Hobson JA |date=November 2009 |title=REM sleep and dreaming: towards a theory of protoconsciousness |trans-title=Pagtulog na REM at panaginip: tungo sa teorya ng protokamalayan |journal=Nature Reviews. Neuroscience |language=en |volume=10 |issue=11 |pages=803–813 |doi=10.1038/nrn2716 |pmid=19794431 |s2cid=205505278}}</ref> Nagkakaroon ng tatlo hanggang limang panaginip ang mga tao kada gabi, pinakamarami na ang pito. Bagamat malilimutan agad ang mga panaginip pagkagising, mas mataas ang tiyansang maaalala ito ng indibiduwal kung nagising siya sa kalagitnaan ng yugtong REM ([[Alimpungat|naalimpungatan]]). Hindi nakokontrol ng mga nananaginip ang kanilang mga panaginip, maliban sa kaso ng mga [[namamalayang panaginip]], kung saan alam ng indibiduwal na nananaginip siya at nakokontrol ang mga pangyayari nito.<ref>{{cite web |date=29 July 2010 |title=How Can You Control Your Dreams? |trans-title=Paano Mo Makokontrol ang mga Panaginip Mo? |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-control-dreams/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150202070145/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-control-dreams/ |archive-date=2 February 2015 |website=Scientific America |language=en |vauthors=Lite J}}</ref> === Kamalayan at pag-iisip === {{Main|Kamalayan|Kognisyon}}Sa pinakasimpleng paliwanag, [[kamalayan]] ang [[pagkamulat]] o kaalaman sa [[pag-iral]] ng [[sarili]] sa loob at labas.<ref>{{cite encyclopedia |title=Consciousness |dictionary=Merriam-Webster |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/consciousness |access-date= |language=en |trans-title=Kamalayan |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907122314/https://www.merriam-webster.com/dictionary/consciousness |archive-date=7 September 2019 |url-status=live}}</ref> Bagamat sentro sa napakaraming debate at pag-aaral sa [[pilosopiya]] at [[agham]], nananatili pa rin itong enigmatiko at hindi lubos na maintindihan.<ref>{{cite encyclopedia |year=2004 |title=Consciousness |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/ |access-date= |language=en |trans-title=Kamalayan |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014065308/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/ |archive-date=14 October 2019 |vauthors=van Gulick R |url-status=live}}</ref> Tanging nagkakasundo lamang ang mga eksperto sa ideya ng kamalayan bilang tunay na umiiral.<ref>{{cite book |author-link=John Searle |title=The Oxford companion to philosophy |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_f5n3 |vauthors=Searle J |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-926479-7 |veditors=Honderich T |language=en |trans-title=Ang gabay ng Oxford sa pilosopiya |chapter=Consciousness |trans-chapter=Kamalayan}}</ref> Tipikal itong hinahanay kasama ng [[isip]] bilang bahagi nito o ang mismong esensiya nito. Binigyang kahulugan ito sa kasaysayan bilang isang anyo ng [[introspeksiyon]], pansariling [[kaisipan]], [[imahinasyon]], at [[pagkukusa]].<ref>{{cite book |author-link=Julian Jaynes |url=https://s-f-walker.org.uk/pubsebooks/pdfs/Julian_Jaynes_The_Origin_of_Consciousness.pdf |title=The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind |vauthors=Jaynes J |publisher=Houghton Mifflin |year=2000 |isbn=0-618-05707-2 |language=en |trans-title=Ang Pinagmulan ng Kamalayan sa Pagsilip sa Bikameral na Isip |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807100304/https://s-f-walker.org.uk/pubsebooks/pdfs/Julian_Jaynes_The_Origin_of_Consciousness.pdf |archive-date=7 August 2019 |url-status=dead |orig-year=1976}}</ref> Ngayon, sinasama rin ang [[karanasan]], [[pakiramdam]], at [[Pananaw sa mundo|pananaw]] sa mga ito. Maaari may mga antas ang kamalayan, o di kaya'y ibang anyo nito na nagkakaiba sa isa't isa.<ref>{{cite web |date=15 August 2011 |title=Higher-Order Theories of Consciousness |trans-title=Mga Pangmataas na Antas na Teorya ng Kamalayan |url=https://plato.stanford.edu/entries/consciousness-higher/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413163246/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness-higher/ |archive-date=13 April 2021 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en |vauthors=Carruthers P}}</ref> [[Kognisyon]] naman ang tawag sa pagkalap at pag-unawa sa [[kaalaman]] sa pamamagitan ng [[sentido ng katawan]].<ref>{{cite web |title=Cognition |trans-title=Kognisyon |url=https://www.lexico.com/definition/cognition |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708041349/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/cognition |archive-date=8 July 2016 |access-date= |website=Lexico |publisher= |language=en}}</ref> Ang bawat tao ay may pansariling pananaw sa buhay bunsod ng kani-kanilang magkakaibang karanasan na resulta ng pagproseso ng [[utak ng tao]] sa mga impormasyong nagmula sa mga ito.<ref>{{cite book |title=Information—Consciousness—Reality |vauthors=Glattfelder JB |date=2019 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-030-03633-1 |veditors=Glattfelder JB |series=The Frontiers Collection |place=Cham |pages=515–595 |language=en |trans-title=Impormasyon—Kamalayan—Realidad |chapter=The Consciousness of Reality |trans-chapter=Ang Kamalayan ng Realidad |doi=10.1007/978-3-030-03633-1_14 |s2cid=189379814}}</ref> === Motibasyon at damdamin === {{Main|Pagganyak|Damdamin}} [[File:Plate_depicting_emotions_of_grief_from_Charles_Darwin's_book_The_Expression_of_the_Emotions.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plate_depicting_emotions_of_grief_from_Charles_Darwin's_book_The_Expression_of_the_Emotions.jpg|thumb|Mga damdamin na ipinakita sa aklat ni [[Charles Darwin]] na ''[[Ang Mga Ekspresyon ng Damdamin sa mga Tao at Hayop]]'' (1872).]] Hindi pa lubos na naiintindihan ang [[motibasyon]] sa mga tao. Ayon sa [[modelo ng hirarkiya ng pangangailangan]], ang pangangailangan ng isang tao ay pakomplikado nang pakomplikado habang natutugunan ang mga pangunahing [[Panustos at pangangailangan|pangangailangan]] nito tulad ng pagkain at pamamahay.<ref>{{cite web |date=20 March 2020 |title=Maslow's Hierarchy of Needs |trans-title=Hirarkiya ng Pangangailangan ni Maslow |url=https://www.simplypsychology.org/maslow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108083314/https://www.simplypsychology.org/maslow.html |archive-date=8 November 2018 |access-date= |website=Simply Psychology |publisher=Simply Scholar Limited |language=en |quote= |vauthors=McLeod S}}</ref> Ayon sa pilosopiya, motibasyon ang pagpokus o pag-alis sa mga layunin na nangangailangan ng direktang aksyon mula sa indibiduwal. Ilan sa mga salik nito ang [[insentibo]] at [[Nais|kagustuhan]], gayundin sa pagpilit na magawa ang mga gustong gawin o mangyari.<ref>{{cite book |title=Motivation and Action |vauthors=Heckhausen J, Heckhausen H |date=28 March 2018 |publisher=Springer, Cham |isbn=978-3-319-65093-7 |location=Introduction and Overview |page=1 |language=en |trans-title=Motibasyon at Aksyon |chapter=Introduction and Overview |trans-chapter=Panimula at Buod |doi=10.1007/978-3-319-65094-4_1}}</ref> Mga estadong biolohikal ang mga [[damdamin]] na nagmumula sa [[sistemang nerbiyos]] dahil sa mga [[Neuropisyolohiya|neuropisyolohiyang]] pagbabago bunsod ng mga iniisip, pakiramdam, ugali, at antas ng pagkasaya o pagkalugmok.<ref>{{cite journal |vauthors=Damasio AR |date=May 1998 |title=Emotion in the perspective of an integrated nervous system |url=https://archive.org/details/sim_brain-research-reviews_1998-05_26_2-3/page/83 |trans-title=Emosyon sa pananaw ng isang integradong sistemang nerbiyos |journal=Brain Research. Brain Research Reviews |language=en |volume=26 |issue=2–3 |pages=83–86 |doi=10.1016/s0165-0173(97)00064-7 |pmid=9651488 |s2cid=8504450}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Cabanac M |date=2002 |title=What is emotion? |trans-title=Ano ang damdamin? |journal=Behavioural Processes |language=en |volume=60 |issue=2 |pages=69–83 |doi=10.1016/S0376-6357(02)00078-5 |pmid=12426062 |quote= |s2cid=24365776}}</ref> Madalas silang nauugnay sa [[sumpong]], [[timpi]], [[pagkatao]], [[Kalagayan|katayuan]], [[pagkamalikhain]], at motibasyon.<ref>{{cite journal |vauthors=Averill JR |date=April 1999 |title=Individual differences in emotional creativity: structure and correlates |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality_1999-04_67_2/page/330 |trans-title=Indibiduwal na pagkakaiba sa madamdaming pagkamalikhain: estraktura at korelasyon |journal=Journal of Personality |language=en |volume=67 |issue=2 |pages=331–371 |doi=10.1111/1467-6494.00058 |pmid=10202807}}</ref> Malaki ang gampanin ng damdamin sa [[Pag-uugali ng tao|ugali ng tao]] at sa abilidad nitong [[Pagkatuto|matuto]].<ref>{{cite journal |vauthors=Tyng CM, Amin HU, Saad MN, Malik AS |date=2017 |title=The Influences of Emotion on Learning and Memory |trans-title=Ang Impluwensiya ng Damdamin sa Pagkatuto at Alaala |journal=Frontiers in Psychology |language=en |volume=8 |page=1454 |doi=10.3389/fpsyg.2017.01454 |pmc=5573739 |pmid=28883804 |doi-access=free}}</ref> Maaaring humantong sa pagtaliwas sa lipunan o [[krimen]] ang pagsunod nang lubos sa mga nadadama;<ref>{{cite book |url=https://www.researchgate.net/publication/317042659 |title=Oxford Bibliographies in Criminology |vauthors=Van Gelder JL |date=November 2016 |publisher=Oxford University Press |veditors=Wright R |language=en |trans-title=Bibliograpiya ng Oxford sa Kriminolohiya |chapter=Emotions in Criminal Decision Making |trans-chapter=Mga Damdamin sa Pagsasagawa ng Kriminal na Desisyon |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129211201/https://www.researchgate.net/publication/317042659 |archive-date=29 January 2021 |url-status=live}}</ref> ayon sa mga pag-aaral, mas mababa ang [[katalinuhang pandamdamin]] (EQ) ng mga kriminal kesa sa normal.<ref>{{cite journal |vauthors=Sharma N, Prakash O, Sengar KS, Chaudhury S, Singh AR |date=2015 |title=The relation between emotional intelligence and criminal behavior: A study among convicted criminals |trans-title=Ang relasyon sa pagitan ng katalinuhang pandamdamin st ugaling kriminal: Pag-aaral sa mga nasentensiyahang kriminal |journal=Industrial Psychiatry Journal |language=en |volume=24 |issue=1 |pages=54–58 |doi=10.4103/0972-6748.160934 |pmc=4525433 |pmid=26257484 |doi-access=free}}</ref> Nagkakaiba ang mga damdamin kung kaaya-aya ba ito, tulad ng [[ligaya]], [[Pagpapahalaga sa sarili|interes]], o [[pagkakuntento]], at kung hindi, tulad ng [[lungkot]], [[pagkabalisa]], [[galit]], at [[Pighati|dalamhati]].<ref>{{cite journal |vauthors=Fredrickson BL |date=March 2001 |title=The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions |url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_2001-03_56_3/page/218 |trans-title=Ang gampanin ng mga positibong damdamin sa positibong sikolohiya: Ang teorya ng pagpalawak at pagtayo sa mga positibong damdamin |journal=The American Psychologist |language=en |volume=56 |issue=3 |pages=218–226 |doi=10.1037/0003-066X.56.3.218 |pmc=3122271 |pmid=11315248}}</ref> Sentro sa mga debate ang saklaw ng saya, na isang kondisyon kung saan nararanasan ng tao ang mga bagay na positibo para sa kanya,<ref>{{cite journal |vauthors=Haybron DM |date=August 2013 |title=The proper pursuit of happiness. |trans-title=Ang tamang paghabol sa saya |journal=Res Philosophica |language=en |volume=90 |issue=3 |pages=387–411 |doi=10.11612/resphil.2013.90.3.5}}</ref> bagamat may mga kamakailang pag-aaral na nagsasabing nakakamit din ito kahit na may mga malulungkot na pangyayari sa buhay kung titingnan ito ng indibiduwal bilang kailangan.<ref>{{cite web |date=14 August 2017 |title=Secret to happiness may include more unpleasant emotions: Research contradicts idea that people should always seek pleasure to be happy |trans-title=Maaaring may mga di kaaya-ayang damdamin ang sikreto sa saya: Tumataliwas ang isang pananaliksik sa ideya na dapat kaaya-aya ang habulin ng mga tao para maging masaya |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2017/08/170814092813.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111181025/https://www.sciencedaily.com/releases/2017/08/170814092813.htm |archive-date=11 November 2020 |access-date= |website=ScienceDaily |publisher=[[American Psychological Association]] |language=en}}</ref> === Seksuwalidad at pag-ibig === {{Main|Seksuwalidad|Pag-ibig}}Sa mga tao, [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]] ang pinagsamang pakiramdam na biolohikal, erotiko, pisikal, emosyonal, panlipunan, at espirituwal. Wala itong tiyak na kahulugan. Sa biolohikal at pisikal na pananaw, tumutukoy ang seksuwalidad sa [[Reproduksiyong seksuwal|reproduksiyon ng tao]], kabilang na ang [[Siklo ng pagtugong seksuwal ng tao|siklo ng pagtugon nito]]. Bukod dito, nakakaapekto at naaapektuhan din ng seksuwalidad ang iba't-ibang aspeto ng buhay tulad ng [[etika]], [[moralidad]], at [[relihiyon]].<ref name="Bolin">{{cite book |url={{GBurl|id=qrPHYok19v8C|p=32}} |title=Human Sexuality: Biological, Psychological, and Cultural Perspectives |vauthors=Bolin A, Whelehan P |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2009 |isbn=978-0-7890-2671-2 |pages=32–42 |language=en |trans-title=Seksuwalidad ng Tao: Mga Pananaw sa Biolohiya, Sikolohiya, at Kultura}}</ref> [[Libog]], kilala rin sa tawag na ''libido'', ang mental na estado sa simula ng pagnanasang seksuwal. Ayon sa mga pag-aaral, mas gustong [[Siping (tao)|makipagtalik]] at [[Pagsasalsal|magsalsal]] ng mga lalaking tao kesa sa mga babae.<ref>{{cite journal |vauthors=Younis I, Abdel-Rahman SH |date=2013 |title=Sex difference in libido |trans-title=Pagkakaiba ng kasarian sa libog |journal=Human Andrology |language=en-US |volume=3 |issue=4 |pages=85–89 |doi=10.1097/01.XHA.0000432482.01760.b0 |s2cid=147235090}}</ref> Walang tiyak na [[oryentasyong seksuwal]] ang lahat ng tao,<ref>{{cite web |title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality |trans-title=Oryentasyong seksuwal, homoseksuwalidad, at biseksuwalidad |url=https://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20130808032050/https://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx |archive-date=8 August 2013 |access-date= |publisher=[[American Psychological Association]] |language=en}}</ref> bagamat malaking bahagi ng populasyon nila ay maituturing na [[Heteroseksuwalidad|heteroseksuwal]] (nagkakagusto sa kabilang kasarian). Hindi natatangi sa mga tao ang [[homoseksuwalidad]] (nagkakagusto sa parehong kasarian) dahil [[Homoseksuwalidad sa ibang hayop|nagaganap din ito sa ibang mga hayop]]. Gayunpaman, tanging tao at [[tupa]] lamang ang nagpapakita ng eksklusibong homoseksuwalidad (nagkakagusto ''lamang'' sa parehong kasarian). Suportado ng malaking ebidensiya sa pananaliksik ang [[Biolohiya at oryentasyong seksuwal|biolohikal na dahilan ng oryentasyong seksuwal]]; ayon sa mga pag-aaral, walang pinagkaiba sa dami ng mga homoseksuwal ang mga lipunang walang problema sa homoseksuwalidad sa mga lipunang may problema rito.<ref name="LeVay">{{cite book |url={{GBurl|id=HmQFFfa03nkC}} |title=Gay, Straight, and the Reason Why: The Science of Sexual Orientation |vauthors=LeVay S |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-975296-6 |pages=8, 19 |language=en |trans-title=Bakla, Straight, at ang Dahilan Bakit: Ang Agham ng Oryentasyong Seksuwal |access-date=}}</ref> Iminumungkahi ng mga pananaliksik sa [[neurosiyensiya]] at [[henetika]] na biolohikal din ang ugat ng iba pang salik ng seksuwalidad.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/evolutionofdesir00buss |title=The Evolution of Desire: Strategies of Human Mating |vauthors=Buss DM |publisher=Basic Books |year=2003 |isbn=978-0-465-00802-5 |edition= |location=New York |language=en |trans-title=Ang Ebolusyon ng Pagnanasa: Mga Estratehiya ng Pagtatalik ng Tao}}</ref> Madalas na binibigyan ng kahulugan ang [[Pag-ibig|pag-ibig o pagmamahal]] bilang isang pakiramdam ng matinding [[Kabighaniang seksuwal|atraksyon]] o emosyonal na kaugnayan. Maaari itong impersonal (pagmamahal sa isang bagay o konsepto) o interpersonal (pagmamahal sa kapwa tao).<ref>{{cite book |title=The art of loving |vauthors=Fromm E |date=2000 |publisher=Harper Perennial |isbn=978-0-06-095828-2 |location=New York |language=en |trans-title=Ang sining ng pagmamahal}}</ref> Naglalabas ng [[Dopaminq|dopamina]], [[noradrenalina]], [[serotonin]], at iba pang kemikal na nauugnay sa kasiyahan ang utak kung inlab ang isang tao, na nagreresulta sa [[kilig]], pagbilis ng tibok ng [[Puso (anatomiya)|puso]], at kawalan ng ganang kumain o matulog.<ref>{{cite web |date=14 February 2017 |title=Love, Actually: The science behind lust, attraction, and companionship |trans-title=Pag-ibig Talaga: Ang agham sa likod ng libog, atraksyon, at pagsasama |url=https://sitn.hms.harvard.edu/flash/2017/love-actually-science-behind-lust-attraction-companionship/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028090542/http://sitn.hms.harvard.edu/flash/2017/love-actually-science-behind-lust-attraction-companionship/ |archive-date=28 October 2020 |access-date= |website=Science in the News |language=en-US}}</ref> == Kultura == {{Main|Kultura}} Isa sa mga itinuturong dahilan ng dominasyon ng mga tao sa [[biospera]] ay ang natatanging nilang kakayahang intelektuwal.<ref>{{cite book |title=The Precipice: Existential Risk and the Future of Humanity |url=https://archive.org/details/precipiceexisten0000ordt_b7k1 |vauthors=Ord T |date=2020 |publisher=Hachette Books |isbn=978-0-316-48489-3 |location=New York |language=en |trans-title=Ang Katarikan: Panganib sa Pag-iral at ang Hinaharap ng Sangkatauhan |quote=}}</ref> Maliban sa mga kamag-anak nitong [[hominid]] na wala na, sila lamang ang mga hayop na kayang magturo ng mga pangkalahatang impormasyon,<ref>{{cite news |date=2012 |title=Pay attention… time for lessons at animal school |language=en |trans-title=Makinig... oras na para sa klase sa paaralan ng hayop |work=BBC |url=https://www.bbc.com/future/article/20121005-pay-attention-its-animal-school |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130120957/https://www.bbc.com/future/article/20121005-pay-attention-its-animal-school |archive-date=30 January 2021 |vauthors=Goldman JG}}</ref> gumawa at ilarawan ang mga komplikadong konsepto,<ref>{{cite journal |vauthors=Winkler M, Mueller JL, Friederici AD, Männel C |date=November 2018 |title=Infant cognition includes the potentially human-unique ability to encode embedding |trans-title=Kasama sa kognisyon ng mga sanggol ang posibleng natatangi sa tao lang na kakayahang mai-encode ang embedding |journal=Science Advances |language=en |volume=4 |issue=11 |pages=eaar8334 |bibcode=2018SciA....4.8334W |doi=10.1126/sciadv.aar8334 |pmc=6248967 |pmid=30474053 |doi-access=free}}</ref> magsagawa ng [[pisikang katutubo]] upang makagawa ng mga [[kagamitan]],<ref>{{cite journal |vauthors=Johnson-Frey SH |date=July 2003 |title=What's so special about human tool use? |trans-title=Ano bang espesyal sa paggamit ng mga tao ng kagamitan? |journal=Neuron |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=201–204 |doi=10.1016/S0896-6273(03)00424-0 |pmid=12873378 |doi-access=free |s2cid=18437970}}</ref> o [[pagluluto|magluto]] ng pagkain.<ref>{{cite news |date=3 June 2015 |title=Chimps Can't Cook, But Maybe They'd Like To |language=en |trans-title=Di Kayang Magluto ng mga Matsing, Pero Baka Gusto Nila |work=National Geographic News |url=https://www.nationalgeographic.com/news/2015/06/150602-chimp-cooking-evolution-human-brain-science/ |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131064840/https://www.nationalgeographic.com/news/2015/06/150602-chimp-cooking-evolution-human-brain-science/ |archive-date=31 January 2021 |vauthors=Lemonick MD}}</ref> Mahalaga sa mga lipunan ng tao ang pagpasa ng impormasyon sa pamamagitan ng [[pagturo]] at [[pagtuto]].<ref>{{cite journal |vauthors=Vakhitova T, Gadelshina L |date=2 June 2015 |title=The Role and Importance of the Study of Economic Subjects in the Implementation of the Educational Potential of Education |trans-title=Ang Gampanin at Kahalagahan ng Pag-aaral ng mga Paksang Pang-ekonomiya sa Implementasyon ng Potensyal sa Pagkatuto ng Edukasyon |journal=Procedia - Social and Behavioral Sciences |series=The Proceedings of 6th World Conference on educational Sciences |language=en |volume=191 |pages=2565–2567 |doi=10.1016/j.sbspro.2015.04.690 |issn=1877-0428 |doi-access=free}}</ref> Bukod sa mga ito, natatangi ang mga tao sa kanilang abilidad na makapagsimula ng [[apoy]],<ref>{{cite news |date=9 October 2018 |title=The Book of Humans by Adam Rutherford review – a pithy homage to our species |language=en |trans-title=Rebyu sa The Book of Humans ni Adam Rutherford – isang malarawang pagkilala sa ating espesye |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2018/oct/09/the-book-of-humans-adam-rutherford-review |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205084949/https://www.theguardian.com/books/2018/oct/09/the-book-of-humans-adam-rutherford-review |archive-date=5 February 2021 |vauthors=McKie R}}</ref> pagbigkas ng mga [[ponema]],<ref>{{cite news |date=29 June 2015 |title=Babblers speak to the origin of language |language=en |trans-title=Mula sa mga utal ng bibig patungo sa pinagmulan ng wika |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/science/animal-magic/2015/jun/29/babblers-birds-origin-evolution-language |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131120059/https://www.theguardian.com/science/animal-magic/2015/jun/29/babblers-birds-origin-evolution-language |archive-date=31 January 2021 |vauthors=Nicholls H}}</ref> at matuto sa pamamagitan ng [[pakikinig]].<ref>{{cite news |date=2015 |title=Can any animals talk and use language like humans? |language=en |trans-title=May mga hayop bang kayang makapagsalita na parang tao? |work=BBC |url=https://www.bbc.com/earth/story/20150216-can-any-animals-talk-like-humans |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502172910/http://www.bbc.com/earth/story/20150216-can-any-animals-talk-like-humans |archive-date=2 May 2020 |quote= |vauthors=Dasgupta S}}</ref> === Wika === {{main|Wika}}Bagamat maraming espesye ang kayang magsagawa ng [[komunikasyon]], natatangi sa mga tao ang [[wika]], na itinuturing bilang isa sa mga pangunahing katangian ng tao.<ref>{{cite web |date=18 September 2013 |title=Why is language unique to humans? |trans-title=Bakit natatangi lang sa mga tao ang wika? |url=https://royalsociety.org/news/2013/language-unique-humans/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118210915/https://royalsociety.org/news/2013/language-unique-humans/ |archive-date=18 January 2021 |access-date= |publisher=Royal Society |language=en-gb |vauthors=Scott-Phillips TC, Blythe RA}}</ref> Di tulad ng mga limitadong sistema ng komunikasyon ng ibang mga hayop, malaya ang mga wika ng tao, kung saan maaaring magkaroon ng sandamakmak na [[kahulugan]] mula sa limitadong simbolong magagawa.<ref>{{cite journal |vauthors=Fitch WT |date=4 December 2010 |title=Language evolution: How to hear words long silenced |trans-title=Ebolusyon ng wika: Paano maririnig ang mga salitang matagal na'ng di nasabi |journal=New Scientist |language=en |volume=208 |issue=2789 |pages=ii–iii |bibcode=2010NewSc.208D...2F |doi=10.1016/S0262-4079(10)62961-2 |issn=0262-4079}}</ref> Isa ang mga tao sa apat na espesye ng hayop na tukoy na [[Pag-alis (lingguwistika)|kayang umalis]] sa kasalukuyan upang maglarawan ng isang bagay na wala sa paligid ng usapan.<ref name="Revolution" /> Natatangi ang mga wika sa ibang mga anyo ng komunikasyon dahil ito ay malaya sa [[modalidad]]; magreresulta pa rin sa parehong kahulugan mapaanuman ang midyum ng pagsasagawa nito, tulad ng tunog para sa [[pagsasalita]], paningin para sa mga [[sistema ng pagsulat]] at [[Wikang pakumpas|wikang nakasenyas]], o nararamdaman tulad ng [[braille]].<ref>{{cite book |title=Language Evolution and Developmental Impairments |vauthors=Lian A |date=2016 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-1-137-58746-6 |veditors=Lian A |place=London |pages=229–255 |language=en |trans-title=Ebolusyon ng Wika at Kakulangan sa Paglaki |chapter=The Modality-Independent Capacity of Language: A Milestone of Evolution |trans-chapter=Ang Kapasidad ng Kawalang Modalidad ng Wika: Milestone ng Ebolusyon |doi=10.1057/978-1-137-58746-6_7}}</ref> Mahalaga ang mga wika sa mga [[lipunan]] ng tao dahil nagbibigay ito ng [[pagkakakilanlan]].<ref>{{cite web |date=5 June 2015 |title=Culture |trans-title=Kultura |url=https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/mandated-areas1/culture.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126163227/https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/mandated-areas1/culture.html |archive-date=26 November 2020 |access-date= |website=[[Mga Nagkakaisang Bansa]] |language=en}}</ref> Tinatayang nasa anim na libong wika ang kasalukuyang meron sa mundo, kabilang na ang mga wikang nakasenyas, at libo-libong wika na hindi na ginagamit.<ref>{{cite book |title=The Atlas of Languages: The Origin and Development of Languages Throughout the World |url=https://archive.org/details/atlasoflanguages0000unse |vauthors=Comrie B, Polinsky M, Matthews S |publisher=Facts on File |year=1996 |isbn=978-0-8160-3388-1 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/atlasoflanguages0000unse/page/12 13]–15 |language=en |trans-title=Ang Atlas ng mga Wika: Ang Pinagmulan at Pagdebelop ng mga Wika sa Iba't-ibang Panig ng Mundo}}</ref> === Sining === {{main|Sining}} Maraming anyo ang [[sining]] ng mga tao, kabilang na ang [[Biswal na sining|nakikita]], [[panitikan]], at [[Sining-pagganap|tinatanghal]]. Kabilang sa mga nakikitang sining ang [[Pinta|pagpinta]], [[paglilok]], [[pelikula]], [[Fashion designer|fashion design]], at [[arkitektura]]. Samantala, saklaw ng panitikan ang pagsulat ng [[sanaysay]], [[tula]], at [[drama]]. Tinatanghal na sining naman ang mga sining na ginaganapan, tulad ng [[Pagtatanghal|teatro]], [[musika]], at [[sayaw]]. Madalas na pinagsasama ng mga tao ang mga ito upang makagawa ng bagong sining, kagaya ng [[bidyong pangmusika]], [[larong bidyo]], [[paghahain ng pagkain]], at [[medisina]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Brown S |date=24 October 2018 |title=Toward a Unification of the Arts |trans-title=Tungo sa Pagsasama ng mga Sining |journal=Frontiers in Psychology |language=en |volume=9 |page=1938 |doi=10.3389/fpsyg.2018.01938 |issn=1664-1078 |pmc=6207603 |pmid=30405470 |doi-access=free}}</ref> Bukod sa pagbibigay ng [[Libangan (gawain)|libangan]] at kaalaman, ginagamit rin ang mga sining sa mga kadahilanang pampolitika.<ref>{{Cite journal |vauthors=Bird G |date=7 June 2019 |title=Rethinking the role of the arts in politics: lessons from the Négritude movement |trans-title=Pagninilay muli sa gampanin ng mga sining sa politika: mga aral mula sa kilusang Négritude |journal=International Journal of Cultural Policy |language=en |volume=25 |issue=4 |pages=458–470 |doi=10.1080/10286632.2017.1311328 |issn=1028-6632 |s2cid=151443044}}</ref> Isa sa mga pangunahing katangian ng mga tao ang sining, at may mga ebidensiyang nakalap na nag-uugnay sa [[pagkamalikhain]] at [[wika]].<ref name="Morriss-Kay-2010">{{cite journal |vauthors=Morriss-Kay GM |date=February 2010 |title=The evolution of human artistic creativity |trans-title=Ang ebolusyon ng masining na pagkamalikhain ng mga tao |journal=Journal of Anatomy |language=en |volume=216 |issue=2 |pages=158–176 |doi=10.1111/j.1469-7580.2009.01160.x |pmc=2815939 |pmid=19900185}}</ref> Tinatayang nagsasagawa na ang mga [[Homo erectus|''Homo erectus'']] ng sining 300,000 taon bago umusbong ang mga [[anatomikal na modernong tao]], ayon sa mga nakalap na ebidensiya mula sa mga guhit sa mga [[kabibe]] sa [[Java (pulo)|Java]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Joordens JC, d'Errico F, Wesselingh FP, Munro S, de Vos J, Wallinga J, Ankjærgaard C, Reimann T, Wijbrans JR, Kuiper KF, Mücher HJ, Coqueugniot H, Prié V, Joosten I, van Os B, Schulp AS, Panuel M, van der Haas V, Lustenhouwer W, Reijmer JJ, Roebroeks W |date=February 2015 |title=Homo erectus at Trinil on Java used shells for tool production and engraving |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-02-12_518_7538/page/228 |trans-title=Gumamit ang mga Homo erectus sa Trinil sa Java ng mga kabine sa paggawa ng mga kagamitan at pagguhit |journal=Nature |language=en |volume=518 |issue=7538 |pages=228–231 |bibcode=2015Natur.518..228J |doi=10.1038/nature13962 |pmid=25470048 |s2cid=4461751}}</ref> Samantala, tinatayang ginawa 75,000 taon ang nakalipas ang mga pinakamatatandang ebidensiya ng sining na iniuugnay sa mga ''Homo sapiens'', mga [[alahas]] at pagguhit sa mga dingding sa mga kuweba sa [[Timog Aprika]].<ref>{{cite news |date=16 April 2004 |title=World's oldest jewellery found in cave |language=en-GB |trans-title=Nakita sa isang kuweba ang pinakamatandang alahas ng mundo |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212095737/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts |archive-date=12 February 2021 |issn=0261-3077 |vauthors=Radford T}}</ref> Maraming mga hinuha ukol sa bakit natutong magsagawa ng mga tao ng sining, mula sa pagtulong sa paglutas ng mga problema, maimpluwensiyahan ang ibang mga tao, kooperasyon at kontribusyon ng bawat kasapi ng grupo, at maging paraan upang makahanap ng pares.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books/about/World_Art_Studies.html?id=po3rAAAAMAAJ |title=World Art Studies: Exploring Concepts and Approaches |vauthors=Dissanayake E |publisher=Valiz |year=2008 |isbn=9789078088226 |veditors=Zijlmans K, van Damme W |location=Amsterdam |pages=241–263 |language=en |trans-title=Aralin sa Sining ng Mundo: Paggalugad sa mga Konsepto at Pagtingin |chapter=The Arts after Darwin: Does Art have an Origin and Adaptive Function? |trans-chapter=Ang mga sining pagkatapos ni Darwin: May Pinagmulan at Adaptibong Kagamitan ang Sining? |via=[[Google Books]]}}</ref> Maaaring naging isang kalamangan ang paggamit ng imahinasyon dahil sining gayundin ng lohika sa ebolusyon ng mga sinaunang tao.<ref name="Morriss-Kay-2010" /> Ayon sa kasalukuyang ebidensiya, mas naunang magsagawa ang mga tao ng musika kesa sa mga guhit sa dingding ng kuweba, at isinasagawa ito ng lahat ng mga kultura ng mundo sa kasalukuyan. Maraming [[dyanra ng musika]] at [[etnikong musika]] ang nabuo sa paglipas ng panahon, kung saan nauugnay ang kakayahang ito ng mga tao sa mga mas komplikadong pag-uugali nila.<ref name="Morley-2014">{{cite journal |vauthors=Morley I |date=2014 |title=A multi-disciplinary approach to the origins of music: perspectives from anthropology, archaeology, cognition and behaviour |trans-title=Isang multidisiplinaryong pagtingin sa pinagmulan ng musika: mga pananaw mula sa antropolohiya, arkeolohiya, kognisyon, at pag-uugali |journal=Journal of Anthropological Sciences |language=en |volume=92 |issue=92 |pages=147–177 |doi=10.4436/JASS.92008 |doi-broken-date=1 July 2025 |pmid=25020016}}</ref> Nakita sa mga pag-aaral na tumutugon ang utak ng mga tao sa musika sa pamamagitan ng [[Pagsabay (neurosiyensiya)|pagsabay]] sa [[ritmo]] at [[kumpas]], kagaya ng paggalaw ng paa kasabay ng musika.<ref>{{cite journal |vauthors=Trost W, Frühholz S, Schön D, Labbé C, Pichon S, Grandjean D, Vuilleumier P |date=December 2014 |title=Getting the beat: entrainment of brain activity by musical rhythm and pleasantness |trans-title=Pagsabay sa kumpas: pagsabay ng aktibidad ng utak sa ritmo at kagandahan ng musika |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02446627/file/Trost2014_UncorrectedProof.pdf |journal=NeuroImage |language=en |volume=103 |pages=55–64 |doi=10.1016/j.neuroimage.2014.09.009 |pmid=25224999 |s2cid=4727529}}</ref> Nakikita rin sa lahat ng mga kultura ang sayaw, na maaaring nagmula bilang isang anyo ng komunikasyon ng mga sinaunang tao.<ref>{{cite web |date=22 March 2010 |title=Why Do Humans Dance? |trans-title=Bakit Sumasayaw ang mga Tao? |url=https://www.livescience.com/8132-humans-dance.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201180750/https://www.livescience.com/8132-humans-dance.html |archive-date=1 February 2021 |access-date= |website=LiveScience |language=en |vauthors=Chow D}}</ref> [[File:British_Museum_Flood_Tablet.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:British_Museum_Flood_Tablet.jpg|thumb|Ang tabletang naglalarawan sa [[Malaking Baha|delubyo ng pandaigdigang baha]], na bahagi ng [[Epiko ni Gilgamesh|''Epiko ni Gilgamesh'']].]] Di tulad ng [[pagsasalita]], hindi natural sa mga tao ang [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]] at [[pagsusulat]], at kailangan muna nila itong matutunan bago magamit nang maayos.<ref>{{cite web |date=21 June 2013 |title=How Reading Makes Us More Human |trans-title=Paano Ginagawa Tayong Mas Tao ng Pagbabasa |url=https://www.theatlantic.com/national/archive/2013/06/how-reading-makes-us-more-human/277079/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129222006/https://www.theatlantic.com/national/archive/2013/06/how-reading-makes-us-more-human/277079/ |archive-date=29 January 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en-US |vauthors=Prior KS}}</ref> Gayunpaman, nagsimula pa rin ang panitikan bago pa man umusbong ang mga pinakaunang wika; may mga ebidensiya ng 30,000 taon na mga guhit sa kuweba na nagpapakita ng mga eksena ng isang kuwento.<ref name="Puchner">{{cite web |date=23 April 2018 |title=How stories have shaped the world |trans-title=Paano hinulma ng mga kuwento ang mundo |url=https://www.bbc.com/culture/article/20180423-how-stories-have-shaped-the-world |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105053111/https://www.bbc.com/culture/article/20180423-how-stories-have-shaped-the-world |archive-date=5 January 2021 |access-date= |website=[[BBC]] |language=en |vauthors=Puchner M}}</ref> Isa sa mga pinakamatatandang nakasulat na panitikan ang [[Epiko ni Gilgamesh|''Epiko ni Gilgamesh'']], na isinulat 4,000 taon ang nakalipas sa [[Babilonya]].<ref>{{cite book |title=Myths from Mesopotamia: Creation, the Flood, Gilgamesh, and Others |url=https://archive.org/details/mythsfrommesopot0000unse_o9l9 |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-283589-5 |editor-last=Dalley |editor-first=Stephanie |editor-link=Stephanie Dalley |edition= |page=[https://archive.org/details/mythsfrommesopot0000unse_o9l9/page/40 41] |language=en |trans-title=Mga Mito mula Mesopotamia: Paglikha, ang Baha, Gilgamesh, at Iba pa}}</ref> Bukod sa pagpasa ng kaalaman, maaaring nagamit ang [[kathang-isip]] sa pamamagitan ng mga kuwento bilang anyo ng komunikasyon at paraan upang makakuha rin ng pares.<ref>{{cite journal |vauthors=Hernadi P |date=2001 |title=Literature and Evolution |trans-title=Panitikan at Ebolusyon |url=https://www.jstor.org/stable/3685504 |url-status=live |journal=SubStance |language=en |volume=30 |issue= |pages=55–71 |doi=10.2307/3685504 |issn=0049-2426 |jstor=3685504 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130052249/https://www.jstor.org/stable/3685504 |archive-date=30 January 2021 |access-date=}}</ref> Maaari ring ginamit ang pagkukuwento bilang anyo ng kooperasyon at pagturo ng mga mahahalagang aralin.<ref name="Puchner" /> === Teknolohiya === {{main|Teknolohiya}} [[Talaksan:Campfire_Cooking_(Unsplash).jpg|thumb|Naging posible ang [[pagluluto]] dahil sa pagkontrol sa [[apoy]] ng mga sinaunang tao, na pinaniniwalaang isang napakahalagang kalamangan sa ebolusyon ng kalauna'y magiging modernong tao dahil sa paglawak ng posibleng makakain.]] Ginamit ng mga sinaunang tao ang mga kagamitang yari sa [[Bato (heolohiya)|bato]] simula noong bandang 2.5 milyong taon ang nakaraan.<ref>{{cite journal |author1=Clark JD |author1-link= |author2=de Heinzelin J |author2-link=Jean de Heinzelin de Braucourt |author3=Schick KD |author3-link=Kathy Schick |author4=Hart WK |author4-link= |author5=White TD |author5-link=Tim D. White |author6=WoldeGabriel G |author6-link= |author7=Walter RC |author7-link= |author8=Suwa G |author8-link=Gen Suwa |author9=Asfaw B |author9-link=Berhane Asfaw |author10=Vrba E |author11=H.-Selassie Y |date=June 1994 |title=African Homo erectus: old radiometric ages and young Oldowan assemblages in the Middle Awash Valley, Ethiopia |url=https://archive.org/details/sim_science_1994-06-24_264_5167/page/1906 |trans-title=Homo erectus ng Aprika: mga lumang pagpepetsang radiometriko at ang mga batang asemblaheng Oldowan sa Gitnang Lambak ng Awash, Etiopiya |journal=Science |language=en |volume=264 |issue=5167 |pages=1907–1910 |bibcode=1994Sci...264.1907C |doi=10.1126/science.8009220 |pmid=8009220 |author10-link=Elisabeth Vrba |author11-link=Yohannes Haile-Selassie}}</ref> Isa ang abilidad ng mga tao na gumawa at gumamit ng mga kagamitan sa mga itinuturing na pangunahing katangian nila, at isang napakalaking kalamangan sa ebolusyon kumpara sa ibang mga hayop. Nagsimula maging komplikado at sopistikado ang mga kagamitan ng mga tao bandang 1.8 milyong taon ang nakaraan, at pagsapit ng bandang isang milyong taon ang nakaraan, nagawa nilang [[Pagkontrol ng mga sinaunang tao sa apoy|makontrol]] ang [[apoy]].<ref name="Choi-2009">{{cite web |date=11 November 2009 |title=Human Evolution: The Origin of Tool Use |trans-title=Ebolusyon ng Tao: Ang Pinagmulan ng Paggamit sa Kagamitan |url=https://www.livescience.com/7968-human-evolution-origin-tool.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004144848/https://www.livescience.com/7968-human-evolution-origin-tool.html |archive-date=4 October 2020 |access-date= |website=LiveScience |language=en |vauthors=Choi CQ}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Gowlett JA |date=June 2016 |title=The discovery of fire by humans: a long and convoluted process |trans-title=Ang pagkatuklas ng apoy ng mga tao: isang mahaba at komplikadong proseso |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences |language=en |volume=371 |issue=1696 |page=20150164 |doi=10.1098/rstb.2015.0164 |pmc=4874402 |pmid=27216521}}</ref> Nagsimula namang magkahiwalay na naimbento ang [[gulong]] at mga [[Karong pandigma|sasakyang may gulong]] sa iba't-ibang panig ng mundo pagsapit ng {{BCE|ikaapat na milenyo|link=true}}.<ref name="Bodnár-2018">{{cite journal |vauthors=Bodnár M |date=2018 |title=Prehistoric innovations: Wheels and wheeled vehicles |trans-title=Mga prehistorikong inobasyon: Mga gulong at sasakyang de-gulong |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=714342 |url-status=live |journal=Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae |language=en |volume=69 |issue=2 |pages=271–298 |doi=10.1556/072.2018.69.2.3 |issn=0001-5210 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623152751/https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=714342 |archive-date=23 June 2021 |access-date= |s2cid=115685157}}</ref> Naging posible dahil sa mga komplikadong kagamitang ito na makapag-ani ng mga pagkain ang mga tao at makapagpaamo ng mga hayop, na kalauna'y naging hudyat ng pagsisimula ng [[Rebolusyong Neolitiko]].<ref>{{cite web |date=2018 |title=Neolithic Era Tools: Inventing a New Age |trans-title=Mga Kagamitan ng Panahong Neolitiko: Pag-imbento sa Bagong Panahon |url=https://www.magellantv.com/articles/tools-of-the-neolithic-era-inventing-a-new-age |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105053059/https://www.magellantv.com/articles/tools-of-the-neolithic-era-inventing-a-new-age |archive-date=5 January 2021 |access-date= |website=MagellanTV |language=en |vauthors=Damiano J}}</ref> Sa rehiyon ng [[Tsina]] unang nagawa ang mga [[papel]], [[Paglilimbag|palimbagan]], [[pulbura]], [[Aguhon (panturo)|aguhon]], at iba pa.<ref>{{Cite book |title=Ancient Chinese inventions |vauthors=Deng Y, Wang P |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=978-0-521-18692-6 |edition= |location=Cambridge, UK |pages=13–14 |language=en |trans-title=Mga sinaunang imbensiyong Tsino |oclc=671710733}}</ref> Dahil sa mga pag-abante ng teknolohiya sa pagluti kaya naging posible ang [[pagpapanday]] sa [[Tanso (elemento)|tanso]], [[bronse]], [[bakal]], at kalaunan [[asero]], isang mahalagang sangkap sa mga modernong kagamitan tulad ng [[riles]], [[Gusaling tukudlangit|skyscraper]], at iba pa.<ref>{{cite web |date=9 July 2018 |title=The Entire History of Steel |trans-title=Ang Kabuuang Kasaysayan ng Asero |url=https://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/a20722505/history-of-steel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505092218/https://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/a20722505/history-of-steel/ |archive-date=5 May 2021 |access-date= |website=Popular Mechanics |language=en-US |vauthors=Schifman J}}</ref> Isa ito sa mga nagpasimula sa [[Rebolusyong Industriyal]], na nagpabago sa buhay ng mga tao dahil sa pagbilis ng produksiyon dahil sa mga [[makina]].<ref>{{cite web |author-last=Wilkinson |author-first=Freddie |date=9 January 2020 |title=Industrial Revolution and Technology |trans-title=Rebolusyong Industriyal at Teknolohiya |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/industrial-revolution-and-technology/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930225816/https://www.nationalgeographic.org/article/industrial-revolution-and-technology/ |archive-date=30 September 2020 |access-date= |website=National Geographic Society |language=en}}</ref> Mabilis na umaabante ang teknolohiya sa modernong panahon,<ref>{{Cite journal |author1-link=Max Roser |date=11 May 2013 |title=Technological Progress |trans-title=Progreso ng Teknolohiya |url=https://ourworldindata.org/technological-progress |url-status=live |journal=Our World in Data |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910043042/https://ourworldindata.org/technological-progress |archive-date=10 September 2021 |access-date= |author1-last=Roser |author1-first=Max |author2-last=Ritchie |author2-first=Hannah}}</ref> kung saan nagawa sa loob ng ika-20 siglo ang mga imbensiyon ng mga mahahalagang kagamitan tulad ng [[kompyuter]], [[internet]], [[Daloy ng kuryente|kuryente]], [[penisilin]], [[semikonduktor]], [[kotse]], [[radyo]], [[telebisyon]], at iba pa.<ref>{{cite web |date=23 October 2013 |title=The 50 Greatest Breakthroughs Since the Wheel |trans-title=Ang 50 Pinakamatinding Breakthrough Simula sa Gulong |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2013/11/innovations-list/309536/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505064701/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2013/11/innovations-list/309536/ |archive-date=5 May 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en |vauthors=Fallows J}}</ref> === Relihiyon at espirituwalidad === {{main|Relihiyon|Espirituwalidad}} [[Talaksan:Jacob_Herreyns_I_-_God_the_Father.jpg|thumb|Naniniwala ang malaking bahagdan ng populasyon ng mga tao sa kasalukuyan sa [[Kristiyanismo]], isang [[Monoteismo|monoteistikong relihiyon]].]] Walang tiyak na [[Kahulugan ng relihiyon|kahulugan]] ang [[relihiyon]];<ref name="Idinopulos-1998">{{cite journal |vauthors=Idinopulos TA |date=1998 |title=What Is Religion? |trans-title=Ano ang Relihiyon? |url=https://www.jstor.org/stable/24460821 |url-status=live |journal=CrossCurrents |language=en |volume=48 |issue=3 |pages=366–380 |issn=0011-1953 |jstor=24460821 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013014742/https://www.jstor.org/stable/24460821 |archive-date=13 October 2020 |access-date=}}</ref> ayon sa isang kahulugan, isa itong sistema ng paniniwala kung saan nakaugnay ang mga paniniwalang [[supernatural]], [[banal]], o [[sagrado]], [[ritwal]], institusyon, gawi, at kaugalian. May mga relihiyon din na may sinusunod na kodigo ng [[moralidad]]. Kasalukuyang pinag-aaralan sa agham ang [[Pinagmulan ng relihiyon|pinagmulan]] at ebolusyon ng mga pinakaunang relihiyon.<ref>{{cite journal |vauthors=Ball P |year=2015 |title=Complex societies evolved without belief in all-powerful deity |trans-title=Nag-ebolb ang mga komplikadong lipunan nang walang pinaniniwalaang makapangyarihang diyos |url=https://www.nature.com/articles/nature.2015.17040 |url-status=live |journal=Nature News |language=en |doi=10.1038/nature.2015.17040 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516165439/https://www.nature.com/news/complex-societies-evolved-without-belief-in-all-powerful-deity-1.17040 |archive-date=16 May 2021 |access-date= |s2cid=183474917}}</ref> Tinatayang umusbong ito noong kalagitnaan ng [[Paleolitiko|panahong Paleolitiko]] ayon sa mga mapagkakatiwalaang ebidensiya.<ref>{{cite journal |author-link=Barbara J. King |vauthors=Culotta E |date=November 2009 |title=Origins. On the origin of religion |url=https://archive.org/details/sim_science_2009-11-06_326_5954/page/784 |trans-title=Pinagmulan. Ukol sa pinagmulan ng relihiyon |journal=Science |language=en |volume=326 |issue=5954 |pages=784–787 |bibcode=2009Sci...326..784C |doi=10.1126/science.326_784 |pmid=19892955}}</ref> Maaari itong umusbong bilang paraan ng kooperasyon at pagsasama ng mga sinaunang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Atkinson QD, Bourrat P |year=2011 |title=Beliefs about God, the afterlife and morality support the role of supernatural policing in human cooperation |trans-title=Sinusuportahan ng mga paniniwala sa Diyos, sa kabilang-buhay, at moralidad ang gampanin ng patakarang supernatural sa kooperasyon ng mga tao |url=https://www.academia.edu/3430406 |url-status=live |journal=Evolution and Human Behavior |language=en |volume=32 |issue=1 |pages=41–49 |bibcode=2011EHumB..32...41A |doi=10.1016/j.evolhumbehav.2010.07.008 |issn=1090-5138 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201015031401/https://www.academia.edu/3430406/Beliefs_about_God_the_afterlife_and_morality_support_the_role_of_supernatural_policing_in_human_cooperation |archive-date=15 October 2020 |access-date=}}</ref> Iba-iba ang mga anyo ng relihiyon.<ref name="Idinopulos-1998" /> Maaaring magkaroon ng paniniwala sa [[Kabilang buhay|kabilang-buhay]] ang mga relihiyon, ang [[pinagmulan ng buhay]], ang kalikasan ng [[sansinukob]] gayundin ang [[Katapusan ng mundo|magiging kahihinatnan]] nito, at mga aral sa moralidad at [[etika]].<ref>{{cite journal |vauthors=McKay R, Whitehouse H |date=March 2015 |title=Religion and morality |url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_psychological-bulletin_2015-03_141_2/page/447 |trans-title=Relihiyon at moralidad |journal=Psychological Bulletin |language=en |volume=141 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.1037/a0038455 |pmc=4345965 |pmid=25528346}}</ref> Malaki rin ang pagkakaiba ng mga relihiyon sa pananaw ukol sa [[transendensiya]] at [[imanensiya]], gayundin sa anyo nito tulad ng [[monismo]], [[deismo]], [[panteismo]], at [[teismo]], na nahahati sa dalawa: [[monoteismo]] at [[politeismo]].<ref>{{cite book |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110698343/html |title=God or the Divine? Religious Transcendence Beyond Monism and Theism, Between Personality and Impersonality |date=2023 |publisher=[[De Gruyter]] |isbn=978-3-11-069834-3 |editor1=Bernhard Nitsche |language=en |trans-title=Diyos o ang Banal? Transendensiya ng Relihiyon Labas sa Monismo at Teismo, Sa Pagitan ng Personalidad ng Impersonalidad |doi=10.1515/9783110698343 |editor2=Marcus Schmücker}}</ref> Bagamat mahirap isukat ang antas ng [[pagkarelihiyoso]],<ref>{{cite journal |vauthors=Hall DE, Meador KG, Koenig HG |date=June 2008 |title=Measuring religiousness in health research: review and critique |trans-title=Pagsukat sa pagkarelihiyoso sa pananaliksik sa kalusugan: rebyu at kritik |url=https://zenodo.org/record/1232820 |url-status=live |journal=Journal of Religion and Health |type=Manuskrito |language=en |volume=47 |issue=2 |pages=134–163 |doi=10.1007/s10943-008-9165-2 |pmc=8823950 |pmid=19105008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130130503/https://zenodo.org/record/1232820 |archive-date=30 January 2021 |access-date= |s2cid=25349208}}</ref> naniniwala ang malaking bahagdan ng populasyon ng mga tao sa isang relihiyon na may magkakaibang antas ng pananalig.<ref>{{cite news |date=27 August 2018 |title=Religion: why faith is becoming more and more popular |language=en-GB |trans-title=Relihiyon: bakit sumisikat ang pananampalataya |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/news/2018/aug/27/religion-why-is-faith-growing-and-what-happens-next |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301113948/https://www.theguardian.com/news/2018/aug/27/religion-why-is-faith-growing-and-what-happens-next |archive-date=1 March 2021 |issn=0261-3077 |vauthors=Sherwood H}}</ref> Ayon sa mga datos noong 2015, pinakamarami sa kanila ay mga [[Kristiyanismo|Kristiyano]], na sinusundan ng mga [[Muslim]], [[Hinduismo|Hindu]], at [[Budismo|Budista]].<ref>{{cite web |date=2017 |title=Christians remain world's largest religious group, but they are declining in Europe |trans-title=Nananatiling pinakamalaking relihiyon pa rin ang mga Kristiyano, pero kumokonti sila sa Europa |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124021738/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/ |archive-date=24 November 2019 |access-date= |website=Pew Research Center |language=en-US |vauthors=Hackett C, McClendon D}}</ref> Tinatayang nasa 1.2 bilyong katao, na kumakatawan sa halos 16% ng populasyon ng mga tao noong taóng yon, ang [[Ateismo|walang relihiyon]] o di naniniwala sa konsepto ng relihiyon.<ref>{{cite web |date=5 April 2017 |title=The Changing Global Religious Landscape |trans-title=Ang Nagbabagong Tanawin ng Pandaigdigang Relihiyon |url=https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218030628/https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/ |archive-date=18 February 2022 |access-date= |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |language=en-US}}</ref> === Agham at pilosopiya === {{main|Agham|Pilosopiya}}Natatangi sa mga tao ang pagpapasa ng [[kaalaman]] mula sa isang henerasyon patungo sa susunod.<ref>{{cite web |last=Di Christina |first=Mariette |author-link=Mariette DiChristina |date=September 2018 |title=A Very Human Story: Why Our Species Is Special |trans-title=Makataong Kuwento: Bakit Espesyal ang Ating Espesye |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-very-human-story-why-our-species-is-special/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124160953/https://www.scientificamerican.com/article/a-very-human-story-why-our-species-is-special/ |archive-date=24 November 2020 |access-date= |website=Scientific American |language=en}}</ref> Unti-unti itong napupunan kalaunan hanggang sa magkaroon ng komprehensibong impormasyon ang mga tao ukol sa isang bagay.<ref>{{cite encyclopedia |title=Scientific Method |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/scientific-method/ |access-date= |date=2020 |author1-link=Hanne Andersen (philosopher) |edition= |language=en |trans-title=Pamamaraang Makaagham |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223174917/https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/scientific-method/ |archive-date=23 February 2021 |last2=Hepburn |first2=Brian |last1=Andersen |first1=Hanne |veditors=Zalta EN |url-status=live}}</ref> Tinatawag na mga [[siyentipiko]] ang mga taong nasa larangan ng mga [[agham]]. Itinuturing si [[Aristoteles]] bilang ang unang siyentipiko, na namuhay sa [[sinaunang Gresya]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Lo Presti R |date=2014 |title=History of science: The first scientist |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2014-08-21_512_7514/page/n28 |trans-title=Kasaysayan ng agham: Ang unang siyentipiko |journal=Nature |language=en |volume=512 |issue=7514 |pages=250–251 |bibcode=2014Natur.512..250L |doi=10.1038/512250a |issn=1476-4687 |doi-access=free |s2cid=4394696}}</ref> Umusad din ang agham sa [[dinastiyang Han]] sa [[Tsina]] at sa [[Ginintuang Panahon ng Islam]]. Ang [[Rebolusyong Makaagham]], na resulta ng [[Renasimiyento]], ang nagpasimula sa [[modernong agham]].<ref>{{Cite book |title=The scientific revolution and the origins of modern science |url=https://archive.org/details/scientificrevolu0000henr |vauthors=Henry J |publisher=Palgrave Macmillan |year=2008 |isbn=978-1-137-07904-6 |edition=3 |location=Houndsmills, Basingstoke, Hampshire |language=en |trans-title=Ang rebolusyong makaagham at ang pinagmulan ng pamamaraang makaagham |chapter=Renaissance and Revolution |trans-chapter=Renasimiyento at Rebolusyon |oclc=615209781}}</ref> Nakodigo sa panahong ito ang [[pamamaraang makaagham]], isang proseso ng [[obserbasyon]] at [[eksperimento]] na naghihiwalay sa agham mula sa [[seudosiyensiya]].<ref>{{cite web |year=2017 |title=Science and Pseudo-Science |trans-title=Agham at Seudosiyensiya |url=https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611061811/https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/ |archive-date=11 June 2017 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |vauthors=Hansson SO |veditors=Zalta EN}}</ref> Natatangi din sa mga tao ang [[matematika]], bagamat may mga ilang hayop na nagpapakita ng antas ng [[kognisyon]] sa [[pagbibilang]].<ref>{{cite book |title=Comparative Cognition |url=https://archive.org/details/comparativecogni0000olms |vauthors=Olmstead MC, Kuhlmeier VA |date=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01116-8 |pages=[https://archive.org/details/comparativecogni0000olms/page/208 209]–210 |language=en |trans-title=Komparatibong Kognisyon}}</ref> Mahahati sa tatlong pangunahing sangay ang agham: [[Pormal na agham|pormal]], [[Nalalapat na agham|nalalapat]], at [[Empirikal na pananaliksik|empirikal]], na nahahati naman sa [[Likas na agham|likas]] at [[Agham panlipunan|panlipunan]].<ref>{{cite web |title=Branches of Science |trans-title=Mga Sangay ng Agham |url=https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170423062909/https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf |archive-date=23 April 2017 |access-date= |publisher=[[University of Chicago]] |language=en}}</ref> Samantala, [[pilosopiya]] ang pag-aaral na isinasagawa ng mga tao upang malaman at maintindihan ang mga pangunahing katotohanan sa mundo.<ref>{{cite web |title=What is Philosophy? |trans-title=Ano ang Pilosopiya? |url=https://philosophy.fsu.edu/undergraduate-study/why-philosophy/What-is-Philosophy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223102725/https://philosophy.fsu.edu/undergraduate-study/why-philosophy/What-is-Philosophy |archive-date=23 February 2021 |access-date= |work=Department of Philosophy |publisher=Florida State University |language=en}}</ref> Isa sa mga sentrong katangian ng kasaysayan ng tao ang mga pilosopikal na katanungan ukol sa mga bagay-bagay.<ref>{{cite journal |vauthors=Kaufmann F, Russell B |date=1947 |title=A History of Western Philosophy and its Connection with Political and Social Circumstances from the Earliest Times to the Present Day. |trans-title=Kasaysayan ng Kanluraning Pilosopiya at ang Koneksyon nito sa Politikal at Panlipunang Sirkumstansiya mula sa Sinaunang Panahon tungo sa Kasalukuyan |url=https://www.jstor.org/stable/2102800 |url-status=live |journal=Philosophy and Phenomenological Research |language=en |volume=7 |issue=3 |page=461 |doi=10.2307/2102800 |jstor=2102800 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331234443/https://www.jstor.org/stable/2102800 |archive-date=31 March 2022 |access-date=}}</ref> Nahahati ito sa apat na pangunahing sangay: [[metapisika]], [[epistemolohiya]], [[lohika]], at [[Aksiolohiya|aksolohiya]], na kinabibilangan ng [[etika]] at [[estetika]].<ref>{{cite journal |vauthors=Hassan NR, Mingers J, Stahl B |date=4 May 2018 |title=Philosophy and information systems: where are we and where should we go? |trans-title=Pilosopiya at mga sistemang pang-impormasyon: saan na tayo at saan dapat tayo patungo? |journal=European Journal of Information Systems |language=en |volume=27 |issue=3 |pages=263–277 |doi=10.1080/0960085X.2018.1470776 |issn=0960-085X |doi-access=free |hdl-access=free |s2cid=64796132 |hdl=2086/16128}}</ref> == Lipunan == {{main|Lipunan}}[[Lipunan]] ang tawag sa mga organisasyon at institusyon na umusbong mula sa mga interaksyon ng mga tao. Nagkakaiba ang mga anyo nito depende sa lugar at panahon.<ref>{{cite web |title=Social Stratification |trans-title=Stratipikasyong Panlipunan |url=https://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320150018/https://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf |archive-date=20 March 2018 |access-date= |publisher=[[University of Trento]] |language=en |vauthors=Schizzerotto A}}</ref> Nagbabago rin ang laki ng mga grupo ng tao, mula sa mga [[pamilya]] hanggang sa mga [[bansa]]. Ipinagpapalagay na unang umusbong ang mga lipunang nangangaso at nangangalap.<ref>{{cite book |title=The origins of political order: from prehuman times to the French Revolution |vauthors=Fukuyama F |date=2012 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-53322-9 |page=53 |language=en |trans-title=Ang pinagmulan ng ayos politikal: mula sa sinaunang panahon hanggang sa Rebolusyong Pranses |oclc=1082411117}}</ref> === Kasarian === {{main|Kasarian}}Tipikal na nagpapakita ang mga tao ng mga [[pagkakakilanlang seksuwal]] at [[gampaning pangkasarian]] na nagtatangi sa mga katangiang panlalaki at pambabae at naglalatag sa inaasahang ugali ng mga miyembro base sa kanilang [[Biyolohikal na kasarian|biolohikal na kasarian]].<ref>{{Cite book |title=The Developmental Social Psychology of Gender |date=2000 |publisher=Psychology Press |isbn=978-1-4106-0524-5 |pages=137–188 |language=en |trans-title=Ang Debelopmental na Sikolohiyang Panlipunan ng Kasarian |chapter=Social Role Theory of Sex Differences and Similarities : A Current Appraisal |trans-chapter=Teorya sa Gampaning Pangkasarian sa Pagkakaiba at Pagkakapareho ng Kasarian: Kasalukuyang Pananaw |doi=10.4324/9781410605245-12 |access-date= |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781410605245-12/social-role-theory-sex-differences-similarities-current-appraisal |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430212712/https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781410605245-12/social-role-theory-sex-differences-similarities-current-appraisal |archive-date=30 April 2021 |url-status=live}}</ref> Pinakakaraniwan sa mga lipunan ang dalawang kasarian, [[lalaki]] at [[babae]],<ref>{{cite book |last=Nadal |first=Kevin L. |title=The SAGE Encyclopedia of Psychology and Gender |publisher=SAGE Publications |year=2017 |isbn=978-1483384276 |page=401 |language=en |trans-title=Ang Ensiklopediya ng SAGE sa Kasarian |quote=}}</ref> bagamat meron ding mga lipunan na may [[ikatlong kasarian]] kagaya ng mga [[Mga bakla|bakla]] sa Pilipinas,<ref>{{Cite book |last=Herdt |first=Gilbert |url={{GBurl|id=8nf8DwAAQBAJ}} |title=Third Sex, Third Gender: Beyond Sexual Dimorphism in Culture and History |date= |publisher=Princeton University Press |year=2020 |isbn=978-1-942130-52-9 |location=Princeton, NJ |pages=21–83 |language=en |trans-title=Ikatlong Kasarian: Labas sa Dimorpismong Seksuwal sa Kultura at Kasaysayan |chapter=Third Sexes and Third Genders |trans-chapter=Mga Ikatlong Kasarian |access-date=}}</ref> at sa iba pang mga bihirang kaso, hanggang lima.<ref>{{cite web |last=Graham |first=Sharyn |date=April–June 2001 |title=Sulawesi's fifth gender |trans-title=Ikalimang kasarian ng Sulawesi |url=http://www.insideindonesia.org/weekly-articles/sulawesis-fifth-gender |archive-url=https://web.archive.org/web/20141126200244/http://www.insideindonesia.org/weekly-articles/sulawesis-fifth-gender |archive-date=26 November 2014 |website=[[Inside Indonesia]] |language=en}}</ref> Sa ilang mga lipunan, ginagamit ang [[Wikang Ingles|salitang Ingles]] na [[non-binary|{{Lang|en|non-binary|nocat=yes}}]] ({{Literal na pagsasalin|wala sa dalawa}}) o katumbas sa kanilang wika upang tukuyin ang mga pagkakakilanlang hindi ekslusibong lalaki o babae.<ref>{{Cite journal |last1=Richards |first1=Christina |last2=Bouman |first2=Walter Pierre |last3=Seal |first3=Leighton |last4=Barker |first4=Meg John |author4-link=Meg-John Barker |last5=Nieder |first5=Timo O. |last6=T'Sjoen |first6=Guy |date=2016 |title=Non-binary or genderqueer genders |trans-title=Mga kasariang non-binary o genderqueer |url=https://biblio.ugent.be/publication/7279758 |url-status=live |journal=International Review of Psychiatry |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=95–102 |doi=10.3109/09540261.2015.1106446 |pmid=26753630 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626224658/https://biblio.ugent.be/publication/7279758 |archive-date=26 June 2019 |access-date= |hdl-access=free |s2cid=29985722 |hdl=1854/LU-7279758}}</ref> Nakaugnay sa mga gampaning pangkasarian ang pagkakaiba sa inaasahang ugali, pananamit, karapatan, tungkulin, pribilehiyo, katayuan, at kapangyarihan, kung saan tipikal na mga lalaking tao ang may mas maraming karapatan at pribilehiyong natatamasa magpahanggang ngayon.<ref>{{Cite web |last1=Ananthaswamy |first1=Anil |last2=Douglas |first2=Kate |title=The origins of sexism: How men came to rule 12,000 years ago |trans-title=Ang pinagmulan ng seksimo: paano napasakamay ng kalalakihan ang kapangyarihan 12000 taon ang nakaraan |url=https://www.newscientist.com/article/mg23831740-400-the-origins-of-sexism-how-men-came-to-rule-12000-years-ago/ |access-date= |website=New Scientist |language=en-US}}</ref> Sa wikang Ingles, may dalawang salitang ginagamit bilang katumbas ng kasarian: {{Lang|en|gender}}, na tumutukoy sa panlipunang pananaw sa kasarian, at {{Lang|en|sex}}, na tumutukoy naman sa biolohikal na kasarian ng tao.<ref>{{Cite web |title=What do we mean by "sex" and "gender"? |trans-title=Ano ang ibig sabihin natin sa "sex" at "gender"? |url=https://apps.who.int/gender/whatisgender/en/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130022356/https://apps.who.int/gender/whatisgender/en/ |archive-date=30 January 2017 |access-date= |publisher=[[World Health Organization]] |language=en}}</ref> Bilang isang panlipunang gawa, nagbabago at nakadepende sa lipunan ang magiging gampanin ng bawat kasarian, at maraming beses na kinukuwestiyon ang mga gampaning ito sa kasaysayan. Gayunpaman, napakakonti ang alam sa ngayon ukol sa mga gampaning pangkasarian sa mga pinakaunang lipunan ng tao, bagamat ipinagpapalagay na pawang pareho lamang ito sa kasalukuyan simula pa noong [[Paleolitiko]], kumpara sa mga kamag-anak ng modernong tao na mga [[Neandertal]], na halos walang pinagkaiba sa pag-uugali ang dalawang kasarian.<ref>{{Cite book |last=Dobres |first=Marcia-Anne |author-link=Marcia-Anne Dobres |title=A Companion to Global Gender History |date=27 November 2020 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-53580-5 |editor-last=Meade |editor-first=Teresa A. |editor-link=Teresa Meade |edition= |pages=183–204 |language=en |trans-title=Katulong sa Pandaigdigang Kasaysayan ng Kasarian |chapter=Gender in the Earliest Human Societies |trans-chapter=Kasarian sa mga Pinakaunang Lipunan ng Tao |doi=10.1002/9781119535812.ch11 |access-date= |editor2-last=Wiesner-Hanks |editor2-first=Merry E. |editor2-link=Merry Wiesner-Hanks |chapter-url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781119535812.ch11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220610113514/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781119535812.ch11 |archive-date=10 June 2022 |url-status=live |s2cid=229399965}}</ref> === Kamag-anakan === {{main|Kamag-anakan}}Ginugrupo ng lahat ng mga lipunan ng tao ang mga uri ng relasyong panlipunan depende sa kanilang kaugnayan sa [[magulang]], [[anak]], at iba pang mga [[kadugo]], gayundin sa relasyon bunsod ng [[kasal]] ([[manugang]]). Meron ding ikatlong uri ng relasyon para sa mga [[ninong at ninang]] gayundin sa mga ampon ([[Relasyong piktibo|piktibo]]). Sa pangkalahatan, itinuturing ang mga ito bilang mga kamag-anak, na mahalaga sa mga lipunan dahil ito ang nagdidikta ng katayuan at [[pagmamana]].<ref>{{cite web |title=The Nature of Kinship: Overview |trans-title=Ang Kalikasan ng Kamag-anak: Buod |url=https://www2.palomar.edu/anthro/kinship/kinship_1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203230431/https://www2.palomar.edu/anthro/kinship/kinship_1.htm |archive-date=3 December 2020 |access-date= |website=www2.palomar.edu |language=en}}</ref> Lahat ng mga lipunan ay nagbabawal sa [[insesto]] sa pagitan ng mga kamag-anak hanggang sa isang partikular na antas; gayunpaman, meron ding mga lipunan na may preperensiya sa pag-aasawa sa isang kamag-anak.<ref>{{cite journal |vauthors=Itao K, Kaneko K |date=February 2020 |title=Evolution of kinship structures driven by marriage tie and competition |trans-title=Pinapatakbo ng kaugnayan sa kasal at kompetisyon ang ebolusyon ng mga estraktura ng kamag-anakan |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=117 |issue=5 |pages=2378–2384 |bibcode=2020PNAS..117.2378I |doi=10.1073/pnas.1917716117 |pmc=7007516 |pmid=31964846 |doi-access=free}}</ref> Madalas na nagpapares ang mga tao sa isa't-isa, mula sa [[monogamya]] (isang lalaki para sa isang babae), [[polihinya]] (isang lalaki para sa maraming babae), [[poliandriya]] (isang babae para sa maraming lalaki), at [[Poligamiya|poligamya]] (maraming lalaki para sa maraming babae).<ref>{{Cite journal |last1=Schacht |first1=Ryan |last2=Kramer |first2=Karen L. |date=17 July 2019 |title=Are We Monogamous? A Review of the Evolution of Pair-Bonding in Humans and Its Contemporary Variation Cross-Culturally |trans-title=Monogamous ba Tayo? Rebyu sa Ebolusyon ng Pagpapares sa mga Tao at sa mga Kontemporaryong Baryasyon Nito sa mga Kultura |journal=[[Frontiers in Ecology and Evolution]] |language=en |volume=7 |page=230 |bibcode=2019FrEEv...7..230S |doi=10.3389/fevo.2019.00230 |issn=2296-701X |doi-access=free}}</ref> Sa malaking bahagi ng kasaysayan, polihinya ang madalas na anyo ng pares ng mga tao hanggang sa sumapit ang Neolitiko, nang umusbong at unti-unting naging karaniwan ang monogamya bunsod ng pagpalit ng pamumuhay mula [[Taong pagala-gala|nomadiko]] tungo sa [[Sedentaryong buhay|sedentaryo]].<ref>{{Cite journal |last1=Dupanloup |first1=Isabelle |last2=Pereira |first2=Luisa |last3=Bertorelle |first3=Giorgio |last4=Calafell |first4=Francesc |last5=Prata |first5=Maria João |last6=Amorim |first6=Antonio |last7=Barbujani |first7=Guido |date=1 July 2003 |title=A Recent Shift from Polygyny to Monogamy in Humans Is Suggested by the Analysis of Worldwide Y-Chromosome Diversity |trans-title=Iminumungkahi ng Pagsusuri sa Pandaigdigang Dibersidad sa Kromosomang Y ang Kamakailang Paglipat mula Polihinya papuntang Monogamya sa mga Tao |url=http://link.springer.com/10.1007/s00239-003-2458-x |journal=[[Journal of Molecular Evolution]] |language=en |volume=57 |issue=1 |pages=85–97 |bibcode=2003JMolE..57...85D |doi=10.1007/s00239-003-2458-x |issn=0022-2844 |pmid=12962309 |access-date= |via=Springer Link}}</ref> Ayon sa mga pananaliksik sa henetika, polihinya ang pinakakaraniwang anyo ng pares hanggang sa [[Pleistoseno]].<ref>{{Cite journal |last1=Nelson |first1=Emma |last2=Rolian |first2=Campbell |last3=Cashmore |first3=Lisa |last4=Shultz |first4=Susanne |date=3 November 2010 |title=Digit ratios predict polygyny in early apes, Ardipithecus, Neanderthals and early modern humans but not in Australopithecus |trans-title=Prediksyon ng rásyong bilang ang polihinya sa mga sinaunang bakulaw, Ardipithecus, Neandertal, at sinaunang modernong tao pero hindi sa mga Australopithecus |journal=[[Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences]] |language=en |volume=278 |issue=1711 |pages=1556–1563 |doi=10.1098/rspb.2010.1740 |issn=0962-8452 |pmc=3081742 |pmid=21047863}}</ref> === Etnisidad === {{main|Pangkat etniko}}Isang panlipunang kategorya ang mga [[pangkat etniko]] ng mga tao, na siyang nagbibigay ng [[pagkakakilanlan]] sa mga taong may magkakaparehong katangian na nagtatangi sa kanila sa ibang mga grupo ng tao. Kabilang sa mga katangiang ito ang mga tradisyon, ninuno, wika, kasaysayan, lipunan, kultura, bansa, at relihiyon sa isang partikular na lugar.<ref>{{cite book |last=Chandra |first=Kanchan |author-link=Kanchan Chandra |title=Constructivist theories of ethnic politics |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-989315-7 |pages=69–70 |language=en |trans-title=Mga teoryang konstruktibista ng politikang etniko |oclc=829678440}}</ref> Hiwalay na konsepto ang pangkat etniko sa [[lahi]], na nakabase sa pisikal na katangian, bagamat pareho silang mga [[Gawaing panlipunan|panlipunang gawa]].<ref>{{cite web |date=22 February 2019 |title=Race and ethnicity: How are they different? |trans-title=Lahi at etnisidad: Paano sila nagkakaiba? |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/race-ethnicity/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022013516/https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/race-ethnicity/ |archive-date=22 October 2020 |access-date= |website=Culture |language=en |vauthors=Blackmore E}}</ref> Mahirap igrupo ang mga tao base sa etnisidad dahil sa dibersidad na maaaring magkaroon sa mga ito, gayundin sa kawalang katiyakan sa kahulugan ng pangkat etniko mismo.<ref>{{cite journal |vauthors=Chandra K |date=2006 |title=What is Ethnic Identity and Does It Matter? |trans-title=Ano ang Pagkakakilanlang Etniko at Mahalaga ba Ito? |journal=Annual Review of Political Science |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=397–424 |doi=10.1146/annurev.polisci.9.062404.170715 |issn=1094-2939 |doi-access=free}}</ref> Gayunpaman, nananatili pa rin itong isang makapangyarihang kategorya na nagpausbong sa konsepto ng mga [[bansa]] pagsapit ng ika-19 na siglo.<ref>{{cite journal |vauthors=Banton M |year=2007 |title=Max Weber on 'ethnic communities': a critique |url=https://archive.org/details/sim_nations-and-nationalism_2007-01_13_1/page/18 |trans-title=Si Max Weber sa 'mga pamayanang etniko': kritik |journal=Nations and Nationalism |language=en |volume=13 |issue=1 |pages=19–35 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00271.x}}</ref> === Pamahalaan at politika === {{main|Pamahalaan|Politika}} [[Talaksan:Secretary_of_the_Interior_Deb_Haaland_traveled_to_New_York_City_to_represent_the_United_States_at_the_United_Nation’s_23rd_Permanent_Forum_on_Indigenous_Issues_on_15_April_2024_-_6.jpg|thumb|[[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang pinakamalaking pandaigdigang organisasyon ng mga tao.]] Habang lumalaki at kumakapal ang dami ng mga tao sa mga pamayanang nagsasaka, nagiging komplikado ang mga interaksyon ng mga tao sa isa't-isa. Humantong ito kalaunan sa pag-usbong ng [[pamamahala]] sa pamayanan at sa pagitan ng mga pamayanan.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/mapsoftimeintrod00chri |title=Maps of Time |vauthors=Christian D |date=2004 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-24476-4 |language=en |trans-title=Mga Mapa ng Panahon |url-access=registration}}</ref> Nagbabago ang kaugnayan ng mga tao sa [[politika]] lalo na kung mas makakalamang sila sa paglipat.<ref>{{cite web |date=20 September 2017 |title=How Did Humans Get So Good at Politics? |trans-title=Paano Naging Napakagaling ng mga Tao sa Politika? |url=https://www.sapiens.org/evolution/human-evolution-politics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807003627/https://www.sapiens.org/evolution/human-evolution-politics/ |archive-date=7 August 2020 |access-date= |website=SAPIENS |language=en-US |vauthors=Cronk L, Leech BL}}</ref> Gumagawa ng mga [[batas]] at [[Patakarang pampubliko|patakaran]] ang mga pamahalaan para sa mga nasasakupan nito. Maraming anyo ng pamamahala sa kasaysayan, na nakasalalay sa antas ng kanilang kontrol sa mga nasasakupan at sa kapangyarihan.<ref>{{cite web |date=14 February 2011 |title=What Are the Different Types of Governments? |trans-title=Ano-ano ang mga Iba't-ibang Uri ng Pamahalaan? |url=https://www.livescience.com/33027-what-are-the-different-types-of-governments.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201203345/https://www.livescience.com/33027-what-are-the-different-types-of-governments.html |archive-date=1 February 2021 |access-date= |website=livescience.com |language=en |vauthors=Melina R}}</ref> Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 47% ng mga tao ang naninirahan sa [[demokrasya]], 37% sa [[awtoritarismo]], at 17% naman sa magkahalong pamamahala.<ref>{{cite web |date=10 February 2022 |title=Democracy Index 2021: less than half the world lives in a democracy |trans-title=Democracy Index 2021: wala sa kalahati ng mundo ang naninirahan sa demokrasya |url=https://www.eiu.com/n/democracy-index-2021-less-than-half-the-world-lives-in-a-democracy/ |work=[[The Economist Democracy Index]] |publisher=[[Economist Intelligence Unit]] |language=en}}</ref> Marami sa mga bansa sa mundo sa kasalukuyan ang ksapi ng isang [[alyansa]] o [[organisasyon]], ang pinakamalaki ay ang [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na may 193 miyembrong estado.<ref>{{cite web |author=Jeannie Evers |date=23 December 2012 |title=international organization |trans-title=pandaigdigang organisasyon |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/international-organization/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427195211/http://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/international-organization/ |archive-date=27 April 2017 |access-date= |website=National Geographic Society |language=en}}</ref> === Kalakalan at ekonomiya === {{main|Kalakalan|Ekonomiya}}Isa sa mga pangunahing katangian ng mga ''Homo sapiens'' ang [[kalakalan]], ang boluntaryong palitan ng [[yaman]] sa isa't-isa. Ayon sa mga pananaliksik, nagsasagawa ang mga sinaunang tao ng pangmalayuang kalakalan na nagbigay-daan naman sa palitan ng mga yaman, pagkain, at ideya, na wala sa mga [[Neandertal]].<ref>{{cite journal |vauthors=Horan RD, Bulte E, Shogren JF |date=1 September 2005 |title=How trade saved humanity from biological exclusion: an economic theory of Neanderthal extinction |trans-title=Paano sinalba ng kalakalan ang sangkatauhan mula sa biolohikal na pagbubukod: teoryang ekonomiko sa pagkawala ng mga Neandertal |journal=Journal of Economic Behavior & Organization |language=en |volume=58 |issue=1 |pages=1–29 |doi=10.1016/j.jebo.2004.03.009 |issn=0167-2681}}</ref> Ipinagpapalagay na nagpapalitan ang mga sinaunang tao ng mga materyales para makagawa ng mga bagay, tulad halimbawa ng [[obsidiyano]].<ref>{{cite web |date=15 March 2018 |title=Humans may have been trading with each for as long as 300,000 years |trans-title=Maaaring nakikipagkalakalan ang mga tao sa loob ng 300,000 taon na |url=https://inews.co.uk/news/science/early-humans-trading-300000-years-135655 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123015959/https://inews.co.uk/news/science/early-humans-trading-300000-years-135655 |archive-date=23 January 2021 |access-date= |website=inews.co.uk |language=en |vauthors=Polianskaya A}}</ref> Gayunpaman, ang unang pandaigdigang kalakalan sa mundo ay ang palitan ng [[Imperyong Romano|mga Romano]] at [[Dinastiyang Han|Tsino]] sa [[Daang Sutla]].<ref>{{cite news |title=How spices changed the ancient world |language=en |trans-title=Paano binago ng mga pampalasa ang sinaunang mundo |website=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/future/bespoke/made-on-earth/the-flavours-that-shaped-the-world/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125075428/https://www.bbc.com/future/bespoke/made-on-earth/the-flavours-that-shaped-the-world/ |archive-date=25 January 2021 |vauthors=Henriques M}}</ref> Ipinagpapalagay din na pawang mga [[bigayan ng regalo]] ang anyo ng ekonomiya ng mga sinaunang tao imbes na [[Palitan ng paninda|palitan]].<ref>{{cite web |date=26 February 2016 |title=The Myth of the Barter Economy |trans-title=Ang Mito ng Ekonomiya ng Palitan |url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/02/barter-society-myth/471051/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215153209/https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/02/barter-society-myth/471051/ |archive-date=15 February 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en-US |vauthors=Strauss IE}}</ref> Mga hayop at kabibe ang ilan sa mga pinakaunang anyo ng [[pera]]. Kalaunan, iniisyu na ito ng mga pamahalaan sa pamamagitan ng [[barya]], [[Salaping papel|perang papel]], at sa modernong panahon, [[elektronikong pera]].<ref name="www.pbs.org-1996">{{cite web |date=26 October 1996 |title=The History of Money |trans-title=Ang Kasaysayan ng Pera |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/history-money/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129121807/https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/history-money/ |archive-date=29 November 2020 |access-date= |website=www.pbs.org |language=en-US}}</ref> [[Ekonomika]] ang tawag sa pag-aaral sa interaksyon ng mga tao ukol sa pamamahala sa [[kakulangan ng yaman]].<ref>{{cite web |date=July 2000 |title=Why do we need economists and the study of economics? |trans-title=Bakit kailangan ng mga ekonomista at pag-aaral ng ekonomika? |url=https://www.frbsf.org/education/publications/doctor-econ/2000/july/economics-economists/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023941/https://www.frbsf.org/education/publications/doctor-econ/2000/july/economics-economists/ |archive-date=12 November 2020 |access-date= |website=Federal Reserve Bank of San Francisco |language=en}}</ref> Napakalaki ng [[Agwat ng yaman|agwat]] ng mga pinakamayayamang tao sa mga pinakamahihirap; katumbas ng kabuuang yaman ng walong pinakamayayamang tao sa kasalukuyan ang kabuuang yaman ng kalahati sa pinakamahihirap na tao sa mundo.<ref>{{cite web |title=The inequality delusion: Why we've got the wealth gap all wrong |trans-title=Ang delusyon ng di pagkakapantay-pantay: Bakit mali tayo sa ideya ng agwat ng yaman |url=https://www.newscientist.com/article/mg23731710-300-the-inequality-delusion-why-weve-got-the-wealth-gap-all-wrong/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203042931/https://www.newscientist.com/article/mg23731710-300-the-inequality-delusion-why-weve-got-the-wealth-gap-all-wrong/ |archive-date=3 February 2021 |access-date= |website=New Scientist |language=en-US |vauthors=Sheskin M}}</ref> === Karahasan === {{main|Karahasan}}Ang antas ng [[karahasan]] ng mga tao ay halos pareho lang sa ibang mga [[Hominoidea|bakulaw]], maliban lang sa preperensiya nila sa mga nasa hustong gulang kesa sa mga bata, na mas karaniwan sa ibang mga espesye ng bakulaw.<ref>{{cite web |date=28 September 2016 |title=Humans: Unusually Murderous Mammals, Typically Murderous Primates |trans-title=Mga Tao: Di Karaniwang Pumapatay na Mamalya, Madalas na Pumapatay na Primado |url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/09/humans-are-unusually-violent-mammals-but-averagely-violent-primates/501935/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121602/https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/09/humans-are-unusually-violent-mammals-but-averagely-violent-primates/501935/ |archive-date=7 May 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en |vauthors=Yong E}}</ref> Ayon sa mga pananaliksik, nasa 2% ng mga ''Homo sapiens'' ang [[Pagpatay|pinatay]] sa sinaunang panahon, na tumaas sa 12% noong [[Gitnang Kapanahunan]], at bumaba pagsapit ng modernong panahon pabalik sa 2%.<ref>{{cite journal |vauthors=Gómez JM, Verdú M, González-Megías A, Méndez M |date=October 2016 |title=The phylogenetic roots of human lethal violence |url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/233 |trans-title=Ang pilohenetikong ugat ng nakakamatay na karahasan ng tao |journal=Nature |language=en |volume=538 |issue=7624 |pages=233–237 |bibcode=2016Natur.538..233G |doi=10.1038/nature19758 |pmid=27680701 |s2cid=4454927}}</ref> Iba-iba ang antas ng karahasan sa mga lipunan ng tao, kung saan nasa 0.01% ang nagaganap na karahasan sa mga lipunang may mga batas na nagbabawal sa naturang gawain.<ref>{{cite journal |vauthors=Pagel M |date=October 2016 |title=Animal behaviour: Lethal violence deep in the human lineage |trans-title=Ugali ng hayop: Nakaugat sa mga tao ang nakakamatay na karahasan |url=https://centaur.reading.ac.uk/67361/1/Pagel%20N%26V%20on%20Gomez%20et%20al.pdf |url-status=live |journal=Nature |language=en |volume=538 |issue=7624 |pages=180–181 |bibcode=2016Natur.538..180P |doi=10.1038/nature19474 |pmid=27680700 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520203015/https://centaur.reading.ac.uk/67361/1/Pagel%20N%26V%20on%20Gomez%20et%20al.pdf |archive-date=20 May 2022 |access-date= |s2cid=4459560}}</ref> Isang napakalaking paksa sa mga debate ang kagustuhan ng mga tao na magsagawa ng maramihang pagpatay kagaya ng mga [[digmaan]]. Ayon sa isang teorya, likas sa mga tao ang digmaan na ginagamit bilang pangbawas sa mga kakompetensiya. Ayon naman sa isang teorya, bago lamang umusbong ang digmaan na resulta ng pagpalit ng kondisyong panlipunan. Bagamat hindi pa tunay na napagkakasunduan, kasalukuyang itinuturo ng mga ebidensiya ang digmaan bilang naging karaniwan bandang 10,000 taon ang nakaraan, at sa ibang mga lugar, mas kamakailan pa.<ref name="Ferguson-2018">{{cite web |date=1 September 2018 |title=War Is Not Part of Human Nature |trans-title=Hindi Likaa sa mga Tao ang Digmaan |url=https://www.scientificamerican.com/article/war-is-not-part-of-human-nature/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130124940/https://www.scientificamerican.com/article/war-is-not-part-of-human-nature/ |archive-date=30 January 2021 |access-date= |website=Scientific American |language=en |vauthors=Ferguson RB}}</ref> Noong ika-20 siglo, naganap ang dalawang pandaigdigang digmaan na kumitil sa buhay ng tinatayang 167 hanggang 188 milyong katao.<ref>{{cite magazine |date=September–October 2006 |title=The Next War of the World |trans-title=Ang Susunod na Digmaan ng Mundo |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2006-09-01/next-war-world |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425051203/https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2006-09-01/next-war-world |archive-date=25 April 2022 |access-date= |magazine=Foreign Affairs |language=en |vauthors=Ferguson N}}</ref> Bagamat mahirap makakuha ng mga mapagkakatiwalaang impormasyon ukol sa dami ng mga namatay dahil sa mga digmaan bago ang modernong panahon, ipinagpapalagay na kumonti ang mga namatay dahil sa digmaan sa nakalipas na 80 taon kumpara sa nakaraang 600 taon.<ref>{{Cite web |last=Beauchamp |first=Zack |date=23 June 2015 |title=600 years of war and peace, in one amazing chart |trans-title=600 taon ng digmaan at kapayapaan, sa isang kamangha-manghang tsart |url=https://www.vox.com/2015/6/23/8832311/war-casualties-600-years |website=Vox |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Lalaki|Lalaking tao]] * [[Babae (kasarian)|Babaeng tao]] * [[Pagkatao]] * [[Mga araling pantao]] == Talababa == {{Reflist|group=n}} == Sanggunian == {{reflist|2}} {{Human Evolution}} {{Hominidae nav}} {{Apes}} {{Taxonbar|from=Q15978631}} {{Authority control|state=expanded}} [[Kategorya:Tao|*]] [[Kategorya:Primates]] g0e8cdu9q2cxi2mzb3fyu36x7p3qeor Google 0 2037 2241597 2211832 2026-11-11T13:13:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241597 wikitext text/x-wiki :''Para sa [[makinang panghanap]] na nilikha ng Google LLC, tingnan ang artikulong [[Google (makinang panghanap)]]. Tingnan din ang [[Google (paglilinaw)]]. Huwag itong ikalito sa [[Googol]].'' {{Infobox company | name = Google LLC | logo = Google 2026 logo.svg | logo_caption = | image = Googleplex HQ (cropped).jpg | image_caption = Ang [[Googleplex]], ang orihinal at pinakamalaking ''corporate campus'' ng Google | former_name = Google Inc. (1998-2017) | type = Pampubliko | traded_as = | industry = [[Internet]]<br>Software na pang-kompyuter at pang-telepono | foundation = Menlo Park, [[California]], [[Estados Unidos|US]]<br>4 Setyembre 1998 | founder = Larry Page, Sergey Brin | location_city = Googleplex, Mountain View, [[California]] | location_country = [[Estados Unidos|US]] | locations = | area_served = Buong daigdig | key_people = *Larry Page *Eric Schmidt *Sergey Brin | products = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = 135,301 (ikalawang kwarter ng 2020) | subsid= AdMob, DoubleClick, On2 Technologies, Picnik, [[YouTube]], Zagat, Waze, Blogger, SlickLogin, Boston Dynamics, Bump, Nest Labs, DeepMind Technologies, WIMM One, VirusTotal | homepage = {{URL|google.com}} }} Ang '''Google LLC''' ay isang [[kumpanya ng teknolohiyang multinasyunal]] na Amerikano na dalubhasa sa mga serbisyo at produkto na nauugnay sa [[Internet]], na kasama ang mga [[teknolohiya sa online na advertising]], isang [[search engine]], [[cloud computing]], software, at hardware. Ito ay itinuturing na isa sa malaking apat na stock ng Internet kasama ang [[Amazon (company)|Amazon]], [[Facebook, Inc.|Facebook]], at [[Apple Inc.|Apple]].<ref>{{Cite web |last=Rivas |first=Teresa |title=Ranking The Big Four Tech Stocks: Google Is No. 1, Apple Comes In Last |url=http://www.barrons.com/articles/ranking-the-big-four-internet-stocks-google-is-no-1-apple-comes-in-last-1503412102 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228082808/https://www.barrons.com/articles/ranking-the-big-four-internet-stocks-google-is-no-1-apple-comes-in-last-1503412102 |archive-date=Disyembre 28, 2018 |access-date=Disyembre 27, 2018 |website=www.barrons.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ritholtz |first=Barry |date=Oktubre 31, 2017 |title=The Big Four of Technology |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2017-10-31/the-big-four-of-technology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626024146/https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2017-10-31/the-big-four-of-technology |archive-date=Hunyo 26, 2019 |access-date=Disyembre 27, 2018 |website=Bloomberg L.P.}}</ref><ref>{{Cite web |title=What is GAFA (the big four)? - Definition from WhatIs.com |url=https://whatis.techtarget.com/definition/GAFA |access-date=Marso 5, 2020 |website=WhatIs.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514001123/https://whatis.techtarget.com/definition/GAFA |archive-date=Mayo 14, 2021 |url-status=dead}}</ref> == Mga Serbisyo == * [[Google Alerts]]: nagbibigay ng pagpapaalala ng bagong balita at kaugnay na resulta sa iba't ibang "keywords" patungo sa email. * [[Google Answers]]: nagbibigay sagot sa mga katanungan, katumbas ng pinansiyal na kabayaran. * [[Google Art Project]]: nagpapakita ng mga digital na photo ng mga tanyag na painting mula sa mga museo sa iba't ibang bansa. * [[Google Blog Search]]: nagbibigay resulta sa paghahanap ng mga paksaing blog. * [[Google Books]]: nagpapakita ng mga pabalat ng mga paksaing aklat. * [[Google Help Center]]: laman nito ang mga "features" para sa mas mabilis at masusing paghahanap. Halimbawa ng nilalaman nito ay ang "Cached Links" atbp. * [[Google Maps]]: nagbibigay ng direksiyon at larawan ng direksiyon at mapa. * [[Google Mobile]]: nagbibigay ng resulta sa hinahanap na larawan, impormasyon at kung ano ano pa, gamit ang teleponong selyular. * [[Google News]]: nagpapakita ng mga libo-libong balita, makailang minuto. * [[Google Scholar]]: nagbibigay ng mga resulta kaugnay sa hinahanap na impormasyon. Ang mga resultang ibibigay nito ay masasabing nasa kategoryang iskolastiko. * [[Google Shopping]]: nagbibigay ng mga resulta sa mga hinahanap na produkto. * [[Google University Search]]: nagbibigay ng impormasyon o mga resulta hango at tungkol sa website ng isang pamantasan o dalubhasaan. * [[Google (makinang panghanap)|Google Web Search]]: ang pangunahing serbisyo ng Google. Dito maaring maghanap ng impormasyon o links patungo sa ibang website kaugnay sa hinahanap, gamit ang "keywords". == Google Tools == * [[Android]]: operating system sa mga mobile phone at smartphone. * [[Blogger]]: nagbibigay ng pagkakataong maisapubliko-elektroniko ang mga saloobin sa iba't ibang paksain. * [[Google Calendar]]: libreng elektronikong kalendaryo. * [[Google Chrome]]: web browser na gawa ng Google. * [[Google Code]]: mapagkukunan ng mga "open-source" at API codes. * [[Google Dictionary]]: talahuluganan sa iba't ibang wika. * [[Google Docs]]: mga dokumento o mga ''spreadsheet''. * [[Google Earth]]: nagbibigay ng resultang direksyunal ng mga lugar sa Daigdig. * [[Gmail]]: nagbibigay ng mahigit isang gigabyte na espasyo para sa email. * [[Google Mars]] / [[Google Moon]] / [[Google Sky]]: nagpapakita ng birtwal na globo ng planetang Marte, ng Buwan, at ng Kalawakan. * [[Picasa]]: naghahanap, nakapag-eedit, at padala ng larawan o imahen mula sa sariling computer patungo sa iba. * [[Google Special Searches]]: nagbibigay ng mga espesipikong resulta hinggil sa hinahanap na impormasyon, maaring ito ay [[Linux]] distro, Microsoft, BSD, Apple Macintosh, pahinang gawa ng gobyerno at mga public service search. * [[Google Talk]]: nagbibigay ng pagkakataon na makapagpadala ng "instant message" at matawagan ang kausap. * [[Google Toolbar]]: isang "add-on" na searchbox sa browser. * [[Google Translate]] / [[Google Input Tools]] / [[Google IME]]: nakapagsasalin ng text sa iba't ibang wika. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.google.com/ Opisyal na websayt ng Google] ; [http://www.google.com/doodles/ Archive of Google Doodles] {{Authority control}} [[Kategorya:Google|*]] [[Kategorya:Internet]] [[Kategorya:Mga kompanya]] 3g03li612dzv0ndio19m5duyf8ufgfl Aba Ginoong Maria 0 2106 2241797 2156708 2026-11-12T09:34:29Z ~2026-59872-36 168759 2241797 wikitext text/x-wiki Ang '''Ave Maria''' o '''Aba Ginoong Maria'''<ref name=Christus>[http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-tagalog.html Landsnes, David G. (para sa “Aba Ginoong Maria sa 404 na mga wika” ng Ordine Equestro del San Sepolcro di Gerusalemme, Milano, 1931), Aquinas Duffy (para sa Aba Ginoong Maria at Luwalhati), at Wolfgang Kuhl (para sa Tanda ng Krus, Aba Po Santa Mariang Hari at Sumasampalataya Ako). Mga Dasal na nasa Wikang Tagalog, Tagalog (Filipino, Pilipino), Christus Rex, Inc., christusrex.org], kinuha noong [[Pebrero 26]], [[2008]]</ref> ay isang dalangin na nanggaling sa pinagsamang bati ng [[Arkanghel Gabriel]] kay [[Maria]] sa [[Mabuting Balita]] at pagbati ni [[Elizabeth]] sa pagdating ng Birheng Maria sa kanilang pamamahay. Narito ang talata galing sa [[Biblia]] na kung saan binati ni [[Arkanghel Gabriel]] si [[Maria]] sa panaginip: ''Lumapit ang anghel sa dalaga at binati ito, “Magalak ka! Ikaw ay lubos na kinalulugdan ng Diyos. Sumasaiyo ang Panginoon!'' ([[Lucas 1:28]] MBB) <ref>Magandang Balita Biblia, Philippine Bible Society ©2012</ref> At narito naman ang talata kung saan binati ni [[Elizabeth]] si [[Maria]] ''Napasigaw siya sa galak, “Pinagpala ka sa mga babae, at pinagpala rin ang dinadala mo sa iyong sinapupunan!”'' ([[Lucas 1:42]] MBB) <ref> Magandang Balita Biblia, © Philippine Bible Society 2012</ref> Bahagi rin ang [[dalangin]] na ito ng [[rosaryo|pagrorosaryo]].<ref name=Preg>{{Cite web |title=Maliit na Dasalan ng Pagrorosaryo |url=http://www.preghiereagesuemaria.it/sala/block%20rosary.htm |access-date=2008-02-26 |archive-date=2008-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080326232511/http://www.preghiereagesuemaria.it/sala/block%20rosary.htm |url-status=dead }}</ref> Sa mga [[Katoliko]], ito rin ang tawag sa isang panalangin. Ito ay ang sumusunod na mga linya<ref name=Christus/>: :''Aba Ginoong Maria, napupuno ka ng grasya'', :''Ang Panginoong [[Diyos]] ay sumasaiyo''. :''Bukod kang pinagpala sa babaeng lahat'' :''At pinagpala naman ang 'yong anak na si Hesus.'' :''Santa Maria, Ina ng Diyos'' :''Ipanalangin mo kaming makasalanan'' :''Ngayon at kung kami'y mamamatay.'' :''Amen.'' Ang sumusunod ay ang alternatibong bersyong inaprubahan ng [[Kapulungan ng mga Katolikong Obispo ng Pilipinas]]:<ref>{{Cite news |date=2025-02-11 |title=CBCP issues ‘alternative’ Filipino version of ‘Hail Mary’ prayer |language=en-US |work=CBCPNews |url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/cbcp-issues-alternative-filipino-version-of-hail-mary-prayer/ |access-date=2026-11-12}}</ref> ''Ave Maria, puno ka ng grasya,'' ''ang Panginoon ay sumasaiyo.'' ''Pinagpala ka sa kababaihan,'' ''at pinagpala ang bunga ng iyong sinapupunan na si Hesus.'' ''Santa Maria, Ina ng Diyos,'' ''ipanalangin mo kaming makasalanan,'' ''ngayon, at sa oras ng aming kamatayan.'' ''Amen'' ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Simbahang Katolika Romana]] [[Kategorya:Mga panalanging Kristiyano]] {{stub}} mc6tzpnr08bkguga06a4p8ov7d8vuvp 2241799 2241797 2026-11-12T09:40:59Z ~2026-59872-36 168759 2241799 wikitext text/x-wiki Ang '''Ave Maria''' o '''Aba Ginoong Maria'''<ref name=Christus>[http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-tagalog.html Landsnes, David G. (para sa “Aba Ginoong Maria sa 404 na mga wika” ng Ordine Equestro del San Sepolcro di Gerusalemme, Milano, 1931), Aquinas Duffy (para sa Aba Ginoong Maria at Luwalhati), at Wolfgang Kuhl (para sa Tanda ng Krus, Aba Po Santa Mariang Hari at Sumasampalataya Ako). Mga Dasal na nasa Wikang Tagalog, Tagalog (Filipino, Pilipino), Christus Rex, Inc., christusrex.org], kinuha noong [[Pebrero 26]], [[2008]]</ref> ay isang dalangin na nanggaling sa pinagsamang bati ng [[Arkanghel Gabriel]] kay [[Maria]] sa [[Mabuting Balita]] at pagbati ni [[Elizabeth]] sa pagdating ng Birheng Maria sa kanilang pamamahay. Narito ang talata galing sa [[Biblia]] na kung saan binati ni [[Arkanghel Gabriel]] si [[Maria]] sa panaginip: ''Lumapit ang anghel sa dalaga at binati ito, “Magalak ka! Ikaw ay lubos na kinalulugdan ng Diyos. Sumasaiyo ang Panginoon!'' ([[Lucas 1:28]] MBB) <ref>Magandang Balita Biblia, Philippine Bible Society ©2012</ref> At narito naman ang talata kung saan binati ni [[Elizabeth]] si [[Maria]] ''Napasigaw siya sa galak, “Pinagpala ka sa mga babae, at pinagpala rin ang dinadala mo sa iyong sinapupunan!”'' ([[Lucas 1:42]] MBB) <ref> Magandang Balita Biblia, © Philippine Bible Society 2012</ref> Bahagi rin ang [[dalangin]] na ito ng [[rosaryo|pagrorosaryo]].<ref name=Preg>{{Cite web |title=Maliit na Dasalan ng Pagrorosaryo |url=http://www.preghiereagesuemaria.it/sala/block%20rosary.htm |access-date=2008-02-26 |archive-date=2008-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080326232511/http://www.preghiereagesuemaria.it/sala/block%20rosary.htm |url-status=dead }}</ref> Sa mga [[Katoliko]], ito rin ang tawag sa isang panalangin. Ito ay ang sumusunod na mga linya<ref name=Christus/>: :''Aba Ginoong Maria, napupuno ka ng grasya'', :''Ang Panginoong [[Diyos]] ay sumasaiyo''. :''Bukod kang pinagpala sa babaeng lahat'' :''At pinagpala naman ang 'yong anak na si Hesus.'' :''Santa Maria, Ina ng Diyos'' :''Ipanalangin mo kaming makasalanan'' :''Ngayon at kung kami'y mamamatay.'' :''Amen.'' Ang sumusunod ay ang alternatibong bersyong inaprubahan ng [[Kapulungan ng mga Katolikong Obispo ng Pilipinas]]:<ref>{{Cite news |date=2025-02-11 |title=CBCP issues ‘alternative’ Filipino version of ‘Hail Mary’ prayer |language=en-US |work=CBCPNews |url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/cbcp-issues-alternative-filipino-version-of-hail-mary-prayer/ |access-date=2026-11-12}}</ref> :''Ave Maria, puno ka ng grasya,'' :''ang Panginoon ay sumasaiyo.'' :''Pinagpala ka sa kababaihan,'' :''at pinagpala ang bunga ng iyong sinapupunan na si Hesus.'' :''Santa Maria, Ina ng Diyos,'' :''ipanalangin mo kaming makasalanan,'' :''ngayon, at sa oras ng aming kamatayan.'' :''Amen'' ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Simbahang Katolika Romana]] [[Kategorya:Mga panalanging Kristiyano]] {{stub}} le63b1npzcrgflxpuwd4fzs6kl60pe6 2241800 2241799 2026-11-12T09:41:14Z ~2026-59872-36 168759 2241800 wikitext text/x-wiki Ang '''Ave Maria''' o '''Aba Ginoong Maria'''<ref name=Christus>[http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-tagalog.html Landsnes, David G. (para sa “Aba Ginoong Maria sa 404 na mga wika” ng Ordine Equestro del San Sepolcro di Gerusalemme, Milano, 1931), Aquinas Duffy (para sa Aba Ginoong Maria at Luwalhati), at Wolfgang Kuhl (para sa Tanda ng Krus, Aba Po Santa Mariang Hari at Sumasampalataya Ako). Mga Dasal na nasa Wikang Tagalog, Tagalog (Filipino, Pilipino), Christus Rex, Inc., christusrex.org], kinuha noong [[Pebrero 26]], [[2008]]</ref> ay isang dalangin na nanggaling sa pinagsamang bati ng [[Arkanghel Gabriel]] kay [[Maria]] sa [[Mabuting Balita]] at pagbati ni [[Elizabeth]] sa pagdating ng Birheng Maria sa kanilang pamamahay. Narito ang talata galing sa [[Biblia]] na kung saan binati ni [[Arkanghel Gabriel]] si [[Maria]] sa panaginip: ''Lumapit ang anghel sa dalaga at binati ito, “Magalak ka! Ikaw ay lubos na kinalulugdan ng Diyos. Sumasaiyo ang Panginoon!'' ([[Lucas 1:28]] MBB) <ref>Magandang Balita Biblia, Philippine Bible Society ©2012</ref> At narito naman ang talata kung saan binati ni [[Elizabeth]] si [[Maria]] ''Napasigaw siya sa galak, “Pinagpala ka sa mga babae, at pinagpala rin ang dinadala mo sa iyong sinapupunan!”'' ([[Lucas 1:42]] MBB) <ref> Magandang Balita Biblia, © Philippine Bible Society 2012</ref> Bahagi rin ang [[dalangin]] na ito ng [[rosaryo|pagrorosaryo]].<ref name=Preg>{{Cite web |title=Maliit na Dasalan ng Pagrorosaryo |url=http://www.preghiereagesuemaria.it/sala/block%20rosary.htm |access-date=2008-02-26 |archive-date=2008-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080326232511/http://www.preghiereagesuemaria.it/sala/block%20rosary.htm |url-status=dead }}</ref> Sa mga [[Katoliko]], ito rin ang tawag sa isang panalangin. Ito ay ang sumusunod na mga linya<ref name=Christus/>: :''Aba Ginoong Maria, napupuno ka ng grasya'', :''Ang Panginoong [[Diyos]] ay sumasaiyo''. :''Bukod kang pinagpala sa babaeng lahat'' :''At pinagpala naman ang 'yong anak na si Hesus.'' :''Santa Maria, Ina ng Diyos'' :''Ipanalangin mo kaming makasalanan'' :''Ngayon at kung kami'y mamamatay.'' :''Amen.'' Ang sumusunod ay ang alternatibong bersyong inaprubahan ng [[Kapulungan ng mga Katolikong Obispo ng Pilipinas]]:<ref>{{Cite news |date=2025-02-11 |title=CBCP issues ‘alternative’ Filipino version of ‘Hail Mary’ prayer |language=en-US |work=CBCPNews |url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/cbcp-issues-alternative-filipino-version-of-hail-mary-prayer/ |access-date=2026-11-12}}</ref> :''Ave Maria, puno ka ng grasya,'' :''ang Panginoon ay sumasaiyo.'' :''Pinagpala ka sa kababaihan,'' :''at pinagpala ang bunga ng iyong sinapupunan na si Hesus.'' :''Santa Maria, Ina ng Diyos,'' :''ipanalangin mo kaming makasalanan,'' :''ngayon, at sa oras ng aming kamatayan.'' :''Amen.'' ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Simbahang Katolika Romana]] [[Kategorya:Mga panalanging Kristiyano]] {{stub}} 3lgf1qkux0zz3qc77u6kisdlronkze3 2005 0 2346 2241614 2166098 2026-11-11T13:50:54Z Ivan P. Clarin 84769 2241614 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2005.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''2005''' (MMV) ay isang karaniwang taon na nagsisimula sa [[Sabado]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ito ang ika-2005 taon sa pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD), ang ika-5 taon ng [[ikatlong milenyo]], ang ika-5 taon ng [[ika-21 dantaon]], at ang ika-6 na taon ng [[dekada 2000]]. Itinalaga ang 2005 bilang ang Internasyunal na Taon para sa Palakasan at Pisikal na Edukasyon at ang Internasyunal na Taon ng Mikrokredito. Huling taon ang 2005 para sa Internasyunal na Dekada ng mga Katutubo ng Mundo (1995–2005). == Kaganapan == ===Abril=== * [[Abril 2]] – Namatay si [[Papa Juan Pablo II]]; naglakbay ang higit sa apat na milyong tao sa [[Batikano]] upang magluksa sa kanya.<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0504/08/lt.03.html|title=Pope John Paul II Laid to Rest Today Amidst Huge Crowds|publisher=CNN International|date=Abril 8, 2005|access-date=2010-04-03|language=en|archive-date=2012-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127193416/http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0504/08/lt.03.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/article377153.ece?token=null&offset=0|title=What is Pope John Paul II's legacy?|work=The Times|access-date=Oktubre 23, 2009|date=Abril 8, 2005|location=London|first1=Sam|last1=Coates|first2=Anushka|last2=Asthana|language=en}}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/breakfast/4420145.stm|title=The funeral of Pope John Paul II|work=BBC News|access-date=Oktubre 23, 2009|date=Abril 8, 2005|language=en}}</ref> Si [[Papa Benedicto XVI]] ang humalili sa kanya noong Abril 19, na naging ang ika-265 [[papa]].<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article383225.ece?print=yes&randnum=1151003209000|title=Pope Benedict XVI may be more controversial than his predecessor but he can still be a great leader|work=The Times Online|access-date=Oktubre 27, 2009|date=Abril 20, 2005|first=Daniel|last=Johnson|location=London|language=en}}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/04/19/opinion/19iht-web.0419popeed.html|title=Pope Benedict XVI|work=New York Times|access-date=Oktubre 27, 2009|date=Abril 19, 2005|language=en}}</ref> * [[Abril 23]] – Nai-''upload'' ang kauna-unahang bidyo sa [[YouTube]] na pinamagatang ''Me at the zoo''. ===Mayo=== * [[Mayo 13]] – Pinaslang ng Interiyor na Ministro sa [[Uzbekistan]] at mga tropa ng Pambansang Serbisyong Seguridad ang hindi bababa sa 200 nagproprotesta sa lungsod ng [[Andijan]].<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/2005-05-17-uzbekistan_x.htm|title=Toll from Uzbekistan violence disputed|agency=Associated Press|access-date=Oktubre 28, 2009|date=Mayo 17, 2005|work=USA Today}}</ref> * [[Mayo 19]]–[[Mayo 21|21]] – Ginanap ang Eurovision Song Contest 2005 sa Kyiv, [[Ukraine]], at nanalo ang Griyegong lahok na si Helena Paparizou sa awiting "My Number One". *[[Mayo 30]] – Idineklarang nawawala si Natalee Holloway noong isang [[pagtatapos]] sa [[mataas na paaralan]] na paglalakbay sa [[Aruba]]. ===Hunyo=== *[[Hunyo 28]] – [[Iskandalong Hello Garci]]: Inamin ni Pangulong [[Gloria Macapagal-Arroyo]] na siya ang boses sa mga teyp na pang-awdyo na nakikipag-usap sa isang opisyal ng [[Komisyon sa Halalan]]. Humingi siya ng tawad sa sambayanang Pilipino. [http://news.inq7.net/mobile/html_output/20050628-41682.xml.html (inq7.net)] Nagsampa ng reklamong [[pagsasakdal]] ang abogadong si Oliver Lozano laban kay [[Pangulo ng Pilipinas]] na si [[Gloria Macapagal-Arroyo]] sa Kongreso. [http://news.inq7.net/mobile/html_output/20050628-41688.xml.html (inq7.net)] === Hulyo === * [[Hulyo 2]] – Ginaganap ang [[Live 8]], isang hanay ng 10 magkasabay na konsyerto, sa buong mundo, na pinataas ang interes sa kampanyang ''Make Poverty History'' (Gawing Kasaysayan ang Kahirapan).<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2005/SHOWBIZ/Music/07/02/live8.main/|title=Millions gather for Live 8|publisher=CNN|date=Hulyo 3, 2005|access-date=2010-04-03}}</ref> * Hulyo 6 ** Tinanggihan ng Parlamentong Europeo ang iminungkahing direktiba sa patentabilidad ng ga imbensyong sinasagawa ng [[kompyuter]] sa ikalawang pagbasa nito.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/low/technology/4655955.stm|title=Software patent bill thrown out|work=BBC News|access-date=Nobyembre 8, 2009|date=Hulyo 6, 2005}}</ref> ** Ginawan ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] ang [[London]] ng karapatan maging punong-abala ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/6/newsid_4940000/4940112.stm|title=On this day – 6 July 2005|work=BBC News|access-date=Setyembre 17, 2017}}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 12]] – Nailunsad ang ''Mars Reconnaissance Orbiter'' mula sa Cape Canaveral, na dinisenyo upang galugarin ang [[Marte (planeta)|Marte]].<ref>{{Cite web|url=http://www.space.com/18320-mars-reconnaissance-orbiter.html|title=Mars Reconnaissance Orbiter: Mapping Mars in High Definition|last=Howell|first=Elizabeth|date=Enero 26, 2015|website=Space|access-date=Hulyo 3, 2016}}</ref> * [[Agosto 18]] – Nagsimula ang Misyong Pangkapayapaan 2005, ang unang pinagsamang [[pagsasanay]] ng Tsina-Ruso, ng kanilang walong-araw na pagsasanay sa Tangway ng Shandong.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2005/aug/19/russia.china|title=Russia and China rattle sabres with joint war games|last=Parfitt|first=Tom|date=2005-08-18|website=the Guardian|access-date=2016-06-05}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 7]] – Ginanap ng [[Ehipto]] ang una nitong maramihang-partidong halalan, na nabalutan ng alegasyon ng pandaraya.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/12/09/AR2005120901837.html|title=Egypt's Ugly Election|date=2005-12-10|newspaper=The Washington Post|language=en-US|issn=0190-8286|access-date=2016-07-03}}</ref> * [[Setyembre 19]] – Sumang-ayon ang [[Hilagang Korea]] sa pagtigil ng paggawa ng [[sandatang nukleyar]] kapalit ng tulong at kooperasyon.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2005/sep/20/northkorea|title=North Korea vows to abandon nuclear weapons project|last1=Traynor|first1=Ian|last2=Watts|first2=Jonathan|date=2005-09-19|website=the Guardian|access-date=2016-07-03|last3=Borger|first3=Julian}}</ref> * [[Setyembre 30]] – Naimprenta ang kontrobersyal na mga pagguhit kay [[Muhammad]] sa pahayagang Danes na ''Jyllands-Posten'', na nagdulot ng galit at biyolenteng kaguluhan ng mga [[Muslim]] sa buong mundo.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/industry-france-cartoons-trial-dc-idUSL2212067120070322|title=French court clears weekly in Mohammad cartoon row|date=2007-03-22|newspaper=Reuters|access-date=2016-06-05}}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 8]] – Yumanig ang 7.6 {{M|w}} na [[Lindol sa Kashmir, 2005|lindol]] sa Azad Kashmir, [[Pakistan]] at kalapit na lugar na may isang pinakamataas na intensidad sa Mercalli na VIII (''Matindi''), na pinatay ang higit sa 86,000 katao at natanggalan ng tirahan ang ilang milyon pa.<ref>{{Cite news|url=http://www.nbcnews.com/id/9626146/#.WJjDHH9MGUk|title=New figures put quake toll at more than 79,000|last=Associated Press|date=2005-10-20|newspaper=MSNBC|access-date=2017-02-06|language=en}}</ref> * [[Oktubre 12]] – Nailunsand ang ikalawang [[Tsino]]ng sasakyang pangkalawakan na mayroong tao, ang ''[[Shenzhou 6]]''.<ref>{{Cite web|url=http://www.space.com/1667-shenzhou-6-china-launches-astronauts-manned-spaceflight.html|title=Shenzhou 6 Away! China Launches Two Astronauts in Second Manned Spaceflight|last=Malik|first=Tariq|date=Oktubre 11, 2005|website=Space.com|access-date=Hulyo 3, 2016}}</ref> *[[Oktubre 24]] – Lumapag ang ''Hurricane'' Wilma malapit sa Cape Romano.<ref>{{Cite web|url=https://www.accuweather.com/en/weather-news/hurricane-wilma-brought-death/18997467|title=Strongest Atlantic Hurricane: Wilma Brought Havoc to Mexico, Florida|website=www.accuweather.com|access-date=2018-08-03|archive-date=2018-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180803224026/https://www.accuweather.com/en/weather-news/hurricane-wilma-brought-death/18997467|url-status=dead}}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 11]] – Sa [[Kazakhstan]], natagpuang patay si Zamanbek Nurkadilov, ang dating alkalde ng Almaty, pamahalaang ministro at isang kalaban sa politika ni Nursultan Nazarbayev, sa looban ng kanyang pamilya.<ref>{{Cite web |url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav111405.shtml |title=Kazakhstan: Mysterious Murder Mars Presidential Election Campaign |access-date=Setyembre 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926235736/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav111405.shtml |archive-date=Setyembre 26, 2017 |url-status=dead }}</ref> * [[Nobyembre 22]] **Nagsimulang umupo sa puwesto si [[Angela Merkel]] bilang unang babaeng Kansilyer ng [[Alemanya]].<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/22/newsid_4968000/4968864.stm|title=2005: Merkel becomes German chancellor|date=2005-11-22|newspaper=BBC|access-date=2016-07-03}}</ref> **Nilabas ng [[Microsoft]]] ang [[Xbox 360]].<ref name="nalaunch">{{cite web | url=https://www.engadget.com/2005/09/15/xbox-360-launch-date-is-november-22/ | title=Xbox 360 launch date is November 22 | publisher=Engadget | date=Setyembre 15, 2005 | access-date=Marso 14, 2013 | author=Dybwad, Barb | archive-url=https://web.archive.org/web/20130615081413/http://www.engadget.com/2005/09/15/xbox-360-launch-date-is-november-22/ | archive-date=Hunyo 15, 2013 | url-status=live | df=mdy-all }}</ref> == Kamatayan == <gallery> Talaksan:Shirley_Chisholm.jpg|thumb|179x179px|[[Shirley Chisholm]] Talaksan:Hans_Bethe.jpg|thumb|150x150px|[[Hans Bethe]] Talaksan:James_Callaghan_(1975).jpg|thumb|163x163px|[[James Callaghan]] Talaksan:John_Paul_II_Medal_of_Freedom_2004.jpg|thumb|143x143px|[[Pope John Paul II]] Talaksan:Cardinal_Jaime_Sin_in_1988.jpg|thumb|120x120px|[[Jaime Sin]] Talaksan:Edward_Heath_4_Allan_Warren.jpg|thumb|149x149px|[[Edward Heath]] </gallery> * [[Enero 1]] – [[Shirley Chisholm]], Amerikanong politiko, tagapagturo, at may-akda (ipinanganak [[1924]]) * [[Enero 17]] – [[Zhao Ziyang]], ikatlong Primiyer ng Tsina (ipinanganak [[1919]]) * [[Marso 6]] – [[Hans Bethe]], pisikong Alemang-Amerikano (ipinanganak [[1906]]) * [[Marso 26]] – [[James Callaghan]], ika-70 Punong Ministro ng Reino Unido (ipinanganank [[1912]]) * [[Abril 2]] – [[Papa Juan Pablo II]] (ipinanganak [[1920]]) * [[Hunyo 21]] – [[Jaime Sin]], ika-30 Arsobispo ng Maynila (ipinanganak [[1928]]) * [[Hulyo 1]] – [[Luther Vandross]], Amerikanong mang-aawit (ipinanganak [[1951]]) * [[Hulyo 17]] – [[Edward Heath]], ika-68 Punong Ministro ng Reino Unido (ipinanganak [[1916]])<ref>{{cite web|url=http://www.number10.gov.uk/history-and-tour/prime-ministers-in-history/edward-heath|archive-url=https://web.archive.org/web/20080825211306/http://www.number10.gov.uk/history-and-tour/prime-ministers-in-history/edward-heath|url-status=dead|archive-date=25 Agosto 2008|title=Edward Heath|publisher=10 Downing Street|access-date=17 Agosto 2010}}</ref> * [[Hulyo 18]] – [[William Westmoreland]], Amerikanong hukbong heneral (ipinanganak [[1914]]) * [[Setyembre 3]] – [[William Rehnquist]], Amerikanong abogado at ika-16 na abogado at ika-16 Punong Mahistrado ng Estados Unidos (ipinanganak [[1924]]) * [[Oktubre 24]] – [[Rosa Parks]], Amerikanong aktibista ng [[kilusang pangkarapatang sibil]] (ipinanganak [[1913]])<ref>{{cite web|title=Rosa Parks {{!}} Biography & Facts|url=https://www.britannica.com/biography/Rosa-Parks|website=Encyclopedia Britannica|access-date=26 Hunyo 2020|language=en}}</ref> * [[Disyembre 25]] – [[Birgit Nilsson]], Suwekong soprano (ipinanganak [[1918]])<ref>{{cite news|title=Birgit Nilsson, 87; Wagnerian Soprano Known for the Power of Her Voice and Personality|website=latimes|date=12 Enero 2006|url=https://articles.latimes.com/2006/jan/12/local/me-nilsson12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150409153553/http://articles.latimes.com/2006/jan/12/local/me-nilsson12|archive-date=9 Abril 2015|url-status=live|access-date=29 Abril 2018|publisher=Los Angeles Times}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Pangyayari ayon sa buwan}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2005|*]] lnks7sh61rwsanxb2my2rpx05ujg5ij La Union 0 3310 2241701 2239207 2026-11-11T19:41:09Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241701 wikitext text/x-wiki {{otheruses|La Union}} {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng La Union | sealfile = Ph_seal_la_union.png | region = [[Ilocos]] (Region I) | capital = [[Lungsod ng San Fernando, La Union|Lungsod San Fernando]] | founded = 1850 | pop2000 = 657945 | pop2000rank = ika-35 pinakamalaki | popden2000 = 441 | popden2000rank= ika-9 pinakamataas | areakm2 = 1493.1 | arearank = ika-13 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities= 1 | municipalities= 19 | barangays = 576 | districts = 2 | languages = [[Wikang Ilokano|Ilokano]] | governor = Manuel C. Ortega | locatormapfile= Ph_locator_map_la_union.png }} Ang '''La Union''' ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa rehiyon ng [[Ilocos]] sa [[Luzon]]. Ang kabisera nito ay ang lungsod ng [[San Fernando, La Union|San Fernando]]. Pinalilibutan ito ng [[Ilocos Sur]] sa hilaga, [[Benguet]] sa silangan, at [[Pangasinan]] sa timog. Sa kanluran ng La Union ay ang [[Dagat Timog Tsina]]. ==Kasaysayan== {{palawakin ang seksyon|petsa=Hunyo 2016}} ===Maagang kasaysayan=== {{Tingnan din|Kasaysayan ng Pilipinas (900–1565)}} Sa maagang kasaysayan nito, ang lalawigan ay tinirhan ng iba't ibang grupong etnolinggwistiko, kabilang ang mga [[Ilocano|Ilocanos]], [[Pangasinan|Pangasinense]], at mga Cordilleran ([[Igorot|Igorots]]), na aktibong nakikibahagi sa [[Kalakalan|pakikipagkalakalan]] at [[Pakikipagpalitan]] habang nagsasagawa ng mga katutubong relihiyon at tradisyon na [[Animismo|animistiko]] at [[Politeismo|politeistiko]].<ref name=":65">{{Banggitin ang aklat |last=Meimban |first=Adriel Obar |title=La Union: Ang Pagbuo ng Isang Lalawigan 1850–1921 |petsa=1997 |publisher=A.O. Meimban |isbn=9719183217 |edisyon=18 |lokasyon=Lungsod ng Quezon |mga pahina=17–271 |language=en-US}}</ref><ref name=":12">{{cite book |last1=Scott |first1=William |author-link=William Henry Scott (historian) |title=Ang Pagtuklas sa mga Igorot |petsa=1974 |publisher=New Day Publishers |isbn=9711000873 |location=Lungsod ng Quezon |page=58 |language=en-US}}</ref><ref name=":4" /> Sa hilagang bahagi, ang mga unang pamayanan ay itinatag sa mga kapatagan ng baybayin ng ''Purao'' (ngayon ay [[Balaoan]]), [[Luna, La Union|Darigayos]], at mga lugar na nakapalibot sa [[Ilog Amburayan]].<ref>{{Cite book |title=Bureau of Insular Affairs Records, Philippines: Agricultural Review |petsa=1912 |tagapaglathala=Pambansang Pangasiwaan ng mga Arkibos at Pananaliksik (NARA) |tomo=5 |lokasyon=Washington, D.C. |mga pahina=653–654 |trans-title=en}}</ref> Ang mga pamayanang ito ay pangunahing tinitirhan ng mga ''Samtoy'' (mga Ilokano).<ref name="Barangay">{{cite book | huling = Scott | una = William Henry | author-link = William Henry Scott (mananalaysay) | pamagat = Barangay: Kultura at Lipunang Pilipino noong Ika-labing-anim na Siglo | tagapaglathala = Ateneo de Manila University Press | taon = 1994 | lokasyon = Quezon City | isbn = 971-550-135-4}}</ref> Itinala ng historyador na si [[William Henry Scott (historian)|William Henry Scott]] na ang Balaoan ay dating tinutukoy bilang "mayaman sa ginto"'' dahil sa kalapitan nito sa mga minahan ng ginto sa [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera|rehiyon ng Cordillera]].<ref name=":12" /> Ang bayan ay nagsilbing isang emporium para sa palitan ng ginto ng mga Igorot sa pamamagitan ng barter at kalakalan sa mga taga-pababa, taga-bundok, at mga dayuhang mangangalakal sa [[Tagudin]].<ref name=":65" /> Gayundin, ang ''Baratao'' (ngayon ay [[Bauang]]) ay kinilala ng mga historyador bilang isang pamayanan na may maihahambing na kahalagahan sa Purao bilang emporium ng mga minahan ng ginto.<ref name=":65" /> Sa katimugang bahagi, ang mga lugar ng [[Agoo]] at Aringuey (ngayon ay [[Aringay]]) ay mga unang pamayanan ng mga Pangasinense.<ref name=":4" /><ref name=":12" /> Ang Agoo ay nagsilbing daungan ng kalakalan kung saan ang [[Sual]] lamang ang karibal nito. Ang Agoo ay madalas na dinadayo ng mga barkong [[Hapones sa Pilipinas|Mga Hapones]] at [[Mga Pilipinong Tsino|Mga Tsino]], na ang mga mangangalakal ay nakikipagkalakalan o nakikipagpalitan ng [[ginto]] sa mga katutubo.<ref name=":4" /> Ang Aringuey ay nagsilbing sentro ng kalakalan sa baybayin at ang dulo ng [[Aringay-Tonglo-Balatok gold trail]], na matatagpuan sa kahabaan ng delta ng Ilog Aringay (Ifugao).<ref name=":5">{{Cite web |last=Suarez |first=K. D. |petsa=2017-03-19 |title=Pagtingin sa nakaraan sa pamamagitan ng mga mata ng hinaharap |url=https://www.rappler.com/science/society-culture/163689-filipino-archaeologist-traces-ancient-gold-trade-trail-north-luzon/ |access-date=2024-11-07 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> Ang rutang ito ay nagpadali sa transportasyon ng ginto mula sa mga nayon ng ''Acupan'' at ''Balatok'' ng mga [[Ibaloi|Ibaloi]] sa mga katimugang lugar ng kasalukuyang [[Benguet]] patungo sa mga sentro ng kalakalan ng Aringay, na may karagdagang pamamahagi sa daungan ng Agoo.<ref name=":5" /> Ang mga aktibidad sa kalakalan na ito ay bahagi ng isang mas malaking network ng palitang pandagat na umaabot sa [[Karagatang Indian]] at sa [[Dagat Timog Tsina]].<ref name=":5" /> Mga produktong ipinagpapalit sa loob ng Kasama sa network na ito ang [[porselana]], [[sutla]], [[koton]], [[pagkit]], [[Batong Hiyas|mga hiyas]], [[bead]], at mahahalagang [[mineral]], kung saan ang ''ginto'' ay isang mahalagang kalakal.<ref name=":5" /> Ang mga artifact tulad ng porselana at palayok, na natuklasan noong pagsasaayos ng simbahang Katoliko sa Agoo at ngayon ay matatagpuan sa [[Museo de Iloko]], ay nagpapatotoo sa aktibidad ng kalakalang ito.<ref name=":4">{{Banggitin ang aklat|title=Isang Kasaysayan ng Pangasinan, 1572–1800|last=Cortes|first=Rosario Mendoza|publisher=New Day|year=1991}}</ref> ===Panahon ng Kolonyal na Espanyol=== {{Tingnan din|Panahon ng Kolonyal na Espanyol (Pilipinas)}} ==== Ika-16 na Siglo ==== Isang taon matapos gawing kabisera ng Pilipinas ni [[Miguel López de Legazpi|Miguel Lopez de Legazpi]] ang [[Maynila]] noong ika-24 ng Hunyo 1571, naglunsad ang mga Espanyol ng mga ekspedisyon sa [[Hilagang Luzon]] "''upang [[Pasipikasyon (aksyong militar)|papayapain]] ang mga tao rito''".<ref name=":6">{{Banggitin ang aklat |last=de los Reyes |first=Isabelo |title=Kasaysayan ng Ilocos |petsa=1890 |publisher=University of the Philippines Press |isbn=9789715427296 |language=}}</ref> [[File:Juan de Salcedo, Espanyol na konkistador.png|left|thumb|203x203px|Espanyol na Konkistador [[Juan de Salcedo]], na namuno sa kolonisasyon ng [[Rehiyon ng Ilocos]]] Noong Hunyo 1572, ang mga Espanyol na eksplorador na pinamumunuan ni conquistador [[Juan de Salcedo]], ang apo ni Miguel López de Legazpi, ay naglunsad ng isang ekspedisyon pahilaga at nagtatag ng ilang mga pamayanan ng Espanya, kabilang ang mga nasa [[Rehiyon ng Ilocos|rehiyon ng Ilocos]] at ang lungsod ng [[Vigan]].<ref name=":12" /> Pagsapit ng 1575, naglayag si Salcedo sa Ilog Angalacan patungo sa [[Golpo ng Lingayen]] upang habulin si [[Limahong]], isang pirata ng Tsina na tumakas patungong [[Pangasinan]] matapos mapalayas ang kanyang plota mula sa [[Maynila]] noong 1574. Doon, nakatagpo at sinalakay nila ang tatlong barkong Hapones, na nagkamali sa pagkilala sa mga ito bilang bahagi ng plota ni Limahong.<ref name="Igawa">{{cite book |last1=Kenji |first1=Igawa |title=at the Mga Sangandaan: Limahon at Wako sa Pilipinas noong Ika-labing-anim na Siglo, sa Elusive Pirates, Persavie Smugglers |date=2010 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=9789888028115 |editor1-last=Antony |editor1-first=Robert |location=Hong Kong |pages=78–82}}</ref><ref name=":4" /> Matapos umatras ang mga barko, hinabol sila ni Salcedo at nakarating sa isang daungan ng Hapon sa [[Agoo]].<ref name=":65" /><ref name=":4" /> Ang mga mersenaryong Hapones at mga lokal na katutubo ay nasakop at kinakailangang magbayad ng tributo sa Korona ng Espanya.<ref>{{Cite journal |last=Russell |first=Susan D. |date=Pebrero 1993 |title=Pangasinan, 1801–1900: Ang Simula ng Modernisasyon. Ni Rosario Mendoza Cortes. Quezon City: New Day Publishers, 1990. xi, 175 pp. 19.00. |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/abs/pangasinan-18011900-the-beginnings-of-modernization-by-rosario-mendoza-cortes-quezon-city-new-day-publishers-1990-xi-175-pp-1375-distributed-by-the-cellar-book-shop-pangasinan-19011986-a-political-socioeconomic-and-cultural-history-by-rosario-mendoza-cortes-quezon-city-new-day-publishers-1990-xvi-312-pp-1900/607B3D73CB236A1CFC9C2B43AA7127B6 |journal=Ang Journal ng mga Pag-aaral sa Asya |language=tl |tomo=52 |issue=1 |pages=213–215 |doi=10.2307/2059219 |jstor=2059219 |issn=1752-0401|url-access=subscription }}</ref> Bagama't may ilan na tumutol noong una, ang mga sumunod ay pinayagang manatili.<ref name="Sals2">{{Banggitin ang aklat |last=Sals |first=Florent Joseph |title=Ang Kasaysayan ng Agoo: 1578-2005 |date=2005 |publisher=Limbagan Printhouse |location=La Union |pages=80 |language=en}}</ref> Dahil sa engkwentrong ito, natanggap ng Agoo ang titulong ''"El Puerto de Japón"'' (Daungan ng Hapon) mula kay Miguel de Loarca noong 1582, dahil matagal na itong nagsilbing sentro ng kalakalan sa mga mangangalakal na Hapones at Tsino at mga lokal na katutubo.<ref>{{Banggitin ang aklat |title=Años 1890–1891, Memoria de la Provincia de La Union |petsa=1891-02-26 |publisher=Philippine National Archives (PNA) |pages=Folio 1 |language=es |trans-title=Taon 1890–1891, Alaala ng Lalawigan ng La Union}}</ref><ref name="Relacion1582">{{cite book |last=de Loarca |first=Miguel |author-link= |title=Relacion de Las Yslas Filipinas |year=1582}}</ref> [[File:Mga Hapones sa Pilipinas bago ang kolonyalismo.jpg|thumb|237x237px|Ilustrasyon ng [[Mga Hapones sa Pilipinas|Mga naninirahang Hapones]] sa Pilipinas, noong mga 1590s|kaliwa]]Ipinagpatuloy ni Salcedo ang kanyang ekspedisyon pahilaga at nakarating sa tinatawag ngayong [[San Fernando, La Union|San Fernando]].<ref name=":7" /> Nang humingi siya ng tributo mula sa mga katutubo, humingi sila ng pahintulot na umakyat sa mga bundok upang tipunin ang kanilang mga handog ngunit hindi nakabalik.<ref name=":65" /> Pagkatapos ay nagtungo si Salcedo sa ''Atuley'' (modernong [[San Juan, La Union|San Juan]]) at sa mas hilaga pa hanggang sa matagpuan nila ang isang malaking pamayanang Ilocano na tinatawag na "Purao," na tumutukoy sa kumikinang na puting buhangin ng mga dalampasigan nito sa kahabaan ng [[Dagat Timog Tsina]].<ref name=":6" />[[File:Isang pronouncing gazetteer at geographical dictionary ng mga Isla ng Pilipinas, Estados Unidos ng Amerika na may mga mapa, tsart at ilustrasyon (1902) (14591820767).jpg|thumb|225x225px|Ilustrasyon ng Darigayos Inlet sa [[Luna, La Union|Luna]], noong mga 1902]]Nang tumanggi ang mga katutubo ng Purao na magbayad ng tributo, humantong ito sa unang naitalang tunggalian sa [[Rehiyon ng Ilocos|rehiyon ng Ilocos]],<ref name=":6" /> na kilala bilang ''Labanan ng Purao''.<ref name=":1">{{Banggitin ang web |title=Kasaysayan ng Balaoan |url=https://www.balaoanlaunion.gov.ph/history-of-balaoan/ |access-date=2024-10-01 |website=Opisyal na Website ng Munisipalidad ng Balaoan |language=en-US}}</ref><ref name=":6" /> Ang engkwentrong ito ay nagresulta sa pagdanak ng unang dugong Ilokano bilang pagsuway sa dayuhang pamamahala. Nang maglaon, ang ilog na "Purao" ay pinalitan ng pangalan na ''"Darigayos,"'' hango sa [[wika ng Ilocano|Iloco]] na mga salitang ''"dara"'' (dugo) at ''"ayos"'' (dumaloy), ibig sabihin ay ''"kung saan dumaloy ang dugo."'' <ref name=":7" /> Sa pagpapatuloy ng kanyang paglalakbay, nakarating si Salcedo sa Bigan (ngayon ay naging pormal na kalakalan), isang [Sers] ng Tsino. ''Villa Fernandina de Vigan'' bilang parangal kay Prinsipe Ferdinand, ang anak ni [[Philip II ng Espanya|Haring Philip II ng Espanya]].<ref name=":6" /><ref name="IlocosHeritage">{{cite book |last1=De la Torre |first1=Visitacion |title=The Ilocos Heritage |date=2006 |publisher |isbn=978-971-91030-9-7 |location=Makati |page=2}}</ref><ref name=":7">{{Banggitin ang web |title=Kasaysayan - Tungkol sa Lungsod |url=https://www.sanfernandocity.gov.ph/csflu_website/aboutcsf/ |url-status= |archive-url= |website=Opisyal na Website ng Lungsod ng San Fernando, La Union.|petsa=11 Hunyo 2019 }}</ref> ==== ika-17 siglo ==== {{Tingnan din|Paglaban ng mga Igorot sa kolonisasyon ng Espanyol|Andres Malong}} Noong ika-17 siglo, ang mga Espanyol ay nagtatag ng mga pamayanan, o [[Bayan|pueblos]], na inayos sa mga sitio at rancheria, sa lupain ng Igorot sa La Union. Ang mga ito ay pinamamahalaan ng isang [[gobernadorcillo]], [[Alcalde mayor|alcalde-mayor]] at [[cabeza de barangay]], kasama ang marami sa mga pamayanang ito na itinatag ng [[Order of Saint Augustine|Augustinian friars]] noong yugto ng pagpapalawak ng ika-16 na siglo. Ang lipunan sa panahong ito ay nahahati sa dalawang klase: ang babaknang at ang cailianes. Ang ''baknang'' o ''babaknang'' ay nangangahulugang ''"ang mayayaman"'' at ang ''agtuturay'' o ''agturay'' ay tumutukoy sa ''"ang mga kapangyarihan-na''" o ''"ang mga awtoridad."'' Nagmamay-ari, nakarating, at nakapag-aral, nabuo nila ang lokal na elite class o ang mga [[Principalía|principalia]]] o [[Principalía|principalia]]]| Sa kabilang banda, ang mga hindi pinag-aralan na ''cailianes'' ay may mas kaunti o walang pag-aari na nagsasalita ng [[wika ng Ilocano|Iloco]], [[wika sa Pangasinan|Pangasinan]], [[wika Kankanaey|Kankanai]] at [[wika ng Ibaloi|Ibaloi]]. Ang Iloco ay nagsilbing [[lingua franca]] ng lalawigan.<ref>{{Cite book |title=Año 1873: Espediente Promovido sobre Creación de un Nuevo Pueblo de Tubao |series=Erección del Pueblo, La Union: 1850–1882 |location=La Union |pages=Leg. 97, Fol. 1 |language=es |trans-title=Taon 1873: Na-promote ang File sa Paglikha ng Bagong Bayan ng Tubao}}</ref> Ang paghahanap ng mga Kastila ng ginto (oro) sa [[paglaban ng mga Igorot sa kolonisasyon ng mga Espanyol|mga teritoryo ng Igorot]] ang nagpasigla sa kanilang mga ekspedisyon. Ang mga orden ng relihiyon ay naudyukan din ng mga pagkakataon para sa gawaing misyonero.<ref>{{Banggitin ang aklat |last=Scott |first=William Henry |title=Mga Tugon ng Igorot sa mga Layunin ng Espanyol: 1576–1896 |date=1970 |volume=18 |pages=695–717 |issn=0031-7837 |access-date= |issue=4}}</ref> Gayunpaman, pagsapit ng 1620, nagsimulang humina ang kalakalan ng ginto sa lalawigan kabilang ang mga landas ng ginto sa Aringay-Balatok-Tonglo, Bauang at Bangar. Pinangunahan ni ''Kapitan Garcia de Aldana'' ang mga ekspedisyon sa mga lugar tulad ng [[Aringay]], [[Bauang]], at [[San Juan, La Union|San Juan]], habang si ''Sargento Mayor y Capitan Alonso Martin Quirante'' ay nagsentro sa industriya noong 1624, na nagpadala ng puwersa ng 1,748 sundalo, kabilang ang [[Kasaysayan ng Pilipinas (1565–1898)|Mga Kastila]], mga Tsino, Hapon, [[Panirahan ng mga Mehikano sa Pilipinas|Mga Mehikano]], at 500 Ilokano.<ref name=":12" /> Ang mga katutubo at mersenaryo ay madalas na nahaharap sa mga panliligalig na pinilit na ibunyag ang mga pinagmumulan ng ginto.<ref name=":10">{{Banggitin ang web |title=Aringay sa Paglipas ng mga Taon: Isang Pagsusuri |url=https://aringaytourism.site123.me/articles/aringay-through-the-years-an-analysis |access-date=2025-01-11 |website=Aringay Tourism}}</ref> Marami ang nagbalik-loob sa Kristiyanismo upang maiwasan ang pag-uusig, habang ang iba ay tumakas sa Cordilleras.{{citation needed|date=July 2025}} Noong 1661, pinangunahan ni [[Andres Malong|Andrés Malong]] ng Pangasinan, na nagdeklara ng kanyang sarili bilang hari, ang isang paghihimagsik laban sa kolonyal na paghahari ng Espanya sa pagtatangkang palayain ang ilang lugar sa hilagang pueblos ng Pangasinan at ang [[Ilocos (probinsiya)|mga lalawigan ng Ilocos].<ref name=":65" Gayunpaman, ang kanyang mga puwersa, na binubuo ng [[mga taong Pangasinan|Mga Pangasinense]], [[mga taong Sambal|Mga Zambal]], at [[Negrito]], ay dumanas ng isang tiyak na pagkatalo sa panahon ng ''Labanan sa Agoo''. Matagumpay na naitaboy ng mga Espanyol ang rebelyon, gamit ang kanilang mga nakahihigit na armas at estratehikong kuta.<ref name="Sals3">{{Banggitin ang aklat |last=Sals |first=Florent Joseph |title=Ang Kasaysayan ng Agoo: 1578-2005 |date=2005 |publisher=Limbagan Printhouse |location=La Union |pages=80 |language=en}}</ref> ==== Ika-18 siglo ==== {{Tingnan din|Diego Silang}} Noong mga unang taon ng 1700s, nilayon ng mga misyong Espanyol sa [[Agoo]], [[Bauang]], at [[Bacnotan]] na ibalik ang mga Igorot na nanirahan sa pamamagitan ng patakarang ''reducción'' ng Espanya, na naglagay sa mga katutubo sa malupit na pagtrato.<ref name=":12" /> Pagsapit ng 1739, natuklasan ng mga prayle na ang [[Bangar, La Union|Bangar]] ay nakikipagkalakalan sa mga Igorot sa silangan. Naging laganap ang pagpupuslit sa ilalim ng ''Monopolyo ng Tabako'' noong huling bahagi ng 1700s, na nakaapekto nang malaki sa kita ng mga Espanyol noong 1788. Sa kabila ng mga pagsisikap ng mga Espanyol na kontrolin ang mga kabundukan, napanatili ng mga Igorot ang kanilang awtonomiya hanggang ika-19 na siglo.<ref name=":65" /> Noong 1754, ang pinuno ng Igorot na si ''Lacaaden ng Bukiagan'' (na ngayon ay bahagi ng [[Tubao]]) ay nakipagnegosasyon sa mga Espanyol upang maiwasan ang mga ekspedisyong pamparusa sa pamamagitan ng paghingi ng mga misyonero para sa kanyang mga tao.<ref name=":8">{{Banggitin ang aklat |last=Resurreccion |first=Teodoro R. |title=Pag-alala kay Laureana Novicio: Ang Nakalimutang Bayani ng Hilaga |date=1970 |publisher=Resurreccion Memorial Museum |pages=4}}</ref> Ito ang humantong sa [[binyag]] ng pinuno ng Igorot sa [[Tondo, Maynila|Tondo]] sa ilalim ni ''[[Pedro Manuel de Arandía Santisteban|Gobernador-Heneral Pedro Manuel de Arandía Santisteban]]''<ref name=":65" />''.'' Gayunpaman, nagpatuloy ang paglaban noong 1759, na nag-udyok sa "Gobernador Arza" ng Pangasinan na maglunsad ng isang kampanyang militar. Noong ika-18 ng Marso, pinangunahan ni Lacaaden ang isang limang oras na labanan laban sa mga puwersang Espanyol na armado ng mga riple at artilerya. Nanindigan ang mga Igorot, na pinilit na umatras ang mga Kastila sa kahabaan ng ngayon ay Naguilian Highway, na sinusunog ang mga nayon sa daan.<ref name=":8" /> [[File:Diego Silang statue and historical marker in Caba, La Union.jpg|thumb|230x230px|[[Diego Silang]] Monument in [[Caba, La Union|Caba]], historically part of [[Aringay]], Pangasinan province, his birthplace.]] Ang bayan ng [[Caba, La Union|Caba]] ay naging kapansin-pansin bilang lugar ng kapanganakan ni [[Diego Silang]], pinuno ng ''Ilocos Revolt'' (1762–1765) noong [[pagsakop ng Britanya sa Maynila]]. Hinikayat ni Silang ang gobernadorcillo ng Balaoan na hikayatin ang mga Ilokano at Igorot sa bayan na sumama sa kanyang pakikibaka laban sa Britanya, na umabot sa pag-aalsa sa [[Vigan]]. ==== Ika-19 na siglo ==== {{Tingnan din|La Union Watchtower|Bodong}} Noong 2 Pebrero 1818, hinati ng ''Real Cédula'' ang [[Ilocos (probinsya)|Ilocos Province]] sa [[Ilocos Norte]] at [[Ilocos Sur]] pagkatapos ng [[Basi Revolt]] noong 1807. Ang mga bayan ng [[Balaoan]], [[Bangar, La Union]|Lucanar], [[Bangar, La Union] at [Bangar] (Luna) ay isinama sa lalawigan ng Ilocos Sur noong 10 Pebrero 1819. Noong 1820, si Don Agustin de Valencia, isang ''[[gobernadorcillo]],'' Don Agustin Decdec, at isang Igorot chieftain mula sa Kayan, kasama ang iba pang pinuno ng Igorot mula sa Bacong at Cagubatan (kasalukuyang [[Mountain Province|Mt. Province]]) nagpormal ng isang Ilokano-Igorot ''[[bodong]]'' (kasunduan sa kapayapaan) sa pagitan ng mga Ilokano sa mababang lupain ng [[Bangar, La Union|Bangar]] at [[Tagudin]].<ref name=":34">{{Cite journal |last1=Flameygh |first1=John |last2=Williamst Henry |last2au=Williamst Henry (mananalaysay) |date=1978 |title= An Ilocano-Igorot Peace Pact of 1820|url=https://www.jstor.org/stable/42632439 |journal= Philippine Studies|volume=26 |issue=3 |pages=285–295 |doi=10.13487 |issn=2244-1093 |eissn=2244-1638 |jstor=42632439 |article-number=6|url-access=subscription }}</ref> Ang kasunduang ito, na pinadali ng ''Capitanes Pasados'', ay nagpanumbalik ng kalakalan sa kabundukan at kapatagan, na naantala tatlong taon na ang nakalilipas dahil sa pagpatay sa isang Igorot at ang kasunod na paghihiganti ng isang Ilokano mula sa Bangar.<ref name=":12" /><ref name=":34" /> Pagsapit ng 1826, itinatag ng mga Espanyol ang ''Commandancia del Pais de Ygorrotes y Partido del Norte de Pangasinan'' upang labanan ang pagpupuslit ng tabako.<ref>{{Banggitin ang aklat |title=Ulat ng Pamahalaang Panlalawigan ng Union, Enero 10, 1903 |date=1904 |publisher=Tanggapan ng Pag-iimprenta ng Gobyerno |series=Ikaapat na Taunang Ulat ng Komisyon ng Pilipinas, 1903. Sa Tatlong Bahagi. Bahagi 1 |location=Washington, D.C. |pages=832 |trans-title=en}}</ref> Pinangunahan ni Tenyente Koronel Guillermo Galvey ang mga kampanya patungo sa Cordillera, gamit ang mga bayan tulad ng Agoo, Bauang, Bacnotan, at San Juan bilang mga base militar.<ref name=":65" /> {{Maraming larawan | direksyon = patayo | image1 = Tanawin mula sa himpapawid ng Baluarte Watch Tower.jpg | caption1 = Baluarte Watch Tower, Luna | image2 = San Juan Watchtower, La Union, Enero 2024 (2).jpg | caption2 = San Juan Watchtower, La Union | total_width = 220 | align = right | footer = 400-taong-gulang na mga toreng bantayan noong panahon ng Espanya na itinayo upang bantayan laban sa mga tirong (pirata) sa mga pamayanan sa baybayin ng La Union | footer_align = center }} Mula ika-18 hanggang ika-19 na siglo, ang mga bayan sa baybayin ay madalas na nahaharap sa mga pagsalakay ng [[mga piratang Moro|mga mandarambong Moro]] na lokal na kilala bilang mga ''tirong'' (mga mananalakay, mananalakay, pirata) at [[mga piratang Tsino]], na nagnakawan ng mga baryo o nayon at bumihag ng mga kababaihan at bata. Upang kontrahin ang mga pag-atakeng ito, gumawa ang mga Kastila ng mga pabilog na adobe [[watchtower]], o [[La Union Watchtowers|baluartes]], noong 1836.<ref>{{Cite book |title=La Campaña de Filipinas, Nob. 25, 1896 - Dr. Domingo Mella's Collection |date=1896} |reflocation | Ang mga istrukturang ito, mula 6 hanggang 7 metro ang taas, ay itinayo sa tabi ng baybayin sa mga bayan tulad ng [[Luna, La Union|Namacpacan]] (Luna), [[Balaoan]], [[San Fernando, La Union|San Fernando]], at [[Bauang]]. Ang mga baluarte na ito ay gumanap ng mahalagang papel sa pagprotekta sa mga pamayanang nasa baybayin at pagsiguro ng mga ruta ng kalakalan sa buong ika-19 na siglo.<ref>{{Cite web |title=Ang Aming Kasaysayan |url=https://launion.gov.ph/history/ |website=Opisyal na Website ng La Union}}</ref> ====Pagbuo ng La Union==== Opisyal na itinatag ang La Union noong ika-2 ng Marso 1850, sa pamamagitan ng pag-iisa ng mga teritoryo mula sa mga lalawigan ng [[Ilocos Sur]], [[Pangasinan]], at ng [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera|Cordillera]], na ginagawa itong ika-34 na lalawigan ng Pilipinas.<ref name=":65" /> Matapos maging unang [[Lalawigan|provincia]] ang [[Cebu]] noong 1565, lumikha ang mga Kastila ng mga bagong lalawigan. Tatlong pangunahing tungkulin ang itinuring na ganito: ''Pamamahalang Pampulitika-Sibil, Pamamahala sa Simbahan at mga konsiderasyong Heograpikal.'' Sa loob ng mahigit dalawa at kalahating siglo, nanatiling buo ang orihinal na [[Lalawigan ng Ilocos (Ilocos)] hanggang 1818 nang ito ay mahati sa [[Ilocos Norte|llocos Norte]] at [[Ilocos Sur]]. Noong 1846, ang [[Abra (probinsya)|Abra]] ay nilikha ni Gobernador Heneral Narciso Zaldua Claveria. [[File:El teniente general Narciso Clavería y Zaldúa, conde de Manila (Museo del Prado).jpg|kaliwa|thumb|246x246px|[[Narciso Clavería y Zaldúa|Governor-General Narciso Zaldua Claveria]] na nagmungkahi at lumikha ng lalawigan ng La Union. [[Narciso Clavería y Zaldúa|Governor General Narciso Zaldua Claveria]] ay isang visionary administrator na kinikilala ang pangangailangan para sa mga makabagong solusyon upang matugunan ang mga hinihingi ng pampulitika at sibil na administrasyon. Iminungkahi niya ang pagsasama-sama ng tatlong magkadikit na lugar na malayo sa kani-kanilang mga kabisera ng probinsiya, na nakikita ito bilang isang praktikal na paraan upang mapabuti ang pamamahala. Kinilala rin ni Claveria ang agricultural at commercial potential ng teritoryo. Bukod dito, nakita niya ang inisyatibong ito bilang isang pagkakataon upang mapalawak ang [[Hispanicization|Kabihasnang Hispanic]] at [[Kristiyanismo]] sa lugar.<ref name=":65" /> Ang distansya ay nagdulot ng malalaking hamon sa lokal na administrasyon. Mula sa [[Vigan]], ang kabisera ng Ilocos Sur, ang tatlong pinakatimog na pueblo ([[Balaoan]], [[Luna, La Union|Namacpacan]], at [[Bangar, La Union|Bangar]]) ay matatagpuan humigit-kumulang 13 hanggang 14 na oras ang layo kung lalakarin. Ang mga ''cailianes'' at ang ''babaknang'' ay madalas na nagrereklamo tungkol sa pisikal na distansya mula sa kanilang mga opisyal sa cabecera o kabiserang bayan. Ang Union|Cava]], [[Bauang]], [[Naguilian, La Union|Naguilian]], [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[San Juan, La Union|San Juan]], at [[Bacnotan]]) ay nabigatan din ng 13 ½ oras na paglalakbay na kinakailangan mula sa Bacnotan.<ref name=":65" /> Mas malala pa ang sitwasyon para sa 40 hanggang 45 [[ranchería]] na matatagpuan sa kailaliman ng ''Eastern País del Igorotes''. Ang ''commandancia'' na itinatag noong 1826 ay napatunayang hindi epektibo sa pagpapanatili ng kaayusan sa mga Igorrote, na ang pagiging malayo sa mga sentral na awtoridad ay humantong sa laganap na pagpupuslit ng tabako at iba pang mga paninda, sa gayon ay nakakagambala sa katatagan ng ekonomiya ng rehiyon.<ref name=":65" /><ref name=":9">{{Banggitin ang aklat |title=Anio 1885: Superior Decreto de 20 Hulyo 1885 |publisher=Philippine National Archives (PNA) |series=Erección del Pueblo, La Union: 1855–1893 (Pagtatayo ng Bayan, La Union: 1855–1893) |pages=Fol. 150–151 |language=es |trans-title=Year 1885: Superior Decree of 20 July 1885}}</ref>[[File:Administrative Divisions of the Philippines (1899).svg|thumb|270x270px|Ilustrasyon ng administratibong dibisyon ng PilipinasThu99] Oktubre 19 1849, nilagdaan ni Gobernador Heneral Claveria ang ''promovido'' (proposal) upang pag-isahin ang ''[[Pangasinan]]-[[Ilocos Sur|Ilocos]]-[[Cordillera Administrative Region|Cordillera]]'' na mga lugar sa isang bagong lalawigan na tinatawag na La Union (ang opisyal na pangalan na itinalaga ni Claveria mismo) bilang San Fernando at [capital River]. sa hilaga at Rabon River sa timog bilang mga hangganan ng probinsiya. Sa loob ng 124 na araw, pinag-aralan at pinag-usapan ng matataas at mahahalagang opisyal ng kolonyal na Espanyol ang panukala kung bubuuin ba ang La Union o hindi. Noong ika-2 ng Marso 1850, nilagdaan ni Gobernador Heneral Antonio María Blanco ang s''superior decreto'' na nagtatag ng La Union – ang ika-34 na lalawigan simula nang itatag ang Cebu noong 1565. Ito ay inuri bilang isang ''Gobierno Politico-Militar'' (Pamahalaan sa Pulitika-Militar). Hinirang ni Blanco, noong ika-4 ng Marso 1850, si ''Kapitan Toribio Ruiz de la Escalera'' (dating pinagkakatiwalaang aide de camp ni Claveria) bilang unang Gobernador Military y Politico. Ang La Union ay ang pagsasama ng mga lupain, tao, kultura at yaman. Noong ika-18 ng Abril 1854, inilabas ni [[Isabella II ng Espanya|Reyna Isabella II ng Espanya]] ang ''real orden'' (maharlikang atas) mula sa [[Madrid]] na nagpapatunay sa s''superior decreto'' ni Blanco.<ref name=":65" /><ref name=":9" /> Noong 1869 at 1885 [[Rosario, La Union|Rosario]] at [[Tubao]] ay naging mga bayan sa La Union ayon sa pagkakabanggit. Noong 1869, binago ni ''Gobernador-Heneral de la Torre'' si Concepcion sa Rosario, na nanatiling espirituwal na umaasa sa Santo Tomas. Sa kabila ng pagtanggi ng obispo na magtalaga ng isang katulong na pari, ang Rosario ay naging ika-13 bayan, kung saan ang pari nito ang namamahala sa magkabilang bayan.<ref name=":9" /> Noong 1885, pagkatapos ng 12 taon ng mga petisyon, opisyal na kinilala ang Tubao bilang ika-14 na bayan bilang ''San Isidro de Tubao''<ref, na pinangalanang ayon sa pamagat ng magsasaka. 1884: Expediente sobre la Creación de un Nuevo Pueblo, Tubao |publisher=Philippine National Archives (PNA) |serye=Erección del Pueblo, La Union: 1855–1893 (Pagtayo ng Bayan, La Union: 1855–1893) |pages=Leg. 197, No. 13, Fol. 153–154 |language=es |trans-title=Taon 1884: Talaan sa Paglikha ng Isang Bagong Bayan, Tubao}}</ref> Pagsapit ng 1860, nagkaroon ng makabuluhang pag-unlad sa komersyo at agrikultura sa lalawigan. Ang La Union ay naging tagaluwas ng [[tabako]], [[bigas]], at ''[[Biancaea sappan|sibucao]]'' mula 1860s hanggang 1880s.<ref name=":65" /> Ang tabako ang pangunahing produkto at ang dahilan ng paglago ng ekonomiya ng lalawigan. Ang mga awtoridad ng Espanya ay lubos na umaasa sa mahalagang dahon para sa karagdagang pag-unlad ng ekonomiya. Ang industriya ay lubhang kapaki-pakinabang kaya't itinatag ang isang ''Monopolyo ng Tabako''. Ang lahat ng dahon ng tabako ay mahigpit na minomonitor at binibili lamang ng gobyerno sa isang takdang presyo.<ref name=":65" /> Kasabay nito, ang ibang mga lalawigan ay nakakaranas din ng paglago ng ekonomiya. Umaasa sa sarili nitong katutubong yaman, ang La Union ay hindi nag-angkat ng bigas, palay, tabako, sibucao, o iba pang produkto sa panahong ito.<ref name=":65" /> Noong 1887, ang populasyon ng lalawigan ay lumaki sa 100,775. Naghalo ang magkakaibang populasyon ng La Union sa panahong ito. Ang mga Chino, o [[Mestizos de Sangley]], [[Peninsulares|Españoles-Peninsulares]], at [[Insulares|Españoles-Insulares]] ay nabuhay kasama ng mga katutubong [[Pangasinan|Pangasinenses]], [[Ilocano|Ilocano|Ilocanos]]ly ang mga taong [[Ilocanos]]ly, at (mga [[Ilocano]]ly ang mga [[Ilocanos]], at [[Ilocanos]]] [[Kankanaey people|Kankanai]] at [[Ibaloi people|Ibaloi]]), maging Christianized man o non-Christianized. Ang mga Kristiyanong Igorot o ''Nuevo Cristianos'' ay madalas na tinutukoy bilang ''Vagos'' o ''Bago''.<ref name=":65" /> '''Gobernadores Politico-Militares ng La Union (1850–1898)''' Ang sumusunod ay isang listahan ng mga Espanyol na ''[[Political-military|Gobernadores Politico-Militares]]'' na naglingkod sa lalawigan ng La Union mula sa pagkakatatag nito noong 1850 hanggang sa [[Rebolusyong Pilipino]] noong 1898. Sa panahong ito, humigit-kumulang 32 indibidwal ang salitan na humawak ng mga titulong Gobernador Politico-Militar at Gobernador Militar-Politico. Mula 1890 hanggang 1898, ang mga opisyal na ito ay niraranggo bilang Gobernador Sibil o Gobernador Sibil ng nakatataas na gobierno, na may titulong pangkarangalan na "[[Don (pangkarangalan)|Don"]]" na inilalagay sa unahan ng kanilang mga pangalan. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Gobernadores Politico-Militares ng La Union |- |Toribio Ruiz de la Escalera |4 Marso 1850 – 30 Marso 1854 |- |Manuel Solis y Cuetos |31 Marso – 31 Disyembre 1854 |- |Toribio Ruiz de la Escalera |1 Enero 1855–1857 |- |Leopoldo Rodriguez de Rivera |4 Mayo–Setyembre, 1857 |- |Jose Gonzales del Campo |1 Set. – 28 Nobyembre 1957 |- |Gumersindo Rojo |1857–1862 |- |Eduardo Lopez |1862 |- |Gumersindo Rojo |1862–1864 |- |Francisco Ripoll |1864–1869 |- |Pablo Cazes |3 Enero – 14 Marso. 1870 |- |Manuel Ruiz |14 Marso-Abril 18. 1870 |- |Enrique Vega |18 Abril 1870–1872 |- |Emilio Godinez |1872–1874 |- |Francisco Herrera Davila |1875 |- |Federico Rubio at Gallego |1875–1879 |- |Ricardo Monet |1879–1880 |- |Enrique Zappino at Moreno |1880–1883 |- |Vicente Vlllena |1883 |- |Ricardo Perez de Escohotado |24 Enero 1883–1884 |- |Federico Francia at Parajira |13 Mayo 1884–1887 |- |Manuel Morlins |24 Oktubre 1887 |- |Luis Quesada |1887 |- |Cruz Gonzales Yragorri |23 Oktubre 1888 |- |Manuel Diez de Tejada |1888–1889 |- |Juan Aranaz |1889 |- |Jose dela Guardia |8 Mayo. 1890–1892 |- |Francisco Rojano |21 Hulyo 1892 |- |Antonio del Rio at Castro |1892–1893 |- |Simon Fernandez at Cabello |1893-Setyembre 9, 1894 |- |Jose Ma. Ossorio |1894 |- |Antonio Diaz de Cendrera |1895–1896 |- |Manuel Esteban y Espinosa |1897–1898 |} 4,266 / 5,000 === Rebolusyong Pilipino === {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} ==== Digmaang Pilipino-Espanyol ==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Ang [[Rebolusyong Pilipino]] ay nagsimula noong 1896, ngunit sa simula ay nakaranas ang La Union ng limitadong rebolusyonaryong aktibidad. Noong ika-15 ng Nobyembre 1896, iniulat ng pahayagang ''La Campaña de Filipinas'' na ang mga lalawigan ng [[Ilocos (lalawigan)|Ilocos]] at La Union ay ''"hindi nag-aaway"'' ngunit nagpakita ng ''"simpatiya para sa pag-aalsa."'' Sa kabila ng panimulang pagiging pasibo na ito, kalaunan ay sumali ang lalawigan sa pakikibaka laban sa [[Imperyong Espanyol|pamamahala ng kolonyal na Espanyol]]. Bilang tugon, ang mga awtoridad ng Espanya ay nagpatupad ng matinding paghihiganti, kabilang ang tortyur at maling mga akusasyon, kadalasang tinatarget ang mga lokal na elite, klero, at pinaghihinalaang mga rebelde.[[File:Tubao Municipal Officials circa 1890.jpg|left|thumb|214x214px|Tubao, Municipal Officials circa 1896] [[Coadjutor bishop|coadjutor priest]] mula sa La Union, ''Padre Adriano Garces'' ng [[Balaoan]], ''Padre Mariano Gaerlan'' ng [[San Fernando, La Union|San Fernando]], at ''Padre Mariano Dacanay'' ng [[Bacnotan]]. Sila ay brutal na pinahirapan ng mga [[prayle]] at ng [[Guardia Civil]] sa [[Vigan]], na nagtiis ng di-makataong pagtrato na nag-iwan ng panghabambuhay na mga pilat sa mga nakaligtas tulad ni Padre Dacanay. Sa [[Balaoan]], isang lihim na rebolusyonaryong grupo na binuo ng pitong kilalang mamamayan na sina; ''Luciano Resurreccion, Proceso Ostrea, Antonio Ostrea, Rufino Zambrano, Fernando Ostrea, Patricio Lopez'', at ''Julian Peralta''—ang naghangad na mag-alsa laban sa paniniil ng Guardia Civil at [[Parokya|''Cora Parrocos'']]. Ang grupo ay ipinagkanulo ni Kapitan Juan ng [[Agoo]] sa mga prayle. Sila ay inaresto, at walang paglilitis, pinatay sa pamamagitan ng firing squad sa sementeryo ng bayan. Isa lamang sa mga lalaki ang nakaligtas, dahil nasugatan sa binti. Bilang parangal sa kanila, isang Masonikong lodge na pinangalanang ''Siete Martires'' ang itinatag.<ref>{{Cite web |title=Siete Martires {{!}} Ang Pinaka-Kagalang-galang na Grand Lodge ng mga Malaya at Tinatanggap na Mason ng Pilipinas |url=https://grandlodge.ph/lodges/siete-martires |access-date=2024-10-01 |website=grandlodge.ph}}</ref><ref name=":1" /> Sa [[Agoo]], humigit-kumulang 60 pinaghihinalaang subersibo ang pinatay ng Guardia Civil at ang kanilang mga bangkay ay kalaunan ay inilibing sa isang sulok ng plasa ng bayan. Sa kalapit na [[Aringay]], 96 na mamamayan ang binaril nang walang paglilitis ng mga puwersang Espanyol. Isang monumento ang itinayo kalaunan sa plasa upang parangalan ang mga makabayang ito. Noong ika-10 ng Setyembre 1896, inaresto ng mga awtoridad ng Espanya, sa pangunguna ni ''Friar Rafael Redondo'', si ''Dr. Si Lucino Almeida'', ang pinakamataas na opisyal ng mga katutubong opisyal sa La Union, kasama ang iba pang pinaghihinalaang rebolusyonaryo. Sila ay inakusahan ng pagkakasangkot sa isang gawa-gawang sabwatan upang patayin ang mga opisyal ng Espanya, batay sa isang maling pag-amin mula sa isang telegrapo. Si Almeida at 20 iba pang kilalang mga katutubo ay ipinatapon sa [[Balabac Island|Balabac Island, Palawan]]. Sa kabila ng mga pangyayaring ito, ang La Union ay tinawag na ''una provincia modelo'' (isang huwarang lalawigan) noong 1897 ng pro-gobyernong ''El Comercio'' dahil sa mga kontribusyon nito sa depensa ng Espanya. Gayunpaman, noong 1898, nasira ang relatibong katahimikan ng La Union nang ang isang pag-aalsa at masaker sa [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] ay nagpasiklab ng malawakang kaguluhan.<ref>{{Cite book |title=Año 1854: Espediente Reseña de la Provincia de La Union desde su Creación en Mar48 hasde su Creación en Mar48 en Mar48. |publisher=Philippine National Archives (PNA) |serye=Erección del Pueblo, La Union: 1850–1882 |location=Manila |pages=Fol. 1–4, Leg. 97 |language=es}}</ref> '''Pag-aalsa noong 1898''' Nagsimula ang rebolusyon sa La Union noong 22 Mayo 1898, na may maliit na pag-aalsa sa [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]]. Isang putok mula sa isang maliit na [[revolver]] ("''“una revolver pequeña”'') ang narinig, na nagpasiklab sa ''“mapanghimagsik na kilusan ng Union.”'' <ref name=":65" /> Isang putok mula sa revolver na ito ang tumapos sa buhay ng kinasusuklaman na [[Agustinian frayle]], si ''Mariano Garcia'', na siyang nagtapos sa pamamahala ng Espanya sa probinsya. Sinalakay ng mga galit na rebolusyonaryo ang kumbento, dinakip ang pari, ikinadena, at pinugutan ng ulo, ang kanyang ulo ay gumulong sa lupa na parang bola ng soccer. Ang gawaing ito ay nagpasiklab ng serye ng malawakang masaker ''(“[[hecatomb]]es”)'' sa buong probinsya.<ref name=":65" /> Ang kasunod na karahasan ay humantong sa masaker ng iba't ibang indibidwal, kabilang ang mga bisita ni Garcia at iba pa. Ang mga kababaihan ay naging biktima rin ng mga brutal na gawain, kung saan isang tindera sa [[San Fernando, La Union|San Fernando]] ang nawalan ng pag-iisip. Sa [[San Juan, La Union|San Juan]], ang mga naninirahang pro-Espanyol ay pinaslang, habang sa Caba, ang mga simpatisador na pro-Espanyol ay dinakip at ibinilanggo nang "[[Sapilitang pagkawala|hindi nakakausap]]" sa mga bundok. Sa Bauang, ang mga rebolusyonaryo ay nakipaglaban sa mga sundalong Espanyol at sinakop ang munisipyo, sa pangunguna ni "Kapitan Remigio Patacsil".<ref name=":65" />[[File:Manuel Tinio.jpg|thumb|235x235px|'''[[Manuel Tinio|Gen. Si Manuel Tinio, ang pinunong namuno sa rebolusyong Pilipino sa La Union, ay nakipaglaban sa ilang magiting na labanan laban sa mga puwersang Espanyol sa mga pangunahing bayan tulad ng Darigayos ([[Luna, La Union|Luna]]), [[Bacnotan]], Rabon ([[Rosario, La Union|Rosario]]), [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[Bangar, La Union|Bangar]], at [[Balaoan]]. Sa kabila ng matinding pagkalugi at pagliit ng suplay, ang mga puwersang Espanyol sa ilalim ni ''Tenyente Koronel Jose Herreros'' ay nagsagawa ng limang araw na depensa sa ''Casa Real''. Gayunpaman, kalaunan ay natalo sila ng mga rebolusyonaryo sa mga bayan tulad ng Bangar, Bacnotan, at Balaoan, at napilitan ang mga Espanyol na sumuko. Ang huling paninindigan sa Balaoan ay nakita ang mga pwersang Espanyol na nakabarkada sa kumbento, ngunit sa kabila ng kanilang magiting na depensa, sila ay nalampasan, at marami ang nakatakas sa [[Ilocos Sur]].<ref name=":65" /> Noong 22 Hulyo, dumating sa San Fernando ang [[Nueva Ecija|Novo-Ecijano]] tropa, na pinalakas sa mahigit 600 tauhan, pagkatapos sumuko si [[Dagupan]] kay [[Francisco Makabulos|''Heneral Francisco Makabulos'']]. Ang bayan ay kinubkob ng mga rebolusyonaryo sa pamumuno ni ''Heneral'' ''Mauro Ortiz''. Ang mga pwersang Espanyol, na pinamumunuan ni ''Lieutenant Colonel Jose Garcia Herrero'', ay nagpatibay ng kanilang sarili sa mga pangunahing gusali, naghihintay ng mga reinforcement. Ang sumunod na labanan ay tumagal nang 120 oras, kung saan tiniis ng mga tropang Espanyol ang matinding mga kondisyon.<ref name=":65" /> Si ''Major Ceballos'', na sumuko sa Dagupan, ay sinubukang makipagnegosasyon para sa pagsuko ng mga puwersang Espanyol sa San Fernando, na sa huli ay nakumbinsi si Herreros na sumuko. Ang mga mapagmalaking Espanyol kasama ang ''Cuerpos de Voluntaries'' (Corps of Volunteers) ay hindi basta-basta nagtaas ng puting bandila. Ito ang humantong sa paglagda sa ''Actas de Capitulaciones'' (Mga Gawa ng Pagsuko), at ang San Fernando ay naging ika-13 sa 29 na bayan na nakasaksi sa pagsuko ng mga Espanyol, kung saan 400 sundalo at walong opisyal ang sumuko.<ref name=":65" /><ref name=":7" /> Matapos makuha ang San Fernando, ang Tinio Brigade at iba pang mga rebolusyonaryo ay nagpatuloy sa hilaga mula Hulyo 31 – Agosto 18, 1898. Kabilang sa mga pangunahing larangan ng labanan ang mga palayan ng San Juan, Bacnotan, Namacpacan, Balaoan, at Bangar. Maraming lokal na [[Katipunero]] ang sumali sa Tinio Brigade pagkatapos ng pagsubok na ito, na nakasaksi ng matigas na paglaban mula sa mga nakakulong na tropang Espanyol sa [[kumbento]].<ref name=":65" /> '''Pangwakas na Tagumpay''' [[File:Katipuneros.jpg|left|thumb|228x228px|[[Katipuneros]] c.1890s]] Sa [[Ilog Amburayan|Lambak ng Amburayan]], nagtayo ang mga puwersang Espanyol ng mga depensibong trinsera at naglagay ng mga bitag na [[kawayan]]. Gayunpaman, ang [[Rebolusyonaryo|mga rebolusyonaryo]], na pinasigla ng mga nakaraang tagumpay, ay sumalakay nang may panibagong sigla.<ref name=":65" /> Sa [[San Juan, La Union|San Juan]], sinunog nila ang mga gusali ng munisipyo at ang mga tahanan ng [[mga taong Criollo|mga insulares ng Espanya]], na nagresulta sa isang masaker ng mahigit 100 pamilya na nagtangkang tumakas. Sa [[Agoo]], ang mga simpatisador na pro-Espanyol ay nahuli at pinatay sa mga bundok.<ref name=":65" /> Habang umaatras ang mga puwersang Espanyol, pinalakas nila ang kanilang mga posisyon sa Balaoan at [[Bangar, La Union|Bangar]], ngunit mabilis na pinatibay ng mga rebolusyonaryo ang kanilang sariling mga depensa. Anumang potensyal na karagdagang puwersa mula sa mga kalapit na probinsya ay hinarangan.<ref name=":65" /> Sa Darigayos Cove, sinunog ng mga rebeldeng Pilipino ang lahat ng mga bangkang nakaangkla, na pumigil sa pagtakas sa pamamagitan ng dagat. Pagkatapos ay lumipat ang mga rebolusyonaryo sa Bangar, matagumpay na kinubkob ang mga puwersang Espanyol, na nagresulta sa isang mapagpasyang tagumpay noong 7 Agosto 1898. Ang pagsuko ng 87 Espanyol ay nagmarka ng isang mahalagang milestone, kung saan ang natitirang mga puwersa ay tumakas patungong Ilocos pagkatapos lamang ng apat na araw na labanan, na nakakita ng kaunting mga nasawi sa mga Pilipino.<ref name=":65" /> Pagsapit ng 18 Agosto 1898, nakamit ng La Union ang pangwakas na tagumpay, na nagmarka ng tiyak na pagbagsak ng paglaban ng mga Espanyol sa probinsya. Ang tagumpay na ito ang nagpalapit sa mga rebolusyonaryo sa kanilang sukdulang layunin na maging malaya mula sa kolonyal na pamamahala ng Espanya.<ref name=":65" /> ==== Digmaang Pilipino-Amerikano ==== {{Tingnan din|Digmaang Pilipino-Amerikano}} [[File:Labanan sa Quingua.jpg|left|thumb|240x240px|'''Digmaang Pilipino-Amerikano''' 1889]] Ang [[Digmaang Pilipino-Amerikano|Digmaang Pilipino-Amerikano]] sa La Union ay nagsimula noong gabi ng Pebrero 4–5, 1899, na minarkahan ng pagtunog ng mga kampana ng simbahan sa buong probinsya.<ref name=":11">{{Banggitin ang aklat |last=Scott |first=William Henry |title=Mga Tugon ng Ilokano sa Pagsalakay ng Amerika, 1900–1901 |date=1986 |publisher=New Day Publishers |isbn=9711003368 |editor-link=William Henry Scott (historian) |location=Lungsod ng Quezon |pages=44–178 |language=en}}</ref> Ni Abril 1899, ang mga gerilyang Pilipino, sa ilalim ng pamumuno ni [[Manuel Tinio|Heneral Manuel Tinio]], ay naghanda para sa labanan, na nagtayo ng [[trench]] sa buong lalawigan. Ang puwersa ni Tinio ay umabot sa 1,904, kabilang ang 68 opisyal, 200 [[Bolomen|mga tauhan ng bolo]] ''"hermano"'', 284 [[mga katulong]] tulad ng mga tagapag-armas, [[Mga Telegrapo|mga telegrapo]], mga medical corpsmen, [[kabalyeriya]], [[artilerya]]men, at dalawang Espanyol na inhinyero na nakadestino sa Hilagang Luzon.<ref name=":11" /><ref name=":13">{{Banggitin ang aklat |last=Ochosa |first=Orlino A. |title=Ang Brigada ng Tinio: Paglaban Laban sa mga Amerikano sa mga Lalawigan ng Ilocos, 1899–1901 |date=1989 |publisher=New Day Publishers |isbn=9711003406 |location=Lungsod ng Quezon}}</ref> Noong ika-16 ng Nobyembre 1899, dumating si [[Emilio Aguinaldo|Pangulong Emilio Aguinaldo]] sa La Union sa pamamagitan ng [[Tubao]] trail, patungo sa [[Aringay]], kung saan siya ay tinanggap ng mga taong-bayan (''cailianes'') at mga elite (''babaknang''). Mula sa Aringay, ipinagpatuloy ni Aguinaldo ang kanyang paglalakbay sa [[Caba, La Union|Cava]], [[Bauang]], at [[Naguilian, La Union|Naguilian]] kung saan sila nagpalipas ng gabi sa [[kumbento]].<ref name=":65" /> [[File:YOUNG, S.B.M. GENERAL LCCN2016857332 (crop).jpg|thumb|215x215px|[[Samuel Baldwin Marks Young|'''Gen. Samuel B.M. Young''']], Mga Namumunong Brigada sa Distrito ng Hilagang Luzon.]] Noong ika-18 ng Nobyembre 1899, ang mga puwersang Amerikano sa ilalim ni [[Samuel Baldwin Marks Young|Heneral Samuel Baldwin Marks Young]] ay pumasok sa La Union, dumaong sa [[Rosario, La Union|Rosario]] sa pamamagitan ng ''Rabon Point'' sa baybayin upang habulin si Aguinaldo.<ref name=":65" /> Pagsapit ng takipsilim, ang mga puwersang Amerikano ay nakipaglaban sa 130 rebolusyonaryong Pilipino sa Tubao, sa pamumuno ni Kapitan Santiago Fontanilla'', na namuno sa isang puwersa ng apat na opisyal at 87 rifle. Pagkatapos ay nagtungo ang mga Amerikano sa Aringay, kung saan pinangunahan ni [[Matthew Arlington Batson|Major Matthew Arlington Batson]] ang isang pag-atake sa bayan kinabukasan ng umaga.<ref name=":11" /> Nasugatan siya sa isang labanan laban sa Guerrilla Unit No. 5, isang kaganapang kilala bilang ''Labanan sa Ilog Aringay''.<ref name=":10" /> Sa buong linggo, naganap ang matinding labanan sa pagitan ng mga puwersang Amerikano at limang yunit ng gerilya ng mga Pilipino sa La Union na pinamumunuan ni Colonel Juan M. Gutierrez:<ref>{{Cite web |last=Ramirez |first=Mac |date=2021-02-02 |title=MGA GERILYA NG BANGAR: Ang magiting ngunit nakalimutang kasaysayan ng paglaban ng isang maliit na bayan noong Digmaang Pilipino-Amerikano |url=https://kodao.org/bangars-guerrillas-a-small-towns-valiant-yet-forgotten-history-of-resistance-during-the-philippine-american-war/ |access-date=2025-01-13 |website=Kodao Productions |language=en-US}}</ref> * Guerrilla Unit 1: Operated in [[Bangar, La Union|Bangar]], [[Luna, La Union|Namacpacan]] (Luna), at [[Sudipen]] sa ilalim ng ''Captain Anacleto Mendoza''. * Guerrilla Unit 2: Operated in [[Balaoan]], [[Bacnotan]], and [[Santol, La Union|Santol]] (rancheria of Balaoan) under ''Captain Aniceto Angeles''. * Guerrilla Unit 3: Operated in [[San Juan, La Union|San Juan]], [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[San Gabriel, La Union|San Gabriel]], at [[Bagulin]] sa ilalim ng ''Captain Furtunato Gaerlan''. * Guerrilla Unit 4: Operated in [[Bauang]], [[Caba, La Union|Caba]], [[Naguilian, La Union|Naguilian]], at Galiano (ngayon [[Burgos, La Union|Burgos]]) sa ilalim ng ''Captain Rivera''. * Guerrilla Unit 5: Operated in [[Aringay]], [[Tubao]], [[Agoo]], and [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] under ''Captain Santiago Fontanilla''. Sabay-sabay na mga labanan ang naganap sa iba't ibang bayan, kabilang ang Santo Tomas, Aringay, Naguilian, Bauang, at San Fernando. Pagsapit ng Nobyembre 19, nasakop na ng mga Amerikano ang Santo Tomas at Agoo. Noong Nobyembre 20, pinasok ni Heneral Young ang San Fernando kung saan inilarawan ang bayan bilang "serye ng pinakamatinding kuta," na sinakop ang punong-himpilan ng rebolusyonaryo at tinatayang mayroong 1,000 rebeldeng Pilipino. Ilang rebolusyonaryo ang nabihag. [[File:Mga sundalong Pilipino sa labas ng Maynila 1899.jpg|left|thumb|250x250px|'''Rebolusyonistang Pilipino''', circa 1899]] Samantala, ipinagpatuloy ni Aguinaldo ang kanyang pagtakas, naglakbay sa mga kalsada sa bundok ng San Fernando, San Juan, at Bacnotan, na muntik nang hindi mahuli. Pagdating sa Balaoan, nalaman niya ang isang plano upang ipaghiganti si [[Antonio Luna|Heneral Antonio Luna]], na napatay limang araw na ang nakalilipas. Ang planong ito, na nilayong maganap sa bayan ng ina ni Luna na Namacpacan (ngayon ay Luna), ay napigilan ni Doña Laureana Luna y Novicio. Noong ika-21 ng Nobyembre, dumating si Aguinaldo sa Bangar, kasama si Heneral Tinio, bago nagpatuloy sa kanyang paglalakbay patungong [[Ilocos Sur]]. Sa parehong araw, ang ''gobernador ng insurekto'' ng La Union, si Dr. Don Lucino Almeida y Almendrada, ay nagbigay ng courtesy call kay Heneral Young, na nag-aalok ng tulong sa gobyerno ng Estados Unidos. Pagsapit ng Nobyembre 23, narating ni Young ang Namacpacan (ngayon ay Luna).<ref name=":65" /> [[File:Lucino Almeida y Almendrada.jpg|thumb|202x202px|Insurrecto La Union Gobernador '''Don Lucino Almeida,''' na naglingkod noong 1899-1901.]] Habang tila nakikipagtulungan sa mga puwersa ng Estados Unidos, palihim na sinuportahan ni Almeida ang mga gerilyang Pilipino sa pamamagitan ng pagtatatag ng isang network kasama ang mga pinuno ng bayan at mga pinuno. Nag-mobilisa siya ng mga mapagkukunan tulad ng pera, bigas, at mga probisyon para sa mga gerilya, at ang kanyang [[Hacienda|''haciendas'']] sa San Juan, Balaoan, at Bacnotan ay nagsilbing mga lihim na taguan ng gerilya.<ref name=":11" /><ref name=":65" /> Mula Enero hanggang Pebrero 1900, ang Tinio [[Brigade]] ay nakibahagi sa ilang labanan laban sa mga puwersang Amerikano sa La Union, na nakamit ang mga kapansin-pansing tagumpay kahit na mas kaunti ang bilang. Noong Enero, naitaboy nila ang mga puwersang Amerikano sa Malabita, San Fernando at tinambangan ang isang 40-kataong patrol malapit sa [[Bangar, La Union|Bangar]]. Noong Pebrero, nagsagawa sila ng karagdagang mga pagtatambang sa Sabang, Bacnotan, Panicsican, San Juan, at Kagunan sa Balaoan. Noong ika-26 ng Pebrero, matagumpay silang gumanti laban sa isang pagtatambang sa pagitan ng San Juan at Bacnotan, na ikinamatay ng ilang tropang Amerikano, kabilang ang isang kapitan-doktor, at nakakuha ng mga suplay.<ref name=":65" /> [[File:Insurgent soldiers in the Philippines 1899.jpg|left|thumb|224x224px|Mga sundalong Pilipinong '''rebolusyonaryo''' c. 1899]] Pagsapit ng Abril 1900, si [[William P. Duvall|Colonel William Penn Duvall]], ang gobernador militar ng Estados Unidos ng San Fernando, ay naghinala sa mga aktibidad ni Almeida. Si Unang Tenyente William Thomas Johnston ay inatasan upang imbestigahan ang pagkakasangkot ni Almeida sa paglaban. Pagkatapos ng ilang buwan ng pagsisiyasat, si Almeida ay hinatulan sa korte militar noong ika-3 ng Hunyo 1900, at ipinatapon sa [[Guam]] noong Enero 1901. Kasunod ng paghatol kay Almeida, ang mga lokal na pinuno sa San Fernando, Bacnotan, San Juan, Tubao, Agoo, at Rosario ay tumigil sa pagsuporta sa mga gerilya. Marami sa mga dating tagasuporta ni Almeida ang nagpalit ng katapatan upang iligtas ang kanilang sarili, kaya naman natanggap nila ang palayaw na mga chameleon o ''"balimbing."'' Ang mga pagsisikap ni Johnston laban sa mga gerilya, sa tulong ng mga lokal na espiya, ay nakatulong sa pangkalahatang kampanya ng pagpapatahimik.<ref name=":11" /> Isa sa kanila, si ''Crispulo Patajo'' na katutubo mula sa Bauang, ay nagsilbing espiya, tagamanman at pinuno para sa mga puwersa ng Estados Unidos upang sugpuin ang paglaban ng gerilya sa probinsya.<ref name=":65" /> [[File:Fighting in the Philippines; mga tunay na orihinal na litrato (1899) (14760743836).jpg|thumb|239x239px|Mga tropang Amerikano c, 1899]] Noong Abril 17, 1900, inatake at pinatahimik ng mga puwersa ni Patajo ang presensya ng gerilya sa Barrio Castro, Bangar, kung saan nakuha nila ang mga armas at napilitang umatras ang mga rebelde. Mula Mayo hanggang Hunyo 1900, pinangunahan ni Crispulo Patajo ang matagumpay na mga operasyon laban sa mga gerilya sa buong La Union.<ref name=":65" /> Sinalakay niya ang pangkat ni Fontanilla sa Kabundukan ng Pagalan noong ika-26 ng Mayo, na ikinamatay ng 10 rebelde at nabihag ang 13 rifle. Patuloy na nililinis ng kanyang mga puwersa ang mga bayan tulad ng Naguilian, Bauang, at Aringay, na ikinamatay o nabihag ang mga gerilya.<ref name=":65" /> Sa San Fernando, pinatahimik ni Patajo ang bayan sa loob ng isang linggo, nabihag ang mga opisyal at nakuha ang mga rifle. Tinarget din niya ang mga bayan sa hilaga tulad ng San Juan at Bacnotan, na napatay ang isang kompanya ng gerilya at nabihag ang 80 rifle. Sa kabila ng mga tagumpay na ito, nakatakas sina Colonel Juan Gutierrez at [[Joaquin Luna]] at inilipat ang kanilang kampo sa mas hilaga.<ref name=":65" /> Sa pagitan ng Marso at Abril 1901, nakipagsagupaan ang mga pwersang gerilya sa pamumuno ni Aniceto Angeles, Sixto Hipolito, at Santiago Fontanilla sa mga tropang Amerikano sa iba't ibang lugar, kabilang ang Sitio Guilong (Balaoan), Sitio Kalumboyan (Balaoan), Sitio Nabual (Bacnotan), at Barrio Castro (Banref Anigarcet)< /> Habang nakamit nila ang ilang mga tagumpay, ang kanilang pagiging epektibo ay nabawasan dahil sa panloob na pagkakabaha-bahagi, kawalan ng disiplina, at kabiguan na mapanatili ang pagkakaisa.<ref name=":65" /> Pagsapit ng 1 Mayo 1901, sumuko ang Tinio Brigade sa mga Amerikano sa [[Sinait|Sinait, Ilocos Sur]], na minarkahan ang pagtatapos ng Philippine-American War sa La Union at sa nakapaligid na rehiyon.<ref name=":13" /><ref name=":11" /><ref name=":65" /> ===Panahon ng Kolonyal na Amerikano=== {{Tingnan din|Panahon ng kolonyal na Amerikano sa Pilipinas}}Pagkatapos ng [[Digmaang Pilipino–Amerikano|Digmaang Pilipino-Amerikano]], ang La Union, tulad ng karamihan sa bansa, ay naharap sa malawakang kaguluhan. Ang mga rebolusyonaryong pinuno ng La Union tulad nina Kapitan Aniceto Angeles, Francisco Peralta, at Koronel Juan M. Gutierrez ay pinatay sa pamamagitan ng [[Pagbitay|public pagbitay]] at [[Pagbitay sa pamamagitan ng firing squad|firing squad]] sa plaza ng bayan ng [[Bangar, La Union|Bangar]] at [[San Fernando, La Union|San Fernando]], na nagbibigay-diin sa malupit na resulta ng tunggalian.<ref name=":65" /><ref name=":11" /> [[File:Gen. W.P. Duvall LCCN2014685714.jpg|thumb|236x236px|[[William P. Duvall|'''Koronel William P. Duvall''']] ng ika-48 U.S. Volunteer Infantry]] Mula 1899 hanggang 1901, ang La Union ay nasa ilalim ng pamamahalang militar, kung saan si [[William P. Duvall|Koronel William Penn Duvall]] ang namamahala sa parehong probinsya at [[Benguet]] simula noong ika-18 ng Marso 1900. Sa panahong ito, ang mga elite (''babakanang'') at mga mamamayan (''cailianes'') ay nagtiis ng sapilitang paglipat, [[mga pagpatay na hindi naaayon sa batas]], [[sekswal na pag-atake]] at malaking [[pinsala sa ari-arian]].<ref name=":65" /> Gayunpaman, ang panahong ito ng pamamahalang militar ay panandalian lamang. Noong 1901, lumipat ang La Union sa [[Pamahalaan Sibil|''pamamahala sibil'']], na hudyat ng pagsisimula ng isang mas organisado at demokratikong sistema na inspirasyon ng mga modelong Amerikano. Ang transisyon ay nagmarka ng isang pagbabago mula sa ''"[[Ispiritwalismo (kilusan)|espiritwalismo]]"'' na ipinatupad ng mga prayleng Katoliko sa ilalim ng pamamahala ng Espanya patungo sa isang sekular na sistema.<ref name=":65" /> Sa kabila ng pagbabagong ito, ang mga pinuno ng militar ng Estados Unidos, kabilang si Koronel Duvall, ay tumutol sa pagbitaw ng kapangyarihan at madalas na nakipaglaban sa [[Komisyon ng Pilipinas]], na pinamumunuan ni [[William Howard Taft|Gobernador Sibil na si William Howard Taft]]. Ang tunggalian ay lumala hanggang sa Kalihim ng Digmaan ng Estados Unidos [[Elihu Root]], na nakialam upang matiyak ang pormal na pag-aampon ng La Union ng pamamahala sibilyan noong 15 Agosto 1901.<ref name=":65" /> [[File:J. Ortega, Gobernador ng La Union (Portrait, 1905).jpg|kaliwa|thumb|195x195px|[[Joaquin Ortega|'''Joaquin J. Ortega''']], ang unang La Union Civil Governor, na nagsilbi noong 1901-1904]] [[Joaquin Ortega|Don Joaquin Vicente Eulogio J. Ortega]] ang naging unang sibilyang gobernador ng La Union, na nag-udyok sa isang bagong panahon ng pamamahala. Gayunpaman, ang mga pangunahing posisyon, tulad ng ingat-yaman ng probinsya, ay nanatiling nasa ilalim ng kontrol ng Amerika.<ref name=":65" /> Inuna rin ng administrasyong kolonyal ang [[edukasyon]], [[karapatang suffrage]], [[Mga karapatang sibil at politikal|mga karapatang sibil]], at [[Pakikilahok ng publiko (paggawa ng desisyon)|pakikilahok sa politikal]], sa gayon ay binibigyang kapangyarihan ang mga Pilipino na makisali sa [[Demokrasya|demokratikong proseso]].<ref name=":65" /> Pagpapakilala sa [[Thomasites]]—mga Amerikanong guro na inatasang itaguyod ang ''"[[Amerikanisasyon]]."'' [[Wikang Ingles|Ingles]] ang naging pangunahing midyum ng pagtuturo, na naglalayong itanim ang mga mithiin ng Amerika. Isang kapansin-pansing halimbawa ng tagumpay ng inisyatibong ito ay si [[Camilo Osías|Camilo Osias]], isang estudyante mula sa Balaoan, na nag-aral sa U.S. at kalaunan ay lumitaw bilang isang respetadong [[Guro|tagapagturo]] at [[lingkod-bayan]].<ref name=":65" /> [[File:Tubao municipal building.jpg|thumb|237x237px|'''[[Tubao]] Municipal Building''', c. 1940s]]Pagsapit ng 1902, ang sistema ng edukasyon sa La Union ay lumago upang maisama ang 89 na paaralan na nakakalat sa iba't ibang ''pueblos'' (bayan). Isang kabuuang 8,917 na mag-aaral ang naka-enroll—5,652 lalaki at 3,265 babae—na bumubuo sa 15% ng populasyon ng lalawigan. Itinatag ang mga paaralan sa mga pangunahing bayan tulad ng San Fernando, Bangar, Rosario, Aringay, Cava, Agoo, Balaoan at Namacpacan (Luna), at ang ilan ay tumatakbo sa mga kumbento na ginamit muli noong panahon ng Espanya.<ref name=":65" /> Noong 1902, itinatag ang mga lupon ng [[kalusugang pampubliko]] upang tugunan ang mga krisis sa kalusugan tulad ng mga pagsiklab ng [[kolera]]. Ang mga hakbang na ginawa noong epidemya ng 1902 ay napatunayang epektibo sa pagsugpo ng matinding pagsiklab noong 1908–1909.<ref name=":65" /> Itinaguyod ni Gobernador Sixto Lachica Zandueta ang pagtatatag ng isang resident health officer para sa La Union, na humantong sa paglikha ng isang sub-health district noong 1910. Patuloy na bumuti ang kalusugan ng publiko sa ilalim ni [[Francis Burton Harrison|Gobernador Heneral Francis Burton Harrison]] (1913–1921), na may mga koordinadong pagsisikap na makabuluhang nagbawas sa mga kaso ng kolera noong 1914.<ref name=":65" /> {{Maraming larawan | image1 = Ika-22 Infantry ng Estados Unidos sa Camp Wallace, Kapuluang Pilipino c1902.jpg | caption1 = Ika-22 Infantry ng Estados Unidos sa Camp Wallace, bandang 1902 | image2 = Ang American Military Post, San Fernando de Union.jpg | caption2 = American Military Post, Camp Wallace, bandang 1904. | direksyon = patayo | align = kaliwa | kabuuang_lapad = 200 }} Noong 1902, itinatag ang [[Naval Station Ernesto Ogbinar|Camp Wallace]] sa Poro Islet, San Fernando, sa ilalim ni [[Frank Tompkins|Kapitan Frank Tompkins]], dahil itinuturing itong isang estratehikong lokasyon. Pormal itong nakuha ng U.S. bilang isang reserbasyon militar noong 1 Setyembre 1903, at nagtakda ng mga alituntunin ang Kagawaran ng Digmaan para sa paglikha nito noong 13 Oktubre 1903. Sinuportahan ni Gobernador Joaquin Ortega ang pagtatatag ng isang permanenteng puwesto militar sa San Fernando, na inendorso ang isang petisyon na nilagdaan ng 2,637 mamamayan noong 9 Agosto 1902.<ref name=":65" /><ref>{{Banggitin ang aklat |title=Taon 1892: Memoria de la Provincia de La Union Correspondente al Taon de 1891 |publisher=Philippine National Archives (PNA) |location=La Union |pages=Fol. 18 |language=es}}</ref> Ang pagsasama ng mga di-Kristiyanong tribo mula sa [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera|Mga Cordillera]], na tinutukoy bilang ''“taga-Montañosa,”'' ay naging isa pang prayoridad. Noong 1902, iminungkahi ni Gobernador Taft na isama ang mga grupong ito sa kodigo munisipal o pagsamahin ang mga ito sa [[Benguet]]. Pagsapit ng 1905, ang mga tensyon sa pagitan ng mga taga-pababa ng Bangar at mga komunidad sa kabundukan ay humantong sa mga interbensyon ng korte. Noong 1906, ang mga paninirahan ng [[mga taong Igorot|mga Igorot]] ay inilipat sa mga sub-probinsya ng Benguet at [[Amburayan]] sa ilalim ng [[Lepanto-Bontoc|lalawigan ng Lepanto-Bontoc]] upang malutas ang mga hindi pagkakaunawaan sa hurisdiksyon at buwis. Noong 1911, maraming di-Kristiyano ang humingi ng pahintulot na manirahan sa mababang lugar.<ref name=":65" /> [[File:Isang pronouncing gazetteer at heograpikal na diksyunaryo ng Philippine Islands, United States of America na may mga mapa, tsart at mga guhit (1902) (14775376721).jpg|thumb|211x211px|Gazetteer ng [[San Fernando, La Union|San Fernando]] Harbor Map, 190] Pagsapit ng 1912, ganap na pinagsama-sama ang mga komunidad ng Igorot ''"Bago"'' sa [[Rosario, La Union|Rosario]], [[Tubao]], [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[San Juan, La Union|San Juan]], at [[Bacnotan]]. Ang mga pagsasaayos sa hangganan at ang pagbabago ng mga pamayanan sa kabundukan sa [[township]]s ay sumunod, kung saan ang [[Pugo, La Union|Pugo]] ay opisyal na naging isang township noong 11 Disyembre 1911. Sa kabila ng mga panukala para sa isang bagong lalawigan, ang mga munisipal na distrito ng Sudipen, San Gabriel, Santol, Pugo, Bagrefulin, at Burgos ay nanatiling bahagi ng mga modelong ito ng La6. relasyong Kristiyano-Igorot noong panahon ng kolonyal. Pagsapit ng 1920, [[San Gabriel, La Union|San Gabriel]], Pugo, [[Sudipen]], at [[Santol, La Union|Santol]] ay naging mga opisyal na bayan sa ilalim ng ''Section 2 of Act No. 2877'', o ang ''Revised Administrative Code of the Philippine Islands''; Sinundan ito ng [[Bagulin]] noong 1922, at ng [[Burgos, La Union|Burgos]] noong 1925, sa ilalim ng ''Executive Order No. 54.''<ref>{{cite web |date=30 Hulyo 1947 |title=Executive Order No. 72, s. 1947 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1947/07/30/executive-order-no-72/ |access-date=20 Marso 2023 |website=[[Official Gazette (Philippines)]] |publisher=[[Pamahalaan ng Pilipinas]]}}</ref><ref name=":65" /> [[File:Aringay Abandoned Tunnel.jpg|left|thumb|208x208px|'''[[Centennial Tunnel (Aringay)|Aringay Centennial Tunnel]],''' na itinayo noong 1913, ay nilayong ikonekta ang [[Benguet]]]] Sa ilalim ni [[William Cameron Forbes|Gobernador Heneral William Cameron Forbes]] (1909–1913), umunlad ang pagpapaunlad ng imprastraktura sa La Union. Pinalawak ang mga kalsada, paliparan, daungan at riles ng tren ([[Ferrocarril de Manila-Dagupan]]), kung saan ang linya ng riles ay umabot sa [[Aringay]] noong 1910 at [[Bauang]] noong 1918. Ang pinahusay na koneksyon na ito ay lubos na nagpalakas sa lokal na ekonomiya, lalo na sa katimugang La Union, sa pamamagitan ng pag-uugnay nito sa [[Dagupan]].<ref name=":65" /> Kabilang sa mga pangunahing proyekto ang pagtatayo ng ''Taboc Bridge'' sa ''San Juan-Bacnotan Road'', ang [[Naguilian Road|Bauang-Naguilian Road]], ang ''Bacnotan-Balaoan Wagon Road'', ang ''San Fernando [[Wharf]]'', at ang sistema ng irigasyon ng [[Amburayan River]], na sumuporta sa tabako at mga palayan, na nagpapalakas sa agrikultura at kalakalan.<ref name=":65" /> {{Maraming larawan | image1 = Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157043.jpg | image2 = Landing Fields - Philippines - Nagvilian - NARA - 68161060.jpg | direksyon = patayo | align = kanan | image3 = Landing Fields - Philippines - Luzon Island - NARA - 68161146.jpg | caption_align = gitna | footer = Aerial Landing Fields sa La Union, American Regime, 1930–1940s | footer_align = gitna | caption1 = San Fernando | caption2 = Naguilian | caption3 = Rosario }} Pagsapit ng 1915, sa ilalim ni Gobernador Mauro Ortiz, ang ''[[Naguilian Road]]'' ay pinalawak hanggang sa [[Baguio]], ang [[Poro Point|''San Fernando Port'']] ay naging operasyonal, ang ''Balaoan-Bacnotan Road'' ay pinasimulan, at ang ''Baroro'' at ''Darigayos Bridges'' ay natapos. Pagsapit ng 1921, mahigit 150 kilometro ng mga kalsada ang naitayo, na nagpapadali sa komersyo at transportasyon ng mga kalakal.<ref name=":65" /> Ang paglipat sa [[Komonwelt ng Pilipinas|Philippine Commonwealth]] noong 1935 ay nagbigay sa La Union ng mas malawak na awtonomiya at mga pagkakataon para sa pakikilahok sa politika, bagama't nanatili ang mga istrukturang kolonyal. Ang panahong ito ay nagtaguyod ng lokal na pag-unlad habang pinapalakas ang impluwensya ng Amerika. Ang ganap na kalayaan ay nanatiling mahirap makamit hanggang sa makamit ng Pilipinas ang soberanya noong 1946. [[File:Tubao Catholic School.jpg|left|thumb]] Ang panahon ng kolonyal ng Amerika ay nag-iwan ng magkahalong pamana sa La Union. Bagama't nagdala ito ng modernisasyon sa edukasyon, imprastraktura, at kalusugan ng publiko, pinatibay din nito ang pagdepende ng kolonyal at nagdulot ng pangmatagalang epekto sa kultura at lipunan. Ang alaala ng paglaban at ang patuloy na pakikibaka ng probinsya para sa pagkakakilanlan ay patuloy na humuhubog sa makasaysayang salaysay at mga mithiin nito para sa sariling pagpapasya. Habang hinihintay ng mga Pilipino ang kalayaan sa ilalim ng [[Tydings–McDuffie Act|Tydings-McDuffie Act]], sumiklab ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], na lalong nagpaantala sa kanilang mga mithiin para sa soberanya.<ref>[http://www.launion.gov.ph/page.php?262 Profile ng La Union: Gallery of Governors – Province of La Union :: Opisyal na Website<!-- Pamagat na nabuo gamit ang bot -->]</ref> ===Panakop ng mga Hapones=== {{tingnan din|Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Pilipinas|Pagsalakay ng mga Hapones sa Golpo ng Lingayen|Pwersa ng Hukbong Sandatahan ng Estados Unidos sa Pilipinas – Hilagang Luzon}} [[File:Lingayen Gulf Landings 1941.jpg|left|thumb|242x242px|'''Lingayen Gulf''' Mga Paglapag sa La Union at ang Pagsulong ng mga Hapones, Disyembre 1941]] Ang [[kampanya ng Pilipinas (1941–1942)|pagsalakay ng mga Hapones]] sa La Union noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay isang mahalagang sandali sa kasaysayan ng lalawigan, dahil sa estratehikong kahalagahan nito sa parehong puwersa ng [[Allied]] at Hapones. Noong ika-8 ng Disyembre 1941, inilunsad ng Japan ang isang pag-atake sa mga instalasyong militar ng U.S. kabilang ang [[Naval Station Ernesto Ogbinar|Camp Wallace]] at mga residential area sa probinsya, kasunod ng pag-atake sa [[Pearl Harbor]].<ref>{{Cite web |title=HyperWar: Hukbong Katihan ng US sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig: Pagbagsak ng Pilipinas [Kabanata 6] |url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-P-PI/USA-P-PI-6.html |access-date=2024-11-25 |website=www.ibiblio.org}}</ref> Pagsapit ng ika-11 ng Disyembre, matagumpay na nasakop ng mga puwersang Hapones ang [[Vigan]] at nagpadala ng mga karagdagang tropa upang sakupin ang [[Laoag]] at ang paliparan nito. Habang umatras ang mga puwersang Amerikano, iniwan ni [[Masaharu Homma|Tenyente Heneral Masaharu Homma]] ang isang maliit na garison sa Vigan at itinuro ang mga pangunahing pwersa upang suportahan ang mga operasyon sa [[Lingayen Gulf]]. Pagsapit ng Disyembre 20, ang pinagsamang pwersa ng Col. Kanno at [[Shizuichi Tanaka|Gen. Shizuichi Tanaka]] Detachments ay sumulong patimog sa Ruta 3. Pagsapit ng Disyembre 21, 1941, sinakop na ng mga puwersang Hapones ang [[Bacnotan]] kasunod ng matagumpay na pagtagumpayan ang mga depensa ng Pilipinas sa lugar. Noong Disyembre 22, sumulong sila sa [[San Fernando, La Union|San Fernando]] upang lalong pagtibayin ang kanilang posisyon. Dumaong din ang mga tropang Hapones sa [[Agoo]] at mabilis na naitatag ang kontrol sa bayan noong unang bahagi ng 1942. Sa kabila ng mabilis na pagsulong na ito, patuloy na nilabanan ng mga puwersang Pilipino at Amerikano ang pananakop ng mga Hapones, na nag-ambag sa mas malawak na pagsisikap ng kampanya ng mga Alyado sa Pilipinas.<ref name="William L. O'Neill p 115">William L. O'Neill, ''Isang Demokrasya sa Digmaan: Ang Labanan ng Amerika sa Loob at Ibang Bansa noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig'', p. 115 {{ISBN|0029236789}}</ref> '''Labanan ng Rosario (Pagsalakay sa Lingayen Gulf)''' {{Maraming larawan | image1 = Mga barkong pandigma ng US na pumapasok sa Lingayen Gulf 1945.jpg | caption1 = US Navy Battleship na pumapasok sa Lingayen Gulf, Enero 1945 | image2 = 8591Barangays Rosario, La Union 73.jpg | caption2 = Isang monumento na nagpaparangal sa mga bayani, beterano, at gerilya ng WWII sa Rosario, La Union. | direksyon = patayo | total_width = 220 }} Noong ika-22 ng Disyembre 1941, ang Japanese 4th Tank Regiment at ang 47th Infantry Regiment sa ilalim ng pamumuno ni Col. Isamu Yanagi, na sinusuportahan ng isang napakalaking flotilla ng mga barkong pandagat ay sinubukang dumaong sa [[Agoo]] upang gawin itong isa sa tatlong pangunahing beachhead para sa [[Pagsalakay ng mga Hapones sa Lingayen Gulf]], bagama't ang panahon ay nagpakalat ng kanilang mga puwersa at nagtulak sa kanila na mag-deploy sa isang malawak na bahagi ng dalampasigan na mula sa [[Paliparan ng Poro Point|Poro Point]] (San Fernando) hanggang sa timog ng Damortis. Kalaunan ay nakasagupa ng mga puwersang ito ang mga puwersang pandepensa ng commonwealth—na binubuo ng [[26th Cavalry Regiment]] ([[Philippine Scouts]]), ang Philippine 21st Division, ang Philippine 11th Division, at ang bagong tatag na Philippine 71st Division—sa tatawaging [[Labanan sa Rosario]].<ref name="Dull">{{Banggitin ang aklat |title=Isang Kasaysayan ng Labanan ng Imperial Japanese Navy, 1941–1945 |last=Dull |first=Paul S. |date=1978 |publisher=Naval Institute Press |isbn=1299324614 |pages=29–31}}</ref><ref name="Mga bangkang nagwasak sa Pasipiko - Lingayan Gulf">{{Banggitin ang web |title=Mga bangkang nagwasak sa Pasipiko – Lingayen Gulf, Luzon, Pilipinas |url=https://pacificwrecks.com/provinces/philippines_lingayen_gulf.html |website=pacificwrecks.com |access-date=14 Enero 2025 |archive-date=7 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707114726/https://pacificwrecks.com/provinces/philippines_lingayen_gulf.html |url-status=dead }}</ref> Noong panahon ng pananakop ng mga Hapones sa probinsya, ang La Union ay pinamunuan nina Gob. Jorge Camacho (1941–1942), Gob. Bonifacio Tadiar (1942–1944), at Gob. Bernardo Gapuz (1945) sa ilalim ng administrasyon ni [[Jose P. Laurel|Pangulong José P. Laurel]] na itinaguyod ng mga Hapones na [[Ikalawang Republika ng Pilipinas|pamahalaang "papet"]]. Ang probinsya ay nagtiis ng mahigpit na kontrol ng militar, sapilitang paggawa, kakulangan sa pagkain, at malawakang karahasan kabilang ang [[extrajudicial killings]] at [[sexual violence]]. Sa kabila ng mga kundisyong ito, lumitaw ang mga kilusang panlaban, kung saan maraming residente ang nakikilahok sa pakikidigmang gerilya laban sa mga puwersang Hapones. Ang mga kampo gerilya ay itinatag sa buong probinsya kabilang ang Camp Spencer sa [[Luna, La Union|Darigayos, Luna]] at Camp 121 at Barrio San Cristobal sa [[Bangar, La Union|Bangar]].<ref>{{Cite web |title=Lumang kampo gerilya ng La Union, tinatanaw bilang atraksyong panturista |url=https://mb.com.ph/2019/06/23/old-la-union-guerilla-camp-eyed-as-tourist-attraction/#google_vignette |access-date=2025-01-21 |website=Manila Bulletin |date=23 Hunyo 2019 |language=en}}</ref> '''Mangkaeng Massacre''' {{Maraming larawan | image1 = FvfNaguilanLaUnion0150 12.JPG | caption1 = Libingan ng mga Hindi Kilalang Sundalo, Naguilian | larawan2 = | caption2 = | direksyon = patayo | kabuuang_lapad = 190 | align = kaliwa }} Sa [[Naguilian, La Union|Naguilian]], mahigit 400 refugee mula sa mga baryo ng Imelda, Natividad, at Ortiz ay sumilong sa maliit at magubat na sitio ng Mangkaeng sa baryo Gusing Norte upang takasan ang mga pwersang Hapones na nakatalaga sa mismong bayan bilang bahagi ng [[Tomoyuki Yamashita|Heneral Tomoyat] reguard ni Yamashita|Heneral Tomoyat. [[Cordillera Central (Luzon)|Cordillera mountains]]. Ang lugar ay nagsilbing isang estratehikong ruta para sa mga sundalong Hapones na naglalakbay sa pagitan ng mga kampo ng kapatagan at Cordillera partikular na sa [[Baguio]].<ref name=":30">{{Cite web |last=PIA |date=2018-02-11 |title=Feature: a Tree-Bute: Pag-alala sa 400 Biktima ng Masaker sa Mangkaeng {{!}} Metro Cebu News |url=https://metrocebu.news/feature-a-tree-bute-remembering-the-400-victims-of-mangkaeng-massacre/ |access-date=2025-01-21 |language=en-US}}</ref><ref name=":31">Pamahalaan ng Munisipalidad ng Naguilian, La Union. (2018, Enero 23). ''Seremoniya ng paglalagay ng korona sa Libingan ng mga Hindi Kilalang Sundalo bilang paggunita sa mga sundalo ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.'' [Post sa Facebook]. Nakuha noong ika-21 ng Enero 2025, mula sa https://www.facebook.com/NaguilianLU/posts/january-23-2018-the-honorable-abraham-p-rimando-vice-mayor-of-the-municipality-o/1573239252756900/</ref> Noong madaling araw ng ika-23 ng Enero 1945, naglunsad ang mga tropang Hapones ng isang biglaan at brutal na pag-atake sa Mangkaeng, na naglalayong puksain ang mga potensyal na panlaban o mga saksi. Nabigla ang mga walang armas na taga-nayon nang pumutok ang putok ng baril ([[bayonet]]), na ikinamatay ng mga kalalakihan, kababaihan, at mga bata. Tinangka ng ilang pamilya na tumakas patungo sa kalapit na mga sapa at masukal na kagubatan, umaasang makakatago, ngunit walang humpay ang mga sundalo, hinahabol at pinapatay ang mga sumubok na tumakas. Ang iba ay nagtago sa kalapit na mga kuweba o palumpong, kumakapit sa pag-asang mabuhay habang naririnig ang mga sigaw ng mga nabihag. Nagawa ng ilang nakaligtas na makarating sa mga kalapit na nayon, kung saan binalaan nila ang iba tungkol sa masaker, na nagpalaganap ng pagkabigla at kalungkutan sa buong probinsya.<ref name=":30" /> {{Maraming larawan | image1 = Makasaysayang pananda at pasukan ng Camp Spencer NHCP.jpg | caption1 = USAFIP-NL "Camp Spencer" National Military Shrine and Park | image2 = Makasaysayang Pananda ng Camp Spencer NHCP.jpg | caption2 = Makasaysayang pananda ng Camp Spencer NHCP sa Darigayos, Luna | direksyon = patayo | align = kanan | kabuuang_lapad = 200 }} '''Labanan sa Baroro''' Noong ika-4 ng Enero 1945, nasakop ng mga puwersang Pilipino-Amerikano ang Tulay ng Baroro sa Bacnotan, na nagmamarka ng isang mahalagang punto ng pagbabago sa pagpapalaya ng probinsya noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Ang tulay, isang mahalagang kawing na nagdurugtong sa Hilagang Luzon sa San Fernando, ay isang estratehikong layunin para sa mga puwersang Alyado. Nagsimula ang operasyon sa isang pagsalakay ng 121st Infantry Regiment ng [[United States Army Forces in the Philippines – Northern Luzon|United States Sandatahang Lakas sa Pilipinas, Northern Luzon]] (USAFIP-NL), laban sa mga posisyon ng Hapon sa timog na pampang ng Ilog Baroro.<ref name=":32" /> Ang labanan ay kinakitaan ng matinding palitan ng putok, kung saan ang mga tropang Pilipino-Amerikano ay tuluyang nasiguro ang tulay pagkatapos ng matinding labanan. Ang tagumpay na ito ay gumanap ng mahalagang papel sa pagtiyak ng paglaya ng La Union at sinundan ng mga kasunod na operasyon, kabilang ang ''Labanan sa San Fernando'' at ang pagsakop sa Bacsil Ridge.<ref name=":32">{{Banggitin ang web |title=Kasaysayan {{!}} Lokal na Pamahalaan ng Bacnotan - Opisyal na Website |url=https://bacnotan.gov.ph/history/ |access-date=2024-10-02 |language=en-US}}</ref> '''Labanan sa San Fernando''' {{Maraming larawan | image1 = Ang Labanan sa San Fernando NHCP Historical Marker vicinity.jpg | caption1 = Kalapitan ng NHCP Historical Marker para sa Labanan sa San Fernando | image2 = 705Sevilla, San Fernando, La Union 65.jpg | caption2 = Ang Monumento ng Hindi Kilalang Sundalo, Lungsod ng San Fernando | direction = vertical | align = left | total_width = 220 }} Kasunod ng Labanan sa Baroro, naglunsad ang mga puwersang Alyado ng isang sama-samang pag-atake sa mga kuta ng Hapon sa timog ng Baroro. Kabilang dito ang mga operasyon na tumatarget sa mga pangunahing posisyon ng kaaway sa kahabaan ng Oaig Creek, kung saan ito tumatawid sa San Fernando–Camasin Road, pati na rin ang mga estratehikong lokasyon tulad ng Reservoir Hill, Insurrecto Hill, at Bacsil–Apaleng Range. Ang mga pagsalakay na ito ay naganap noong ikalawang linggo ng Pebrero 1945 bilang bahagi ng mas malawak na kampanya upang pangalagaan ang San Fernando at ang mga nakapalibot na lugar nito.<ref name=":33">{{Cite web |title=Ang Labanan sa San Fernando historical marker |url=https://readtheplaque.com/plaque/the-battle-of-san-fernando-historical-marker#gsc.tab=0 |access-date=2025-01-21 |website=Read the Plaque}}</ref> Pagsapit ng Marso 24, 1945, pagkatapos ng Labanan sa Bacsil Ridge, matagumpay na nasakop ng mga Alyado ang buong lugar ng San Fernando. Ang tagumpay na ito ang nagbigay-daan sa pagtatatag ng isang kritikal na base militar na "[[Naval Station Ernesto Ogbinar|Camp Wallce]]" sa Poro Peninsula, na naging punong-himpilan ng U.S. Army Base M. Ang lugar ay nagsilbi rin bilang isang mahalagang build-up zone para sa inaasahang pagsalakay sa Japan, na nagmamarka ng isang mahalagang hakbang sa paghahanda ng Allied para sa mga huling yugto ng [[Digmaang Pasipiko]].<ref name=":33" /> '''Labanan sa Bacsil Ridge''' Ang [[Labanan sa Bacsil Ridge]] na ipinaglaban noong Marso 1945 ay isa sa mga patuloy na pangunahing labanan ng Kampanya ng Pilipinas noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] sa pagitan ng mga sundalong Pilipino sa ilalim ng 121st Infantry Regiment, [[Kasaysayan ng Hukbong Katihan ng Pilipinas|Hukbong Komonwelt ng Pilipinas]], USAFIP-NL, sa ilalim ng pamumuno ni [[Russell W. Volckmann]], at ng [[Sandatahang Lakas ng Imperyo ng Japan|mga puwersang Imperyal ng Hapon]] sa ilalim ni [[Tomoyuki Yamashita|Heneral Tomoyuki Yamashita]].<ref name="Battle of Bacsil Ridge - PVAO">{{Cite web|title=Battle of Bacsil Ridge – PVAO|url=https://pvao.gov.ph/events/battle-of-bacsil-ridge/|access-date=2021-09-26|language=en-US|archive-date=2021-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926025420/https://pvao.gov.ph/events/battle-of-bacsil-ridge/|url-status=dead}}</ref> {{Maraming larawan | image1 = Bacsil Ridge Monument.jpg | caption1 = Monumento sa Bacsil Ridge, na nagmamarka sa lugar ng makasaysayang labanan | image2 = Bacsil Ridge historical marker.jpg | caption2 = Bacsil Ridge NHCP historical marker | direksyon = patayo | align = kanan | kabuuang_lapad = 200 }} Tinapos ng [[Labanan ng Bacsil Ridge]] ang isang buwang labanan para sa kontrol ng [[San Fernando, La Union|San Fernando]]. Ang mga tagapagtanggol ng Hapon na tinatawag na Hayashi Detachment, na binubuo ng 3,000 armadong sundalo at 2,000 walang armas na pwersang sumusuporta, ay sinakop ang San Fernando at mga nakapalibot na lugar na hindi pinayagang makapasok sa daungan ng bayan at isang kalsada patungo sa [[Baguio]]. Bilang bahagi ng Operasyon ng San Fernando-Bacsil, ang 1st Battalion ng 121st Infantry ay ipinadala upang paluwagin ang mga posisyon ng kaaway simula noong huling bahagi ng Pebrero sa tulong ng Allied Air Force.<ref>Volckmann, R., 954, We Remained, New York:W.W.Norton & Company, Inc.; {{ISBN|9780393350227}}</ref> Ang 1st Battalion ay gumawa ng pangkalahatang pag-atake sa tagaytay noong ika-16 ng Marso 1945 at nakipaglaban sa mga tagapagtanggol ng Hapon hanggang sa mabihag ang Bacsil noong ika-19 ng Marso. Sa parehong araw, nasakop ng ika-3 batalyon ang Reservoir Hill.<ref name="Labanan sa Bacsil Ridge - PVAO" /> Ang Labanan sa Bacsil Ridge sa pagitan ng mga sundalong Pilipino at mga kinikilalang gerilya at ng mga Hukbong Hapones ay nagresulta sa pagbawi ng San Fernando, La Union. Na nagresulta sa pagsakop sa San Fernando, La Union noong ika-23 ng Marso 1945, at [[Bacnotan]], La Union at ang opensiba ng militar sa buong lalawigan ay natapos noong ika-24 ng Marso pagkatapos ng dalawang buwang labanan.<ref name="Labanan sa Bacsil Ridge - PVAO" /><ref>{{Banggitin ang web |title=Mga Detalye ng Monumento |url=https://www.uswarmemorials.org/html/monument_details.php?SiteID=2627&MemID=3430 |access-date=2025-01-21 |website=www.uswarmemorials.org}}</ref> '''Paglaya ng Bauang'''[[File:Paglapit ng Puwersang Hukbong Dagat ng Estados Unidos sa Golpo ng Lingayen, Enero 1945 - Map.jpg|thumb|254x254px|Paglapit ng '''U.S. Puwersang Hukbong Dagat patungong Golpo ng Lingayen, Enero 1945 (Mapa)|kaliwa]]Ang Pagpapalaya sa [[Bauang]], ay bahagi ng mga operasyon ng San Fernando-Bascil na naglalayong palayain ang lalawigan ng La Union at buksan ang isa sa mga kalsada patungong [[Baguio]].<ref name="#OnThisDay - PVAO" /> Ang mga yunit mula sa [[Rosario, La Union|Rosario]], La Union kabilang ang mga elemento ng 2nd Battalion, 121st Infantry ng United States Army Forces sa Pilipinas – Northern Luzon (USAFIP-NL) sa ilalim ng pamumuno ni Major Diego Sipin, ay inatasang sumulong pahilaga patungong [[Bauang]]. Pinalakas ng 2nd Battalion, 121st Infantry, USAFIP-NL ang iba pang mga batalyon sa pagsisikap na sakupin ang San Fernando. Samantala, sinalakay ng mga combat unit mula sa "B" company, 1st Battalion, 121st Infantry, USAFIP-NL ang mga depensibong linya sa Bauang upang tulungan ang 1st Battalion, 130th Infantry (US) sa pagsulong nito mula sa timog. Unang pinalaya ang Bauang noong ika-19 ng Marso 1945, na sinundan ng deklarasyon ng pagtatapos ng mga operasyon sa La Union noong ika-24 ng Marso 1945.<ref name="#OnThisDay - PVAO" /> Noong ika-4 ng Enero 1945, pinalaya ang La Union sa pamamagitan ng Labanan sa San Fernando at Bacsil Ridge.<ref name="#OnThisDay - PVAO">{{Cite web |title=#OnThisDay: Paglaya ng Bauang, La Union |url=https://pvao.gov.ph/story-of-battles-pvao/liberation-of-bauang-la-union/ |url-status=dead |access-date=2021-09-26 |website=Philippine Veterans Affairs Office |language=en-US |archive-date=26 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926040532/https://pvao.gov.ph/story-of-battles-pvao/liberation-of-bauang-la-union/ }}</ref> Dahil ang San Fernando ay sira-sira noong panahong iyon, ang [[Bacnotan]] ay naging pansamantalang luklukan ng administrasyon ng lalawigan pagkatapos ng digmaan. Ang La Union National High School ay inilipat din sa Bacnotan bilang resulta ng paglipat na ito. Nang bumalik sa normal ang mga bagay-bagay, ang pamahalaang panlalawigan ay inilipat sa San Fernando, na sinundan ng La Union National High School. Ang North Provincial High School ay itinatag matapos mailipat ang provincial high school sa Bacnotan (ngayon ay Bacnotan National High School). ===Panahon Pagkatapos ng Digmaan === {{tingnan din|Produksyon ng Tabako sa Pilipinas|Iskandalo ng Stonehill}} [[File:Harry Stonehill, Inakusahan sa Iskandalo ng Stonehill.jpg|left|thumb|228x228px|'''Harry Stonehill''', Inakusahan sa Iskandalo ng Stonehill]] Ang panahon ng pagbangon pagkatapos ng digmaan ay nagmarka ng pagbabalik ng [[produksyon ng tabako sa Pilipinas|industriya ng tabako]] sa Rehiyon ng Ilocos. Mula nang matapos ang monopolyo sa tabako, bumaba ang produksiyon ng tabako sa Ilocos dahil nagsimulang lumipat ang mga Pilipino mula sa mga lokal na sigarilyo patungo sa mga sigarilyong gawa sa ibang bansa.<ref name="StarTabacalera">{{Banggitin ang balita |last=Sison |first=Norman |title=Tabacalera: 130 taon ng mga tabako at kasaysayan ng Pilipinas |url=https://www.philstar.com/business/business-as-usual/2011/12/05/754678/tabacalera-130-years-cigars-and-philippine-history |access-date=2024-03-26 |work=The [[Philippine Star]]}}</ref> Ngunit matapos basahin ang isang serye ng mga tampok na artikulo ni [[Maximo Soliven]] na nagpapaliwanag kung bakit ang tabako ng Virginia ay tumutubo nang maayos sa lupa ng Ilocos, nakumbinsi ang negosyanteng si [[Harry Stonehill]] na mamuhunan nang malaki sa muling pagtatayo ng industriya. Itinatag niya ang Philippine Tobacco Flue-Curing and Redrying Corporation (PTFCRC) noong 1951 at nagrekrut ng mga magsasaka sa buong Rehiyon 1 upang gumawa ng tabako.<ref name="NTA"/><ref name="StonehillGhost">{{cite news |last=De Guzman |first=Sara Soliven |date=2014-05-26 |title=Isang multo mula sa nakaraan – ang iskandalo ng Stonehill |url=https://www.philstar.com/opinion/2014/05/26/1327283/ghost-past-stonehill-scandal |work=The Phiippine Star}}</ref> Nang sumunod na taon, naghain si Congressman Manuel T. Cases ng isang panukalang batas upang "limitahan ang pag-angkat ng dayuhang dahon ng tabako," na kalaunan ay nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]] bilang Batas Republika Blg. 698.<ref>{{Cite journal |date=Hunyo 1951 |title=The American Chamber of Commerce Journal, Hunyo 1951 |url=https://repository.mainlib.upd.edu.ph/omekas/s/rare-periodicals/media/86281 |url-status=live |journal=The American Chamber of Commerce Journal |volume=XXVII |issue=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330124126/https://repository.mainlib.upd.edu.ph/omekas/s/rare-periodicals/media/86281 |archive-date=2024-03-30}}</ref> Dahil dito, kumita nang malaki ang mga pamumuhunan ng Stonehill,<ref name="Kasaysayan9ch2"/> at umunlad ang bagong-tatag na lokal na industriya.<ref name="NTA">{{Cite web |last=Kagawaran ng Agrikultura |first=Pambansang Pangasiwaan ng Tabako |title=Kasaysayan ng Tabako |url=https://www.nta.da.gov.ph/tobacco/ |access-date=2024-03-26 |website=National Tobacco Administration |language=en-US}}</ref> Bagama't kalaunan ay ipinatapon si Stonehill noong dekada 1960 dahil sa pag-iwas sa buwis at panunuhol sa mga opisyal ng gobyerno sa tinatawag na [[Stonehill scandal]],<ref name="Kasaysayan9ch2">{{Banggitin ang aklat |title=Kasaysayan, Ang Kwento ng mga Pilipino Tomo 9: Isang Bansang Muling Isinilang. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Isang Sapot ng Korapsyon}}</ref> ang industriya ng tabako ay patuloy na lumago.<ref name="StonehillGhost"/><ref name="Kasaysayan9ch2"/> ===Noong Diktaduryang Marcos=== {{tingnan din|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Armando Palabay|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktaduryang Marcos|Bantayog ng mga Bayani}} [[File:Marcos Declares Martial Law.jpg|thumb|'''Marcos Declares Martial Law''': 24 Setyembre 1972, isyu ng ''Sunday Express'' (Edisyon ng Linggo ng ''Philippines Daily Express'')|261x261px]] Bagama't naapektuhan sa ekonomiya ng [[Kasaysayang pang-ekonomiya ng Pilipinas (1965–86)#Ang kampanya sa muling halalan noong 1969 at ang krisis sa balanse ng mga pagbabayad noong 1970|mabilis na pagbaba ng halaga ng piso na dulot ng walang pigil na paggastos sa halalan]] patungo sa [[Kampanya sa pagkapangulo ni Ferdinand Marcos, 1969|halalan sa pagkapangulo noong 1969]],<ref name="Balisacan&Hill2003">{{Banggitin ang aklat |url=https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&q=Ang+Ekonomiya+ng+Pilipinas+sa+Under+Marcos:+Isang+balance+sheet |title=Ang Ekonomiya ng Pilipinas: Pag-unlad, Mga Patakaran, at Mga Hamon |last1=Balisacan |first1=A. M. |last2=Hill |first2=Hal |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195158984 |language=en}}</ref><ref name="CamilleDiola">{{Banggitin ang balita |url=https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/golden-era |title=Utang, kahirapan at mga samsam ng diktadura – 31 taon ng amnesia |last=Diola |first=Camille |work=The Philippine Star |access-date=2 Mayo 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170626200905/https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/golden-era |archive-date=26 Hunyo 2017 |url-status=live}}</ref> ang buhay pampulitika sa La Union ay hindi gaanong naapektuhan ng [[Ferdinand Marcos]]’ [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|deklarasyon ng Batas Militar noong 1972]].<ref name="Turner">Turner, Mark M. (1989) Mga Elite at Kapangyarihan sa Isang Bayan sa Pilipinas. Sa ilalim ng Batas Militar, 1972–76. Philippine Studies 37: 283–300.</ref> Ang mga makapangyarihang paksyon ng pamilya na nangibabaw sa politika ng La Union simula bago ang panahon ng kolonyal ng Amerika ay nanatili sa lugar, bagama't ang pamilya ni Congressman [[Jose D. Aspiras]] ay naging mas prominente pagkatapos niyang maging Ministro ng Turismo ni Marcos. Ang pangunahing pagbabago sa politika ay ang pagtaas ng kapangyarihan ng mga rehiyonal at panlalawigang tanggapan ng mga pambansang ahensya, na ang mga direktor ay direktang mananagot kay Marcos.<ref name="Turner"/> Ang pamamaraang ito na ginamit ni Marcos upang palakasin ang kapangyarihang pampulitika ay hindi nakatanggap ng gaanong pagtutol sa [[Rehiyon ng Ilocos]], <ref name="Turner"/> kabilang ang La Union, na may matibay na kaugnayang etniko sa [[pamilyang Marcos]]. <ref name="Cortes">Cortes, Rosario Mendoza. (1990) ''Pangasinan, 1901–1986: Isang Kasaysayang Pampulitika, Sosyoekonomiko, at Pangkultura''. New Day Publishers.</ref> Ang paggamit ng administrasyong Marcos ng marahas na pamamaraan para sa pagsugpo ng hindi pagsang-ayon ay kadalasang naganap sa iba pang mga probinsyang hindi Ilocano, tulad ng kalapit na [[Abra (lalawigan)|Abra]], [[Kalinga (lalawigan)|Kalinga]], at [[Mountain Province]].<ref name="Cortes"/> Ang matagal nang kongresista ng ikalawang distrito na si Manuel T. Cases ay bumuo ng alyansa kay Marcos<ref name="Cimatu"/> kasama ang iba pang mga strongman congressmen ng Ilocos Region,<ref name="Cimatu">{{Cite news |last=Cimatu |first=Frank |date=2022-06-07 |title=Solid North: Not gold and honey but blood and money #2 |url=https://thebaguiochronicle.com/literature/solid-north-not-gold-and-honey-but-blood-and-money-2/ |access-date=2024-03-30 |work=Baguio Chronicle |language=en |archive-date=2024-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330133056/https://thebaguiochronicle.com/literature/solid-north-not-gold-and-honey-but-blood-and-money-2/ |url-status=dead }}</ref> at ang kanyang kahalili na si [[Jose D. Aspiras]] ay isa ring malapit na kasama ni Marcos na ginawang Ministro ng Turismo matapos ideklara ang Batas Militar. [[File:BantayogWall20181115Alternativity-2000-2001-2002-2004-2005.jpg|left|thumb|241x241px|Wall of Remembrance sa '''Bantayog ng mga Bayani''' kabilang si Armando Palabay]] Ngunit mayroon pa ring mga katutubo ng La Union na handang tumutol sa mga awtoritaryan na gawain at [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktaduryang Marcos|mga pang-aabuso ng administrasyong Marcos]], sa kabila ng personal na panganib.<ref name="AtlanticDamagedCulture">{{cite web| url=http://www.theatlantic.com/magazine/archive/1987/11/a-damaged-culture/505178| archive-url=https://web.archive.org/web/20161028125710/http://www.theatlantic.com/magazine/archive/1987508/198750/archive| archive-date=2016-10-28| title=Mula 1987: 'Isang Napinsalang Kultura' sa Pilipinas – Ang Atlantiko| website=[[The Atlantic]]| access-date=2020-01-22| url-status=live}}</ref><ref name="Today">[https://manilatoday.net/fqs-martyrs/ "Mula Sigwa hanggang Commune hanggang EDSA: mga kabataang martir at bayani ng UP"], manilatoday.net. Na-access noong Hulyo 28, 2022.</ref> Kabilang dito ang mga aktibistang estudyante na pinalaki ni San-Fernando na sina Romulo at [[Armando Palabay]], Mga Estudyante ng UP at mga alumni ng La Union National High School na nakulong dahil sa kanilang mga aktibidad sa protesta, pinahirapan sa Camp Olivas sa Pampanga, at kalaunan ay hiwalay na pinatay bago matapos ang Batas Militar.{{Matender name="Bantayog"> web|url=http://www.bantayog.org/palabay-armando-d/|title=PALABAY, Armando D. – Bantayog ng mga Bayani|website=bantayog.org|date=18 January 2017|access-date=22 January 2020}}</ref> Romulo (edad 22) at Armando (edad 21) ay pinarangalan ang kanilang pangalan sa Rembrance at the Wall Philippines' [[Bantayog ng mga Bayani]], na nagpaparangal sa mga bayani at martir na lumaban sa awtoritaryan rehimen.<ref name="Burgonio">Burgonio, TJ [https://barangayrp.wordpress.com/2008/09/21/museum-puts-a-face-on-little-known-martial-law-martyrs/ "Inilalagay ng Museo ang mukha sa mga hindi gaanong kilalang martir ng batas militar"], Philippine Daily Inquirer, 21 Setyembre 2008.</ref> Si [[Agoo, La Union]], katutubong [[Antonio L. Mabutas]] ay naging Arsobispo ng Davao noong panahon ng Batas Militar, at aktibong nagsalita laban sa mga pang-aabuso sa karapatang pantao noong panahong iyon,<ref name="Davaob">{{cite web |title=Pagpaparangal sa mga Kontribusyon ng Davao sa Pakikibaka para sa Mga Karapatan, Kalayaan |urlogsite. mga Bayani |date=23 Pebrero 2018 |access-date=8 Pebrero 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180228182116/http://www.bantayog.org/davao-konsensya/ |archive-date=2018-02-28 |url-status><sref=live"} |last1=Maglana |first1=MAgz |title=MGA TINIG MULA SA MINDANAO: Ang takot ay hindi isang mabuting pundasyon para maiahon ang Mindanao mula sa kapahamakan |url=https://www.mindanews.com/mindaviews/2017/07/voices-from-mindanao-fear-is-not-a-good-foundation-for-getting-mindanao-out-of-the-rut/ |access-date=8 Pebrero 2020 |work=MindaNews |date=2017-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200208094745/https://www.mindanews.com/mindaviews/2017/07/voices-from-mindanao-fear-is-not-a-good-foundation-for-getting-mindanao-out-of-the-rut/ |archive-date=2020-02-08}}</ref> lalo na ang pagpapahirap at pagpatay sa simbahan mga manggagawa. Ang liham pastoral na isinulat niya laban sa batas militar, ang "Paghahari ng Terorismo sa Kanayunan," ay kilala dahil ito ang unang liham pastoral na isinulat laban sa administrasyong batas militar ni Marcos, at doble pa ang kahalagahan dahil si Mabutas ay itinuturing na isang konserbatibo sa loob ng hirarkiya ng simbahang Katoliko sa Pilipinas.<ref name="MarcosAgainstTheChurch">{{Banggitin ang aklat |last=Youngblood |first=Robert L. |title=Marcos against the church : economic development and political repression in the Philippines |date=1993 |publisher=New Day Publ |isbn=971-10-0512-3 |location=Quezon City |oclc=312239945}}</ref> === Kontemporaryo === ==== 1990 Luzon na lindol ==== {{pangunahing|1990 na lindol sa Luzon}} Ang La Union ay matinding tinamaan ng [[1990 Luzon earthquake]]. Limang munisipalidad sa La Union ang naapektuhan: [[Agoo, La Union|Agoo]], [[Aringay, La Union|Aringay]], [[Caba, La Union|Caba]], [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]], at [[Tubao, La Union|Tubao]] na may pinagsamang populasyon na 132. Maraming gusali, kabilang ang Agoo Municipal hall,<ref name="AgooMunicipalHallreferece">{{Banggitin ang web |date=2015-12-12 |title=23 Taon sa La Union |url=https://www.philnavs.org/23-years-of-ministry-in-la-union/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716172926/https://www.philnavs.org/23-years-of-ministry-in-la-union/ |archive-date=2020-07-16 |access-date=2020-07-16 |website=The Philippine Navigators |language=en-US}}</ref> ang [[Museo de Iloko]], ang simbahang parokya ng Aringay,<ref name=":0">{{Banggitin ang balita|petsa=17 Hulyo 1990|title=Nakamamatay na lindol ang yumanig sa buong Luzon|work=Manila Standard|url=https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19900717&printsec=frontpage&hl=en|access-date=10 Oktubre 2021}}</ref> at ang [[Basilica Minore of Our Lady of Charity|Basilica Minore of our Lady of Charity]],<ref name="Sals">{{Cite book |last=Sals |first=Florent Joseph |title=Ang Kasaysayan ng Agoo: 1578-2005 |date=2005 |publisher=Limbagan Printhouse |location=La Union |pages=80 |language=en}}</ref> ay gumuho o malubhang napinsala. 100,000 pamilya ang nawalan ng tirahan nang lumubog ang dalawang nayon sa baybayin dahil sa [[liquefaction]]. Maraming nasawi ang probinsya na nagdulot ng pagkamatay ng 32 katao. ==== Pag-usbong ng Turismo noong Dekada 2010 ==== {{tingnan din|Tarlac–Pangasinan–La Union Expressway|Manuel Arguilla}} [[File:Surfing Capital of the Northern Philippines.jpg|left|thumb|253x253px|'''San Juan Surf''': Surfing Capital of the Northern Philippines]] Mula kalagitnaan ng dekada 2000 hanggang sa unang bahagi ng dekada 2010, maraming negosyante ang nagsimulang magtayo ng mga establisyimento tulad ng [[boho-chic]]-style na [[Boutique hotel|art hostels]] at [[Third wave of coffee|third-wave]] [[Coffeehouse|coffeeshops]] sa [[San Juan, La Union|San Juan]] at [[Agoo, La Union|Agoo]].<ref>{{Cite web |date=2017-06-01 |title=Paano binabago ng mga negosyante ang pamumuhay sa La Union |url=http://fnbreport.ph/features/how-entrepreneurs-are-reinventing-the-la-union-lifestyle-eric-20170601/ |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20190927060339/http://fnbreport.ph/features/how-entrepreneurs-are-reinventing-the-la-union-lifestyle-eric-20170601 |archive-date=2019-09-27 |access-date=2020-10-10 |website=F&B Report Magazine |language=en-US}}</ref> Sa simula, naakit sila sa dati nang industriya ng surfing sa [[Barangay]] Urbiztondo sa San Juan, ngunit kalaunan ay naisip nila ang negosyo sa probinsya bilang alternatibo sa mga stress ng trabaho sa lungsod.<ref>{{Cite web |date=2014-11-14 |title=Nakikipag-hangout kasama si Kiddo Cosio, ang Lalaki sa Likod ng Hipster Coffee Shop ng La Union |url=http://www.pepper.ph/kiddo-cosio-feature |access-date=2020-10-10 |url-status=dead |archive-date=2014-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141114120552/http://www.pepper.ph/kiddo-cosio-feature |website=Pepper.Ph}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Ortiga |first1=Kara |date=2017-07-21 |title=Ang Mag-asawang Ito sa La Union ay Nagpapataas ng Mas Matatalinong mga Bata sa Pamamagitan ng "Unschooling" |url=https://www.esquiremag.ph/life/health-and-fitness/how-this-surfing-couple-is-bringing-up-their-kids-by-the-sea-without-school-a1520-20170721-lfrm3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010174037/https://www.esquiremag.ph/life/health-and-fitness/how-this-surfing-couple-is-bringing-up-their-kids-by-the-sea-without-school-a1520-20170721-lfrm3 |archive-date=2020-10-10 |access-date=2020-10-10 |url-status=live |website=Esquiremag.ph}}</ref> Kasabay nito ang unti-unting pagbubukas ng [[Tarlac–Pangasinan–La Union Expressway]] (TPLEX), na nagdulot ng mas madaling pagdaan sa La Union para sa mga turista mula sa Metro Manila.<ref>{{Cite web |last=Cardiñoza |first=Gabriel |date=2018-03-17 |title=Mga dalampasigan at hardin, mas mapapabuti ang init ng tag-init |url=https://business.inquirer.net/247827/beaches-gardens-beat-summer-heat |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317010122/http://business.inquirer.net/247827/beaches-gardens-beat-summer-heat |archive-date=2018-03-17 |access-date=2020-10-10 |website=INQUIRER.net}}</ref> Kasabay ng tumataas na impluwensya ng mga social media outlets [[Twitter]] at [[Instagram]], ang mga salik na ito ay humantong sa isang matinding pag-usbong ng turismo na nagdulot sa San Juan—na dating itinuturing na isa lamang sa maraming surfing venue sa Pilipinas—na isang pangunahing destinasyon ng mga backpacker na ang mga atraksyon ay nakasentro sa surfing at sining.<ref>{{Cite web |date=2020-10-10 |title=Pinakamagandang Lugar sa La Union Kung Mahilig Ka sa Sining – La Union Tayo! |url=http://www.launiontayo.com.ph/best-places-la-union-art-destinations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010174817/http://www.launiontayo.com.ph/best-places-la-union-art-destinations/ |archive-date=2020-10-10 |access-date=2020-10-10 |website=launiontayo.com}}</ref><ref name="pepIDILY">{{Banggitin ang web |date=2017-02-19 |title=REVIEW: Sina Maja at Paulo ay nasa isang sangandaan sa I'm Drunk I Love You |url=http://www.pep.ph/guide/movies/25555/review-maja-salvador-and-paulo-avelino-are-at-a-crossroads-in-emim-drunk-i-love-youem |access-date=2020-10-10 |url-status=live |archive-date=2017-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172701/http://www.pep.ph/guide/movies/25555/review-maja-salvador-and-paulo-avelino-are-at-a-crossroads-in-emim-drunk-i-love-youem |website=PEP.ph}}</ref> [[File:TPLEX Sison-Rosario segment aerial dm.jpg|thumb|252x252px|[[Tarlac–Pangasinan–La Union Expressway|'''TPLEX''']] Segment ng Sison-Rosario]] Nagsimulang maging prominente ang San Juan sa mga independenteng pelikula tulad ng pelikula ni Jay Abello noong 2015 na ''Flotsam''<ref>{{Cite web |date=2016-05-05 |title=10 Mga Destinasyon sa Paglalakbay sa Pilipinas Mula sa Aming Mga Paboritong Pelikulang Pinoy |url=https://www.wheninmanila.com/10-philippine-travel-destinations-from-our-favorite-pinoy-films/ |access-date=2020-10-10 |website=When In Manila |language=en-US}}</ref> at ang pelikula ni JP Habac noong 2017 na ''I'm Drunk, I Love You'',<ref name="pepIDILY"/> at ang probinsya ay nagsimulang tawagin ng kolokyal [[inisyalismo]] "ElYu."<ref>{{Banggitin ang web |petsa=2018-03-22 |title=Naka-Stock sa ELYU : La Union, Ang Pinakamagandang Vibe sa Dalampasigan |url=https://escapemanila.com/2018/03/surfing-in-la-union.html |access-date=2020-10-10 |website=Escape Manila |language=en-US}}</ref> Sa mga lupon ng panitikan sa Pilipinas, ang bayan ng Bauang ay naging isang uri ng lugar ng peregrinasyon para sa pagdiriwang ng buhay at mga gawa ng manunulat at martir ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig na si [[Manuel Arguilla]], kung saan binibisita ng mga manunulat ang bayan ng may-akda upang maranasan ang mga tanawing nagbigay inspirasyon sa kanya, at kitang-kita sa kanyang mga kuwento.<ref>{{Banggitin ang web |last=Sotelo |first=Yolanda |petsa=2017-06-04 |title=Ang bahay sa klasikong pampanitikan ay sumasalungat sa panahon |url=https://newsinfo.inquirer.net/902364/house-in-literary-classic-defies-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603182737/http://newsinfo.inquirer.net/902364/house-in-literary-classic-defies-time |archive-date=2017-06-03 |access-date=2022-04-19 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref name="Hindsight20140728">{{Banggitin ang balita |last=Jose |first=F. Sionil |petsa=2014-07-28 |title=Isang pagbisita sa Bansang Arguilla: Panitikan bilang pagkamakabayan |work=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2014/07/28/1350574/visit-arguilla-country-literature-patriotism |url-status=live |access-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930202429/https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2014/07/28/1350574/visit-arguilla-country-literature-patriotism |archive-date=2018-09-30}}</ref> Ang pinakatampok na kaganapan na nagdiriwang sa Arguilla ay ang 2017 na pagtakbo ng Taboan Literary Festival, isang pagdiriwang ng panitikang Pilipino na nagpapalit ng lugar bawat taon, na inorganisa ng [[Pambansang Komisyon sa Kultura at mga Sining]] tuwing Buwan ng Sining sa Pebrero. Kabilang sa mga kilalang artistang nagsalita tungkol kay Arguilla sa pagdiriwang ay ang mga manunulat-akademikong si [[Butch Dalisay]] at [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa panitikan [[Bienvenido Lumbera]].<ref name="Penman20171203">{{Banggitin ang balita |last=Dalisay |first=Butch |date=2017-12-03 |title=Mga Dagkot ng mabangong dayami |work=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2017/12/03/1765003/lifestyle |url-status=live |access-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200706165333/https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2017/12/03/1765003/lifestyle |archive-date=2020-07-06}}</ref> ==Demograpiko== === Populasyon === {{Pangunahing|Populasyon ng Pilipinas}} Ayon sa senso noong 2020 na isinagawa ng [[Senso ng Populasyon at Pabahay (Pilipinas)|Senso ng Populasyon at Pabahay ng Pilipinas]], ang La Union ay may populasyon na 822,352, na may densidad ng populasyon na 550 katao bawat kilometro kuwadrado (1,400 bawat milya kuwadrado).{{Senso ng PH|kasalukuyan|01}} Ito ay isang pagtaas ng 35,699 katao sa kabuuang populasyon na 786,653 katao noong Senso ng Populasyon ng 2015.<ref name=":18">{{Banggitin ang web |last=Philippine Statistics Authority |author-link=Philippine Statistics Authority |date=2 Oktubre 2024 |title=Lumalaki ang populasyon ng La Union sa rate na 0.94 porsyento (2020 Senso ng Populasyon at Pabahay) {{!}} Philippine Statistics Authority {{!}} Rehiyon I |url=https://rsso01.psa.gov.ph/content/la-unions-population-grows-rate-094-percent-2020-census-population-and-housing |access-date=2025-01-17 |website=rsso01.psa.gov.ph}}</ref> Ang populasyon ng sambahayan ay halos pantay na ipinamahagi, na may 50.6% lalaki (414,860) at 49.4% babae (405,480).<ref name=":21">{{Banggitin ang web |last=Philippines Statistics Authority |author-link=Philippine Statistics Authority |date=29 Pebrero 2024 |title=Kababaihan at Lalaki sa La Union {{!}} Philippine Statistics Authority {{!}} Rehiyon I |url=https://rsso01.psa.gov.ph/content/women-and-men-la-union-1 |access-date=2025-01-17 |website=rsso01.psa.gov.ph}}</ref> {{Senso ng Pilipinas | align=left | cols = 2 | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa = Pinagmulan: Philippine Statistics Authority{{PH census|2015|01}}{{PH census|2010|01}}<ref>{{cite web |title=Philippines Sensus ng Populasyon ng lahat ng LGU 1903–2007 |url=https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007 |website=archive.org |publisher=Philippine Statistics Authority |access-date=14 Pebrero 2017 |language=en}}</ref> }} Ang [[San Fernando, La Union|San Fernando]] ay ang pinakamataong lugar sa La Union, na may 125,640 residente (15.28% ng kabuuang populasyon ng lalawigan), na sinusundan ng [[Bauang]] (78,449), [[Agoo]] (66,028), [[Rosario, La Union|Rosario]7] (6,[28]) Union|Naguilian]] (52,189). Sa kabaligtaran, ang [[Burgos, La Union|Burgos]] ay ang pinakamababang populasyon na munisipalidad na may 9,006 na residente, na sinusundan ng [[Santol, La Union|Santol]] (14,166), [[Bagulin]] (14,428), [[Sudipen]] (17,187), at [[San<b>Gabriel] (17,187), at [[San<87] Gabriel. name=":18" /> Naitala ng Santol ang pinakamabilis na paglaki ng populasyon sa pagitan ng 2015 at 2020, na may taunang rate na 2.71%, na sinundan ng Burgos (2.34%), [[Tubao]] (2.13%), [[San Juan, La Union|San Juan]] (1.81%), at Rosario (1.77%). Sa usapin ng densidad ng populasyon, ang Agoo ang may pinakamakapal na populasyon na munisipalidad, na may 1,250 katao bawat kilometro kuwadrado, habang ang Burgos ang may pinakamababang densidad na 127 katao bawat kilometro kuwadrado.<ref name=":18" /> Ipinapakita ng [[Population pyramid|Distribusyon ng edad]] na 26.3% ng populasyon ay mga batang dependent (wala pang 15 taong gulang), 66.1% ay nasa [[Legal working age|working age]] (15–64 taong gulang), at 7.6% ay matatanda (65 taong gulang pataas). Bahagyang mas marami ang mga lalaki kaysa sa mga babae sa mas batang mga pangkat ng edad, habang ang mga babae ay mas marami sa mga matatanda, na sumasalamin sa mas mataas na [[life expectancy]] para sa mga kababaihan. Ang kabuuang [[sex ratio]] ay 102 lalaki sa bawat 100 babae, na may mga pagkakaiba-iba sa iba't ibang pangkat ng edad: 108 lalaki sa bawat 100 babae sa mga wala pang 15 taong gulang, 105 sa populasyon ng mga nasa edad ng pagtatrabaho, at 70 sa mga matatanda.<ref>{{Cite web |last=Philippine Statistics Authority |author-link=Philippine Statistics Authority |date=2 Setyembre 2022 |title=Distribusyon ng Edad at Kasarian sa Populasyon ng La Union (2020 Census of Population and Housing) Philippine Statistics Authority Region I |url=https://rsso01.psa.gov.ph/content/age-and-sex-distribution-la-union-population-2020-census-population-and-housing#:~:text=Bukod |access-date=2024-10-08 |website=rsso01.psa.gov.ph |archive-date=2024-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008061105/https://rsso01.psa.gov.ph/content/age-and-sex-distribution-la-union-population-2020-census-population-and-housing#:~:text=Bukod |url-status=dead }}</ref><ref name=":3" /> Ang median na edad sa La Union ay 28.5 taon. Ang mga [[Senior citizen]] (60 taong gulang pataas) ay bumubuo ng 11.5% ng populasyon, 56.4% sa kanila ay mga babae. Noong 2012, ang La Union ang may pinakamahabang inaasahang haba ng buhay sa Pilipinas na 78.3 taon.<ref>[https://psa.gov.ph/sites/default/files/HDI%20Tables%2C%20final%2015jan16_0_0.pdf HDI Tables]. [[Philippine Statistics Authority]]. Kinuha noong 2018-11-13.</ref> === Relihiyon === 93% ng populasyon ng La Union ay [[mga Ilokano]] at mga [[Romano Katoliko]]. Mayroong mga maliliit na komunidad ng mga Pangasinense sa timog, mga Igorot naman sa ibaba ng La Union, at mga Intsik naman sa siyudad. {{Maraming larawan | image1 = Ang Simbahan ng San Cristobal sa Bangar, La Union.JPG | caption1 = Christopher Parish Church, Bangar | image2 = Ma-Cho Taoist Temple (side view) (San Fernando, La Union)(2018-11-25).jpg | caption2 = Ma-Cho Taoist Temple, San Fernando City | direksyon = pahalang | kabuuang_lapad = 800 | image3 = 5643MacArthur Highway Aringay, La Union 61.jpg | caption3 = Iglesia ni Cristo Church, Aringay | align = gitna | caption_align = gitna | image4 = FvfLaUnion0446 19.JPG | caption4 = Mga deboto ng Itim na Nazareno, Naguilian }} Ang mga Ilokanong mula sa La Union ay mga edukado. Ang San Fernando, ang kabiserang siyudad, ay ang administratibo, edukasyunal at pinansiyal na sentro ng [[Rehiyon I]]. === Etnisidad === {{Pangunahing|Mga Ilokano|Mga Igorot|Mga taong Pangasinan}} Sa kasaysayan, ang La Union ay naging tahanan ng ilang etnolinggwistikong grupo, kabilang ang [[mga Ilocano|Ilokano]], [[mga Pangasinan|Pangasinan]], at [[mga Igorot|Cordillerans]] (Igorot). Pangunahing binubuo ang mga Cordilleran ng [[Ibaloi people|Ibaloi]], [[Kankanaey people|Kankanaey]], at ang Bago, na kilala rin bilang Bago-Igorot. Ang mga Bago ay isang katutubong tao sa kabundukan na tinutukoy bilang mga bagong Kristiyanong nagbalik-loob noong panahon ng kolonisasyon ng mga Espanyol sa probinsya.<ref name=":65" /><ref name=":19">{{Banggitin ang web |title=Mga Tao ng Pilipinas: Bago |url=https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/glimpses-peoples-of-the-philippines/bago/#:~:text=Ang%20Bago%20(Bago%20Igorot)%20ay,Benguet%20markets%20in%20the%20highland. |access-date=2025-01-17 |website=Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining |language=en-US}}</ref> {{Pie chart| | hinlalaki = kanan | alamat = totoo | direksyon = hilera-baligtad | autoscale = totoo | caption = Etnisidad sa La Union <ref>{{cite web | url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing|title= Etnisidad sa Pilipinas (2020 Census of Population and Housing)}}</ref> | footer = | radius = 100 | value1 = 81.88 | label1 = [[Ilocano people|Ilokano]] | kulay1 = Berde | value2 = 5.17 | label2 = [[Kankanaey people|Kankanaey]] | kulay2 = Dilaw | value3 = 3.01 | label3 = Bago | kulay 3 = Asul | value4 = 1.25 | label4 = [[Pangasinan people|Pangasinan]] | kulay4 = Pula | value5 = 1.11 | label5 = [[Ibaloi people|Ibaloi]] | kulay5 = Lila | halaga6 = 7.58 | label6 = Iba pa | kulay6 = Kahel | iba pa = oo }} Ayon sa ulat noong 2020 ng [[Philippine Statistics Authority]], ang La Union ay pangunahing Ilocano. Ang pangkat etniko ng [[mga taong Ilocano|Ilocano]] ay bumubuo ng 673,312 o 81.88% ng populasyon.<ref name=":20">{{Cite web |last=Philippine Statistics Authority |author-link=Philippine Statistics Authority |date=4 Hulyo 2023 |title=Etnisidad sa Pilipinas (2020 Census of Population and Housing) |url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing |access-date=2024-10-18 |website=psa.gov.ph}}</ref> Sa timog-kanlurang bahagi ng lalawigan, mayroong 10,319 [[mga taong Pangasinan]]. Ang mga katutubong pamayanan, kabilang ang mga [[Kankanaey|Kankanaey]] (42,552), Bago (24,757), at [[Ibaloi people|Ibaloi]] (9,107), ay naninirahan sa mga munisipalidad ng [[Sudipen]], Santol, San Gabriel, Bacnotan, Tubao, Pugo, D Bagulin[Fiesta ng Langgo, at La Burgos. 91.jpg|left|thumb|239x239px|Cordilleran street dancers sa [[Dinengdeng festival|Dinengdeng Festival]] sa Agoo]]Sa [[Bagulin]] lamang, 85% ng populasyon, o 11,539 indibidwal, ay kabilang sa mga katutubong grupo.<ref>{=Cite web | “Natalinaay ti biagmi ditoy La Union, nangnangruna kadakami a kameng ti Indigenous People (IP) ta adda dagiti linteg a mangprotektar ken mangbigbig kadagiti karbenganmi kas katutubo." |date=4 Agosto 2020 |url=https://launion.gov.ph/letmetelyu-natalinaay-ti-biagmi-ditoy-la-union-nangnangruna-kadakami-a-kameng-ti-indigenous-people-ip-ta-adda-dagiti-linteg-a-mang-mangprotektar-ken-mangkasbigbig-bengk-bengk-bengktubeng-ka-mangkas-katutubo-katutubo-indigenous-ip-ta-adda-dagiti-linteg-a-mang-mangprotektar-ken-mangkasbigkar-bengk-dagmi-katutubo-katutubo-katutubo{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Pugo, La Union|Pugo]], karamihan sa mga katutubong residente ay mula sa mga Bago.<ref name=":19" /> Ang mga komunidad na ito ay nahaharap sa displacement, tulad ng pagpapalayas mula sa Mount Shontoug area sa Pugo sa panahon ng pagtatayo ng Marcos bust.<ref name="ExorciseMarcosBust">{{Cite news |last=CYariselfirda |2=Bust With PM-Philippines |url=https://apnews.com/article/152a25a9c9a151c79262b985c7122ed1 |access-date=2022-04-05 }}</ref><ref>{{Banggitin ang web |date=2015 |title=Listahan ng mga Nakilalang Ninuno (AD) bawat Rehiyon: Rehiyon 1 |url=https://www.doe.gov.ph/sites/default/files/pdf/eicc/ad-region01.pdf?withshield=1 |website=Kagawaran ng Enerhiya}}</ref><ref name="ozymandias">{{cite news|last1=Cimatu|first1=Frank|last2=Santos-Doctor|first2=Joya |title=Ang 'Ozymandias' ng Pilipinas ay patuloy pa ring nagmumulto |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=1 Enero 2003 |url=https://news.google.com/newspapers?id=RlU1AAAAIBAJ&sjid=fCUMAAAAIBAJ&pg=698%2C14327047 |access-date=27 February 2015}}</ref> Southern La Union, particular Agoo, Santo Tomas, and Rosario, was historically ethnically Pangasinan="16 century" migrasyon mula sa hilagang La Union at Ilocos, gaya ng naitala ni Fray Andrés Carro noong 1792, ay nagresulta sa pagiging pangunahing Ilokano ang naninirahan at mga etnikong Ilocanized na Pangasinense.<ref name=":110">{{cite book |last1=Yabes. |first1=Leopoldo Y. |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/adl4452.0001.001/19?view=image&size=100 |title=Isang maikling pagsusuri sa panitikang Iloko mula sa simula hanggang sa kasalukuyang pag-unlad nito, kasama ang isang bibliograpiya ng mga akdang nauukol sa mga taong Iloko at sa kanilang wika |date=1936 |page=5 |access-date=13 Setyembre 2023}}</ref><ref name=":65" /> Kabilang sa iba pang pangkat etniko sa La Union ang 23,518 [[Tagalog people]] at 10,025 Bisaya o [[Visayans|Binisaya people]], 4,043 [[Bicolano people|Bicolano]] people, 2,410 [[Kapampangan people|Kapampangan]gay people, 2,383 [Hililongnongo] people, 2,383 [Hililongnongo] 2,311 [[mga Ifugao|Ifugao]] tao, 1,717 [[Itneg people|Itneg]] (Tingguian) people, 1,586 [[Waray people|Waray]] people, 1,319 [[Cebuano people|Cebuano]], 1,181 [[Maranao] na mga dayuhan],7 tulad ng mga Maranao pati na rin ang mga dayuhan. [[Chinese Filipinos|Chinese]], 410 [[Indian Filipino|Indian]], at 142 [[Americans in the Philippines|American]], na nag-aambag sa pagkakaiba-iba ng kultura ng probinsya.<ref>{{Cite web |title=Pinalalawak ng POPCOM ang programa nito sa populasyon sa mga Katutubo at mga Katutubong Pamayanang Pangkultura |url=https://rpo1.popcom.gov.ph/popcom-expands-its-population-program-to-indigenous-peoples-and-indigenous-cultural-commmunities/ |access-date=2022-04-05 |url-status=dead |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126021836/https://rpo1.popcom.gov.ph/popcom-expands-its-population-program-to-indigenous-peoples-and-indigenous-cultural-commmunities/ |website=Komisyon sa Populasyon at Pag-unlad Website ng (POPCOM)}}</ref><ref name=":20" /> === Wika === {{Pangunahing|Wikang Ilokano}} {{bar box|title=Mga Wikang Sinasalita (2020)<ref>{{cite web | url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing|title= Etnisidad sa Pilipinas (2020 Census of Population and Housing}}</ref>|titlebar=#f99|left1=Language|right1=Speakers|baro[barcan pixels|float=I{barcan] wika|Ilocano]]|Berde|81.88||673,312}} {{bar pixel|[[Kankanaey language|Kankanaey]]|Dilaw|5.17||42,552}} {{bar pixel|[[Bago language|Bago]]|Asul|3.01||24,757}} {{bar pixel|[[Tagalog language|Tagalog]]|Orange|2.86||23,518}} {{bar pixel|[[Wika sa Pangasinan|Pangasinan]]|Lila|1.25||10,319}} {{bar pixel|[[Ibaloi language|Ibaloi]]|Red|1.11||9,107}} {{bar pixel|Others|Grey|4.72||38,787}}|border_width=3|width=50|background-color=white}}[[Ilocano language|Iloco]], o Iloko, ay ang pangunahing wikang sinasalita sa La Union, kasama ang Abagatan (Southern) na diyalekto bilang rehiyonal na baryasyon nito. Noong 2012, opisyal na kinilala ang Iloco bilang wika ng La Union sa pamamagitan ng ''Provincial Ordinance No. 026-2012'', na kilala bilang Iloco Code.<ref>{{Cite web |last=Elias |first=Jun |title=Iloko Ang opisyal na wika ng La Union |url=https://www.philstar.com/nation/2012/09/19/850488/iloko-la-unions-official-language |access-date=2023-09-23 |website=Philstar.com}}</ref> [[Wikang Pangasinan|Pangasinan]] ay sinasalita din sa [[pangasinan]] na malapit sa hangganan ng [[lalawigan], partikular sa timog na bahagi ng lalawigan. Samantala, ang [[mga taong Kankanaey|Kankanaey]] at [[mga taong Ibaloi|Ibaloi]] ay sinasalita ng mga pamayanang [[mga taong Igorot|Cordilleran]] na naninirahan sa matataas na lugar ng La Union. Ayon sa kasaysayan, noong 1884, naglabas si Gobernador Federico Francia ng isang ''espediente'' (ulat) sa ''dialectos que hablan'' (mga dayalektong sinasalita) sa La Union.<ref name=":65" /> Binanggit sa ulat na karamihan sa mga ''umilis'' (mga taong-bayan) ay nagsasalita ng Ilokano at Pangasinan, kung saan ang [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] at [[Rosario, La Union|Rosario]] ang tanging mga bayan kung saan ang dalawang wika ay sinasalita dahil sa kanilang kalapitan sa Pangasinan. Ang natitirang 11 bayan ay higit na nagsasalita ng Iloco, hindi kasama ang mga nakakalat na komunidad na ''Igorrotes'' sa ''[[ranchería]]s''. Hanggang sa katapusan ng pamumuno ng Hispanic, ang Ilokano ay nanatiling nangingibabaw sa [[lingua franca]] ng La Union.<ref name=":65" /> == Heograpiya == {{Maraming larawan | image1 = San Gabriel, La Union River Basin.jpg | image2 = Ilog Aringay.jpg | caption2 = Aringay River, Aringay | caption1 = Baroro River Basin, San Gabriel | direksyon = patayo | align = kanan | caption_align = gitna | caption3 = Marshland sa Agoo }} Ang La Union, na matatagpuan sa timog-kanlurang bahagi ng [[Rehiyon ng Ilocos]], ay napapaligiran sa hilaga at hilagang-silangan ng [[Ilocos Sur]], sa timog ng [[Pangasinan]], sa silangan ng [[Benguet]], at sa kanluran ng [[Gol ng Lingayen]] at [[South China Sea]]. Sa heograpiya, ito ay nasa 273 kilometro hilaga ng [[Metro Manila]] at 57 kilometro sa hilagang-kanluran ng [[Baguio|Baguio City]]. Sa mga probinsya sa Rehiyon ng Ilocos, ang La Union ang pinakamaliit sa usapin ng lawak ng lupain, na sumasaklaw sa 149,309 ektarya, na bumubuo sa 11.60% ng kabuuang lawak ng lupain ng rehiyon at humigit-kumulang 0.5% ng buong bansa.<ref name=":14">{{Banggitin ang aklat |url=https://launion.gov.ph/wp-content/uploads/2022/02/PDPFP%202017-2025.pdf |title=Plano ng Panlalawigang Pagpapaunlad at Pisikal na Balangkas 2017 - 2025 |petsa=2022 |publisher=Lalawigan ng La Union |location=La Union |language=en-US}}</ref> Ang probinsya ay nahahati sa dalawang distrito. Ang Distrito I, na binubuo ng 70,069 ektarya (46.93% ng lawak ng lupain ng lalawigan), ay kinabibilangan ng [[San Gabriel, La Union|San Gabriel]], ang pinakamalaking munisipalidad, na may 15,500 ektarya, na sinusundan ng [[San Fernando, La Union|Lungsod ng San Fernando]] na may 10,688 ektarya, habang ang Luna ang pinakamaliit. Sakop ng Distrito II ang 79,240 ektarya (53.07% ng lalawigan), kung saan ang [[Bagulin]] ang may pinakamalaking lawak, kasunod ang [[Aringay]], habang ang [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] ang may pinakamaliit na espasyo.<ref>{{Cite web |last=Vizzuality |title=La Union, Pilipinas Mga Antas at Estadistika ng Deforestation {{!}} GFW |url=https://www.globalforestwatch.org/dashboards/country/PHL/39/ |access-date=2025-01-14 |website=www.globalforestwatch.org |language=en}}</ref> === Topograpiya === {{Maraming larawan | image1 = 5068Santiago Norte Sur, Caba, La Union 08.jpg | image2 = Mga lawa ng isda sa San Roque West sa Sitio Banaoang.jpg | caption2 = Marchland sa Agoo | caption1 = Mt. Kimmallugong sa Caba | direksyon = patayo | align = kaliwa | caption_align = gitna | caption3 = Latian sa Agoo }} Ang [[topograpiya]] ng La Union ay pangunahing maburol, unti-unting tumataas pasilangan mula sa [[kapatagan ng baybayin]].<ref name=":15" /> Ang [[Pisikal na heograpiya|pisyograpiko]] ng lalawigan ay maaaring uriin sa apat na pangunahing konpigurasyon sa ibabaw: mga kapatagan ng baybayin, mga burol sa baybayin, malalawak na lambak sa loob, at mga tagaytay ng bundok na may makikipot na lambak. Ang mga anyong lupang ito ay hinubog ng [[Alluvium|coral alluvium]] (buhangin at luwad) na idineposito ng umaagos na tubig.<ref name=":14" /> Ang mga kapatagan sa baybayin ng La Union ay pinakamakitid malapit sa Damortis at [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]], at pinakamalawak malapit sa [[Balaoan]], na umaabot hanggang 15 kilometro papasok sa lupain. Sa kahabaan ng [[Dagat Timog Tsina]], ang mga kapatagan sa baybayin ay mabilis na lumilipat sa matarik na hanay, na may matataas na lugar sa Santo Tomas, [[Agoo]], [[Bauang]], at [[Balaoan]], at mas banayad na mga dalisdis sa [[Bacnotan]], [[San Fernando, La Union|San Fernando]], at [[San Juan, La Union|San Juan]]. Ang mga bayang ito ay mayroon ding [[Bangka|mga latian ng bakawan]], at ang mga lupa sa lugar na ito ay ''mabuhangin'' at ''maalat'', lalo na sa katimugang San Fernando at mga nakapalibot na lugar. Ang mga burol sa baybayin sa La Union ay bihirang lumampas sa 300 metro ang taas, na sumasama sa [[Cordillera Central (Luzon)|mga bulubundukin ng Cordillera]] upang bumuo ng makikipot na lambak. Ang mga lupa sa mga lugar na ito ay pangunahing mabibigat na [[loam]] at [[clay]], na karaniwan sa Agoo, Aringay, Santo Tomas, at [[Rosario, La Union|Rosario]], habang ang hilagang San Fernando ay nailalarawan sa pamamagitan ng graba, [[Erosyon|erosyon]] na loam.<ref name=":15" /> {{Maraming larawan | image1 = Pormasyon ng Bato sa Ilog Balili.jpg | image2 = Poro Point, Lungsod ng San Fernando, La Union.jpg | caption2 = Bagyong Dagat, Lungsod ng San Fernando | caption1 = Pormasyon ng Bato sa Ilog Balili, Naguilian | direksyon = patayo | kabuuang_lapad = 200 | align = kanan | lapad = 100 | caption_align = gitna | lapad1 = 1 | image3 = San Juan Beach, La Union, Enero 2024 (2).jpg | caption3 = Baybayin, San Juan }} Ang silangang hangganan ng lalawigan ay pangunahing bulubundukin, na pinangungunahan ng mga hanay ng bundok ng Gran Cordillera, partikular ang Gitnang at Hilagang Cordillera, na parallel sa baybayin ng Dagat Timog Tsina. Ang pinakamataas na tuktok sa lalawigan ay matatagpuan sa [[Bagulin]], sa taas na 1,200 talampakan, kasama ang iba pang matataas na lugar na matatagpuan sa San Gabriel at [[Burgos, La Union|Burgos]]. Ang mga matabang lambak sa loob ng San Juan, San Fernando, at Balaoan, na hugis-pamaypay, na nabuo ng mga sediment ng [[river delta]], ay mahalaga para sa agrikultura, bagama't madali itong mabahaan kapag malakas ang ulan.<ref name=":65" /><ref name=":14" /> Ang mga lupang maalat at alluvial, na mainam para sa mga pananim tulad ng palay at tabako, ay laganap sa [[Naguilian, La Union|Naguilian]], [[Aringay]], Bauang, Balaoan, at [[Luna, La Union|Luna]]. Ang mga bulubundukin sa silangan, na nailalarawan sa pamamagitan ng [[Steilhang|matatarik na dalisdis]] at makikipot na lambak, ay natatakpan ng mapula-pula at mala-luwad na lupa, lalo na sa Bacnotan, Agoo, San Fernando, San Juan, at Bauang, na hindi angkop para sa paggamit sa agrikultura.<ref name=":14" /> Ang La Union ay tahanan ng siyam na [[lambak]]—apat sa hilagang bahagi ng lalawigan (Bangar, Balaoan, Bacnotan, San Juan) at lima sa timog (Tubao, Aringay, Santo Tomas, Rosario, Naguilian)—na sumusuporta sa lupang agrikultural. Ang mga lambak na ito ay tinatawid ng makikipot at magulong ilog. Sa mas malayong bahagi ng silangan, may matataas na talampas at mga tuktok na tumataas nang husto.<ref name=":65" /><ref name=":14" /> {{Maraming larawan | image1 = PanPhilHighwayjf9765 33.JPG | caption1 = Rabon River, Rosario | image2 = TapuakanRiverjf996.JPG | caption2 = Tapuacan River, Pugo | direksyon = patayo | kabuuang_lapad = 200 | caption_align = gitna | image3 = FvfTagudinSudipen5107 10.JPG | caption3 = Ilog Amburayan, Sudipen | image4 = La Union-Tangadan Falls Adventure.jpg | caption4 = Tangadan Falls, San Gabriel | align = left }} Ang probinsya ay dinadaanan ng walong pangunahing ilog, na karamihan ay nagmumula sa [[Cordillera Central (Luzon)|Mga Kabundukan ng Cordillera Central]] at dumadaloy patungo sa [[Dagat Timog Tsina]] at [[Golpo ng Lingayen]]:<ref name=":16">{{Cite web |title=South Circuit |url=https://launion.gov.ph/la-union-circuits/south-circuit/#:~:text=Aringay%20River,%20one%20of%20the,a%20drainage%20area%20of%20469sqm. |access-date=2025-01-14 |website=Pamahalaan ng La Union |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114102958/https://launion.gov.ph/la-union-circuits/south-circuit/#:~:text=Aringay%20River,%20one%20of%20the,a%20drainage%20area%20of%20469sqm. |archive-date=2025-01-14 |url-status=dead }}</ref><ref name=":17">{{Cite web |date=2018-07-22 |title="Kung saan may tubig na maiinom, ay may nakalalasong basura na mabaho." Tungkol sa Pagkapira-piraso ng Baroro Watershed – Isang Resipe para sa Sakuna |url=https://feed.org.ph/media-centre/press-releases-2018/where-there-was-water-to-drink-is-toxic-waste-that-stinks-on-baroro-watershed-fragmentation-a-recipe-for-disaster/#:~:text=Baroro%20River%20Watershed%20is%20locally,livelihood%20in%20the%20watershed%20area. |access-date=2025-01-14 |website=Fostering Education & Environment for Development, Inc. (FEED) |language=en-US}}</ref> * [[Amburayan River]]: Ang pinakamalaking ilog sa lalawigan, ito ay dumadaan sa [[San Gabriel, La Union|San Gabriel]], [[Sudipen]], at [[Bangar, La Union|Bangar]], na minarkahan ang hilagang hangganan sa pagitan ng [[Ilocos Sur]] at La Union bago dumaloy sa South China Sea. * [[Bued River]]: Dumadaloy sa [[Pugo, La Union|Pugo]] at Rosario, umaagos sa Lingayen Gulf, na minarkahan ang timog na hangganan ng [[Pangasinan]]. * Aringay River: Class B River Basin na may haba na 45&nbsp;km na nagmula sa [[Benguet]], dumadaan sa Pugo, Tubao, at Aringay, at dumadaloy sa parehong South China Sea at Lingayen Gulf.<ref name=":16" /> * Baroro River: Isang haba na 22.2&nbsp;km na nagsisimula sa kabundukan ng San Gabriel, tumatawid sa San Gabriel, San Juan, at Bacnotan, at dumadaloy sa South China Sea.<ref name=":17" /> * Ilog Maluyo (kilala rin bilang Ilog Bucilac): Dumadaloy sa Santol, Balaoan, at Bangar, na minarkahan ang mga hangganan ng rehiyon. * [[Balili River|Naguilian-Bauang River]] (kilala rin bilang Balili River): Nagmula sa [[La Trinidad, Benguet]], at dumadaloy sa Bagulin, Naguilian, at Bauang hanggang sa South China Sea. * Ilog Maragayap: Dumadaan sa San Gabriel, Balaoan, at Bacnotan, na kalaunan ay dumadaloy sa South China Sea. * Ilog Darigayos: Dumadaloy mula sa mga bundok sa likod ng Balaoan hanggang Darigayos Cove, umaagos sa South China Sea. {{Maraming larawan | image1 = 81Rizal Anduyan, Tubao, La Union 21.jpg | image2 = FvfLaUnion0320 01.JPG | caption2 = Terrains along Balili River, Bagulin | caption1 = Bundok Cordillera sa Tubao | direksyon = patayo | kabuuang_lapad = 200 | align = kanan | lapad = 100 | caption_align = gitna | lapad1 = 1 | image3 = 6664Damortis, Santo Tomas, La Union 23.jpg | caption3 = Coastal area sa Santo Tomas | alt2 = }} Ang baybayin ng La Union ay napapalibutan ng apat na look o cove: San Fernando (sa gitnang punto), San Juan sa hilagang-silangan, Darigayos sa hilagang-kanluran, at Santo Tomas sa timog-kanluran.<ref name=":65" /> Iba-iba ang paggamit ng lupa sa La Union. Ang mga kagubatan at kakahuyan ay sumasaklaw sa 41,240 ektarya (27.62%), na nagpapahusay sa biodiversity nito. Nangingibabaw ang agrikultura, na sumasakop sa 54,701 ektarya (36.64%), habang ang mga damuhan at palumpong ay bumubuo sa 22,834 ektarya (15.29%). Ang pag-unlad ng lungsod ay sumasaklaw sa 15,555 ektarya (10.42%), kasama ang 14,788 ektarya (3.30%) ng mga bakanteng lupa, at 191 ektarya (0.13%) ay inuri bilang mga basang lupa.<ref name=":14" /> === Klima === Ayon sa [[PAGASA|Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA)]], ang La Union ay nakararanas ng unang Uri ng Klima ng [[Klasipikasyon ng klima ng Köppen|Klasipikasyon ng Klima ng Köppen]], na nailalarawan sa pamamagitan ng dalawang magkaibang panahon: isang tag-init mula Nobyembre hanggang Abril at isang tag-ulan mula Mayo hanggang Oktubre. Ang [[Southwest Monsoon]] (SWM) ay nagdudulot ng malakas na pag-ulan sa panahon ng tag-ulan, habang ang [[Northeast Monsoon]] (NEM) ay nagdudulot ng medyo tuyong kondisyon habang dumadaan ito sa [[Cordillera Central (Luzon)|Mga Kabundukan ng Cordillera]]. Ang pag-ulan ay hindi pantay na ipinamamahagi sa buong taon, kung saan ang pinakamataas na pag-ulan ay nangyayari mula Hulyo hanggang Setyembre. Ang La Union ay apektado rin ng [[tropical cyclone]], na may 85 ganitong sistema ng panahon na naitala sa pagitan ng 1948 at 2009, kabilang ang isang super typhoon. Ang mga bagyong ito, na pinakamadalas na nangyayari mula Hulyo hanggang Oktubre, ay may masamang epekto sa turismo, agrikultura, at imprastraktura. Sa panahon ng malalakas na bagyo, madalas magsara ang mga negosyo, karaniwan ang pagkawala ng kuryente, nagiging limitado ang transportasyon, at napipinsala ang mga pananim, na nagbabawas sa produksyon ng agrikultura.<ref name="nscblist" /><ref name=":3">{{Banggitin ang web |last=La Union |title=La Union sa Mga Numero |url=https://launion.gov.ph/quick-facts/ |url-status=dead |archive-date=7 Oktubre 2024 |access-date= |website=Website ng Pamahalaang Panlalawigan ng La Union |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007094334/https://launion.gov.ph/quick-facts/ }}</ref>{{Weather box | lokasyon = Lalawigan ng La Union | lapad = auto | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 31 | Enero mababa C = 21 | Pebrero mataas C = 31 | Pebrero mababa C = 22 | Mar mataas C = 33 | Mar mababa C = 23 | Abr mataas C = 33 | Abr mababa C = 25 | Mayo mataas C = 32 | Mayo mababa C = 26 | Hun mataas C = 31 | Hun mababa C = 26 | Hul mataas C = 30 | Hul mababa C = 26 | Ago mataas C = 30 | Ago mababa C = 26 | Set mataas C = 30 | Set mababa C = 25 | Okt mataas C = 31 | Okt mababa C = 24 | Nob mataas C = 31 | Nob mababa C = 23 | Dis mataas C = 31 | Dis mababa C = 22 | kulay ng presipitasyon = berde | Presipitasyon ng Ene mm = 42 | Presipitasyon ng Peb mm = 48 | Presipitasyon ng Mar mm = 74 | Presipitasyon ng Abr mm = 110 | Presipitasyon ng Mayo mm = 269 | Hun presipitasyon ng Hun mm = 275 | Presipitasyon noong Hulyo mm = 362 | Presipitasyon noong Agosto mm = 325 | Presipitasyon noong Setyembre mm = 330 | Presipitasyon noong Oktubre mm = 306 | Presipitasyon noong Nobyembre mm = 126 | Presipitasyon noong Disyembre mm = 61 | Mga araw ng ulan noong Enero = 11.2 | Mga araw ng ulan noong Pebrero = 12.0 | Mga araw ng ulan noong Marso = 17.1 | Mga araw ng ulan noong Abril = 21.2 | Mga araw ng ulan noong Mayo = 27.1 | Mga araw ng ulan noong Hunyo = 26.8 | Mga araw ng ulan noong Hulyo = 28.1 | Mga araw ng ulan noong Agosto = 27.0 | Mga araw ng ulan noong Setyembre = 26.0 | Mga araw ng ulan noong Oktubre = 24.5 | Mga araw ng ulan noong Nobyembre = 17.7 | Mga araw ng ulan noong Disyembre = 12.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue <small>(na-modelo/kinakalkulang datos, hindi sinusukat nang lokal)</small><ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-fernando_philippines_1690033 | title = San Fernando: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = 26 Abril 2020 }}</ref> | date = 26 Abril 2020 | source = }} === Lungsod === *[[Lungsod ng San Fernando, La Union|Lungsod ng San Fernando]] === Munisipalidad === <table border="0"><tr><td valign="top"> *[[Agoo, La Union|Agoo]] *[[Aringay, La Union|Aringay]] *[[Bacnotan, La Union|Bacnotan]] *[[Bagulin, La Union|Bagulin]] *[[Balaoan, La Union|Balaoan]] *[[Bangar, La Union|Bangar]] *[[Bauang, La Union|Bauang]] *[[Burgos, La Union|Burgos]] *[[Caba, La Union|Caba]] *[[Luna, La Union|Luna]] </td><td valign="top"> *[[Naguilian, La Union|Naguilian]] *[[Pugo, La Union|Pugo]] *[[Rosario, La Union|Rosario]] *[[San Gabriel, La Union|San Gabriel]] *[[San Juan, La Union|San Juan]] *[[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] *[[Santol, La Union|Santol]] *[[Sudipen, La Union|Sudipen]] *[[Tubao, La Union|Tubao]] </td></tr></table> ==Mga Kilalang Tao== === Mga Pinuno at Pulitiko === * [[Diego Silang]] (16 Disyembre 1730 – 28 Mayo 1763) – Rebolusyonaryong Pilipino * [[Joaquin Luna]] (11 Disyembre 1864 – 7 Nobyembre 1936) ay isang rebolusyonaryong Pilipino at dating [[Gobernador ng La Union|gobernador ng La Union]] mula 1901-1908. * [[Anacleto Diaz]] (1878–1945) – Ika-31 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas|Katuwang Mahistrado]] ng Korte Suprema ng Pilipinas * [[Magnolia Antonino]] (1915–2010) – dating [[Senador ng Pilipinas]] * [[Manuel Arguilla]] (1911–1944) – manunulat, makabayan, at martir * [[Jose D. Aspiras]] – Unang Kalihim ng [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] at dating kongresista * [[Camilo Osias]] (1889–1976) – Pilipinong politiko, ika-6 at ika-8 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas]]. * [[Fortunato Abat]] (1925–2018) – Ika-20 Kalihim ng [[Department of National Defense (Philippines)|Department of National Defense]] (DND), Ambassador to the [[People's Republic of China]], at [[Commanding General of the Philippine Army]]. * [[Armando Palabay|Armando "Mandrake" Ducusin Palabay]] (1953–1974) - Filipino student leader and activist from [[San Fernando, La Union|San Fernando]] La Union, honored at the Philippines' [[Bantayog ng mga Bayani]] as a martyr of the resistance against the [[MarcosProfilename="Bantayogi"<name=""<name> diktadurang Marcos." web|url=http://www.bantayog.org/palabay-armando-d/|title=PALABAY, Armando D. &ndash; Bantay ng mga Bayani|website=bantay.org|date=18 Enero 2017|access-date=2020-01-22}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=ydHxxkOBCk4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/ydHxxkOBCk4| archive-date=2021-12-12 |url-status=live|title=Armando Palabay |type=YouTube Video |publisher= Commission on Human Rights of the Philippines}}{{cbignore}}</ref> * [[Rolando Joselito Bautista]] – retiradong [[Filipino|Filipino]] [[Tenyente Heneral|tinyente heneral]] at ika-26 [[Sekretarya ng Kagalingang Panlipunan at Kaunlaran (Philippines)|Kalihim ng Kagalingang Panlipunan at Kaunlaran]] * [[Rafael Buenaventura]] – Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] * [[Samuel Gaerlan]] – Ika-187 [[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Associate Justice]] ng [[Supreme Court of the Philippines]] * [[Mario Lopez (jurist)|Mario Lopez]] — Ika-185 [[Associate Justice] ng Korte Suprema ng Pilipinas|Katuwang Mahistrado]] ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] * [[Antonio Mabutas]] – Unang obispo ng Diyosesis ng Laoag na ipinanganak sa Agoo at ang pangalawang Arsobispo ng [[Arkidiyosesis ng Davao]], na kilala sa kasaysayan bilang unang Arsobispo Romano Katoliko na sumulat ng isang liham pastoral upang punahin ang mga paglabag sa karapatang pantao sa ilalim ng [[diktaduryang Marcos]].<ref name="Davaob" /><ref name="MindaNews" /> * Doña Laureana Novicio Luna y Ancheta (4 Hulyo 1836 – 18 Agosto 1906) — Ina nina [[Antonio Luna]] at [[Juan Luna]]. * [[Wenceslao Padilla]] – Pilipinong [[Mga Misyonero ng CICM|Paring Scheut]] na mula 2 Agosto 2003 ay ang [[Prefectong Apostoliko]] ng [[Prefectong Apostoliko ng Ulaanbaatar]], isang diyosesis ng [[Simbahang Katoliko|Simbahang Romano Katoliko]] sa [[Mongolia]].<ref name="wordpress">{{cite web|url=https://icjesus.wordpress.com/2014/12/14/shepherding-the-flock-in-mongolia/ |title=Pagpapastol sa kawan sa Mongolia &#124; Hinahanap ko si Hesukristo|petsa=14 Disyembre 2014|publisher=icjesus.wordpress.com|access-date=2016-07-01}}</ref> * [[Jessica Soho]] — Maraming beses na ginawaran ng (''Asia Journalist of All Times,'' ''[[Peabody Awards|Peabody Award]]'') ang Pilipina na mamamahayag sa radyo at telebisyon, tinaguriang Asia's Powerhouse Journalist at kilala bilang host ng programang magasin ng balita na ''[[Kapuso Mo, Jessica Soho]]'' sa [[GMA Network]] at dating tagapagbalita ng ''[[State of the Nation with Jessica Soho]]'' sa [[GMA News TV]]. === Mga Pambansang Artista at Pambansang Siyentipiko=== * [[Lucrecia Roces Kasilag]] (1918 2008) – [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Musika * [[Bienvenido Nebres]] (ipinanganak noong 1940) – akademiko, [[Pambansang Siyentipiko ng Pilipinas]] para sa Matematika, dating [[Provincial Superior]] ng [[Society of Jesus]] sa Pilipinas * [[Clare R. Baltazar]] (1927-2024) – [[Pambansang Siyentipiko ng Pilipinas]] para sa Sistematikong Entomolohiya === Aktor === * [[Vice Ganda]] – Comedia, aktor, mang-aawit, at host, mula sa San Juan, La Union. * [[Edward Barber (aktor)|Edward Barber]] — Filipino-British actor at host na sumikat noong 2016 [[Pinoy Big Brother: Lucky 7]], ika-4 na pwesto. mula sa Aringay, La Union. * [[Gloria Diaz]] (ipinanganak 1951) – Miss Philippines 1969, Miss Universe 1969, Aktres, mula sa Aringay, La Union. * [[Vaness del Moral]] – Filipina actor, dancer and singer from San Juan, La Union. * [[Coleen Garcia]] — ay isang [[Filipino|Filipino]] artista, host, at modelo mula sa Lungsod ng San Fernando, La Union. * [[JB Magsaysay]] (ipinanganak noong 1980) – [[Pinoy Big Brother (season 1)]] housemate; aktor, lingkod bayan, at negosyante. Mula sa San Juan, La Union. * [[Cheska Garcia|Cheska Garcia Kramer]] — ay isang [[Pilipina|Pilipino]] aktres at modelo mula sa Bauang, La Union. * [[Ashley Ortega]] — ay isang [[Pilipina|Pilipino-Aleman]] aktres na kilala sa kanyang mga papel sa ''[[Dormitoryo]]'' at ''[[My Destiny (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|My Destiny]]'' sa [[GMA Network]]. Siya ay dating co-host ng variety show na ''[[Wowowin]]''. Mula sa Lungsod ng San Fernando, La Union. === Mga Atleta === * [[Carlo Biado]] (ipinanganak noong 1983) — Pilipinong Atleta at propesyonal na manlalaro ng pool na "[[U.S. Open Pool Championship|2021 US Open Pool Grand Champion]]". mula sa Rosario, La Union. * [[Roger Casugay]] — Pilipinong surfer na nakipagkumpitensya para sa Pilipinas sa gold medalist ng [[2019 Southeast Asian Games]]. Siya ang unang Pilipinong nakatanggap ng Pierre de Coubertin Act of Fair Play Award ng [[International Fair Play Committee]] bilang pagkilala sa pagsagip sa isang kakumpitensya sa longboard semifinals ng 2019 Southeast Asian Games. mula sa Lungsod ng San Fernando, La Union. * [[José B. Nísperos]] — (1887–1922) Unang Asyano at Pilipino na nanalo ng Medalya ng Karangalan ng Estados Unidos * [[Tyler Tio]] — (ipinanganak noong 1998) Pilipino-Canadian na propesyonal na manlalaro ng basketball ng [[Philippine Basketball Association]] (PBA) mula sa San Fernando, La Union. * [[Rhenz Abando]] — (ipinanganak noong 1998) Propesyonal na manlalaro ng basketball na huling naglaro para sa [[Anyang Jung Kwan Jang Red Boosters]] ng [[Korean Basketball League]] (KBL) mula sa Santo Tomas, La Union. * [[James Sena]] — (ipinanganak noong 1988) ay isang Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball mula sa Agoo, La Union. {{Div col|colwidth=30em}}{{div col end}} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{La Union}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} 05vmwijn1dqjos41c2gnmhimbwnr5gp Usapang Wikipedia:Kapihan 5 3742 2241729 2241261 2026-11-11T23:47:11Z Jojit fb 38 hiding old announcements of more than 14 days, so that the Kapihan will focus more on community discussions 2241729 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 55K |counter = 19 |algo = old(90d) |archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d }} <div style="float:right; padding-left:5px; clear:right;"> {| style="text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;" bgcolor="#999999" |-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Usapan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| '''<span class="plainlinks"><font size=3>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&section=new}} '''&rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']</font></span>''' |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Tuwirang daan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| [[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]] ---- <div style="font-size:0.85em;"> __TOC__ </div> |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Mga sinupan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| <small> [[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]] <inputbox> type=fulltext prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/ break=yes width=40 searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan </inputbox> </small> |} </div> <!-- Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :). --> == Nakaarkibo na ang nakaraang usapan == Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC) == Request for Image Processing == Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo. [[Talaksan:Io processing request.png|center]] Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Reference Previews – experiment | content = == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the <sup>a b</sup> (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC) }} == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! | content = == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) | content = == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> }} == Bagong mungkahi == Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:14, 6 Abril 2026 (UTC) == Hinggil sa mga salitang siyokoy == Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay "alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol)." Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila). Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Imbes na !Naaangkop na (mga) salita |- |adbenturero |abenturero / taong mapagsapalaran |- |aspeto |aspekto / mukha / dako |- |bentahe |bentaha / lamang |- |dayalekto |diyalekto / dayalek / wikain |- |dayalogo |diyalogo / <s>dayalog</s> / salitaan / usapan / pag-uusap |- |endorso |endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat |- |groserya |groseri / tindahan |- |imahe |imahen / larawan |- |intrigero |intrigante |- |kontemporaryo |kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito |- |konsernado ("''the mother of all ''siyokoy'' words'') |konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman |- |lebel |nibel / level / antas / taas |- |misyonaryo |misyonero |- |obhektibo |obhetibo |- |parliyamentaryo |parlamentaryo / mambabatas |- |parliyamento |parlamento / batasan |- |pesante |paisano / magbubukid / magsasaka |- |prayoridad |priyoridad / <s>prayoriti</s> / pagkauna / karapatang mauna |- |sirkumstansiya |sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa |- |subhektibo |subhetibo |- |subheto |suheto / disiplina |} Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#"Kasingkahulugans"]]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:17, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC) {{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:22, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang. :Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita. :Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' ("larawan") (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na "itama" ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:45, 12 Abril 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 13:56, 12 Abril 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito "tama" sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:39, 13 Abril 2026 (UTC) ::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing "naitagalog" ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC) :::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], :Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal. :Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika. :Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya? :Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta. :Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika. :- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang "siyokoy" (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang "kontemporaryo" ay bawal ("kontemporaneo" dapat) pero ang "siyentista" ay pwede ("siyentipiko" dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — <span style="font-size:25px">🍕</span> <span style="font-family:'Comic Sans MS';"><span style="color:#FFC83D">Yivan</span><span style="color:#F7894A">000</span> <small><sup>[[User:Yivan000|view]]</sup><sub>[[User_talk:Yivan000|talk]]</sub></small></span> 13:34, 13 Abril 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Request for comment (global AI policy) | content = == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 | content = == Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 == [[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''. The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event! The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts. You may submit any of the following types of session proposals: * '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes. * '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes. * '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes. * '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes. * '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences. Submissions will be evaluated by the Program Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.''' For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com Mabalos! On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,<br> [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC) }} == Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] == Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&group=ext-cite-user&language=tl&filter=&optional=1&action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|Johannes Richter (WMDE)}} ''Done. I translated it. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Mayo 2026 (UTC) ::Thank you! :) [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 05:19, 26 Mayo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Vote now in the 2026 U4C election | content = == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|usapan]])</bdi> 17:12, 23 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :''Done. I translated this last July 4. Thanks for informing the community.'' :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:08, 8 Hulyo 2026 (UTC) == Translation request: Ube latte == Hello fellow Wikipedians, Shalom & Greetings from the Hebrew Wikipedia! I recently wrote an article about [[Ube latte]], which is currently published in Hebrew only. I also prepared a well-sourced draft on the English Wikipedia. Given the strong cultural connection of Ube to the Philippines, I think it would be absolutely wonderful to have this article available on the Tagalog Wikipedia as well. Since I don't speak the language, I wanted to ask if any local editors here might be interested in translating or adapting the article? We already have a dedicated Wikidata item and some great photos uploaded by the community on Wikimedia Commons. Here are the relevant links if anyone wants to take a look>> English Draft (for easy translation): https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Ube_latte Wikidata Item: https://www.wikidata.org/wiki/Q139718640 Maraming salamat po in advance for your time, and feel free to reach out if you have any questions! 💜 [[Tagagamit:Laliv g|Laliv g]] ([[Usapang tagagamit:Laliv g|kausapin]]) 06:58, 9 Hulyo 2026 (UTC) == Proteksyon laban sa pag-e-edit pa ng pahina upang gawing katatawanan == Kumusta po. Humihiling po ako na bigyan po ng proteksyon ang pahina pong ito [[Iglesia ni Cristo]] laban sa mga mali at abuso sa pag-edit. Ang mga edit ngayong July 11, 2026 ay naglalaman ng mga maling impormasyon layuning lituhin at gawing katatawanan ang nasabing pahina. Ito ay patuloy pang ie-edit ngayong ito ay pinag-uusapan at may panghihikayat na mag-edit ng mali: https://www.reddit.com/r/Philippines/comments/1utkoi8/iglesia_ni_cristo_tagalog_wikipedia_page_got/?sort=new. Kung maari po ay i-undo ang mga mali at katatawang pag-edit kung titingnan ang edit history. Maraming salamat po. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-39256-52|&#126;2026-39256-52]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-39256-52|talk]]) 14:42, 11 Hulyo 2026 (UTC) :Naiulat na ni GinawaSaHapon sa akin ito kaninang umaga. Naaksyunan ko na agad pagkatapos ng ulat. Ngayon ko lamang nakita ang abiso mo. Gayunpaman, maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:42, 12 Hulyo 2026 (UTC) == Pagkarga ng fil.wikipedia.org patungong tl.wikipedia.org == Magandang araw po sa inyong lahat. Nais ko pong ipaalam sa pamayanan ng Wikipediang Tagalog na naghain po ako ng mungkahi sa Phabricator upang maikarga ang dominyo (''domain'') ng isang posibleng Wikipediang Filipino (fil.wikipedia.org) patungo sa Wikipediang Tagalog (tl.wikipedia.org). Sang-ayon sa [[Wikipedia:Pagsalin ng mga nilalaman ng Wikipedia na ito sa Filipino|konsensong ating naiabot noong 2005]] tungkol sa wikang ginagamit natin dito sa Wikipedia, naniniwala ako na hindi ito magdudulot ng kontrobersiya. [[:meta:Talk:Language committee#Redirecting fil.wikipedia.org to tl.wikipedia.org|Ipinaalam ko na rin]] ang Komite sa Wika ng Pundasyong Wikimedia tungkol sa mungkahing ito. Inaasahan ko na agaran itong mapapatupad, at maraming salamat po sa inyong lahat. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] <sup>([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])</sup> 09:50, 23 Hulyo 2026 (UTC) :Para sa kaalaman ng lahat, ito ang link sa kahilingan ni Sky Harbor sa Phabricator: [[phab:T432946]]. Tatanungin ko sana siya kung saan ang link sa Phabricator, nag-Google na lamang ako at pinaskil ko na lamang dito para mabatid ang pamayanan. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:54, 29 Hulyo 2026 (UTC) ::Maraming salamat, Jojit, na ipinaskil mo rito ang kawing. Kasalukuyan akong bumabiyahe pauwi kaya hindi ko mailagay dito ang mungkahi sa Phabricator. Inaasahan kong agaran itong maitutupad. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] <sup>([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])</sup> 15:21, 29 Hulyo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 Hulyo 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == Hiling ng pagbabago sa kategorya == Mismong '''[[Wikipedia:Kapihan]]'''. Pakibaguhin po ang kategorya mula [[:Kategorya:Wikipedia]] sa <s>[[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]</s> [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:05, 28 Agosto 2026 (UTC) Patunay: sa Wikipediang Ingles, narito po ang kaayusan ng mga kategoryang kaugnay ng [[w:en:Wikipedia:Village pump]]: -> [[w:en:Category:Wikipedia village pump]] / [[w:en:Category:Wikipedia help forums]] -> [[en:Category:Wikipedia help]] <s>-> [[w:en:Category:Wikipedia administration]]</s>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:10, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan na lamang ang kategorya sa [[:Kategorya:Mga talakayang pantulong sa Wikipedia]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 17:44, 29 Agosto 2026 (UTC) == Mga napiling larawan na binura sa Wikimedia Commons kalaunan == Hal.: [[:Talaksan:ZAM.jpg]]. Binura ito sa Wikimedia Commons dahil sa paglabag sa karapatang-sipi, ayon sa [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:ZAM.jpg mga tala ng midya na ito]. Katunayan, hindi kailanman naging malaya ang lisensiya nito batay sa ''license history'' ng [https://www.flickr.com/photos/adlaw/125555282/ talaksan sa Flickr]. Maaari po bang i-''delist'' ang katayuan nito bilang "napiling larawan," kung mayroong patakaran hinggil dito? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:01, 28 Agosto 2026 (UTC) Isa pa po: [[:Talaksan:Popebenxvi.jpg]]. Binura sa Wikicommons dahil: [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:Popebenxvi.jpg ''Copyright violation: from website'']. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:07, 28 Agosto 2026 (UTC) :Inarkibo ko na lamang ang mga pahinang tumuturo diyan sa mga pahinang iyan dahil sa layuning pangkasaysayan. 'Yung unang larawan nakalista subalit hindi ko tinanggal at sinabi na lamang napili subalit nabura sa Commons dahil uli sa layuning pangkasaysayan, at para malaman na napili iyon ng pamayanan. 'Yung pangalawa, hindi naman nakalista kaya walang aksyong ginawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 18:04, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 2 == *[[Wikipedia:WikiProyekto]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:WikiProyekto]], katulad ng sa enWiki na [[w:en:Wikipedia:WikiProject]]. Iminumungkahi ko pong ''code'': <code><nowiki>[[Kategorya:WikiProyekto| ]]</nowiki></code>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:20, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:WikiProyekto]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:WikiProyekto]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:33, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 3 == * [[Wikipedia:Mga malimit itanong]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] (na para na lang sa mga paksang tungkol sa Wikipedia, hindi sa administrasyon nito alinsunod sa enWiki) papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]] ''at'' sa [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Kawangis ng eskema ng katumbas nito sa enWiki ([[w:en:Wikipedia:FAQ]]) na nakakategorya sa [[w:en:Category:Wikipedia FAQs]] na siyang nakakategorya sa kapuwang [[w:en:Category:Wikipedia help]] at [[w:en:Category:Wikipedia basic information]]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:45, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga malimit itanong]]. Dinagdag din ang [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:27, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaapat na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Wikipedia:Mga napiling artikulo]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Patunay: sa bersiyong enWiki: Wikipedia:Featured articles -> Category:Wikipedia featured content (walang katumbas sa tlWiki sa ngayon) -> Category:Wikipedia editorial validation (walang katumbas) -> Category:Wikipedia administration. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:49, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga napiling artikulo#Kahilingan sa pagbago ng kategorya]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:50, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikalimang kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Tulong:Paghahanap]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:05, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang tulong:Paghahanap]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:06, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaanim na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == [[Wikipedia:Pamantayang pangwika]], pakitanggal po ang [[:Kategorya:Wikipedia]]. Dahil itutuon na lang ang Kategorya:Wikipedia sa mga paksang tungkol sa mismong Wikipedia, hindi sa pangangasiwa nito. Gayundin, naniniwala po akong sapat na ang tatlong kategorya nito kaya hindi na kailangang ikategorya ito sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Salamat. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:15, 28 Agosto 2026 (UTC) :Tinanggal ko ang [[:Kategorya:Wikipedia]], at pinaskil ko din ang pagtanggal sa [[Usapang Wikipedia:Pamantayang pangwika#Kahilingan sa pagtanggal ng kategorya]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:58, 29 Agosto 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] maraming salamat po sa mga pagbabago. Ngayon lang po ako tumugon dahil naging abalá po ako sa matrabahong pag-rebyu ng mga larawang talaksan sa Commons hinggil sa ibinalik na mga larawan ng mga gusali sa [[Saudi Arabia]] dahil sa pagbabago ng kanilang batas sa karapatang-sipi. Mayroon na pong [[kalayaan sa panorama]] (FoP) sa KSA subalit para lang sa eksteryor ng mga likhang arkitektural, hindi sa mga disenyong interyor at sa mga bantayog gaya ng mga lilok, estatwa, miyural, at ''graffiti''. ''Regards'', <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:21, 30 Agosto 2026 (UTC) == [[:Kategorya:Wikipedia libro]] at [[Padron:Wikipedia-Books]] == Mukhang hindi na ginagamit ang nasabing mga pahina/nilalaman sa Wikipediang Ingles. Batay sa [[w:en:Wikipedia:Templates for discussion/Log/2021 April 7#Template:Wikipedia book]] at [[w:en:Wikipedia:Village pump (proposals)/Archive 177#Deprecate linking to Wikipedia books in templates and articles]], isang palyadong pagpupunyagi ang Wikipedia Books (huwag pong ikalito sa Wikiaklat o ''[[Wikibooks]]''). Ayon sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2021_April_7#Template:Wikipedia_books:~:text=Template%3AWikipedia%20bookedit nagkomentong ''anonymous IP user''], wala umanong interes ang Pundasyong Wikimedia sa pagsuporta ng ''Books extension''. Dagdag pa niya, "''the new PDF rendering engine (Proton) doesn't support books''" at "''it stands there is no point sending readers to an namespace where every page is flagged with a banner saying the service has been withdrawn, and this state of affairs that does not seem likely to change in the future''." Oras na rin po bang alisin na rin ng Wikipediang Tagalog ang anumang padron at kategorya na nagtuturo sa pumalyang eksperimentong "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:52, 28 Agosto 2026 (UTC) Iba pang konteksto: ang malaking ''boilerplate box'' sa [[w:en:Wikipedia:WikiProject Wikipedia-Books]]. Babanggitin ko po rito ang naglikha ng kategorya at padron na si {{ping|DragosteaDinTei}} para hingan ang kaniyang panig, kahit na [https://guc.toolforge.org/?by=date&user=DragosteaDinTei noong Abril 2022 pa ang huling ambag niya sa buong Wikimedia]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:55, 28 Agosto 2026 (UTC) Marahil, iwan muna po nating bukas ang diskusyon na ito sa loob ng mga 3 buwan? Para may ''consensus'' kung gayahin na rin po natin ang naging pasiya sa enWiki na alisin na ang tampok na "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:54, 30 Agosto 2026 (UTC) Tila maraming nakaugnay sa Wikipedia Books. [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Ano_ang_nakakawing_dito/Padron:Wikipedia-Books Siyam na mga artikulo] ang gumagamit ng tampok na ito. Marahil, kailangan ng sapat na ''consensus'' sa pag-alis ng ''feature'' na ito dahil magiging malaki ang epekto kung susunod tayo sa naging pasiya sa Wikipediang Ingles. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 09:39, 18 Setyembre 2026 (UTC) == Mga talakayang nakasama pa rin sa Wikipedia backlog == Magandang araw mga tagapangasiwa. Narito ang apat na mga talakayan na nakabilang pa rin sa [[:Kategorya:Wikipedia backlog]] kahit na maraming taon nang binura ang mga midyang hiniling na burahin. *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Enero 28]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Pebrero 15]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 25]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 26]] Pakisara po ang mga talakayan na iyon. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:51, 7 Setyembre 2026 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:09, 8 Setyembre 2026 (UTC) == Geography articles contributed by TentingZones1 == {{user|TentingZones1}}. Sample articles: [[Oyem]] and [[Bad Elster]]. For the benefit of the user being referred, I chose English as the main language for this discussion. While they might have good intentions, several of their contributions exhibit apparent reliance on some sophisticated method for machine translation and did not undergo manual human proofreading. I have already noticed their contributions since around April this year. While I initially ignored these contributions, thinking that other users would fix these articles, it appears no one fixed those articles. Here are some indicators of unedited machine translation passages: ;[[Oyem]] *Excessive reliance on Subject-Verb-Object (SVO) despite Tagalog being a mainly Verb-Subject-Object (VSO) language. *''{{xt|...ang Oyem ay naging kabisera ng agrikultura ng Woleu-Ntem...at gumana bilang isang node ng logistik na tumatawid sa hangganan kasama ang Cameroon at Ekwatoryal Guinea.}}''" - indicator of literal translations. "Node of logistics" literally translated instead of either "sentro ng transportasyon" or "sentro ng kalakalan" or "bagsakan ng mga kalakal" depending on the context of the sentence. *''{{xt|...pangangaso ng karne ng puno...}}'' - literally translated from "bushmeat." ;[[Bad Elster]] *''{{xt|...isang bayan ng spa sa distrito ng...}}'' - literal translation for "spa town." *Again, excessive SVO reliance instead of VSO. I have some suspicion that the sophisticated machine translation were made using AI chats. Google Translate does not generate too many "hyperliteral" translations, based from my experience on the extensive usage of it as the ''starting point''. Do note that I manually review and proofread the outputs with help from Glosbe, KWFDiksiyonaryo site, and DiksiyonaryoPH site, as well as my own understanding. Other users should act on these geography articles. With many articles having created, it's a challenge to fix them all. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:31, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Napag-usapan na ang mga isyu. Gayunpaman, ang heograpiya ang mas pinipili sa ngayon. Dahil sa kakulangan ng mga katutubong salita upang payagan ang pag-konbert sa lokal na bersyon, kailangang magpokus ang diksyunaryo sa ngayon. :Minsan maaaring hindi maintindihan ang mga salita dahil sa kakulangan ng kaalaman sa ilang mga salitang may kaugnayan sa heograpiya bilang pangunahing alalahanin. :Gayunpaman, nagpasya akong huminto muna sa paggawa ng mga artikulo pagkatapos. :(Ang ilang artikulo ay isinalin sa [[:de:Thurmansbang|de]], [[:en:Dormaa Ahenkro|en]], at [[:fr:Larochemillay|fr]] bilang halimbawa. :Gayunpaman, sa susunod ay dapat ko itong maingat na iugnay bilang isang pinagmulan sa ibang mga edisyon ng wika.) :Hanggang sa makarating ang konsensya, maaari ninyo akong i-email, hangga't maaari, upang subukang maunawaan ang pangunahing problema tungkol sa "isyu sa paggamit ng mga salita" sa heograpiya. Salamat. :Sa kasalukuyan, lahat ng plano sa paggawa ng pahina ay itinigil muna. [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 06:53, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Minsan ang kahulugan ang pangunahing problema. Kapag isinasalin ang salita, hindi ito nagiging pangkalahatang termino na may kaugnayan dito. :Dahil kakaunti lamang ang mga salitang Tagalog na nasa humigit-kumulang sampung libo, posibleng makahanap ng ilang mga salitang hiram partikular tulad ng Espanyol (gayunpaman, nawala na ito pagkatapos ng pananakop ng mga Amerikano noong unang bahagi ng ika-20 siglo). :Sa [[Oyem]]: *"bush" = "palumpong" *"meat" = "karne" :Sa [[Bad Elster]]: *"spa town" = "bukal na mineral ng bayan" :Pati na rin ang marami pang mga artikulo na may kaugnayan sa heograpiya (hindi lang iyon, mayroon ding "luto") :Obserbahan ito hangga't maaari kung ang salita ay hindi nauugnay sa mga ibinigay. Suriin ito pagkatapos? [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:00, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Gayunpaman, dahil hindi ko pa naiintindihan ang pagkakasunod-sunod ng mga salita, napagpasyahan kong tuluyan nang itigil ang paggawa ng mga bagong artikulo dito sa proyekto maliban na lang kung magagawa ang mga posibleng plano sa hinaharap. Matagal ko pang naintindihan ang lahat ng aking makakaya dahil sa kakulangan ng pagsusuri sa pagkakasunod-sunod ng mga salita bago ko ito naisip para sa paggawa ng artikulo, sa palagay ko. (Maaari kang mag-email kung ayaw mong mabunyag ang ilang mga alalahanin sa privacy bukod pa sa mga ito? Minsan ay hindi na kailangan ang mga kasalukuyang isyu na naunang naobserbahan tungkol sa mga artikulo tungkol sa heograpiya. Babawiin ko ito hanggang sa maging maayos ang mga plano.) [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:15, 9 Setyembre 2026 (UTC) ::Gayunpaman, hindi ako eksperto sa pag-aaral ng isa sa mga salitang literal na nangangahulugang "to". Sa kasalukuyan, nahihirapan akong isipin ang mga salitang "paano kung" na karaniwang ginagamit dahil karaniwang ginagamit ang VSO. Ngunit, sa hinaharap ay hindi pa tiyak kaya umaasa akong mauunawaan at masusuri ko ito sa malapit na hinaharap hangga't maaari. Ito ang aking huling pag-edit, kaya pagkatapos nito ay [[Natatangi:Tagagamit_ng_e-liham/TentingZones1|maaari ninyo akong kontakin sa pamamagitan ng email. / ''This is my final edit, so after that you can contact me by email.'' (Hanggang sa muli sa hinaharap hangga't maaari dito sa proyekto. Paalam. / ''Until I back in the future as possible here in the project. Farewell.'')]] [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:33, 9 Setyembre 2026 (UTC) :::I'll leave to other users on evaluating {{u|TentingZones1}}'s responses. I feel their response isn't "natural." Even if I'm a ''[[Tsinong Pilipino|FilChi/Chinoy]]'', I can guess which Tagalog text is natural to read. Anyway, I made another research on at least one more contribution, '''[[Lalawigan ng Ogooué-Ivindo]]''': :::::1. It bears a tiny slip of English text, alongside excessive SVO usage: "''{{xt|Ang lalawigang ito, na naglalaman ng libu-libong kilometro kuwadrado ng rainforest, ang pinakamalaki at pinakakaunting populasyon at hindi gaanong maunlad kaysa sa ibang bahagi ng bansa. <u>As of 2013 it had a population of 63,293</u> Noong 2013, mayroon itong populasyon na 63,293 katao. Ang pangunahing bayan ay ang Makokou.}}''" :::::2. Using "tahanan" as a literal translation of "home" instead of a more natural word, like lokasyon. Or, altering the entire sentence but not sacrificing the message and context of the original thought: "''{{xt|Ang mga pangunahing kalsadang dumadaan sa probinsya ay ang mga kalsadang RN3 at RN4. Ang Makokou ay tahanan ng Paliparan ng Makokou.}}''" :::::3. Excessive translation of highly technical terms like "yellow fever" even if [https://diksiyonaryo.ph/search/yellow%20fever?page=1 diksiyonaryoPH did not translate it], as well as "sumiklab ang isang pagsiklab ng Ebola...": "{{xt|Noong Enero 1995, sumiklab ang isang pagsiklab ng Ebola virus sa mga kagubatan ng Ogooué-Ivindo. Siyam sa 19 na tao ang namatay sa mga kaso na naitala mula sa populasyon na 350 katao. Noong 2010, naiulat na patuloy na nakakaapekto ang dilaw na lagnat sa probinsya.}}" :::I do not call for the massive deletions of these articles, since they are quite valuable topics. However, I hope several users can help in cleaning up all of the translated articles they created. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:24, 9 Setyembre 2026 (UTC) ::::Hi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], I can help with polishing some of these articles during my spare time. They’re certainly valuable enough to keep, so I’d be happy to help clean up the translations and improve the wording where I can. - [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 10:32, 10 Setyembre 2026 (UTC) :::::@[[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] Thank you for your efforts. Several categorizations need tweaking. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 10:51, 10 Setyembre 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Pagpapalit ng serbidor - May parating na panahon na maaari mo lamang basahin ang iyong wiki na hindi tatagal nang masyado | content = == Pagpapalit ng serbidor - May parating na panahon na maaari mo lamang basahin ang iyong wiki na hindi tatagal nang masyado == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Basahin ang mensaheng ito sa ibang wika]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] Ililipat ng [[foundation:|Pundasyong Wikimedia]] ang trapikong dumadaloy sa pagitan ng mga sentro ng datos (''data centers'') nito. Sisiguraduhin nito na mananatiling ''online'' ang Wikipedia at ang mga iba pang wiki ng Wikimedia kahit kung lumipas ang isang sakuna. Ililipat ang lahat ng trapiko sa '''{{#time:j xg|2026-09-23|tl}}'''. Magsisimula ang pagpapalit sa '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Sa kasamaang palad, dahil sa limitasyon sa [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], kailangan munang ihinto ang lahat ng pagbabago habang ginagawa ang paglilipat. Humihingi po kami ng paumanhin para sa pagkagambalang ito, at sinisikap naming mabawasan ito sa mga susunod na panahon. May ipapakitang bandera sa lahat ng mga wiki 30 minuto bago magsimula ang operasyong ito. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''Makababasa ka, nguni hindi makakapagbago, ng lahat ng mga wiki sa loob lamang ng maikling panahon.''' * Hindi ka makakapagbago ng hanggang sa isang oras sa {{#time:l j xg Y|2026-09-23|tl}}. * Kung susubukin mong magbago o maglagak sa mga oras na ito, makakikita ka ng mensahe ng kamalian. Inaasahan namin na walang mawawala na pagbabago sa mga minutong ito, ngunit hindi namin ito maipapangako. Kung nakikita mo ang mensahe ng kamalian, mangyaring maghintay hanggang bumalik sa normal na ang lahat. Pagkatapos niyon ay maaari mo nang mai-save ang iyong edit. Pero, amin namin kayong pinapayuhan na gumawa muna ng kopya ng iyong mga pagbabago, upang makasigurado. ''Mga ibang epekto'': * Babagal ang mga ''background job'' at maaaring tanggalin ang ilan. Maaaring hindi maisasapanahon ang mga pulang kawing ng kasimbilis ng normal. Kung maglilikha ka ng artikulo na nakakawing na sa ibang lugar, mas matagal na mananatiling pula ang kawing. Kailangang pahintuin ang mga ilang pangmatagalang iskrip. * Inaasahan namin na ang mga ''code deployment'' ay mangyayari katulad ng sa anumang ibang mga linggo. Pero, may mga ''case-by-case code freezes'' na mangyayari sa tamang panahon kung kakailanganin nila ito pagkatapos. * Hindi magagamit ang [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] ng mga nasa 90 minutos. Maaaring ipagpaliban ang proyektong ito kung kinakailangan. Maaari mong [[wikitech:Switch_Datacenter|basahin ang iskedyul sa wikitech.wikimedia.org]]. Ihahayag ang anumang pagbabago sa iskedyul. '''Mangyaring ibahagi ang impormasyon sa iyong pamayanan.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 Setyembre 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges | content = == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 Setyembre 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges | content = == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 09:29, 9 Oktubre 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Pagpapalit ng serbidor - May parating na panahon na maaari mo lamang basahin ang iyong wiki na hindi tatagal nang masyado | content = == Pagpapalit ng serbidor - May parating na panahon na maaari mo lamang basahin ang iyong wiki na hindi tatagal nang masyado == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Basahin ang mensaheng ito sa ibang wika]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] Ililipat ng [[foundation:|Pundasyong Wikimedia]] ang trapikong dumadaloy sa pagitan ng mga sentro ng datos (''data centers'') nito. Sinisigurado nito na mananatiling ''online'' ang Wikipedia at ang iba pang mga wiki ng Wikimedia kahit dumaan ang isang sakuna. Ililipat ang lahat ng trapiko sa '''{{#time:j xg|2026-10-28|tl}}'''. Magsisimula ang pagpapalit sa '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. Sa kasamaang palad, dahil sa ilang mga limitasyon sa [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], kailangan munang ihinto ang lahat ng pamamatnugot habang ginagawa ang paglilipat. Humihingi kami ng paumanhin para sa pagkagambalang ito, at sinisikap naming mabawasan ito sa mga susunod na panahon. May ipapakitang bandera sa lahat ng mga wiki 30 minuto bago magsimula ang operasyong ito. Magpapakita ang bandera into hanggang matapos ang operasyong ito. Maaari kang makisama sa [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate pagsasalin o pagwawasto] ng teksto ng banderang ito. '''Makababasa ka, ngunit hindi makakapagbago, ng lahat ng mga wiki sa loob lamang ng maikling panahon.''' * Hindi ka makakapagbago ng hanggang sa isang oras sa {{#time:l j xg Y|2026-10-28|tl}}. * Kung susubukin mong magbago o maglagak sa mga oras na ito, makakikita ka ng mensahe ng kamalian. Inaasahan namin na walang mawawala na pagbabago sa mga minutong ito, ngunit hindi namin ito maipapangako. Kung nakikita mo ang mensahe ng kamalian, mangyaring maghintay hanggang bumalik sa normal na ang lahat. Pagkatapos niyon ay maaari mo nang mai-save ang iyong edit. Ngunit hinihikayat namin na gumawa ka ng kopya ng iyong mga pagbabago, upang makasigurado. ''Mga ibang epekto'': * Babagal ang mga ''background job'' at maaaring hindi tumakbo ang ilan. Maaaring hindi maisasapanahon ang mga pulang kawing ng kasing bilis ng normal. Kung maglilikha ka ng artikulo na nakakawing na sa ibang lugar, mas matagal na mananatiling pula ang kawing. Kailangang pahintuin ang mga ilang pangmatagalang skrito. * Inaasahan namin na ang mga ''code deployment'' ay mangyayari katulad ng sa anumang ibang mga linggo. Ngunit maaring may mga pagtitigal sa pagbabago ng kodigo na mangyayari sa tamang panahon kung kakailanganin nila ito pagkatapos. * Hindi magagamit ang [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] ng mga nasa 90 minutos. Maaaring ipagpaliban ang proyektong ito kung kinakailangan. Maaari mong [[wikitech:Switch_Datacenter|basahin ang iskedyul sa wikitech.wikimedia.org]]. Ihahayag ang anumang pagbabago sa iskedyul. '''Mangyaring ibahagi ang impormasyon sa iyong pamayanan.'''</div><section end="server-switch"/> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:01, 26 Oktubre 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> }} == Pagsusuri ng draft biography ni Tomas F. Agulto == Magandang araw sa mga editor ng Wikipedia! Nais ko sanang humingi ng karagdagang pagsusuri para sa aking draft biography tungkol kay Tomas F. Agulto. Link ng draft: https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:LiteraryContributor/burador May personal akong ugnayan kay Tomas F. Agulto at itinuturing ko siyang parang lolo sa aming pamilya. Naipahayag ko na rin ang aking conflict of interest sa aking user talk page. May editor nang nagbigay ng paunang feedback sa draft at iminungkahi ang pag-aayos ng formatting at paghingi ng karagdagang pagsusuri sa Kapihan. Nais ko sanang malaman kung sapat at mapagkakatiwalaan ang mga sanggunian, neutral ang pagkakasulat, at natutugunan ng draft ang mga pamantayan ng Wikipedia para sa isang talambuhay. Hindi ko muna ililipat ang draft sa pangunahing artikulo habang hinihintay ang pagsusuri at gabay ng mga independenteng editor. Maraming salamat po! [[Tagagamit:LiteraryContributor|LiteraryContributor]] ([[Usapang tagagamit:LiteraryContributor|kausapin]]) 12:15, 3 Nobyembre 2026 (UTC) == Request to move draft: Magdaline Cherestal == Hello administrators, I created an article draft at Tagagamit:Ryo Limsnukan/Taller for the beauty queen Magdaline Cherestal. The abuse filter blocked me from publishing it directly because I'm a new user. Could an administrator please move it to the main article space under the title Magdaline Cherestal? Thank you very much. (Kumusta mga tagapangasiwa, gumawa ako ng draft sa Tagagamit:Ryo Limsnukan/Taller para kay Magdaline Cherestal. Naharang ako ng abuse filter na i-publish ito nang direkta dahil baguhan lang ako. Maaari bang ilipat ito ng isang tagapangasiwa sa pangunahing espasyo sa ilalim ng pamagat na Magdaline Cherestal? Maraming salamat.) [[Tagagamit:Ryo Limsnukan|Ryo Limsnukan]] ([[Usapang tagagamit:Ryo Limsnukan|kausapin]]) 03:27, 10 Nobyembre 2026 (UTC) pmiz1g6g3781dg183aqicv068rnl60z 2004 0 4590 2241615 2083204 2026-11-11T13:52:24Z Ivan P. Clarin 84769 2241615 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2004.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''2004''' (MMIV) ay isang [[taong bisyesto]] na nagsisimula ng [[Huwebes]] ng [[Kalendaryong Gregoryano]]. Ito ang ika-2004t na taon ng pagtatalagang Karaniwang Taon at ''[[Anno domini|Anno Domini]]'' (AD), ang ika-4 na taon ng [[Ika-3 milenyo|ikatlong milenyo]], ang ika-4 na taon ng [[ika-21 dantaon]], at ang ika-5 taon ng [[dekada 2000]]. Pinili ang taon na ito bilang: * ''Internasyonal na Taon ng [[Bigas]]'' o ''International Year of Rice'' (ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]]) * ''Internasyonal na Taon ng Pag-alaala ng Pakikipaglaban sa [[Pagka-alipin]] at Pagkakaalis nito'' o ''International Year to Commemorate the Struggle against Slavery and its Abolition'' (ng [[UNESCO]])<ref>[https://en.unesco.org/ United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.] (2003). [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000131242 ''INTERNATIONAL YEAR TO COMMEMORATE THE STRUGGLE AGAINST SLAVERY AND ITS ABOLITION''] (sa Ingles)</ref> == Kaganapan == [[Talaksan:Olympic flame at opening ceremony.jpg|thumb|Ang [[Olimpikong Apoy]] sa Seremonya ng Pagbubukas.]] * [[Pebrero 4]] - Nilikha ni [[Mark Zuckerberg]] ang ''social networking site'' na [[Facebook]] (para sa [[Unibersidad ng Harvard]]] lamang noong panahon na iyon). * [[Pebrero 26]] &ndash; Namatay ang Pangulo ng [[North Macedonia|Macedonia]] na si Boris Trajkovski nang bumasak ang eroplano na kanyang sinasakyan malapit sa Mostar, [[Bosnia at Herzegovina]].<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2004/feb/26/balkans|title=Macedonian president killed in plane crash|last=Jeffery|first=Simon|date=2004-02-26|last2=agencies|newspaper=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077|access-date=2017-01-26}}</ref> * [[Pebrero 27]] - Binomba ang [[Pagbomba sa SuperFerry 14 ng 2004|SuperFerry 14]] ng teroristang pangkat na [[Abu Sayyaf]] na ikinamatay ng 116-katao. Tinuturing itong pinakamalalang atakeng panterorista sa [[Pilipinas]].<ref>{{cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/static/net/2004/10/12/arroyo.orders.arrest.of.abu.leaders.linked.in.ferry.blast.html |title=Arroyo orders arrest of Abu leaders linked in ferry blast |date=Oktubre 1, 2004|publisher=Sun.Star Network Online |access-date=Hunyo 7, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508230427/http://www.sunstar.com.ph/static/net/2004/10/12/arroyo.orders.arrest.of.abu.leaders.linked.in.ferry.blast.html |archive-date=Mayo 8, 2008 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=More Massacres in Mindanao than other parts of the country|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via PressReader)|access-date=Agosto 16, 2019|language=en}}</ref> * [[Pebrero 29]] &ndash; Napatalsik ang Pangulo ng [[Haiti]] na si Jean-Bertrand Aristide sa isang [[kudeta]].<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3519821.stm|title=Embattled Aristide quits Haiti|date=2004-02-29|website=BBC News|access-date=2017-01-26|language=en}}</ref> * [[Marso 28]] &ndash; Lumapag sa Santa Catarina, [[Brasil]] ang Bagyong Catarina, ang pinakaunang natalang Timog Atlantikong tropikal na bagyo..<ref>{{Cite web|url=http://usatoday30.usatoday.com/weather/news/2004-03-28-brazil-storm_x.htm|title=First South Atlantic hurricane hits Brazil|date=2004-01-29|website=USA Today|access-date=2017-01-26|language=en|archive-date=2017-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701090923/http://usatoday30.usatoday.com/weather/news/2004-03-28-brazil-storm_x.htm|url-status=dead}}</ref> * [[Hunyo 30]] &ndash; Pagkatapos mahalal noong Mayo 10, pinasinayaan si [[Gloria Macapagal Arroyo|Gloria Macapagal-Arroyo]] bilang [[Pangulo ng Pilipinas]] at si [[Noli de Castro]] bilang [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] sa [[Lungsod ng Cebu]]. * [[Agosto 13]]&ndash;[[Agosto 29|29]] &ndash; Ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2004]] ay isang sabansaang kaganapang pampalakasang pangmaramihan na ipinagdiwang sa [[Atenas]], [[Gresya]].<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympics_2004/3557922.stm|title=Olympics open in Athens|date=2004-08-13|website=BBC News|access-date=2017-01-26|language=en}}</ref> * [[Oktubre 20]] &ndash; Nanumpa si [[Susilo Bambang Yudhoyono]] bilang ang ika-6 na [[Pangulo ng Indonesia]], na naging ang unang direktang nahalal na pangulo ng [[Indonesia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/10/21/world/asia/indonesian-president-is-sworn-in-promising-a-cleaner-government.html|title=Indonesian President Is Sworn In, Promising a Cleaner Government|date=2004-10-21|website=New York Times|access-date=2019-04-18|language=en}}</ref> * [[Oktubre 29]] &ndash; Pinirmahan ng mga pinuno ng [[estado]]ng Europeo sa [[Roma]] ang Kasunduan at Huling Batas, na tinatatag ang unang Konstitusyong Europeo.<ref>{{Cite web|url=http://europa.eu/scadplus/constitution/introduction_en.htm|title=SCADPlus: A Constitution for Europe|website=Europa|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104031911/http://europa.eu/scadplus/constitution/introduction_en.htm|archive-date=January 4, 2017|url-status=dead|access-date=2017-02-07|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 2]] &ndash; Muling nahalal si [[George W. Bush]] bilang [[Pangulo ng Estados Unidos]]. * [[Disyembre 26]] &ndash; Niyanig ng 9.1–9.3 {{M|w}} na [[Lindol at tsunami sa Karagatang Indiyano ng 2004|lindol sa Karagatang Indiyano]] ang hilagang [[Sumatra]] na may isang pinakamataas na intesidad sa Mercalli na IX (''Biyolente''). Sumunod ang isang pinakamalaking [[tsunami]] na naobserba, na naapektuhan ang mga baybaying lugar ng [[Thailand]], [[Indya]], [[Sri Lanka]], the [[Maldives]], [[Malaysia]], [[Myanmar]], [[Bangladesh]], at [[Indonesia]], na kinitil ang higit sa 200,000 katao.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-30602159|title=Indian Ocean tsunami anniversary: Memorial events held|date=2014-12-26|newspaper=BBC News|language=en-GB|access-date=2017-01-26}}</ref><ref>''[http://www.rappler.com/world/specials/79016-timeline-2004-indian-ocean-tsunami "TIMELINE: The 2004 Indian Ocean tsunami"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161015135951/http://www.rappler.com/world/specials/79016-timeline-2004-indian-ocean-tsunami |date=2016-10-15 }} Rappler.'' 12-26-2014. Hinango 10-15-2016.</ref> * [[Disyembre 31]] &ndash; Opisyal nagbukas ang [[Taipei 101]], ang pinakamataas na [[gusali]] sa buong mundo noong panahon na iyon na may taas na 1,670 talampakan (510 m).<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3269477.stm|title=World's tallest building opens|date=2004-12-31|website=BBC News|access-date=2017-01-26|language=en}}</ref> == Kapanganakan == <gallery> Talaksan:ALTHEA ABLAN.jpg|[[Althea Ablan]] </gallery> * [[Hunyo 23]] – [[Mana Ashida]], Hapon na aktres * [[Oktubre 9]] - [[Althea Ablan]], Pilipinang aktres na napanood sa [[Prima Donnas]] == Kamatayan == [[File:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|thumb|120px|[[Ronald Reagan]]]] [[Talaksan:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_THE_NOBEL_PEACE_PRIZE_LAUREATES_FOR_1994_IN_OSLO._(cropped).jpg|thumb|160x160px|[[Yasser Arafat]]]] [[File:Fernando Poe Jr 2010 stamp of the Philippines.jpg|thumb|120px|[[Fernando Poe Jr.]]]] * [[Marso 2]] &#x2013; [[Mercedes McCambridge]], Amerikanong aktres (ipinanganak [[1916]]) *[[Marso 7]] &#x2013; [[Paul Winfield]], Amerikanong aktor (ipinanganak [[1939]]) *[[Mayo 4]] &#x2013; [[David Reimer]], Taga-Kanadang biktima ng isang walang ingat na pagtutuli at isang muling pagtatalagang transekswal na pagtistis (ipinanganak [[1965]])<ref>{{cite web|url=https://embryo.asu.edu/pages/david-reimer-and-john-money-gender-reassignment-controversy-johnjoan-case|title=David Reimer and John Money Gender Reassignment Controversy: The John/Joan Case - The Embryo Project Encyclopedia|website=embryo.asu.edu}}</ref> *[[Hunyo 5]] &ndash; [[Ronald Reagan]], Amerikanong politiko, aktor, at Ika-40 Pangulo ng Estados Unidos (ipinanganak 1911) *[[Hunyo 10]] – [[Ray Charles]], Amerikanong mang-aawit at musikero (ipinanganak [[1930]]) *[[Hunyo 16]] &#x2013; [[Thanom Kittikachorn]], heneral ng militar na Thai, ika-10 Punong Ministro ng Thailand (ipinanganak [[1911]]) *[[Hulyo 28]] &#x2013; [[Francis Crick]], Nobel na molekular na biyologong Ingles (ipinanganak [[1916]]) *[[Agosto 1]] &#x2013; [[Philip Abelson]], Nobel na pisikong Amerikano (ipinanganak [[1913]]) *[[Agosto 13]] &#x2013; [[Julia Child]], Amerikanong pinunong tagapagluto (ipinanganak [[1912]]) *[[Oktubre 5]] – [[Maurice Wilkins]], Nobel na pisikong ipinananganak sa New Zealand (ipinanganak [[1916]]) *[[Oktubre 10]] – [[Christopher Reeve]], Amerikanong aktor at aktibista (ipinanganak [[1952]]) *[[Nobyembre 11]] &#x2013; [[Yasser Arafat]], Nobel na Palestinong pinuno (ipinanganak [[1929]]) * [[Disyembre 14]] &ndash; [[Fernando Poe, Jr.]], [[Pilipinong]] aktor, direktor at politiko na binansagang "Hari ng Pelikulang Pilipino" (ipinanganak 1939) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Pangyayari ayon sa buwan}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2004|*]] n71v6ar38h5xd6wqq8o5foidiu7pndw 2003 0 4829 2241616 2131252 2026-11-11T13:53:10Z Ivan P. Clarin 84769 2241616 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2003.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''2003''' (MMIII) ay isang karaniwang taon na nagsisimula sa Miyerkules sang-ayon sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ito ang ika-2003 taon sa [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] na pagtatatalaga, ang ikatlaong taon sa [[ika-3 milenyo]], ang ikatlong taon sa [[ika-21 dantaon]], at ang ika-apat na taon sa [[dekada 2000]]. Itinalaga ito bilang: * ''Internasyunal na Taon ng Sariwang Tubig''<ref>{{Cite web|title=A/RES/55/196 - International Year of Freshwater - UN Documents: Gathering a body of global agreements|url=http://www.un-documents.net/a55r196.htm#:~:text=Proclaims%20the%20year%202003%20as,2.|access-date=2020-09-07|website=www.un-documents.net|language=en}}</ref> * ''Taon ng May [[Kapansanan]] sa Europa'' * ''Taon ng [[blog]]'' == Kaganapan == [[File:Antonio F. Trillanes IV.jpg|thumb|Si Tiniente de Navio [[Antonio Trillanes IV]] ang isa sa mga namuno sa [[pag-aalsa sa Oakwood]] laban sa [[Pangulo ng Pilipinas]] na si [[Gloria Macapagal-Arroyo]]]] * [[Enero 22]] – Natanggap ang huling hudyat mula sa sasakyang-pangkalawakan na ''Pioneer 10'' ng [[NASA]], sa mga 12.2&nbsp;bilyong kilometro (7.6&nbsp;bilyon mi) layo mula sa [[Daigdig]].<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2003/03_25HQ.html|title=Pioneer 10 Spacecraft Sends Last Signal|last=Mewhinney|first=Michael|date=Pebrero 25, 2003|website=NASA|access-date=Hulyo 1, 2016|archive-date=Hunyo 28, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628154600/http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2003/03_25HQ.html|url-status=dead}}</ref> * [[Enero 30]] – Legal na kinilala ang [[kasalan ng magkaparehong kasarian]] sa [[Belgium]], na naging ikalawang bansa sa mundo na ginawa ito.<ref>{{Cite web|url=http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2003/01/31/Belgium-legalizes-gay-marriage/UPI-46741044012415/|title=Belgium legalizes gay marriage|last=Harding|first=Gareth|date=Enero 31, 2003|website=UPI|access-date=Hulyo 1, 2016}}</ref> * [[Pebrero 4]] – Napalitan ang pangalan ng [[Serbia at Montenegro|Republikang Pederal ng Yugoslavia]] sa "Serbia at Montenegro" (pagkatapos sa mga nasasakupang estado nito) pagkatapos muling palitan ng mga namumuno ang bansa sa pagitan ng [[Montenegro]] at [[Serbia]], na minarkahan ang isang katapusan sa 73-taong-haba ng paggamit ng pangalang "Yugoslavia" ng kahit anumang malayang estado.<ref>{{Cite web|url=http://www.factrover.com/history/Serbia_and_Montenegro_history.html|title=The History of Serbia and Montenegro|website=Fact Rover|access-date=Hulyo 2, 2016|language=en|archive-date=Hulyo 19, 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040719223006/http://www.factrover.com/history/Serbia_and_Montenegro_history.html|url-status=dead}}</ref> * [[Marso 12]] ** Pinaslang ang Serbiyong Punong Ministro na si Zoran Đinđić sa [[Belgrade]] ng isang nakatagong mamamaril.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2885377.stm|title=Djindjic murder suspect arrested|date=2003-03-25|newspaper=BBC|access-date=2016-07-01|language=en}}</ref> ** Nagpalabas ng pandaigdigang alerto ang [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] para sa [[SARS|''severe acute respiratory syndrome'']] nang kumalat ito sa [[Hong Kong]] at [[Vietnam]] pagkatapos magmula sa [[Tsina]].<ref>{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2003/HEALTH/04/24/timeline.sars/|title=CNN.com - Timeline: SARS outbreak - Apr. 24, 2003|website=edition.cnn.com|access-date=2016-07-01|language=en}}</ref> * [[Marso 20]] – Nagsimula ang Digmaang [[Iraq]] sa pagsalakay ng [[Estados Unidos]] at mga kaalyadong puwersa.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/interactive/2010/08/31/world/middleeast/20100831-Iraq-Timeline.html#/#time111_3264|title=Timeline of Major Events in the Iraq War|last=Crichton|first=Kyle|last2=Lamb|first2=Gina|access-date=2016-07-01|last3=Jacquette|first3=Rogene Fisher|language=en}}</ref> * [[Abril 9]] – Sinakop ng mga puwersa ng Estados Unidos ang kontrol ng [[Baghdad]], na tinapos ang rehimeng Ba'ath ni [[Saddam Hussein]].<ref name=":0"/> * [[Mayo 28]] – Ipinanganak si Prometea, ang unang [[kabayo]] sa mundo na na-''[[clone]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/dn4026-worlds-first-cloned-horse-is-born|title=World's first cloned horse is born|last=Bhattacharya|first=Shaoni|date=Agosto 6, 2003|website=New Scientist|access-date=Hulyo 1, 2016|language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Isang pangkat ng mga sundalong Pilipino na tinawag ang sarili bilang ang Bagong Katipuneros na pinamumunuan nina Hukbong Kapitan Gerardo Gambala at Teniente de Navío [[Antonio Trillanes IV]] ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang naglunsad ng isang [[pag-aalsa sa Oakwood]] laban sa [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Gloria Macapagal Arroyo]] na binanggit ang diumanong korupasyon sa administrasyong Arroyo at inangking magdedekleras si Arroyo ng [[batas militar]]. * [[Agosto 27]] – Nagawa ng [[Marte (planeta)|Marte]] na lumapit sa pinakamalapit nito sa [[Daigdig]] sa loob ng 60,000 taon.<ref>{{Cite web|url=http://www.windows2universe.org/headline_universe/solar_system/stories_2003/mars_opposit_27aug2003.html|title=Mars Opposition in August 2003 - Windows to the Universe|website=windows2universe.org|access-date=2016-07-02|language=en}}</ref> * [[Disyembre 13]] – Nahuli si [[Saddam Hussein]], ang dating pangulo ng Iraq, sa isang maliit na bayan sa Ad-Dawr ng Hukbong Estados Unidos.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenation.com/article/december-13-2003-saddam-hussein-is-captured|title=December 13, 2003: Saddam Hussein Is Captured|last=Kreitner|first=Richard|date=Disyembre 13, 2015|website=The Nation|access-date=Hulyo 2, 2016|archive-date=Hunyo 19, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619084506/http://www.thenation.com/article/december-13-2003-saddam-hussein-is-captured/|url-status=dead}}</ref> == Kapanganakan == * [[Pebrero 20]] – [[Olivia Rodrigo]], Amerikanong artista at mang-aawit *[[Hulyo 4]] &#x2013; [[Polina Bogusevich]], Rusong mang-aawit == Kamatayan == <gallery> File:Nina_Simone_1965.jpg|[[Nina Simone]] File:Katharine Hepburn publicity photograph.jpg|[[Katharine Hepburn]] File:Charles Bronson - 1966.JPG|[[Charles Bronson]] File:Heydar Aliyev 1997.jpg|[[Heydar Aliyev]] </gallery> * [[Pebrero 24]] – [[Alberto Sordi]], Italyanong aktor (ipinanganak [[1920]]) * Abril 1 – [[Leslie Cheung]], mang-aawit at aktor na taga-Hong Kong (ipinanganak [[1956]]) * Abril 21 – [[Nina Simone]], Amerikanong mang-aawit (ipinanganak [[1933]]) * [[Hunyo 29]] – [[Katharine Hepburn]], Amerikanong aktres (ipinanganak [[1907]]) * [[Hulyo 16]] − [[Celia Cruz]], Kubano-Amerikanong mang-aawit (ipinanganak [[1925]]) * [[Agosto 30]] – [[Charles Bronson]], Amerikanong aktor (ipinanganak [[1921]]) * [[Setyembre 27]] – Donald O'Connor, Amerikanong aktor, mang-aawit at mananayaw (ipinanganak [[1925]]) * [[Setyembre 28]] – [[Althea Gibson]], Amerikanong manlalaro ng tenis (ipinanganak [[1927]]) * [[Nobyembre 6]] – [[Eduardo Palomo]], Mehikanong aktor (ipinanganak [[1962]]) * [[Nobyembre 20]] – [[David Dacko]], Unang Pangulo ng Gitnang Aprikanong Republika (ipinanganak [[1930]]) * [[Disyembre 12]] – [[Heydar Aliyev]], ikatlong Pangulo ng Azerbaijan (ipinanganak [[1923]]) * [[Disyembre 27]] – [[Alan Bates]], Ingles na aktor (ipinanganak [[1934]]) * [[Disyembre 30]] – [[Anita Mui]], mang-aawit na mula sa Hong Kong (ipinanganak [[1963]]) ==Tingnan din== * [[2003 sa Pilipinas]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Pangyayari ayon sa buwan}} [[Kaurian:Taon]] [[Kaurian:2003|*]] cdf8s05pj3nudub0h57hy1jlcde124a 2001 0 4841 2241619 2241375 2026-11-11T13:55:29Z Ivan P. Clarin 84769 2241619 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2001.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''2001''' (MMI) ay isang pangkaraniwang taon na nagsisimula sa Lunes ayon sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-2001 taon ng [[Karaniwang Panahon]] at pagtatalagang [[Anno Domini]] (AD), ang unang taon ng ika-3 milenyo, ang unang taon ng [[ika-21 siglo]], at ang ikalawang taon ng [[dekada 2000]]. == Kaganapan == <gallery> Talaksan:Erap at the State Dining Room of the Malacañan Palace 072716.jpg|Napatalsik si [[Joseph Estrada]] noong Enero 20 bilang Pangulo ng Pilipinas dahil sa EDSA II Talaksan:George-W-Bush.jpeg|Enero 20: Naging ika-43 Pangulo ng Estados Unidos si [[George W. Bush]] Talaksan:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|[[Mga pag-atake noong Setyembre 11]] </gallery> * [[Enero 10]] &ndash; Inaprubahan ng Komisyon ng Kalakalang Pederal ng Estados Unidos ang pagsasama ng America Online at Time Warner upang mabuo ang AOL Time Warner.<ref>{{Cite news |url=https://money.cnn.com/2001/01/11/deals/hold_aol/ |title=AOL-TIme Warner deals get OK |date=Enero 12, 2001 |work=CNN Money |access-date=Setyembre 12, 2018 |language=en |archive-date=Enero 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126141819/https://money.cnn.com/2001/01/11/deals/hold_aol/ |url-status=dead }}</ref> * [[Enero 15]] &ndash; Nailunsad ang [[Wikipedia]].<ref name="KockJungSyn2016">Kock, N., Jung, Y., & Syn, T. (2016). [http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160927001627/http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |date=2016-09-27 |language=en}} International Journal of e-Collaboration (IJeC), 12(2), 1–8.</ref> * [[Enero 20]] ** Nanumpa si [[George W. Bush]] bilang ang ika-43 [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo]] ng [[Estados Unidos]]. ** Ang [[pagsasakdal]] laban sa [[Pangulo ng Pilipinas]] na si [[Joseph Estrada]], na inakusa ng korupsyon, ay natapos ng maaga at nagdulot sa [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|ikalawang Rebolusyon sa EDSA (o ''People Power'' II)]]. Humalili sa kanya ang [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulong]] [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang ang ika-14 Pangulo ng Republika. * [[Marso 24]] &ndash; Nilabas ng [[Apple Inc.|Apple Computer]] ang [[macOS|Mac OS X]], ang matagal nang inaabangang susunod na henerasyon ng ''[[operating system]]''; sa bersyong 10.0. Ito ang naging ikalawang pinakaginagamit na ''desktop operating system'' na may bahagi sa merkado na halos 10 bahagdan.<ref>{{cite journal |url=https://netmarketshare.com/operating-system-market-share.aspx?options=%7B%22filter%22%3A%7B%22%24and%22%3A%5B%7B%22deviceType%22%3A%7B%22%24in%22%3A%5B%22Desktop%2Flaptop%22%5D%7D%7D%5D%7D%2C%22dateLabel%22%3A%22Trend%22%2C%22attributes%22%3A%22share%22%2C%22group%22%3A%22platform%22%2C%22sort%22%3A%7B%22share%22%3A-1%7D%2C%22id%22%3A%22platformsDesktop%22%2C%22dateInterval%22%3A%22Monthly%22%2C%22dateStart%22%3A%222018-10%22%2C%22dateEnd%22%3A%222019-09%22%2C%22segments%22%3A%22-1000%22%7D |title=Desktop Operating System Market Share |publisher=Net Applications |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141203031223/http://www.netmarketshare.com/ |archive-date=Disyembre 3, 2014 |access-date=Oktubre 26, 2019 |language=en }}</ref> * [[Hulyo 13]] &ndash; Ginawaran ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] ang [[Beijing]] ng karapatan na i-''host'' ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008]].<ref>{{Cite web | url = https://www.nytimes.com/2001/07/13/sports/beijing-is-selected-as-2008-host-city.html | title = Beijing Is Selected as 2008 Host City|first=Jere| last=Longman| website = The New York Times | date = Hulyo 13, 2001| access-date = Setyembre 18, 2017}}</ref> * [[Setyembre 11]] &ndash; Winasak ng [[Mga atakeng terrorista ng Septyembre 11, 2001|mga atakeng terorista ng Septyembre 11]] ang [[World Trade Center (Lungsod ng New York)|World Trade Center]] sa [[lungsod ng New York]] at bahagi ng [[The Pentagon|Pentagon]] sa Arlington, [[Virginia]] at pinabagsak nito ang isang eroplanong pampasahero sa [[Pennsylvania]]. Sa kabuuan, [[:sep11:|halos 3000 ang namatay]]. * [[Oktubre 25]] &ndash; Inilabas ng Microsoft ang [[Windows XP]].<ref>{{Cite web|url=https://www.neowin.net/news/a-very-brief-history-of-windows-xp/|title=A (very) brief history of Windows XP|publisher=Neowin|access-date=Pebrero 18, 2019|date=Abril 8, 2014|last=Callaham|first=John|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 15]] &ndash; Ipinakilala ang [[Microsoft]] [[Xbox]]. == Kapanganakan == [[Talaksan:RodrygoGoes.jpg|thumb|175x175px|Rodrygo]] [[Talaksan:Billie_Eilish_2019_by_Glenn_Francis_(cropped)_2.jpg|thumb|144x144px|[[Billie Eilish]]]] * Enero 1 &ndash; [[Angourie Rice]], [[Australia|Australyanong]] aktres<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/angourierice/|title=Angourie Rice (@angourierice)|website=Instagram|access-date=11 Hunyo 2019|language=en}}</ref> * Enero 9 &ndash; Rodrygo Goes, putbolista ng [[Brazil]]<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/football/squad/rodrygo-goes|title=Rodrygo|website=Real Madrid CF|access-date=17 Hulyo 2020|language=en}}</ref> * Enero 15 &ndash; Alexandra Agiurgiuculese, [[Romania|Rumano]]-[[Italyano|Italyanong]] himnastang ritmika<ref>{{cite web|url=https://results.tarragona2018.cat/en/GRY/athlete/18006743|title=Tarragona 2018 info|website=Tarragona 2018|access-date=17 Hulyo 2020|language=en|archive-date=17 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717072020/https://results.tarragona2018.cat/en/GRY/athlete/18006743|url-status=dead}}</ref> * Enero 18 &ndash; Claire Engler, artistang Amerikano * Pebrero 5 &ndash; [[Juan Karlos Labajo]], Pilipinong mang-aawit at tagapalabas * Pebrero 7 &ndash; R. J. Hampton, manlalaro ng basketbol sa Amerika * Pebrero 13 &ndash; Kaapo Kakko, manlalaro ng hockey na Pinlandes<ref>{{cite web|url=https://www.nhl.com/player/kaapo-kakko-8481554|title=Kaapo Kakko Stats and News|website=NHL|access-date=17 Hulyo 2020|language=en}}</ref> * Pebrero 15 &ndash; Haley Tju, artistang Amerikano<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/movies/person/1630335/Haley-Tju/biography|title=Haley Tju - Biography|work=The New York Times|access-date=2016-03-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311034330/http://www.nytimes.com/movies/person/1630335/Haley-Tju/biography|archive-date=Marso 11, 2016|language=en}}</ref> * Pebrero 19 &ndash; David Mazouz, artistang Amerikano<ref>{{cite news|url=http://www.tulsaworld.com/blogs/scene/popculture/pop-culture-when-should-gotham-actor-david-mazouz-become-batman/article_3e16bb5e-eb02-5424-8521-6253ba0990de.html|title=Pop culture: When should ''Gotham'' actor David Mazouz become Batman?|date=Pebrero 22, 2016|first=Jimmie|last=Tramel|work=Tulsa World|location=Oklahoma|access-date=Enero 8, 2017|archive-date=Enero 9, 2017|archive-url=https://archive.today/20170109012822/http://www.tulsaworld.com/blogs/scene/popculture/pop-culture-when-should-gotham-actor-david-mazouz-become-batman/article_3e16bb5e-eb02-5424-8521-6253ba0990de.html|url-status=dead|quote=Because Feb. 19 is the actor's birthday and Batman's birthday, Mazouz suggested... Mazouz is 15.|language=en}}</ref> * Pebrero 21 &ndash; Isabella Acres, artistang Amerikano<ref>{{cite web|title=ISABELLA ACRES Rose on ABC's "Better Off Ted"|url=http://www.abcmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=002704&type=acres|publisher=ABC Medianet|access-date=March 31, 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100131131218/http://abcmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=002704&type=acres|archive-date=Enero 31, 2010|language=en}}</ref> * Pebrero 24 &ndash; Ramona Marquez, Britanikong artista<ref>{{cite web|url=https://www.hellomagazine.com/film/2020041087721/outnumbered-actress-ramona-marquez-shocks-with-tattoo/|title=Outnumbered's Karen, 19, looks totally different with shocking tattoo|date=10 Abril 2020|author=Hollie Richardsonwebsite=Hello!|access-date=17 Hulyo 2020|language=en}}</ref> *Abril 12 ** Oh Hyun-gyu, putbolista ng Timog Korea ** Heo Yool, putbolista ng Timog Korea ** Hwang Jaehwan, putbolista ng Timog Korea *Mayo 24 &#x2013; [[Darren Espanto]], Pilipinong mang-aawit * Hunyo 4 &#x2013; [[Takefusa Kubo]], putbolistang Hapon * Agosto 23 &#x2013; [[Zaijian Jaranilla]], artistang Pilipino * Setyembre 2 &ndash; [[Ran Takahashi]], propesyonal na manlalaro ng volleyball ng Hapon * Oktubre 3 &ndash; [[Sakura Endō]], isang Mang-aawit ng idol group [[Nogizaka46]] mula sa bansang Hapon *Oktubre 14 &#x2013; [[Rowan Blanchard]], Amerikanong aktres * Disyembre 18 &ndash; [[Billie Eilish]], Amerikanong mang-aawit * Disyembre 23 &ndash; Stefan Bajic, putbolista ng Pranses * Disyembre 28 &ndash; Madison De La Garza, artistang Amerikano * Disyembre 31 &ndash; Muhammad Muslihuddin Atiq, putbolista ng Malaysia == Kamatayan == <gallery> Talaksan:DaleEarnhardtSunglassesDriversSuit.jpg|thumb|120x120px|[[Dale Earnhardt]] File:Edward Gierek 1980b.jpg|120px|thumb|[[Edward Gierek]] Talaksan:Aaliyah-02_(cropped).jpg|thumb|160x160px|[[Aaliyah]] Talaksan:Christiaan_Barnard_1969.jpg|thumb|175x175px|[[Christiaan Barnard]] Talaksan:George Harrison 1974 (cropped).jpg|thumb|156x156px|[[George Harrison]] </gallery> * Pebrero 18 &ndash; [[Dale Earnhardt]], Amerikanong tagapagmaneho ng karerang awto (ipinanganak [[1951]]) *Pebrero 24 – [[Claude Shannon]], Amerikanong matematiko (ipinanganak [[1916]]) *[[Abril 7]] – [[David Graf]], isang artista mula sa bansang [[Estados Unidos]] (Ipinanganak [[1950]]) *Hunyo 27 – [[Tove Jansson]], may-akda at ilustrador na Pinlandes (ipinanganak [[1914]]) *Hulyo 24 – [[Hiroshi Tsuburaya]], artistang Hapon (ipinanganak [[1964]]) *Hulyo 29 – [[Edward Gierek]], Polakong politiko (ipinanganak [[1913]]) *Agosto 6 &ndash; [[Jorge Amado]], manunulat na taga-Brazil (b. [[1912]]) * [[Agosto 21]] &ndash; [[Aaliyah]], [[Amerikanong]] mangaawit (ipinanganak 1979) *Setyembre 2 &ndash; [[Christiaan Barnard]], Timog Aprikanong maninistis ng puso (ipinanganak [[1922]]) *Setyembre 22 &ndash; [[Isaac Stern]], Ukranyong biyolinista (b. [[1920]]) * [[Nobyembre 29]] &ndash; [[George Harrison]], mangaawit (ipinanganak 1943) ==Tingnan din== * [[2001 sa Pilipinas]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Pangyayari ayon sa buwan}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2001|*]] a54ogzobtuv0366odvppetmhfad8jxm 2002 0 4855 2241618 2216825 2026-11-11T13:54:20Z Ivan P. Clarin 84769 2241618 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2002.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''2002''' (MMII) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Marte sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-2002 na taon sa pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD), ang ikalawang taon sa ikatlong milenyo, ang ikalawang taon ng [[ika-21 dantaon]], ang ang ikatlong taon sa dekada 2000.' Ang '''[[2002]]''' ay isang karaniwang [[taon]] na nagsisismula sa [[Martes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Naitala ang 2002 bilang ang Internasyunal na Taon ng [[Ekoturismo]] at Internasyunal na Taon ng mga [[Bundok]].<ref>{{Cite web|url=http://www.fao.org/fileadmin/user_upload/mountain_partnership/docs/Final%20UNGA%20Res%20-57-245.pdf|title=United Nations-Resolution adopted by the General Assembly|language=en|access-date=2021-01-02|archive-date=2020-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024055710/http://www.fao.org/fileadmin/user_upload/mountain_partnership/docs/Final%20UNGA%20Res%20-57-245.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.unwto.org/international-year-ecotourism-2002|title=INTERNATIONAL YEAR OF ECOTOURISM (2002)|language=en}}</ref> == Pangyayari == === Enero === === Pebrero === * [[Pebrero 6]] – Ipinagdiwang ni [[Elizabeth II|Reyna Elizabeth II]] ng [[Nasasakupang komonwelt|Nasasakupang Komonwelt]] ang kanyang Ginuntuang [[Hubileo|Jubileo]]. na minarkahan ang 50 taon ng pagkaluklok niya sa trono ng [[Reino Unido]], [[Kanada]], [[Australya]] at [[Nueva Zelanda]].<ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/news/canada/queen-helps-cbc-tv-mark-50th-anniversary-1.323865|title=Queen helps CBC TV mark 50th anniversary|date=2002-10-11|website=CBC|access-date=2016-06-04|language=en}}</ref> * [[Pebrero 8]]–[[Pebrero 24|24]] – Ang [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2002]] ay ginanap sa [[Salt Lake City, Utah]]. === Marso === === Abril === === Mayo === *[[Mayo 20]] &ndash; Muling naibalik sa [[Silangang Timor]] ang kalayaan nito pagkatapos ng dalawa at kalahating taon ng pamamahala ng Mga Nagkakaisang Bansa at 26 na taon na pananakop ng [[Indonesia]] simula noong [[1975]].<ref>{{Cite web|url=http://www.theage.com.au/articles/2002/05/19/1021801638341.html|title=East Timor celebrates as a nation is born|date=2002-05-20|website=The Age|access-date=2017-01-27|language=en}}</ref> === Hunyo === === Hulyo === [[Talaksan:Flag of the African Union.svg|thumb|Ang Bandera ng [[Unyong Aprika]]]] * [[Hulyo 1]] ** Napatupad ang Estatuto ng Roma, sa gayon naitatag ang Internasyunal na Korteng Pangkrimen.<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/1970312.stm|title=US renounces world court treaty|date=2002-05-06|website=BBC News|access-date=2017-01-27|language=en}}</ref> ** Isang [[Lipad 2937 ng Bashkirian Airlines|Rusong pampasahero at pangkargamentong eroplanong jet]] ang bumagsak sa bayan ng Überlingen, [[Alemanya]], na pinatay ang 71 katao.<ref>{{Cite web|url=http://www.skyguide.ch:80/en/Dossiers/DossierUeberlingen|title=Information regarding the air accident at Überlingen on 1 July 2002|date=2009-11-10|access-date=2016-06-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091110144925/http://www.skyguide.ch/en/Dossiers/DossierUeberlingen|archive-date=2009-11-10|language=en}}</ref> * [[Hulyo 9]] – Binuwag ang [[Organisasyon ng Komunidad ng mga Aprikano]] at pinalitan ng [[Unyong Aprika]]. * [[Hulyo 25]]–[[Agosto 4]] – Ang [[Palarong Komonwelt 2002]] ay ginanap sa [[Manchester]], Inglaterra. === Agosto === === Setyembre === * [[Setyembre 10]] – Sumali ang Switzerland sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] bilang ang ika-190 kasaping [[estado]] pagkatapos tanggihan ang isang puwesto noong 1986.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/press/en/2002/GA10041.doc.htm|title=With Admission of Switzerland, United Nations Family Now Numbers 190 Member States|date=2002-09-10|website=United Nations|language=en|access-date=2017-01-27}}</ref> === Oktubre === * [[Oktubre 12]] – Nagpasabog ng maraming bomba ang militanteng [[Jemaah Islamiyah]] sa dalawang ''nightclub'' sa Kuta, [[Indonesia]], na pinatay ang 202 katao at nasugatan ang higit sa 300 sa pinakamalalang teroristang pag-atake sa kasaysayan ng Indonesia.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/2778923.stm|title=Bali death toll set at 202|date=2003-02-19|newspaper=BBC News|access-date=2016-06-04|language=en}}</ref> === Nobyembre === [[Talaksan:SARS virion.gif|thumb|Ang [[SARS]] virus ay isan uri ng [[virus|coronavirus]] na nagdudulot ng [[sakit]].]] * [[Nobyembre 16]] – Nang sumiklab ang [[SARS]] ay nagmula sa [[Foshan]], [[Guangdong]], [[China]], kumitil ito ng mahigit na 774 sa daigdig, natapos ito noong Hulyo 31, 2003 sa buong [[mundo]], at Mayo 19 sa bansang [[China]]. === Disyembre === == Kapanganakan ==<!-- Please do not add yourself, non-notable people, fictional characters, or people without Wikipedia articles to this list. No red links, please. --> <gallery> Talaksan:Sadie_Sink_by_Gage_Skidmore.jpg|[[Sadie Sink]] File:Maddie Ziegler May 2015-adj.jpg|[[Maddie Ziegler]] </gallery> * [[Abril 16]] &#x2013; [[Sadie Sink]], Amerikanong aktres * [[Setyembre 30]] &#x2013; [[Maddie Ziegler]], Amerikanong mananayaw == Kamatayan == [[Talaksan:Peggy_Lee_1950.JPG|thumb|148x148px|[[Peggy Lee]]]] [[Talaksan:James_Coburn_The_Californians_1959.JPG|thumb|153x153px|[[James Coburn]]]] * [[Enero 6]] – [[Sanya Dharmasakti]], ika-12 Punong Ministro ng (ipinanganak [[1907]]) * [[Enero 21]] – [[Peggy Lee]], Amerikanong mang-aawit at aktres (ipinanganak [[1920]]) * [[Marso 27]] – [[Dudley Moore]], Ingles na piyanista, komedyante at aktor (ipinanganak [[1935]]) * [[Abril 18]] – [[Thor Heyerdahl]], Norwegong mangagalugad (ipinanganak [[1914]]) * [[Nobyembre 18]] – [[James Coburn]], Amerikanong aktor aktor (ipinanganak [[1928]])<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1413677/James-Coburn.html|title=James Coburn|newspaper=The Daily Telegraph|date=Nobyembre 20, 2002|access-date=2019-02-18|location=London|language=en}}</ref> * [[Disyembre 5]] – [[Ne Win]], Burmes na kumander ng militar, ika-4 na Pangulo ng Burma (ipinanganak [[1910]]) ==Tingnan din== * [[2002 sa Pilipinas]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Pangyayari ayon sa buwan}} {{commonscat|2002}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2002|*]] ajgcysqr8ogqat54bij0788sfd7zjl4 2000 0 4857 2241627 2175270 2026-11-11T13:59:29Z Ivan P. Clarin 84769 2241627 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2000.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''2000''' ('''MM''') ay isang [[dantaon|siglo]]ng [[taong bisyesto]] na nagsisimula sa [[Sabado]], sang-ayon sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ito ang ika-100 at huling taon ng [[ika-20 dantaon]], ika-2000 taon ng [[Anno Domini]] o [[Karaniwang Panahon]], ang unang taon ng [[dekada 2000]], ang ika-25 at huling taong bisyesto ng ika-20 dantaon, at ang ika-1000 at huling taon ng [[ikalawang milenyo]]. Itinalaga ang 2000 bilang ang Internasyunal na Taon para sa Kultura ng [[Kapayapaan]]<ref>{{cite web|url=http://www3.unesco.org/iycp/ |title=CULTURE OF PEACE WEBSITE |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20000925063813/http://www2.unesco.org/iycp/ |archive-date=Setyembre 25, 2000 |language=en}}</ref> at ang Pandaigdigang Taon ng [[Matematika]].<ref>{{cite web|url=http://www.newton.ac.uk/wmy2kposters/|title=Isaac Newton Maths posters in the London Underground|access-date=Hulyo 23, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010060459/http://www.newton.ac.uk/wmy2kposters/|archive-date=Oktubre 10, 2013|url-status=dead|language=en}}</ref> Pinanghahawakan ng [[popular na kultura]] ang taong 2000 bilang ang unang taon ng [[ika-21 dantaon]] at ng [[ikatlong milenyo]] dahil sa kinaugaliang pagpapangkat ng mga taon ayon sa desimal na halaga, na para bang nabibilang ang [[0 (taon)|taong sero]]. Sang-ayon sa kalendaryong Gregoryano, pumapatak ang pagtatanging ito sa taong [[2001]], dahil retroaktibong sinasabing nagsisimula ang [[unang dantaon]] sa taong [[AD 1]]. Yayamang walang taong sero ang kalendaryong Gregoryano, umabot ang unang milenyo mula sa loob ng mga taong 1 hanggang 1000 at ang ikalawang milenyo mula sa mga taong 1001 hanggang 2000. (Para sa karagdagang impormasyon, tingnan ang [[dantaon]] at [[milenyo]].) Dinadaglat din minsan ang taong 2000 bilang "Y2K" (nangangahulagan ang "Y" bilang "''year''", ang [[wikang Ingles|Ingles]] ng taon, at nangangahulugan ang "K" bilang "kilo" na ibig sabihin ay "isang libo").<ref>{{cite web |url=http://www.calendarhome.com/clink/y2000.html |title=Y2K, After the Hype |publisher=CalendarHome.com |access-date=2013-09-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831075015/http://calendarhome.com/clink/y2000.html |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en }}</ref><ref>{{cite web|first=Tina|last=Kelley |url=https://www.nytimes.com/1999/12/27/nyregion/y2k-stands-for-the-year-2000-now-that-wasn-t-really-difficult-was-it.html |title='Y2K' Stands for the Year 2000. Now That Wasn't Really Difficult, Was It? |newspaper= The New York Times |date=1999-12-27 |access-date=2013-09-15|language=en}}</ref> Naging paksa ng alalahaning Y2K ang taong 2000, na mga takot sa hindi tamang pagpalit mula 1999 tungo 2000 ng mga [[kompyuter]]. Bagaman, sa katapusan ng 1999, maraming mga kompanya ang nagpalit na sa bago, o pinataas na [[software]]. May ilan din ang kumuha ng "sertipikasyong Y2K." Bilang isang resulta ng malawakang pagsisikap, medyo kaunting mga problema ang naganap. == Kaganapan == [[Talaksan:PS2-Versions.jpg|right|thumb|[[PlayStation 2]]]] [[Talaksan:JohannesPaul2-portrait.jpg|right|thumb|[[Juan Pablo II]]]] * [[Enero 2]] - Maramihang pagpatay sa Kosheh: Minasaker ang dalawampung [[Koptiko (paglilinaw)|Koptikong]] [[Kristiyano]] ng mga tagabaryong [[Muslim]] sa Kosheh, [[Ehipto]]. * [[Enero 6]] - Natagpuang patay ang huling likas na Pirenaikong aybeks, na tila namatay dahil sa bumagsak na puno. * [[Enero 10]] - Inihayag ng America Online ang isang kasunduan upang bilhin ang Time Warner sa halagang $ 162 bilyon (ang pinakamalaking pagsasama ng mga kompanya). * [[Enero 31]] ** Bumagsak ang Alaska Airlines Lipad 261 sa baybayin ng [[California]] patungo sa [[Karagatang Pasipiko]], na kinitil ang 88. ** Napatunayang nagkasala si Dr. Harold Shipman sa pagpatay sa 15 pasyente sa pagitan ng 1995 at 1998 sa Hyde, Kalakhang Manchester, [[Inglatera]], at pinarusahan ng habambuhay na pagkabilanggo. Itinuring ng kasunod na pagtatanong na pumatay siya ng hindi bababa sa 215. <ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/2136444.stm|title="Harold Shipman: Timeline" |publisher=[[BBC News]]|date=July 18, 2002|access-date=Hunyo 18, 2019|language=en}}</ref> * [[Marso 4]] &ndash; Nailabas ang [[PlayStation 2]] sa bansang [[Hapon]], na sinundan ng ibang pagpapalabas sa kanluraning merkado noong huling bahagi ng 2000.<ref>{{cite news |work=The Irish Rimes |url=https://www.irishtimes.com/business/technology/playstation-has-delivered-20-years-of-gaming-but-the-best-is-yet-to-come-1.2032977 |title=PlayStation has delivered 20 years of gaming but the best is yet to come |date=Disyembre 11, 2014 |first=Joe |last=Griffin |quote=PlayStation 2 is arguably the most successful games console in the world, having shifted more than 155 million units|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.digitaltrends.com/gaming/rip-playstation-2-sony-halts-production-of-the-worlds-most-successful-game-console/ |first=Anthony |last=John Agnello |work=Digital Trends |title=RIP PlayStation 2: Sony halts production of the most successful game console in history|date=Enero 7, 2013|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1037939.stm |work=BBC News |title=Playstation 2 sweeps into Europe |date=Nobyembre 24, 2000|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/10/26/technology/playstation-2-game-console-as-trojan-horse.html |title=PlayStation 2: Game Console as Trojan Horse |first=Michel|last= Marriott|date=Oktubre 26, 2000 |newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> * [[Marso 12]] ** Humingi ng paumanhin si [[Papa]] [[Juan Pablo II]] para sa kamaliang nagawa ng [[Simbahang Romano Katoliko]] sa lahat ng panahon. ** Hindi matagumpay ang paglunsad sa dagat ng Zenit-3SL dahil sa bug sa [[software]].<ref>{{cite web|url=http://spaceflightnow.com/sealaunch/ico1/000330software.html|work=Spaceflight Now|title=Sea Launch malfunction blamed on software glitch|first=Justin|last=Ray|date=Marso 30, 2000|language=en|access-date=Enero 11, 2021|archive-date=Marso 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115644/http://spaceflightnow.com/sealaunch/ico1/000330software.html|url-status=dead}}</ref> * [[Abril 3]] – ''Estados Unidos laban sa Microsoft Corp.'': Pinagpasayahan na nilabag ng [[Microsoft]] ang batas kontra monopolyo (''antitrust'') sa [[Estados Unidos]] sa pamamagitan ng pagpapanatili ng "mapang-api na hinlalaki" sa mga kakumpitensya nito. * [[Mayo 5]] ** Pagkatapos magmula sa [[Pilipinas]], mabilis na kumalat ang [[birus ng kompyuter]] na [[ILOVEYOU]] sa buong mundo. ** Naganap ang isang bihirang pagsasama ng pitong mga bagay sa kalangitan ([[Araw (astronomiya)|Araw]], [[Buwan (astronomiya)|Buwan]], mga planetang [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]]–[[Saturno (planeta)|Saturno]]) noong panahon ng [[bagong buwan]].<ref>{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/alignment.html|title=Planetary Alignment of 5 May 2000|publisher=Nssdc.gsfc.nasa.gov|access-date=2013-09-15|language=en|archive-date=2020-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419140559/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/alignment.html|url-status=dead}}</ref> * [[Mayo 11]] – Umabot ang populasyon ng [[Indya]] sa 1&nbsp;bilyon.<ref>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=uOsSAAAAIBAJ&pg=5551,31832&dq=india+1+billion+population|title=Lakeland Ledger - Google News Archive Search|language=en}}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=4bILAAAAIBAJ&pg=6004,4288407&dq=india+1+billion+population|title=Ludington Daily News - Google News Archive Search|language=en}}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Setyembre 13]] &ndash; Ipinakilala ni [[Steve Jobs]] ang pampublikong beta ng [[macOS|Mac OS X]] para sa halagang [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 29.95.<ref>{{Cite web|url=https://www.apple.com/newsroom/2000/09/13Apple-Releases-Mac-OS-X-Public-Beta/|title=Apple Releases Mac OS X Public Beta|publisher=[[Apple Inc.]]|access-date=September 12, 2018|date=Setyembre 13, 2000|website=Apple.com|language=en}}</ref> *[[Oktubre 15]] – Nanalo si [[Dale Earnhardt|Dale Earnhardt Sr]] ng kanyang ika-76 at huling karera sa karerang [[NASCAR]] sa Talladega Superspeedway. * [[Nobyembre 2]] – Pumasok ang unang residenteng tripulante sa Internasyunal na Estasyong Pangkalawakan (''[[International Space Station]]''). * [[Nobyembre 7]] – Ang Pampangulong Halalan ng Estados Unidos ng 2000: Walang naideklarang nanalo, na naudyukan ang isang kontrobersyal na muling pagbilang sa [[Florida]].<ref>{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/11/08/election.president/|title=Florida recounts votes county by county as candidates wait|date=Nobyembre 8, 2000|website=CNN.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20001109023909/http://www.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/11/08/election.president/|archive-date=Nobyembre 9, 2000|access-date=Abril 16, 2020|language=en}}</ref> * [[Disyembre 12]] – Bush laban kay Gore: Pinasyahan ng Korte Suprema ng Estados Unidos na kailangang itigil ang muling pagbilang sa pampangulong halalan sa Florida ng 2000 at isertipika ang orihinal na resulta, sa gayon, gagawing si [[George W. Bush]] ang panalo sa pampangulong halalan ng Estados Unidos.<ref>{{Cite web|url=https://www.law.cornell.edu/supct/html/00-949.ZPC.html|title=Bush v. Gore|website=Cornell Law School Legal Information Institute|access-date=Abril 16, 2020|language=en}}</ref> ===Populasyon ng mundo=== {|class="wikitable" |- !colspan=8|Populasyon ng mundo<ref>[http://esa.un.org/unpp World Population Prospects] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071216015218/http://esa.un.org/unpp/ |date=2007-12-16 }}. Hinango noong Nobyembre 19, 2007.</ref> |- ! !2000 !colspan=3|[[1995]] !colspan=3|[[2005]] |- ![[Mundo]] |align="right"|'''6,070,581,000''' |align="right"|5,674,380,000 |align="right"|+396,201,000 |align="right"|+6.98% |align="right"|6,453,628,000 |align="right"|+383,047,000 |align="right"|+6.31% |- ![[Aprika]] |align="right"|'''795,671,000''' |align="right"|707,462,000 |align="right"|+88,209,000 |align="right"|+12.47% |align="right"|887,964,000 |align="right"|+92,293,000 |align="right"|+11.60% |- ![[Asya]] |align="right"|'''3,679,737,000''' |align="right"|3,430,052,000 |align="right"|+249,685,000 |align="right"|+7.28% |align="right"|3,917,508,000 |align="right"|+237,771,000 |align="right"|+6.46% |- ![[Europa]] |align="right"|'''727,986,000''' |align="right"|727,405,000 |align="right"|+581,000 |align="right"|+0.08% |align="right"|724,722,000 |align="right"|-3,264,000 |align="right"|-0.45% |- ![[Latino Amerika]] |align="right"|'''520,229,000''' |align="right"|481,099,000 |align="right"|+39,130,000 |align="right"|+8.13% |align="right"|558,281,000 |align="right"|+38,052,000 |align="right"|+7.31% |- ![[Hilagang Amerika]] |align="right"|'''315,915,000''' |align="right"|299,438,000 |align="right"|+16,477,000 |align="right"|+5.50% |align="right"|332,156,000 |align="right"|+16,241,000 |align="right"|+5.14% |- ![[Oseaniya]] |align="right"|'''31,043,000''' |align="right"|28,924,000 |align="right"|+2,119,000 |align="right"|+7.33% |align="right"|32,998,000 |align="right"|+1,955,000 |align="right"|+6.30% |} ==Kapanganakan== [[Talaksan:Kristian_Kostov2_Kyiv_2017.jpg|right|thumb|177x177px|[[Kristian Kostov]]]] * Nobyembre 14 – [[Xiyeon]], Koreanang aktres at mang-aawit * [[Marso 2]] – [[Bianca Umali]], Pilipinang aktres * [[Marso 15]] &#x2013; [[Kristian Kostov]], Ruso/Bulgarong mang-aawit at manunulat ng awitin * [[Agosto 21]] &#x2013; [[Kate Valdez]], Pilipinang modelo at aktres * [[Agosto 27]] &#x2013; [[Tatsuomi Hamada]], Hapong aktor at modelo ==Kamatayan== [[Talaksan:Bettino_Craxi-1.jpg|right|thumb|177x177px|[[Bettino Craxi]]]] * [[Enero 19]] – [[Bettino Craxi]], Italyanong politiko, ika-45 Punong Ministro ng Italya (ipinanganak [[1934]]) * [[Abril 5]] – [[Lee Petty]], Amerikanong tagapagmaneho ng karerang-kotse (ipinanganak [[1914]]) * [[Mayo 12]] – [[Adam Petty]], Amerikanong tagapagmaneho ng karerang-kotse (ipinanganak [[1980]]) [[Talaksan:Walter_Matthau_-_1952.jpg|thumb|157x157px|[[Walter Matthau]]]] * [[Hulyo 1]] – [[Walter Matthau]], Amerikanong aktor (ipinanganak [[1920]]) * [[Agosto 25]] – [[Carl Barks]], Amerikanong kartunista at manunulat ng senaryo (ipinanganak [[1901]]) * [[Setyembre 28]] ** [[Pote Sarasin]], diplomatang taga-Thailand, ika-9 na Punong Ministro ng Thailand (ipinanganak [[1905]]) ** [[Pierre Trudeau]], ika-15 Punong Ministro ng Kanada (ipinanganak [[1919]]) [[Talaksan:Jason_Robards-1968-1.jpg|thumb|135x135px|[[Jason Robards]]]] * [[Disyembre 6]] – [[Werner Klemperer]], Amerikanong aktor (ipinanganak [[1920]]) * [[Disyembre 26]] – [[Jason Robards]], Amerikanong aktor (ipinanganak [[1922]])) ==Tingnan din== * [[2000 sa Pilipinas]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Pangyayari ayon sa buwan}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2000|*]] rhjskjnezbr6t1of2hn91rqsj9yy66c 1975 0 4933 2241635 2237570 2026-11-11T14:03:50Z Ivan P. Clarin 84769 2241635 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1975.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1975''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Miyerkoles|nagsisimula sa Miyerkoles]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == * [[Pebrero 14]] - Unang pagsamba ng Jesus Church at ng spiritual arm nito na Jesus Miracle Crusade International Ministry (JMCIM) sa pangunguna ni Pastor Wilde Estrada Almeda. ==Kapanganakan== [[File:Dax Shepard Paleyfest 2013.jpg|thumb|100px|[[Dax Shepard]]]] [[File:CoCo Lee at Shanghai 2013718 (cropped).jpg|thumb|100px|[[Coco Lee]]]] *Enero 2 ** [[Rupal Patel]], artista ng India ** [[Doug Robb]], musikero ng Amerika ** [[Dax Shepard]], artista ng Amerikano **Oleksandr Shovkovskiy, putbolista ng Ukraine **Vladyslav Vashchuk, putbolista ng Ukraine **Robert Westerholt, musikero ng Olandes *Enero 3 **Danica McKellar, Amerikanong aktres at tagapagtaguyod ng edukasyon **Jason Marsden, artista ng Amerikano *Enero 5 **Bradley Cooper, artista ng Amerikano **Mike Grier, Amerikanong hockey player *Enero 6 **Nicole DeHuff, Amerikanong artista (d. 2005) **Jason King, British radio DJ at nagtatanghal **Yukana Nogami, artista ng boses ng Hapon **[[Ricardo Santos]], manlalaro ng volleyball sa beach sa Brazil *Enero 8 - Chris Simmons, artista ng Britain *Enero 10 - Jake Delhomme, manlalaro ng putbol sa Amerika *Enero 11 **Rory Fitzpatrick, Amerikanong hockey player **Matteo Renzi, ika-56 Punong Ministro ng Italya *Enero 13 ** [[Shazia Mirza]], komedyanteng British ** [[Andrew Yang]], negosyanteng Amerikano, tagapagtatag ng Venture para sa Amerika, at 2020 na kandidato sa pagkapangulo ng Demokratiko *Enero 14 - [[Ricardo López]], Uruguayan-American manggagawa sa pagkontrol ng peste (d. 1996) *Enero 15 - Mary Pierce, manlalaro ng tennis sa Pransya *Enero 16 - [[Anthony Taberna]], Filipino broadcast journalist at komentarista sa radyo *Enero 17 ** Tony Brown, putbolista sa unyon ng rugby sa New Zealand **Freddy Rodriguez, Amerikanong artista ** [[Coco Lee]], Chinese-American na mang-aawit, manunulat ng kanta at aktres (namatay [[2023]]) *Enero 20 **David Eckstein, Amerikanong baseball player **Mark Allan Robinson, pinuno ng pagpapabalik sa Canada *Enero 21 - Zach Helm, Amerikanong manunulat, direktor, at tagagawa *Enero 22 - Balthazar Getty, artista ng Amerikano *Enero 23 - [[Tito Ortiz]], American mixed martial arts fighter *Enero 24 - Paul Marazzi, mang-aawit ng Ingles *Pebrero 4 **Natalie Imbruglia, artista at mang-aawit ng Australia **Pietro Taricone, Italyano na artista, personalidad sa telebisyon, at kalahok sa reality show (d. 2010) *Pebrero 6 ** Matt Alber, American singer-songwriter, filmmaker at tagataguyod ng kabataan na nakabase sa Portland, OR. **Tomoko Kawase, mang-aawit na Hapon *Pebrero 8 - Shane Shamrock, Amerikanong propesyonal na mambubuno (d. 1998) *Pebrero 9 - Vladimir Guerrero, Dominican baseball player *Pebrero 10 - Hiroki Kuroda, pitsel ng baseball ng Hapon *Pebrero 11 - Jacque Vaughn, Amerikanong manlalaro ng basketball *Pebrero 14 - Malik Zidi, artista ng Pransya *Pebrero 16 - Nanase Aikawa, mang-aawit na Hapon *Pebrero 17 **Harisu, mang-aawit ng South Korea, modelo at artista **Todd Harvey, manlalaro ng hockey ng Canada **Kaspars Astašenko, Latvian ice hockey player (d. 2012) **Václav Prospal, Czech hockey player ** Michiko Kichise, artista sa Hapon *Pebrero 18 ** Sarah Brown, artista ng Amerika **Igor Dodon, Pangulo ng Moldova **Keith Gillespie, putbolista sa Hilagang Ireland ** Gary Neville, English footballer *Pebrero 19 - Mohamed Aly, reformist at manunulat ng Egypt *Pebrero 20 - Brian Littrell, American pop singer *Pebrero 21 - Mark Ross, isang mang-aawit at negosyanteng Amerikanong rock *Pebrero 22 - Drew Barrymore, artista ng Amerika at tagagawa ng pelikula * Marso 1 ** [[Maya Kulenovic]], pintor ng Canada ** [[Valentina Monetta]], Sammarinese singer * Marso 3 - [[Khadaffy Janjalani]], teroristang Pilipino *Marso 4 **Myrna Veenstra, Dutch player hockey player **Jerod Turner, Amerikanong propesyonal na manlalaro ng golp *Marso 5 ** Jolene Blalock, artista ng Amerika **Niki Taylor, modelo ng Amerikano *Marso 6 - Aracely Arámbula, Mexico artista, mang-aawit at modelo *Marso 7 **Audrey Marie Anderson, Amerikanong artista **Leon Dunne, manlalangoy sa Australia **T. J. Thyne, artista ng Amerikano *Marso 9 **Roy Makaay, Dutch footballer ** Lisa Miskovsky, musikero ng Sweden * Marso 11 **Eric the Midget, American TV personality (d. 2014) **Buvaisar Saitiev, Chechen wrestler **David Cañada, Spanish cyclist (d. 2016) *Marso 12 - [[Kéllé Bryan]], mang-aawit ng Ingles *Marso 13 - [[Matt Sing]], manlalaro ng liga sa rugby sa Australia *Marso 15 **Eva Longoria, Amerikanong artista **Veselin Topalov, manlalaro ng chess ng Bulgaria *will.i.am, Amerikanong rapper at mang-aawit *Marso 17 ** [[Test (wrestler)|Test]], propesyonal na tagapagbuno ng Canada (d. 2009) **Natalie Zea, artista ng Amerika **Puneeth Rajkumar, artista ng India, mang-aawit, at tagagawa *Marso 18 **Brian Griese, manlalaro ng putbol sa Amerika **Sutton Foster, artista ng Amerika *Marso 19 **Vivian Hsu, mang-aawit ng Taiwan, artista at modelo **Le Jingyi, manlalangoy na Tsino ** Matthew Richardson, namamahala sa Australya ng putbolista **Brann Dailor, Amerikanong drummer *Marso 21 **Fabricio Oberto, manlalaro ng basketball sa Argentina-Italyano **Justin Pierce, artista ng British-American (d. 2000) **Mark Williams, propesyonal na manlalaro ng snooker ng Welsh *Marso 22 - Guillermo Díaz, artista ng Amerikano *Marso 25 ** Ladislav Benýšek, Czech ice hockey player ** Melanie Blatt, mang-aawit ng Ingles * Marso 27 ** [[Fergie]], Amerikanong mang-aawit at artista *Abril 2 **Pedro Pascal, artista ng Chile-Amerikano ** Adam Rodriguez, artista ng Amerikano **Deedee Magno Hall, Amerikanong artista at mang-aawit *Abril 3 ** Aries Spears, isang komedyanteng Amerikanong panindigan, artista at manunulat **Yoshinobu Takahashi, propesyonal na manlalaro ng baseball sa Hapon **Koji Uehara, pitsel ng baseball ng Hapon *Abril 4 **Delphine Arnault, Pranses na negosyanteng babae at negosyante **Scott Rolen, Amerikanong baseball player *Abril 5 **John Hartson, Welsh footballer ** Juicy J, American rapper, songwriter at tagagawa ng record *Abril 6 **Zach Braff, artista ng Amerikano **Sónia Lope, tagatakbo ng Cape Verdean *Abril 7 **Ronde Barber, manlalaro ng putbol sa Amerika **Tiki Barber, manlalaro ng putbol sa Amerika **John Cooper, gitarista at mang-aawit ng Amerika *Abril 8 - Anouk, Dutch singer-songwriter at prodyuser *Mayo 2 **David Beckham, English footballer **Ahmed Hassan, footballer ng Egypt *Mayo 3 **Andreea Bibiri, Romanian actress at director ng teatro **Christina Hendricks, artista ng Amerika ** Dulé Hill, Amerikanong artista at tap dancer **Kimora Lee Simmons, American fashion designer *Mayo 7 - Jason Tunks, tagatapon ng discus ng Canada *Mayo 8 **Enrique Iglesias, kumanta ng Espanya **Jussi Markkanen, Finnish hockey player *Mayo 9 - Chris Diamantopoulos, artista ng Canada *Mayo 10 **Hazem Emam, taga-Egypt na putbolista **Hélio Castroneves, driver ng race car ng Brazil **Julie Nathanson, Amerikanong artista at artista sa boses **Torbjørn Brundtland, musikero ng Norwegian *Mayo 12 ** Jonah Lomu, manlalaro ng rugby sa New Zealand (d. 2015) **Jared Polis, politiko ng Amerika, ika-43 Gobernador ng Colorado *Mayo 13 **Itatí Cantoral, aktres ng Mexico **Brian Geraghty, artista ng Amerikano *Mayo 15 **Peter Iwers, Suweko rock bassist ** Ray Lewis, manlalaro ng putbol sa Amerika *Mayo 16 **Tony Kakko, mang-aawit na Finnish **Simon Whitfield, triathlete ng Canada *Mayo 17 **Alex Wright, Aleman na propesyonal na manlalaban **Jonti Picking, British animator, voice aktor at pagkatao sa internet *Mayo 18 **John Higgins, manlalaro ng snooker ng Scottish **Jack Johnson, Amerikanong mang-aawit-songwriter **Irina Karavayeva, trampolinist ng Rusya *Mayo 19 **London Fletcher, manlalaro ng putbol sa Amerika **Jonas Renkse, musikero sa Sweden **Dorit Bar O, artista ng Israel **Masanobu Ando, ​​Japanese artista **Mitsutoshi Shimabukuro, Japanese manga artist **Zhang Ning, manlalaro ng badminton ng Tsino *Mayo 20 **Al Bano, mang-aawit na Italyano **Tahmoh Penikett, artista ng Canada **[[Miriam Quiambao]], Pilipinong artista **[[Andrew Sega]], Amerikanong musikero *Mayo 21 - Anthony Mundine, manlalaro at boksingero sa rugby sa Australia *Mayo 22 **Janne Niinimaa, Finnish hockey player **Harriet Toompere, aktres na Estonian *Mayo 23 - Michiel van den Bos, kompositor ng Dutch *Mayo 25 **[[Keiko Fujimori]], politiko ng Peru **Lauryn Hill, mang-aawit ng Amerikano [[File:Angelina Jolie.jpg|thumb|100px|[[Angelina Jolie]]]] *Hunyo 4 **[[Nikki Araguz]], aktibista sa pagkakapantay-pantay ng kasal sa Amerika, may-akda, at tagapagsalita sa publiko (d. 2019) ** Russell Brand, English aktor at komedyante ** [[Angelina Jolie]], artista ng Amerika *Hunyo 5 **Scott Holroyd, artista ng Amerikano *Hunyo 7 **Shane Bond, mabilis na bowler ng New Zealand **[[Allen Iverson]], Amerikanong manlalaro ng basketball **[[Ekta Kapoor]], artista ng India *Hunyo 8 - Shilpa Shetty, aktres ng Bollywood *Hunyo 9 **Serena Liu, Taiwanese dancer at artista **Andrew Symonds, cricketer ng Australia **Ameesha Patel, aktres at modelo ng India *Hunyo 10 - Darren Eadie, putbolista ng Ingles *Hunyo 11 **Choi Ji-woo, aktres at modelo ng South Korea **Gergely Karácsony, politiko ng Hungarian *Hunyo 14 **Chris Onstad, American cartoonist ** Laurence Rickard, artista sa English, manunulat at komedyante *Hunyo 15 - Elizabeth Reaser, artista ng Amerika *Hunyo 16 - Anabel Conde, mang-aawit ng Espanya *Hunyo 17 - Phiyada Akkraseranee, aktres na Thai *Hunyo 18 - Martin St. Louis, manlalaro ng hockey sa Canada *Hunyo 19 **Oksana Chusovitina, artistikong gymnast ng Aleman **Ed Coode, British rower *Hunyo 21 - Oscar Wood, Amerikanong manlalaban *Hunyo 22 - Jeff Hephner, artista ng Amerikano *Hunyo 23 **Lee Kiat Lee, politiko ng Malaysia **KT Tunstall, Scottish mang-aawit-songwriter **Markus Zusak, manunulat ng Australia *Hunyo 24 **Remco van der Ven, siklistang Dutch **Christie Pearce, American footballer **Jean-Kome Loglo, Togolese tennis player **Carla Gallo, artista ng Amerika *Hunyo 25 ** Linda Cardellini, artista ng Amerika **Natasha Klauss, aktres ng Colombia **Vladimir Kramnik, manlalaro ng chess ng Russia *Hunyo 26 **Gwendolyn Rutten, politiko ng Belgian **[[Luke Mejares]], Filipino singer-songwriter **Florence Loiret Caille, aktres ng Pransya *Hunyo 27 **Mufti Menk, Zimbawean Muslim cleric at Mufti ** [[Tobey Maguire]], artista ng Amerikano **Mosese Rauluni, putbolista ng rugby union ng Fijian **Asier Etxeandia, artista ng Espanya **Timote Moleni, Tongan footballer *Hulyo 5 **Zander de Bruyn, cricketer ng South Africa **Hernán Crespo, putbolista ng Argentina **Kip Gamblin, artista sa Australia **Surya Saputra, aktor sa Indonesia, mang-aawit, at modelo **Alberto Castillo, pitsa ng baseball ng Cuban **Patrick Hivon, artista ng Canada **Ai Sugiyama, Japanese tennis player *Hulyo 6 **[[50 Cent]], rapper ng Amerikano **Sebastián Rulli, artista at modelo ng Argentina **Alessandro Juliani, artista ng Canada at mang-aawit *Hulyo 7 **Richard Arkless, politiko ng Scotland **Jason Brilz, American mixed martial artist **João Bosco Cabral, Timorese footballer **Khaled Gahwji, manlalaro ng putbol sa Saudi **Nina Hoss, artista ng Aleman ** Michael Voss, namamahala sa Australyano sa putbol *Hulyo 8 ** Amara, aktres ng Indonesia, modelo, at mang-aawit ** Elias Viljanen, Finnish na musikero **Régis Laconi, French motor racer *Hulyo 9 ** Shelton Benjamin, Amerikanong propesyonal na manlalaban **Damián Szifron, direktor at tagasulat ng Arhentina **Robert Koenig, direktor ng pelikula at prodyuser ng Amerika ** Jack White, Amerikanong mang-aawit at gitarista *Hulyo 10 ** Martina Colombari, Italyano na artista, modelo at nagtatanghal ng telebisyon **Edoardo Gabbriellini, Italyano na artista, tagasulat ng senaryo, at direktor **Alain Nasreddine, manlalaro ng ice hockey ng Canada **Stefán Karl Stefánsson, aktor ng Icelandic (d. 2018) *Hulyo 11 ** Spencer Cox, abugado at politiko ng Amerika **Jon Wellner, artista ng Amerikano ** [[Bridgette Andersen]], Amerikanong artista (d. 1997) *Hulyo 13 - Diego Spotorno, aktor ng Ecuadorian at host ng TV *Hulyo 14 - [[Flore Zoé]], litratong Dutch *Hulyo 15 **[[K Brosas]], Pilipinong artista, komedyante, mang-aawit at host sa telebisyon **Jill Halfpenny, artista sa Britain *Hulyo 16 - Edoardo Gabbriellini, Italyano na artista, tagasulat ng senaryo, at direktor *Hulyo 17 **Elena Anaya, artista ng Espanya **Darude, Finnish DJ at tagagawa ng record **[[Cécile de France]], aktres ng Belgian **Harlette, British fashion designer ** Konnie Huq, nagtatanghal ng telebisyon sa Ingles **Terence Tao, dalub-agbilang sa Australia-Amerikano *Hulyo 18 **Torii Hunter, Amerikanong baseball player **Daron Malakian, Armenian-American gitarista **M.I.A., British musician na ipinanganak na **Mathangi Arulpragasam *Hulyo 19 **Heather Armstrong, American blogger **Patricia Ja Lee, Amerikanong artista at modelo **Kamijo, Japanese singer-songwriter, musician, at music producer *Hulyo 20 **Judy Greer, Amerikanong artista at may-akda ** [[Ray Allen]], Amerikanong manlalaro ng basketball *Hulyo 21 - Fredrik Johansson, musikero sa Sweden *Hulyo 22 - Kenshin Kawakami, Japanese baseball pitcher *Hulyo 23 - Suriya, artista ng India *Hulyo 24 **Eric Szmanda, artista ng Amerikano **[[Torrie Wilson]], Amerikanong propesyonal na mambubuno at modelo [[File:Charlize-theron-IMG_6045.jpg|thumb|100px|[[Charlize Theron]]]] *August 7 **Gaahl (Kristian Eivind Espedal), musikero ng Noruwega ** Megan Gale, modelo at aktres ng Australia ** [[Charlize Theron]], aktres ng South Africa *August 9 - Mahesh Babu, artista ng India *August 11 - [[Roger Craig Smith]], artista ng boses ng Amerikano *August 12 - [[Casey Affleck]], artista ng Amerika at direktor ng pelikula *August 13 **Nanni Baldini, Italyano na artista sa boses **Shoaib Akhtar, Pakistani mabilis na bowler *August 15 - Kara Wolters, American basketball player *August 16 - Taika Waititi, tagagawa ng pelikula, artista, at komedyante sa New Zealand *August 18 - [[Kaitlin Olson]], Amerikanong artista *August 22 **Sheree Murphy, aktres ng Ingles **[[Rodrigo Santoro]], aktor ng Brazil *August 24 - Hayato Sakurai, Japanese martial artist *Agosto 25 - Raymond Wong Ho-yin, artista ng Hong Kong *August 27 - Björn Gelotte, musikero ng Sweden *August 29 - [[Dante Basco]], pelikulang Amerikano, telebisyon at boses na artista *Agosto 30 - Radhi Jaidi, putbolista ng Tunisian *August 31 - Sara Ramirez, American Actress *Setyembre 1 **Maritza Rodríguez, aktres at modelo ng Colombia **Natalie Bassingthwaighte, artista at mang-aawit ng Australia **Elvira Rahić, mang-aawit ng Bosnia **Scott Speedman, artista ng Canada *Setyembre 2 - Czech neo-burlesque impresario *Setyembre 3 - Redfoo, American disc jockey *Setyembre 4 - Si Mark Ronson, English DJ, tagagawa ng record, at mang-aawit *Setyembre 5 - J. P. Calderon, American volleyball player, modelo at reality show na pagkatao *Setyembre 6 ** Derrek Lee, Amerikanong baseball player **Ryoko Tani, Japanese judoka *Setyembre 7 - Renato Sobral, martial artist sa Brazil *Setyembre 8 - Larenz Tate, artista ng Amerikano *Setyembre 9 - [[Michael Bublé]], musikero ng Canada *Setyembre 10 - R. Luke DuBois, kompositor at artista ng Amerika *Setyembre 11 - Brad Fischetti, Amerikanong musikero *Setyembre 13 **Peter Ho, mang-aawit at artista ng American-Taiwanese **Idan Tal, Israeli footballer [13] *Setyembre 16 **Gal Fridman, windurfer ng Israel ** Shannon Noll, mang-aawit ng Australia *Setyembre 17 **[[Jimmie Johnson]], driver ng lahi ng Amerikanong lahi **Constantine Maroulis, Amerikanong mang-aawit **Juan Pablo Montoya, Colombian race car driver *Setyembre 18 ** Charlie Finn, artista sa pelikula at telebisyon ng Amerika **Richard Appleby, English footballer **Jason Sudeikis, Amerikanong artista, komedyante, at tagasulat ng iskrip *Setyembre 20 **Asia Argento, Italyano na artista, mang-aawit, at direktor **Moon Bloodgood, artista ng Amerika *Setyembre 22 **Mireille Enos, artista ng Amerika **Ethan Moreau, manlalaro ng hockey ng Canada *Setyembre 23 - Kim Dong-moon, manlalaro ng badminton sa Timog Korea *Setyembre 25 ** Declan Donnelly, nagtatanghal ng British TV, artista at mang-aawit ** Matt Hasselbeck, manlalaro ng putbol sa Amerika *Setyembre 27 - Sam Lee, artista ng Hong Kong *Setyembre 28 - Ana Brnabić, Punong Ministro ng Serbia *Setyembre 30 ** Marion Cotillard, aktres ng Pransya, mang-aawit, manunulat ng kanta, at musikero **Ta-Nehisi Coates, Amerikanong may-akda at mamamahayag **Christopher Jackson, Amerikanong artista, musikero, at kompositor **Georges-Alain Jones, mang-aawit ng Pransya ** Glenn Fredly, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Indonesia (d. 2020) *Oktubre 3 - Alanna Ubach, Amerikanong aktres at mang-aawit *Oktubre 5 **Monica Rial, artista ng boses ng Amerikano **Kate Winslet, artista sa Britain ** Scott Weinger, Amerikanong artista, artista sa boses, manunulat at tagagawa **Gao Yuanyuan, artista ng Tsino **Parminder Nagra, artista sa Britain *Oktubre 6 - Mark Schwarzer, putbolista sa Australia *Oktubre 7 **Terry Gerin, Amerikanong propesyonal na manlalaban **Damian Kulash, Amerikanong musikero, frontman ng OK Go **Kaspars Znotiņš, aktor ng Latvian *Oktubre 9 **Joe McFadden, British artista **Mark Viduka, putbolista sa Australia ** Sean Ono Lennon, Amerikanong musikero, manunulat ng kanta, tagagawa at multi-instrumentalist *Oktubre 10 - Ihsahn, musikero ng Norwegian *Oktubre 14 **Floyd Landis, Amerikanong siklista **Shaznay Lewis, mang-aawit ng Ingles *Oktubre 15 - Michél Mazingu-Dinzey, putbolista ng Aleman-Congolese *Oktubre 16 **Alexandra Barreto, artista ng Amerika **Jacques Kallis, cricketer ng South Africa **Sally Biddulph, British journalist at nagtatanghal *Oktubre 19 **Benjamin Heckendorn, Amerikanong electronics modifier at independiyenteng gumagawa ng pelikula **James L. Venable, kompositor ng Amerikano *Oktubre 20 - Natalie Gregory, Amerikanong batang artista *Oktubre 21 **Henrique Hilário, Portuguese footballer **Madchild, rapper ng Canada *Oktubre 22 **Jesse Tyler Ferguson, artista ng Amerikano **Mike Riley, Amerikanong cartoonist *Oktubre 23 **Odalys García, aktres ng Cuba **Keith Van Horn, Amerikanong manlalaro ng basketball ** Michelle Beadle, American sports reporter at host *Oktubre 24 - Melissa Hutchison, artista ng boses ng Amerika *Nobyembre 8 **Ángel Corella, mananayaw ng Espanya **Tara Reid, Amerikanong artista **Steve J. Palmer, Amerikanong artista at tagagawa *Nobyembre 10 - Markko Märtin, Estonian driver ng kotse ng lahi *Disyembre 2 - Malinda Williams, artista ng Amerika *Disyembre 3 - Csaba Czébely, Hungarian drummer *Disyembre 5 **Sofi Marinova, mang-aawit ng Bulgarian **Ronnie O'Sullivan, British snooker player **Paula Patton, artista ng Amerikano *Disyembre 6 - Ashin, mang-aawit na Taiwanese *Disyembre 8 - Kevin Harvick, isang American race car driver *Disyembre 10 **Steve Bradley, Amerikanong propesyonal na manlalaban (d. 2008) **Joe Mays, American baseball pitcher **Emmanuelle Chriqui, artista sa Canada *Disyembre 11 - Gerben de Knegt, siklistang Olandes *Disyembre 12 **Mayim Bialik, artista ng Israel-Amerikano at neuros siyentista **Houko Kuwashima, artista sa boses ng Hapon *Disyembre 13 **Lucía Meza Guzmán, politiko ng Mexico **Tom DeLonge, Amerikanong musikero, may-akda, at UFOlogist *Disyembre 16 – Ben Kowalewicz, vocalist ng Canada *Disyembre 17 **Tim Clark, manlalaro ng golp sa South Africa **Nick Dinsmore, Amerikanong propesyonal na mambubuno **[[Susanthika Jayasinghe]], atleta ng Sri Lankan **Hilje Murel, aktres na Estonian ** [[Milla Jovovich]], aktres at modelo ng American na ipinanganak sa Ukraine *Disyembre 18 **[[Sia Furler]] (aka Sia), mang-aawit na manunulat ng kanta sa Australia at direktor ng video ng musika **Trish Stratus, propesyonal na mambubuno at modelo ng Canada **Randy Houser, mang-aawit ng musika sa bansa ng Amerika **Masaki Sumitani, tagapalabas ng telebisyon sa Hapon *Disyembre 20 - Bartosz Bosacki, putbolista ng Poland *Disyembre 21 **[[Paloma Herrera]], mananayaw sa ballet ng Argentina ** Charles Michel, pulitiko ng Belgian, ika-51 Punong Ministro ng Belgium at Pangulo ng Konseho ng Europa **Dixon, German house at techno DJ, tagagawa at tagapamahala ng label *Disyembre 23 - Vadim Sharifijanov, manlalaro ng ice hockey ng Russia *Disyembre 26 **Ed Stafford, English explorer **Marcelo Ríos, manlalaro ng tennis sa Chile *Disyembre 27 **Heather O'Rourke, Amerikanong batang artista (d. 1988) **Nike Ardilla, mang-aawit ng Indonesia (d. 1995) **Solomun, Bosnian DJ at tagagawa ng musika *Disyembre 29 - Shawn Hatosy, artista ng Amerikano *Disyembre 30 **Yoma Komatsu, mang-aawit na Hapon **[[Tiger Woods]], Amerikanong manlalaro ng golp *Disyembre 31 - Mikko Sirén, Finnish drummer == Kamatayan == * [[Agosto 10]] - [[Tiny Lund]], Drayber ng [[NASCAR]] [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1975|*]] {{stub}} hk4yfw4970r9abytywkq4ebebf3c2f0 1976 0 4934 2241636 2097913 2026-11-11T14:04:38Z Ivan P. Clarin 84769 2241636 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1976.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1976''' ay isang [[bisiyestong taon]] na [[Bisiyestong taon na nagsisimula sa Huwebes|nagsisimula sa Huwebes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. ==Kaganapan== {{Expand section}} ==Kapanganakan== === Enero === [[File:Premios Goya 2019 - Paz Vega (cropped).jpg|120px|thumb|right|[[Paz Vega]]]] * [[Enero 1]] ** [[Ross McCall]], artista ng Scottish ** [[Michael Peña]], artista ng Amerika ** [[Bic Runga]], singer-songwriter ng New Zealand ** [[Mario Yepes]], player ng football ng Colombia * [[Enero 2]] &ndash; [[Paz Vega]], Espanyola aktres (''Sex & Lucia'') *Enero 8 **[[Jenny Lewis]], Amerikanong aktres at mang-aawit ([[Rilo Kiley]]) ** [[Josh Meyers]], Amerikanong artista at komedyante, kapatid ni [[Seth Meyers]] *Enero 10 ** Adam Kennedy, Amerikanong baseball player ** Eduardo Garza, aktor ng Mexico at artista sa boses * Enero 13 ** Ross McCall, aktor sa Scotland ** Michael Peña, artista ng Amerikano ** Bic Runga, mang-aawit at manunulat ng kanta sa New Zealand ** Mario Yepes, manlalaro ng putbol sa Colombia *Enero 15 **Meredith Bishop, artista ng Amerika ** Dorian Missick, artista ng Amerikano *Enero 16 - Carrie Keranen, artista ng boses ng Amerikano *Enero 19 - Marsha Thomason, aktres ng Ingles *Enero 20 **Kirsty Gallacher, nagtatanghal ng Scottish TV **Gretha Smit, Dutch speed skater **Anastasia Volochkova, Russian prima ballerina **Michael Myers, dating NFL defensive tackle *Enero 21 - [[Emma Bunton]], musikero sa Ingles ([[Spice Girls]]) *Enero 22 **James Dearth, manlalaro ng putbol sa Amerika ** [[TJ Trinidad]], Pilipinong artista *Enero 23 **Anne Margrethe Hausken, Norwey orienteer (kampeon sa buong mundo 2008) ** Angelica Lee, Taiwanese na artista at mang-aawit **Nigel McGuinness, propesyonal na tagapagbuno ng Ingles * Enero 24 - Paul Bowman, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia === Pebrero === [[File:Isla Fisher 2013.jpg|right|thumb|120px|[[Isla Fisher]]]] [[File:Rashida Jones 2017 (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Rashida Jones]]]] * [[Pebrero 3]] ** [[Isla Fisher]], aktres na ipinanganak ng British-Australian na Oman ** [[Tim Heidecker]], komedyante ng Amerika ** [[Tijana]], mang-aawit ng Macedonian *Pebrero 4 - Cam'ron, rapper ng Africa-American *Pebrero 5 **Abhishek Bachchan, artista ng India **[[Tony Jaa]], artista ng Thai martial art film / choreographer / director **Brian Moorman, manlalaro ng putbol sa Amerika *Pebrero 6 **Umer Rashid, cricketer ng unang klase sa Ingles (d. 2002) **Kim Zmeskal, American gymnast * Pebrero 9 - Charlie Day, artista ng Amerika * Pebrero 10 - Lance Berkman, manlalaro ng baseball sa Amerika * Pebrero 11 - Brice Beckham, artista ng Amerikano * Pebrero 12 ** Jenni Falconer, nagtatanghal ng British TV ** Silvia Saint, aktres ng Czech * Pebrero 14 - Erica Leerhsen, Amerikanong artista * Pebrero 15 - Brandon Boyd, Amerikanong mang-aawit ng manunulat ng kanta at may-akda *Pebrero 16 ** [[Adam Simpson]], [[namamahala sa Australia ng putbolista]] ** [[Kyo]], musikero ng Japanese rock (Dir En Gray) **Janet Varney, Amerikanong aktres at komedyante *Pebrero 17 - [[Svein Berge]], musikero ng Norwegian ([[Röyksopp]]) *Pebrero 20 **Johanna Beisteiner, gitarista ng Austrian **Chris Cillizza, Amerikanong mamamahayag * Pebrero 21 - Michael McIntyre, komedyanteng tumayo sa Britain * Pebrero 23 ** Jeff O'Neill, manlalaro ng hockey ng Canada ** [[Aaron Aziz]], artista ng Malaysia na isinilang sa Singapore ** [[Kelly Macdonald]], artista sa Scottish * [[Pebrero 25]] - [[Rashida Jones]], artista ng Amerika, manunulat, modelo at musikero === Marso === [[File:Reese_Witherspoon_at_TIFF_2014.jpg|thumbnail|120px|[[Reese Witherspoon]]]] *Marso 4 **Robbie Blake, English footballer **Hiram Bocachica, manlalaro ng baseball sa Puerto Rican **Sean Covel, tagagawa ng pelikula sa Amerika **Tommy Jönsson, manlalaro ng putbol sa Sweden **Regi Penxten, Belgian DJ at tagagawa ng record **Thierry Renaer, Belgian field hockey player *Marso 5 - Šarūnas Jasikevičius, manlalaro ng basketball sa Lithuanian *Marso 6 - Ken Anderson, Amerikanong propesyonal na mambubuno (G. Anderson) *Marso 8 **Sergej Ćetković, mang-aawit ng Montenegrin **Gaz Coombes, musikero sa Ingles at manunulat ng mga awit ([[Supergrass]]) **Freddie Prinze Jr., artista ng Amerikano *Marso 9 - Yamila Diaz-Rahi, modelo ng Argentina *Marso 10 **[[Miroslav Kostadinov]], Bulgarian na mang-aawit at manunulat ng kanta **Haifa Wehbe, modelo ng Lebanon, artista at mang-aawit *Marso 11 - [[Thomas Gravesen]], taga-putbol ng Denmark *Marso 12 - [[Zhao Wei]], mang-aawit at artista ng Tsino *Marso 13 **Danny Masterson, artista ng Amerikano **Jamie Pressnall, American tap dancer at musikero *Marso 14 **Corey Stoll, artista ng Amerikano **Merlin Santana, Amerikanong artista (d. 2002) *Marso 15 - Abhay Deol, artista ng India * Marso 16 ** Nick Spano, artista ng Amerikano ** [[Blu Cantrell]], mang-aawit ng Amerikanong R & B **Pál Dárdai, manlalaro ng football at tagapamahala ng Hungarian **Kim Johnsson, manlalaro ng hockey sa Sweden **Zhu Chen, grandmaster ng chess ng China *Marso 17 **Stephen Gately, Irish na mang-aawit (Boyzone) (d. 2009) **Álvaro Recoba, Uruguayan footballer *Marso 18 ** Emma Willis, nagtatanghal ng telebisyon sa Ingles at dating modelo ** FanFan, American-born Taiwanese singer-songwriter *Marso 19 **Rachel Blanchard, artista sa Canada **Andre Miller, Amerikanong manlalaro ng basketball **[[Alessandro Nesta]], Italyano na manlalaro ng putbol *Marso 20 - Chester Bennington, Amerikanong mang-aawit (Linkin Park) (d. 2017) * Marso 21 **[[Rachael MacFarlane]], Amerikanong artista at mang-aawit, kapatid ni Seth MacFarlane **Dariush Ramezani, cartoonist ng Iran * Marso 22 ** Teun de Nooijer, Dutch na hockey player ** [[Shawty Lo]], Amerikanong rapper (d. 2016) ** Wayne Turner, manlalaro ng basketball sa Amerika ** [[Kellie Shanygne Williams]], artista ng Amerika ** [[Reese Witherspoon]], artista ng Amerika *Marso 23 ** Sir Chris Hoy, siklista ng Scottish **Keri Russell, artista ng Amerika Sa Beining, host ng Tsino *Marso 24 **Aaron Brooks, manlalaro ng putbol sa Amerika **Aliou Cissé, putbolista ng Senegal **Peyton Manning, dating Amerikanong manlalaro ng putbol (1998–2016) *Marso 25 **Wladimir Klitschko, dating propesyonal na boksingero sa Ukraine *Marso 26 ** Blaise Alexander, drayber ng racing ng sasakyan sa Amerika (d. 2001) ** Amy Smart, artista ng Amerika **Eirik Verås Larsen, Norwegian sprint kayaker *Marso 27 - Carl Ng, aktor at modelo ng Hong Kong / British *Marso 29 - Jennifer Capriati, Amerikanong manlalaro ng tennis *Marso 30 ** Jessica Cauffiel, Amerikanong artista at mang-aawit **Ty Conklin, Amerikanong manlalaro ng ice-hockey **Ayako Kawasumi, Japanese artista ng boses ===Abril=== *Abril 2 **[[Lucy Diakovska]], Aleman-Bulgarian pop mang-aawit **Daisuke Namikawa, aktor ng boses ng Hapon **Rory Sabbatini, manlalaro ng golp sa South Africa *Abril 3 - Will Mellor, artista sa English *Abril 4 - James Roday, artista ng Amerika, direktor at tagasulat ng iskrip *Abril 5 **[[Fernando Morientes]], Spanish footballer **Henrik Stenson, Suweko na manlalaro ng golp **[[Sterling K. Brown]], artista ng Africa-American *Abril 6 - [[Candace Cameron Bure]], artista ng Amerika *Abril 7 - Eric Wareheim, komedyanteng Amerikano *Abril 9 - **Kris Radlinski, manlalaro ng liga sa rugby sa Ingles **Blayne Weaver *Abril 10 - Jan Werner Danielsen, Norwegian na mang-aawit (d. 2006) *Abril 12 - Andrei Lipanov, Russian ice skater *Abril 13 **Glenn Howerton, artista ng Amerikano **Jonathan Brandis, Amerikanong artista, direktor at tagasulat (d. 2003) *Abril 14 - Anna DeForge, Amerikanong manlalaro ng basketball *Abril 15 **Jason Bonsignore, manlalaro ng ice-hockey sa Canada **Brock Huard, dating Amerikanong manlalaro ng putbol **Steve Williams, British rower *Abril 16 **David Lyons, artista sa Australia **Lukas Haas, Amerikanong artista at musikero **Robert Dahlqvist, taga-gitarista ng Sweden at bokalista (d. 2017) **Shu Qi, artista ng Taiwan *Abril 18 **Gavin Creel, Amerikanong artista, mang-aawit, at manunulat ng kanta **[[Melissa Joan Hart]], Amerikanong artista **Sean Maguire, British artista at mang-aawit *Abril 19 **Wyatt Cenac, Amerikanong artista, manunulat at direktor **Kim Young-oh, ilustrador ng Timog Korea *Abril 20 **Joey Lawrence, Amerikanong artista **Shay Given, tagabantay ng putbol sa Ireland *Abril 21 **[[Rommel Adducul]], Pilipinong manlalaro ng basketball **Petero Civoniceva, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia *Abril 22 - Michał Żewłakow, putbolista ng Poland *Abril 23 - Darren Huckerby, putbolista ng Ingles *Abril 24 **[[George P. Bush]], Amerikanong abugado at politiko **Steve Finnan, Irish footballer *Abril 25 **[[Tim Duncan]], American basketball player **Rainer Schüttler, manlalaro ng tennis sa Aleman **Kim Jong-kook, mang-aawit na Timog Korea, pagkatao sa TV **Amir Fryszer Guttman, mang-aawit ng Israel *Abril 26 - Elisabet Reinsalu, aktres na Estonian *Abril 27 - Sally Hawkins, aktres ng Ingles ===Mayo=== *Mayo 1 **Darius McCrary, artista ng Amerikano **Michele Frangilli, Italyanong mamamana *Mayo 3 **Beto, Portuguese footballer **Jeff Halpern, American ice hockey player *Mayo 4 **Jason Michaels, Amerikanong baseball player ** [[Anza]], Japanese artista at mang-aawit na kilalang kilala sa pagtugtog ng karakter ng Sailor Moon sa ilang musikal na Sailor Moon *Mayo 5 **Juan Pablo Sorín, Argentine footballer at sports broadcaster [8] **Sage Stallone, artista ng Amerika, direktor ng pelikula, tagagawa, at tagapamahagi (d. 2012) *Mayo 7 **Stacey Jones, manlalaro ng liga sa New Zealand **Michael P. Murphy, U.S. Navy SEAL, Unang tumatanggap ng Medal of Honor sa Digmaang Afghanistan (d. 2005) *Mayo 8 ** Martha Wainwright, mang-aawit na folk-pop ng Canada-Amerikano ** Ian Watkins, mang-aawit na Welsh (Hakbang) at artista *Mayo 10 **Rhona Bennett, Amerikanong artista, mang-aawit at modelo ** Rogério Oliveira da Costa, striker ng football (soccer) na ipinanganak sa Brazil (d. 2006) *Mayo 14 - Martine McCutcheon, British aktres at mang-aawit *Mayo 15 **Tyler Walker, Amerikanong baseball player **Mark Kennedy, Irish footballer **Jacek Krzynówek, putbolista ng Poland **Ryan Leaf, Amerikanong dating football quarterback **Anže Logar, politiko ng Slovenian, ministro ng mga pakikipag-ugnay sa dayuhan *Mayo 16 - Ana Paula Valadão, pinuno ng pagsamba sa Brazil, mang-aawit ng manunulat na kanta, pastor, may-akda at nagtatanghal ng telebisyon *Mayo 19 - [[Kevin Garnett]], manlalaro ng basketball sa Africa-American *Mayo 20 - [[Ramón Hernández]], manlalaro ng baseball sa Venezuelan *Mayo 22 **Chris Brazzell, manlalaro ng Canada at American Football **Külli Teetamm, aktres na Estonian *Mayo 25 **Stefan Holm, mataas na jumper ng Sweden **Cillian Murphy, artista ng Ireland **J. Michael Tatum, artista ng boses ng Amerikano **Erinn Hayes, artista ng Amerika ** [[Nadine Heredia]], pulitiko ng Peru, First Lady ng Peru **Ethan Suplee, artista ng Amerikano *Mayo 29 **[[Yusuke Iseya]], isang artista mula sa bansang Hapon. ===Hunyo=== *Hunyo 1 - [[Angela Perez Baraquio]], [[Miss America 2001]] *[[Hunyo 2]] **[[Antônio Rodrigo Nogueira]], Brazilian mixed martial artist **[[Tim Rice-Oxley]], musikero / kompositor ng English rock ([[Keane]]) **[[Queen 'Masenate Mohato Seeiso]] ng Lesotho * Hunyo 3 - Jamie McMurray, isang American car car driver *Hunyo 4 - Alexei Navalny, abugado ng Russia at aktibista sa politika *Hunyo 5 **Ian Bavitz (Aesop Rock), American hip-hop artist ** Marc Worden, artista ng Canada at artista sa boses **Joe Gatto, American Comedian *Hunyo 6 **Emilie-Claire Barlow, artista at mang-aawit ng Canada **Geoff Rowley, English skateboarder *Hunyo 7 **Necro, Amerikanong rapper **Nora Salinas, aktres at modelo ng Mexico *Hunyo 8 - [[Lindsay Davenport]], manlalaro ng tennis sa Amerika *Hunyo 9 **Ameesha Patel, artista ng India *Hunyo 10 **Esther Ouwehand, pulitiko ng Olandes, parlyamentaryo para sa Party for the Animals **Mariana Seoane, aktres ng Mexico *Hunyo 12 - Thomas Sørensen, tagabantay ng layunin ng football sa Denmark *Hunyo 13 **Kym Marsh, mang-aawit na British (Listen'Say) at artista **Jason "J" Brown, mang-aawit ng Britanya ([[5ive]]) *Hunyo 14 - Alan Carr, komedyante sa Ingles *Hunyo 16 - Tom Lenk, artista ng Amerikano *Hunyo 17 **Peter Svidler, grandmaster ng chess ng Russia ** Scott Adkins, artista sa English Hunyo 18 ** Blake Shelton, mang-aawit ng Amerikano ** Brady Haran, tagapagtatag at cast ng Numberphile channel *Hunyo 19 **Anar Baghirov, abugado ng Azerbaijan **Ryan Hurst, artista ng Amerikano *Hunyo 20 - Juliano Belletti, putbolista sa Brazil *Hunyo 21 - Antonio Cochran, manlalaro ng putbol sa Amerika *Hunyo 22 **Mike O'Brien, Amerikanong artista, manunulat, at komedyante **Mikko Luoma, Finnish ice-hockey player *Hunyo 23 **Brandon Stokley, manlalaro ng putbol sa Amerika **Emmanuelle Vaugier, artista sa Canada **Patrick Vieira, French footballer **Gavin Williamson, politiko ng Britain, Kalihim ng Estado para sa Edukasyon *Hunyo 24 - Suhaimi Mat Hassan, referee ng football sa Malaysia *Hunyo 25 **Sylvain N'Diaye, putbolista ng Senegal **Hennie Otto, propesyonal na manlalaro ng golp sa South Africa **Neil Walker, Amerikanong manlalangoy *Hunyo 26 **Cédric Jimenez, tagagawa ng pelikula sa Pransya, direktor ng pelikula at tagasulat ng iskrin ** Wilson Lima, politiko at mamamahayag sa Brazil **Alexander Zakharchenko, rebelde ng separatist ng Ukraine (d. 2018) *Hunyo 27 - Joseph Sikora, artista ng Amerikano *Hunyo 28 **Nawaf Al-Temyat, manlalaro ng putbol (soccer) ng Saudi Arabia **Jason J. Lewis, artista ng boses ng Amerikano **David Palmer, manlalaro ng kalabasa sa Australia **[[Seth Wescott]], American snowboarder *Hunyo 29 **Annette Beutler, Swiss professional racing cyclist **Katsutoshi Domori, manlalaro ng putbol sa Hapon **Takahiro Mazuka, Japanese sprinter **Omar Doom, Amerikanong artista, musikero at artista **Ma Yili, artista ng Tsino **Angelo Lekkas, namamahala sa Australya ng putbolista **Soni Pabla, musikero na ipinanganak sa India (d. 2006) === Hulyo === [[File:Benedict Cumberbatch SDCC 2014.jpg|120px|thumb|right|[[Benedict Cumberbatch]]]] * Hulyo 1 **Justin Lo, mang-aawit at artista ng Hong Kong **Patrick Kluivert, Dutch footballer **U. K. Shyam, atleta ng Singapore **Haaz Sleiman, artista ng Lebanon-Amerikano **Ruud van Nistelrooy, Dutch footballer **Kellie Bright, aktres ng English *Hulyo 2 **Kon Arimura, personalidad sa radyo ng Malaysian-Japanese, kritiko ng pelikula, at komentarista sa pelikula **Krisztián Lisztes, Hungarian footballer **Tommy Pistol, Amerikanong artista at direktor *Hulyo 3 **Shane Lynch, mang-aawit ng Ireland **Wanderlei Silva, Brazilian mixed martial artist **Bobby Skinstad, manlalaro ng rugby union ng Zimbabwean **Andrea Barber, artista ng Amerika **Henry Olonga, cricketer ng Zambian-Zimbabwean *Hulyo 4 **Rohan Nichol, artista sa Australia **Aryan Vaid, modelo ng lalaking India ** Jo Chen, American-Taiwanese comic book artist at manunulat **Daijiro Kato, Japanese motor racer (d. 2003) *Hulyo 5 **Jamie Elman, artista ng Canada-American **Nuno Gome, Portuguese footballer **Liberty Phoenix, aktres ng Venezuelan **Rufus Johnson, American rapper na kilala rin bilang Bizarre *Hulyo 6 - Dimitrije Banjac, Serbian na artista, komedyante at tagasulat ng iskrip *Hulyo 7 **Kim Jong-chun, manlalaro ng putbol sa Timog Korea **Lina Teoh, aktres ng Malaysia, TV Host at modelo **Bérénice Bejo, artista sa Argentina **Hamish Linklater, Amerikanong artista at manunulat ng dula **Natasha Collins, aktres at modelo ng Ingles (d. 2008) *Hulyo 8 **Ellen MacArthur, English yachtswoman **Josh Taumalolo, taga-Tonga ng rugby union ng Tonga **Grettell Valdez, aktres ng telebisyon at film sa Mexico at dating modelo ng fashion [9] *Hulyo 9 **Fred Savage, Amerikanong artista at direktor **Arturo Carmona, aktor ng Mexico **Elliot Cowan, artista sa English *Hulyo 10 **Ludovic Giuly, French footballer **Adrian Grenier, Amerikanong artista, musikero, at direktor *Hulyo 11 - Eduardo Nájera, manlalaro ng basketball sa Mexico *Hulyo 12 ** Anna Friel, aktres ng English **Tracie Spencer, mang-aawit ng R R sa Amerika * Hulyo 13 - Lisa Riley, British aktres at nagtatanghal *Hulyo 14 - Geraint Jones, Papua New Guinea cricketer *Hulyo 15 **Diane Kruger, artista ng Aleman **Faraz Anwar, Pakistaniong gitarista ** Jim Jones, Amerikanong rapper, miyembro ng hip hop group na The Diplomats ** Gabriel Iglesias, artista ng Amerikano, artista sa boses at komedyante ** Leslie Mahaffy, biktima ng pagpatay sa Canada (d. 1991) *Hulyo 16 **John Ovia, Papua New Guinea cricketer **Zak Smith, American artist at tagaganap ng pelikula para sa pang-adulto ** Anna Smashnova, manlalaro ng tennis sa Israel **Bobby Lashley, Amerikanong propesyonal na mambubuno *Hulyo 17 ** Luke Bryan, American country music-songwriter ng bansa **Marcos Senna, footballer ng Brazil **Dagmara Domińczyk, artista at may akda ng Polish-Amerikano ** Matt Holmes, artista sa Australia **Eric Winter, Amerikanong artista at modelo ng fashion **Elsa Pataky, Espanyol na artista at modelo *Hulyo 19 **[[Diether Ocampo]], Pilipinong artista, mang-aawit at modelo **Benedict Cumberbatch, artista sa English **Eric Prydz, Suweko DJ at tagagawa *Hulyo 20 **Alex Yoong, driver ng karera ng lahi ng Malaysia **Annie Man, artista ng Hong Kong **Florian Panzner, artista ng Aleman *Hulyo 21 **Jaime Murray, aktres ng Ingles **Kang Sung-yeon, aktres ng South Korea *Hulyo 23 - Judit Polgár, manlalaro ng chess ng Hungarian *Hulyo 25 **Timur Mutsurayev, Chechen bard **Stéphane Rideau, artista ng Pransya **Tera Patrick, Amerikanong pornograpikong artista at modelo *Hulyo 24 - Laura Fraser, aktres na taga-Scotland *Hulyo 26 - Martha Roby, politiko ng Amerika === Agosto === [[File:Death Cab for Cutie - Ben Gibbard 2015 (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Ben Gibbard]]]] *August 1 **Don Hertzfeldt, Amerikanong animator **Nwankwo Kanu, manlalaro ng Football sa Nigeria **Iván Duque Márquez, pulitiko ng Colombia, ika-33 Pangulo ng Colombia **Amar Upadhyay, artista sa telebisyon ng India at modelo *August 2 - [[Sam Worthington]], artista ng Australia na isinilang sa Ingles *August 4 **David Lewis, artista ng Canada **Paul Goldstein, Amerikanong manlalaro ng tennis [10] *Agosto 5 - Napoleon Beazley, nahatulan sa pagkakasala sa kabataan, na isinagawa ng nakamamatay na iniksyon sa Texas. (d. 2002) *August 6 **Andero Ermel, Estonian aktor **Soleil Moon Frye, Amerikanong artista, direktor at tagasulat ng iskrip **Melissa George, artista sa Australia **Travis Kalanick, negosyanteng Amerikano at programmer ng kompyuter; co-founder ng Uber *August 8 ** JC Chasez, Amerikanong mang-aawit ([['N Sync]]) ** Drew Lachey, Amerikanong mang-aawit ([[98 Degree]]) *August 9 **Aled Haydn Jones, tagagawa at nagtatanghal ng radyo ng Welsh **[[Jessica Capshaw]], artista ng Amerika **Mark Priestley, artista sa Australia (d. 2008) **[[Audrey Tautou]], Pranses na artista *August 11 ** [[Ben Gibbard]], Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta at gitarista ** Will Friedle, artista ng Amerikano, artista ng boses, manunulat at komedyante *August 12 **Mikko Lindström, Finnish rock gitarista **Lina Rafn, mang-aawit ng Denmark **Antoine Walker, Amerikanong manlalaro ng basketball **[[Wednesday 13]], Amerikanong musikero ng rock *August 14 **Alex Albrecht, personalidad ng telebisyon sa Amerika **Maya Nasri, Lebanese na artista at mang-aawit *August 15 ** Abiy Ahmed, Punong Ministro ng Etiopia, tatanggap ng Nobel Peace Prize **Boudewijn Zenden, manlalaro ng putbol sa Olandes *August 16 - Kadri Rämmeld, aktres na Estonian *August 17 - Scott Halberstadt, artista ng Amerikano *August 18 **Bryan Volpenhein, American rower **Lee Seung-yeop, manlalaro ng baseball sa Timog Korea *August 19 - Michael M. Wartella, Amerikanong cartoonist sa ilalim ng lupa *Agosto 23 - Scott Caan, artista ng Amerikano *August 24 **Alex O'Loughlin, artista sa Australia **Yang Yang, maikling track ng skater ng Tsino *Agosto 25 - Alexander Skarsgård, aktor ng Sweden *August 27 **Sarah Chalke, artista sa Canada **Carlos Moyá, Espanyol na manlalaro ng tennis **Mark Webber, driver ng karera ng lahi ng Australia *August 29 - [[Luana Piovani]], aktres at modelo ng Brazil ===Setyembre=== * Setyembre 5 - Carice van Houten, aktres na Dutch * Setyembre 6 ** Naomie Harris, artista sa Britain ** Mark Wilkerson, Amerikanong musikero ** Robin Atkin Downes, English aktor at artista sa boses * Setyembre 7 - Stevie Case, tanyag na tao sa video game sa Amerika * Setyembre 8 - Sjeng Schalken, Dutch tennis player *Setyembre 9 ** Mick Blue, artista at direktor ng pornograpiyang Austrian **Emma de Caunes, artista ng Pransya **Lúcia Moniz, Portuges na mang-aawit at artista *Setyembre 10 - Gustavo Kuerten, manlalaro ng tennis sa Brazil *Setyembre 12 - Maciej Żurawski, putbolista ng Poland *Setyembre 13 - Puma Swede, artista sa pornograpiya sa Sweden *Setyembre 15 - Rob Wiethoff, artista ng Amerikano *Setyembre 16 - Tina Barrett, English singer (S Club 7) *Setyembre 17 - Nicole Reinhart, Amerikanong track at road racing cyclist (d. 2000) *Setyembre 18 - Ronaldo, footballer ng Brazil *Setyembre 19 **Isha Koppikar, artista ng India **Alison Sweeney, Amerikanong artista **Sergey Tsinkevich, Belarusian footballer at referee *Setyembre 20 **Jon Bernthal, artista ng Amerikano **Yui Horie, artista ng boses ng Hapon **Enuka Okuma, artista sa Canada *Setyembre 23 - Rob James-Collier, artista at modelo ng British *Setyembre 24 - Stephanie McMahon-Levesque, tagataguyod ng pakikipagbuno sa Amerika *Setyembre 25 **Chauncey Billups, Amerikanong manlalaro ng basketball **Chiara Siracusa, mang-aawit ng Malta, runner-up ng [[Eurovision Song Contest 2005]] *Setyembre 26 **Michael Ballack, German footballer **Kersti Heinloo, aktres na Estonian === Oktubre === [[File:Alicia Silverstone.jpg|120px|thumb|right|[[Alicia Silverstone]]]] [[File:Ryan Reynolds by Gage Skidmore.jpg|120px|thumb|[[Ryan Reynolds]]]] *Oktubre 1 ** Danielle Bisutti, Amerikanong artista at mang-aawit **Giuliana Jakobeit, artista ng boses ng Aleman *Oktubre 2 - Anita Kulcsár, manlalaro ng handball ng Hungarian (d. 2005) *Oktubre 3 - Seann William Scott, Amerikanong artista at tagagawa *Oktubre 4 **Mauro Camoranesi, putbolista ng Italya **[[Alicia Silverstone]], artista ng Amerika **Ueli Steck, taga-bundok ng Switzerland (d. 2017) *Oktubre 5 - Mauro Colagreco, chef ng Argentina na Italyano *Oktubre 6 **Freddy García, manlalaro ng baseball sa Venezuelan **Barbie Shu, Taiwanese artista at mang-aawit *Oktubre 7 ** Taylor Hicks, mang-aawit ng Amerikano **Pekka Kuusisto, biyolinista ng Finnish **Gilberto Silva, manlalaro ng putbol sa Brazil *Oktubre 8 - Peter Stickles, artista ng Amerikano *Oktubre 9 **Sam Riegel, American voice aktor at direktor ** Nick Swardson, Amerikanong artista, stand-up comedian at screenwriter *Oktubre 10 **Bob Burnquist, skateboarder ng Brazil **Shane Doan, manlalaro ng ice hockey ng Canada *Oktubre 11 - Emily Deschanel, artista ng Amerika *Oktubre 14 - Chang Chen, aktor ng Taiwanese *Oktubre 15 - Yoon Son-ha, aktres ng South Korea *Oktubre 18 - Galder, musikero ng Norwegian *Oktubre 19 **Joe Duplantier, musikero ng Pransya **Ryuji Imada, Japanese golfer **Dan Smith, manlalaro ng ice-hockey sa Canada **Michael Young, Amerikanong baseball player **Desmond Harrington, artista ng Amerikano **Omar Gooding, artista ng Amerikano *Oktubre 20 **Dan Fogler, Amerikanong artista, komedyante at manunulat ** Plamen Goranov, litratista ng Bulgarian, tagakyat ng bundok at isang pinuno ng lokal na protesta na nakabase sa Varna (d. 2013) *Oktubre 21 **Jeremy Miller, artista ng Amerikano **Lavinia Miloșovici, Romanian artistic gymnast *Oktubre 23 **[[Cat Deeley]], nagtatanghal ng telebisyon sa Britain **Ryan Reynolds, artista ng Canada *Oktubre 25 - Steve Jones, footballer ng Hilagang Irlanda *Oktubre 26 **Miikka Kiprusoff, Finnish hockey player (1994–2013) **Jeremy Wotherspoon, speed skater ng Canada **Thurop Van Orman, Amerikanong animator at boses na artista *Oktubre 29 - Stephen Craigan, footballer ng Hilagang Irlanda *Oktubre 31 - [[Piper Perabo[[, artista ng Amerika ===Nobyembre=== [[File:Feed_America,_Cloudy_with_a_Chance_of_Meatballs_2,_Anna_Faris_(cropped).jpg|thumbnail|120px|[[Anna Faris]]]] *Nobyembre 5 **Oleh Shelayev, putbolista ng Ukraine **Sean Brown, manlalaro ng ice-hockey ng Canada **Sebastian Arcelus, artista ng Amerika *Nobyembre 6 **Pat Tillman, American footballer (d. 2004) **Troy Hambrick, manlalaro ng putbol sa Amerika **Wiley Wiggins, artista ng Amerikano *Nobyembre 7 - Mark Philippoussis, manlalaro ng tennis sa Australia *Nobyembre 8 - Brett Lee, cricketer ng Australia *Nobyembre 9 **Josh Kaufman, Amerikanong mang-aawit-songwriter; nagwagi sa [[The Voice (season 6)|The Voice season 6]] **Federica De Bortoli, artista ng boses ng Italyano *Nobyembre 11 - Mike Leon Grosch, Aleman na mang-aawit *Nobyembre 12 **Tevin Campbell, Amerikanong mang-aawit at artista **Mirosław Szymkowiak, putbolista ng Poland *Nobyembre 15 - Sule, komedyante at artista ng Indonesia *Nobyembre 16 - Mario Barravecchia, mang-aawit na Italyano *Nobyembre 17 - Diane Neal, artista ng Amerika *Nobyembre 18 **Shagrath, musikero ng black black metal ([[Dimmu Borgir]]) **Dominic Armato, American voice aktor, mamamahayag at kritiko ng pagkain *Nobyembre 19 **Jack Dorsey, Amerikanong software arkitekto, negosyante, co-founder ng Twitter **Jun Shibata, Japanese singer at songwriter **Benny Vansteelant, Belgian duathlete (d. 2007) *Nobyembre 20 **Dominique Dawes, African-American Olympic gymnast **Ji Yun-nam, footballer ng Hilagang Korea **Laura Harris, artista ng Canada *Nobyembre 22 **Torsten Frings, German footballer **Ville Valo, mang-aawit ng rock na Finnish ([[HIM]]) *Nobyembre 24 **Chen Lu, Chinese figure skater **Christian Laflamme, manlalaro ng ice-hockey sa Canada *Nobyembre 25 - Donovan McNabb, manlalaro ng putbol sa Amerika *Nobyembre 26 - [[Maia Campbell]], Amerikanong aktres at mang-aawit * Nobyembre 27 - [[Jaleel White]], artista ng Africa-American * Nobyembre 28 - Ryan Kwanten, artista at komedyante sa Australia * Nobyembre 29 ** Chadwick Boseman, Amerikanong artista ** [[Anna Faris]], Amerikanong artista ===Disyembre=== * Disyembre 5 ** [[Amy Acker]], Amerikanong artista ** Evonne Hsu, mang-aawit na Taiwanese * Disyembre 6 - [[Alicia Machado]], Venezuelan beauty queen, [[Miss Universe 1996]] * Disyembre 7 ** Mark Duplass, artista ng Amerikano, tagasulat ng senaryo at direktor ** Georges Laraque, manlalaro ng ice-hockey sa Canada ** [[Derek Ramsay]], Pilipinong artista at modelo * Disyembre 8 ** Zoe Konstantopoulou, abogado ng Greece at pulitiko ** Dominic Monaghan, artista ng English-German * Disyembre 13 ** Mark Paston, putbolista ng New Zealand ** Radosław Sobolewski, Polish footballer * Disyembre 14 - Leland Chapman, American bail bondman * Disyembre 15 - Baichung Bhutia, putbolista ng India * Disyembre 17 - Takeo Spike, manlalaro ng putbol sa Amerika * Disyembre 18 ** Antti Koivumäki, makatang Finnish at keyboardist (Aavikko) (d. 2002) ** Koyuki, Japanese artista * Disyembre 21 - Mirela Maniani, tagatapon ng Greek javelin * Disyembre 23 ** Jamie Noble, Amerikanong propesyonal na mambubuno ** Amjad Sabri, Pakistani Qawwali singer (d. 2016) ** Christopher Pizzey, English aktor at komedyante * Disyembre 24 - Ángel Matos, atleta ng taekwondo ng Cuba * Disyembre 25 ** Tuomas Holopainen, Finnish metal keyboardist ([[Nightwish]]) ** Armin van Buuren, Dutch music produser at DJ * Disyembre 26 ** Nadia Litz, artista at tagagawa ng Canada ** Dmitri Tertyshny, propesyunal na ice hockey ng Russia (d. 1999) * Disyembre 27 - Fernando Pisani, manlalaro ng ice-hockey sa Canada * Disyembre 28 - Joe Manganiello, artista ng Amerikano == Kamatayan == * [[Setyembre 9]] &ndash; [[Mao Zedong]], [[Pangulo ng Republikang Bayan ng Tsina|Panglo]] ng Republikang Bayan ng Tsina == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:1976| ]] [[Kategorya:Taon]] {{stub|Taon}} punqztzll41rks7bvb30kr0azr77ub8 1977 0 4935 2241638 2176549 2026-11-11T14:05:26Z Ivan P. Clarin 84769 2241638 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1977.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1977''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Sabado|nagsisimula sa Sabado]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. ==Kaganapan== {{Expand section}} ==Kapanganakan== [[File:3.5.11AmberBensonByLuigiNovi1.png|thumbnail|120px|[[Amber Benson]]]] [[Talaksan:Kerry Washington in 2024 (cropped).jpg|thumb|160x160px|[[Kerry Washimgton]]]] * Enero 1 - [[Jerry Yan]], [[Intsik]] na aktor sa [[Meteor Garden]] at [[Meteor Garden II]] * Enero 8 - [[Amber Benson]], [[Amerika]] na aktres sa [[Buffy]]. * Enero 12 - [[Piolo Pascual]], [[Pilipinas|Pilipinong]] aktor sa telebisyon at pelikula, mang-aawit, manunulat ng mga awitin, at gumagawa ng pelikula *Enero 29 **Dion Basco, artista ng Amerikano **Sam Jaeger, artista ng Amerikano *Enero 31 **Mark Dutiaume, manlalaro ng hockey ng Canada **Bobby Moynihan, Amerikanong artista at komedyante **[[Kerry Washington]], artista ng Africa-American *Pebrero 2 ** [[Shakira]], taga-Colomb na mang-aawit at manunugtog ng musika **Jessica Wahls, Aleman na pop singer *Pebrero 3 ** [[Daddy Yankee]], mang-aawit ng Puerto Rico **Maitland Ward, artista ng Amerika *Pebrero 4 **Bruno Castanheira, siklistang Portuguese (d. 2014) **Gavin DeGraw, Amerikanong mang-aawit-songwriter *Marso 2 ** Chris Martin, musikero ng British rock ** Heather McComb, artista ng Amerika * Marso 3 - Ronan Keating, mang-aawit ng Ireland * Marso 4 ** Ana Guevara, manlalaro ng track at field sa Mexico ** Daniel Klewer, German footballer * Marso 5 - Wally Szczerbiak, isang manlalaro ng basketball na ipinanganak sa Espanya *Marso 6 **Paquillo Fernández, Espanya sa paglalakad ng lahi **Santino Marella, manlalaban ng Canada *Marso 7 **Ronan O'Gara, manlalaro ng rugby sa Ireland ** Mitja Zastrow, manlalangoy na ipinanganak sa Aleman *Marso 8 **Reagan Pasternak, artista sa Canada **James Van Der Beek, Amerikanong artista *Marso 9 **Lydia Mackay, artista ng boses ng Amerikano **Bree Turner, artista ng Amerika **Peter Enckelman, Finnish footballer **Shannon Miller, American gymnast **Rita Simons, artista sa English **Robin Thicke, mang-aawit-songwriter, musikero, kompositor, at artista ng American-Canada R & B * Marso 11 **[[Becky Hammon]], Amerikanong manlalaro ng basketball **Jason Greeley, mang-aawit ng Canada *Marso 12 **Amdy Faye, putbolista ng Senegal **[[Rachel Wilson]], artista ng Canada *Marso 13 - Brent Sancho, putbolista sa Trinidad *Marso 14 **Naoki Matsuda, Japanese footballer (d. 2011) **Kim Nam-il, South Korean footballer *Marso 15 ** Adrian Burnside, manlalaro ng baseball sa Australia **Brian Tee, Japanese American American aktor **Joe Hahn, musikero ng Korea-Amerikano, DJ, direktor at visual artist (Linkin Park) **Norifumi Yamamoto, Japanese mixed martial artist (d. 2018) *Marso 16 **Richard Swift, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta, multi-instrumentalist, tagagawa at tagagawa ng maikling pelikula (d. 2018) ** [[Mónica Cruz]], Espanyol na artista at mananayaw **Ismael La Rosa, aktor ng Peru *Marso 18 **Arkady Babchenko, mamamahayag ng Rusya **Zdeno Chára, Czechoslovakian (ngayon ay Slovakia) na hockey player *Marso 23 **Sammy Morris, manlalaro ng putbol sa Amerika **Edwin Siu, aktor at mang-aawit ng Hong Kong *Marso 24 **Jessica Chastain, artista ng Amerika **Darren Lockyer, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia * Marso 25 - Édgar Ramírez, aktor ng Venezuelan * Marso 26 - Bianca Kajlich, Amerikanong artista * Abril 12 ** Tobias Angerer, taga-ski na taga-cross country **Sarah Monahan, artista sa Australia **[[Sarah Jane Morris]], Amerikanong artista *Abril 14 ** [[Sarah Michelle Gellar]], artista ng Amerika **[[Nate Fox]], Amerikanong propesyonal na manlalaro ng basketball (d. 2014) **Rob McElhenney, Amerikanong artista * Abril 17 - [[Frederik Magle]], kompositor, organistang pangkonsiyerto, at pianista. * Abril 23 - [[John Cena]], [[Estados Unidos|Amerikanong]] ''professional wrestler'' *Mayo 5 **Choi Kang-hee, aktres ng South Korea ** Virginie Efira, aktres ng Belgian at anchor sa telebisyon **Jessica Schwarz, artista ng pelikula sa telebisyon at Aleman *Mayo 8 **Pepe Sánchez, manlalaro ng basketball sa Argentina **Chiaki Takahashi, artista ng boses ng Hapon *Mayo 10 **Henri Camara, putbolista ng Senegal **Nick Heidfeld, driver ng lahi ng Aleman na kotse **Chas Licciardello, komedyante sa Australia *Mayo 11 **Janne Ahonen, Finnish ski jumper ** Victor Matfield, manlalaro ng rugby sa South Africa *Mayo 12 **Graeme Dott, manlalaro ng snooker ng Scottish **Rebecca Herbst, artista ng Amerika **Maryam Mirzakhani, Iranian matematiko (d. 2017) **[[Rachel Wilson]], artista ng Canada *Mayo 13 **Samantha Morton, aktres ng Ingles **Christopher Ralph, artista ng Canada *Mayo 14 **Roy Halladay, Amerikanong baseball player (d. 2017) **Ada Nicodemou, artista sa Australia *Mayo 15 - Zoubeir Baya, putbolista ng Tunisian *Mayo 16 **[[Melanie Lynskey]], artista ng New Zealand **[[Emilíana Torrini]], mang-aawit na taga-Islandia *Mayo 29 **Akwá, Angolan na manlalaro ng putbol **Massimo Ambrosini, Italyano na manlalaro ng putbol **Rory Albanese, Amerikanong komedyante, manunulat ng komedya at tagagawa ng telebisyon *Mayo 31 **Phil Devey, manlalaro ng baseball sa Canada **Domenico Fioravanti, Italyano na manlalangoy **Greg Leeb, manlalaro ng ice hockey ng Canada ** Joachim Olsen, atleta ng Denmark ** Eric Christian Olsen, artista ng Amerikano ** Joel Ross, British radio DJ at nagtatanghal ** June Sarpong, nagtatanghal ng telebisyon sa Britain ** Moses Sichone, footballer ng Zambian ** Petr Tenkrát, Czech ice hockey player * Hunyo 1 ** Sarah Wayne Callies, artista ng Amerika ** Jónsi, mang-aawit na taga-Islandia *Hunyo 2 ** A.J. Mga istilo, Amerikanong propesyonal na manlalaban ** Zachary Quinto, artista ng Amerikano *Hunyo 3 - Travis Hafner, manlalaro ng baseball sa Amerika *Hunyo 5 - Nourhanne, Lebanon na mang-aawit *Hunyo 7 - Chen Luyun, Chinese basketball (d. 2015) *Hunyo 8 - Kanye West, Amerikanong rapper at tagagawa ng record *Hunyo 9 - [[Peja Stojaković]], Serbian basketball player *Hunyo 10 **Adam Darski, musikero ng Poland (aka Nergal, Holocausto) **Takako Matsu, Japanese singer-songwriter at artista *Hunyo 11 **Ryan Dunn, Amerikanong personalidad sa telebisyon (d. 2011) **Geoff Ogilvy, manlalaro ng golp sa Australia **Shane Meier, artista ng Canada *Hunyo 12 **Ana Tijoux, musikero ng Pransya-Chilean **[[Nicolás Vázquez]], artista-mang-aawit ng Argentina *Hunyo 14 - Chris McAlister, manlalaro ng putbol sa Amerika *Hunyo 16 - Kerry Wood, Amerikanong baseball player *Hunyo 18 - Majed Moqed, teroristang Saudi Arabia (d. 2001) *Hunyo 19 **Peter Warrick, manlalaro ng putbol sa Amerika **Veronika Vařeková, modelo ng Czech **Maria Cioncan, distansya runner mula sa Romania (d. 2007) *Hunyo 20 - Aaron Moule, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia *Hunyo 21 - Jochen Hecht, manlalaro ng ice hockey ng Aleman *Hunyo 22 **Ryōko Ono, artista ng boses ng Hapon **Bernadette Heerwagen, artista ng Aleman **Denis Moschitto, artista ng Aleman *Hunyo 23 **[[Gladys Reyes]], Pilipinong artista **[[Jason Mraz]], Amerikanong mang-aawit-songwriter * Hulyo 1 ** Tom Frager, mang-aawit at surfer na isinilang sa Pransya ** Jarome Iginla, manlalaro ng hockey ng Canada ** Liv Tyler, artista ng Amerika * Hulyo 2 - Carl Froch, British boxer * Hulyo 5 - Steven Sharp Nelson, American cellist * Hulyo 6 - Audrey Fleurot, Pranses na artista * Hulyo 8 ** Maciej Jachowski, aktor at mang-aawit ng Poland ** Belinda Lee, Singaporean television host at artista ** [[Milo Ventimiglia]], artista ng Amerikano ** Wang Zhizhi, Chinese basketball player * Hulyo 9 - Noppadol Sangnil, Thai snooker player * Hulyo 10 ** Cary Fukunaga, direktor ng pelikulang Amerikano, manunulat, at cinematographer ** Schapelle Corby, nahatulan sa drug smuggler ng Australia ** Chiwetel Ejiofor, artista sa Ingles * Hulyo 11 ** [[Casper Crump]], artista sa Denmark ** Finau Maka, Tongan rugby union football ** Edward Moss, panggagaya ng Amerikano * Hulyo 12 ** [[Soa Palelei]], mixed martial artist ng Australia ** [[Jejomar Binay Jr.]], Pilipinong politiko ** [[Steve Howey]], Amerikanong artista ** [[Brock Lesnar]], Amerikanong propesyonal na manlalaban ** Peter Schaefer, manlalaro ng ice hockey ng Canada * Hulyo 13 ** Jonah Lotan, artista ng Israel ** Ashley Scott, artista ng Amerika ** Kari Wahlgren, artista ng boses ng Amerikano * Hulyo 14 ** [[Victoria, Crown Princess ng Sweden]] ** [[Jed Madela]], Filipino recording artist at TV host * Hulyo 15 ** Lana Parrilla, artista ng Amerika ** Ray Toro, Amerikanong rock gitarista *Hulyo 16 - Brian Cook, American bass gitarist *Hulyo 18 ** Alfian Sa'at, manunulat ng Singapore, makata at manunulat ng dula **Alexander Morozevich, Russian chess Grandmaster **Kelly Reilly, aktres ng Ingles **Alfian bin Sa'at, manunulat ng Singapore, makata at manunulat ng dula *Hulyo 19 - Jean-Sébastien Aubin, manlalaro ng ice hockey sa Canada *Hulyo 20 - [[Alessandro Santos]], ipinanganak na taga-Brazil na Hapones na putbolista *Hulyo 21 - [[Paul Casey]], English golfer *Hulyo 24 **Danny Dyer, artista sa English **Mehdi Mahdavikia, manlalaro ng putbol sa Iran *Hulyo 26 **Tony Sampson, aktor ng boses at telebisyon sa Canada **[[Rebecca St. James]], isang pamilyang Kristiyano na ipinanganak sa Australia *Hulyo 27 **Martha Madison, artista ng Amerika **Jonathan Rhys Meyers, artista sa Ireland **Jason Zimbler, artista ng Amerikano *Hulyo 28 ** [[Manu Ginóbili]], manlalaro ng basketball sa Argentina ** Rahman "Rock" Harper, personalidad ng Amerikano, restaurateur ** Allan Hawco, artista ng Canada at tagagawa * Hulyo 30 ** Misty May-Treanor, American beach volleyball player ** Jaime Pressly, artista ng Amerika * Agosto 7 - [[Charlotte Ronson]] at [[Samantha Ronson]], taga-disenyo ng British at DJ, ayon sa pagkakabanggit (kambal na babae) *August 8 **Michael Chernus, artista ng Amerikano ** Marílson Gomes dos Santos, ang long-distance runner ng Brazil ** [[Lindsay Sloane]], artista ng Amerika * August 9 - Chamique Holdsclaw, American basketball player * August 10 - Michael McDerman, artista ng Amerikano, komedyante, at manunulat * August 11 - Pablo Lucio Vasquez, Amerikanong mamamatay-tao, pinatay ng lethal injection (d. 2016) *August 12 ** Plaxico Burress, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Park Yong-ha, aktor at mang-aawit ng Timog Korea (d. 2010) *August 13 ** Michael Klim, manlalangoy sa Australia **Miho Konishi, artista ng Hapon *August 15 **Martin Biron, manlalaro ng hockey ng Canada **Igor Cassina, Italian gymnast **Nicole Paggi, artista ng Amerika **Anthony Rocca, namamahala sa Australyano sa putbol *August 16 - Tamer Hosny, taga-Egypt na mang-aawit at manunulat ng kanta * August 17 ** Ahmed al-Nami, teroristang Saudi Arabia (d. 2001) ** Tarja Turunen, Finnish operatic soprano ** Claire Richards, mang-aawit ng Ingles ** Thierry Henry, French footballer **William Gallas, French footballer *August 18 - Lukáš Bauer, Czech cross-country skier * August 19 - Callum Blue, artista sa English * August 20 ** Felipe Contepomi, manlalaro ng rugby sa Argentina ** Manuel Contepomi, manlalaro ng rugby sa Argentina ** Henning Stensrud, Norwegian ski jumper * Agosto 22 - JP Auclair, freeskiier ng Canada. (d. 2014) * August 23 ** Nicole Bobek, American figure skater ** Kenta Miyake, aktor ng boses ng Hapon *August 24 ** Per Gade, Danish footballer ** Jürgen Macho, putbolista ng Austrian ** John Green, may-akdang Amerikano, vlogger, at editor ** Robert Enke, German footballer (d. 2009) * August 25 ** Masumi Asano, Japanese artista ng boses ** Lawrence Leung, komedyante, manunulat, at direktor ng Australia * August 26 ** Therese Alshammar, manlalangoy sa Sweden ** Morris Peterson, manlalaro ng basketball sa Amerika *Setyembre 7 - Molly Holly, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Setyembre 9 - Soulja Slim, Amerikanong rapper (d. 2003) *Setyembre 11 ** Jackie Buscarino, Amerikanong boses na artista, manunulat at tagagawa ** Ludacris, Amerikanong rapper at artista *Setyembre 12 **2 Chainz, rapper ng Amerikano **James McCartney, Ingles na musikero at manunulat ng mga awit **Idan Raichel, Israeli singer-songwriter *Setyembre 13 - Fiona Apple, mang-aawit ng Amerikano *Setyembre 15 **Angela Aki, Japanese singer-songwriter **Kenny Blank, Amerikanong artista at musikero **Tom Hardy, artista sa English **Jason Terry, Amerikanong manlalaro ng basketball *Setyembre 18 - Ang Kieran West, ang British Olympic oarsman *Setyembre 19 - Ryan Dusick, musikero ng Amerika (dating Maroon 5) *Setyembre 20 - Namie Amuro, mang-aawit na Hapon *Setyembre 21 **Marc de Hond, nagtatanghal ng telebisyon sa Dutch at manlalaro ng basketball ng wheelchair **Hank Fraley, Amerikanong manlalaro ng putbol *Setyembre 22 - Paul Sculthorpe, manlalaro ng liga sa rugby sa Ingles *Setyembre 23 ** Nozomi Momoi, Japanese AV idol, at biktima ng pagpatay (d. 2002) ** Suzanne Tamim, Lebanon na mang-aawit, artista, at biktima ng pagpatay (d. 2008) * Setyembre 24 ** Elizabeth Bogush, artista ng Amerika ** Kabeer Gbaja-Biamila, manlalaro ng putbol sa Amerika * Setyembre 25 ** Clea DuVall, artista ng Amerika ** Robbie Jones, artista ng Amerikano ** Joel David Moore, artista ng Amerikano ** Atsushi Aoki, Japanese professional wrestler (d. 2019) * Setyembre 26 - Sirena Irwin, artista ng Amerika at artista sa boses * Setyembre 27 ** Andrus Värnik, tagatapon ng taga-Estonia na javelin ** Michael C. Maronna, artista ng Amerikano * Setyembre 28 ** Se-Ri Pak, South Korean golfer ** Kristal Tin, artista ng Hong Kong *Oktubre 11 ** Matt Bomer, pelikulang Amerikano, entablado, at artista sa telebisyon **Claudia Palacios, mamamahayag sa Colombia at newsreader **Rhett McLaughlin, Amerikanong musikero, komedyante at personalidad sa internet *Oktubre 12 - Bode Miller, Amerikanong skier *Oktubre 13 **Paul Pierce, Amerikanong manlalaro ng basketball ** Quincy Carter, manlalaro ng putbol sa Amerika **Kiele Sanchez, artista ng Amerika *Oktubre 14 **Kelly Schumacher, American basketball at volleyball player **Oleg Velyky, manlalaro ng handball ng Ukraine at Aleman na kampeon sa mundo 2007 (d. 2010) *Oktubre 15 **Jeff Sutphen, Amerikanong artista at tagagawa **David Trezeguet, French footballer *Oktubre 16 - John Mayer, Amerikanong musikero at tagagawa ng rekord *Oktubre 17 **Dudu Aouate, Israeli footballer [20] **Alimi Ballard, Amerikanong artista sa telebisyon **André Villas-Boas, tagapamahala ng putbol sa Portugal *Oktubre 18 **[[Jyothika]], artista ng India **Ryan Nelsen, putbolista ng New Zealand **Paul Stalteri, putbolista sa Canada *Oktubre 19 - Habib Beye, putbolista ng Senegal *Oktubre 20 **Jennifer Hall, artista ng Amerika **Sam Witwer, Amerikanong artista at musikero *Oktubre 21 - Brett Goldin, artista ng South Africa (d. 2006) *Oktubre 25 - Birgit Prinz, putbolong Aleman [[File:Chadwick Boseman by Gage Skidmore.jpg|120px|thumb|right|Chadwick Boseman]] *Nobyembre 6 **Dušan Kecman, Serbian basketball player **Patrícia Tavares, aktres na Portuges *Nobyembre 8 **Bucky Covington, mang-aawit ng bansa sa Amerika **Nick Punto, Italyano-Amerikanong baseball player **João Rodrigo Silva Santos, manlalaro ng soccer sa Brazil (d. 2013) *Nobyembre 10 **Josh Barnett, Amerikanong halo-halong martial artist **Brittany Murphy, Amerikanong artista at mang-aawit (d. 2009) ** Lea Moreno Young, Amerikanong artista *Nobyembre 11 **Scoot McNairy, artista ng Amerikano ** Ben Hollioake, English cricketer (d. 2002) * Nobyembre 13 ** Chanel Cole, mang-aawit na ipinanganak sa New Zealand ** Huang Xiaoming, artista ng Tsino at mang-aawit * Nobyembre 15 - Sean Murray, artista ng Amerikano * Nobyembre 16 ** Oksana Baiul, skater ng pigura sa Ukraine ** [[Maggie Gyllenhaal]], artista ng Amerika * Nobyembre 17 - Ryk Neethling, manlalangoy sa South Africa *Nobyembre 18 **Trent Barrett, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia **Miranda Raison, artista sa Britain * Nobyembre 27 &ndash; [[Chadwick Boseman]], [[Amerikanong]] aktor (''Black Panther sa Marvel Cinematic Universe'') [[File:%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%A4%D1%91%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_2017_(cropped).jpg|120px|thumb|[[Oxana Federova]]]] [[File:Emmanuel Macron July 2017.jpg|120px|thumb|Emmanuel Macron]] *Disyembre 6 **Lindsey Alley, Amerikanong artista at mang-aawit **Andrew Flintoff, English cricketer **Paul McVeigh, Irish footballer ** Miwa Yasuda, artista ng boses ng Hapon *Disyembre 7 **Luke Donald, English golfer **Dominic Howard, English drummer in rock trio Muse **Pape Sarr, putbolista ng Senegal **Fernando Vargas, American boxer * December 8 ** Elsa Benítez, modelo ng Mexico at host sa telebisyon ** Sébastien Chabal, manlalaro ng unipormeng rugby sa Pransya ** Ryan Newman, driver ng lahi ng Amerikanong lahi ** Matthias Schoenaerts, Belgian na artista at prodyuser * Disyembre 11 - Peter Stringer, manlalaro ng unyon sa rugby sa Ireland * Disyembre 12 - Adam Saitiev, mambubuno ng Chechen, medalya ng gintong Olimpiko * Disyembre 14 ** Jamie Peacock, manlalaro ng liga sa rugby sa Ingles ** KaDee Strickland, artista ng Amerika * [[Disyembre 17]] ** [[Oxana Fedorova]], modelo ng Ruso ** [[Katheryn Winnick]], aktres sa Canada * [[Disyembre 20]] - [[Sonja Aldén]], mang-aawit ng Suweko * [[Disyembre 21]] ** [[Mark Dice]], Amerikanong konserbatibo sa [[personalidad sa YouTube]] at teorista ng pagsasabong ng [[Illuminati]] ** [[Gregor Horvatič]], politiko ng Slovenia ** [[Emmanuel Macron]], ika-25 [[Pangulo ng Pransya]] ** [[Gregory Siff]], American visual artist, taga-disenyo, manunulat at artista ** [[Kevin Miller]], artista sa boses na Amerikano (''[[Sly Cooper]]'') == Kamatayan == {{Expand section}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1977|*]] r09kuqg0iozj3oydwcb07wkqlj2qrq7 1978 0 4936 2241640 2225986 2026-11-11T14:06:28Z Ivan P. Clarin 84769 2241640 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1978.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1978''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Linggo|nagsisimula sa Linggo]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == * [[Pebrero 14]] - Pinasimulan ni Reverend David Yount at ng mga kasama ang Greenhills Christian Fellowship sa [[San Juan, Kalakhang Maynila]]. * [[Hunyo 21]] ** Isang shootout sa pagitan ng mga pansamantalang miyembro ng IRA at ng British Army ay nag-iiwan ng isang sibilyan at tatlong kalalakihan ng IRA. ** [[Pagbaril sa Iranian Chinook ng 1978]]: ang helikopter ng Iran ay lumabag sa airspace ng Sobyet at binaril. * [[Hunyo 22]] - Natuklasan si Charon, isang satellite ng Pluto. * [[Oktubre 5]] - Pinasimulan ni Brother [[Eddie Villanueva]] at ng mga kasama ang Jesus Is Lord Church sa [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]]. == Kapanganakan == === Enero === *[[Enero 3]] **Liya Kebede, modelo ng Ethiopian, taga-disenyo ng damit at artista **Park Sol-mi, artista sa Timog Korea *[[Enero 4]] - Karine Ruby, French snowboarder (d. [[2009]]) *[[Enero 5]] ** Franck Montagny, driver ng Pransya na Formula One ** January Jones, artista ng Amerika === Pebrero === *[[Pebrero 3]] **[[Mico Palanca]], aktor ng Filipino (d. [[2019]]) **Adrian R'Mante, artista ng Amerikano **Eliza Schneider, artista ng Amerika **Kelly Sullivan, Amerikanong artista ** Amal Clooney, barrister ng British-Lebanese, aktibista at may-akda === Abril === *[[Abril 26]] ** Stana Katic, artista ng Canada-American ** Shinnosuke Tachibana, aktor ng boses ng Hapon * [[Abril 28]] - Robert Oliveri, Amerikanong dating artista * [[Abril 29]] ** Bob at Mike Bryan, koponan ng tennis na nagdodoble ng Amerikano ** Tyler Labine, artista ng Canada === Mayo === [[File:Judy Ann Santos (2008).jpg|thumb|right|120px|[[Judy Ann Santos]]]] *[[Mayo 11]] - [[Judy Ann Santos]], aktres sa Pilipinas === Hunyo === [[File:Zoe Saldana by Gage Skidmore 2.jpg|120px|thumb|Zoe Saldana]] * [[Hunyo 19]] &ndash; [[Zoe Saldana]], [[Amerikanong]] aktres (''Gamora sa Marvel Cinematic Universe'') === Hulyo === [[File:Michelle_Rodriguez_Cannes_2018.jpg|120px|thumb|[[Michelle Rodriguez]]]] *[[Hulyo 11]] **[[Kim Kang-woo]], artista sa South Korea **[[Mattias Gustafsson]], player ng handball ng Suweko *[[Hulyo 12]] **[[Topher Grace]], artista ng Amerika **[[Michelle Rodriguez]], artista ng Amerika === Agosto === [[File:Kobe_Bryant_2015.jpg|120px|thumb|[[Kobe Bryant]]]] * [[Agosto 23]] &ndash; [[Kobe Bryant]], Amerikanong basketbolista (d. [[2020]]) * [[Agosto 25]] - Kel Mitchell, Amerikanong artista, stand-up comedian, musikero, mang-aawit, at rapper * [[Agosto 26]] - [[Amanda Schull]], artista ng Amerika * [[Agosto 27]] - [[Suranne Jones]], aktres ng Ingles === Setyembre === [[File:Anthony Mackie by Gage Skidmore.jpg|120px|thumb|right|[[Anthony Mackie]]]] *[[Setyembre 23]] &ndash; [[Anthony Mackie]], [[Amerikanong]] aktor (''Falcon ng Marvel Cinematic Universe'') *[[Setyembre 24]] - [[Wietse van Alten]], Dutch archer *[[Setyembre 25]] **Jodie Kidd, modelo ng Ingles **[[Ani Lorak]], mang-aawit ng Ukraine **Rossif Sutherland, artista ng Canada === Oktubre === [[File:Ayumi Hamasaki in London (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Ayumi Hamasaki]]]] *[[Oktubre 2]] – [[Ayumi Hamasaki]], mang-aawit ng [[Hapon|Hapones]] === Nobyembre === *[[Nobyembre 6]] **Nicole Dubuc, Amerikanong artista at manunulat **Taryn Manning, artista ng Amerika **Sandrine Blancke, artista ng Belgian *[[Nobyembre 10]] **Nadine Angerer, German footballer **[[Kyla Cole]], modelo ng Czech **Diplo, American DJ at tagagawa ng musika **[[Eve]], rapper ng Africa-American ** Akemi Kanda, artista ng boses ng Hapon **Drew McConnell, musikero sa Ingles *[[Nobyembre 17]] **[[Rachel McAdams]], artista sa Canada **Reggie Wayne, manlalaro ng putbol sa Amerika **[[Zoë Bell]], artista sa New Zealand *[[Nobyembre 18]] ** Daniel Chong, Amerikanong animator **Damien Johnson, footballer ng Hilagang Irlanda **Aldo Montano, fencer ng Italyano *[[Nobyembre 19]] - [[Matt Dusk]], musikero at mang-aawit ng Canada *[[Nobyembre 21]] - [[Annie]], mang-aawit na Norwegian *[[Nobyembre 23]] - Destin Daniel Cretton, direktor ng pelikula sa Amerika *[[Nobyembre 24]] - [[Katherine Heigl]], artista ng Amerika === Disyembre === [[File:Manny Pacquiao with Harry Reid and Daniel Inouye (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Manny Pacquiao]]]] *[[Disyembre 2]] ** [[Nelly Furtado]], Portuges-Canada na mang-aawit at manunulat ng kanta ** Alo Kõrve, aktor sa Estonia ** Christopher Wolstenholme, musikero ng Britain *[[Disyembre 17]] ** [[Manny Pacquiao]], Pilipinong boksingero at politiko ** Chase Utley, Amerikanong baseball player [[Disyembre 18]] ** Daniel Cleary, manlalaro ng ice hockey ng Canada ** Josh Dallas, artista ng Amerikano ** [[Katie Holmes]], Amerikanong artista * [[Disyembre 29]] ** [[Victor Agali]], footballer ng Nigerian ** [[Kieron Dyer]], footballer ng Ingles * [[Disyembre 31]] – [[Tomomi Miyamoto]], footballer ng Japan == Walang Petsa == * Ang pagtatag ng kampus ng Plaridel. == Kamatayan == {{Expand section}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1978|*]] 03016e99tg46hz6g72tjh7ef84m57sy 1979 0 4937 2241641 2175608 2026-11-11T14:07:24Z Ivan P. Clarin 84769 2241641 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1979.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1979''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Lunes|nagsisimula sa Lunes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == * [[Nobyembre]] - Nanalo ng ika-7 at huling championship ni [[Richard Petty]] sa [[NASCAR]]. * Nalimbag ang ''The Cave of Time'' ni Edwar Packard, unang serye sa mga aklat na ''[[Choose Your Own Adventure]]''. == Kapanganakan == ===Enero=== *Enero 1 **Brody Dalle, mang-aawit ng Australia **Vidya Balan, artista ng India **Gisela, Espanyol na mang-aawit ng pop at isang Spanish dub artista **Koichi Domoto, entertainer ng Hapon (KinKi Kids) *Enero 2 - Erica Hubbard, artista ng Amerika *Enero 3 **Francesco Bellissimo, Italian Chef **Koit Toome, mang-aawit na Estonian at artista sa musikal **Rie Tanaka, Japanese artista ng boses *Enero 4 - Kevin Kuske, German Olympic bobsledder *Enero 6 **Christina Chanée, Danish-Thai pop singer **Bernice Liu, artista ng Hong Kong **Cristela Alonzo, Amerikanong aktres at komedyante *Enero 7 **Bipasha Basu, aktres at modelo ng India **Christian Lindner, politiko ng Aleman *Enero 8 **Sarah Polley, artista ng Canada, manunulat, direktor, tagagawa at aktibista sa politika **Seol Ki-hyeon, putbolong Timog Korea **Stipe Pletikosa, tagabantay ng football ng Croatia **Windell Middlebrooks, Amerikanong artista (d. 2015) *Enero 9 **Jake Shields, UFC fighter **Joshua Harto, artista ng Amerikano **Tomiko Van, Japanese singer (Do As Infinity) **Bipasha Basu, aktres at modelo ng India *Enero 10 - Chris Smith, rapper ng Africa-American (Kris Kross) *Enero 11 - Siti Nurhaliza, mang-aawit ng Malaysia *Enero 12 **Marián Hossa, manlalaro ng ice hockey ng Slovak **Lee Bo-young, aktres at modelo ng South Korea **Grzegorz Rasiak, manlalaro ng putbol sa Poland *Enero 14 - Angela Lindvall, modelo ng Amerikano *Enero 15 **Drew Brees, manlalaro ng putbol sa Amerika **Martin Petrov, Bulgarian footballer *Enero 16 - [[Aaliyah]], mang-aawit at artista ng Amerikanong R & B (d. 2001) *Enero 17 - Sharon Chan, artista ng Hong Kong *Enero 18 ** Jay Chou, mang-aawit na Taiwanese, tagagawa ng kanta at artista **Paulo Ferreira, Portuguese footballer **Leo Varadkar, ika-14 Taoiseach ng Ireland **[[Mark Anthony Fernandez]], Pilipinong artista *Enero 19 **Svetlana Khorkina, artistikong gymnast ng Russia ** Wiley, taga-record ng British at MC *Enero 20 **Rob Bourdon, Amerikanong drummer (Linkin Park) **Billy Knight, Amerikanong propesyonal na manlalaro ng basketball (d. 2018) **Asaka Kubo, Japanese gravure idol **Will Young, mang-aawit ng Ingles *Enero 21 **Brian O'Driscoll, manlalaro ng unyon sa rugbi sa Ireland **Inul Daratista, mang-aawit ng dangdut ng Indonesia **Johann Hari, Scot-Swiss Journalist at may akda *Enero 23 - Larry Hughes, Amerikanong manlalaro ng basketball *Enero 24 - Tatyana Ali, artista ng Amerika *Enero 25 - Christine Lakin, artista ng Amerika *Enero 26 **ACM Neto, abugado at politiko ng Brazil ** Sara Rue, artista ng Amerika *Enero 27 **Daniel Vettori, cricketer ng New Zealand **Rosamund Pike, artista sa Britain *Enero 29 - B. J. Flores, American boxer *Enero 31 - Jenny Wolf, German speed skater === Pebrero === *Pebrero 1 **Julie Augustyniak, American footballer **Mahek Chahal, aktres at modelo ng Norwegian **Valentín Elizalde, mang-aawit ng Mexico (d. 2006) **Peter Fulton, cricketer ng New Zealand **Rachelle Lefevre, artista sa Canada **Clodoaldo Silva, manlalangoy na paralympian sa Brazil **Rutina Wesley, artista ng Amerika *Pebrero 2 **Fani Chalkia, atletang Greek **Mayer Hawthorne, mang-aawit ng kaluluwang Amerikano **Christine Lampard, nagtatanghal ng telebisyon sa Hilagang Irlanda **Shamita Shetty, artista ng India at taga-disenyo ng interior **Yuichi Tsuchiya, artista ng Hapon *Pebrero 4 **Andrei Arlovski, Belarusian mixed martial artist **Jodi Shilling, artista ng Amerika **Tabitha Brown, artista ng Amerika *Pebrero 5 **Paulo Gonçalves, Portuguese rally racing motorcycle rider **Katie Brambley, taga-Canada na freestyle swimmer *Pebrero 6 - David Dolníček, Czech ice hockey player *Pebrero 7 **Cerina Vincent, Amerikanong artista at manunulat **Michał Karwan, Polish footballer **Tawakkol Karman, politiko ng Yemeni *Pebrero 8 **Josh Keaton, Amerikanong artista **Martin Rowlands, Irish footballer **Aleksey Mishin, mambubuno ng Russia *Pebrero 9 **Zhang Ziyi, artista ng Tsino at modelo **Irina Slutskaya, Russian figure skater *Pebrero 10 - Daryl Palumbo, Amerikanong musikero; na humarap sa mga banda, tulad ng Glassjaw *Pebrero 11 - Brandy Norwood, mang-aawit at artista ng Africa-American *Pebrero 12 **Antonio Chatman, manlalaro ng putbol sa Amerika **Jesse Spencer, artista sa Australia *Pebrero 13 **Anders Behring Breivik, kanang-kanang terrorist ng Norwegian na responsable sa pag-atake noong 2011 sa Norway **Mena Suvari, artista ng Amerika **Rafael Márquez, putbolista ng Mexico *Pebrero 14 - Jocelyn Quivrin, Pranses na artista (d. 2009) *Pebrero 15 - Gordon Shedden, driver ng kotseng lahi ng Scottish *Pebrero 16 **Valentino Rossi, Italyanong pitong beses na kampeon sa mundo ng MotoGP ** Eric Mun, pinuno ng Korean boy-band na Shinhwa *Pebrero 18 - Tyrone D. Burton, artista ng Amerikano *Pebrero 19 **Mariana Ochoa, mang-aawit at aktres ng Mexico **Vitas, mang-aawit at artista ng Ukraine at Ruso * Pebrero 20 - Song Chong-gug, South Korean footballer * Pebrero 21 ** Maria Annus, aktres na Estonian ** Tituss Burgess, Amerikanong artista at mang-aawit **Carly Colón, propesyonal na tagapagbuno sa Puerto Rican **Christopher Hayes, Amerikanong mamamahayag **[[Jennifer Love Hewitt]], Amerikanong artista at mang-aawit ** Jordan Peele, Amerikanong artista, komedyante, manunulat, direktor, at tagagawa *Pebrero 22 - Patrick Merrill, manlalaro ng lacrosse ng Canada *Pebrero 23 - Maryke Hendrikse, artista sa boses ng Canada *Pebrero 25 - László Bodnár, Hungarian footballer *Pebrero 26 **Corinne Bailey Rae, British singer-songwriter at gitarista **Susana Diazayas, aktres ng Mexico *Pebrero 28 **Michael Bisping, Cypriot mixed martial artist **Sébastien Bourdais, Pranses na racing driver **Sander van Doorn, Dutch DJ at elektronikong musikero === Marso === *Marso 5 **Martin Axenrot, Sweden metal drummer **Riki Lindhome, Amerikanong artista at komedyante **Tang Gonghong, Chinese weightlifter *Marso 6 - Érik Bédard, pitsel ng Canada *Marso 7 **Stephanie Anne Mills, artista sa boses ng Canada **Ricardo Rosselló, politiko ng Puerto Rican, Gobernador ng Puerto Rico *Marso 8 **Jasmine You, Japanese musician (d. 2009) **Tom Chaplin, mang-aawit ng Britanya (Keane) **Jessica Jaymes, Amerikanong pornograpikong artista (d. 2019) *Marso 9 **Oscar Isaac, Guatemalan-Amerikanong artista **Melina Perez, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Marso 10 - Danny Pudi, Amerikanong artista at komedyante * Marso 11 **Jung Yong-hoon, South Korean footballer (d. 2003) **[[Benji Madden]] at [[Joel Madden]], mga musikero ng Amerika ([[Good Charlotte]]) *Marso 12 - Pete Doherty, British mang-aawit at gitarista (The Libertines, Babyshambles) *Marso 13 - Johan Santana, manlalaro ng baseball sa Venezuelan *Marso 14 **Nicolas Anelka, French footballer **Dan Avidan, Amerikanong musikero at pagkatao sa Internet **Gao Ling, manlalaro ng badminton ng Tsino **Chris Klein, artista ng Amerikano **Michele Riondino, artista ng Italyano *Marso 15 **Kevin Youkilis, Amerikanong baseball player **Pollyanna McIntosh, artista ng Scottish-American *Marso 16 - Adriana Fonseca, aktres at mananayaw ng Mexico. [18] *Marso 17 - Samoa Joe, Amerikanong propesyonal na mambubuno *Marso 18 **Shola Ama, mang-aawit ng Ingles **Adam Levine, Amerikanong mang-aawit (Maroon 5) *Marso 19 **Emil Dimitriev, politiko ng Macedonian, Punong Ministro **Hedo Türkoğlu, manlalaro ng basketball sa Turkey *Marso 20 **Freema Agyeman, artista sa Britain **Molly Jenson, Amerikanong musikero **Bianca Lawson, artista ng Amerika *Marso 21 - Jimenez Lai, Amerikanong arkitekto *Marso 23 ** Mark Buehrle, Amerikanong baseball player ** Bryan Fletcher, manlalaro ng putbol sa Amerika *Marso 25 **Lee Pace, Amerikanong artista **Traxamillion, rapper ng prodyuser sa Amerika **Gorilla Zoe, Amerikanong rapper *Marso 28 - Shakib Khan, aktor ng pelikulang Bangladeshi, prodyuser, mang-aawit, tagapag-ayos ng pelikula at mga personalidad ng media [19] *Marso 29 - Estela Giménez, Spanish gymnast *Marso 30 ** Daniel Arenas, aktor ng Colombian-Mexico **Norah Jones, Amerikanong musikero **Jose Pablo Cantillo, artista ng Amerikano **Simon Webbe, English singer (Blue) *Marso 31 - Tanya Tate, aktres ng pornograpiyang Ingles === Abril === [[File:Claire Danes in 2015.jpg|thumb|right|120px|[[Claire Danes]]]] [[File:Jennifer_Morrison_SDCC_2014.jpg|thumb|right|120px|[[Jennifer Morrison]]]] *Abril 2 **Lindy Booth, artista sa Canada **Jesse Carmichael, musikero ng Amerika ([[Maroon 5]]) *Abril 3 **Grégoire, Pranses na mang-aawit ng awit **Živilė Balčiūnaitė, tagatakbo ng malayuan sa Lithuanian *Abril 4 **Heath Ledger, artista ng Australia at direktor ng video ng musika (d. 2008) **Roberto Luongo, goaltender ng ice ice hockey ng Canada **Maksim Opalev, Russian kanistanista *Abril 8 **Mohamed Kader, Togolese footballer **Tom Kurzanski, American comic artist **Alexi Laiho, Finnish rock guitarist ([[Children of Bodom]]) *Abril 9 **Keshia Knight Pulliam, artista ng Africa-American **Mario Matt, Austrian alpine skier ** Ben Silverstone, artista ng Britain *Abril 10 **Rachel Corrie, Amerikanong aktibista at diarist (d. 2003) **Tsuyoshi Domoto, Japanese entertainer (KinKi Kids) ** Sophie Ellis-Bextor, mang-aawit ng British *Abril 11 **Sebastien Grainger, mang-aawit at musikero ng Canada **Michel Riesen, Swiss ice hockey player **Josh Server, artista ng Amerikano *Abril 12 **[[Claire Danes]], Amerikanong artista **[[Jennifer Morrison]], artista ng Amerika *Abril 13 **Baron Davis, American basketball player **Tony Lundon, mang-aawit ng Ireland (Liberty X) *Abril 14 **Rebecca DiPietro, modelo ng Amerikano ** Pierre Roland, aktor ng Indonesia *Abril 15 **Anthony Grundy, American basketball player (d. 2019) **Luke Evans, artista at mang-aawit ng Welsh *Abril 16 - Christijan Albers, Dutch racing driver *Abril 17 - Sung Si-kyung, mang-aawit sa Timog Korea *Abril 18 **Michael Bradley, Amerikanong manlalaro ng basketball **Anthony Davidson, English racing driver **Yusuke Kamiji, artista ng Hapon **Kourtney Kardashian, bituin sa katotohanan sa telebisyon sa Amerika *Abril 19 ** [[Kate Hudson]], Amerikanong aktres at co-founder ng Fabletics **Antoaneta Stefanova, manlalaro ng chess ng Bulgaria *Abril 20 - Teoh Beng Hock, mamamahayag ng Malaysia (d. 2009) *Abril 21 **James McAvoy, artista sa Scottish **Karin Rask, aktres na Estonian *Abril 22 - Daniel Johns, musikero ng Australia (Silverchair) *Abril 23 **Lauri Ylönen, Finnish na mang-aawit (The Rasmus) **[[Jaime King]], artista ng Amerika ** Yana Gupta, artista ng India na nagmula sa Czech *Abril 24 **Laurentia Tan, Singaporean Paralympic equestrienne **Avey Tare, musikero ng Amerika **Adam Andretti, American car car driver *Abril 25 **Andreas Küttel, Swiss ski jumper **Andrea Osvárt, aktres na Hungarian *Abril 26 **Janne Wirman, Finnish keyboardist (Children of Bodom) **Sam Totman, British gitarista ([[DragonForce]]) *Abril 27 - Travis Meeks, musikero ng Amerika (Days of The New) *Abril 28 - Bahram Radan, artista ng Iran === Mayo === [[File:Black Keys at MOG.jpg|thumb|right|120px|[[Dan Auerbach]]]] *[[Mayo 3]] **[[Danny Foster]], Ingles na mang-aawit (Listen'Say) **[[Ingrid Isotamm]], aktres na Estonian *Mayo 4 **[[Lance Bass]], mang-aawit ng Amerikano (NSYNC) **[[Wes Butters]], brodkaster ng English *[[Mayo 5]] &ndash; Vincent Kartheiser, artista ng Amerikano *[[Mayo 6]] **[[Mark Burrier]], American cartoonist **[[Kerry Ellis]], English stage artista at mang-aawit **[[Gerd Kanter]], tagatapon ng discus ng Estonian **[[Jon Montgomery]], dating kareretong balangkas sa Canada at personalidad sa telebisyon; host ng [[The Amazing Race Canada]] *[[Mayo 8]] - Wendy Armoko, mang-aawit ng Indonesia, artista, nagtatanghal at komedyante *[[Mayo 9]] **[[Pierre Bouvier]], musikero sa Canada **[[Rosario Dawson]], artista ng Amerika *[[Mayo 10]] **[[Marieke Vervoort]], atleta ng Belgian (d. [[2019]]) **[[Lee Hyori]], taga-aliw sa South Korea *[[Mayo 12]] &ndash; [[Adrian Serioux]], manlalaro ng soccer sa Canada *[[Mayo 13]] **[[Mickey Madden]], Amerikanong musikero (Maroon 5) **[[Prince Carl Philip]], Duke ng Värmland **[[Sid Ahmed Rezala]], French serial killer *[[Mayo 14]] &ndash; [[Urijah Faber]], WEC Featherweight Champion *[[Mayo 15]] **[[Ryan Max Riley]], humorist at pambansang kampeon ng skier **[[James Mackenzie]], Scottish aktor at nagtatanghal ng TV *[[Mayo 16]] ** [[Brandon Lee]], aktor na Filipino-American gay pornographic film **[[Jessica Morris]], artista ng Amerika *[[Mayo 18]] **[[Mariusz Lewandowski]], putbolista ng Poland **[[Michal Martikán]], taga-Slowakia ng kanalistang slalom **Jens Bergensten ("Jeb"), taga-disenyo ng Suweko at kasamang tagapagtatag ng kumpanya ng laro na Mojang *[[Mayo 19]] **[[Andrea Pirlo]], putbolista ng Italyano **[[Diego Forlán]], manlalaro ng putbol sa Uruguayan *[[Mayo 20]] &ndash; [[Andrew Scheer]], politiko ng Canada *[[Mayo 21]] &ndash; [[Sonja Vectomov]], Czech-Finnish na elektronikong musikero at kompositor *[[Mayo 22]] **[[Maggie Q]], Amerikanong artista **[[Nazanin Boniadi]], artista ng Iran-British-American *[[Mayo 23]] &ndash; [[Rasual Butler]], American basketball player (d. [[2018]]) *[[Mayo 24]] **[[Frank Mir]], Amerikanong halo-halong martial artist **[[Tracy McGrady]], Amerikanong manlalaro ng basketball *[[Mayo 25]] &ndash; Jonny Wilkinson, manlalaro ng unyon sa rugby sa Ingles *[[Mayo 26]] **[[Ashley Massaro]], Amerikanong propesyonal na mambubuno at modelo (d. [[2019]]) **[[Elisabeth Harnois]], artista ng Amerika *[[Mayo 27]] &ndash; [[Michael Buonauro]], tagalikha ng komiks ng Amerika *[[Mayo 28]] &ndash; [[Jesse Bradford]], artista ng Amerika *[[Mayo 29]] &ndash; [[Brian Kendrick]], Amerikanong manlalaban *[[Mayo 30]] **[[Mike Bishai]], manlalaro ng ice hockey ng Canada **[[Clint Bowyer]], American car car driver **[[Rie Kugimiya]], Japanese voice artista at mang-aawit === Hunyo === [[File:Chris Pratt by Gage Skidmore 2.jpg|120px|thumb|[[Chris Pratt]]]] *Hunyo 1 **[[TheFatRat]], musikero at tagagawa ng Aleman ** [[Markus Persson|Markus "Notch" Persson]], programmer ng video game sa Sweden, tagadisenyo at tagalikha ng [[Minecraft]] *Hunyo 2 **Choirul Huda, propesyonal na putbolista ng Indonesia at tagapaglingkod sibil (d. 2017) **[[Morena Baccarin]], artista ng Brazil *Hunyo 5 ** François Sagat, Pranses na lalaki gay porn film aktor, modelo at direktor **Pete Wentz, Amerikanong musikero, liriko at bassist (Fall Out Boy) *Hunyo 6 - Shanda Sharer, biktima ng pagpatay sa Amerikano (d. 1992) *Hunyo 7 **Anna Torv, artista sa Australia **Kevin Hofland, Dutch footballer *Hunyo 8 **Pete Orr, manlalaro ng baseball sa Canada **Eddie Hearn, tagataguyod ng British &Hunyo 9 - Émilie Loit, manlalaro ng tennis sa Pransya &Hunyo 10 - Lee Brice, American country music-songwriter *Hunyo 11 - Preslaysa Edwards, artista ng Amerika *Hunyo 12 **Robyn, Suweko na mang-aawit ng awit **Amandine Bourgeois, Pranses na mang-aawit **Dallas Clark, manlalaro ng putbol sa Amerika **Diego Milito, manlalaro ng putbol sa Argentina **Jodie Prenger, artista sa Britain *Hunyo 13 **Nila Håkedal, manlalaro ng beach volleyball ng norwegian **Ágnes Csomor, aktres na Hungarian *Hunyo 14 **Paradorn Srichaphan, manlalaro ng tennis sa Thailand ** Alton Sterling, Amerikanong lalaki na malalang binaril ng isang Baton Rouge, opisyal ng pulisya sa Louisiana (d. 2016) **Roosh V, American pickup artist, blogger, aktibista ng MGTOW, at manunulat *Hunyo 15 - Yulia Nestsiarenka, atleta ng Belarus *Hunyo 16 - Ari Hest, Amerikanong mang-aawit ng awit *Hunyo 17 - Ang batang Maylay, artista sa Amerika, tagagawa ng rekord at rapper *Hunyo 18 **Yumiko Kobayashi, artista sa boses ng Hapon **Chris Neil, manlalaro ng ice hockey ng Canada **Pini Balili, Israeli-Turkish footballer at manager [20] **Ivana Wong, mang-aawit ng mang-aawit ng Hong Kong *Hunyo 19 **Jade Cole, modelo ng fashion ng Amerikano **John Duddy, Irish boxer **Kate Tsui, artista ng Hong Kong *Hunyo 21 **Chris Pratt, artista ng Amerikano **Makasini Richter, Tongan rugby liga player *Hunyo 22 **Sandra Klösel, Aleman na manlalaro ng tennis **Jai Rodriguez, Amerikanong artista at musikero *Hunyo 23 **Marilyn Agliotti, Dutch na hockey player **LaDainian Tomlinson, manlalaro ng putbol sa Amerika *Hunyo 24 **Petra Němcová, modelo ng Czech **Joaquín de Orbegoso, aktor ng Peru **Craig Shergold, pasyente ng cancer sa Britain **Mindy Kaling, Amerikanong artista, komedyante at may-akda *Hunyo 25 **La La Anthony, Amerikanong personalidad sa telebisyon, may-akda, negosyanteng babae, tagagawa at artista **Busy Philipps, artista sa pelikula ng Amerikano *Hunyo 26 **[[Ryan Tedder]], Amerikanong mang-aawit ([[OneRepublic]]), tagasulat ng kanta at prodyuser **[[Julia Benson]], artista ng Canada *Hunyo 27 **Cazwell, American rapper at songwriter **Scott Taylor, politiko ng Amerika **Fabrizio Miccoli, Italyano na propesyonal na putbolista *Hunyo 28 **[[Felicia Day]], Amerikanong artista, manunulat, direktor, violinist at mang-aawit **Randy McMichael, manlalaro ng putbol sa Amerika *Hunyo 29 **Lee Hee-joon, artista ng South Korea **Abz Love, English singer ([[5ive]]) **Marleen Veldhuis, manlalangoy na Dutch ** Yehuda Levi, artista ng Israel at modelo ng lalaki **Liliana Castro, aktres na taga-Brazil na taga-Ecuadorian ** Artur Avila, matematiko ng Brazil at Pransya * Hunyo 30 ** Rick Gonzalez, Amerikanong artista ** Ed Kavalee, komedyante sa Australia, artista, host sa radyo at telebisyon ** Faisal Shahzad, bomba ng Pakistani-Amerikano ** Matisyahu, vocalist ng reggae ng mga Hudyo-Amerikano, beatboxer at alternatibong musikero ng rock **Nelson Lucas, Seychellois sprinter **Christopher Jacot, artista ng Canada ** Andy Burrows, English songwriter at musikero === Hulyo === *Hulyo 1 **Danisa Phiri, Zimbabwean footballer **Forrest Griffin, American mixed martial arts fighter ** Patrik Baboumian, kakumpitensya ng malakas na Aleman-Iranian, lakas na atleta at bodybuilder *Hulyo 2 ** Diana Gurtskaya, mang-aawit ng Georgia **Sam Hornish Jr., driver ng lahi ng Amerikanong lahi **Ayiesha Woods, Amerikanong mang-aawit *Hulyo 3 ** Sayuri Katayama, artista ng Hapon, mang-aawit at liriko **Ludivine Sagnier, Pranses na modelo at artista *Hulyo 4 - Kevin Thoms, Amerikanong artista at artista sa boses *Hulyo 5 **Oh Dae-hwan, artista ng South Korea **Shane Filan, mang-aawit ng Ireland (Westlife) **Amélie Mauresmo, manlalaro ng tennis sa Pransya **Darine Hamze, Lebanese artista *Hulyo 6 ** Mohsen Bengar, footballer ng Iran ** [[Kevin Hart]], Amerikanong artista, komedyante, manunulat at prodyuser *Hulyo 7 **Pat Barry, Amerikanong kickboxer at halo-halong martial artist ** Douglas Hondo, cricketer ng Zimbabwean ** Jan Hernych, Czech tennis player ** Shebly Niavarani, artista sa Sweden **Amanda Françozo, nagtatanghal at modelo ng telebisyon sa Brazil *Hulyo 8 - Ben Jelen, ipinanganak na taga-Scotland na Amerikanong dating mang-aawit ng kanta *Hulyo 9 ** Ella Koon, artista ng Hong Kong ** Gary Chaw, mang-aawit na Chinese Chinese *Hulyo 10 **Gong Yoo, artista ng South Korea **Dimitri Soudas, consultant ng politika sa Canada *Hulyo 11 **Im Soo-jung, aktres ng South Korea **Marina Gatell, artista ng Espanya *Hulyo 12 ** Nikos Barlos, Greek basketball player at coach ** Justin Rockefeller, Amerikanong pakikipagsapalaran ng kapitalista at aktibista sa politika ** Sam Golzari, artista ng Britain * Hulyo 13 ** Dejan Ćirjaković, aktor ng Serbiano, tagasulat ng senaryo at musikero ** Daniel Galera, manunulat ng Brazil, tagasalin at editor **Holly Gauthier-Frankel, artista ng boses at mang-aawit ng Canada **Ladyhawke, mang-aawit ng manunulat ng kanta sa New Zealand *Hulyo 14 **Sioen, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Belgian **Axel Teichmann, Aleman na taga-bukid na taga-ski *Hulyo 15 **Laura Benanti, Amerikanong artista at mang-aawit **Travis Fimmel, modelo ng fashion at artista ng Australia ** Philipp Karner, Amerikanong artista, manunulat at direktor * Hulyo 16 ** Landy Wen, mang-aawit na Taiwanese ** Jayma Mays, Amerikanong aktres at mang-aawit ** Kinya Kotani, mang-aawit na Hapon ** Kim Rhode, Amerikanong doble na bitag at tagabaril ng skeet *Hulyo 17 **Mike Vogel, artista ng Amerikano **Brendan James, American piano-based singer / songwriter *Hulyo 18 **Rick Baxter, politiko ng Amerika **Jaska Raatikainen, Finnish drummer (Children of Bodom) **Jason Weaver, Amerikanong artista at mang-aawit *Hulyo 19 **Malavika, artista ng India **David Sakurai, artista ng Denmark-Hapon, direktor, scriptwriter at martial artist **Bruno Cabrerizo, manlalaro ng putbol sa Brazil, modelo at artista *Hulyo 20 **[[Claudine Barretto]], aktres ng pelikulang Pilipino, artista sa telebisyon, negosyante at endorser ng produkto **Marcos Mion, Brazilian TV host, aktor, bida sa arte at negosyante **Milan Nikolić, Serbian na akordyonista ** Adam Rose, propesyonal na manlalaban ng South Africa **Amr Shabana, manlalaro ng kalabasa sa Egypt * Hulyo 21 - David Carr, manlalaro ng putbol sa Amerika * Hulyo 23 - [[Michelle Williams (mang-aawit)|Michelle Williams]], Amerikanong mang-aawit at artista *Hulyo 24 **Rose Byrne, artista sa Australia **Lee Si-yeon, artista sa South Korea **Stat Quo, rapper ng Amerikano *Hulyo 25 - Allister Carter, manlalaro ng snooker ng Ingles *Hulyo 26 ** Johnson Beharry, tatanggap ng British Cross ng British **Tamyra Gray, mang-aawit ng Amerikano **Derek Paravicini, British pianist **Peter Sarno, manlalaro ng ice hockey ng Canada **Mageina Tovah, artista ng Amerika *Hulyo 27 **Marielle Franco, politiko ng Brazil (d. 2018) **Jorge Arce, Mexican boxer ** Shannon Moore, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Hulyo 30 ** Show Lo, mang-aawit na Taiwanese **Graeme McDowell, propesyonal na manlalaro ng golp sa Hilagang Irlanda **Maya Nasser, Syrian journalist (d. 2012) * Hulyo 31 - B. J. Novak, artista ng Amerika, direktor at tagagawa === Agosto === [[File:Jason Momoa Supercon 2014.jpg|120px|thumb|[[Jason Momoa]]]] [[File:Honeysuckle_Weeks.jpg|120px|thumb|[[Honeysuckle Weeks]]]] *[[Agosto 1]] **[[Jason Momoa]], aktor (''Aquaman ng Dc Cinematic Universe'') **[[Honeysuckle Weeks]]. Aktor ng Welsh *August 3 **Danso Gordon, artista ng Canada **Evangeline Lilly, artista ng Canada at may akda ng panitikang pambata **Maria Haukaas Mittet, Norwegian recording artist *August 4 - Patryk Dominik Sztyber, musikero ng rock rock ng Poland *Agosto 5 - David Healy, footballer ng Hilagang Irlanda *August 7 - Miguel Llera, Espanyol na putbolista *August 10 **JoAnna Garcia, Amerikanong artista **Ted Geoghegan, tagasulat ng Amerikano *August 11 ** Drew Nelson, artista ng Canada at artista sa boses **Bubba Crosby, Amerikanong baseball player *August 12 **Peter Browngardt, Amerikanong cartoonist **Cindy Klassen, speed skater ng Canada *August 13 - Taizō Sugimura, politiko ng Hapon *August 15 ** Carl Edwards, driver ng lahi ng Amerikanong lahi **Peter Shukoff, Amerikanong komedyante, musikero at pagkatao *August 16 **[[Sarah Balabagan]], bilanggo at mang-aawit ng Filipina *August 19 - Oumar Kondé, Swiss footballer *August 20 - Jamie Cullum, English jazz pianist at mang-aawit *Agosto 22 - Matt Walters, manlalaro ng putbol sa Amerika *August 23 **Mulan Jameela, mang-aawit at politiko ng Indonesia **Ritchie Neville, mang-aawit ng Ingles (5ive) *August 24 **Elva Hsiao, mang-aawit ng Taiwanese **Michael Redd, Amerikanong manlalaro ng basketball *August 25 - Andrew Hussie, American artist *August 26 **Jamal Lewis, manlalaro ng putbol sa Amerika **Cristian Mora, Ecuadorian footballer *August 27 **Giovanni Capitello, tagagawa ng pelikula at artista ng Amerika **Tian Liang, diver ng Intsik **Aaron Paul, artista ng Amerikano *August 28 **Robert Hoyzer, referee ng football sa Aleman **Yuki Maeda, mang-aawit na Hapon **Shane Van Dyke, Amerikanong artista *August 29 - Justine Pasek, Miss Universe 2002 *August 30 **Tavia Yeung, artista ng Hong Kong **Niki Chow, artista ng Hong Kong *August 31 **Mickie James, Amerikanong propesyonal na manlalaban **Simon Neil, musikero ng Scotland (bokalista, gitarista, manunulat ng kanta), Biffy Clyro **Marmaduke Duke **Yuvan Shankar Raja, kompositor ng pelikula sa India === Setyembre === *Setyembre 1 - Neg Dupree, komedyanteng British *Setyembre 2 **Ron Ng, aktor ng Hong Kong **Łukasz Żygadło, Polish volleyball player *Setyembre 3 - Júlio César, tagabantay ng football ng Brazil *Setyembre 4 - Maxim Afinogenov, manlalaro ng ice hockey ng Russia *Setyembre 5 **John Carew, Norwegian footballer **Stacey Dales, manlalaro ng basketball sa Canada at sportscaster *Setyembre 6 - Ned Collette, mang-aawit at musikero sa Australia *Setyembre 7 - Nathan Hindmarsh, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia *Setyembre 8 **[[Pink (mang-aawit)|Pink]], Amerikanong mang-aawit at artista **Ashraf Sinclair, English-Malaysian aktor *Setyembre 10 - Mustis, pianist ng Norwegian *Setyembre 11 **Ariana Richards, artista ng Amerika **Eric Abidal, French footballer ** Cameron Richardson, Amerikanong artista at modelo *Setyembre 12 ** Michelle Dorrance, Amerikanong tap dancer ** Jay McGraw, Amerikanong may-akda, anak ng psychologist sa TV na si Dr. Phil McGraw *Setyembre 13 - Ivan Miljković, Serbian volleyball player *Setyembre 14 **Stuart Fielden, manlalaro ng liga sa rugby sa Ingles **Chris John, Indonesian champion na featherweight boxing champion **Kamya Panjabi, artista sa telebisyon ng India *Setyembre 15 **Dave Annable, artista ng Amerikano ** Amy Davidson, Amerikanong artista **Edna Ngeringway Kiplagat, Kenyan na malayuan na runner **Patrick Marleau, manlalaro ng ice hockey ng Canada *Setyembre 16 **Fanny, Pranses na mang-aawit **[[Flo Rida]], rapper ng Africa-American *Setyembre 17 **Akin Ayodele, manlalaro ng putbol sa Amerika **Chuck Comeau, drummer ng Canada *Setyembre 18 **Junichi Inamoto, Japanese footballer **Alison Lohman, artista ng Amerika *Setyembre 19 - Noémie Lenoir, supermodel ng Pransya *Setyembre 20 - David Long, musikero ng New Zealand *Setyembre 22 **MyAnna Buring, artista sa Sweden-English ** [[Jericho Rosales]], aktor ng Filipino *Setyembre 23 - Lote Tuqiri, Fijian-Australian rugby player *Setyembre 24 **Justin Bruening, artista at modelo ng Amerikano ** Erin Chambers, artista ng Amerika ** Katja Kassin, artista sa pornograpiyang Aleman ** [[Julia Clarete]], Pilipinong artista *Setyembre 25 **Rashad Evans, isang manlalaban sa MMA sport UFC **Michele Scarponi, Italyano ng bisikleta sa kalsada (d. 2017) *Setyembre 26 **Naomichi Marufuji, propesyonal na tagapagbuno ng Hapon **Taavi Rõivas, Punong Ministro ng Estonia *Setyembre 27 **Zoltán Horváth, Hungarian basketball player (d. 2009) **Shinji Ono, manlalaro ng putbol sa Hapon *Setyembre 28 **Bam Margera, Amerikanong skateboarder **Dane Boedigheimer (Daneboe), American YouTuber at animator ** Anndi McAfee, artista ng Amerika at artista ng boses *Setyembre 29 **Gaitana, mang-aawit ng Ukraina at manunulat ng kanta na may lahi na Ukranian at Congolese **Artika Sari Devi, Putri Indonesia 2004 *Setyembre 30 **Mike Damus, artista ng Amerikano **Vince Chong, mang-aawit ng Malaysia === Oktubre === [[File:Brandon Routh by Gage Skidmore 2.jpg|120px|thumb|[[Brandon Routh]]]] *Oktubre 1 **Rudi Johnson, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Senit, Italyano na mang-aawit na pinagmulan ng Eritrean ** Marko Stanojevic, taga-English na rugby union na Italyano *Oktubre 2 - Brianna Brown, artista ng Amerika *Oktubre 3 ** Matt Davis, komedyano na tumayo sa Amerika **Josh Klinghoffer, Amerikanong musikero ([[Red Hot Chili Peppers]]) **John Hennigan, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Oktubre 4 **Caitriona Balfe, modelo ng Irish at artista **Brandon Barash, artista ng Amerikano **Rachael Leigh Cook, artista ng Amerika *Adam Voges, cricketer ng Australia **Oktubre 5 - Gao Yuanyuan, artista ng Tsino *Oktubre 7 **Aaron Ashmore, aktor sa pelikula at telebisyon sa Canada **Shawn Ashmore, aktor sa pelikula at telebisyon sa Canada **Simona Amânar, Romanian gymnast **Tang Wei, artista ng Tsino *Oktubre 8 - Kristanna Loken, artista at modelo ng Amerikano *Oktubre 9 **Csézy, mang-aawit na Hungarian **Vernon Fox, manlalaro ng putbol sa Amerika **Alex Greenwald, American singer-songwriter, prodyuser at artista (Phantom Planet at JJAMZ) **Todd Kelly, driver ng karera ng lahi ng Australia ** Chris O'Dowd, artista ng Ireland at komedyante **DJ Rashad, electronic musician, prodyuser at DJ na nakabase sa Chicago. **Hendrik Odendaal, manlalangoy sa South Africa **Brandon Routh, artista ng Amerikano **Gonzalo Sorondo, Uruguayan footballer *Oktubre 10 ** Wu Chun, artista ng Bruneian, modelo at mang-aawit **Nicolás Massú, manlalaro ng tennis sa Chile ** Mýa, Amerikanong mang-aawit at artista *Oktubre 11 **Bae Doona, aktres ng South Korea **Gabe Saporta, Uruguayan singer (Cobra Starship) *Oktubre 13 **Ryan Malcolm, mang-aawit sa Canada **Mamadou Niang, taga-football ng Senegal *Oktubre 14 - Stacy Keibler, artista at modelo ng Amerikano *Oktubre 15 - Jaci Velasquez, Amerikanong Kristiyanong mang-aawit *Oktubre 16 - Erin Brown, artista ng Amerika *Oktubre 17 - Kimi Räikkönen, Finnish 2007 Formula 1 kampeon sa mundo *Oktubre 18 - Ne-Yo, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Africa-American *Oktubre 19 - Marc Elliott, artista ng Britain *Oktubre 20 **John Krasinski, artista ng Amerikano **Paul O'Connell, manlalaro ng unyon sa rugby sa Ireland *Oktubre 23 **Jorge Solís, Mexico propesyonal na boksingero **Prabhas, artista ng India *Oktubre 25 - Sarah Thompson, artista ng Amerika *Oktubre 26 - Jonathan Chase, artista ng Amerikano *Oktubre 28 **Brett Dennen, Amerikanong folk / pop singer at songwriter **Jawed Karim, co-founder ng YouTube **Martin Škoula, Czech ice hockey player *Oktubre 30 - Yukie Nakama, artista ng Hapon === Nobyembre === *Nobyembre 1 **Coco Crisp, Amerikanong baseball player ** Atsuko Enomoto, artista ng boses ng Hapon **Milan Dudić, Serbian footballer *Nobyembre 2 - Erika Flores, artista ng Amerika *Nobyembre 3 **Pablo Aimar, football ng Argentina ** Tim McIlrath, Amerikanong mang-aawit ng rock, manunulat ng kanta ([[Rise Against]]) *Nobyembre 4 - Audrey Hollander, Amerikanong artista sa pornograpiya *Nobyembre 5 - Tarek Boudali, artista ng Pransya *Nobyembre 6 ** Lamar Odom, retiradong manlalaro ng basketball sa Africa-American **Myolie Wu, artista ng Hong Kong *Nobyembre 7 - Jon Peter Lewis, Amerikanong mang-aawit at manunulat ng mga awit *Nobyembre 8 **Aaron Hughes, footballer ng Hilagang Irlanda **Dania Ramirez, Dominican actress **Salvatore Cascio, Italyano na artista *Nobyembre 9 **Caroline Flack, nagtatanghal ng telebisyon sa Ingles, nagtatanghal ng radyo at modelo **Dania Ramirez, artista ng Dominican-American **Darren Trumeter, Amerikanong artista at komedyante [21] *Nobyembre 12 **Matt Cappotelli, Amerikanong propesyonal na manlalaban (d. 2018) **Cote de Pablo, aktres ng Chile **Matt Stevic, pinaguusapan ng Australia ang football umpire *Nobyembre 13 **Henry Wolfe, Amerikanong artista at musikero **[[Metta World Peace]], American basketball player *Nobyembre 14 **Mavie Hörbiger, artista ng Aleman **Olga Kurylenko, modelo ng Ukraine at artista **[[Mpule Kwelagobe]], [[Miss Universe 1999]] *Nobyembre 17 - Matthew Spring, English footballer *Nobyembre 18 - Neeti Mohan, mang-aawit na playback ng India *Nobyembre 19 **Barry Jenkins, direktor ng pelikula sa Amerika, tagagawa, at tagasulat ng iskrin **[[Larry Johnson]], manlalaro ng putbol sa Amerika **[[Michelle Vieth]], Amerikanong ipinanganak na artista ng Mexico at modelo [22] *Nobyembre 20 - Ericson Alexander Molano, Colombian gospel singer *Nobyembre 21 - Kim Dong-wan, mang-aawit at artista ng Timog Korea *Nobyembre 22 **Chris Doran, mang-aawit ng Ireland ** Scott Robinson, mang-aawit ng Ingles (5ive) *Nobyembre 23 **Ivica Kostelić, Croatian alpine skier ** Kelly Brook, aktres at modelo ng Ingles * Nobyembre 25 - Joel Kinnaman, artista ng Sweden-Amerikano *Nobyembre 27 **Ricky Carmichael, Amerikanong motorsiklo at stock car racer **Hilary Hahn, American violinist *Nobyembre 28 **Dane Bowers, English singer-songwriter (Another Level) **Jamie Korab, curler ng Canada ** Hakeem Seriki, rapper ng Africa-American (Chamillionaire) ** Daniel Henney, Amerikanong artista at modelo * Nobyembre 29 ** Simon Amstell, English comedian at manunulat ** Jayceon Taylor, American rapper (The Game) * Nobyembre 30 ** Diego Klattenhoff, artista ng Canada ** Andrés Nocioni, manlalaro ng basketball sa Argentina === Disyembre === [[File:Sabina_Babayeva_(Eurovision_Song_Contest_2012).jpg|thumbnail|120px|[[Sabina Babayeva]]]] [[File:Sara_Bareilles_10_13_2015_(36191615226).jpg|thumbnail|120px|[[Sara Bareilles]]]] [[File:Jennifer_Carpenter_by_Gage_Skidmore.jpg|thumbnail|120px|[[Jennifer Carpenter]]]] *Disyembre 2 **[[Sabina Babayeva]], mang-aawit ng Azerbaijan **Yvonne Catterfeld, Aleman na mang-aawit, manunulat ng kanta, artista, at personalidad sa telebisyon *Disyembre 3 ** Daniel Bedingfield, English pop singer at songwriter **Rock Cartwright, manlalaro ng putbol sa Amerika **Robby Mook, Amerikanong dating strategist ng pampulitika at tagapamahala ng kampanya **Rainbow Sun Francks, artista ng Canada at mang-aawit **Tiffany Haddish, Amerikanong artista at komedyante *Disyembre 7 **Eric Bauza, komedyano ng Canada at artista sa boses ** [[Sara Bareilles]], Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta at piyanista **[[Ayako Fujitani]], Japanese artista **[[Jennifer Carpenter]], artista ng Amerika *Disyembre 8 - Ingrid Michaelson, American indie pop singer-songwriter *Disyembre 9 - Olivia Lufkin, mang-aawit na Ingles-Hapones, manunulat ng kanta *Disyembre 10 - Keiko Nemoto, artista sa boses ng Hapon *Disyembre 11 - Rider Strong, artista ng Amerika, direktor, artista ng boses, tagagawa at tagasulat ng iskrin *Disyembre 12 - Emin Agalarov, Azerbaijani-Ruso na mang-aawit ng kanta at negosyante *Disyembre 14 **Chris Cheng, tagabaril ng isport sa Amerika **Michael Owen, English footballer *Disyembre 15 ** Adam Brody, artista ng Amerikano **Eric Young, manlalaban ng Canada *Disyembre 16 **Trevor Immelman, manlalaro ng golp sa South Africa ** Daniel Narcisse, manlalaro ng handball ng Pransya **Mihai Trăistariu, Romanian na mang-aawit at musikero *Disyembre 17 **William Green, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Matt Murley, Amerikanong hockey player **Jaimee Foxworth, Amerikanong artista at modelo *Disyembre 18 - Amy Grabow, artista ng Amerika *Disyembre 19 **Kevin Devine, Amerikanong manunulat ng kanta at musikero **Nicki Hunter, Amerikanong pornograpya na artista at direktor ** Paola Rey, aktres at modelo ng Colombia **Tara Summers, aktres ng Ingles *Disyembre 20 - Flávio, Angolan footballer *Disyembre 22 **Petra Majdič, Slovene cross-country skier **Amanda Baker, artista ng Amerika *Disyembre 23 ** [[Summer Altice]], Amerikanong modelo at artista **[[Jacqueline Bracamontes]], taga-Mexico na artista at nagwagi sa paligsahan sa kagandahan ([[Nuestra Belleza México 2000]]) **Kenny Miller, manlalaro ng putbol sa Scottish *Disyembre 25 - Ferman Akgül, vocalist ng Turkish nu-metal band na maNga *Disyembre 26 ** Chris Daughtry, Amerikanong mang-aawit at gitarista **Dimitry Vassiliev, Russian ski jumper *Disyembre 27 - Carson Palmer, manlalaro ng putbol sa Amerika *Disyembre 28 **James Blake, American tennis pro **Diego Luna, aktor ng Mexico **André Holland, artista ng Amerikano **Bree Williamson, artista sa Canada **Robert Edward Davis, rapper ng Aleman-Amerikano **Zach Hill, American drummer (Death Grips) *Disyembre 30 **Milana Terloeva, Chechen mamamahayag at may-akda **Yelawolf, rapper ng Amerikano *Disyembre 31 **Bob Bryar, American drummer (My Chemical Romance) **[[Elaine Cassidy]], artista sa Ireland ==Telebisyon== *[[Hulyo 30]] – [[Eat Bulaga!]], na Mapapanood sa [[RPN 9]] telebisyon sa Pilipinas == Kamatayan == {{Expand section}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:1979| ]] [[Kategorya:Taon]] 72a8mabf66zbwps1qdrkeymdmdd1ypq 1980 0 4938 2241642 2097750 2026-11-11T14:08:09Z Ivan P. Clarin 84769 2241642 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1980.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1980''' ay isang [[bisiyestong taon]] na [[Bisiyestong taon na nagsisimula sa Martes|nagsisimula sa Martes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == {{Expand section}} ==Kapanganakan== === Enero === [[File:Javier_Morales.jpg|120px|thumb|[[Javier Morales]]]] [[File:Zooey Deschanel May 2014 (cropped).png|thumb|right|120px|[[Zooey Deschanel]]]] *Enero 1 **Richie Faulkner, British rock gitarist **Karina Jacobsgaard, manlalaro ng tennis sa Denmark **Mark Nichols, curler ng Canada **Elin Nordegren, modelo ng Suweko *Enero 2 ** Mac Danzig, American mixed martial artist **Robert Rivas, politiko ng Amerika *Enero 3 **Federico Luzzi, Italyano na manlalaro ng tennis (d. 2008) ** Telly Leung, Amerikanong artista, mang-aawit at manunulat ng kanta *Enero 4 **Erin Cahill, artista ng Amerika **Greg Cipes, artista ng Amerikano **D'Arcy Carden, Amerikanong artista at komedyante ** Happy Salma, aktres ng Indonesia, modelo, at manunulat *Enero 5 **Garette Ratliff Henson, artista ng Amerikano **Bennie Joppru, manlalaro ng putbol sa Amerika **Jill Krowinski, politiko ng Amerika *Enero 6 - Pascual Romero, Amerikanong musikero *Enero 7 - Hele Kõrve, aktres at mang-aawit sa Estonia *Enero 8 ** Adam Goodes, namamahala sa Australia ng putbolista **Rachel Nichols, artista ng Amerika ** Sam Riley, artista sa English *Enero 9 **Sergio García, Espanyol na manlalaro ng golp **Wang Zulan, artista ng Hong Kong *Enero 10 ** Sarah Shahi, artista ng Amerika ** [[Javier Morales]], footballer ng Argentina *Enero 11 - Lovieanne Jung, American softball player *Enero 12 - Amerie, Amerikanong mang-aawit *Enero 13 ** LaKisha Jones, Amerikanong mang-aawit ** María de Villota, Spanish racing driver (d. 2013) *Enero 14 **[[Carlos Alvarado Quesada]], politiko ng Costa Rican, ika-48 na Pangulo ng Costa Rica **Amber Brock, may-akdang Amerikano **Ossama Haidar, putbolista ng Lebanon **Hiroshi Tamaki, Japanese artista, modelo at mang-aawit **Cory Gibbs, American footballer **Monika Kuszyńska, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Poland **Sosuke Sumitani, tagapagbalita ng Hapon **Yūko Kaida, artista sa boses ng Hapon *Enero 15 - Jason Capel, American basketball coach *Enero 16 **Albert Pujols, Dominican Major League Baseball player ** Michelle Wild, aktres na Hungarian ** Lin-Manuel Miranda, artista, kompositor, at manunulat ng Puerto Rican-Amerikano *Enero 17 **Zooey Deschanel, Amerikanong artista, mang-aawit at musikero **Maksim Chmerkovskiy, kampeon sa sayaw ng Ukrania-Amerikano, koreograpo at tagapagturo *Enero 18 ** Estelle, mang-aawit at artista ng British **Julius Peppers, manlalaro ng putbol sa Amerika **Jason Segel, Amerikanong artista at komedyante *Enero 19 **Luke Macfarlane, aktor ng Canada at mang-aawit **Jenson Button, British racecar driver **D Double E, English grime MC **Arvydas Macijauskas, manlalaro ng basketball sa Lithuanian *Enero 20 ** Philippe Cousteau Jr., American-French Oceanographer **Philippe Gagnon, manlalangoy na Paralympic sa Canada **Kim Jeong-hoon, mang-aawit at artista ng Timog Korea **Brigitte Olivier, Belgian martial artist **Petra Rampre, manlalaro ng tennis sa Slovenian ** Matthew Tuck, mang-aawit at gitarista ng Welsh *Enero 21 ** Nana Mizuki, Japanese artista ng boses at mang-aawit **Kevin McKenna, footballer ng Canada *Enero 22 **Jake Grove, manlalaro ng putbol sa Amerika **Christopher Masterson, artista ng Amerikano *Enero 24 **Nyncke Beekhuyzen, aktres na Dutch **Suzy, Portuges na mang-aawit *Enero 25 **Christian Olsson, atleta sa Sweden **Xavi, Spanish footballer ** Michelle McCool, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Enero 26 **Sanae Kobayashi, artista ng boses ng Hapon **Danny Dietz, American U.S. Navy SEAL (d. 2005) *Enero 27 - Marat Safin, manlalaro ng tennis sa Russia *Enero 28 - Nick Carter, American pop singer (Backstreet Boys) *Enero 29 **Yael Bar Zohar, artista at modelo ng Israel **Jason James Richter, Amerikanong artista *Enero 30 **Josh Kelley, Amerikanong mang-aawit-songwriter **Wilmer Valderrama, artista ng Amerikano *Enero 31 **April Lee Hernández, artista sa pelikula ng Amerikano **Tiffany Limos, Amerikanong artista ===Pebrero=== *Pebrero 1 - Kevin Cooke, politiko ng Amerika *Pebrero 2 **Zhang Jingchu, artista ng Tsino **Nina Zilli, Italyano na mang-aawit ng awit *Pebrero 3, **Felicia Ragland, Amerikanong manlalaro ng basketball **Laktawan ang Schumaker, Amerikanong propesyonal na baseball outfielder *Pebrero 4 **Kenta Kiritani, Japanese artista at mang-aawit **Gerardo Alcántara, manlalaro ng soccer sa Mexico *Pebrero 5 **Paul DelVecchio, American reality show personality ** Jo Swinson, British MP, pinuno ng Liberal Democrats (UK) **Robin Vik, Czech tennis player *Pebrero 6 **Ryan Parmeter, Amerikanong propesyonal na mambubuno **Kim Poirier, artista ng Canada **Luke Ravenstahl, Amerikanong alkalde ng Pittsburgh ** Mamiko Noto, artista sa boses ng Hapon *Pebrero 7 **Adrian Alandy, Pilipinong artista **Richie Castellano, musikero ng Amerika **Chris Moss, American basketball player *Pebrero 8 **Yang Wei, Chinese gymnast **William Jackson Harper, artista ng Amerikano *Pebrero 9 **Liam Cormier, musikero sa Canada ** Michelle Currie, taga-isketing ng Canada **Lauren McFall, artista ng Amerika **Manu Raju, Amerikanong mamamahayag *Pebrero 10 **César Izturis, manlalaro ng Baseball ng Major League ng Venezuelan **Steve Tully, English footballer *Pebrero 11 - Matthew Lawrence, artista ng Amerikano *Pebrero 12 **Juan Carlos Ferrero, Espanyol na manlalaro ng tennis **[[Christina Ricci]], Amerikanong artista **Gucci Mane, rapper ng Amerikano *Pebrero 14 - Michelle Ye, artista ng Hong Kong *Pebrero 15 **Conor Oberst, Amerikanong mang-aawit-songwriter **Petr Elfimov, mang-aawit ng Belarus *Pebrero 16 - Ashley Lelie, manlalaro ng putbol sa Amerika *Pebrero 17 **Jason Ritter, artista ng Amerikano **Vahe Tilbian, taga-Etiopia na mang-aawit ng Armenian na lahi *Pebrero 18 **Cezar, mang-aawit ng opera ng Ruso at piyanista **[[Regina Spektor]], Russian-American singer-songwriter *Pebrero 19 **Mike Miller, Amerikanong manlalaro ng basketball ** Ma Lin, manlalaro ng table-tennis ng Tsino *Pebrero 20 **Imanol Harinordoquy, manlalaro ng rugby sa Pransya **Artur Boruc, goalkeeper ng football ng football (soccer) **Yuichi Nakamura, aktor ng boses ng Hapon *Pebrero 21 **Brad Mabilis, manlalaro ng ice hockey ng Canada **Justin Roiland, artista ng Amerikano **Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, Hari ng Bhutan *Pebrero 22 - Jeanette Biedermann, Aleman na mang-aawit at artista *Pebrero 23 - Dmitry Sholokhov, Belarusian artist *Pebrero 24 **Emma Johnson, manlalangoy sa Australia **Shinsuke Nakamura, propesyonal na tagapagbuno ng Hapon *Pebrero 25 - Sina [[Chris Knowings|Chris]] at [[Christy Knowings]], mga artista sa Amerika *Pebrero 26 - [[Júlio César da Silva e Souza]], footballer ng Brazil *Pebrero 27 ** [[Chelsea Clinton]], anak na babae ng [[Pangulo ng Estados Unidos]] na si [[Bill Clinton]] at [[Kalihim ng Estado ng Estados Unidos]] na si [[Hillary Clinton]] **[[Don Diablo]], Dutch DJ at tagagawa *Pebrero 28 **[[Tayshaun Prince]], Amerikanong manlalaro ng basketball **Piotr Giza, Polish footballer *Pebrero 29 **Simon Gagné, manlalaro ng hockey ng Canada **Peter Scanavino, artista ng Amerikano ===Marso=== [[File:Angela Rayner, 2020 Labour Party deputy leadership election hustings, Bristol.jpg|thumb|120px|[[Angela Rayner]]]] *Marso 1 - Shahid Afridi, Pakistani cricketer *Marso 2 ** [[Chris Barker]], English footballer (d. 2020) ** [[Julia Chantrey]], artista sa Canada ** [[Rebel Wilson]], artista at tagasulat ng Australya *Marso 3 **Scott Voyles, konduktor ng Amerika **Katherine Waterston, artista ng Amerika *Marso 4 **Jung Da-bin, artista sa Korea (d. 2007) **Omar Bravo, putbolista ng Mexico **Jack Hannahan, Amerikanong baseball infielder *Marso 5 ** Jessica Boehrs, Aleman na mang-aawit at artista **Shay Carl, American vlogger at pagkatao ng YouTube *Marso 6 **Blake Gottesman, politiko ng Amerika *Marso 7 **Murat Boz, Turkish na mang-aawit at artista ** [[Laura Prepon]], artista ng Amerika **Mart Toome, Estonian na artista *Marso 8 - Kazuyuki Okitsu, aktor ng boses ng Hapon *Marso 9 ** Matt Barnes, Amerikanong manlalaro ng basketball **Volker Bruch, artista sa telebisyon ng Aleman ** Matthew Gray Gubler, artista ng Amerika at tagagawa ng pelikula ** Gina Keatley, American nutrisyunista *Marso 10 **Chingy, American rapper, mang-aawit at artista **Jesse Dee, mang-aawit ng Amerikano ** Matthew Gray Gubler, artista at direktor ng Amerikano *Marso 11 - Gabriela Pichler, direktor ng pelikula at tagasulat ng Sweden *Marso 12 **John-Paul Lavoisier, artista ng Amerikano **Juliana Silveira, artista ng Brazil *Marso 13 **Caron Butler, American basketball player **Nathan Phillips, artista sa Australia *Marso 14 **Aaron Brown, English footballer **Willie Hurst, Dating manlalaro ng putbol **Jessica Mulroney, estilista ng fashion ng Canada *Marso 15 **Freddie Bynum, Amerikanong atleta sa baseball **Erica Grow, Dating Amerikanong meteorologist **Josh Levin, manunulat ng Amerika at ehekutibong patnugot **Giovanni Morassutti, artista ng Italyano *Marso 16 - Todd Heap, manlalaro ng putbol sa Amerika *Marso 17 - Katie Morgan, Amerikanong pornograpya na artista at host sa radyo *Marso 18 - Alexei Yagudin, Russian figure skater *Marso 19 **Agnes Pihlava, Finnish pop singer **Johan Olsson, taga-Sweden na taga-ibang bansa na skier *Marso 20 **Hamada Helal, mang-aawit ng Egypt **Jamal Crawford, Amerikanong manlalaro ng basketball **Mikey Day, Amerikanong artista, komedyante at manunulat * Marso 21 **Marit Bjørgen, ski-country skier ng Norwega **Ronaldinho, footballer ng Brazil **Deryck Whibley, mang-aawit at manunugtog ng kanta sa Canada (Sum 41) *Marso 22 - Shannon Bex, Amerikanong mang-aawit *Marso 23 - Russell Howard, komedyanteng Ingles *Marso 24 **Amanda Davies, nagtatanghal ng sports sa Britanya ** Matthew Metzger, artista ng Amerikano **Dina Rizzo, American field ice hockey player *Marso 25 - Neal Cotts, American baseball pitcher *Marso 26 - Rosendo Rodriguez, Amerikano na nahatulan sa serial killer (d. 2018) *Marso 27 - Greg Puciato, musikero ng heavy metal na Amerikano *Marso 28 **Rod Ferrell, hinatulang pagpatay sa Amerikano **Rosie Mercado, modelo ng plus plus na laki ng Amerikano **[[Angela Rayner]], politiko ng Britanya **Luke Walton, American basketball coach *Marso 29 - Andy Scott-Lee, mang-aawit ng British * Marso 30 - [[Yalın]], Turkish pop singer at songwriter * Marso 31 ** Kate Micucci, artista ng Amerika at artista ng boses ** Maaya Sakamoto, Japanese voice artista at mang-aawit ** Chien-Ming Wang, Taiwanese Major League Baseball player === Abril === [[File:Krzysztof Gawkowski Sejm 2019.jpg|thumb|right|120px|[[Krzysztof Gawkowski]]]] [[File:Festival des Vieilles Charrues 2017 - Arcade Fire - 011.jpg|thumb|right|120px|[[Win Butler]]]] [[File:Patrick Carney Concert for Valor 11-11-14 (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Patrick Carney]]]] *Abril 1 **Randy Orton, Amerikanong propesyonal na mambubuno at artista **Bijou Phillips, artista ng Amerika **Yūko Takeuchi, artista ng Hapon *Abril 2 - Bobby Bones, personalidad ng radyo sa Amerika *Abril 3 - Trevor Moore, Amerikanong artista at komedyante *Abril 4 - Björn Wirdheim, driver ng kotse ng lahi ng Sweden *Abril 5 ** Matt Bonner, Amerikanong manlalaro ng basketball **Rafael Cavalcante, Brazilian mixed martial artist **David Chocarro, manlalaro ng baseball ng Argentina **Mary Katharine Ham, Amerikanong mamamahayag *Abril 6 **Bardish Chagger, pulitiko ng Canada **Mary McCarty, Amerikanong artista **Margarita Simonyan, mamamahayag ng Rusya *Abril 7 - Michael Bellisario, artista ng Amerikano *Abril 8 **Ben Freeman, artista ng Britain **Carrie Savage, artista ng Amerika at artista sa boses *Abril 9 ** Rachel Spectre, artista ng Amerika **Arlen Escarpeta, aktor ng Belizean *Abril 10 **Sean Avery, manlalaro ng ice hockey ng Canada **Charlie Hunnam, artista sa English **Kasey Kahne, American car car driver ** Andy Ram, manlalaro ng tennis sa Israel [14] *Abril 11 **Mark Teixeira, Amerikanong baseball player **Krzysztof Gawkowski, Polish na politiko *Abril 12 - Brian McFadden, Irish pop singer *Abril 13 - Colleen Clinkenbeard, artista ng boses ng Amerikano *[[Abril 14]] **Ayumi Ito, artista ng Hapon **Tom Franco, artista ng Amerikano ** Sarah McCoy, nobelang Amerikano **[[Win Butler]], Amerikano/Canadian na musikero *[[Abril 15]] **Natalie Casey, aktres ng Ingles ** Willie Mason, manlalaro ng rugby sa New Zealand-Australia **Futoshi Uehara, musikero ng Hapon **[[Patrick Carney]], Amerikanong musikero at tagagawa *Abril 16 **Samir Javadzadeh, mang-aawit ng Azerbaijani **Paul London, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Abril 17 **Brenda Villa, American water polo player **Lee Hyun-il, manlalaro ng badminton sa Timog Korea **Alaina Huffman, artista sa pelikula at telebisyon sa Canada *Abril 18 - Justin Amash, politiko ng Amerika *Abril 19 - Mayko Nguyen, artista sa Canada *Abril 20 **Vibeke Skofterud, Norwegian cross country skier (d. 2018) **Jasmin Wagner, Aleman na mang-aawit **Waylon, mang-aawit na Dutch *Abril 21 **Tony Romo, Amerikanong manlalaro ng putbol **Vincent Lecavalier, manlalaro ng hockey ng Canada *Abril 22 - Nicolas Douchez, French footballer *Abril 23 **Małgorzata Socha, artista sa Poland **Taio Cruz, mang-aawit na British **Griffon Ramsey, American artist *Abril 24 **Austin Nichols, artista ng Amerikano **Karen Asrian, Armenian chess Grandmaster (d. 2008) **Reagan Gomez-Preston, Amerikanong artista at artista sa boses *Abril 25 **Lee Spick, manlalaro ng snooker ng Ingles (d. 2015) ** Daniel MacPherson, artista sa Australia ** Samuel Barnett, aktor sa English ** Kazuhito Tadano, manlalaro ng baseball ng Hapon *Abril 26 ** Jordana Brewster, artista ng Amerika **Marlon King, putbolista ng Jamaica **Channing Tatum, artista at modelo ng Amerikano *Abril 27 - Zayed Khan, artista ng India *Abril 28 - Josh Howard, Amerikanong manlalaro ng basketball *Abril 29 **Kian Egan, mang-aawit ng Ireland (Westlife) **Emmad Irfani, modelo ng Pakistani at artista sa TV *Abril 30 **Akhdiyat Duta Modjo, mang-aawit na manunulat ng kanta sa Indonesia, musikero, artista, multi-instrumentalist at hukom na hukom ** Luis Scola, manlalaro ng basketball sa Argentina ===Mayo=== *Mayo 1 **Jay Reatard, musikero ng Amerikano (d. 2010) **Ana Claudia Talancón, aktres ng Mexico *Mayo 2 **Tim Borowski, German footballer **Ellie Kemper, Amerikanong artista at komedyante **Zat Knight, putbolista sa Ingles *Mayo 3 - Marcel Vigneron, American chef *Mayo 5 **Maia Hirasawa, Sweden pop singer **Yossi Benayoun, Israeli footballer **Hank Green, negosyanteng Amerikano, musikero, tagapagturo, tagagawa at vlogger *Mayo 6 **Dimitris Diamantidis, Greek basketball player *Mayo 7 - Johan Kenkhuis, manlalangoy na Dutch *Mayo 8 - Benny Yau, taga-aliw sa Canada *Mayo 9 **Grant Hackett, manlalangoy sa Australia **Carolin Kebekus, Aleman na komedyante at artista **Norihiro Nishi, Japanese footballer **David S. Shaw, artista ng Amerikano *Mayo 10 - Pete Gray, aktibista sa kapaligiran sa Australia (d. 2011) *Mayo 15 - Josh Beckett, Amerikanong baseball player *Mayo 17 - Alistair Overeem, Dutch mixed martial artist at kickboxer *Mayo 18 - Ali Zafar, kompositor ng musikang Pakistan, mang-aawit ng mang-aawit, pintor at artista *Mayo 19 ** Drew Fuller, Amerikanong artista at modelo **Dean Heffernan, putbolista ng Australia *Mayo 21 - Gotye, Belgian-Australian multi-instrumentalist at mang-aawit ng kanta *Mayo 22 **Lucy Gordon, British artista (d. 2009) **Evelin Võigemast, aktres at mang-aawit sa Estonia *Mayo 24 **Cecilia Cheung, artista ng Hong Kong **Anthony Minichiello, manlalaro ng rugby sa Australia *Mayo 27 **Michael Steger, artista ng Amerikano **Ben Feldman, artista ng Amerikano *Mayo 28 **Mark Feehily, mang-aawit ng Ireland **Jørgen Strickert, komedyanteng Norwegian *Mayo 29 - Michael Stasko, artista ng Canada *Mayo 30 - Steven Gerrard, English footballer *Mayo 31 - Andy Hurley, Amerikanong drummer ===Hunyo=== *Hunyo 1 **Oliver James, artista ng Britain **Damien Fahey, American MTV VJ, host sa telebisyon at tambolero *Hunyo 2 - Lindsey Yamasaki, Japanese-American basketball player *Hunyo 3 - [[Tamim bin Hamad Al Thani]], Emir ng Qatar *Hunyo 4 - Christopher Pappas, politiko ng Amerika, Kinatawan ng Estados Unidos para sa New Hampshire *Hunyo 5 - Mike Fisher, manlalaro ng hockey sa Canada * Hunyo 6 - Mmusi Maimane, politiko ng South Africa * Hunyo 7 - Henkka Seppälä, Finnish bassist * Hunyo 8 - David Holoubek, tagapamahala ng football sa Czech * Hunyo 9 - David Oliver Cohen, Amerikanong manunulat, artista at negosyante * Hunyo 10 ** [[Jessica DiCicco]], artista ng Amerika ** Francelino Matuzalem, putbolista ng Brazil **Bambang Pamungkas, footballer ng Indonesia **Wang Yuegu, manlalaro ng tennis table ng Singapore *Hunyo 13 **Sarah Connor, Aleman na mang-aawit **[[Juan Carlos Navarro]], Espanyol na manlalaro ng basketball *Hunyo 16 **Brad Gushue, curler ng Canada ** Joey Yung, mang-aawit ng Hong Kong *Hunyo 17 **Kimeru, mang-aawit na Hapon **[[Venus Williams]], Amerikanong manlalaro ng tennis **Jeph Jacques, manunulat ng webcomic sa Amerika *Hunyo 18 **David Giuntoli, artista ng Amerikano *Hunyo 19 - Jason White, manlalaro ng putbol sa Amerika *Hunyo 21 **Richard Jefferson, American basketball player **Branko Bošković, Montenegrin footballer *Hunyo 22 - Ilya Bryzgalov, manlalaro ng ice hockey ng Russia *Hunyo 23 **Erick Elías, aktor ng Mexico ** Mark Greaney, mang-aawit at gitarista ng Ireland **Ramnaresh Sarwan, cricketer ng West India **Manus Boonjumnong, Thai boxer **Daniel Örlund, putbolista sa Sweden ** Jessica Taylor, mang-aawit ng Ingles **Niusila Opeloge, weightlifter ng Samoa **Melissa Rauch, Amerikanong artista *Hunyo 24 **Liane Balaban, artista sa Canada ** Minka Kelly, artista ng Amerika **Cicinho, footballer ng Brazil **Amirah Vann, artista ng Amerika *Hunyo 25 **Nozomi Takeuchi, artista ng Hapon ** Philippe Lacheau, artista ng Pransya, direktor at manunulat *Hunyo 26 **Rémy Vercoutre, French footballer **Michael Vick, Amerikanong manlalaro ng putbol **[[Michael Jackson (footballer)|Michael Jackson]], English footballer **Rafiz Abu Bakar, putbolista sa Malaysia *Hunyo 27 **Kevin Pietersen, cricketer ng South Africa-English **Dmitry Pirog, politiko at boksingero ng Russia **Takahiro Futagawa, Japanese footballer **François-Xavier Ménage, Pranses mamamahayag **Leandro García Morales, Uruguayan-Italian basketball player *Hunyo 29 **James Courtney, driver ng karera ng lahi ng Australia **Katherine Jenkins, Welsh soprano **Martin Truex Jr., driver ng lahi ng Amerikanong lahi *Hunyo 30 **Adil Annani, Moroccan long-distance runner **Ryan ten Dochate, Dutch cricketer **Alireza Vahedi Nikbakht, footballer ng Iran **Nelbert Omolon, Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball **Rade Prica, putbolista sa Sweden **Sayuti, putbolista ng Indonesia === Hulyo === *Hulyo 1 ** Mizz Nina, taga-disenyo ng fashion ng Malaysia, isang host, makatao **Nelson Cruz, Dominican baseball player **Ricky Champ, artista sa English **Shon Seung-mo, manlalaro ng badminton sa Timog Korea *Hulyo 2 - Brian Drolet, artista ng Amerika, tagagawa at manunulat *Hulyo 3 **Roland Schoeman, manlalangoy sa South Africa **[[Olivia Munn]], Amerikanong artista at modelo **Harbhajan Singh, Indian international cricketer **[[Trae tha Truth]], American hip hop artist *Hulyo 4 **Ivan Babikov, Russian-Canadian cross country skier **Kim Chapiron, direktor ng pelikulang Pranses, tagasulat ng iskrip at artista *Hulyo 5 **Paul "DJ Pauly D" DelVecchio, American reality TV star **Zayed Khan, artista ng India at tagagawa **Fabián Ríos, aktor at modelo ng Colombia **Jason Wade, Amerikanong mang-aawit at gitarista **Charles Klapow, American choreographer at instruktor sa sayaw *Hulyo 6 ** [[Pau Gasol]], manlalaro ng basketball sa Espanya **[[Eva Green]], Pranses na artista at modelo *Hulyo 7 **Marika Domińczyk, artista ng Polish American **Jim McMahon, politiko ng Britain **Gerti Bogdani, politiko ng Albania ** Michelle Kwan, American figure skater ** Dr Malinga, tagagawa ng rekord at musikero ng South Africa *Hulyo 8 **Robbie Keane, putbolista ng Ireland **Chetan Anand, manlalaro ng badminton sa India **Yang Tae-Young, South Korean gymnast **Nikesh Shukla, may-akdang British Asian * Hulyo 9 - Wil Traval, artista sa Australia *Hulyo 10 **Thomas Ian Nicholas, artista ng pelikula sa Amerika, mang-aawit, musikero, prodyuser, direktor at manunulat **Adam Petty, American car car driver (d. 2000) **[[Jessica Simpson]], mang-aawit ng Amerikano **[[Jeremy Ray Valdez]], artista ng Amerikano **James Rolfe, direktor ng Amerika, artista at manunulat **[[Cláudia Leitte]], mang-aawit ng Brazil *Hulyo 11 **Mathias Boe, manlalaro ng badminton sa Denmark **Alvent Yulianto, manlalaro ng badminton ng Indonesia ** Justin Willman, Amerikanong salamangkero, artista, aliwan, komedyante, at personalidad sa telebisyon ** Tyson Kidd, manlalaban ng Canada *Hulyo 12 **Kristen Connolly, Amerikanong artista **Eny Widiowati, manlalaro ng badminton ng Indonesia *Hulyo 13 - Pejman Nouri, manlalaro ng putbol sa Iran * Hulyo 15 ** Reggie Abercrombie, Amerikanong baseball player ** Mike Zambidis, Greek kickboxer at martial artist ** BxB Hulk, propesyonal na manlalaban ng Hapon ** JW-Jones, musikero ng blues ng Canada **Jasper Pääkkönen, Finnish na artista at tagagawa ng pelikula ** Julia Perez, mang-aawit at artista sa Indonesia (d. 2017) * Hulyo 16 ** Oliver Marach, manlalaro ng tennis sa Austrian **Svetlana Feofanova, Russian poste-vaulter ** Jang Su-nanalo, mang-aawit sa Timog Korea ** Adam Scott, manlalaro ng golp sa Australia *Hulyo 17 ** Rashid Ramzi, atleta ng Moroccan-Bahraini ** Masato Yoshino, propesyonal na tagapagbuno ng Hapon ** Ryan Miller, goaltender ng ice ice ng Amerikano * Hulyo 18 ** [[Brendon de Jonge]], Zimbabwean propesyonal na manlalaro ng golp ** Gareth Emery, British trance producer at DJ **[[Kristen Bell]], artista ng Amerika *Hulyo 19 ** Adam Muto, manunulat ng Amerika, direktor at artist ng storyboard ** Yeoh Kay Bin, manlalaro ng badminton sa Malaysia ** [[Michelle Heaton]], mang-aawit ng Ingles ([[Liberty X]]) ** Mark Webber, artista ng Amerikano * Hulyo 20 ** Gisele Bündchen, supermodel ng Brazil ** Dado Dolabella, aktor at mang-aawit ng Brazil ** [[Jin Goo]], artista ng South Korea * Hulyo 21 - CC Sabathia, Amerikanong baseball player *Hulyo 22 **Tablo, rapper ng Timog Korea-Canada, manunulat ng kanta, tagagawa ng record, at may-akda **Scott Dixon, New Zealand racing driver **Dirk Kuyt, Dutch footballer **Kate Ryan, mang-aawit ng Belgian *Hulyo 25 **Dmitry Svetushkin, manlalaro ng chess sa Moldova (d. 2020) **Cha Du-ri, putbolong Timog Korea **Rebeka Dremelj, mang-aawit ng Slovenian *Hulyo 26 - Jacinda Ardern, ika-40 Punong Ministro ng New Zealand *Hulyo 27 - **Nick Nemeth, Amerikanong propesyonal na manlalaban ** Jessi Combs, Amerikanong propesyonal na magkakarera, personalidad sa telebisyon, at metal na taga-gawa (d. 2019) *Hulyo 29 **Rachel Miner, artista ng Amerika **[[Fernando González]], manlalaro ng tennis sa Chile ===Agosto=== *August 2 - [[Dingdong Dantes[], artista ng Filipino *August 3 **[[Teuku Rifnu Wikana]], aktor ng Indonesia **[[Nadia Ali]], Pakistani-Amerikanong mang-aawit-songwriter ** Hannah Simone, artista ng British-Canada **Dominic Moore, manlalaro ng ice hockey ng Canada *Agosto 5 - Wayne Bridge, putbolista sa Ingles *August 6 - Will Pan, American-Taiwanese singer-songwriter at artista *August 8 - Craig Breslow, American baseball pitcher * August 9 ** Charlie David, artista ng Canada ** Dominic Tabuna, politiko ng Nauruan * August 10 - Pua Magasiva, artista ng Samoa (d. 2019) * August 11 - Monika Pyrek, Polish pol vaulter * August 12 - [[Maggie Lawson]], artista ng Amerika *August 14 - [[Roy Williams]], Amerikanong manlalaro ng putbol *August 16 **Julien Absalon, French mountain biker **[[Vanessa Carlton]], Amerikanong mang-aawit *August 17 **Lindsey Leavitt, may-akdang Amerikano **David Legwand, American ice hockey player **[[Lene Marlin]], Norwegian na mang-aawit at musikero *August 18 - Damion Stewart, putbolista ng Jamaica *August 19 **Darius Campbell, taga-Scotland na mang-aawit ng kanta **Adrian Lulgjuraj, mang-aawit ng Albanian *August 21 **Jon Lajoie, komedyante sa Canada **Paul Menard, American car car driver *August 23 **Rex Grossman, manlalaro ng putbol sa Amerika **[[Joanne Froggatt]], British artist ng boses *August 24 - Rachael Carpani, artista sa Australia *August 26 **[[Chris Pine]], artista ng Amerikano **Macaulay Culkin, Amerikanong artista at musikero *August 27 - Derrick Strait, manlalaro ng putbol sa Amerika *August 28 **Carly Pope, artista sa Canada **Debra Lafave, guro ng Amerika **[[Rachel Khoo]], English chef, manunulat at brodkaster *August 29 **William Levy, aktor ng Cuban-Amerikano **[[David West]], American basketball player === Setyembre === [[File:Michelle Williams by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|120px|[[Michelle Williams]]]] [[File:Kareena_Kapoor_in_2018.jpg|thumbnail|120px|[[Kareena Kapoor]]]] *Setyembre 2 **Dany Sabourin, French Canadian ice hockey goaltender **Gerry Rosenthal, artista ng Amerika *Setyembre 3 ** Jennie Finch, American softball player ** Polina Smolova, mang-aawit ng Belarus * Setyembre 4 - Max Greenfield, artista ng Amerikano *Setyembre 5 - Kevin Simm, Ingles na mang-aawit ([[Liberty X]]) *Setyembre 6 **Kerry Katona, nagtatanghal ng English TV at pop star ([[Atomic Kitten]]) **Samuel Peter, boksingero sa Nigeria at kampeon sa heavyweight **Joseph Yobo, footballer ng Nigeria *[[Setyembre 7]] **[[Nigar Jamal]], Azerbaijani singer, nagwagi bilang [[Eurovision Song Contest 2011]] **[[Gabriel Milito]], footballer ng Argentina **[[Mark Bago]], Amerikanong baseball player **[[Andriy Kyforenko]], tagapag-isketing ng bilis ng yelo ng Ukrainiano *[[Setyembre 9]] **[[Denise Quiñones]], aktres sa Puerto Rican, [[Miss Universe 2001]] **[[Michelle Williams]], artista sa Amerika *Setyembre 8 **Eric Hutchinson, Amerikanong mang-aawit-songwriter **Neferteri Shepherd, modelo at artista ng Africa-American *Setyembre 9 **[[Denise Quiñones]], artista sa Puerto Rican, [[Miss Universe 2001]] ** [[Michelle Williams]], artista ng Amerika *Setyembre 10 - Mikey Way, musikero ng Amerikano ([[My Chemical Romance]]) *Setyembre 11 - Mike Comrie, manlalaro ng ice hockey sa Canada *Setyembre 12 **Sean Burroughs, Amerikanong baseball player **Yao Ming, Chinese basketball player **Hiroyuki Sawano, kompositor ng Hapon *Setyembre 13 **Ben Savage, artista ng Amerikano **Daisuke Matsuzaka, Japanese baseball player *Setyembre 15 ** Ben Woolf, Amerikanong artista (d. 2015) ** Jolin Tsai, mang-aawit na Taiwanese ** Faiz Khaleed, Malaysian astronaut * Setyembre 21 ** [[Kareena Kapoor]] artista sa India ** [[Autumn Reeser]], artista ng Amerika *Setyembre 24 - [[Victoria Pendleton]], siklista sa Ingles *Setyembre 25 - [[T.I.]], African-American rap artist, tagagawa ng pelikula at musika, artista at may akda *Setyembre 26 - Sina Daniel at Henrik Sedin, mga manlalaro ng ice hockey sa Sweden *Setyembre 29 **Patrick Agyemang, footballer ng Ghana **[[Dallas Green]], mang-aawit ng kanta sa Canada **[[Zachary Levi]], Amerikanong artista at mang-aawit *Setyembre 30 **Virgil Abloh, Amerikanong tagadisenyo ng fashion **Martina Hingis, Swiss tennis player **Emily Kokal, American rock vocalist, gitarista **Arisa Ogasawara, artista ng boses ng Hapon ** [[Guillermo Rigondeaux]], Cuban boxer === Oktubre === [[File:Joe_Kennedy_III,_official_portrait,_116th_Congress.jpg|120px|thumb|[[Joe Kennedy III]]]] *Oktubre 1 - Sarah Drew, artista ng Amerika *Oktubre 2 - Henry Bugalho, Brazilian YouTuber, manunulat, tagasalin at pilosopo *Oktubre 3 - Daniel DeSanto, artista ng Canada at artista sa boses *[[Oktubre 4]] **[[Me'Lisa Barber]], atleta ng Amerika **[[Joe Kennedy III]], abogado ng Amerika **[[Tomáš Rosický]], footballer ng Czech **[[Lucian Piane]], tagagawa ng Amerikano at tagagawa ng musika **[[Jason Samuels Smith]], American tap dancer **[[Ben Whishaw]], artista sa Ingles *Oktubre 5 **Joakim Brodén, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Suweko-Czech (Sabaton) **James Toseland, English motor racer **Ti West, direktor ng pelikula sa Amerika *Oktubre 8 **Michael Mizanin, Amerikanong propesyonal na manlalaban ** Nick Cannon, Amerikanong komedyante, rapper, at host sa telebisyon *Oktubre 10 ** Sherine, mang-aawit na taga-Egypt ** Lynn Hung, artista ng Hong Kong *Oktubre 11 **Tomokazu Sugita, aktor ng boses ng Hapon *Oktubre 12 **Ledley King, English footballer **Nadzeya Ostapchuk, atleta ng Belarus *Oktubre 13 **Ashanti, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta, tagagawa ng rekord, modelo, mananayaw, at artista ** Scott Parker, English footballer *Oktubre 14 **Terrence McGee, manlalaro ng putbol sa Amerika **Ben Whishaw, English aktor *Oktubre 15 - Tom Boonen, Belgian cyclist *Oktubre 16 **Sue Bird, manlalaro ng basketball sa Israel-Amerikano **Timana Tahu, manlalaro ng Rugby League ng Australia *Oktubre 17 **Tarell Alvin McCraney, Amerikanong manunulat ng dula at artista ** [[Angel Parker]], artista ng Amerika ** Justin Shenkarow, artista ng Amerikano ** Yekaterina Gamova, manlalaro ng volleyball ng Russia *Oktubre 18 **Colby Keller, American visual artist, blogger at artista sa pornograpiya **Erin Dean, artista ng Amerika **Reetinder Singh Sodhi, manlalaro ng cricket sa India *Oktubre 19 - José Bautista, manlalaro ng baseball sa Dominican * Oktubre 21 - [[Kim Kardashian]], American socialite at personalidad sa telebisyon * Oktubre 23 - [[Robert Belushi]], artista ng Amerikano * Oktubre 24 ** [[Monica]], Amerikanong mang-aawit, songwriter, artista, at negosyanteng babae ** Casey Wilson, Amerikanong aktres at komedyante *Oktubre 27 - Radhakrishnan Dhanarajan, putbolista ng India (d. 2019) *Oktubre 28 **Alan Smith, English footballer **Christy Hemme, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Oktubre 29 - Ben Foster, artista ng Amerikano *Oktubre 31 - [[Eddie Kaye Thomas]], Amerikanong artista at komedyante ===Nobyembre=== * Nobyembre 2 – [[Kim So-yeon]], artista ng Timog korea * Nobyembre 4 - [[Sabrina Colie]], artista ng Jamaican * Nobyembre 5 ** Luke Hemsworth, artista ng Australia ** Christoph Metzelder, German footballer **Essaï Altounian, Pranses-Armenian na artista, mang-aawit ng mang-aawit, tagagawa ng keyboard at musikero *Nobyembre 6 - Anri Jokhadze, taga-pop ng Georgia * Nobyembre 7 - Gervasio Deferr, Spanish gymnast * Nobyembre 9 - [[Vanessa Lachey]], personalidad ng telebisyon sa Amerika, modelo ng fashion, at beauty queen *Nobyembre 10 - Calvin Chen, Taiwanese pop singer * Nobyembre 11 - Willie Parker, manlalaro ng putbol sa Amerika * Nobyembre 12 - Ryan Gosling, artista ng Canada at musikero * Nobyembre 13 - [[Monique Coleman]], Amerikanong artista *Nobyembre 15 - Kevin Staut, French equestrian *Nobyembre 16 - Kayte Christensen, Amerikanong manlalaro ng basketball *Nobyembre 17 - Isaac Hanson, Amerikanong musikero *Nobyembre 18 **Denny Hamlin, American car car driver ** Dustin Kensrue, mang-aawit ng Canada ** François Duval, driver ng rally sa Belgian ** Junichi Okada, mang-aawit na Hapon ** Luke Chadwick, English footballer ** Mathew Baynton, English aktor at manunulat *Nobyembre 19 ** Tofik Dibi, pulitiko ng Dutch ** Adele Silva, aktres at modelo ng Ingles *Nobyembre 21 ** Hank Blalock, Amerikanong baseball player ** Hiroyuki Tomita, Japanese gymnast ** Elaine Yiu, artista ng Hong Kong *Nobyembre 22 - David Artell, English footballer *Nobyembre 23 - Jonathan Papelbon, Amerikanong baseball player *Nobyembre 24 ** Beth Phoenix, Amerikanong propesyonal na manlalaban **Edhie Yudhoyono, politiko ng Indonesia *Nobyembre 25 **Rowly Dennis, English aktor **John-Michael Liles, Amerikanong hockey player **Nick Swisher, Amerikanong baseball player *Nobyembre 26 - Satoshi Ohno, mang-aawit na Hapon *Nobyembre 28 - Lisa Middelhauve, Aleman na mang-aawit (Xandria) *Nobyembre 29 **Jason Griffith, Amerikanong artista at artista sa boses **Janina Gavankar, Amerikanong artista at musikero **Ilias Kasidiaris, politiko ng Greece === Disyembre === [[File:Jenna Dewan 2012.jpg|thumb|right|120px|[[Jenna Dewan Tatum|Jenna Dewan]]]] [[File:Christina Aguilera Sanremo.jpg|thumb|right|120px|[[Christina Aguilera]]]] *[[Disyembre 1]] **[[Angelique Bates]], aktres na Amerikano, komedyante, at rapper **[[Joel A. Sutherland]], may-akda ng Canada *[[Disyembre 3]] **[[Anna Chlumsky]], Amerikanong artista **[[Jenna Dewan]], artista ng Amerika **Jim Sorgi, manlalaro ng putbol sa Amerika *[[Disyembre 5]] **[[Shizuka Itō]], Japanese artista ng boses **[[Ibrahim Maalouf]], taga-Lebanon na taga-trumpeta ng Pransya *[[Disyembre 6]] **[[Steve Lovell]], English footballer **[[Kei Yasuda]], mang-aawit na Hapon *[[Disyembre 7]] - [[John Terry]], English footballer *[[December 8]] ** [[Lisa Kelly]], Amerikanong driver ng trak ** [[Nick Nevern]], British artista at direktor * [[Disyembre 9]] ** [[Simon Helberg]], Amerikanong artista, komedyante at musikero ** [[Ryder Hesjedal]], propesyonal na siklista sa Canada * [[Disyembre 10]] ** [[Sarah Chang]], Amerikanong biyolinista ** [[Kate Reinders]], Amerikanong artista at mang-aawit * [[Disyembre 13]] ** [[Satoshi Tsumabuki]], artista ng Hapon ** [[Bosco Wong]], aktor ng Hong Kong * [[Disyembre 15]] ** [[Neil McDermott]], English aktor ** [[Sergio Pizzorno]], Ingles na gitarista at manunulat ng kanta *[[Disyembre 16]] ** [[Kristen Arnett]], may-akdang Amerikano ** [[Michael Jibson]], artista sa English, artist ng boses, manunulat at direktor **[[Kim Dae-myung]], artista ng South Korea **[[Alban Lenoir]], artista ng Pransya **[[Andrew Marin]], may-akdang Amerikanong ebanghelisong Kristiyano, tagapagtatag ng [[Marin Foundation]] **[[Natalie Porter]], manlalaro ng basketball sa Australia at medalist ng Olimpiko ** [[Holly Merrill]] Raschein, politiko ng Amerika ** [[Stuart Schuffman]], manunulat sa paglalakbay ng Amerika ** [[Axle Whitehead]], artista ng Australia at manunulat ng kanta at mang-aawit * [[Disyembre 18]] **[[Christina Aguilera]], Amerikanong mang-aawit, songwriter, artista at personalidad sa telebisyon ** [[Quique Escamilla]], mang-aawit-songwriter ng Mexico-Canada ** [[Mark Essien]], negosyanteng taga-Nigeria, nagtatag ng Hotels.ng ** [[Jared Moskowitz]], politiko ng Amerika ** [[D.J. Trahan]], Amerikanong propesyonal na manlalaro ng golp **[[Baron Vaughn]], Amerikanong artista at komedyante *[[Disyembre 19]] **[[Gregory Douglass]], Amerikanong mang-aawit-songwriter **[[Jake Gyllenhaal]], artista ng Amerikano **[[Eddie Jackson]], American chef at dating football cornerback **[[Hunter Johnson]], Amerikanong propesyonal na manlalaban **[[Roberta Sá]], mang-aawit ng Brazil **[[Marla Sokoloff]], artista ng Amerika **[[Jamuna Tudu]], aktibistang pangkapaligiran ng India *[[Disyembre 20]] ** [[Steve Coast]], negosyanteng British, nagtatag ng OpenStreetMap ** [[Ashley Cole]], putbolista ng Ingles ** [[Chris Edwards]], musikero sa Ingles ** [[Fitz Hall]], English footballer ** [[Yangwei Linghua]], mang-aawit ng Intsik, kasapi ng duo ng pop ng musika ng Phoenix na [[Phoenix Legend]] *[[Disyembre 21]] **[[Bastien Girod]], politiko ng Switzerland **[[Louise Linton]], aktres na Scottish, asawa ni Steven Mnuchin **[[Stefan Liv]], manlalaro ng ice hockey sa Sweden **[[J.P. Reese]], Amerikanong halo-halong martial artist * [[Disyembre 22]] ** [[Chris Carmack]], artista ng Amerikano ** [[Matt Parker]], dalubhasa sa matematika sa libangan at may-akda ** [[Andrey Stenin]], Russian photojournalist (d. [[2014]]) * [[Disyembre 23]] ** [[Wael Ghonim]], aktibista sa internet ng Egypt at computer engineer **[[Rory O'Malley]], artista ng Amerikano at aktibista ng mga karapatang bakla **[[Rouzbeh Rashidi]], tagagawa ng pelikula sa Iran **[[Cody Ross]], Amerikanong baseball player *[[Disyembre 25]] ** [[Park Ji-young]], mang-aawit sa South Korea, mananayaw at artista, dating pinuno ng After School **[[Laura Sadler]], aktres ng Ingles (d. [[2003]]) *[[Disyembre 27]] ** [[Bernard Berrian]], manlalaro ng putbol sa Amerika ** [[Cesaro]], propesyonal na tagapagbuno ng Switzerland * [[Disyembre 31]] ** [[Beto Gonçalves]], putol na putbol na taga-Indonesia ** [[Richie McCaw]], manlalaro ng rugby sa New Zealand == Kamatayan == [[File:John Lennon 1969 (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[John Lennon]]]] * [[Mayo 18]] – [[Ian Curtis]], Ingles na musikero at mang-aawit (ipinanganak [[1956]]) * [[Disyembre 8]] – [[John Lennon]], Inglaterang mang-aawit at gitarista ([[The Beatles]]) (ipinanganak [[1940]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:1980| ]] [[Kategorya:Taon]] 8vuuwsuxy965ogzsihydhzwqrljlk0m 1981 0 4939 2241644 2097900 2026-11-11T14:08:58Z Ivan P. Clarin 84769 2241644 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1981.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1981''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Huwebes|nagsisimula sa Huwebes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == ===Enero === {{main|Enero 1981}} ===Pebrero=== {{main|Pebrero 1981}} ===Marso=== {{main|Marso 1981}} ===Abril=== {{main|Abril 1981}} ===Mayo=== {{main|Mayo 1981}} ===Hunyo=== {{main|Hunyo 1981}} ===Hulyo=== {{main|Hulyo 1981}} * [[Hulyo 9]] - ''[[Donkey Kong (laro ng video)|Donkey Kong]]'', na minarkahan ang kauna-unahang ''[[Donkey Kong]]'' at [[Mario]] smash hit arcade game na binuo ng [[Nintendo]] sa Japan ===Agosto=== {{main|Agosto 1981}} ===Setyembre=== {{main|Setyembre 1981}} ===Oktubre=== {{main|Oktubre 1981}} ===Nobyembre=== {{main|Nobyembre 1981}} ===Disyembre=== {{main|Disyembre 1981}} ==Kapanganakan== ===Enero=== * Enero 1 ** Zsolt Baumgartner, Hungarian racing driver ** Mladen Petrić, manlalaro ng putbol sa Croatia * Enero 2 - Maxi Rodríguez, Argentine footballer * Enero 3 - [[Eli Manning]], manlalaro ng putbol sa Amerika * Enero 4 - Silvy De Bie, mang-aawit ng Belgian * Enero 5 **[[Deadmau5]] (Joel Zimmerman), Canadian DJ / tagagawa **Brooklyn Sudano, artista ng Amerika *Enero 6 **Mike Jones, rapper ng Amerikano **Rinko Kikuchi, artista ng Hapon **Jérémie Renier, aktor ng Belgian *Enero 7 - [[Alex Auld]], Canadian ice hockey goaltender *Enero 8 **[[Xie Xingfang]], manlalaro ng badminton ng Tsino **Genevieve Cortese, artista ng Amerika *Enero 9 - Euzebiusz Smolarek, Polish footballer *Enero 10 **Jared Kushner, [[mamumuhunan]] sa Amerika **[[Tamta]], Georgian-Greek na mang-aawit *Enero 11 ** Jamelia, mang-aawit na British **[[Tom Meighan]], British singer at songwriter *Enero 15 **[[Howie Day]], Amerikanong mang-aawit at manunulat ng kanta **El Hadji Diouf, putbolista ng Senegal **Pitbull, Amerikanong hip-hop na musikero at tagagawa ng record *Enero 16 - Marta Roure, Andorran na mang-aawit at artista *Enero 17 **Scott Mechlowicz, artista ng Amerikano ** [[Ray J]], Amerikanong rapper at mang-aawit *Enero 18 - Otgonbayar Ershuu, Mongolian visual artist *Enero 19 **Lucho González, football ng Argentina **Bitsie Tulloch, artista ng Amerika **Thaila Zucchi, Ingles na mang-aawit at artista *Enero 20 ** Brendan Fevola, namamahala sa Australia ng putbolista **Owen Hargreaves, putbol na Ingles na ipinanganak sa Canada **Jason Richardson, Amerikanong manlalaro ng basketball *Enero 21 ** Dany Heatley, manlalaro ng hockey na ipinanganak sa Aleman **Izabella Miko, Polish na artista at mananayaw **Mohd Amri Yahyah, putbolista ng Malaysia *Enero 22 **[[Chantelle Anderson]], Amerikanong manlalaro ng basketball **Willa Ford, Amerikanong mang-aawit, hostes sa telebisyon, at artista **Beverley Mitchell, Amerikanong artista **Ben Moody, Amerikanong gitarista *Enero 24 - Carrie Coon, artista ng Amerika *Enero 25 **[[Alicia Keys]], Amerikanong mang-aawit, piyanista at artista **Toše Proeski, mang-aawit ng Macedonian (d. 2007) *Enero 26 - Gustavo Dudamel, conductor ng Venezuelan *Enero 27 ** Yaniv Katan, Israeli footballer [11] ** Alicia Molik, manlalaro ng tennis sa Australia ** Greg Owens, manlalaro ng soccer sa Australia * Enero 28 ** [[Elijah Wood]], Amerikanong artista at tagagawa ng musika ** Gen Hoshino, Japanese artista at mang-aawit * Enero 29 ** Rachna Khatau, artista at mang-aawit ng India-Amerikano ** Darío Lopilato, artista ng Argentina * Enero 30 ** Dimitar Berbatov, Bulgarian footballer ** Chieko Higuchi, artista ng boses ng Hapon * Enero 31 - [[Justin Timberlake]], Amerikanong artista at musikero ===Pebrero=== [[File:Paris Hilton.jpg|thumb|right|120px|[[Paris Hilton]]]] * Pebrero 2 - Emily Rose, artista ng Amerika * Pebrero 3 ** Alisa Reyes, artista ng Amerika ** Ben Sigmund, putbolista ng New Zealand * Pebrero 4 ** Paulien van Deutekom, Dutch speed skater (d. 2019) *Pebrero 5 **Lee Eon, aktor at modelo ng Timog Korea (d. 2008) **Nora Zehetner, artista ng Amerika ** Sara Foster, Amerikanong artista *Pebrero 8 **Ralf Little, artista sa English **Jim Parrack, artista ng Amerikano *Pebrero 9 **Tom Hiddleston, artista sa Britain **Ang Rev, Amerikanong drummer (Avenged Sevenfold) (d. 2009) *Pebrero 10 **Uzo Aduba, artista ng Amerika **Natasha St-Pier, mang-aawit ng Canada **Holly Willoughby, nagtatanghal ng telebisyon sa Britain **Stephanie Beatriz, American Actress na ipinanganak sa Argentina *Pebrero 11 **Kelly Rowland, Amerikanong mang-aawit at artista **Edoardo Molinari, Italyano na manlalaro ng golp *Pebrero 12 ** Lisa Hannigan, mang-aawit ng Ireland, manunulat ng kanta, at musikero **Selena Li, artista ng Hong Kong *Pebrero 13 **Durahim Jamaluddin, putbolista ng Malaysia (d. 2018) **Liam Miller, Irish footballer (d. 2018) *Pebrero 15 **Jenna Morasca, personalidad ng telebisyon sa Amerika **Olivia, mang-aawit na Amerikano *Pebrero 17 **Joseph Gordon-Levitt, Amerikanong artista at direktor ng pelikula ** [[Paris Hilton]], modelo ng Amerikano, tagapagmana, at sosyalidad *Pebrero 18 **Andrei Kirilenko, manlalaro ng basketball sa Russia **Ivan Sproule, British footballer *Pebrero 20 **Adrian Lamo, Amerikanong computer hacker (d. 2018) **Majandra Delfino, artista ng Amerika *Pebrero 23 **Josh Gad, artista ng Amerikano ** Mai Nakahara, artista ng boses ng Hapon **Paleo, Amerikanong mang-aawit-songwriter **Dylan Ryder, Amerikanong dating artista sa pornograpiya *Pebrero 24 - Lleyton Hewitt, manlalaro ng tennis sa Australia *Pebrero 25 ** Park Ji-sung, South Korean footballer **Shahid Kapoor, artista ng India *Pebrero 27 **Josh Groban, Amerikanong mang-aawit **Mat Yeung, artista ng Hong Kong ===Marso=== [[File:Jang Na-ra in July 2017.jpg|thumb|right|120px|[[Jang Na-ra]]]] *Marso 1 **Ana Hickmann, modelo ng Brazil **Adam LaVorgna, artista ng Amerikano **Will Power, driver ng karera sa Australia **Brad Winchester, American ice hockey player **Zach Cregger, Amerikanong artista at komedyante *Marso 2 **Lance Cade, Amerikanong propesyonal na manlalaban (d. 2010) ** Bryce Dallas Howard, artista ng Amerika *Marso 3 **Julius Malema, politiko ng South Africa **Lil 'Flip, Amerikanong rapper **Shada Hassoun, mang-aawit ng Iraq **László Nagy, manlalaro ng handball ng Hungarian **Cristina Scarlat, mang-aawit ng Moldovan *Marso 5 - Hanna Alström, artista sa Sweden *Marso 6 - Ellen Muth, artista ng Amerika *Marso 8 - Adam Jones, manlalaro ng unyon sa rugby ng Wales *Marso 9 - Antonio Bryant, manlalaro ng putbol sa Amerika *Marso 10 ** Samuel Eto'o, putbolista ng Cameroon **Kristen Maloney, American gymnast * Marso 11 **David Anders, artista ng Amerikano **Lee Evans, manlalaro ng putbol sa Amerika **LeToya Luckett, Amerikanong mang-aawit *Marso 12 **Kenta Kobayashi, propesyonal na tagapagbuno ng Hapon **Katarina Srebotnik, manlalaro ng tennis sa Slovenian *Marso 15 - Young Buck, Amerikanong rapper *Marso 16 **Andrew Bree, manlalangoy na Irish **Johannes Aigner, Austrian footballer ** Danny Brown, American rapper at songwriter * Marso 17 - Kyle Korver, Amerikanong manlalaro ng basketball * Marso 18 ** [[Jang Na-ra]], Aktres at mang-aawit ng Timog Korea ** Fabian Cancellara, Swiss road bicycle racer ** [[Vanessa Lee Evigan]], Amerikanong artista *Marso 19 **Declan Bennett, English singer-songwriter ** Kolo Touré, manlalaro ng putbol sa Ivorian *Marso 22 **Tiffany Dupont, Amerikanong artista **MIMS, rapper ng Amerikano *Marso 24 - Philip Winchester, artista ng Amerikano *Marso 25 - Casey Neistat, American YouTube na pagkatao *Marso 26 - Luke Ford, artista ng Canada-Australia *Marso 27 - Lin Jun Jie, mang-aawit ng Singapore *Marso 28 **Lindsay Frimodt, modelo ng Amerikano **Julia Stiles, artista ng Amerika *Marso 29 **Alain Moussi, Gabonese na artista at stuntman **Megan Hilty, Amerikanong artista at mang-aawit **PJ Morton, Amerikanong musikero, mang-aawit, at tagagawa **Jlloyd Samuel, putbolista sa Trinidad (d. 2018) *Marso 31 **Ryōko Shintani, artista sa boses ng Hapon **Maarten van der Weijden, Dutch Olympic swimmer ===Abril=== *Abril 1 **Aslı Bayram, modelo at artista ng Turkish German **Aimee Chan, artista ng Tsino-Canada ** Hannah Spearritt, British singer (S Club 7) at artista **Nolan Yonkman, manlalaro ng hockey ng Canada *Abril 2 ** Bethany Joy Lenz, Amerikanong artista at mang-aawit **Raghav, mang-aawit ng Canada *Abril 3 - Arfius Arf, British artist *Abril 5 - Michael A. Monsoor, tatanggap ng American Medal of Honor (d. 2006) *Abril 6 - Eliza Coupe, Amerikanong artista ** Lucas Licht, football ng Argentina [12] *Abril 7 **Suzann Pettersen, Norwegian golfer **Terrell Roberts, manlalaro ng putbol sa Amerika (d. 2019) *Abril 8 **Frédérick Bousquet, manlalangoy na Pranses ** Taylor Kitsch, artista at modelo ng Canada **Ofer Shechter, artista ng Israel *Abril 9 ** Milan Bartovič, manlalaro ng hockey ng Slovak ** Eric Harris, Amerikanong mamamatay-tao (d. 1999) ** Ireneusz Jeleń, manlalaro ng putbol sa Poland * Abril 10 ** Gretchen Bleiler, American snowboarder ** Yves V, Belgian DJ at Producer ** Laura Bell Bundy, Amerikanong artista at mang-aawit ** Liz McClarnon, mang-aawit ng British ** Michael Pitt, artista ng Amerikano ** Timmy Williams, Amerikanong artista at komedyante *Abril 11 - Alessandra Ambrosio, modelo ng Brazil *Abril 12 **Paul Rust, Amerikanong artista at komedyante **Tulsi Gabbard, politiko ng Amerika *Abril 13 - Brenden Shucart, American HIV / AIDS at aktibista sa karapatan sa LGBT, artista, at manunulat *Abril 14 - Shinjiro Koizumi, politiko ng Hapon *Abril 17 - Hanna Pakarinen, mang-aawit ng Finnish *Abril 18 **Jang Na-ra, artista at mang-aawit ng Korea **Audrey Tang, Taiwanese software programmer *Abril 19 **Saskia de Brauw, Dutch model at artist **Hayden Christensen, artista ng Canada-American **Troy Polamalu, manlalaro ng putbol sa Amerika **Catalina Sandino Moreno, aktres ng Colombia *Abril 21 - Stephanie Larimore, modelo ng Amerikano *Abril 22 - Ken Dorsey, manlalaro ng putbol sa Amerika *Abril 23 - [[Michelle Knight]], Amerikanong may-akda at nakaligtas sa pagkidnap *Abril 25 **[[Felipe Massa]], nagmamaneho ng kotse sa lahi ng Brazil **John McFall, British paralympic sprinter **Anja Pärson, Suweko alpine skier **Krzysztof Tuduj, politiko ng Poland *Abril 26 **Matthieu Delpierre, manlalaro ng putbol sa Pransya **Mariana Ximenes, artista sa Brazil *Abril 27 - Sandy Mölling, Aleman na mang-aawit ng pop * Abril 28 - [[Jessica Alba]], Amerikanong aktres at negosyanteng babae * Abril 29 **Alex Vincent, artista ng Amerikano **Kunal Nayyar, artista ng British-Indian **George McCartney, British footballer *Abril 30 - Emma Pierson, American Television Actress ===Mayo=== [[File:Stephen Amell 2016.jpg|120px|thumb|[[Stephen Amell]]]] *Mayo 1 **Alexander Hleb, manlalaro ng putbol sa Belarus ** Wes Welker, manlalaro ng putbol sa Amerika *Mayo 2 **Robert Buckley, artista ng Amerikano **Rina Satō, artista ng boses ng Hapon *Mayo 3 **Farrah Franklin, Amerikanong mang-aawit **Natalie Tong, artista ng Hong Kong **U; Nee, mang-aawit at artista sa Timog Korea (d. 2007) *Mayo 4 **Jason Kander, politiko ng Amerika at podcaster **Jacques Rudolph, cricketer ng South Africa *Mayo 5 **Chris Duncan, Amerikanong baseball player (d. 2019) **[[Craig David]], mang-aawit ng Ingles ** Danielle Fishel, artista ng Amerika **Zach McGowan, artista ng Amerikano *Mayo 8 **Stephen Amell, artista ng Canada **Andrés Romero, manlalaro ng golp sa Argentina *Mayo 11 ** Lauren Jackson, manlalaro ng basketball sa Australia **Daisuke Matsui, manlalaro ng putbol sa Hapon **Dusán Mukics, mamamahayag ng Slovene at reporter sa Hungary **Terry Pheto, artista sa South Africa **Austin O'Brien, Amerikanong artista at litratista *Mayo 12 **Rami Malek, artista ng Amerikano ** Kentaro Sato, kompositor ng Hapon ** [[Dennis Trillo]], aktor ng Filipino *Mayo 13 **Sunny Leone, Canadian pornstar at aktres ng Bollywood **Rebecka Liljeberg, artista sa Sweden ** Jimmy Wang Yang, propesyonal na mambubuno ng Korea *Mayo 15 ** Patrice Evra, putbolista ng Pransya na isinilang sa Senegal **Jamie-Lynn Sigler, artista ng Amerika **Zara Tindall, British elite equestrienne * Mayo 16 - Joseph Morgan, artista sa English ** Dimitri Vegas, Belgian DJ, Producer at kalahati ng Dimitri Vegas at Tulad ni Mike * Mayo 17 - Shiri Maimon, Israeli pop / R & B singer, TV show host at artista *Mayo 18 **Hamish Macdonald, mamamahayag sa broadcast ng Australia at nagtatanghal ng balita ** Adam Green, Amerikanong mang-aawit-songwriter *Mayo 19 **Sani Bečirovič, manlalaro ng basketball sa Slovenian **Bong Tae-gyu, artista ng South Korea **Klaas-Erik Zwering, manlalangoy na Dutch ** [[Georges St-Pierre]], Canadian mixed martial arts fighter *Mayo 20 **Iker Casillas, Spanish footballer **Rachel Platten, Amerikanong mang-aawit-songwriter **Lindsay Taylor, Amerikanong manlalaro ng basketball **Mark Winterbottom, driver ng karera sa Australia *Mayo 21 ** Josh Hamilton, Amerikanong baseball player **Anna Rogowska, Polish pol vaulter *Mayo 22 ** Daniel Bryan, Amerikanong propesyonal na manlalaban **Melissa Gregory, American figure skater *Mayo 23 ** Tim Robinson, Amerikanong artista at komedyante **Charles Rogers, American football player (d. 2019) *Mayo 24 ** Andy Lee, komedyan at musikero ng Austraian **Penny Taylor, manlalaro ng baseball sa Australia *Mayo 25 - Logan Tom, Amerikanong volleyball player. *Mayo 26 **Anthony Ervin, Amerikanong manlalangoy **Isaac Slade, Amerikanong mang-aawit at manunugtog ng kanta sa Amerika *Mayo 27 - Alina Cojocaru, Romanian ballerina *Mayo 28 ** Laura Bailey, artista ng boses ng Amerika ** Aaron Schock, politiko ng Amerika *Mayo 29 **Justin Chon, artista ng Amerikano **Andrey Arshavin, manlalaro ng putbol sa Russia **Brian Simnjanovski, American football player (d. 2009) **Alton Ford, American basketball player (d. 2018) * Mayo 30 - Remy Ma, Amerikanong rapper * Mayo 31 - Jake Peavy, Amerikanong baseball player ===Hunyo=== [[File:Chris Evans SDCC 2014.jpg|thumb|right|120px|[[Chris Evans]]]] *Hunyo 1 ** Carlos Zambrano, manlalaro ng baseball ng Venezuelan ** Brandi Carlile, Amerikanong mang-aawit at manunulat ng kanta ** Amy Schumer, Amerikanong komedyante, artista, at tagasulat ng iskrip **Johnny Pemberton, Amerikanong artista at komedyante *Hunyo 3 **Rich Rundles, American baseball player (d. 2019) **Mike Adam, curler sa Canada *Hunyo 4 ** T.J. Miller, komedyanteng Amerikano, artista, at tagasulat ng iskrin **Giourkas Seitaridis, Greek footballer **Natalia Vodopyanova, manlalaro ng basketball sa Russia *Hunyo 5 - Jade Goody, bituin sa reality show ng British (d. 2009) *Hunyo 6 - Johnny Pacar, artista ng Amerikano *Hunyo 7 **Enzo Fortuny, aktor ng boses ng Mexico **Larisa Oleynik, artista ng Amerika ** Anna Kournikova, manlalaro ng tennis sa Russia *Hunyo 8 **Rachel Held Evans, kolumnistang Amerikanong Kristiyano, blogger at may-akda (d. 2019) **Alex Band, musikero ng Amerika ** Sara Watkins, American violinist **Ai Nonaka, Japanese artista ng boses *Hunyo 9 **[[Vic Chou]], aktor ng Taiwan, mang-aawit, at modelo **Celina Jaitly, artista ng India ** [[Natalie Portman]], artista ng Israel-Amerikano ** Anoushka Shankar, musikero ng Britain at anak na babae ni Ravi Shankar *Hunyo 10 **Hoku Ho, mang-aawit at musikero ng Hawaii **Burton O'Brien, taga-football na Scottish ** [[Arwind Santos]], Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball **Jonathan Bennett, Amerikanong artista at modelo *Hunyo 12 **Adriana Lima, modelo ng Brazil **John Gourley, Amerikanong musikero at mang-aawit **Jeremy Howard, artista ng Amerikano *Hunyo 13 - Chris Evans, artista ng Amerikano *Hunyo 14 - Lonneke Engel, modelo ng Dutch *Hunyo 15 **Veljo Reinik, artista sa Estonia **Haley Scarnato, Amerikanong mang-aawit **Maxey Whitehead, artista ng boses ng Amerikano *Hunyo 16 **Ben Kweller, Amerikanong musikero ** Joe Saunders, Amerikanong baseball player *Hunyo 17 - Amrita Rao, artista ng India *Hunyo 18 **Ella Chen, mang-aawit na Taiwanese ** Yurin, artista ng Hapon, artista ng boses at mang-aawit *Hunyo 20 - Alisan Porter, Amerikanong mang-aawit at artista *Hunyo 21 **Simon Delestre, French equestrian **Brandon Flowers, Amerikanong mang-aawit at keyboardist **İbrahim Öztürk, putbolista ng Turkey *Hunyo 22 **Mathias Abel, German footballer **Monty Oum, Amerikanong animator, direktor, at tagasulat (d. 2015) **Chris Urbanowicz, British gitarista **Péter Bajzát, putbolista ng Hungarian *Hunyo 23 **[[Mikey Bustos]], Pilipinong mang-aawit at komedyante sa Canada ** Joe Taslim, artista ng Indonesia at artista ng martial **Antony Costa, mang-aawit ng Ingles **Shi Xin Hui, mang-aawit ng Malaysia **Björn Schlicke, putbol ng Aleman *Hunyo 24 **Júnior Assunção, Brazilian mixed martial artist **Tilky Jones, Amerikanong mang-aawit at artista **Cris Lankenau, artista ng Amerikano **Vanessa Ray, Amerikanong aktres at mang-aawit *Hunyo 25 **Simon Ammann, Swiss ski jumper ** Carlo Prater, Brazilian mixed martial artist **Sheridan Smith, aktres na Ingles *Hunyo 27 **Sam Hoare, British artista at direktor **Majida Issa, aktres ng Colombia **John Driscoll, artista ng Amerikano **Cléber Santana, Brazilian footballer (d. 2016) *Hunyo 28 ** Jon Watts, direktor ng pelikula sa Amerika, tagagawa at tagasulat ng iskrin ** Mara Santangelo, Italyano na manlalaro ng tennis *Hunyo 29 ** Joe Johnson, Amerikanong manlalaro ng basketball **Maria Maya, artista ng Brazil **Marijo Šivolija, boksingero ng Croatia *Hunyo 30 - Tom Burke, artista sa Ingles ===Hulyo=== * Hulyo 1 - [[Orlando Cruz]], Puerto Rican boxer * Hulyo 2 **Paul Anthony Finn, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Ireland **Alex Koroknay-Palicz, Amerikanong aktibista *Hulyo 3 **Evgeny Postny, grandmaster ng chess ng Israel **Tevita Leo-Latu, putbolista ng liga sa rugby sa New Zealand *Hulyo 4 - Tahar Rahim, artista ng Pransya *Hulyo 5 **Gianne Albertoni, modelo ng Brazil **Ryan Hansen, artista ng Amerikano *Hulyo 6 - Nnamdi Asomugha, manlalaro ng putbol sa Amerika *Hulyo 7 **Brad James, artista ng Amerika **Lance Gross, Amerikanong artista, modelo at litratista **Omar Naber, taga-Slovenian na mang-aawit, manunulat ng kanta at manlalaro ng gitara **Mahendra Singh Dhoni, cricketer ng India **Synyster Gates, Amerikanong gitarista *Hulyo 8 **Oka Antara, rapper ng Indonesia at artista **Lance Gross, Amerikanong artista, modelo at litratista ** Anastasia Myskina, manlalaro ng tennis sa Russia *Hulyo 10 - Aleksandar Tunchev, Bulgarian footballer *Hulyo 11 **Andre Johnson, manlalaro ng putbol sa Amerika **Susana Barreiros, hukom ng Venezuelan *Hulyo 12 **Bojana Novakovic, artista ng Serbiano-Australia **Rebecca Hunter, Ingles na mang-aawit at artista **Maya Sar, mang-aawit ng Bosnia *Hulyo 13 **Hassan Al Kontar, Syrian refugee **Ágnes Kovács, manlalangoy na Hungarian **Fran Kranz, artista ng Amerikano *Hulyo 14 **Milow, mang-aawit na manunulat ng kanta sa Belgian **Lee Mead, artista sa Britain **Khaled Aziz, putbolista ng Saudi Arabia *Hulyo 15 **Peter Odemwingie, manlalaro ng putbol sa Nigeria ** Taylor Kinney, Amerikanong artista at modelo **Norhafiz Zamani Misbah, putbolista ng Malaysia **OC Ukeje, artista ng Nigeria, modelo at musikero *Hulyo 17 ** [[Mélanie Thierry]], Pranses na artista **Qin Lan, artista ng Tsino, modelo, at mang-aawit **Jeremy Chan, Singaporean aktor, mang-aawit at host * Hulyo 18 ** Joel Spira, aktor ng Sweden ** Michiel Huisman, artista ng Olandes, musikero at manunulat ng kanta * Hulyo 19 ** Didz Hammond, bassist / backing vocalist ** Nikki Osborne, artista sa Australia ** Anderson Luiz de Carvalho, putbolista ng Brazil * Hulyo 20 ** Damien Delaney, putbolista ng Ireland ** Dayang Nurfaizah, mang-aawit ng Malaysia * Hulyo 21 **Paloma Faith, English singer, songwriter at aktres **Stefan Schumacher, siklista ng Aleman ** Blake Lewis, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta at beatboxer **Chrishell Stause, artista ng Amerika ** Davide Perino, artista ng Italyano at artista sa boses **Joaquín, Espanyol na putbolista *Hulyo 22 **Clive Standen, artista ng Hilagang Irlanda **Josh Lawson, artista sa Australia *Hulyo 23 - Jarkko Nieminen, manlalaro ng tennis sa Finnish *Hulyo 24 **Summer Glau, artista ng Amerika **Doug Bollinger, cricketer ng Australia *Hulyo 25 **Jani Rita, Finnish ice hockey player ** Finn Bálor (aka Fergal Devitt), propesyonal na tagapagbuno ng Ireland ** Kizito Mihigo, mang-aawit ng ebanghelyo sa Rwandan, organista at aktibista para sa kapayapaan *Hulyo 26 - [[Maicon Douglas Sisenando]], putbolista sa Brazil *Hulyo 27 **Dash Snow, American artist (d. 2009) **Li Xiaopeng, Chinese gymnast **Dan Jones, British historian *Hulyo 29 **Dyana Liu, artista ng Amerika ** [[Fernando Alonso]], Spanish double Formula 1 world champion *Hulyo 30 ** [[Hope Solo]], ang dating tagapangalaga ng soccer ng Amerika. ** Chandra Prakash Gharti, politiko ng Nepal ** Lisa Wilhoit, artista ng Amerika ** Nicky Hayden, American motor racer (d. 2017) * Hulyo 31 ** Mesut Kurtis, British Turkish Islamic singer ** M. Shadows, Amerikanong mang-aawit (Avenged Sevenfold) ** Eric Lively, artista ng Amerika ** Vernon Carey, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Ira Losco, mang-aawit ng Maltese ===Agosto=== [[File:Meghan Markle - 2018 (cropped).jpg|thumb|right|120px|Meghan, Duchess of Sussex]] *August 1 - Jordan Wall, artista ng Amerikano **August 3 **Fikirte Addis, taga-disenyo ng fashion na taga-Ethiopia **Travis Willingham, pelikulang Amerikano, artista sa telebisyon at boses *August 4 **Hadson da Silva Nery, footballer ng Brazil **Abigail Spencer, artista ng Amerika **Marques Houston, Amerikanong mang-aawit at artista (IMx) **[[Meghan, Duchess of Sussex]], British prinsesa at artista ng Amerika **Florian Silbereisen, Aleman na mang-aawit at nagtatanghal ng telebisyon *August 5 **Anna Rawson, propesyonal na manlalaro ng golp sa Australia **Carl Crawford, outfielder ng American [[Major League Baseball]] **Rachel Scott, biktima ng pagpatay sa Amerikano (d. 1999) **Kō Shibasaki, mang-aawit at artista ng Hapon **Travie McCoy, Amerikanong kahaliling artista ng hip-hop *August 6 **Vitantonio Liuzzi, driver ng karera sa Italya **Leslie Odom Jr., Amerikanong artista at mang-aawit *August 8 **[[Roger Federer]], Swiss tennis player **Meagan Mabuti, artista ng Amerikano **Kaori Iida, mang-aawit at artista ng Hapon **Harel Skaat, mang-aawit ng Israel *August 9 - Li Jiawei, manlalaro ng tennis table ng Singapore *August 10 **Natsumi Abe, Japanese singer at artista **Taufik Hidayat, manlalaro ng badminton ng Indonesia **Malek Mouath, footballer ng Saudi Arabia *August 11 - Sandi Thom, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Scottish *August 12 **Djibril Cissé, Pranses na putbolista **Steve Talley, artista ng Amerikano *August 14 **Paul Gallen, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia ** Scott Lipsky, Amerikanong manlalaro ng tennis [13] ** Ray William Johnson, Amerikanong artista, komedyante, rapper at YouTuber ** [[Kofi Kingston]], propesyonal na mambubuno ng Ghana **[[Milagros Uceda]], Player ng volleyball ng peru *August 15 **Tosyn Bucknor, personalidad ng media ng Nigeria (d. 2018) **Brendan Hansen, Amerikanong manlalangoy **Song Ji-hyo, artista sa Timog Korea **Oh Jin-hyek, mamamana ng Timog Korea *August 17 - Chris New, artista sa English *August 18 - Jan Frodeno, triathlete ng Aleman *August 20 - Ben Barnes, aktor ng ingles (Prince Caspian) *August 21 **Jarrod Lyle, manlalaro ng golp sa Australia (d. 2018) ** Mai Aizawa, artista ng boses ng Hapon **Ross Thomas, artista ng Amerikano ** Winklevoss twins, mga negosyanteng internet sa Amerika at mga rower *Agosto 22 - [[Ross Marquand]], artista sa Amerika ([[The Walking Dead]]) *August 24 **Jiro Wang, Taiwanese na artista at mang-aawit (Fahrenheit) **Chad Michael Murray, artista ng Amerikano *August 25 **[[Rachel Bilson]], artista ng Amerika **Shiva Keshavan, piloto ng luge ng India *August 26 - Nico Muhly, kontemporaryong kompositor ng klasikal na Amerikano *August 27 - Patrick J. Adams, artista at direktor ng Canada *August 28 **Charlie Frye, American [[National Football League]] quarterback **Jake Owen, American country music-songwriter ng bansa *August 29 ** Jay Ryan, artista ng New Zealand ** Karim Darwish, manlalaro ng kalabasa sa Egypt ===Setyembre=== [[File:Beyoncé - Tottenham Hotspur Stadium - 1st June 2023 (5 of 118) (52945900006) (cropped).jpg|thumb|right|120px|Beyoncé]] *Setyembre 1 **Park Hyo-shin, mang-aawit ng Korea **Clinton Portis, manlalaro ng putbol sa Amerika *Setyembre 3 - Fearne Cotton, nagtatanghal ng telebisyon sa Britain *Setyembre 4 **Jero, American-born Japanese enka singer **[[Beyoncé]], Amerikanong aktres at mang-aawit ng R & B ([[Destiny's Child]]) **Lacey Mosley, nangungunang vocalist ng Amerika (Flyleaf) *Setyembre 6 - Yumiko Cheng, mang-aawit ng Hong Kong *Setyembre 7 **Natalie McGarry, pulitiko ng Scottish National Party at Miyembro ng Parlyamento na nahatulan sa pandarambong [14] **Athena Karkanis, artista ng Canada, artista ng boses at mang-aawit *Setyembre 8 **Dan Fredinburg, American Google executive **Jonathan Taylor Thomas, artista ng Amerikano *Setyembre 9 ** Julie Gonzalo, artista at prodyuser ng Argentina-Amerikano ** Nancy Wu, artista ng Hong Kong *Setyembre 10 - Marco Chiudinelli, manlalaro ng tennis sa Switzerland * Setyembre 11 ** Dylan Klebold, Amerikanong mamamatay-tao (d. 1999) ** Charles Kelley, American country music-songwriter at founding member ng [[Lady Antebellum]] *Setyembre 12 **[[Jennifer Hudson]], Amerikanong mang-aawit at artista ** Hosea Chanchez, Amerikanong artista ng The Game *Setyembre 13 - Angelina Love, isang propesyonal na mambubuno sa Canada *Setyembre 14 **Jordi Mestre, Espanyol na artista at modelo **Ashley Roberts, Amerikanong mang-aawit ([[The Pussycat Dolls]]) **Miyavi, musikero ng Hapon *Setyembre 15 - Ben Schwartz, artista ng Amerikano, artista ng boses, komedyante, manunulat, direktor, at tagagawa *Setyembre 16 **Alexis Bledel, Amerikanong artista at modelo **Fan Bingbing, artista ng Tsino **Nazril Irham, mang-aawit ng Indonesia *Setyembre 18 - [[Jennifer Tisdale]], artista ng Amerika *Setyembre 21 ** Nicole Richie, Amerikanong artista, mang-aawit at sosyal ** Phoenix Marie, Amerikanong artista sa pornograpiya ** Sarah Whatmore, English singer-songwriter [15] *Setyembre 22 **Ashley Eckstein, Amerikanong artista, boses na artista, at taga-disenyo ng fashion **Alexei Ramírez, manlalaro ng baseball ng Cuba *Setyembre 23 **Misti Traya, artista ng Amerika **Natalie Horler, Aleman na mang-aawit (Cascada) **Robert Doornbos, Dutch racing driver *Setyembre 25 **Lee Norris, artista ng Amerikano ** Rocco Baldelli, Amerikanong baseball player **Van Hansis, artista ng Amerikano **Shane Tutmarc, Amerikanong mang-aawit ng awit (Dolour) *Setyembre 26 **[[Christina Milian]], mang-aawit at artista ng Amerikanong R & B **[[Serena Williams]], Amerikanong manlalaro ng tennis **Ayumi Tsunematsu, artista ng boses ng Hapon *Setyembre 27 - Anand Giridharadas, manunulat ng Amerikano *Setyembre 28 - Melissa Claire Egan, Amerikanong artista *Setyembre 29 **Shay Astar, Amerikanong artista, mang-aawit, at manunulat ng kanta **Suzanne Shaw, mang-aawit ng Britanya (Listen'Say) at artista *Setyembre 30 **Cecelia Ahern, may-akdang Irish at anak na babae ni Bertie Ahern, dating Taoiseach **Dominique Moceanu, Romanian-American gymnast **Ashleigh Aston Moore, Amerikanong batang artista (d. 2007) ===Oktubre=== *Oktubre 1 **Rupert Friend, English actor, director, screenwriter at prodyuser **Roxane Mesquida, French Actress *Oktubre 3 **Zlatan Ibrahimović, putbolista sa Sweden **Seth Gabel, Amerikanong artista *Oktubre 4 - Paulien van Deutekom, Dutch speed skater (d. 2019) *Oktubre 5 - Enrico Fabris, Italyano na skater ng bilis *Oktubre 7 - Austin Eubanks, American motivational speaker (d. 2019) *Oktubre 8 **Chris Killen, putbolista ng New Zealand **Ryuji Sainei, artista ng Hapon ** Ruby, mang-aawit na taga-Egypt *Oktubre 9 **Zachery Ty Bryan, Amerikanong artista at prodyuser **Ryoichi Maeda, Japanese footballer *Oktubre 10 - Una Healy, Irish na mang-aawit (The Saturdays) *Oktubre 11 **Beau Brady, artista ng Australia. *Oktubre 12 **Engin Akyürek, aktor ng Turkey **Tom Guiry, artista ng Amerikano **Brian J. Smith, artista ng Amerikano *Oktubre 13 - Kele Okereke, English singer (Bloc Party) *Oktubre 14 - Ruslan Alekhno, mang-aawit ng Russia-Belarusian *Oktubre 15 **[[Elena Dementieva]], manlalaro ng tennis sa Russia **Guo Jingjing, diver ng Intsik *Oktubre 16 **Boyd Melson, American boxer **Caterina Scorsone, artista sa Canada *Oktubre 17 - Tsubasa Imai, Japanese artista, mang-aawit at mananayaw (Tackey & Tsubasa) *Oktubre 19 - [[Christian Bautista]], Pilipinong mang-aawit, artista, host, at modelo *Oktubre 20 **Willis McGahee, manlalaro ng putbol sa Amerika **Stefan Nystrand, manlalangoy sa Sweden *Oktubre 21 - Nemanja Vidić, manlalaro ng putbol sa Serbiano *Oktubre 22 - Michael Fishman, artista ng Amerikano *Oktubre 23 **Olivier Occéan, putbolista sa Canada **Huo Siyan, artista ng Tsino *Oktubre 24 **Tila Tequila, modelo ng Vietnamese-American at mang-aawit **Mallika Sherawat, aktres ng India *Oktubre 25 **Shaun Wright-Phillips, English footballer **Hiroshi Aoyama, Japanese motor road racer *Oktubre 26 **Guy Sebastian, orihinal na mang-aawit na [[Australian Idol 2003]] ** Sam Brown, Amerikanong artista at komedyante *Oktubre 28 **Milan Baroš, Czech footballer **Dwayne Cameron, artista ng New Zealand ** Noah Galloway, Amerikanong dating sundalo at patimpalak mula sa Dancing With The Stars *Oktubre 29 ** Jonathan Brown, pinuno ng footballer ng Australia **Amanda Beard, Amerikanong manlalangoy ** [[Angelika Dela Cruz]], Pilipinong artista at mang-aawit *Oktubre 30 **Chris Clemons, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Fiona Dourif, Amerikanong artista, anak ni Brad Dourif **Jun Ji-hyun, artista sa South Korea **[[Ivanka Trump]], modelo ng Amerikano *Oktubre 31 ** Selina Ren, miyembro ng Taiwanese girl-group na S.H.E **Irina Denezhkina, manunulat ng Russia **Frank Iero, Amerikanong gitarista (My Chemical Romance) ===Nobyembre=== *Nobyembre 1 ** Matt Jones, Amerikanong artista at komedyante ** LaTavia Roberson, Amerikanong mang-aawit (Destiny's Child) *Nobyembre 2 **Tatiana Totmianina, Russian figure skater ** Katharine Isabelle, aktres ng Candanian **Esha Deol, aktres at modelo ng India *Nobyembre 3 **Blair Chenoweth, American beauty queen **Jackie Gayda, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Nobyembre 4 **Lakshmi Menon, modelo ng India **Vince Wilfork, manlalaro ng putbol sa Amerika **Paul Tucker artist ng comic-book ng Canada *Nobyembre 6 - Cassie Bernall, biktima ng pagpatay sa Amerikano (d. 1999) *Nobyembre 8 ** Joe Cole, English footballer **Azura Skye, artista ng Amerika *Nobyembre 9 - [[Scottie Thompson (aktor)|Scottie Thompson]], Amerikanong pelikula, telebisyon at artista sa entablado *Nobyembre 10 **Tony Blanco, Dominican baseball player **Jason Dunham, tatanggap ng American Medal of Honor (d. 2004) **Alison Waite, modelo ng Amerikano **Perla Liberatori, artista ng boses ng Italyano *Nobyembre 11 **Natalie Glebova, Canadian beauty queen **Raphael Gualazzi, Italyanong mang-aawit at piyanista, [[Eurovision Song Contest 2011]] runner-up **Susan Kelechi Watson, artista ng Amerika **[[Ang namamana na Grand Duke ng Luxembourg]] *Nobyembre 13 **[[Mark Cardona]], Pilipinong manlalaro ng basketball **Shawn Yue, aktor at mang-aawit ng Hong Kong **Kirsten Presyo, Amerikanong artista sa pornograpiya *Nobyembre 14 - Russell Tovey, artista ng Britain *Nobyembre 15 - Lorena Ochoa, manlalaro ng golp sa Mexico *Nobyembre 16 - Caitlin Glass, artista ng boses ng Amerikano *Nobyembre 17 **Sarah Harding, British singer (Girls Aloud) **Doug Walker, Amerikanong artista, komedyante, kritiko ng pelikula, personalidad sa internet, at tagagawa ng pelikula *Nobyembre 18 **Allison Tolman, artista ng Amerika **Christina Vidal, Amerikanong artista **Nasim Pedrad, artista ng Iranian-Amerikano at komedyante *Nobyembre 19 - Yfke Sturm, modelo ng Dutch *Nobyembre 20 **Carlos Boozer, American basketball player ** Scott Hutchison, mang-aawit na taga-Scotland, manunulat ng kanta, gitarista at artist (d. 2018) **Andrea Riseborough, aktres ng Ingles **Kimberley Walsh, British singer ([[Girls Aloud]]) *Nobyembre 21 ** Bryant McFadden, manlalaro ng putbol sa Amerika **Ainārs Kovals, tagapaghagis ng Latvian javelin *Nobyembre 22 **Ben Adams, mang-aawit ng Britanya ([[A1]]) **Seweryn Gancarczyk, putbolista sa Poland **Song Hye-kyo, artista sa South Korea *Nobyembre 24 - Lindsey Doe, Amerikanong sexologist at video blogger *Nobyembre 25 ** [[Xabi Alonso]], Spanish footballer ** [[Barbara Pierce Bush]], anak na babae ng Pangulo ng Estados Unidos na si George W. Bush ** [[Jenna Bush Hager]], anak na babae ng Pangulo ng Estados Unidos na si George W. Bush *Nobyembre 26 ** [[Natasha Bedingfield]], mang-aawit ng British ** Jon Ryan, manlalaro ng putbol sa Pambansang Football sa Canada mula sa Regina, Saskatchewan ** Aurora Snow, Amerikanong pornograpikong artista * Nobyembre 27 ** Bruno Alves, Portuguese footballer *Nobyembre 29 **Kimberly Cullum, artista ng Amerika **John Milhiser, Amerikanong artista at komedyante **Bakhyt Sarsekbayev, Kazakh Olympic boxer ===Disyembre=== [[File:Britney Spears.jpg|thumb|right|120px|[[Britney Spears]]]] [[File:Crop of Kyrsten Ritter by Gage Skidmore 2.jpg|120px|thumb|[[Krysten Ritter]]]] *Disyembre 1 - [[Seb Dance]], politiko sa Ingles *Disyembre 2 - [[Britney Spears]], Amerikanong mang-aawit at aliw *Disyembre 3 **[[Liza Lapira]], artista ng Amerika **[[David Villa]], Espanyol na putbolista **Brian Bonsall, artista ng Amerikano **Tyjuan Hagler, manlalaro ng putbol sa Amerika *Disyembre 4 **Lila McCann, Amerikanong mang-aawit *Disyembre 6 - Lior Suchard, Israelistang mentalista *Disyembre 8 - Philip Rivers, manlalaro ng putbol sa Amerika *Disyembre 9 - Dia Mirza, aktres ng Bollywood *Disyembre 11 **[[Nikki Benz]], aktres ng pornograpikong taga-Ukraine ** [[Hamish Blake]], isang komedyante sa Australia, artista, at may-akda **Jeff McComsey, American artist **[[Halina Perez]], Pilipinong artista (d. 2004) ** Kevin Phillips, artista ng pelikula sa Amerika **Javier Saviola, manlalaro ng soccer sa Argentina **Zacky Vengeance, American gitarista (Avenged Sevenfold) *Disyembre 12 - Spencer Johnson, manlalaro ng NFL *Disyembre 13 - [[Amy Lee]], Amerikanong piyanista / mang-aawit ng kanta ([[Evanescence]]) *Disyembre 14 - Amber Chia, modelo ng Malaysia at artista *Disyembre 15 **Donal Coonan, nagtatanghal ng UK para sa webshow ng [[Channel 4 (UK)|Channel 4]] na itoisaknife ** Michelle Dockery, artista sa Britain **Thomas Herrion, Amerikanong manlalaro ng putbol (d. 2005) **Roman Pavlyuchenko, manlalaro ng putbol sa Russia **Firman Utina, manlalaro ng putbol sa Indonesia *Disyembre 16 **Krysten Ritter, Amerikanong artista, musikero, may akda, at modelo **Gaby Moreno, mang-aawit ng Guatemalan **A. J. Allmendinger, American car car driver *Disyembre 17 **Houari Manar, Algerian raï singer (d. 2019) **Wacław Kiełtyka, Polish na musikero at kompositor *Disyembre 20 - Leo Bertos, putbolista ng New Zealand *Disyembre 21 - Cristian Zaccardo, Italyano na putbolista *Disyembre 24 - Dima Bilan, Russian pop-singer * Disyembre 26 - Nikolai Nikolaeff, artista sa Australia * Disyembre 27 ** Jay Ellis, artista ng Amerikano ** Yuvraj Singh, cricketer ng India ** Emilie de Ravin, artista sa Australia * Disyembre 28 ** Elizabeth Jordan Carr, unang Amerikanong test-tube baby ** Sienna Miller, American-born English aktres ** Khalid Boulahrouz, Dutch footballer * Disyembre 29 ** Charlotte Riley, aktres ng Ingles ** Shizuka Arakawa, Japanese figure skater * Disyembre 30 ** [[Tal Karp]], dating Olympic soccer player ng Australia ** [[Michael Rodríguez (putbolista)|Michael Rodríguez]], taga-putbol ng Costa Rican ** Kyle Eckel, manlalaro ng American National Football League *Disyembre 31 **Ricky Whittle, artista sa English ** Matthew Pavlich, dating propesyonal na pamamahala sa Australyano ay naglalaro ng putbolista == Kamatayan == {{Expand section}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1981|*]] by3v0zr9c99lvcznvt4b7lbl7o5r052 1982 0 4940 2241647 2225985 2026-11-11T14:09:41Z Ivan P. Clarin 84769 2241647 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1982.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1982''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Biyernes|nagsisimula sa Biyernes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == {{Expand section}} * [[Nobyembre 14]] – Pinasimulan ni Reverend Caesar "Butch" Conde at ng mga kasama ang Bread of Life Ministries sa [[Miriam College]]. ==Kapanganakan== === Enero === [[File:Catherine,_Duchess_of_Cambridge_in_2019.jpg|thumb|right|120px|[[Catherine, Duchess of Cambridge]]]] [[Talaksan:Eddie Redmayne.jpg|120px|thumb|[[Eddie Redmayne]]]] [[Talaksan:Son Ye-jin in 2019.jpg|120px|thumb|[[Son Ye-jin]]]] *Enero 1 - David Nalbandian, manlalaro ng tennis sa Argentina *Enero 3 - Chisu, Finnish singer-songwriter *Enero 4 **Kang Hye-jung, aktres ng South Korea **Richard Logan, English footballer *Enero 5 **Janica Kostelić, tagapag-isketing ng Croatia **Vadims Vasiļevskis, Latvian javelin thrower *Enero 6 **Gilbert Arenas, American basketball player **Eddie Redmayne, artista sa English *Enero 7 *&Francisco Rodríguez, manlalaro ng baseball sa Venezuelan **Lauren Cohan, artista ng British-American **Ruth Negga, artista ng Ireland **Camilo Villegas, Colombian golfer *Enero 8 **Jonathan Cantwell, Australian racing cyclist (d. 2018) ** Gaby Hoffmann, artista ng Amerika *Enero 9 - [[Catherine, Duchess ng Cambridge]], prinsesa sa Britain *Enero 10 **Tavoris Cloud, Amerikanong dating propesyonal na boksingero **Misato Fukuen, Japanese artista ng boses ** Ana Layevska, ipinanganak sa Ukraine, mang-aawit at artista ng Mexico **Josh Ryan Evans, Amerikanong artista (d. 2002) *Enero 11 ** Ashley Taylor Dawson, mang-aawit at artista ng Ingles ** [[Son Ye-jin]] artista ng Timog Korea *Enero 13 **Guillermo Coria, manlalaro ng tennis sa Argentina **Ruth Wilson, aktres ng Ingles *Enero 14 **Caleb Followill, mang-aawit ng Amerikano **Víctor Valdés, manlalaro ng putbol sa Espanya *Enero 15 - Benjamin Agosto, Amerikanong tagapag-isketing *Enero 17 **David Blue, artista ng Amerikano ** [[Dwyane Wade]], Amerikanong propesyonal na manlalaro ng basketball *Enero 18 - Joanna Newsom, Amerikanong mang-aawit, harpa, piyanista at manunulat ng kanta *Enero 19 **Pete Buttigieg, Amerikanong politiko at kandidato ng Pangulo (Alkalde ng South Bend, Indiana) **Jodie Sweetin, Amerikanong artista *Enero 21 - Go Shiozaki, propesyonal na mambubuno ng Hapon *Enero 23 - Karol Bielecki, manlalaro ng handball ng Poland *Enero 25 **Noemi, mang-aawit na Italyano **Sho Sakurai, mang-aawit na Hapon * [[Enero 26]] &ndash; [[Eddie Redmayne]], Britong aktor *Enero 28 **Mirtel Pohla, aktres na Estonian **Ainett Stephens, pagkatao / modelo sa telebisyon ng Venezuelan *Enero 29 **[[Adam Lambert]], mang-aawit ng Amerikano **Heidi Mueller, artista ng Amerika *Enero 31 - [[Elena Paparizou]], Greek-Sweden na mang-aawit === Pebrero === *Pebrero 1 **Iness Chepkesis Chenonge, atleta ng Kenyan **Gavin Henson, manlalaro ng unyon sa rugby ng Welsh *Pebrero 2 **Li-Mei Chiang, artista sa Hapon **Filippo Magnini, manlalangoy na Italyano *Pebrero 3 **Vera Brezhneva, Ukrainian at Russian pop-singer at nagtatanghal ng telebisyon **Bridget Regan, artista ng Amerika *Pebrero 4 - Tomas Vaitkus, Lithuanian professional road racing cyclist *Pebrero 5 - Yū Kobayashi, artista sa boses ng Hapon *Pebrero 6 - Alice Eve, aktres ng Ingles *Pebrero 7 **Cory Doran, artista ng boses ng Canada at direktor **Delia Matache, Romanian singer *Pebrero 8 - Zersenay Tadese, Eritrean na malakihang track / road running atleta *Pebrero 9 - Ami Suzuki, mang-aawit na Hapon *Pebrero 10 **Justin Gatlin, Amerikanong atleta **Yoshimasa Hosoya, aktor ng boses ng Hapon **Mon Redee Sut Txi, atleta ng Malaysia *Pebrero 11 **Natalie Dormer, aktres ng Ingles **Neil Robertson, manlalaro ng snooker ng Australia *Pebrero 12 - Carter Hayden, artista ng Canada at artista sa boses *Pebrero 14 - Marián Gáborík, Czechoslovakian (ngayon ay Slovakia) na hockey player *Pebrero 16 - Lupe Fiasco, rapper ng Amerikano *Pebrero 17 **Adriano, footballer ng Brazil **Brooke D'Orsay, artista ng Canada at artista sa boses ** Daniel Merriweather, mang-aawit ng Australia *Pebrero 19 - Camelia Potec, Romanian swimmer *Pebrero 22 **Buğra Gülsoy, artista ng Turkey, arkitekto, direktor, graphic designer at litratista **Jenna Haze, Amerikanong pornograpikong artista *Pebrero 25 **Chris Baird, footballer ng Hilagang Irlanda **Maria Kanellis, Amerikanong propesyonal na mambubuno / modelo **Bert McCracken, Amerikanong mang-aawit *Pebrero 26 - Nate Ruess, Amerikanong mang-aawit ng awit *Pebrero 28 **Andres Nuiamäe, sundalong Estonian (d. 2004) **Natalia Vodianova, modelo ng Rusya, artista at pilantropo === Marso === [[File:Danica_Patrick_-_2017_Camping_World_500_-_Driver%27s_Parade_on_Pit_Road.jpg|thumb|right|120px|[[Danica Patrick]]]] *Marso 2 **Kevin Kurányi, manlalaro ng soccer sa Aleman **Henrik Lundqvist, goberender ng hockey sa Sweden **Ben Roethlisberger, manlalaro ng putbol sa Amerika *Marso 3 - [[Jessica Biel]], artista ng Amerika *Marso 4 **Landon Donovan, manlalaro ng soccer sa Amerika **Yasemin Mori, musikero ng Turkey *Marso 5 - Daniel Carter, manlalaro ng rugby sa New Zealand *Marso 6 - Stephen Jordan, English footballer *Marso 8 **Nicoleta Onel, Romanian gymnast ** Kat Von D, American tattoo artist na ipinanganak sa Mexico, reality star sa telebisyon, musikero at makeup artist *Marso 9 - Matt Bowen, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia *Marso 10 **Kwame Brown, Amerikanong manlalaro ng basketball **Thomas Middleditch, artista ng Canada * Marso 11 **Thora Birch, Amerikanong artista at tagagawa [20] **Lindsey McKeon, Amerikanong artista *Marso 13 **[[Gisela Mota Ocampo]], alkalde ng Temixco, Morelos, Mexico 2016 (pinaslang noong Enero 2, 2016) **[[Jamie Cox]], cricketer ng Australia *Marso 15 **Bobby Boswell, manlalaro ng soccer sa Amerika **Tom Budge, artista sa Australia ** Wilson Kipsang Kiprotich, Kenyan na malayuan na runner ** Daniel Richardsson, taga-Sweden na taga-bukid na taga-ski ng Sweden *Marso 17 - Herman Sikumbang, Indonesian gitarista (d. 2018) *Marso 18 - Adam Pally, Amerikanong artista at komedyante *Marso 19 **Hana Kobayashi, mang-aawit ng Venezuelan na may lahing Hapon. **[[Triana Iglesias]], modelong Norwegian at Playboy Cyber ​​Girl *Marso 20 **Erica Luttrell, artista sa Canada **Nick Blood, artista sa English **Nick Wheeler, musikero ng Amerika * Marso 21 **Maria Elena Camerin, Italyano na manlalaro ng tennis **Santino Fontana, Amerikanong artista at mang-aawit *Marso 22 **Chris Wallace, Amerikanong musikero at mang-aawit **Constance Wu, artista ng Amerika *Marso 23 **Tomasz Kuszczak, tagapamahala ng putbol sa Poland **Adam Thomson, manlalaro ng rugby sa New Zealand *Marso 24 - Kenichirou Ohashi, aktor ng boses ng Hapon *Marso 25 **Sean Faris, artista ng Amerikano **[[Danica Patrick]], American car car driver **Jenny Slate, Amerikanong aktres at komedyante *Marso 26 - Mikel Arteta, Spanish footballer at manager *Marso 30 **Jason Dohring, artista ng Amerikano ** Philippe Mexès, Pranses na putbolista **Javier Portillo, Espanyol na putbolista *Marso 31 **David Poisson, French alpine skier (d. 2017) **Tal Ben Haim, Israeli footballer **Chloé Zhao, direktor ng pelikula ng Tsino-Amerikano === Abril === [[File:Hayley Atwell by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|120px|[[Hayley Atwell]]]] [[File:Jacqui_Lawrence 3 (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Jacqueline Lawrence]]]] *Abril 1 **Taran Killam, Amerikanong artista at komedyante **Andreas Thorkildsen, tagapaghagis ng javelin na Norwegian **Róbert Vittek, manlalaro ng putbol sa Slovak * Abril 2 - David Ferrer, Espanyol na manlalaro ng tennis *Abril 3 ** Kasumi Nakane, Japanese gravure idol ** Cobie Smulders, artista sa Canada * Abril 5 ** Thomas Hitzlsperger, direktor ng football ng Aleman at dating putbolista ** [[Hayley Atwell]], artista ng British-American * Abril 6 ** Ilan Hall, chef ng Israel-Amerikano ** Miguel Ángel Silvestre, artista ng Espanya * Abril 9 ** Jay Baruchel, artista ng Canada at direktor ng pelikula ** Olímpio Cipriano, manlalaro ng basketball sa Angolan *Abril 10 ** [[Chyler Leigh]], artista ng Amerika **Nadia Meikher, mang-aawit na mezzo-soprano ng Ukranian *Abril 12 - Easton Corbin, mang-aawit ng musika sa bansa *Abril 13 **Nellie McKay, Amerikanong mang-aawit **Federico Crescentini, Sanmarinese football player (d. 2006) *Abril 14 - Larissa França, manlalaro ng volleyball sa beach sa Brazil * Abril 15 - Seth Rogen, artista ng Canada, komedyante, direktor ng pelikula at tagasulat ng iskrin *Abril 16 - Gina Carano, Amerikanong aktres, personalidad sa telebisyon, fitness model at isang dating mixed martial artist *Abril 18 **Scott Hartnell, manlalaro ng hockey ng Canada ** Marie-Élaine Thibert, mang-aawit ng Canada *Abril 19 ** - Ola Vigen Hattestad, skiing cross-country ng Norwegian Olimpiko ** - Si Cassandra Lee Morris, artista ng boses ng Amerika *Abril 20 - Keiichiro Nagashima, Japanese speed skater *Abril 21 - Claybourne Elder, artista ng Amerikano, mang-aawit, at manunulat *Abril 22 ** [[Kaká]], footballer ng Brazil ** Cassidy Freeman, Amerikanong artista at musikero ** Noriko Shitaya, Japanese artista ng boses * Abril 23 - Kyle Beckerman, Amerikanong putbolista [21] * Abril 24 - [[Kelly Clarkson]], Amerikanong mang-aawit *Abril 25 ** Monty Panesar, English cricketer ** [[Jacqueline Lawrence (kanisto)|Jacqueline Lawrence]], slalom kanistista ng australia *Abril 26 - Nadja Benaissa, Aleman na mang-aawit ng pop *Abril 27 - Brian Gallant, pulitiko sa Canada, Premier ng New Brunswick *Abril 28 - Harry Shum Jr., Costa Rican-American dancer at artista *Abril 30 **Lloyd Banks, rapper ng Amerikano ** [[Kirsten Dunst]], artista ng Amerika ** Drew Seeley, artista ng Canada, mang-aawit ng kanta at mananayaw === Mayo === [[File:Layal Abboud - Plaza Palace Ceremony - Beirut - July 2015 - Lebanon 15 (Cropped).jpg|thumb|120px|[[Layal Abboud]]]] *Mayo 1 **Jamie Dornan, aktor at modelo ng Hilagang Irlanda **Darijo Srna, manlalaro ng soccer sa Croatia *Mayo 3 - Rebecca Hall, artista ng British-American *Mayo 4 **Markus Rogan, manlalangoy na Austrian **Vera Schmidt, Hungarian na mang-aawit-songwriter *Mayo 6 **Miljan Mrdaković, Serbeng propesyonal na putbolista **Jason Witten, manlalaro ng putbol sa Amerika *Mayo 7 - Ákos Buzsáky, Hungarian footballer *Mayo 8 ** Mark Bedworth, putbolista sa unipormeng rugby sa Ingles **Adrián González, manlalaro ng baseball ng Mexico-Amerikano *Mayo 9 - Rachel Boston, Amerikanong artista *Mayo 10 **Jeremy Gable, Amerikanong manunulat ng dula **Adebayo Akinfenwa, English footballer *Mayo 11 **[[Cory Monteith]], artista ng Canada (d. 2013) **Jonathan Jackson, artista ng Amerikano *Mayo 13 - Oguchi Onyewu, manlalaro ng soccer sa Amerika *Mayo 14 **Ai Shibata, manlalangoy na Hapones **Anjelah Johnson, artista ng Amerika *Mayo 15 **Alexandra Breckenridge, Amerikanong artista, boses na artista, at litratista **Veronica Campbell-Brown, atleta ng Jamaican **Tatsuya Fujiwara, aktor ng Hapon **Jessica Sutta, Amerikanong mananayaw at mang-aawit **Layal Abboud, Lebanon na mang-aawit *Mayo 16 **[[Billy Crawford]], mang-aawit na Pilipino-Amerikano **Tiya Sircar, artista ng Amerika *Mayo 17 **Dylan Macallister, manlalaro ng soccer sa Australia **Tony Parker, French basketball player **[[Kaye Abad]], artista ng Filipino-American *Mayo 19 - Kevin Amankwaah, English footballer *Mayo 20 *Petr Čech, Czech footballer ** Jessica Raine, aktres ng Ingles **Lee Ryol-li, Korean-Japanese boxer **Donald Reignoux, artista ng Pransya *Mayo 22 **Hong Yong-jo, footballer ng Hilagang Korea **Erin McNaught, 2006 Miss Australia **Apolo Ohno, American short track speed skater at artista *Mayo 23 - Tristan Prettyman, American singer-songwriter *Mayo 25 **Justin Hodges, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia **Alexandr Ivanov, tagatapon ng Russian javelin ** Ezekiel Kemboi, atleta ng Kenyan *Mayo 26 - Yoko Matsugane, modelo ng Hapon *Mayo 27 - Michael de Grussa, musikero / komedyante sa Australia *Mayo 29 **Ana Beatriz Barros, modelo ng Brazil **Anita Briem, aktres na taga-Island === Hunyo === [[File:Isinbaeva.JPG|thumb|120px|[[Yelena Isinbayeva]]]] [[File:The Duke of Cambridge.jpg|thumb|120px|[[Prince William, Duke of Cambridge]]]] *Hunyo 1 - Justine Henin, manlalaro ng tennis sa Belgian *Hunyo 2 - Jewel Staite, artista ng Canada *Hunyo 3 - Yelena Isinbayeva, atleta ng Russia *Hunyo 4 - MC Jin, Amerikanong rapper *Hunyo 5 - Yoo In-na, artista ng South Korea *Hunyo 8 - Nadia Petrova, manlalaro ng tennis sa Russia [22] *Hunyo 10 **Laleh, Suweko na mang-aawit ng awit **Tara Lipinski, American figure skater **[[Princess Madeleine ng Sweden]] *Hunyo 11 **Eldar Rønning, ski-country skier ng Norwega ** Diana Taurasi, Amerikanong manlalaro ng basketball *Hunyo 12 - Jason David, Amerikanong manlalaro ng putbol *Hunyo 13 - Kenenisa Bekele, taga-Ethiopia na malayuan na runner *Hunyo 14 **Jamie Green, driver ng karera sa English ** Nicole Irving, manlalangoy sa Australia ** Luda Kroitor, taga-salsa dansa at tagapagturo na ipinanganak sa Moldavian **Lang Lang, pianistang Tsino *Hunyo 16 - [[Jodi Sta. Maria]], Pilipinong artista *Hunyo 17 **Ursula Ratasepp, aktres na Estonian **Jodie Whittaker, aktres ng Ingles *Hunyo 18 - Marco Borriello, manlalaro ng putbol sa Italya *Hunyo 19 - Mika Kamita, Japanese singer *Hunyo 21 **Jussie Smollett, artista sa Amerika [23] ** [[Prince William, Duke ng Cambridge]], tagapagmana ng Prince of Wales ** Danny Buijs, Dutch football manager at dating manlalaro * Hunyo 22 **Tetsuya Naito, propesyonal na tagapagbuno ng Hapon **Soraia Chaves, aktres at modelo sa Portugal *Hunyo 23 **Joona Puhakka, Finnish diver **Denys Shelikhov, manlalaro ng putbol sa Ukraine *Hunyo 24 **Natasa Dusev-Janics, Serbian-Hungarian sprint kanistista **Kevin Nolan, Ingles na propesyonal na putbolista *Hunyo 25 **Rain, South Korean singer-songwriter, artista, at tagagawa ng musika **Ryan Block, negosyante ng teknolohiya sa Amerika **Mikhail Youzhny, manlalaro ng tennis sa Russia **Cécile Cassel, Pranses na artista at mang-aawit *Hunyo 26 - Rosdin Wasli, putbolista ng Malaysia *Hunyo 27 **Takeru Shibaki, artista ng Hapon **[[Polo Ravales]], Pilipinong artista at modelo *Hunyo 28 **Jung Gyu-woon, artista ng South Korea **Grazi Massafera, aktres at modelo ng Brazil *Hunyo 29 **Lily Rabe, artista ng Amerika ** Colin Jost, Amerikanong artista, manunulat, at komedyante ** Ott Sepp, Estonian na artista, mang-aawit, manunulat at nagtatanghal ng telebisyon **Kwon Yul, artista ng South Korea *Hunyo 30 **Lizzy Caplan, artista ng Amerika **Büşra Pekin, aktres na Turko **Amer Delić, manlalaro ng tennis sa Bosnia === Hulyo === [[File:Tuba_B%C3%BCy%C3%BCk%C3%BCst%C3%BCn.jpg|thumb|120px|[[Tuba Büyüküstün]]]] [[File:Pendleton Ward at the Tomorrow Show.jpg|thumb|120px|[[Pendleton Ward]]]] [[File:Carl_Espen,_ESC2014_Meet_%26_Greet_07_(crop).jpg|thumb|120px|[[Carl Espen]]]] [[File:Priyanka Chopra at Dil Dhadakne Do promotions.jpg|thumb|120px|[[Priyanka Chopra]]]] [[File:Jared Padalecki by Gage Skidmore 3.jpg|thumb|120px|[[Jared Padalecki]]]] [[File:Paul Wesley by Gage Skidmore 4.jpg|thumb|120px|[[Paul Wesley]]]] [[File:Anna Paquin Comic-Con 2012.jpg|thumb|120px|[[Anna Paquin]]]] [[File:Allison Mack at ComicCon 2009 NN.jpg|thumb|120px|[[Allison Mack]]]] [[File:Yvonne strahovski (cropped).jpg|thumb|120px|[[Yvonne Strahovski]]]] * [[Hulyo 1]] ** [[Daniel Lee Chee Hun]], mang-aawit na Malaysian-Chinese ** [[Hilarie Burton]], Amerikanong aktres at VJ **[[Johann Tschopp]], Swiss mountain bike racer * Hulyo 2 - [[Beste Bereket]], aktres na Turko * [[Hulyo 3]] ** [[Kanika]], artista at mang-aawit ng India ** [[Steph Jones]], American singer-songwriter * [[Hulyo 4]] ** [[Antonio Reguero]], footballer ng Espanya ** [[Zoran Ljubinković]], Serbian footballer ** [[Hannah Harper]], artista at direktor ng pornograpiya ng Amerika ** [[Michael Sorrentino]], modelo ng Amerikano, aktor, at may-akda * [[Hulyo 5]] ** [[Javed Ali]], mang-aawit ng India ** [[Alberto Gilardino]], putbolista ng Italya ** [[Dave Haywood]], mang-aawit ng Amerikano ** [[Paíto]], footballer ng Mozambican ** [[Tuba Büyüküstün]], aktres na Turko ** [[Monica Day]], modelo ng Amerikano at mamamahayag ** [[Fabrício de Souza]], footballer ng Brazil ** [[Alexander Dimitrenko]], boksingero ng Ukrainiano-Aleman ** [[Julien Féret]], footballer ng Pransya ** [[Kate Gynther]], manlalaro ng polo ng tubig ng Australia ** [[Philippe Gilbert]], siklista ng Belgian Kate Gynther, manlalaro ng polo ng tubig sa Australia ** [[Dave Haywood]], American singer-songwriter at gitarista ** [[Javier Paredes]], footballer ng Espanya ** [[Szabolcs Perenyi]], footballer ng Romanian-Hungarian ** [[Beno Udrih]], manlalaro ng basketball sa Slovenia * [[Hulyo 6]] ** [[Brandon Jacobs]], manlalaro ng football ng Amerika ** [[Bree Robertson]], gymnast at aktres ng Australia ** [[Misty Upham]], Amerikanang aktres (d. 2014) ** [[Tay Zonday]], artista at mang-aawit ng Amerika * [[Hulyo 7]] ** [[Marcelo Calero]], diplomat ng Brazil at politiko ** [[Jan Laštůvka]], Czech footballer ** [[Julien Doré]], Pranses na mang-aawit ng awit, musikero at artista * [[Hulyo 8]] ** [[Sophia Bush]], Amerikanang aktres ** [[Hakim Warrick]], American basketball player ** [[Pendleton Ward]], animator ng Amerika ** [[Schuyler Fisk]], Amerikanong aktres at mang-aawit ng kanta ** [[Miguel Thiré]], aktor ng Brazil * Hulyo 9 ** [[Slaine Kelly]], artista sa Ireland ** Toby Kebbell, artista sa English ** Sidão, manlalaro ng volleyball sa Brazil ** Sakon Yamamoto, Japanese racing driver *Hulyo 10 **Sam Fisher, pinuno ng Australyano ang manlalaro ng putbol **Jeffrey Walker, artista at director ng Australia ** [[Sebastian Mila]], footballer ng Poland * Hulyo 11 - Max Rhyser, modelong Denmark, Amerikano-Israeli, entablado, artista sa telebisyon at film *Hulyo 12 **Antonio Cassano, Italyano na putbolista **Vinicius Machado, tagagawa at artista ng Brazil **Walter Perez, Amerikanong artista, artista sa telebisyon at musikero *Hulyo 13 **Luvsanlkhündegiin Otgonbayar, atletang Mongolian **Shin-Soo Choo, manlalaro ng baseball sa Korea **Yadier Molina, manlalaro ng baseball sa Puerto Rican * Hulyo 15 **Maksym Khvorost, Ukrainian épée fencer ** [[Carl Espen]], Norwegian na mang-aawit at manunulat ng mga awit ** [[Cristian Dănălache]], footballer ng Romania * Hulyo 16 ** Kellie Wells, Amerikanong atleta ** Angel David Revilla, manunulat ng Venezuelan ** Marco Morales, aktor na Pilipino ** Steven Hooker, vaulter ng poste ng Australia ** Aamna Sharif, artista ng India * Hulyo 17 - Natasha Hamilton, nangungunang mang-aawit ng British pop group na [[Atomic Kitten]] *Hulyo 18 **Ryan Cabrera, Colombian-American pop rock musician **Priyanka Chopra, artista ng India at beauty queen ** Carlo Costly, Honduran footballer ** Andrew Alexander, English stage, aktor sa telebisyon at film *Hulyo 19 **Jared Padalecki, artista ng Amerikano **Raphael Assunção, Brazilian mixed martial artist ** Katee Shean, Amerikanong koreograpo, artista, at mang-aawit *Hulyo 20 - Percy Daggs III, artista ng Amerikano *Hulyo 21 **Jason Cram, manlalangoy sa Australia **Mao Kobayashi, newscaster at artista ng Hapon (d. 2017) *Hulyo 22 - Lafaele Moala, Tongan footballer *Hulyo 23 **[[Tom Mison]], artista sa English ** [[Paul Wesley]], artista ng Amerikano **[[Zanjoe Marudo]], Pilipinong artista *Hulyo 24 ** Elisabeth Moss, artista ng Amerika ** Anna Paquin, artista na ipinanganak sa Canada na taga-New Zealand ** Luka Rocco Magnotta, artista sa pornograpiya ng Canada at isang nahatulan na mamamatay-tao *Hulyo 25 ** Daniel Lopatin, Amerikanong pang-eksperimentong elektronikong musikero (Oneohtrix Point Never Never) **Brad Renfro, Amerikanong artista (d. 2008) * Hulyo 28 - [[Michael Rose]], footballer ng Ingles * Hulyo 29 - [[Allison Mack]], artista ng Aleman-Amerikano * Hulyo 30 ** [[James Anderson]], cricketer ng Ingles ** [[Yvonne Strahovski]], aktres ng Australia ** [[Martin Starr]], artista ng Amerika === Agosto === [[File:Orelsan promotion.jpg|thumb|120px|[[Orelsan]]]] [[File:Joleon Lescott 20120611.jpg|thumb|120px|[[Joleon Lescott]]]] [[File:Natalie_Coughlin,_2018_(cropped).jpg|120px|thumbnail|[[Natalie Coughlin]]]] [[File:LeAnn Rimes Yahoob.jpg|thumb|120px|[[LeAnn Rimes]]]] [[File:Roddick 2012 (cropped).jpg|thumb|120px|[[Andy Roddick]]]] *August 1 - [[Orelsan]], French rapper *August 2 - [[Hélder Postiga]], Portuguese footballer *Agosto 5 - Lolo Jones, atleta sa track at field sa Amerika *August 6 **Romola Garai, aktres ng Ingles **Spice, artista ng dancehall ng Jamaican **Kevin van der Perren, Belgian figure skater *August 7 ** Brit Marling, artista ng Amerika ** Yana Klochkova, manlalangoy sa Ukraine ** Marco Melandri, isang Italyano na lumulan ng motorsiklo ** Abbie Cornish, artista at rapper ng Australia *August 8 - Raef, mang-aawit at manunulat ng kanta ng Egypt-American *August 9 - Tyson Gay, Amerikanong atleta *August 10 **Devon Aoki, American supermodel at artista **Shaun Murphy, manlalaro ng snooker ng Ingles *August 12 **[[Jon Olsson]], Suweko na freestyle skier **[[Iza Calzado]], Pilipinong artista *August 13 **Shani Davis, Amerikanong bilis skater ** Gary McSheffrey, English footballer ** [[Sarah Huckabee Sanders]], consultant sa politika ng Amerika at kalihim ng press ** Sebastian Stan, artista ng Roman-American * [[Agosto 14]] - [[Larissa França]], Brazilian beach volleyball player * August 15 - Tsuyoshi Hayashi, artista ng hapon * [[Agosto 16]] ** [[Joleon Lescott]], footballer ng Ingles ** [[Todd Haberkorn]], artista sa boses ng Amerika *August 17 **Jon Olsson, Suweko na freestyle skier **Mark Salling, Amerikanong artista (d. 2018) *August 19 **Willy Denzey, Pranses na mang-aawit **Melissa Fumero, artista ng Amerika **Stipe Miocic, American mixed martial artist **Erika Christensen, Amerikanong artista at mang-aawit *August 20 ** Meghan Ory, artista sa Canada ** [[Jamil Walker Smith]], artista ng Amerika * Agosto 21 ** [[Akane Omae]], aktres na boses ng Hapon ** [[Omar Sachedina]], mamamahayag ng Canada at tagapagbalita ng balita * August 23 - [[Natalie Coughlin]], American Olympic swimmer *August 24 **Kim Källström, putbolista sa Sweden **Jennifer Widerstrom, American personal trainer *August 25 **Benjamin Diskin, artista ng boses, pelikula at telebisyon ng Amerika **Jung Jae-sung, manlalaro ng badminton sa Timog Korea (d. 2018) * Agosto 26 - [[John Mulaney]], artista at komedyante ng Amerika *August 27 - Josh Duhon, artista ng Amerikano *August 28 **Karo Parisyan, Armenian MMA fighter **Kelly Thiebaud, artista ng Amerika **[[LeAnn Rimes]], mang-aawit ng bansa sa Amerika *August 29 **Echo Kellum, Amerikanong artista at komedyante **Mayana Moura, artista ng Brazil at dating modelo ** [[Carlos Delfino]], manlalaro ng basketball sa Argentina **Vincent Enyeama, tagapangasiwa ng football ng Nigeria **Leon Washington, manlalaro ng putbol sa Amerika *August 30 - Andy Roddick, American tennis player *August 31 ** Ian Crocker, manlalangoy ng Amerikano Olimpiko **José Manuel Reina Páez, Espanyol na putbolista ===Setyembre=== *Setyembre 1 - Jeffrey Buttle, skater ng pigura sa Canada *Setyembre 2 **Mandy Cho, artista ng Hong Kong **Alan Tate, British professional footballer *Setyembre 3 **Sarah Burke, Canadian freestyle skier (d. 2012) **Ayumi Fujimura, Japanese artista ng boses &Setyembre 5 - Cyndi Wang, mang-aawit at artista ng Taiwan *Setyembre 7 - Ryoko Shiraishi, artista ng boses ng Hapon *Setyembre 9 - Ai Otsuka, Japanese singer, songwriter, pianist at artista *Setyembre 10 **Misty Copeland, Amerikanong ballet dancer ** Bret Iwan, artista ng boses ng Amerikano *Setyembre 11 - Shriya Saran, artista ng India *Setyembre 12 **Nana Ozaki, Japanese gravure idol **Isabelle Caro, modelo ng Pransya at artista (d. 2010) *Setyembre 13 **[[Nenê]], manlalaro ng basketball sa Brazil **J. G. Quintel, Amerikanong animator *Setyembre 16 - Leon Britton, English footballer *Setyembre 18 - Lukas Reimann, politiko ng Switzerland *Setyembre 19 **Skepta, English MC at tagagawa ng record **Nicole Voss, modelo ng Amerikano *Setyembre 20 - J Jia, artista ng Tsino *Setyembre 22 **Kosuke Kitajima, manlalangoy na Hapones **Billie Piper, English aktres at mang-aawit *Setyembre 25 - Hyun Bin, artista sa Korea *Setyembre 26 - Betty Sun, artista ng Tsino *Setyembre 27 ** Anna Camp, artista ng Amerika ** Ella Scott Lynch, artista sa Australia **Jon McLaughlin, Amerikanong pop rock singer-songwriter at pianist **Abhinav Shukla, artista at modelo ng India **Lil Wayne, rapper ng Africa-American **Darrent Williams, Amerikanong manlalaro ng putbol (d. 2007) *Setyembre 28 **Abhinav Bindra, tagabaril ng India **Megumi Kagurazaka, artista ng Hapon **Ranbir Kapoor, artista ng India **Emeka Okafor, American basketball player ** [[Anderson Varejão]], manlalaro ng basketball sa Amerika ** [[St. Vincent]], Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta at multi-instrumentalist *Setyembre 29 **Ariana Jollee, American pornograpya at direktor ** Amy Williams, British Olympic medalist *Setyembre 30 **Lacey Chabert, artista ng Amerika **Kieran Culkin, artista ng Amerikano **Li Xiaolu, artista ng Tsino **Ryan Stout, artista ng Amerikano ** Michelle Marsh, modelo ng British ===Oktubre=== *Oktubre 1 - Sandra Oxenryd, Sweden pop singer *Oktubre 2 - Tyson Chandler, manlalaro ng basketball sa Amerika *Oktubre 3 **Erik von Detten, artista ng Amerikano **Clemence Poesy, Pranses na artista *Oktubre 4 - Jered Weaver, manlalaro ng baseball sa Amerika *Oktubre 5 - Zhang Yining, manlalaro ng tennis sa Tsina *Oktubre 6 **Levon Aronian, Armenian chess Grandmaster **MC Lars, rapper ng Amerikano *Oktubre 7 **Madjid Bougherra, Algerian footballer **Jermain Defoe, English footballer **Robby Ginepri, Amerikanong manlalaro ng tennis *Oktubre 8 **[[Princess Siribhachudabhorn]] ng Thailand **Annemiek van Vleuten, Dutch road bicycle racer *Oktubre 9 - Travis Rice, American snowboarder *Oktubre 10 **David Cal, Espanyol na sprint na kanoista **Jason Oost, Dutch footballer **Dan Stevens, artista ng Britain *Oktubre 11 **Salim Stoudamire, Amerikanong manlalaro ng basketball * Oktubre 13 ** Jo Yoon-hee, aktres at modelo ng South Korea ** Ian Thorpe, manlalangoy sa Australia * Oktubre 15 ** Lane Toran, Amerikanong artista, artista sa boses, musikero at manunulat ng kanta **Imran Abbas Naqvi, aktor at modelo ng Pakistani **Jessica Rey, artista ng Amerika **Saif Saaeed Shaheen, atleta ng Qatarian *Oktubre 16 - Svetlana Loboda, mang-aawit at kompositor ng Ukraine *Oktubre 18 - Shauntay Henderson, Amerikanong kriminal *Oktubre 19 **[[Atom Araullo]], Pilipinong mamamahayag at personalidad sa telebisyon **Louis Oosthuizen, manlalaro ng golp sa South Africa ** Hiromi Hayakawa, Japanese-born Mexico na artista at mang-aawit (d. 2017) *Oktubre 20 **Katie Featherston, artista ng Amerika **Adela Jušić, napapanahon na visual artist mula sa Bosnia at Herzegovina *Oktubre 21 ** Matt Dallas, artista ng Amerika **Lee Chong Wei, manlalaro ng badminton ng Malaysia *Oktubre 22 **Robinson Canó, Dominican baseball player **Heath Miller, manlalaro ng putbol sa Amerika *Oktubre 25 - Eman Lam, mang-aawit ng Hong Kong *Oktubre 26 - Nicola Adams, English boxer *Oktubre 27 **Onix Dobarganes, may akda ng Cuba-Amerikano **Jessy Matador, mang-aawit ng Congolese-French ** Dennis Moran, Amerikanong computer hacker *Oktubre 28 **Michael Stahl-David, American Actor ** Mai Kuraki, mang-aawit na Hapon **Anthony Lerew, Amerikanong baseball player ** Matt Smith, artista sa English *Oktubre 29 ** Ariel Lin, Taiwanese artista at mang-aawit **Chelan Simmons, artista sa Canada * Oktubre 30 - Clémence Poésy, Pranses na artista at modelo ng fashion * [[Oktubre]] - [[Eileen Vidal]], kelper telepono at operator ng radyo sa panahon ng [[Falklands War]] ===Nobyembre=== *Nobyembre 2 **Adam Springfield, artista ng Amerikano **Kyoko Fukada, Japanese artista, modelo at mang-aawit *Nobyembre 3 - Pekka Rinne, Finnish ice hockey goaltender *Nobyembre 4 **Devin Hester, manlalaro ng putbol sa Amerika **Kamila Skolimowska, Polish hammer thrower (d. 2009) *Nobyembre 6 - Sowelu, mang-aawit na Hapon *Nobyembre 8 **Ted DiBiase, Amerikanong propesyonal na manlalaban at artista **Ethan Juan, aktor ng Taiwanese **Francesco Molinari, Italyano na manlalaro ng golp *Nobyembre 9 - Jana Pittman, atleta ng Australia *Nobyembre 10 ** Ruth Lorenzo, mang-aawit at kompositor ng Espanya **Heather Matarazzo, artista ng Amerika *Nobyembre 11 - Brittny Gastineau, Amerikanong modelo at sosyalidad *Nobyembre 12 **[[Anne Hathaway]], artista ng Amerika **Mikele Leigertwood, English footballer *Nobyembre 13 - Kumi Koda, mang-aawit na Hapon *Nobyembre 14 ** [[Laura Ramsey]], artista ng Amerika **Sailosi Tagicakibau, manlalaro ng rugby sa Samoa **Joy Williams, Amerikanong mang-aawit ng awit *Nobyembre 15 - Joe Kowalewski, manlalaro ng putbol sa Amerika *Nobyembre 16 - Amar'e Stoudemire, Amerikanong propesyonal na manlalaro ng basketball *Nobyembre 18 **Akeno Watanabe, artista ng boses ng Hapon **Damon Wayans, Jr., artista at komedyante sa Africa-American *Nobyembre 19 - Shin Dong-hyuk, defector ng North Korea at aktibista ng karapatang pantao *Nobyembre 21 **Ryan Carnes, artista ng Amerikano **Ioana Ciolacu, taga-disenyo ng Romanian fashion *Nobyembre 22 - Charlene Choi, mang-aawit at artista ng Hong Kong *Nobyembre 23 - Asafa Powell, Jamaican sprinter *Nobyembre 25 - Minna Kauppi, Finnish orienteer *Nobyembre 26 - Karl Henry, Propesyonal na manlalaro ng putbol *Nobyembre 27 - Aleksandr Kerzhakov, manlalaro ng soccer sa Russia *Nobyembre 28 **Steve Mullings, atleta ng Jamaican **Adam McArthur, Amerikanong artista at martial artist **Malcolm Goodwin, artista ng Amerikano *Nobyembre 29 ** Lucas Black, artista ng Amerikano **Gemma Chan, aktres ng pelikulang British **Ashley Force Hood, driver ng lahi ng Amerikanong lahi *Nobyembre 30 **Elisha Cuthbert, artista sa Canada **Jason Pominville, Amerikanong hockey player ** Nelly Tagar, artista ng Israel at stand-up comedian === Disyembre === [[File:Alison Brie by Gage Skidmore.jpg|thumb|120px|[[Alison Brie]]]] [[File:Charlie Cox by Gage Skidmore.jpg|120px|thumb|Charlie Cox]] [[File:Kristin Kreuk Comic-Con 2, 2012.jpg|thumb|120px|[[Kristin Kreuk]]]] *Disyembre 1 - Riz Ahmed, artista sa Britain, rapper, at aktibista *Disyembre 2 - Horacio Pancheri, artista ng Argentina *Disyembre 3 ** Jaycee Chan, aktor at mang-aawit ng Hong Kong **Michael Essien, footballer ng Ghana * Disyembre 4 - Nick Vujicic, ebanghelisador ng Australia at tagapagsalita na nakakaengganyo [banggitin] *Disyembre 5 ** [[Keri Hilson]], recording artist ng Amerikanong R & B, tagasulat ng kanta, at artista **Gabriel Luna, artista ng Amerika *Disyembre 6 ** Alberto Contador, Spanish cyclist ** [[Ryan Carnes]], Amerikanong aktor *Disyembre 7 ** Chrispa, Greek singer at artista **Jack Huston, artista ng Britain **Jesse Johnson, artista ng Amerikano *December 8 **Chrisette Michele, mang-aawit at manunulat ng kanta sa American R & B ** [[Nicki Minaj]], Amerikanong rapper, mang-aawit, at manunulat ng kanta na ipinanganak sa Trinidadian **Serena Ryder, musikero ng Canada *Disyembre 9 ** Tamilla Abassova, siklista ng Rusya ** Nathalie De Vos, atleta ng Belgian ** Ryan Grant, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Bastian Swillims, German sprinter *Disyembre 13 ** Anthony Callea, mang-aawit ng Australia ** Elisa Di Francisca, Italyano na fencer ** Ayumi Kinoshita, Japanese model at artista * Disyembre 14 - Anthony Way, mang-aawit at artista ng British * Disyembre 15 ** George O. Gore II, artista ng Amerikano ** [[Charlie Cox]], artista sa English * Disyembre 16 ** Frankie Ballard, American country music-songwriter ng bansa ** [[Mei Finegold]], mang-aawit ng Israel ** Anna Sedokova, mang-aawit ng Ukraine, artista at nagtatanghal ng telebisyon ** Stanislav Šesták, putbolista ng Slovak ** Justin Mentell, American artist at artista (d. 2010) * Disyembre 17 - Onur Özsu, Turkish singer-songwriter * Disyembre 19 - Tero Pitkämäki, Finnish javelin thrower *Disyembre 20 **David Wright, Amerikanong baseball player **David Cook, Amerikanong mang-aawit-songwriter *Disyembre 21 **Mandy Wong, artista ng Hong Kong **Tom Payne, artista sa English *Disyembre 22 **Britta Heidemann, German fencer **Brooke Nevin, artista sa Canada *Disyembre 24 **Robert Schwartzman, Amerikanong artista, tagasulat ng senaryo, direktor, at musikero **Masaki Aiba, mang-aawit na Hapon **Robert Carmine, mang-aawit ng Amerikano **Tetsuya Kakihara, aktor ng boses ng Hapon *Disyembre 26 **Shun Oguri, artista ng Hapon **Aksel Lund Svindal, Norwegian alpine skier *Disyembre 27 - Terji Skibenæs, gitara ng Faroese *Disyembre 28 - Beau Garrett, artista at modelo ng Amerikano *Disyembre 29 - [[Alison Brie]], artista ng Amerika *Disyembre 30 - [[Kristin Kreuk]], artista sa Canada == Kamatayan == === Agosto === [[File:Ingrid Bergman, Gaslight 1944.jpg|thumb|right|120px|[[Ingrid Bergman]]]] * [[Agosto 29]] - [[Ingrid Bergman]], Suwekong aktres (b. [[1915]]) ==Telebisyon== * [[Pebrero 21]] - [[PBA sa Vintage Sports]], na Mapapanood sa BBC-2 (ngayon ay City 2 Television) telebisyon sa Pilipinas == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1982|*]] tr61al5h1yyxqb6elm8saxxodpd7159 1983 0 4941 2241649 2097962 2026-11-11T14:10:33Z Ivan P. Clarin 84769 2241649 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1983.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1983''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Sabado|nagsisimula sa Sabado]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == {{Expand section}} ==Kapanganakan== ===Enero=== *Enero 1 - Billy Kay, artista ng Amerikano *Enero 2 - Kate Bosworth, artista ng Amerika *Enero 3 - [[Precious Lara Quigaman]], modelo ng Filipina, host at artista *Enero 4 - Kerry Condon, artista ng Ireland *Enero 6 - Cristina Rosato, artista sa Canada *Enero 7 **Tosin Abasi, musikero ng Nigeria-Amerikano ([[Animals as Leader]]) **Brett Dalton, artista ng Amerikano **Natalie Gulbis, Amerikanong manlalaro ng golp *Enero 8 **Chen Xiexia, Chinese weightlifter **Chris Masters, Amerikanong manlalaban **Felipe Colombo, aktor ng Mexico-Argentina, mang-aawit, manunulat ng kanta at musikero *Enero 9 **Gala Évora, artista ng Espanya **Chris Getzlaf, Amerikanong manlalaro ng putbol; kapatid ng kapitan ng Anaheim Ducks na si Ryan Getzlaf *Enero 10 - Li Nina, Chinese aerial free-style skier *Enero 11 - Adrian Sutil, driver ng Formula One ng Aleman *Enero 12 - Josh Robbins, aktibista ng Amerikanong HIV / AIDS, blogger, ahente ng talento, manunulat, at nagmemerkado sa social media *Enero 13 **[[Imran Khan (bollywood actor)|Imran Khan]], artista ng Bollywood **Brianne Moncrief, artista ng American soap opera **Julian Morris, artista ng Britain **Ronny Turiaf, French basketball player *Enero 14 - Takako Uehara, mang-aawit na Hapon *Enero 15 - Aa Jimmy, aktor sa Indonesia (d. 2018) *Enero 16 **Marwan Kenzari, artista ng Olandes **Emanuel Pogatetz, Austrianong putbolista *Enero 17 **Johannes Herber, manlalaro ng basketball sa Aleman **Rick Kelly, driver ng karera sa Australia *Enero 18 **Jung Yu-mi, aktres ng South Korea **Samantha Mumba, mang-aawit at artista ng Ireland *Enero 19 **Øystein Pettersen, skiing na cross-country ng Norwegian Olimpiko **Utada Hikaru, Japanese singer at songwriter *Enero 20 - Yasser Elshantaf, negosyanteng Palestinian *Enero 21 **Svetlana Khodchenkova, artista ng Russia **Maryse Ouellet, Pranses-Canada na propesyonal na mambubuno at glamor model **Moritz Volz, putbol ng Aleman *Enero 22 - Shaun Cody, manlalaro ng putbol sa Amerika *Enero 23 **Justyna Kowalczyk, Polish cross-country skier **Sarah Tait, Australian rower (d. 2016) *Enero 24 **Diane Birch, Amerikanong mang-aawit-songwriter **Frankie Grande, Amerikanong artista, mananayaw, personalidad sa telebisyon, at tagagawa **Craig Horner, artista sa Australia **[[Scott Speed]], driver ng American Formula One **Teo, Belarusian na mang-aawit *Enero 25 - Yasuyuki Konno, Japanese footballer *Enero 27 - [[Rebecca Judd]], modelo ng Australia at nagtatanghal ng telebisyon *Enero 30 - [[Ella Hooper]], manunulat ng kanta ng mang-aawit sa Australia *Enero 31 **James Sutton, artista ng Britain ===Pebrero=== *Pebrero 1 **Ronnie Kroell, American fashion model, aktor, at mang-aawit **Andrew VanWyngarden, Amerikanong mang-aawit *Pebrero 2 - Carolina Klüft, atleta ng Sweden *Pebrero 3 **Damiel Dossévi, vaulter ng French poste **Gabriel Sargissian, Armenian chess Grandmaster *Pebrero 4 - Hannibal Buress, komedyanteng Amerikano *Pebrero 5 - Vanessa Rousso, Pranses-Amerikanong propesyonal na manlalaro ng poker *Pebrero 6 **Sreeanth, cricketer ng India **Jamie Whincup, driver ng karera sa Australia *Pebrero 7 ** Scott Feldman, Amerikanong baseball player **Elin Grindemyr, modelo ng Sweden **Federico Marchetti, putbolista ng Italya *Pebrero 8 **Jim Verraros, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta at artista **Louise Glover, modelo ng Ingles at litratista **Atiba Hutchinson, footballer ng Canada **Olga Syahputra, aktor sa Indonesia, komedyante, mang-aawit, at nagtatanghal ng telebisyon (d. 2015) *Pebrero 10 ** [[Daiane dos Santos]], artistikong gymnast ng Brazil **Vic Fuentes, Amerikanong mang-aawit at manunugtog ng gitara *Pebrero 11 **Rafael van der Vaart, Dutch footballer *Pebrero 14 - Julia Ling, artista ng Amerika *Pebrero 15 ** Philipp at David Degen, mga manlalaro ng putbol sa Switzerland ** Alan Didak, namamahala sa Australyano sa putbol ** Russell Martin, manlalaro ng baseball sa Canada *Pebrero 16 **Agyness Deyn, supermodel ng Ingles **John Magaro, American film, telebisyon at artista sa entablado *Pebrero 17 **Selita Ebanks, modelo ng Caymanian **Elin Kling, Suweko fashion journalist ** Kevin Rudolf, Amerikanong mang-aawit at manunulat ng rekord *Pebrero 18 - Jason Maxiell, Amerikanong manlalaro ng basketball *Pebrero 19 **Kotoōshū Katsunori (ipinanganak na Kaloyan Stefanov Mahlyanov), manlalaban ng Bulgarian sumo **Mika Nakashima, Japanese singer at aktres **Nozomi Sasaki, Japanese artista ng boses **Ryan Whitney, American ice hockey player **Jawad Williams, Amerikanong manlalaro ng basketball **Reynhard Sinaga, kontrobersyal na pigura ng Indonesia *Pebrero 20 **Emad Moteab, footballer ng Egypt **Justin Verlander, Amerikanong baseball player *Pebrero 21 **Mélanie Laurent, Pranses na artista at direktor **Eoin Macken, artista ng Ireland *Pebrero 22 ** Penny Flame, ipinanganak na si Jennifer Ketcham, American dating pornograpikong aktres / reality TV star **Iliza Shlesinger, Amerikanong komedyante *Pebrero 23 ** Aziz Ansari, Amerikanong komedyante at artista **Mirco Bergamasco, Italyano na rugby player ng unyon **[[Emily Blunt]], aktres ng Ingles **Dominic Lyne, may-akdang Ingles **Mido, footballer ng Egypt *Pebrero 24 - Sophie Howard, modelo ng glamor sa Ingles *Pebrero 25 - Eduardo da Silva, manlalaro ng soccer sa Croatia *Pebrero 26 **Andrew Baggaley, English table tennis player **Kara Monaco, modelo ng Amerikano *Pebrero 27 **Devin Harris, Amerikanong manlalaro ng basketball ** [[Hayley Angel Holt]], aktres ng Ingles ** [[Kate Mara]], artista sa telebisyon at film ng Amerika **Vítězslav Veselý, tagapaghagis ng javelin ng Czech * Pebrero 28 - Linda Király, American-Hungarian singer-songwriter ===Marso=== *Marso 4 **Samuel Contesti, Italyano na skater ng Italyano **Adam Deacon, artista ng Britain **Jessica Heap, Amerikanong artista *Marso 7 - Raquel Alessi, Amerikanong artista *Marso 9 **Kevin Roster, American poker player (d. 2019) ** Bryony Afferson, aktres at musikero sa Ingles **Bobby Campo, artista ng Amerikano **Clint Dempsey, American footballer **Maite Perroni, mang-aawit at aktres ng Mexico * Marso 10 ** Kyle Marshall, animator ng Canada, artist ng storyboard, direktor at manunulat ** Janet Mock, Amerikanong may-akda at aktibista ** Jonas Olsson, putbolista sa Sweden ** Rafe Spall, artista sa English ** Carrie Underwood, Amerikanong mang-aawit, songwriter, fashion designer, at artista * Marso 11 - Melissa Rycroft, personalidad ng telebisyon sa Amerika at palaban sa katotohanan sa telebisyon * Marso 12 - Roxy Shahidi, aktres ng Ingles * Marso 14 ** Bakhtiyar Artayev, boxer ng Kazakh ** Taylor Hanson, Amerikanong musikero * Marso 15 - Florencia Bertotti, artista ng Argentina, mang-aawit at tagagawa ===Abril=== *Abril 1 **Matt Lanter, Amerikanong artista at modelo **Sergey Lazarev, Russian pop-singer **Sean Taylor, Amerikanong manlalaro ng putbol (d. 2007) *Abril 2 - Yung Joc, Amerikanong rapper *Abril 4 ** Eric Andre, Amerikanong komedyante, artista, at telebisyon host **Doug Lynch, manlalaro ng ice hockey ng Canada **Amanda Righetti, artista ng Amerika at tagagawa ng pelikula *Abril 6 **Diora Baird, artista ng Amerika **Bobbi Starr, Amerikanong pornograpikong artista *Abril 7 - Franck Ribéry, French footballer *Abril 9 - Supardi Nasir, putbolista ng Indonesia *Abril 10 **Jamie Chung, artista ng Amerika **Ryan Merriman, artista ng Amerikano *Abril 11 - Joanna Douglas, artista ng Canada *Abril 12 **Jelena Dokić, manlalaro ng tennis sa Australia **Judy Marte, Amerikanong artista at tagagawa **Jonti Richter, manlalaro ng soccer sa Australia *Abril 13 - Schalk Burger, manlalaro ng rugby sa South Africa *Abril 15 **Alice Braga, artista ng Brazil **Ilya Kovalchuk, manlalaro ng ice hockey ng Russia ** Matt Cardle, mang-aawit ng British *Abril 16 - Alex Antônio de Melo Santos, putbolista ng Brazil *Abril 18 **Reeve Carney, Amerikanong mang-aawit-songwriter at artista **Miguel Cabrera, manlalaro ng baseball ng Venezuelan *Abril 19 **Alberto Callaspo, Amerikanong baseball player ** Joe Mauer, Amerikanong baseball player **Curtis Thigpen, Amerikanong baseball player *Abril 20 **Sebastian Ingrosso, Sweden club DJ **Miranda Kerr, modelo ng Australia **Joanne King, aktres ng pelikula at telebisyon sa Ireland *Abril 21 **Paweł Brożek, Polish footballer **Lily Chan, mang-aawit ng Tsino **Tarvaris Jackson, manlalaro ng putbol sa Amerika **Gugu Mbatha-Raw, artista sa Britain *Abril 22 **Francis Capra, artista ng Amerikano ** Matt Jones, manlalaro ng putbol sa Amerika *Abril 23 ** Daniela Hantuchová, manlalaro ng tennis sa Slovakian **Aaron Hill, artista ng Amerikano *Abril 25 - Johnathan Thurston, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia *Abril 26 - Ryan Dowell Baum, Amerikanong dating batang artista *Abril 29 ** Jay Cutler, manlalaro ng putbol sa Amerika **Megan Boone, artista ng Amerika **David Lee, Amerikanong manlalaro ng basketball **Yuriko Shiratori, artista ng Hapon at gravure idol *Abril 30 - Yelena Leuchanka, Belarusian propesyonal na pambabae sa basketball ng kababaihan ===Mayo=== [[File:Henry Cavill by Gage Skidmore.jpg|120px|thumb|[[Henry Cavill]]]] *Mayo 1 - Alain Bernard, French Olympic swimmer [18] *Mayo 2 - Tina Maze, Slovenian alpine ski racer [19] *Mayo 5 - Henry Cavill, artista ng Britain *Mayo 6 **Dani Alves, footballer ng Brazil **Gabourey Sidibe, artista ng Amerika **Adrianne Palicki, artista ng Amerika **Raquel Zimmermann, modelo ng Brazil *Mayo 7 **Marco Galiazzo, mamamana ng Italyano **Alexander Legkov, kalangitan ng silangang bansa sa Rusya *Mayo 8 - Matt Willis, English singer-songwriter *Mayo 9 - Ryuhei Matsuda, aktor ng Hapon *Mayo 11 - Holly Valance, artista at mang-aawit ng Australia *Mayo 12 **Alicja Bachleda-Curuś, Polish na artista at mang-aawit **Domhnall Gleeson, artista at manunulat ng Ireland **Alina Kabaeva, Russian rhythmic gymnast at politiko **Charilaos Pappas, Greek footballer *Mayo 13 **[[Natalie Cassidy]], artista sa Britain **Anita Görbicz, Hungarian manball player **Grégory Lemarchal, Pranses na mang-aawit (d. 2007) **Yaya Touré, Ivorian footballer *Mayo 14 ** Anahí, mang-aawit at artista ng Mexico **Sarbel, mang-aawit na Greek Cypriot pop **Amber Tamblyn, artista ng Amerika *Mayo 16 **Nancy Ajram, Lebanon na mang-aawit ** Daniel Kerr, pinuno ng footballer ng Australia **Marcela Temer, Unang Ginang ng Brazil *Mayo 17 - Channing Frye, Amerikanong manlalaro ng basketball * Mayo 18 - Vince Young, manlalaro ng putbol sa Amerika * Mayo 19 ** [[Jessica Fox]], artista sa Britain *Mayo 20 **Michaela McManus, artista ng Amerika ** N. T. Rama Rao Jr., artista at mang-aawit ng India **Manoj Manchu, artista ng pelikula sa India **Vijay Vasanth, artista ng pelikula at negosyante ng India ** Emma Williams, English stage at artista sa telebisyon **Narancia Ghirga, Pinakamahusay na batang lalaki at Gangstar * Mayo 21 - Leva Bates, Amerikanong propesyonal na mambubuno * Mayo 22 ** [[John Hopkins (racer)|John Hopkins]], American MotoGP racer ** [[Connie Powney|Connie]] at [[Cassie Powney]], mga kambal na aktres na Ingles *Mayo 23 - Heidi Range, British singer (Sugababes) * Mayo 24 - Woo Seung-yeon, aktres at modelo ng South Korea (d. 2009) * Mayo 25 - Ibrahim Diarra, putbolista ng rugby union ng Pransya (d. 2019) * Mayo 26 - Scott Disick, negosyanteng Amerikano *Mayo 27 - Bobby Convey, manlalaro ng soccer sa Amerika *Mayo 28 ** Megalyn Echikunwoke, artista ng Amerika ** Toby Hemingway, artista ng British / American * Mayo 30 - Jennifer Ellison, artista sa Britain * Mayo 31 ** David Hernandez, Amerikanong mang-aawit ** Zana Marjanović, aktres ng Bosnian ** Reggie Yates, aktor sa English, nagtatanghal ng telebisyon, at radio DJ ===Hunyo=== *Hunyo 1 - Sylvia Hoeks, aktres na Dutch *Hunyo 2 ** Lisa Hammond, aktres ng English **Brooke White, mang-aawit ng Amerikano *Hunyo 3 - Janine Carmen Habeck, modelo ng Aleman *Hunyo 6 **Gemma Bissix, artista sa Britain **Adam Hendershott, artista ng Amerika ** Joe Rokocoko, manlalaro ng uniporme sa New Zealand * Hunyo 7 - Indiggo, Ang mga kambal na Romanyang kambal na Amerikanong kambal, taga-awit ng mang-aawit, at mga pagkatao sa reality TV *Hunyo 8 **Kim Clijsters, manlalaro ng tennis sa Belgian ** Mamoru Miyano, aktor ng boses ng Hapon *Hunyo 9 - Marina Lizorkina, mang-aawit ng Russia *Hunyo 10 **Marina Abrosimova, mang-aawit na pop ng Russia ** Shanna Collins, artista ng Amerika **Nick Adams, Amerikanong musikal na artista sa teatro, mang-aawit, at mananayaw **Leelee Sobieski, artista sa pelikula at telebisyon sa Amerika *Hunyo 11 - José Reyes, manlalaro ng baseball ng Dominican *Hunyo 12 ** Bryan Habana, manlalaro ng unyon sa rugby sa South Africa **Andy Ologun, halo-halong martial artist ng Nigeria **Anja Rubik, modelo ng Poland *Hunyo 13 - Jason Spezza, manlalaro ng hockey sa Canada *Hunyo 14 ** [[Torrance Coombs]], aktor sa pelikula, teatro at telebisyon ng Canada **Sean Klitzner, American internet personality at comedian *Hunyo 15 ** Derek Anderson, manlalaro ng putbol sa Amerika **Julia Fischer, Aleman na biyolinista at piyanista *Hunyo 16 **Verónica Echegui, artista ng Espanya **Olivia Hack, artista ng Amerika at artista sa boses **Kana Mannami, manlalaro ng Japanese Go ** Lisa Yamanaka, artista sa boses ng Canada *Hunyo 17 **Connie Fisher, aktres at mang-aawit sa Britanya ** Kazunari Ninomiya, artista ng Hapon, idolo, at mang-aawit **Lee Ryan, mang-aawit ng Ingles *Hunyo 18 ** Billy Slater, manlalaro ng liga sa Australia ** Cameron Smith, manlalaro ng liga sa Australia *Hunyo 19 **Macklemore, rapper ng Amerikano **Tanja Mihhailova, Russian-Estonian pop singer at aktres **Laura Norton, aktres ng Ingles ** Mark Selby, British snooker player **Aidan Turner, artista ng Ireland *Hunyo 20 - Cherrie Ying, artista ng Hong Kong *Hunyo 21 **Michael Malarkey, artista ng British-American at musikero ** Edward Snowden, Amerikanong dalubhasa sa computer, empleyado ng CIA, at whistleblower **Brian Sites, artista ng Amerika **Eduardo Hernández-Sonseca, manlalaro ng basketball sa Espanya *Hunyo 22 ** Sally Nicholl, aklat ng mga bata sa Ingles na may-akda ng Ways to Live Forever **Giacomo Bevilacqua, Italyano na cartoonist *Hunyo 23 ** José Rojas, Chilean footballer ** Miles Fisher, artista sa Amerika at artista sa telebisyon at musikero ** Brandi Rhodes, Amerikanong mambubuno at pagkatao sa katotohanan sa telebisyon **Rade Đokić, putbolista ng Bosnian-Herzegovinian *Hunyo 24 **Albert, ika-12 Prinsipe ng Thurn at Mga Taxi ** [[John Lloyd Cruz]], Pilipinong artista at modelo ** Shermain Jeremy, mang-aawit ng Antiguan at paligsahan sa pagpapaganda ** Christian Day, manlalaro ng unyon sa rugby sa Ingles **Kenny Van Hoevelen, putbolista ng Belgian *Hunyo 25 **Cleo, mang-aawit ng Poland **Shamau Shareef, politiko ng Maldivian **Daniele Gastaldello, putbolista ng Italya **Cristian Baroni, footballer ng Brazil **Marko Đurić, politiko ng Serbiano *Hunyo 26 **Toyonoshima Daiki, Japanese sumo wrestler **Alsény Këïta, Liberian footballer **Fahad Mustafa, aktor ng Pakistan **Richard Okia, Uganda cricketer *Hunyo 27 ** Jim Johnson, Amerikanong propesyonal na baseball player ** Alsou, Russian singer, [[Eurovision Song Contest 2000]] runner-up **Ben Bocquelet, Pranses-British animator at tagagawa **Nikola Rakočević, aktor ng Serbiano **Amir Shahreen Mubin, Kazakhstan-Malaysian propesyonal na putbolista **Dale Steyn, cricketer ng South Africa *Hunyo 28 **Jaiveer Shergill, politiko ng India **Curtis Lepore, artista ng Amerikano, musikero at tanyag na tao sa internet *Hunyo 29 - Ilya Yashin, aktibista ng Russia at politiko *Hunyo 30 ** Cheryl, mang-aawit na British (Girls Aloud) at personalidad sa TV ** Katherine Ryan, komedyante at artista ng Canada ** Angela Sarafyan, artista ng Armenian-Amerikano === Hulyo === [[File:Michelle Branch Centennial Concert.jpg|thumb|120px|[[Michelle Branch]]]] [[File:KatrinaKaif.jpg|thumb|120px|[[Katrina Kaif]]]] * Hulyo 1 ** Tanya Chisholm, aktres at mananayaw ng Amerika ** Marit Larsen, mang-aawit at tagasulat ng Norwegian ** Park Jeong-su, mang-aawit na Koreano ([[Super Junior]]) * Hulyo 2 ** [[Michelle Branch]], mang-aawit ng Amerikano ([[The Wreckers]]) ** [[Fadhil Hashim]], footballer ng Malaysia ** [[Alicia Menendez]], komentarista ng telebisyon sa telebisyon * Hulyo 3 ** Edinson Vólquez, Dominican baseball player ** Park Jin-woo, artista ng South Korea * Hulyo 4 ** Miguel Ángel Muñoz, Espanyol na artista at mang-aawit ** Miguel Pinto, manlalaro ng putbol sa Chile ** Isabeli Fontana, modelo ng fashion ng Brazil * [[Hulyo 5]] ** [[Zheng Jie]], Tsinong tennis player ** [[Kumiko Ogura]], Hapon badminton player ** [[Edwina Bartholomew]], Australian mamamahayag at telebisyong naghahandog * Hulyo 6 ** Gregory Smith, artista ng Canada ** David Price, British professional boxer * Hulyo 7 ** Kristi Capel, American beauty pageant at news presenter **Renee Chappell, cricketer ng Australia **Krzysztof Lijewski, Polish handballer **C4 Pedro, musikero ng Angolan **Martin Wallström, artista sa Sweden **Vincent Wong, artista ng Hong Kong **Yoo Jae-hoon, putbolong Timog Korea *Hulyo 8 ** Salustiano Candia, Paraguayan football player ** Ramazan Şahin, mambubuno ng freestyle ng Russia-Turkish ** Éric Matoukou, manlalaro ng putbol sa Cameroon * Hulyo 9 - Christopher Porco, Amerikano na nahatulan na mamamatay-tao * [[Hulyo 10]] ** Gleison Tibau, Brazilian halo-halong martial artist ** Barış Pehlivan, mamamahayag ng Turkish at manunulat ** Sherif Ekramy, taga-putbol ng Egypt ** Kim Heechul, artista at mang-aawit na Koreano ([[Super Junior]]) **Boniface Mwangi, photojournalist ng Kenyan, politiko at aktibista * Hulyo 11 - [[Marie Serneholt|Marie Eleonor Serneholt]], mang-aawit sa Suweko ([[A*Teens]]) * Hulyo 12 ** Megumi Kawamura, Hapon na modelo ** [[Marco Alcaraz]], aktor ng Pilipino, modelo ng komersyal, at basketball player ** Krystin Pellerin, aktres ng Canada sa teatro, telebisyon at pelikula * Hulyo 13 ** Liu Xiang, atleta ng Intsik ** Carmen Villalobos, artista at modelo ng Colombian * Hulyo 14 ** Graham Ackerman, gymnast sa Amerika ** Katrina Chen, politiko ng Canada * Hulyo 15 ** Maxim Dondyuk, photographer sa dokumentaryo ng Ukrainiano ** Cristián Muñoz Corrales, footballer ng Chile * Hulyo 16 ** Duncan Keith, player ng hockey ng Canada ** [[Katrina Kaif]], aktres at modelo ng Bollywood ** Zhang Xiangxiang, weightlifter ng Tsino ** Eleanor Matsuura, artista ng Hapon-Ingles * Hulyo 17 ** Flávia de Oliveira, modelo ng Brazil ** [[Joker Xue]], Chinese singer-songwriter * Hulyo 18 ** Aaron Gillespie, musikero ng Amerika ** Mikk Pahapill, decathlete ng Estonia * [[Hulyo 19]] **[[Prince Ernst August ng Hanover]] **Trai Byers, Amerikanong artista at mang-aawit **Ryan O'Callaghan, nakakasakit na tackle ng football sa Amerika **Helen Skelton, nagtatanghal ng telebisyon sa Britain **Sindhu Tolani, artista ng India * Hulyo 21 ** Vinessa Antoine, aktres sa Canada ** Amy Mizzi, artista ng Australia ** [[Eivør Pálsdóttir]], mang-aawit at kompositor ng Faroese ** [[Kellen Winslow II]], manlalaro ng putbol ng Amerika * Hulyo 22 ** Detsl, musikero ng Russia (d. 2019) ** Jodi Albert, artista sa Ingles at mang-aawit ** Ryan Doucette, aktor ng Canada ** Juliana Silva, player ng volleyball ng Brazil ** Jonas Sakuwaha, footballer ng Zambian ** Sharni Vinson, modelo ng Australia, aktres at mananayaw * Hulyo 23 ** Bec Hewitt, artista ng Australia ** Aaron Peirsol, manlalangoy na Amerikano * Hulyo 24 ** Daniele De Rossi, footballer ng Italya ** Asami Mizukawa, aktres sa Japan * [[Hulyo 26]] ** [[Kate Bolduan]], Tagapagbalita ng [[CNN]] ** Ken Wallace, Australian kayaker ** [[Elettra Rossellini Wiedemann|Elettra Weidemann]], amerikanong modelo at sosyalidad * Hulyo 27 - Blair Redford, artista ng Amerikano * [[Hulyo 29]] ** [[Kaitlyn Black]], artista ng Amerika ** [[Inés Gómez Mont]], host ng telebisyon sa Mexico, reporter at artista ** [[Tania Gunadi]], artista at tagagawa ng Indonesian-American ** [[Elise Testone]], American singer-songwriter * [[Hulyo 30]] ** [[Mariano Andújar]], taga-football ng Argentine ** [[Seán Dillon]], Irish footballer * [[Hulyo 31]] &ndash; [[Kim Moylan]], Irlandang aktres ===Agosto=== [[File:AshleyJohnson.JPG|120px|thumb|right|Ashley Johnson]] [[File:Chris Hemsworth by Gage Skidmore.jpg|120px|thumb|right|[[Chris Hemsworth]]]] *August 2 - Huston Street, manlalaro ng baseball sa Amerika *August 3 ** Mamie Gummer, artista ng Amerika *August 4 **Jai Crawford, siklista sa Australia **Greta Gerwig, Amerikanong aktres at gumagawa ng pelikula **Adhir Kalyan, artista ng South Africa **Mariusz Wlazły, Polish volleyball player *August 5 - Kara Tointon, aktres ng Ingles *August 6 - Robin van Persie, Dutch footballer *August 7 **Christian Chávez, mang-aawit at artista ng Mexico ** Brit Marling, Amerikanong artista, tagasulat at tagagawa **Tina O'Brien, artista sa Britain *August 8 - Fred Meyers, artista ng Amerikano *August 9 **David Ames, artista ng Britain **Dan Levy, artista ng Canada, manunulat, prodyuser, at personalidad sa telebisyon **Sarah Elizabeth, modelong Amerikano **Ashley Johnson, aktres na Amerikano, artista ng boses at mang-aawit *August 10 ** Spencer Redford, artista ng Amerika **Mathieu Roy, propesyonal na manlalaro ng ice hockey ng Canada *August 11 **Sammy Glenn, aktres sa telebisyon sa Ingles **Chris Hemsworth, artista sa Australia *August 13 ** Michael Brooks, host ng talk show ng Amerika, manunulat, at komentarista sa politika **Aleš Hemský, Czechoslovakian ice hockey player *August 14 **Elena Baltacha, manlalaro ng tennis sa Ukraine-Scottish (d. 2014) **Sunidhi Chauhan, mang-aawit na playback ng India **Spencer Pratt, Amerikanong personalidad sa telebisyon ** [[Mila Kunis]], aktres na Amerikanong ipinanganak sa Ukraine *August 16 **Nikos Zisis, Greek basketball player **Dominik García-Lorido, artista ng Amerika **Rotem Sela, Israeli aktres at nagtatanghal ng telebisyon *August 17 - Dustin Pedroia, Amerikanong baseball player *August 18 **Kris Boyd, manlalaro ng putbol sa Scottish **Mika, Lebanon-British na mang-aawit **Cameron White, cricketer ng Australia *August 19 **Missy Higgins, Australian pop singer-songwriter, musikero at artista ** Tania Nolan, artista ng New Zealand **Claudia Salinas, modelo ng Mexico at artista **Reeva Steenkamp, ​​modelo ng South Africa (d. 2013) **Tammin Sursok, artista sa Australia *August 20 **Andrew Garfield, artista ng British / Amerikano **Yuri Zhirkov, putbolista ng Russia *August 21 **Chantelle Houghton, English glamor model at personalidad sa telebisyon **Brody Jenner, personalidad ng telebisyon sa Amerika *August 22 - Jorge Diaz, artista ng Amerikano *August 23 **James Collins, Welsh footballer **Ruta Gedmintas, aktres ng Lithuanian-English **Annie Ilonzeh, Amerikanong artista **Fiona Onasanya, pulitiko ng British Labor party at kriminal [20] *Agosto 24 - Brett Gardner, Amerikanong baseball player * August 26 ** Rob Cantor, Amerikanong mang-aawit-songwriter ** Nicol David, manlalaro ng kalabasa sa Malaysia * August 27 ** Chen Bolin, aktor ng Taiwanese ** Jamala, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Ukraina, nagwagi sa [[Eurovision Song Contest 2016]] *August 28 **Alfonso Herrera, aktor ng Mexico at mang-aawit **Kimberly Kane, artista ng Amerika **Lasith Malinga, cricketer ng Sri Lankan *August 29 - Jennifer Landon, Amerikanong artista *August 30 **Jun Matsumoto, mang-aawit at artista ng Hapon ** Jim Miller, American mixed martial artist *August 31 **Larry Fitzgerald, manlalaro ng putbol sa Amerika **Maria Flor, artista sa Brazil ===Setyembre=== *Setyembre 1 **Camille Mana, artista ng Amerika **José Antonio Reyes, Espanyol na putbolista (d. 2019) *Setyembre 2 - Tiffany Hines, artista at mang-aawit sa telebisyon ng Amerika *Setyembre 3 **Alexander Klaws, Aleman na mang-aawit **Valdas Vasylius, manlalaro ng basketball sa Lithuanian **Christine Woods, artista ng Amerika *Setyembre 4 - Jennifer Metcalfe, aktres ng Ingles *Setyembre 5 ** Lincoln Riley, coach ng football sa Amerika ** [[Priscilla Meirelles]], [[Miss Earth 2004]] *Setyembre 8 - Chris Judd, namamahala sa Australia ng putbolista *Setyembre 9 - Zoe Kazan, Amerikanong artista at tagasulat ng iskrip *Setyembre 10 - Joey Votto, manlalaro ng baseball sa Canada *Setyembre 11 - Vivian Jepkemoi Cheruiyot, Kenyan na malayuan na runner *Setyembre 12 - Carly Smithson, mang-aawit ng Ireland *Setyembre 13 **James Bourne, English singer-songwriter **Kaoklai Kaennorsing, kickboxer ng Thai Muay Thai *Setyembre 14 - [[Amy Winehouse]], mang-aawit ng Britanya (d. 2011) *Setyembre 15 **Ashleigh McIvor, Canadian freestyle skier **Holly Montag, personalidad ng telebisyon sa Amerika *Setyembre 16 - Kirsty Coventry, Zimbabwean swimmer *Setyembre 17 **Jennifer Peña, mang-aawit ng Amerikano **Catherine Tyldesley, aktres at modelo ng Ingles *Setyembre 18 **Kevin Doyle, Irish footballer **Sasha Son, mang-aawit ng Lithuanian *Setyembre 20 **A-Lin, mang-aawit na Taiwanese **Yuna Ito, mang-aawit at artista ng American-Japanese *Setyembre 21 **Sarah Rees Brennan, nobelista ng Ireland **Scott Evans, artista ng Amerika **Maggie Grace, artista ng Amerika **Joseph Mazzello, artista ng Amerikano **Anna Meares, Australian track cyclist *Setyembre 22 - Eriko Imai, Japanese singer ([[Bilis]]) *Setyembre 23 **Shane del Rosario, Amerikanong propesyonal na mixed martial artist at kickboxer (d. 2013) **Märt Israel, tagatapon ng discus ng Estonia *Setyembre 24 **Lyndon Ferns, manlalangoy sa South Africa **Randy Foye, Amerikanong manlalaro ng basketball *Setyembre 25 **Donald Glover, Amerikanong artista **Son Dam-bi, mang-aawit sa Timog Korea *Setyembre 26 **Ricardo Quaresma, Portuguese footballer **Zoe Perry, Amerikanong artista *Setyembre 27 **Fazura, aktres ng Malaysia **Jeon Hye-bin, aktres at mang-aawit ng Timog Korea *Setyembre 28 **Julissa Bermudez, pagkatao at artista sa telebisyon ng Dominican-American ** Sarah Wright, artista ng Amerika *Setyembre 30 **Machiko Kawana, Japanese artista ng boses **Andreea Răducan, Romanian gymnast **Reiko Shiota, manlalaro ng badminton ng Hapon ===Oktubre=== [[File:Felicity Jones December 2016.jpg|120px|thumb|Felicity Jones]] *Oktubre 1 ** Jackie Battle, American football na tumatakbo pabalik ** Mateo Chiarino, Uruguayan aktor, manunulat, at direktor ** Anna Drijver, aktres at modelo ng Dutch ** Mirko Vučinić, Montenegrin footballer ** Ramesh Pisharody, artista ng pelikula sa India, direktor, stand-up comedian, impressionist, at nagtatanghal ng telebisyon *Oktubre 2 **Gerran Walker, manlalaro ng putbol sa Amerika **Anna Dawson, artista sa Britain *Oktubre 3 **Meghan Heffern, artista sa Canada **Hiroki Suzuki, artista ng Hapon **Tessa Thompson, Amerikanong artista *Oktubre 4 **Vicky Krieps, aktres na Luxembourgish **Risa Kudō, Japanese gravure idol ** Shontelle, Barbadian na mang-aawit, at manunulat ng mga awit *Oktubre 5 **Jesse Eisenberg, artista ng Amerikano ** Noah Segan, Amerikanong artista **Nicky Hilton Rothschild, modelo ng Amerikano at pakikisalamuha ** Shelby Rabara, Amerikanong artista at mang-aawit **Noot Seear, modelo ng fashion at aktres ng Canada **Juan Manuel Vargas, putbolista ng Peru * Oktubre 7 - Flying Lotus, Amerikanong musikero * Oktubre 8 ** Michael Fraser, tagapangasiwa ng football ng Scottish ** Travis Pastrana, kakumpitensya sa American motorsports at stunt performer * Oktubre 9 - Spencer Grammer, artista ng Amerika *Oktubre 10 **Emma Ruth Rundle, American singer-songwriter, gitarista at visual artist **Alyson Hau, Hong Kong radio DJ *Oktubre 11 - Bradley James, artista sa English *Oktubre 12 - Annick Obonsawin, artista ng Canada at artista sa boses *Oktubre 13 - Katia Winter, artista sa Sweden *Oktubre 14 ** Lin Dan, manlalaro ng badminton ng Tsino **David Oakes, Pelikulang Ingles, aktor sa telebisyon at teatro **Zesh Rehman, English-Pakistani footballer *Oktubre 15 **Stephy Tang, mang-aawit at artista ng Hong Kong ** Patricia Gutiérrez, politiko ng Venezuelan at alkalde ng San Cristóbal. *Oktubre 16 ** Loreen, taga-Sweden na pop mang-aawit at tagagawa ng musika, nagwagi sa [[Eurovision Song Contest 2012]] ** Kenny Omega, manlalaban ng Canada ** Drew Gehling, artista ng Amerikano ** Andrew Santino, American stand-up comedian at artista ** Philipp Kohlschreiber, manlalaro ng tennis sa Aleman **Rahul Banerjee, artista ng pelikula sa India *Oktubre 17 **Alexis Cohen, kontestant ng Amerikanong reality TV show at mang-aawit (d. 2009) ** Daniel Booko, artista ng Amerikano **Felicity Jones, aktres ng Ingles ** Daniel Kajmakoski, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Macedonian **Ivan Saenko, putbolista ng Russia *Oktubre 19 **[[Rebecca Ferguson]], Suweko na modelo at artista **Cara Santa Maria, Amerikanong neuros siyentista at manunulat *Oktubre 20 - Alona Tal, artista sa telebisyon sa Israel *Oktubre 21 **Ashley Banjo, artista ng Canada **Hrvoje Ćustić, putbolista ng Croatia (d. 2008) ** Brent Hayden, manlalangoy sa Canada ** [[Marie Marguerite, Duchess ng Anjou]], tagapagmana ng Venezuelan at asawa ni [[Louis Alphonse ng Bourbon, Duke ng Anjou]] **Charlotte Sullivan, artista ng Canada **Amber Rose, Amerikanong modelo at artista **Ninet Tayeb, mang-aawit ng Israel **Aaron Tveit, artista ng Amerikano *Oktubre 23 ** Valentin Demyanenko, ipinanganak na taga-Azerbaijan na taga-kanoist ** Matt Shultz, Amerikanong musikero, frontman ng Cage the Elephant **Josh Strickland, Amerikanong mang-aawit at artista *Oktubre 24 **Adrienne Bailon, Amerikanong mang-aawit at artista **V V Brown, mang-aawit ng Ingles, manunulat ng kanta, modelo, at tagagawa **Ashleigh Harrington, artista sa Canada **Katie McGrath, artista ng Ireland **Brian Vickers, driver ng lahi ng Amerikanong lahi *Oktubre 25 - [[Prinsesa Yōko ng Mikasa]], miyembro ng Japanese Imperial Family *Oktubre 27 **Dmitri Sychev, putbolista ng Russia ** Katy Tur, tagapagbalita sa broadcast ng Amerikano **Kıvanç Tatlıtuğ, aktor at modelo ng Turko *Oktubre 29 - Johnny Lewis, artista sa Amerika (d. 2012) *Oktubre 30 **Alec Holowka, developer ng video game ng Canada (d. 2019) **Diana Karazon, Jordanian singer **Chelsea Cooley, Amerikanong modelo at aktres **Iain Hume, manlalaro ng soccer sa Canada ===Nobyembre=== [[File:Star Wars- The Last Jedi Japan Premiere Red Carpet- Adam Driver (27163437599) (cropped).jpg|120px|thumb|Adam Driver]] *Nobyembre 1 **Yuko Ogura, Japanese gravure idol **Jelena Tomašević, Serbian pop singer *Nobyembre 2 **Darren Young, Amerikanong propesyonal na manlalaban **Jeremy Doyle, manlalaro ng basketball ng wheelchair sa Australia (d. 2011) **Andreas Bourani, German singer-songwriter *Nobyembre 3 - Julie Marie Berman, Amerikanong artista *Nobyembre 4 - Tyler Everett, manlalaro ng putbol sa Amerika *Nobyembre 5 - Alexa Chung, nagtatanghal at modelo ng telebisyon sa Ingles *Nobyembre 7 - Adam DeVine, artista ng Amerikano, artista ng boses, komedyante, tagasulat, tagagawa, at mang-aawit *Nobyembre 8 **Pavel Pogrebnyak, putbolista ng Russia **Blanka Vlašić, mataas na jumper ng Croatia *Nobyembre 9 - Meseret Defar, taga-long runner ng Ethiopian *Nobyembre 10 - Miranda Lambert, mang-aawit ng bansa sa Amerika *Nobyembre 11 **Sola Aoi, modelo ng Hapon **Philipp Lahm, German footballer ** Kristal Marshall, Amerikanong propesyonal na mambubuno, modelo at beauty queen **Tatsuhisa Suzuki, aktor ng boses ng Hapon *Nobyembre 12 - Kate Bell, artista sa Australia *Nobyembre 14 - Chelsea Wolfe, Amerikanong mang-aawit at manunugtog ng musika *Nobyembre 15 ** Laura Smet, Pranses na artista **Flex Lewis, Welsh bodybuilder *Nobyembre 16 **[[K (mang-aawit)|K]], Koreano na mang-aawit **Britta Steffen, manlalangoy na Aleman *Nobyembre 17 **Viva Bianca, artista sa Australia **Ioannis Bourousis, Greek basketball player **Ryan Braun, Amerikanong baseball player **Évelyne Brochu, artista sa Canada **Christopher Paolini, may-akdang Amerikano *Nobyembre 18 - Jon Johansen, programmer ng computer sa Norway *Nobyembre 19 **Adam Driver, artista ng Amerika **DeAngelo Hall, manlalaro ng putbol sa Amerika **Daria Werbowy, modelo ng Ukrainian-Canada *Nobyembre 20 - Hinaharap, Amerikanong rapper, mang-aawit, at manunulat ng kanta *Nobyembre 21 - [[The Bella Twins]], ([[Brie Bella|Brie]] & [[Nikki Bella|Nikki]]), mga Amerikanong propesyonal na manlalaban *Nobyembre 22 **Otávio Dutra, putol na putbol ng Indonesia na ipinanganak sa Brazil ** Tyler Hilton, American singer-songwriter at artista **Xiao Yu, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Taiwan *Nobyembre 24 **Dean Ashton, British footballer **José López, manlalaro ng baseball sa Venezuelan **Karine Vanasse, artista at tagagawa ng Canada *Nobyembre 25 **Joey Chestnut, Amerikanong mapagkumpitensyang kumakain ** Atsushi Itō, artista ng Hapon *Nobyembre 26 - Emiri Katō, Japanese artista ng boses at mang-aawit *Nobyembre 27 **Propesor Green, British rapper **Arjay Smith, artista ng Amerikano *Nobyembre 28 - Courtney Rush, propesyonal na manlalaban ng Canada *Nobyembre 29 ** [[Pamela Brown]], Sumusulat sa Hustisya ng [[CNN]] ** Jenn Sterger, personalidad at modelo ng telebisyon sa Amerika **Aylin Tezel, artista ng Aleman ===Disyembre=== *Disyembre 2 **Ana Lucía Domínguez, aktres ng Colombia **Jana Kramer, Amerikanong artista **Aaron Rodgers, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Daniela Ruah, aktres na Portuges *Disyembre 9 **Dariusz Dudka, manlalaro ng putbol sa Poland ** Jolene Purdy, artista ng Amerika *Disyembre 10 - Xavier Samuel, artista sa Australia *Disyembre 12 ** Mathew Valencia, artista ng Amerikano at artista sa boses **Roni Porokara, Finnish footballer [21] *Disyembre 13 - Otylia Jędrzejczak, manlalangoy na Poland *Disyembre 14 - Íñigo Errejón, siyentipikong pampulitika ng Espanya at politiko *Disyembre 15 **René Duprée, propesyonal na tagapagbuno ng Canada **Brooke Fraser, New Zealand folk-pop at Christian musician ** Camilla Luddington, aktres ng Ingles **Wang Hao, manlalaro ng tennis sa Tsina *Disyembre 16 - Danielle Lloyd, modelo ng British *Disyembre 17 **Erik Christensen, manlalaro ng hockey ng Canada **Sébastien Ogier, Pranses na rally driver *Disyembre 19 **Nektarios Alexandrou, taga-football ng Cypriot **Casey Crescenzo, Amerikanong mang-aawit at manunugtog ng gitara ([[The Dear Hunter at The Receiving End of Sirens]]) ** AJ Lamas, artista ng Amerikano **Bridget Phillipson, politiko sa Ingles **Laura Pomeroy, manlalangoy sa Canada **Matt Stajan, manlalaro ng ice hockey ng Canada *Disyembre 20 **Jonah Hill, artista ng Amerikano **Lucy Pinder, modelo ng Ingles *Disyembre 21 - Steven Yeun, aktor na Koreano-Amerikano *Disyembre 22 **Festus, Amerikanong propesyonal na manlalaban **Joe Dinicol, artista ng Canada **[[Jennifer Hawkins]], personalidad sa telebisyon sa Australia, [[Miss Universe 2004]] **Nathalie Péchalat, French ice dancer *Disyembre 23 - Hanley Ramírez, Dominican baseball player *Disyembre 25 - Gwei Lun-mei, Taiwanese na artista *Disyembre 27 ** Cole Hamels, Amerikanong baseball player ** Sa Dingding, mang-aawit ng Tsino *Disyembre 29 - Jessica Andrews, mang-aawit ng musika sa Amerika == Kamatayan == * [[Agosto 21]] - [[Benigno Aquino Jr.]], Dating Senador at politiko (ipinanganak 1932) {{Expand section}} == Telebisyon== * Pebrero 13 - Ang Iglesia ni Cristo, na Mapapanood sa MBS-4 (ngayon ay People's Television) telebisyon sa Pilipinas == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1983|*]] eku5ia2ktc9cfnp99coeg5h31d5h062 1984 0 4942 2241651 2226135 2026-11-11T14:11:17Z Ivan P. Clarin 84769 2241651 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1984.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1984''' ay isang [[bisiyestong taon]] na [[Bisiyestong taon na nagsisimula sa Linggo|nagsisimula sa Linggo]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == {{Expand section}} * [[Hunyo 24]] - Sa pangunguna ni Pastor Steve Murrell, Dr. Rice Broocks, at 65 iba pang Amerikanong misyonero, unang pagsamba ng [[Victory]] sa Tandem Cinema kasama ang 165 na mag-aaral matapos ang dalawang linggong gawain sa Auditorium ng [[Mga Girl Scout ng Pilipinas]]. * [[Agosto 26]] - Sa pangunguna ni Pastor Peter Tan-chi, unang pagsamba ng [[Christ's Commission Fellowship]] sa [[Asian Institute of Management]] matapos ang dalawang taon ng mga Bible Study sa Antipolo at Cainta. ==Kapanganakan== [[File:Robin_Sydney_2007.jpg|120px|thumbnail|[[Robin Sydney]]]] [[File:Shariff Abdul Samat.jpg|120px|thumbnail|[[Shariff Abdul Samat]]]] ===Enero=== *Enero 1 **Paolo Guerrero, putbolista ng Peru ** Michael Witt, manlalaro ng liga sa Australia *Enero 2 - Kristen Hager, artista sa pelikula at telebisyon sa Canada *Enero 3 - Shelby Starner, Amerikanong mang-aawit at manunugtog ng musika (d. 2003) *Enero 4 - Robin Sydney, artista ng Amerika *Enero 5 **Shariff Abdul Samat, putbolista ng Singapore (d. 2020) **Diego Gómez, putbolista ng Argentina-Pransya *Enero 6 **Priit Loog, aktor ng Estonian **Kate McKinnon, Amerikanong artista at komedyante **Eric Trump, negosyanteng Amerikano at pilantropo *Enero 7 - Max Riemelt, artista ng Aleman *Enero 8 **Jeff Francoeur, Amerikanong baseball player ** Steven Kanumba, aktor at direktor ng Tanzanian (d. 2012) **Kim Jong-un, Kataas-taasang Pinuno ng Hilagang Korea *Enero 10 - Kalki Koechlin, aktres ng pelikulang French-Indian *Enero 11 - Mark Forster, Aleman na mang-aawit ng kanta *Enero 12 **Hammed Namouchi, putbolista ng Tunisian ** Scott Olsen, Amerikanong baseball player *Enero 13 **Eleni Ioannou, Greek martial artist (d. 2004) **Nathaniel Motte, Amerikanong manunulat ng kanta, tagapalabas, mang-aawit, tagagawa ng musika, kompositor ng pelikula, instrumentalista, at manunugtog ng dula. *Enero 15 **Keiran Lee, British pornograpikong artista, direktor at prodyuser **Megan Quann, Amerikanong manlalangoy ** Victor Rasuk, artista ng Amerikano **Ben Shapiro, komentaristang pampulitika ng Amerika at manunulat *Enero 16 - Craig Beattie, Scottish footballer *Enero 17 ** Cassie Hager, Amerikanong manlalaro ng basketball ** [[Calvin Harris]], musikero sa sayaw ng Britain **Xavier Margairaz, putbolista ng Switzerland *Enero 18 **Seung-Hui Cho, American Virginia Tech massacre gunman na ipinanganak sa Korea (d. 2007) **Makoto Hasebe, Japanese footballer **Alaixys Romao, Togolese footballer *Enero 19 **Trent Cutler, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia **Zakia Mrisho Mohamed, Tanzanian long-distance runner ** Aliona Savchenko, skater ng pares ng Aleman na ipinanganak sa Ukraine **Thomas Vanek, manlalaro ng hockey ng Austrian *Enero 21 ** Luke Grimes, artista ng Amerika ** [[Richard Gutierrez]], Pilipinong artista **Karim Haggui, putbolista ng Tunisian **Karen Schwarz, aktres ng Peru at TV host *Enero 22 - Raica Oliveira, supermodel ng Brazil *Enero 23 - Arjen Robben, Dutch footballer *Enero 24 **Justin Baldoni, Amerikanong artista, direktor at gumagawa ng pelikula **Emerse Fae, Ivorian footballer **Yotam Halperin, manlalaro ng basketball sa Israel **Witold Kiełtyka, musikero ng Poland (d. 2007) **Paulo Sérgio, Portuguese footballer **Ashley C. Williams, artista ng Amerika *Enero 25 **Stefan Kießling, manlalaro ng putbol sa Aleman **Robinho, footballer ng Brazil **Kaiji Tang, Amerikanong artista sa boses *Enero 26 **Ryan Hoffman, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia **Luo Xuejuan, manlalangoy na Tsino *Enero 27 - Davetta Sherwood, Amerikanong artista at musikero *Enero 28 - Andre Iguodala, Amerikanong manlalaro ng basketball *Enero 29 **Natalie du Toit, manlalangoy sa South Africa **Nuno Morais, Portuguese footballer **Safee Sali, putbolista sa Malaysia *Enero 30 - Kid Cudi, rapper ng Amerikano *Enero 31 **Michael Aloni, artista ng Israel **Jeremy Wariner, Amerikanong sprinter ===Pebrero=== *Pebrero 1 **Darren Fletcher, manlalaro ng putbol sa Scottish ** Abbi Jacobson, Amerikanong komedyante, manunulat at artista **Lee Thompson Young, Amerikanong artista (d. 2013) *Pebrero 2 - David Pakman, Amerikanong pampulitika pundit *Pebrero 3 **Elizabeth Holmes, Amerikanong pandaraya na nagtatag ng Theranos **Kim Joon, rapper ng South Korea, artista, at modelo ** Matthew Moy, artista ng Amerikano *Pebrero 4 - Mauricio Pinilla, Chilean footballer *Pebrero 5 ** Nate Salley, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Carlos Tevez, manlalaro ng putbol sa Argentina *Pebrero 6 - Darren Bent, English footballer *Pebrero 8 - Cecily Strong, artista ng Amerika *Pebrero 9 **Logan Bartholomew, artista ng Amerikano **Han Geng, mang-aawit ng Tsino sa Korea ([[Super Junior]]) *Pebrero 10 **Greg Bird, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia **Kim Hyo-jin, artista sa South Korea *Pebrero 11 **Mai Demizu, tagapagbalita ng Hapon **Aubrey O'Day, Amerikanong mang-aawit at artista *Pebrero 12 **Brad Keselowski, driver ng stock car na Amerikano **Jennie McAlpine, British aktres at komedyante **Peter Vanderkaay, manlalangoy ng Amerikano Olimpiko *Pebrero 13 - Brina Palencia, artista ng boses ng Amerika *Pebrero 14 - Stephanie Leonidas, aktres ng Ingles *Pebrero 15 **Doda, Polish na mang-aawit at modelo ** [[The Duffer Brothers|Sina Matt at Ross Duffer]], mga tagasulat at direktor ng Amerika *Pebrero 16 **Fábio Lucindo, aktor ng Brazil, boses na artista at nagtatanghal **Oussama Mellouli, Tunisian Olympic swimmer * Pebrero 17 - AB de Villiers, cricketer ng South Africa * Pebrero 18 ** Carlos Kameni, Cameroonian footballer ** [[Stéphanie, Hereditary Grand Duchess ng Luxembourg|Countess Stéphanie de Lannoy]], Belissian Countess, Kasalukuyang Prinsesa ng Luxembourg na Asawa ng [[The Hereditary Grand Duke ng Luxembourg]], may asawa mula noong [[2012]] ** [[Genelle Williams]], aktres sa Canada * Pebrero 19 - [[Marissa Meyer]], nobelang Amerikano * Pebrero 20 ** [[Ben Lovejoy]], American hockey player ** [[Trevor Noah]], komedyante sa Timog Aprika, aktor, at personalidad sa telebisyon * [[Pebrero 21]] ** [[Karina]], Japanese model at aktres ** [[Damien Molony]], artista sa telebisyon sa Ireland *Pebrero 22 **Branislav Ivanovic, Serbian footballer ** Tommy Bowe, putbolista ng rugby union sa Ireland *Pebrero 24 - Wilson Bethel, artista ng Amerika *Pebrero 25 **Xing Huina, atleta ng Tsino **Filip Šebo, putbolista ng Slovak *Pebrero 26 **Emmanuel Adebayor, Togolese footballer **Beren Saat, aktres na Turko *Pebrero 27 - Alessia Amendola, artista ng boses ng Italyano *Pebrero 28 - Karolína Kurková, modelo ng Czech *Pebrero 29 ** Arnaud Valois, artista ng Pransya ** Mark Foster, Amerikanong mang-aawit at kompositor, frontman ng Foster the People **Alicia Hollowell, American softball pitcher **Cullen Jones, manlalangoy ng Amerikanong Olimpiko *Cam Ward, manlalaro ng hockey ng Canada ===Marso=== *Marso 1 **Claudio Bieler, manlalaro ng putbol sa Argentina **Brandon Stanton, Amerikanong litratista at blogger *Marso 2 **Trent Garrett, Amerikanong artista at modelo **Ian Sinclair, Amerikanong artista sa boses *Marso 4 **Tamir Cohen, Israeli footballer **Ai Iwamura, Japanese artista **Whitney Port, personalidad ng telebisyon sa Amerika, taga-disenyo ng damit, at may-akda **Zak Whitbread, manlalaro ng soccer sa Amerika *Marso 6 **Daniël de Ridder, Dutch footballer [11] **Chris Tomson, Amerikanong musikero (Vampire Weekend) *Marso 7 ** Mathieu Flamini, manlalaro ng putbol sa Pransya ** Brandon T. Jackson, isang komedyanteng stand-up ng Amerika, artista at rapper *Marso 8 **Matthew Wong, artist ng Canada (d. 2019) **Nora-Jane Noone, artista ng Ireland **Ross Taylor, cricketer ng New Zealand *Marso 9 - Julia Mancuso, U.S. Olympic medalist *Marso 10 - Olivia Wilde, Amerikanong artista *Marso 12 **Jaimie Alexander, artista ng Amerika **Shreya Ghoshal, mang-aawit na playback ng India *Marso 13 - Noel Fisher, artista ng Canada *Marso 16 ** Michael Ennis, manlalaro ng liga sa Australia **Hosea Gear, manlalaro ng New Zealand Rugby Union *Marso 17 **Raphael Maitimo, putbolista ng Indonesia **Ryan Rottman, artista ng Amerikano *Marso 18 - Michael Schmid, Swiss Olympic freestyle skier *Marso 19 - Bianca Balti, modelo ng Italyano *Marso 20 **Justine Ezarik, tanyag na tao sa Internet at artista **Christy Carlson Romano, Amerikanong aktres at mang-aawit **[[Fernando Torres]], manlalaro ng putbol sa Espanya **Nomura Yuka, artista ng Hapon *Marso 21 - Sopho Gelovani, taga-Georgia na mang-aawit *Marso 22 - Didit Hediprasetyo, Indonesian fashion designer at socialite *Marso 24 **Chris Bosh, Amerikanong manlalaro ng basketball **Park Bom, mang-aawit ng Timog Korea * [[Marso 25]] – [[Katharine McPhee]], [[American Idol]] finalist *Marso 26 **Stéphanie Lapointe, mang-aawit ng Canada ** Sara Jean Underwood, modelo ng Amerikano *Marso 27 **Stephen Rhodes, drayber ng racing car na Amerikano **Jon Paul Steuer, Amerikanong artista at musikero (d. 2018) *Marso 28 **Nikki Sanderson, aktres ng Ingles **Bill Switzer, artista ng boses ng Canada-American *Marso 30 **Helena Mattsson, artista sa Sweden **Justin Moore, mang-aawit ng musika sa bansa ng Amerika **Anna Nalick, mang-aawit ng Amerikano **Samantha Stosur, manlalaro ng tennis sa Australia *Marso 31 **Jack Antonoff, musikero ng Amerika ** Sofía Reca, artista ng Argentina at nagtatanghal ng telebisyon ===Abril=== *Abril 1 - Murali Vijay, Indian cricketer *Abril 2 **Ashley Peldon, artista ng Amerika **Shawn Roberts, artista ng Canada *Abril 3 **Chrissie Fit, Amerikanong artista at mang-aawit **Allana Slater, gymnast ng Australia *Abril 4 **Sean May, American basketball player **Haitham Ahmed Zaki, aktor ng Egypt (d. 2019) *Abril 5 **Marshall Allman, artista ng Amerikano **Aram Mp3, Armenian singer-songwriter, comedian at showman **Saba Qamar, Pakistani na artista at modelo **Phil Wickham, Amerikanong musikero **Kisho Yano, Japanese footballer *Abril 6 - Siboniso Gaxa, putbolista sa South Africa *Abril 8 **Austin Ejide, footballer ng Nigeria **Ezra Koenig, Amerikanong musikero **Taran Noah Smith, artista ng Amerikano **Kirsten Storms, artista ng Amerika at artista ng boses *Abril 9 ** Linda Chung, artista at mang-aawit ng Canada TVB **Adam Loewen, pitsel ng Canada *Abril 10 **Natasha Melnick, Amerikanong telebisyon at artista sa pelikula ** [[Mandy Moore]], Amerikanong mang-aawit at artista *Abril 11 **Colin Clark, American soccer player (d. 2019) ** Kelli Garner, artista ng Amerika **Nikola Karabatić, manlalaro ng handball ng Pransya *Abril 12 - Luisel Ramos, modelo ng Uruguayan (d. 2006) *Abril 13 **Kris Britt, cricketer ng Australia **Hiro Mizushima, Japanese artista at manunulat **Nemanja Vuković, putbolista ng Montenegrin *Abril 14 **Kyle Coetzer, Scottish cricketer **Adán Sánchez, Amerikanong mang-aawit (d. 2004) ** Hassan Yebda, footballer ng Nigeria *Abril 15 - Zizan Razak, komedyante ng Malaysia *Abril 16 **Amelia Atwater-Rhodes, may-akdang Amerikano **Claire Foy, aktres ng Ingles *Abril 17 - [[Rosanna Davison]], modelo ng Ireland, [[Miss World 2003]] *Abril 18 ** Red Bryant, Amerikanong manlalaro ng putbol **America Ferrera, artista ng Amerika, artista ng boses, tagagawa, at direktor *Abril 19 **Lee Da-hae, artista sa South Korea **Dmitry Trunenkov, bobsledder ng Russian Olympic *Abril 20 **John Jairo Castillo, manlalaro ng putbol sa Colombia **Nelson Évora, atleta sa Portugal **Tyson Griffin, Amerikanong manlalaban ng MMA *Abril 21 **Shayna Fox, artista ng boses ng Amerikano **Bhavna Limbachia, aktres ng Ingles *Abril 22 **Amelle Berrabah, mang-aawit ng Britanya ** Michelle Ryan, aktres na English *Abril 23 - Alexandra Kosteniuk, manlalaro ng chess ng Russia *Abril 24 - Tyson Ritter, Amerikanong mang-aawit ng kanta * Abril 25 - Melonie Diaz, artista ng Amerika * [[Abril 26]] ** [[Ryan O'Donohue]], artista sa boses ng Amerika ** [[Emily Wickersham]], artista ng Amerika ** [[Andrea Rydin Berge]], musikero ng jazz na Norwegian * [[Abril 27]] ** Kim Hyung-il, South Korean footballer ** [[Fabien Gilot]], lumangoy ng French Olympic * [[Abril 29]] ** [[Taylor Cole]], aktres at modelo ng Amerikano ** [[Kirby Cote]], lumangoy ng Paralympic ng Canada ** [[Firass Dirani]], aktor ng Australia ** [[Paulius Jankūnas]], player ng basketball sa Lithuania ** [[Lina Krasnoroutskaya]], manlalaro at komentarista ng tennis ng Russia ** [[Phạm Văn Quyến]], footballer ng Vietnam ** [[Vassilis Xanthopoulos]], player ng basketball sa Greece ===Mayo=== *Mayo 1 **Kerry Bishé, artista ng Amerika **Alexander Farnerud, putbolista sa Sweden **Henry Zebrowski, Amerikanong artista at komedyante *Mayo 3 **Cheryl Burke, Amerikanong propesyonal na mananayaw **Morgan Kibby, Amerikanong aktres at mang-aawit ng kanta *Mayo 4 **Little Boots, mang-aawit na British pop **Sarah Meier, Swiss figure skater *Mayo 5 - Chris Birchall, putbolista sa Trinidad *Mayo 7 **Kevin Owens, propesyonal na tagapagbuno ng Canada **Alex Smith, Amerikanong manlalaro ng putbol *Mayo 8 **[[Yamamotoyama Ryūta]], Japanese na sumo wrestler **Martin Compston, Scottish aktor at dating propesyonal na putbolista **Julia Whelan, artista ng Amerika *Mayo 9 **Prince Fielder, Amerikanong baseball player **Chase Headley, Amerikanong baseball player **Ezra Klein, Amerikanong mamamahayag, blogger at kolumnista *Mayo 10 - Pe'er Tasi, Israeli singer *Mayo 11 - Andrés Iniesta, Espanyol na putbolista *Mayo 12 **Sajjad Anoushiravani, Iranian weightlifter **Junie Browning, Amerikanong manlalaban ng MMA *Mayo 13 - Hannah New, aktres at modelo ng Ingles *Mayo 14 ** Gary Ablett Jr., pinuno ng Australyano ang manlalaro ng putbol **[[Olly Murs]], mang-aawit ng Ingles **Michael Rensing, German footballer **[[Mark Zuckerberg]], tagapagtatag ng Amerika at CEO ng Facebook *Mayo 15 - Samantha Noble, artista sa Australia *Mayo 17 **Jayson Blair, artista ng Amerikano **Andreas Kofler, Austrian ski jumper **Passenger, mang-aawit ng Ingles at manunulat ng kanta **Christine Robinson, manlalaro ng polo ng tubig sa Canada *Mayo 20 **Dilara Kazimova, mang-aawit at artista ng Azerbaijan **Naturi Naughton, Amerikanong mang-aawit at artista *Mayo 21 **Jackson Pearce, nobelang Amerikano **Gary Woodland, Amerikanong manlalaro ng golp *Mayo 23 **[[Sam Milby]], Pilipinong artista at musikero ng rock **Adam Wylie, artista ng Amerikano *Mayo 24 **Monica Bergamelli, Italyanong artistikong gymnast **Sarah Hagan, artista ng Amerika *Mayo 25 **Kyle Brodziak, manlalaro ng ice hockey ng Canada **Emma Marrone, mang-aawit na pop / rock ng Italyano ** Kostas Martakis, Greek singer, model at paminsan-minsang artista **Nikolai Pokotylo, mang-aawit ng Russia ** Marion Raven, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Noruwega ** [[Unnur Birna Vilhjálmsdóttir]], Miss Iceland, ay nakoronahan bilang [[Miss World 2005]] * Mayo 27 - Darin Brooks, artista ng Amerikano * [[Mayo 28]] - [[Ina Wroldsen]], mang-aawit at tagasulat ng Norwegian * Mayo 29 **Carmelo Anthony, manlalaro ng basketball sa Africa-American ** Nia Jax, pinuno ng Amerikanong Amerikanong propesyonal na tagapagbuno **Alysson Paradis, Pranses na artista **Kaycee Stroh, Amerikanong aktres, mang-aawit at mananayaw **Aleksei Tishchenko, boksingero sa Russian Olympic *Mayo 30 **Steffan Lewis, pulitiko ng Welsh (d. 2019) **DeWanda Wise, artista ng Amerika *Mayo 31 **Milorad Čavić, manlalangoy na Serbiano **Yael Grobglas, artista ng Israel **Jason Smith, artista sa Australia ** Daniela Samulski, manlalangoy na Aleman (d. 2018) ===Hunyo=== *Hunyo 1 **Olivier Tielemans, driver ng lahi-kotse ng Dutch **Naidangiin Tüvshinbayar, Mongolian judoka *Hunyo 2 - Stevie Ryan, pagkatao ng Amerikano sa YouTube, artista at komedyante (d. 2017) *Hunyo 4 **Jillian Murray, artista ng Amerika **Rainie Yang, mang-aawit na Taiwanese *Hunyo 5 - Iris van Herpen, taga-disenyo ng fashion na Dutch *Hunyo 8 **Jared Allman, artista ng Amerikano **Todd Boeckman, manlalaro ng putbol sa Amerika **Andrea Casiraghi, Prince of Monaco **Javier Mascherano, putbolista ng Argentina ** [[Torrey DeVitto]], Amerikanong aktres at dating fashion model *Hunyo 9 **Caroline D'Amore, American DJ, modelo at artista **Wesley Sneijder, Dutch footballer *Hunyo 10 - Betsy Sodaro, Amerikanong artista at artista sa boses *Hunyo 11 - Vágner Love, football footballer *Hunyo 13 **Phillip Van Dyke, artista ng Amerikano **Bérengère Schuh, French archer *Hunyo 14 ** Jay Lyon, artista ng Australia, musikero at modelo **Yury Prilukov, manlalangoy na Ruso *Hunyo 15 - Tim Linecum, Amerikanong baseball player *Hunyo 16 **Rick Nash, manlalaro ng hockey ng Canada **Emiri Miyasaka, modelo ng Hapon *Hunyo 17 - John Gallagher Jr., artista ng Amerika, mang-aawit at mananayaw *Hunyo 18 - Ian Jones-Quartey, Amerikanong animator at artista sa boses *Hunyo 19 - Paul Dano, Amerikanong artista at prodyuser * Hunyo 21 ** Erick Silva, Brazilian mixed martial artist **Zabit Samedov, kickboxer ng Azerbaijan **Shiv Panditt, artista ng India at host sa telebisyon **Kim Ho-jun, manlalaro ng putbol sa Timog Korea *Hunyo 22 - Janko Tipsarević, manlalaro ng tennis sa Serbiano *Hunyo 23 **Takeshi Matsuda, manlalangoy na Hapones ** Duffy, mang-aawit na Welsh *Hunyo 24 ** JJ Redick, Amerikanong manlalaro ng basketball **Lucien Dodge, artista ng boses ng Amerikano **Javier Ambrossi, Espanyol na artista, tagapangasiwa ng entablado at direktor ng pelikula *Hunyo 25 **Lauren Bush, Amerikanong modelo at tagagawa **Killian Donnelly, tagaganap ng musikal na teatro sa Ireland *Hunyo 26 **Wen Zhang, artista ng Tsino **Assan Jatta, Gambian football striker **Raymond Felton, American basketball player **Deron Williams, Amerikanong manlalaro ng basketball **Aubrey Plaza, artista ng Amerika **Eddie Wineland, American mixed martial artist *Hunyo 27 **Son Ho-jun, mang-aawit at artista ng Timog Korea **Conor Lamb, abugado ng Amerika, politiko, dating piskal na piskal at dating Dagat **[[Khloé Kardashian]], personalidad ng telebisyon sa Amerika ** Emma Lahana, aktres ng New Zealand *Hunyo 28 - Eric Friedman, Amerikanong musikero at manunulat ng mga awit *Hunyo 29 **Ambesager Yosief, footballer ng Eritrean **Éder Lima, manlalaro ng futsal ng Brazil-Russian *Hunyo 30 **Fantasia Barrino, Amerikanong mang-aawit **Nikos Oikonomopoulos, Greek singer **Norismaidham Ismail, putbolista ng Malaysia **Scott Dawson, Amerikanong propesyonal na manlalaban **Yu Koshikawa, Japanese volleyball player ===Hulyo=== [[File:2013_Imagen_Foundation_Awards,_Natalie_Martinez.jpg|120px|thumbnail|[[Natalie Martinez]]]] [[Talaksan:Gina_Rodriguez_at_2014_PaleyFest.jpg|thumb|right|120px|[[Gina Rodriguez]]]] *Hulyo - James Holzhauer, kampeon ng palabas sa laro sa Amerika *Hulyo 1 **Jason Reeves, Amerikanong mang-aawit at manunugtog ng musika sa Amerika **Jared Keeso, artista ng Canada **Donald Thomas, mataas na jumper ng Bahamian **Cyron Melville, artista ng Denmark at musikero **Heo Jae Won, manlalaro ng putbol sa South Korea *Hulyo 2 **Johnny Weir, American figure skater, fashion designer, at komentarista sa telebisyon **Vanessa Lee Chester, Amerikanong telebisyon at artista sa pelikula **Vinny Magalhães, Brazilian mixed martial artist *Hulyo 3 **Corey Sevier, artista ng Canada **Syed Rasel, bangladeshi cricketer **Manny Lawson, manlalaro ng putbol sa Amerika *Hulyo 4 **Miguel Soares, Timorese football player **Jin Akanishi, Japanese singer at aktor **Lee Je-hoon, artista ng South Korea *Hulyo 5 **Carlos Ferro, Mexico artista at music video director **Yu Yamada, Japanese model, artista at mang-aawit **Yeon Woo-jin, artista ng South Korea **Danay García, taga-aktres at modelo ng Cuba **Henrique Barbosa, manlalangoy sa Brazil *Hulyo 6 - Lauren Harris, musikero ng rock sa Britain *Hulyo 7 **Oleksiy Honcharuk, politiko ng Ukraine **AG Coco, musikero ng Malaysia **Ross Malinger, artista ng Amerikano **Adam Paul Harvey, aktor ng English **Mohammad Ashraful, bangladeshi cricketer *Hulyo 8 - Alexis Dziena, Amerikanong artista *Hulyo 9 **[[LA Tenorio]], Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball **Hanna R. Hall, artista ng Amerika *Hulyo 10 **Aviva Baumann, artista ng Amerika **Laurent Recouderc, manlalaro ng tennis sa Pransya **Mark González, South Africa-Chilean footballer **Óscar Escandón, Colombian boxer **María Julia Mantilla, aktres ng Peru, mananayaw, modelo, guro at beauty queen *Hulyo 11 **Tiffiny Hall, may-akdang Australia, mamamahayag at personalidad sa telebisyon **Tanith Belbin White, skater ng pigura ng Canada-Amerikano **Joe Pavelski, Amerikanong hockey player **Ekaterina Vilkova, aktres ng Russia **Serinda Swan, artista ng Canada **Rachael Taylor, artista sa Australia * Hulyo 12 ** [[Gareth Gates]], mang-aawit sa Ingles ** [[Amanda Hocking]], nobelang pantasya ng Amerikano ** [[Florence Hoath]], aktres ng British ** [[Natalie Martinez]], artista at modelo ng Amerika ** [[Michael McGovern]], footballer ng Northern Irish ** [[Sami Zayn]], wrestler ng Syrian sa Canada ** Matt Cook, artista ng Amerikano *Hulyo 13 **Pio Marmaï, artista ng Pransya **Gareth Williams, artista ng New Zealand *Hulyo 14 **Britta Soll, aktres na Estonian **Alex Ross Perry, direktor ng pelikula sa Amerika, tagasulat ng iskrip at artista **Samir Handanovic, putbolista ng Slovenian *Hulyo 15 **Vincent Wan, artista ng Hong Kong **Rustam Totrov, mambubuno ng Russian Greco-Roman **Lars Øvrebø, manlalaro ng putbol sa Noruwega **Edgar Barreto, Paraguayan footballer *Hulyo 16 **Miguel Pires, manlalangoy na Portuges **Sašo Bertoncelj, Slovenian na lalaki masining na gymnast *Hulyo 17 **Mohamed Bouchaïb, aktor ng Libya-Algerian **Asami Kimura, musikero ng Japanese pop **Mohd Shaffik Abdul Rahman, putbolista ng Malaysia *Hulyo 18 **Sam Sexton, British professional boxer **Lee Barnard, English footballer **Liv Boeree, English poker player at nagtatanghal ng TV **Josh Harding, manlalaro ng hockey ng Canada *Hulyo 19 **Lasse Gjertsen, Norwegian videographer **[[Alessandra De Rossi]], Pilipinong artista **Kaitlin Doubleday, artista ng Amerika **Andrea Libman, artista sa Canada ** Diana Mocanu, manlalangoy na Romanian **Zhu Zhu, artista ng Tsino at mang-aawit *Hulyo 20 **James Mackay, artista ng Australia **Jacky Heung, artista ng Hong Kong **Huang Yi-hua, Taiwanese table tennis player *Hulyo 21 **Sarah Greene, Irish na artista at mang-aawit **Paul Davis, Amerikanong manlalaro ng basketball **Iris Strubegger, modelo ng Austrian *Hulyo 23 **Brandon Roy, Amerikanong manlalaro ng basketball **Celeste Thorson, Amerikanong artista at modelo *Hulyo 24 - Tyler Kyte, artista ng Canada at mang-aawit *Hulyo 26 **Grace Byers, artista ng Amerika **Kyriakos Ioannou, Cypriot high jumper *Hulyo 27 **Antoine Bethea, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Taylor Schilling, artista ng Amerika *Hulyo 28 **Ali Krieger, manlalaro ng soccer sa Amerika **Zach Parise, Amerikanong hockey player **John David Washington, artista ng Amerikano *Hulyo 29 **Oh Beom-seok, South Korean footballer **Osman Chavez, Honduran footballer **J. Madison Wright Morris, Amerikanong artista (d. 2006) **Wilson Palacios, Honduran footballer *Hulyo 30 ** Anna Bessonova, Ukrainian rhythmic gymnast ** Gabrielle Christian, Amerikanong artista ** [[Gina Rodriguez (aktres)|Gina Rodriguez]] Amerikanang aktres ===Agosto=== *August 1 **Danny Tidwell, Amerikanong mananayaw (d. 2020) **Bastian Schweinsteiger, manlalaro ng putbol sa Aleman *August 2 **Brandon Browner, Amerikanong manlalaro ng NFL **Giampaolo Pazzini, putbolista ng Italya *August 3 ** Jon Foster, Amerikanong artista at musikero **Carah Faye Charnow, Amerikanong mang-aawit (Shiny Toy Guns) **Ryan Lochte, Amerikanong manlalangoy *Agosto 5 - Helene Fischer, Aleman na mang-aawit at aliw *August 6 - Marco Airosa, Angolan footballer *August 7 - Hsu Wei-ning, Taiwanese na artista at modelo *August 10 **Ryan Eggold, artista sa pelikula at telebisyon ng Amerika **[[Mariel Rodriguez]], Pilipinong artista at modelo **Ja'Tovia Gary, American artist at filmmaker *August 11 - Melky Cabrera, Amerikanong baseball player *August 12 **[[Marian Rivera]], aktres na Pilipino ** [[Sherone Simpson]], atleta ng Jamaican *Agosto 13 - James Morrison, English singer-songwriter at gitarista *August 14 **Clay Buchholz, pitsel ng American Major League Baseball **Robin Söderling, manlalaro ng tennis sa Sweden *August 17 **Liam Heath, British sprint kanistista **Garrett Wolfe, Amerikanong manlalaro ng NFL *August 19 **Simon Bird, English aktor at komedyante **Micah Alberti, Amerikanong modelo at artista *August 20 **Mirai Moriyama, artista ng Hapon **Tsokye Karchung, Bhutanese beauty queen, [[Miss Bhutan 2008]] *August 21 **Alizée Jacotey, Pranses na mang-aawit **Melissa Schuman, Amerikanong mang-aawit at artista *August 22 - Lee Camp, English footballer *August 23 - Glen Johnson, putbolista sa Ingles *August 24 **Cameron Goodman, artista ng Amerika **Charlie Villanueva, American basketball player ** Yesung, mang-aawit sa Timog Korea, manunulat ng kanta, artista, personalidad sa radyo at MC *August 25 **Leslie-Anne Huff, Amerikanong artista **Kenan Sofuoğlu, isang propesyonal na karera ng motorsiklo sa Turkey *August 27 - Amanda Fuller, Amerikanong artista *August 28 **Him Law, artista ng Hong Kong **Michael Galeota, Amerikanong artista (d. 2016) ** Sarah Roemer, Amerikanong modelo at artista **Zehra Fazal, South-Asian American artista sa boses *August 31 **Ryan Kesler, American ice hockey player **Charl Schwartzel, manlalaro ng golp sa South Africa ===Setyembre=== *Setyembre 1 - Joe Trohman, Amerikanong mang-aawit ng songwriter, kompositor, at gitarista (Fall Out Boy) *Setyembre 2 - Danson Tang, aktor ng Taiwanese, modelo, at mang-aawit *Setyembre 3 - Garrett Hedlund, artista ng Amerikano *Setyembre 4 ** Camila Bordonaba, artista ng Argentina, mang-aawit ng kanta, mananayaw, musikero at dating modelo ** Kyle Mooney, Amerikanong artista, komedyante at manunulat *Setyembre 6 **Maksymenko Igor Volodymorovych, kickboxer ng Ukraine **Orsi Kocsis, modelo ng Hungarian **Abby Martin, Amerikanong mamamahayag *Setyembre 7 **Kate Miner, Amerikanong artista at musikero **Farveez Maharoof, cricketer ng Sri Lankan **Vera Zvonareva, manlalaro ng tennis sa Russia *Setyembre 8 - Daniele Hypolito, artistikong gymnast ng Brazil *Setyembre 10 **Harry Treadaway, aktor sa English ** Luke Treadaway, English aktor at mang-aawit *Setyembre 12 - Petra Marklund, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Sweden *Setyembre 14 **Adam Lamberg, artista ng Amerikano **André de Vanny, artista sa Australia *Setyembre 15 - [[Prince Harry, Duke ng Sussex]], British Prince *Setyembre 16 **Sabrina Bryan, Amerikanong aktres at mang-aawit **Katie Melua, mang-aawit ng Georgian-English **Ali Fedotowsky, personalidad ng telebisyon sa Amerika *Setyembre 18 **Nina Arianda, Amerikanong artista **Jack Carpenter, artista ng Amerikano ** Dizzee Rascal, English rapper *Setyembre 19 **Young Greatness, American rapper (d. 2018) **Lydia Hearst, Amerikanong artista at modelo ng fashion **Kevin Zegers, artista ng Canada *Setyembre 20 **Brian Joubert, French figure skater **Soundarya Rajinikanth, taga-disenyo ng grapiko ng India, tagagawa at direktor **Holly Weber, Amerikanong artista at modelo *Setyembre 21 ** Dwayne Bowe, manlalaro ng putbol sa Amerika **Ben Wildman-Tobriner, Amerikanong Amerikanong manlalangoy *Setyembre 22 **Theresa Fu, mang-aawit at artista ng Hong Kong **Godfrey Gao, Taiwanese-Canada na modelo at artista (d. 2019) **Laura Vandervoort, artista sa Canada *Setyembre 23 **Gabrielle Christian, Amerikanong telebisyon at artista sa pelikula at modelo **Kate French, American television at film aktres at modelo ** Matt Kemp, Amerikanong baseball player **Anneliese van der Pol, artista at mang-aawit ng Dutch-American *Setyembre 25 **Annabelle Wallis, aktres ng Ingles **CariDee English, American fashion model at TV personality **Rashad McCants, manlalaro ng American [[National Basketball Association]] **Zach Woods, Amerikanong artista at komedyante *Setyembre 27 - [[Avril Lavigne]], musikero ng rock ng Canada *Setyembre 28 **Richard Kyle Gambrell, tagapamahala ng produkto ng Software **Helen Oyeyemi, nobelista ng Britain **Melody Thornton, Amerikanong mang-aawit **Ryan Zimmerman, Amerikanong baseball player *Setyembre 29 - Bawat Mertesacker, manlalaro ng putbol sa Aleman *Setyembre 30 - Keisha Buchanan, British singer ===Oktubre=== [[File:2017_Audi_FIS_Ski_Weltcup_Garmisch-Partenkirchen_Damen_-_Lindsey_Vonn_-_by_2eight_-_8SC8048.jpg|120px|thumb|[[Lindsey Vonn]]]] [[File:Sara_Lumholdt_1c310_7053.jpg|120px|thumb|[[Sara Lumholdt]]]] [[File:Katy_Perry_2019_by_Glenn_Francis.jpg|120px|thumb|[[Katy Perry]]]] [[File:170203_%EC%98%81%ED%99%94_%27%ED%95%B4%EB%B9%99%27_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B3%B4%EA%B3%A0%ED%9A%8C_%EC%9D%B4%EC%B2%AD%EC%95%84.jpg|120px|thumb|[[Lee Chung-ah]]]] * Oktubre 1 ** Beck Bennett, Amerikanong artista at komedyante ** Josh Brener, artista ng Amerikano ** Matt Kain, Amerikanong baseball player ** Mónica Spear, aktres ng Venezuelan, [[Miss Venezuela 2004]] (d. 2014) * Oktubre 2 ** John Morris, artista ng Amerikano ** Marion Bartoli, Pranses na propesyonal na manlalaro ng tennis *Oktubre 3 **Chris Marquette, artista ng Amerikano **[[Ashlee Simpson]], Amerikanong mang-aawit at artista ** Anthony Le Tallec, French footballer ** Yoon Eun-hye, Koreano na mang-aawit, modelo, artista at aliw ** Jarrod Bannister, atleta ng Australia (d. 2018) ** Laura Weissbecker, artista ng Pransya ** Jessica Parker Kennedy, artista sa Canada *Oktubre 4 **Lena Katina, mang-aawit ng Russia **Álvaro Parente, driver ng karera sa Portugal *Oktubre 5 **Glenn McMillan, artista ng Australia **Brooke Valentine, musikero sa lunsod ng Amerika * Oktubre 6 **Joanna Pacitti, Amerikanong mang-aawit **Magdalena Frackowiak, modelo ng Poland * Oktubre 7 ** Ikuta Toma, Japanese drama aktor ** Andy Bean, artista ng Amerikano * Oktubre 10 ** Chiaki Kuriyama, artista ng Hapon ** Steve Turner, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia * [[Oktubre 11]] - Sebastian Ernst, atleta ng Aleman * Oktubre 12 - Emmanuel Kipchirchir Mutai, Kenyan na malayuan na runner * Oktubre 13 ** Kathrin Fricke, German web- at video-artist, na kilala bilang Coldmirror ** Anton Kushnir, Belarusian Olympic freestyle skier * Oktubre 14 ** Jason Davis, Amerikanong artista ** Santino Quaranta, manlalaro ng soccer sa Amerika *Oktubre 16 **Ben Smith, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia ** Shayne Ward, mang-aawit ng British * Oktubre 17 ** Chris Lowell, artista ng Amerikano ** Randall Munroe, American programmer at webcomic artist * Oktubre 18 ** Hollie Dunaway, Amerikanong babaeng boksingero ** [[Robert Harting]], tagabato ng discus ng Aleman ** [[Annekatrin Thiele]], German rower ** Esperanza Spalding, mang-aawit ng Amerikano ** Lindsey Vonn, American alpine skier * Oktubre 19 - Kaio de Almeida, manlalangoy sa Brazil * Oktubre 21 - Marvin Mitchell, manlalaro ng putbol sa Amerika * Oktubre 20 - Mitch Lucker, Amerikanong heavy metal na mang-aawit (d. 2012) *Oktubre 21 - Jeffrey Bowyer-Chapman, artista ng Canada at modelo ng fashion *Oktubre 23 **Izabel Goulart, modelo ng Brazil **Meghan McCain, may-akdang Amerikano *Oktubre 24 **Ben Giroux, Amerikanong artista at direktor ** Botond Előd, aktor ng Hungarian at artista sa boses **Erin Lucas, artista ng Amerika *Oktubre 25 ** [[Sara Lumholdt]], mang-aawit ng Sweden ** [[Katy Perry]], Amerikanong mang-aawit at hukom sa telebisyon *Oktubre 26 **Sasha Cohen, American figure skater **Jefferson Farfán, putbolista ng Peru *Oktubre 27 ** [[Kelly Osbourne]], Ingles na mang-aawit at personalidad sa telebisyon ** Irfan Pathan, cricketer ng India ** Brady Quinn, manlalaro ng putbol sa Amerika * Oktubre 28 ** [[Rogelio Chávez]], Mehikanong Putbolista ** Obafemi Martins, Nigerian footballer * Oktubre 29 ** Eric Staal, manlalaro ng hockey ng Canada ** Chris Baio, musikero ng Amerikano (Vampire Weekend) ** [[Lee Chung-ah]], artista ng Timog Korea * Oktubre 30 - Eva Marcille, modelo ng Amerikano * Oktubre 31 ** Pat Murray, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Amanda Pascoe, manlalangoy sa Australia ===Nobyembre=== [[File:Ghost_In_The_Shell_World_Premiere_Red_Carpet-Scarlett_Johansson_(37147912300).jpg|thumb|right|120px|Scarlet Johansson]] *Nobyembre 1 **Miloš Krasić, Serbian footballer **Natalia Tena, English aktres at mang-aawit *Nobyembre 2 **Anastasia Karpova, mang-aawit ng Russia **Julia Stegner, modelo ng Aleman **Tamara Hope, artista ng Canada at mang-aawit *Nobyembre 3 **Christian Bakkerud, driver ng lahi ng lahi ng Denmark (d. 2011) **Ryo Nishikido, Japanese singer-songwriter at artista ** Marcus Toji, artista ng Amerikano at artista sa boses ** Mina Fukui, artista ng Hapon, modelo ng tarento at gravure *Nobyembre 4 **Dustin Brown, Amerikanong hockey player **French Montana, rapper ng Moroccan-American **Ayila Yussuf, Nigerian footballer *Nobyembre 5 **Jon Cornish, manlalaro ng putbol sa Canada **Tobias Enström, manlalaro ng ice ice hockey **Nick Folk, Amerikanong manlalaro ng putbol **Baruto Kaito, mambubuno ng sumo ng Estonian **Eliud Kipchoge, Kenyan na malayuan na runner **Nick Tandy, driver ng karera ng karera ng English **Nikolay Zherdev, manlalaro ng ice hockey ng Ukrainian-Russian *Nobyembre 6 **Ricky Romero, Amerikanong baseball player **Sebastian Schachten, German footballer *Nobyembre 7 **Mihkel Aksalu, putbolista ng Estonia **Jonathan Bornstein, American-Israeli soccer player ** [[Amelia Vega]], [[Miss Universe 2003]] * Nobyembre 8 ** Kuntal Chandra, Bangladeshi cricketer (d. 2012) ** Steven Webb, artista sa English * Nobyembre 9 ** Beatrice Bofia, manlalaro ng basketball sa Cameroonian-Amerikano ** Delta Goodrem, artista at mang-aawit sa Australia ** Ku Hye-sun, aktres at mang-aawit ng Timog Korea ** Joel Zumaya, Amerikanong baseball player *Nobyembre 10 **Britt Irvin, artista ng Canada at mang-aawit **Jean-Martial Kipré, footballer ng Ivorian **Jarno Mattila, Finnish footballer **Ludovic Obraniak, manlalaro ng putbol sa Poland **Kendrick Perkins, Amerikanong manlalaro ng basketball *Nobyembre 11 **Stephen Hunt, English footballer **Birkir Már Sævarsson, putbolista sa Islandia *Nobyembre 12 **Omarion, Amerikanong mang-aawit ng kanta at artista ** Dara, mang-aawit at modelo ng Timog Korea **Yan Zi, Chinese tennis player *Nobyembre 14 - Marija Šerifović, Serbiano na mang-aawit, nagwagi sa [[Eurovision Song Contest 2007]] *Nobyembre 15 - Hevrin Khalaf, politiko ng Kurdish-Syrian at inhinyero sibil (d. 2019) *Nobyembre 16 - Kimberly J. Brown, Amerikanong artista *Nobyembre 17 **Park Han-byul, artista sa Timog Korea **Lauren Maltby, Amerikanong artista at psychologist *Nobyembre 18 - Johnny Christ, American bassist *Nobyembre 19 - Lindsay Ellingson, modelo ng Amerikano *Nobyembre 20 - Jeremy Jordan, Amerikanong artista at mang-aawit *Nobyembre 21 **Jena Malone, Amerikanong artista, musikero at litratista **Lindsey Haun, Amerikanong artista at mang-aawit *Nobyembre 22 - [[Scarlett Johansson]], Amerikanong artista at mang-aawit *Nobyembre 23 **Jarah Mariano, modelong Amerikano ** Lucas Grabeel, Amerikanong artista, tagagawa ng pelikula, mang-aawit at manunulat ng kanta *Nobyembre 24 **Ku Hye-sun, artista sa Timog Korea **Maria Riesch, German alpine skier *Nobyembre 25 ** Ian Lacey, manlalaro ng liga sa Australia **Gaspard Ulliel, artista ng Pransya *Nobyembre 26 - Antonio Puerta, Espanyol na putbolista (d. 2007) * Nobyembre 27 - Sanna Nielsen, Sweden pop singer * Nobyembre 28 ** Alan Ritchson, Amerikanong artista, modelo, at mang-aawit ** Andrew Bogut, manlalaro ng basketball sa Australia **Marc-André Fleury, manlalaro ng hockey ng Canada ** Trey Songz, taga-Africa-American singer-songwriter, rapper, record producer at artista ** Mary Elizabeth Winstead, Amerikanong artista at mang-aawit *Nobyembre 30 **Alan Hutton, Scottish footballer **Olga Rypakova, atleta ng Kazakhstani ===Disyembre=== *Disyembre 1 - Ajuma Ameh-Otache, Nigerian footballer (d. 2018) *Disyembre 3 - Avraam Papadopoulos, Greek football player *Disyembre 4 - Lindsay Felton, Amerikanong artista *Disyembre 5 - Lauren London, aktres at modelo ng Amerikano *Disyembre 6 - Prinsesa Sofia, Duchess ng Värmland, prinsesa sa Sweden *Disyembre 7 - Robert Kubica, Polish Formula One racing driver *December 8 **Jennifer Grassman, Amerikanong recording artist at mamamahayag **Sam Hunt, Amerikanong mang-aawit-songwriter *Disyembre 10 - Tom Hern, artista ng New Zealand *Disyembre 11 **Xosha Roquemore, artista ng Amerika **Sandra Echeverría, artista ng Mexico, mang-aawit at modelo *Disyembre 12 - Daniel Agger, manlalaro ng putbol sa soccer (soccer) *Disyembre 13 - Santi Cazorla, manlalaro ng putbol sa Espanya *Disyembre 14 **Chris Brunt, footballer ng Hilagang Irlanda **Jackson Rathbone, Amerikanong artista at mang-aawit *Disyembre 15 **Kirsty Lee Allan, artista ng Australia at modelo ng fashion **Martin Škrtel, putbolista ng Slovak **Yu Fengtong, Chinese speed skater *Disyembre 16 **Theo James, English aktor at mang-aawit *Disyembre 17 **Asuka Fukuda, mang-aawit na Hapon **Tennessee Thomas, Amerikanong Amerikanong drummer at artista **Shannon Woodward, artista ng Amerika *Disyembre 18 **Julia Holter, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta at instrumentalista **Tiffany Mulheron, artista sa Scottish *Disyembre 20 **Bob Morley, artista sa Australia **David Tavaré, mang-aawit ng Espanya *Disyembre 22 [[File:Basshunter, 20 april 2008 in Halmstad.jpg|thumb|right|120px|Basshunter]] ** [[Basshunter]], mang-aawit ng Sweden, tagagawa ng record at DJ **Greg Finley, artista ng Amerikano *Disyembre 23 **Alison Sudol, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta at artista (aka A Fine Frenzy) **Cary Williams, manlalaro ng putbol sa Amerika * Disyembre 24 - Dickson Wamwiri, Kenyan taekwondo practitioner * Disyembre 25 ** [[Francisco Vargas]], Mexican professional boxer ** [[Jessica Origliasso]], mang-aawit na manunulat ng kanta sa Australia, artista at taga-disenyo ng fashion ** [[Lisa Origliasso]], mang-aawit na manunulat ng kanta sa Australia, artista at taga-disenyo ng fashion *Disyembre 26 - Jenny Shakeshaft, Amerikanong artista at modelo * Disyembre 27 ** Tye'sha Fluker, Amerikanong manlalaro ng basketball ** Rocío Guirao Díaz, modelo ng Argentina * Disyembre 28 ** Martin Kaymer, German golfer ** Raditya Dika, manunulat ng Indonesia, komedyante, at gumagawa ng pelikula * Disyembre 30 - [[LeBron James]], manlalaro ng basketball sa Africa-American ===Hindi alam ang petsa=== ** Mariko Ebralidze, Georgian jazz singer ** Pasang Lhamu Sherpa Akita, Nepali Sherpa bundok ==Kamatayan== == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1984|*]] 9g786yni5t6quajle5slnf0h0qqullm 1985 0 4943 2241654 2226133 2026-11-11T14:12:00Z Ivan P. Clarin 84769 2241654 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1985.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1985''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Martes|nagsisimula sa Martes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == {{Expand section}} * [[Marso 6]] &ndash; Ipinarehistro sa pamahalaan ng Pilipinas ang simbahang [[Christ's Commission Fellowship]]. * [[Hunyo 6]] &ndash; Pinangunahan ni Pastor Ed Lapiz ang ilang mga [[OFW]] sa unang pagsamba ng Day by Day Christian Ministries sa [[Saudi Arabia]]. ==Kapanganakan== ===Enero=== [[File:Lewis_Hamilton_2016_Malaysia_2.jpg|thumb|right|120px|[[Lewis Hamilton]]]] *Enero 1 **Jeff Carter, manlalaro ng hockey sa Canada **Steven Davis, footballer ng Hilagang Irlanda **Juliana Harkavy, artista ng Amerika **Fred the Godson, American rapper at DJ *Enero 2 **Teng Haibin, Chinese gymnast **Carla Juri, aktres ng Switzerland **Heather O'Reilly, pambansang soccer player ng U.S. **Damien Bodie, artista sa Australia **Greg Toler, American football cornerback *Enero 3 **Nicole Beharie, artista ng Amerika **Leah Gibson, artista sa pelikula sa Canada **Jeananne Goossen, artista sa Canada **John David Booty, American football quarterback, USC **Linas Kleiza, manlalaro ng basketball sa Lithuania **Colleen Wolfe, talent sa pagpapakita ng Amerikano *Enero 4 **Kari Aalvik Grimsbø, manlalaro ng handball na Norwegian **Danielle Campo, manlalangoy na Paralympic sa Canada **Al Jefferson, Amerikanong manlalaro ng basketball ** Fernando Rees, nagmamaneho ng kotse sa lahi ng Brazil **Beatriz Rosselló, Unang Ginang ng Puerto Rico *Enero 5 **Michael Cuccione, artista ng bata at aktibista sa Canada (d. 2001) ** Lopez Lomong, Amerikanong Amerikanong runner na ipinanganak sa Sudan **Diego Vera, Uruguayan footballer *Enero 6 **Amalie Bruun, musikero at artista ng Denmark **Hugh Skinner, aktor ng pelikulang Ingles *Enero 7 ** Lewis Hamilton, British 6-Time Formula One na kampeon sa buong mundo **Tigre Kirchharz, mananayaw ng Aleman **Wayne Rout malama, putbolista sa Ingles *Enero 8 - Rachael Lampa, Amerikanong Kristiyanong mang-aawit *Enero 9 - Bobô, footballer ng Brazil *Enero 10 - Martiño Rivas, artista ng Espanya *Enero 11 **Newton Faulkner, musikero ng British rock **Rie fu, Japanese pop at rock musician **Lucy Knisley, American comic artist at musikero **Aja Naomi King, artista ng Amerika *Enero 12 ** Gary Harkins, taga-football na taga-Scotland ** Sheridan ba, American basketball player ng basketball *Enero 15 - Brandon Mebane, manlalaro ng putbol sa Amerika *Enero 16 **Ash Christian, Amerikanong artista at direktor ng pelikula at prodyuser (d. 2020) ** Joe Flacco, manlalaro ng putbol sa Amerika **Gintaras Januševičius, pianistang taga-Lithuanian **Sidharth Malhotra, artista ng India **Renée Felice Smith, artista ng Amerika *Enero 17 **Kangin, Koreano na mang-aawit (Super Junior) **Simone Simons, Dutch metal singer (Epica) *Enero 18 - Matt Hobby, Amerikanong artista at komedyante *Enero 19 **Damien Chazelle, direktor ng pelikulang Amerikano at tagasulat ng iskrin **Benny Feilhaber, manlalaro ng putbol sa Amerika [21] **Rika Ishikawa, Japanese singer at host ng mga programa sa telebisyon at radyo *Enero 20 - Marina Inoue, artista ng boses ng Hapon *Enero 21 **Aura Dione, musikero ng pop ng Denmark **Sasha Pivovarova, modelo ng Russia *Enero 22 **Akira Nagata, Japanese singer (Run & Gun), aktor at artista sa boses **Orianthi, musikero ng rock ng Australia *Enero 23 - Doutzen Kroes, supermodel ng Dutch *Enero 25 **Hartley Sawyer, Amerikanong artista, tagagawa at manunulat **Michael Trevino, artista ng Amerikano **Tina Karol, mang-aawit ng Ukraine **Claudia Kim, aktres at modelo ng South Korea *Enero 26 **Edwin Hodge, artista ng Amerikano **Rusko, musikero ng Britain *Enero 27 - Eric Radford, skater ng pares ng Canada *Enero 28 **J. Cole, Amerikanong hip-hop na musikero at tagagawa ng rekord **Tom Hopper, artista ng Britain **András Kállay-Saunders, Hungarian American recording artist, songwriter at record producer **Libby Trickett, manlalangoy ng Australia *Enero 29 **Bosh Berlin, American drummer (Living Things) **Liu Chunhong, Chinese weightlifter **Marc Gasol, Spanish basketball player **Isabel Lucas, artista sa Australia * Enero 30 - Richie Porte, propesyonal na siklista sa Australia (Tasmanian) * Enero 31 - Kalomira, Greek-American na mang-aawit at modelo ===Pebrero=== *Pebrero 2 - Fontel Mines, manlalaro ng putbol sa Amerika *Pebrero 4 **Bashy, English recording artist at artista **Bug Hall, artista ng Amerikano *Pebrero 5 **Vicki Chase, Amerikanong artista sa pornograpiya ** Laurence Maroney, manlalaro ng putbol sa Amerika **[[Cristiano Ronaldo]], Portuguese footballer *Pebrero 6 **Kris Humphries, American basketball player **Joji Kato, Japanese speedkater **Crystal Reed, artista ng Amerika *Pebrero 7 **Donald Moatshe, musikero sa South Africa **Tegan Moss, artista sa Canada **Tina Majorino, artista sa pelikula at telebisyon ng Amerika **Deborah Ann Woll, Amerikanong artista *Pebrero 8 **Seo Min-woo, mang-aawit at artista ng [[South Korean idol]] (d. 2018) **Jeremy Davis, American bassist ([[Paramore]]) ** Bob Morris, American singer-songwriter at gitarista (The Hush Sound) *Pebrero 9 **David Gallagher, artista ng Amerikano **Rachel Melvin, artista ng Amerika *Pebrero 10 - Anette Sagen, Norwegian ski jumper *Pebrero 11 **William Beckett, Amerikanong mang-aawit at manunulat ng mga awit **Mike Richards, manlalaro ng hockey ng Canada *Pebrero 14 **[[Heart Evangelista]], aktres sa [[Pilipinas]] ** Jake Lacy, artista ng Amerikano *Pebrero 15 - [[Natalie Morales (aktres)|Natalie Morales]], Amerikanong artista *Pebrero 17 - Zelda Harris, artista ng Amerika *Pebrero 18 ** Chelsea Hobbs, artista ng Canada at mang-aawit **Todd Lasance, artista sa Australia **Lee Boyd Malvo, serial killer ng Jamaican **Jos van Emden, siklistang Olandes *Pebrero 19 **Haylie Duff, Amerikanong aktres at mang-aawit **Arielle Kebbel, Amerikanong modelo at artista *Pebrero 20 - [[Yulia Volkova]], mang-aawit ng Russia *Pebrero 21 - Larisa Bakurova, aktres at modelo ng Ukraine na nakabase sa Taiwan *Pebrero 22 - Hameur Bouazza, Algerian footballer *Pebrero 25 **Benji Marshall, manlalaro ng liga sa New Zealand **Joakim Noah, American basketball player [22] *Pebrero 26 **Shiloh Fernandez, artista ng Amerikano ** Miki Fujimoto, Japanese artista at pop singer *Pebrero 27 - Nicole Linkletter, modelo ng Amerikano *Pebrero 28 **Fefe Dobson, taga-pop at mang-aawit ng Canada **Jelena Janković, Serbian tennis player **Diego Ribas da Cunha, manlalaro ng soccer sa Brazil ===Marso=== *Marso 1 - Cole Sanchez, artista ng boses at artist ng Amerikano *Marso 2 **Reggie Bush, manlalaro ng putbol sa Amerika **Robert Iler, artista ng Amerikano **Patrick Makau Musyoki, Kenyan na malayuan na runner *Marso 3 ** [[Alena at Ninel Karpovich]], kambal na Belarusian na kambal na musikal na duo, na miyembro ng [[3 + 2]] **Sam Morrow, footballer ng Hilagang Ireland *Marso 4 **Scott Michael Foster, artista sa Amerika **Angela White, artista sa pornograpikong film ng Australia *Marso 5 - Gabby West, artista ng Amerika *Marso 6 **Chad Jackson, manlalaro ng putbol sa Amerika **Gina Sicilia, Amerikanong mang-aawit *Marso 7 **Guy Benson, kolumnistang Amerikano **Cameron Prosser, manlalangoy sa Australia *Marso 8 **Ewa Sonnet, modelo ng Poland **Ashley Spencer (artista), artista sa Amerika *Marso 9 **Brent Burns, manlalaro ng hockey ng Canada **Rachel Nabors, Amerikanong cartoonist *Marso 10 ** Cooper Andrews, artista ng Amerikano **Lassana Diarra, French footballer * Marso 11 **Paul Bissonnette, manlalaro ng ice hockey ng Canada ** Ajantha Mendis, cricketer ng Sri Lankan **Hakuhō Shō, 69th Yokozuna *Marso 12 **Nikolai Topor-Stanley, manlalaro ng soccer sa Australia **Stromae, Belgian na artista sa musika *Marso 13 - Emile Hirsch, artista ng Amerikano *Marso 14 **Eva Angelina, Amerikanong pornograpikong artista *Marso 15 **Eva Amurri, artista ng Amerika **Antti Autti, Finnish snowboarder **Curtis Davies, manlalaro ng putbol sa Ingles **Kellan Lutz, Amerikanong fashion model at artista * Marso 17 - Dominic Adams, artista at modelo ng British *Marso 18 **Krisztián Berki, Hungarianong masining na gymnast **Bianca King, Pilipinong artista at modelo *Marso 19 - E. J. Viso, driver ng lahi ng kotse ng Venezuelan * Marso 21 **Ryan Callahan, Amerikanong hockey player **Adrian Peterson, manlalaro ng putbol sa Amerika **Sonequa Martin-Green, artista ng Amerika *Marso 22 **James Wolk, artista ng Amerikano **Mayola Biboko, Belgian footballer **Jakob Fuglsang, siklista sa Denmark **Mike Jenkins, manlalaro ng putbol sa Amerika **Justin Masterson, Amerikanong baseball player **Kelli Waite, manlalangoy sa Australia *Marso 23 - Maryana Spivak, aktres ng Russia *Marso 24 **Haruka Ayase, Japanese artista at modelo **Sayaka Hirano, Japanese table tennis player **Jeremy James Kissner, artista ng Amerikano *Marso 25 - Yūsuke Kobayashi, aktor ng boses ng Hapon *Marso 26 **Matt Grevers, manlalangoy ng Amerikano Olimpiko **Jonathan Groff, artista ng Amerika, mang-aawit at mananayaw **Keira Knightley, aktres ng Ingles **Francesca Marie Smith, artista ng Amerika, artista ng boses at manunulat *Marso 27 **Ram Charan, artista ng pelikula sa India ** Blake McIver Ewing, American singer-songwriter, artista, modelo at piyanista **Danny Vuković, manlalaro ng soccer sa Australia **Caroline Winberg, modelo ng Suweko *Marso 28 **Zachary Browne, Amerikanong artista sa telebisyon **Chris Long, American football defensive end **Mark Melancon, American baseball pitcher **Miss Mykie, American aktres at personalidad sa telebisyon *Marso 29 **William Chak, artista ng Hong Kong ** [[Morgan Smith (aktres)]], artista ng Amerika *Marso 30 - Dan Runzler, American baseball pitcher *Marso 31 **Apinan Kaewpila, Thai footballer (d. 2020) ** [[Jessica Szohr]], Amerikanong artista ===Abril=== [[File:Gal_Gadot_at_the_2018_Comic-Con_International_12_(cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Gal Gadot]]]] [[File:Angel Locsin at the Manila International Airport 2007.jpg|thumb|right|120px|[[Angel Locsin]]]] *Abril 1 **Danilo Caçador, Brazilian footballer (d. 2018) ** Daniel Murphy, Amerikanong baseball player **Beth Tweddle, artistikong gymnast ng Britain **Josh Zuckerman, artista ng Amerikano *Abril 2 **Barry Corr, Irish footballer **Thom Evans, Zimbabwean-Scottish rugby player **Stéphane Lambiel, Swiss figure skater *Abril 3 **Leona Lewis, musikero ng British pop **Jari-Matti Latvala, Finnish race car driver *Abril 4 ** Todrick Hall, Amerikanong mang-aawit, songwriter, artista, director, choreographer at YouTuber ** Lance Dos Ramos, aktor ng Venezuelan, modelo at animator ** [[Rudy Fernández (basketball)|Rudy Fernández]], propesyonal na manlalaro ng basketball sa Espanya **Ricardo Vilar, footballer ng Brazil *Abril 5 **Kim Ji-hoo, modelo at artista ng Timog Korea (d. 2008) **Lastings Milledge, Amerikanong baseball player *Abril 6 **Clarke MacArthur, manlalaro ng ice hockey ng Canada **Al Mukadam, artista ng Canada, direktor, at tagagawa **Frank Ongfiang, putbolista ng Cameroon **Sinqua Walls, American basketball player at artista *Abril 7 **Ariela Massotti, artista ng Brazil **[[KC Concepcion]], Pilipinong artista at mang-aawit * Abril 8 ** Patrick Schliwa, manlalaro ng rugby sa Aleman ** Yemane Tsegay, tumatakbo sa Ethiopian * Abril 9 ** Tim Bendzko, Aleman na mang-aawit-songwriter **David Robertson, Amerikanong baseball player **Tomohisa Yamashita, Japanese singer at aktor **Brian Elliott, Canadian ice hockey goaltender *Abril 10 **Christie Laing, artista ng Canada **Dion Phaneuf, manlalaro ng hockey ng Canada NHL **Wang Meng, Tsino maikling track skater *Abril 12 **Brennan Boesch, Amerikanong baseball player **Olga Seryabkina, musikero ng pop ng Russia **Hitomi Yoshizawa, Japanese singer at artista *Abril 13 - Carmen Carrera, modelo ng Amerikano *Abril 16 **Gregor Schmidinger, tagasulat ng iskrin at direktor ng Austrian ** Nate Diaz, American mixed martial artist **Benjamín Rojas, mang-aawit at artista ng Argentina *Abril 17 **Rooney Mara, American film at artista sa telebisyon ** Luke Mitchell, artista at modelo ng Australia ** Jo-Wilfried Tsonga, manlalaro ng tennis sa Pransya *Abril 18 **Łukasz Fabiański, putbolista ng Poland **Elena Temnikova, taga-pop ng Russia *Abril 19 ** Sabrina Jalees, komedyano sa Canada, mananayaw, artista, nagtatanghal, at manunulat **Zhang Xi, manlalaro ng volleyball sa beach ng Tsino *Abril 20 - Billy Magnussen, artista ng Amerikano *Abril 22 **Kristin Fairlie, artista sa Canada **Camille Lacourt, manlalangoy na Pranses **Shari Sebbens, artista sa Australia *Abril 23 **Taio Cruz, musikero ng hip-hop na British ** [[Angel Locsin]], aktres na Pilipino *Abril 24 ** Courtnee Draper, artista ng Amerika, mang-aawit at artista ng boses **Joséphine Jobert, Pranses na artista at mang-aawit **[[Kaori Nazuka]], Japanese artista ng boses at mang-aawit *Abril 26 **Nam Gyu-ri, aktres ng South Korea at pop singer **Jemima Kirke, English-American artist at artista **Bre Scullark, modelo ng fashion at artista ng Amerikano *Abril 28 - Brandon Baker, artista ng Amerikano * Abril 30 - [[Gal Gadot]], aktres at modelo ng Israel ===Mayo=== *Mayo 1 - Drew Sidora, Amerikanong artista at mang-aawit *Mayo 2 **[[Lily Allen]], musikero ng British pop **[[Kyle Busch]], driver ng lahi ng Amerikanong lahi **Sarah Hughes, American figure skater **Alexander Galimov, Russian hockey player (d. 2011) *Mayo 3 - Meagan Tandy, Amerikanong artista at modelo *Mayo 4 ** Fernandinho, footballer ng Brazil **Bo McCalebb, Amerikano / Macedonianong manlalaro ng basketball *Mayo 5 **Clark Duke, artista ng Amerika **Shoko Nakagawa, Japanese artista, boses na artista at mang-aawit *Mayo 6 ** [[Chris Paul]], Amerikanong manlalaro ng basketball **Dent May, musikero ng Amerikanong pop *Mayo 7 **J Balvin, mang-aawit na reggaeton na ipinanganak sa Colombia **Andrew Carroll, American ice hockey player (d. 2018) *Mayo 8 - Silvia Stroescu, Romanian artistic gymnast *Mayo 9 **Audrina Patridge, **Chris Zylka, Amerikanong artista at modelo *Mayo 10 **[[Odette Annable]], Amerikanong artista **David Miranda, mamamahayag ng Brazil at politiko *Mayo 11 - Jadyn Wong, artista sa Canada *Mayo 12 - Dániel Tőzsér, Hungarian footballer *Mayo 13 - Iwan Rheon, artista ng Welsh, mang-aawit at musikero *Mayo 14 **Lina Esco, Amerikanong artista, tagagawa at aktibista **Sally Martin, aktres ng New Zealand **Zack Ryder, Amerikanong propesyonal na mambubuno *Mayo 15 ** Derek Hough, Amerikanong mananayaw, koreograpo at musikero, anim na beses na nagwagi sa Pagsayaw sa Mga Bituin ng ABC ** Cristiane, footballer ng Brazil **Tathagata Mukherjee, artista ng India **Tyrone Savage, artista ng boses ng Canada at teatro, artista sa pelikula at telebisyon *Mayo 16 - Andrew Keenan-Bolger, Amerikanong artista, manunulat at direktor *Mayo 17 **Christine Nesbitt, speed skater ng Canada ** Matt Ryan, manlalaro ng putbol sa Amerika *Mayo 18 - Oliver Sin, pintor ng Hungarian *Mayo 20 - Chris Froome, ipinanganak sa Kenyan na British road racing cyclist *Mayo 21 ** [[Mutya Buena]], British urban singer at miyembro ng [[Sugababes]] **Alison Carroll, artistikong gymnast ng Britain, artista at modelo ** Cameron Van Hoy, Amerikanong artista, tagagawa at manunulat *Mayo 22 **Chrissie Chau, modelo ng Hong Kong **Marc-Antoine Pouliot, manlalaro ng ice hockey ng Canada *Mayo 23 - Kanyeria, gumawa ng musika sa Kenyan *Mayo 24 - John Vigilante, American ice hockey (d. 2018) *Mayo 25 **Luciana Abreu, Portuguese pop singer at artista ** Lauren Frost, Amerikanong artista at mang-aawit **Roman Reigns, Amerikanong propesyonal na mambubuno *Mayo 26 - Ashley Vincent, English footballer *Mayo 27 **Chien-Ming Chiang, Taiwanese baseball player **Andrew Francis, artista ng boses ng Canada at artista *Mayo 28 **[[Colbie Caillat]], Amerikanong musikero **Carey Mulligan, artista sa Britain **Emily Wilson, artista ng Amerika *Mayo 29 **Yukihiro Takiguchi, Japanese artista, mang-aawit, at modelo (d. 2019) **Blake Foster, Amerikanong artista at martial artist *Mayo 30 **Sam Gifaldi, artista ng Amerikano **Turk McBride, manlalaro ng American National Football League *Mayo 31 **Zoraida Gómez, aktres ng Mexico **Navene Koperweis, Amerikanong progresibong metal na musikero ===Hunyo=== *Hunyo 1 **Tirunesh Dibaba, atletang taga-Ethiopia **Ari Herstand, Amerikanong mang-aawit-songwriter *Hunyo 2 - Miyuki Sawashiro, artista ng boses ng Hapon *Hunyo 4 **Evan Lysacek, American figure skater **Lukas Podolski, German footballer **Ana Carolina Reston, modelo ng fashion ng Brazil (d. 2006) **Bar Refaeli, modelo ng Israel at paminsan-minsang artista *Hunyo 6 - Abbie Cobb, Amerikanong artista at may akda *Hunyo 7 ** Marie Miyake, Japanese artista ng boses **Richard Thompson, Trinidadian sprinter *Hunyo 9 **Eusebio Henrique de Almeida, East Timorese footballer **Sonam Kapoor, aktres at modelo ng India **Sebastian Telfair, American basketball player *Hunyo 10 **Andy Schleck, Luxembuergian road cyclist **Rok Perko, Slovenian na propesyonal na skier **Kaia Kanepi, Estonian tennis player **Celina Jade, artista ng Amerika **Kristina Apgar, artista ng Amerika *Hunyo 11 **Chris Trousdale, artista ng Amerikano at recording artist **Dmitry Koldun, Belarusian na mang-aawit *Hunyo 12 **Dave Franco, Amerikanong telebisyon at artista sa pelikula **Blake Ross, developer ng software ng Amerika **Sam Thaiday, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia * Hunyo 13 - Danny Syvret, manlalaro ng ice hockey ng Canada *Hunyo 15 - Nadine Coyle, mang-aawit ng Ireland *Hunyo 17 **Kateryna Handziuk, politiko ng Ukraine (d. 2018) **Andrea Demirović, mang-aawit na pop ng Montenegrin **Marcos Baghdatis, manlalaro ng tennis sa Cypriot * Hunyo 18 - Alex Hirsch, Amerikanong animator at boses na artista * Hunyo 19 - Ai Miyazato, Japanese golfer * Hunyo 20 ** Mark Saul, artista ng Amerikano ** Matt Flynn, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Darko Miličić, manlalaro ng basketball sa Serbiano *Hunyo 21 ** Kris Allen, nagwagi sa 8th American Idol, musikero ng rock **Sharna Burgess, dancer ng ballroom sa Australia **[[Lana Del Rey]], American pop musician * Hunyo 22 ** Aaron Lim, driver ng karera ng Malaysia ** Douglas Smith, artista ng Amerikano ** Lindsay Ridgeway, artista ng Amerika ** Rosa Kato, Japanese artista at modelo * Hunyo 23 ** Marcel Reece, manlalaro ng putbol sa Amerika **Kavka Shishido, Japanese drummer at vocalist *Hunyo 24 **Tom Kennedy, English footballer **Aste, Finnish rapper **Justin Hires, Amerikanong artista at stand-up comedian **Krunoslav Simon, manlalaro ng basketball sa Croatia *Hunyo 25 **[[Ehra Madrigal]], aktres na Pilipino ** Mohd Fitri Omar, putbolista sa Malaysia **Scott Brown, Scottish footballer ** Daniel Bard, Amerikanong dating baseball pitcher **Annaleigh Ashford, Amerikanong artista, mang-aawit at mananayaw **Ethan Klein, American YouTuber *Hunyo 26 **Arjun Kapoor, artista ng India **Bobo Sollander, putbolista sa Sweden **Ogyen Trinley Dorje, Tibetan Buddhist espiritwal na pinuno ** Cameron Tovey, manlalaro ng basketball sa Malaysia-Australia *Hunyo 27 **Martin Sensmeier, aktor ng Katutubong Alaska **James Hook, manlalaro ng unyon sa rugby ng Wales **Svetlana Kuznetsova, manlalaro ng tennis sa Russia **Vlatko Lozanoski, mang-aawit ng Macedonian **Nico Rosberg, German 2016 Formula 1 world champion *Hunyo 28 **Phil Bardsley, English footballer **Ahmed Kantari, putbolista sa Morocco *Hunyo 29 - Steven Hauschka, manlalaro ng putbol sa Amerika *Hunyo 30 **Michael Phelps, Amerikanong manlalangoy **Hugh Sheridan, artista ng Australia, musikero at nagtatanghal ng telebisyon **Lasarus Ratuere, artista sa Australia **Cody Rhodes, Amerikanong propesyonal na mambubuno ===Hulyo=== *Hulyo 1 **Nineteen85, tagagawa ng hip-hop ng Canada **Spose, musikero ng hip-hop na Amerikano **Sebalter, musikero ng Swiss pop at manlalaro ng rebol **[[Léa Seydoux]], Pranses na artista **Ocean Mushure, Zimbabwean footballer **Zohre Esmaeli, modelo ng fashion na ipinanganak sa Afghanistan *Hulyo 2 **Gábor Máthé, Hungarian Deaflympic Champion sa tennis **Pak Nam-chol, footballer ng Hilagang Korea **[[Ashley Tisdale]], Amerikanong artista, mang-aawit at tagagawa **Vlatko Ilievski, mang-aawit at artista ng Macedonian (d. 2018) *Hulyo 3 **Dean Cook, artista ng Britain **Keisuke Minami, Japanese singer at aktor *Hulyo 4 **Mariana Rios, artista at mang-aawit ng Brazil **Pei Yuwen, Tsino na putbolista **Lartiste, Moroccan-French na mang-aawit at rapper *Hulyo 5 **Judith Chemla, Pranses na artista **Stephanie McIntosh, artista sa Australia **Nick O'Malley, musikero sa Britain ** François Arnaud, artista ng Pransya-Canada *Hulyo 6 ** Matt Overton, manlalaro ng putbol sa Amerika **Killian Scott, artista ng Ireland ** Ranveer Singh, artista ng Bollywood **D. Woods, musikero ng Amerikanong pop *Hulyo 7 **[[Pong Escobal]], Pilipinong manlalaro ng basketball **Langton Rusere, Zimbabwean cricket umpire **Zulkifli Che Ros, Malaysian male weightlifter **Seo Woo, artista ng Korea *Hulyo 8 **Emanuele Abate, atletang Italyano **Jason Day, aktor ng Peru *Hulyo 9 **Paweł Korzeniowski, manlalangoy na Poland ** Cathy Leung, mang-aawit ng Hong Kong **Ashley Young, English footballer *Hulyo 10 ** Mario Gómez, German footballer **Tidiane Sane, putbolista ng Senegal **Bastian Schulz, German footballer **Park Chu-young South Korean footballer *Hulyo 11 **Sina [[David Narváez]] at [[Sergio Narváez]], mga manlalaro ng football sa Espanya **Tobias Jesso Jr., musikero ng Canada **Lilian Marijnissen, pulitiko ng Dutch **Ele Opeloge, weightlifter ng Samoa **Robert Adamson, artista ng Amerikano *Hulyo 12 **Jasper Brinkley, manlalaro ng putbol sa Amerika **Casper Brinkley, manlalaro ng putbol sa Amerika **Adam Gregory, mang-aawit ng Canada **Emil Hegle Svendsen, Norwegian biathlete **Luiz Ejlli, mang-aawit ng Albania **Natasha Poly, modelo ng Ruso *Hulyo 13 **Charlotte Dujardin, English dressage rider **Guillermo Ochoa, putbolista sa Mexico **[[Andrew Wolff]], Filipino-British Rugby Player *Hulyo 14 **Oleksandr Pyatnytsya, tagatapon ng javelin ng Ukraine ** Lee Kwang-soo, artista ng South Korea, entertainer at modelo *Hulyo 15 **Pedro Carvalho, aktor sa Portugal **Agniya Kuznetsova, aktres ng Russia ** [[Chris Tiu]], Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball, TV host, modelo ng komersyo, at politiko **Crowd Lu, Taiwanese singer-songwriter at artista **Tomer Kapon, artista ng Israel **Igor Jurković, kickboxer ng heavyweight na Croatia *Hulyo 16 **Cha Ye-ryun, artista sa South Korea **Denis Tahirović, putbolista ng Croatia **Yōko Hikasa, artista ng Hapon **Hiroyuki Onoue, artista ng Hapon **Rosa Salazar, artista ng Amerika *Hulyo 17 **Tom Fletcher, musikero ng Britain **Tom Cullen, artista ng Welsh, manunulat at direktor *Caitlin Van Zandt, artista ng Amerika **Hulyo 18 ** José Carlos Júnior, putbolista ng Brazil ** Hopsin, Amerikanong rapper at tagagawa ng rekord ** James Norton, artista ng Britain ** Chace Crawford, artista ng Amerika * Hulyo 19 - LaMarcus Aldridge, Amerikanong manlalaro ng basketball *Hulyo 20 ** John Francis Daley, Amerikanong telebisyon at artista sa pelikula ** [[Solenn Heussaff]], artista sa Pilipinas *Hulyo 21 - [[Guillaume Bastille]], isang maikling skater sa bilis ng track sa Canada *Hulyo 22 ** Jessica Abbott, manlalangoy sa Australia ** Blake Harrison, artista sa English ** Ryan Dolan, mang-aawit ng Ireland ** Takudzwa Ngwenya, Zimbabwean-American rugby player ** Akira Tozawa, manlalaban ng Hapon *Hulyo 23 **William Dunlop, Northern Irish motorcycle racer (d. 2018) **Scott Chandler, manlalaro ng putbol sa Amerika *Hulyo 25 **James Lafferty, Amerikanong artista at atleta **Shantel VanSanten, Amerikanong artista at modelo ** Nelson Piquet Jr., Brazilian Formula One at driver ng NASCAR **Alex Presley, Amerikanong baseball outfielder *Hulyo 26 - Matt Riddlehoover, tagagawa ng pelikula sa Amerika *Hulyo 27 **Aljin Abella, artista sa Australia **Lou Taylor Pucci, artista ng Amerikano *Hulyo 28 **Dustin Milligan, artista ng Canada **Darren Murphy, Irish footballer *Hulyo 30 **Aml Ameen, artista ng Britain **Elena Gheorghe, mang-aawit ng Romanian ** Matthew Scott, manlalaro ng liga sa rugby sa Australia * Hulyo 31 ** Alissa White-Gluz, mang-aawit na metal sa ** Canada (Arch Enemy) ===Agosto=== [[File:Anna Kendrick March 22, 2014 (cropped).jpg|120px|thumbnail|[[Anna Kendrick]]]] [[File:Jacqueline Fernandez at the launch Gillette's new range (cropped 2).jpg|120px|thumbnail|[[Jacqueline Fernandez]]]] *Agosto 2 - Davey Boy Smith Jr., propesyonal na mambubuno ng British-Canada *August 3 - Sonny Bill Williams, manlalaro ng New Zealand Rugby League *August 4 - Crystal Bowersox, Amerikanong mang-aawit ng awit *Agosto 5 - Salomon Kalou, Ivorian footballer *Agosto 7 - Rick Genest, artist ng Canada, artista, at modelo ng fashion (d. 2018) *August 8 - Toby Flood, manlalaro ng unipormeng rugby sa Ingles *August 9 **[[Anna Kendrick]], artista ng Amerika **Hayley Peirsol, Amerikanong manlalangoy **Filipe Luís, footballer ng Brazil *August 10 - Jared Nathan, artista ng Amerikano (d. 2006) *August 11 **Asher Roth, Amerikanong rapper **[[Jacqueline Fernandez]], ipinanganak sa Sri Lankan na Indian Bollywood artista *August 12 - África Zavala, artista sa Mexico *August 14 **Ashlynn Brooke, Amerikanong pornograpikong artista **Shea Weber, manlalaro ng ice hockey ng Canada *August 15 **Emily Kinney, Amerikanong artista, mang-aawit, at manunulat ng kanta **Nipsey Hussle, Amerikanong rapper (d. 2019) *August 16 **Agnes Bruckner, artista ng Amerika **Arden Cho, Amerikanong aktres, mang-aawit at modelo **Cristin Milioti, Amerikanong artista at mang-aawit *Agosto 17 - [[Yu Aoi]], Hapones na Aktres *August 19 **J. Evan Bonifant, artista ng Amerikano **David A. Gregory, Amerikanong artista at manunulat *August 20 - Brant Daugherty, artista ng Amerikano *August 21 **Melissa M, Pranses na mang-aawit **Jake Pitts, American singer-songwriter (Black Veil Brides) ** Laura Haddock, aktres ng Ingles *August 23 - Juss Haasma, aktor sa Estonia *August 25 **Andien, mang-aawit ng jazz ng Indonesia **Wynter Gordon, Amerikanong pop / dance singer-songwriter *August 27 **Alexandra Nechita, American artist **Kayla Ewell, artista ng Amerika **Sean Foreman, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta at tagapalabas; miyembro ng electro hop group 3OH!3 *August 28 - Ashlyne Huff, Amerikanong mang-aawit at manunulat ng kanta at mananayaw *August 29 - Jeffrey Licon, artista ng Amerikano *August 30 **Eamon Sullivan, manlalangoy ng Australia **Leisel Jones, manlalangoy sa Australia **Richard Duffy, Wales international footballer **Éva Risztov, manlalangoy ng Hungarian Olympic Champion *August 31 - [[Mohammed bin Salman]], Crown Prince ng Saudi Arabia. ===Setyembre=== [[File:Katrina Law_2014.jpg|120px|thumbnail|[[Katrina Law]]]] *Setyembre 1 **Lilan Bowden, artista ng Amerika **[[Camile Velasco]], Pilipinong-Amerikanong artista *Setyembre 2 **Allison Miller, artista ng Amerika **Yani Gellman, aktor sa pelikula at telebisyon sa Canada / Australia *Setyembre 3 - Yūki Kaji, aktor ng boses ng Hapon *Setyembre 4 **Morgan Garrett, artista ng boses ng Amerikano **Raúl Albiol, Espanyol na putbolista **Ri Kwang-chon, footballer ng Hilagang Korea **Walid Mesloub, Algerian footballer **Sukrit Wisetkaew, Thai aktor at mang-aawit *Setyembre 5 **Dilshad Vadsaria, artista sa telebisyon ng Amerika **Oleksandr Akymenko, striker ng football sa Ukraine **Jan Mazoch, Czech ski jumper. **Dario Jertec, tagapamagitan ng football sa Croatia **Weronika Deresz, Polish rower *Setyembre 6 ** Lauren Lapkus, Amerikanong artista at komedyante **Mitch Moreland, Amerikanong baseball player *Setyembre 7 **Radhika Apte, artista sa pelikula at teatro ng India **Alyssa Diaz, Amerikanong artista **Alyona Lanskaya, mang-aawit ng Belarus **Rafinha, manlalaro ng putbol sa Brazil *Setyembre 8 **Justin Bradley, artista ng Canada **Vanessa Baden, Amerikanong artista, manunulat, direktor, at tagagawa **Denny Morrison, speed skater ng Canada *Setyembre 9 ** Amy Manson, artista sa Britain **Luka Modrić, manlalaro ng putbol sa Croatia **J. R. Smith, Amerikanong manlalaro ng basketball *Setyembre 10 - Elyse Levesque, aktres ng pelikula sa telebisyon at telebisyon *Setyembre 12 - Headhunterz, Dutch DJ at tagagawa ng musika *Setyembre 13 - Emi Suzuki, modelo ng babaeng Hapon na ipinanganak sa Tsino *Setyembre 14 **Aya Ueto, Japanese artista **Dilshad Vadsaria, artista sa telebisyon ng Amerika *Setyembre 15 **Kayden Kross, American pornograpya **Iselin Steiro, modelo ng Norwegian *Setyembre 16 **Madeline Zima, artista ng Amerika **Max Minghella, artista sa English **Danny Fernandes, mang-aawit ng Canada *Setyembre 17 **Alexander Ovechkin, manlalaro ng hockey ng Russia **Jon Walker, Amerikanong musikero *Setyembre 19 - Song Joong-ki, aktor ng South Korea, modelo at host *Setyembre 20 - Tessanne Chin, mang-aawit ng Jamaican, nagwagi ng [[The Voice (season 5)|The Voice season 5]] *Setyembre 22 - Tatiana Maslany, artista sa Canada *Setyembre 23 **Joba Chamberlain, Amerikanong baseball player ** Maki Goto, Japanese singer at artista ** Hasan Minhaj, komedyanteng Amerikano, komentarista sa politika, at artista *Setyembre 24 **Eric Adjetey Anang, iskulturang taga-Ghana **Kimberley Nixon, aktres ng Welsh **Jessica Lucas, artista ng Canada *Setyembre 26 **Talulah Riley, aktres ng Ingles ** Marcin Mroziński, aktor ng Poland, mang-aawit at nagtatanghal ng telebisyon *Setyembre 28 - Shindong, Koreano na mang-aawit *Setyembre 29 ** Calvin Johnson, retiradong Amerikanong manlalaro ng putbol at patimpalak sa [[Dancing with the Stars (season 23)|Dancing with the Stars season 23]] ** Michelle Payne, jockey ng Australia ** Dani Pedrosa, Espanyol na karera ng motorsiklo * Setyembre 30 ** [[T-Pain]], American singer-songwriter, rapper, record producer at aktor ** [[Katrina Law]], artista sa Amerika ===Oktubre=== [[File:Ciara_AMAs_2019.png|120px|thumbnail|[[Ciara]]]] * Oktubre 1 ** Leah Renee Cudmore, artista at mang-aawit ng Canada ** Tirunesh Dibaba, ang tumatakbo sa malayo sa Ethiopian ** Matt Healy, nangungunang mang-aawit at gitarista ng bandang Rock Incorporated ** Porcelain Black, American industrial pop singer-songwriter ** Sisilya, artista ng Amerika *Oktubre 3 ** Courtney Lee, Amerikanong manlalaro ng basketball **Megumi Takamoto, Japanese artistang-boses at mang-aawit *Oktubre 4 - Brad Bell, tagagawa ng telebisyon at tagasulat ng telebisyon, artista, musikero, at may-akda ng comic book *Oktubre 5 **Nathalie Kelley, aktres ng Peru **Nicola Roberts, mang-aawit ng British **Brooke Valentine, Amerikanong mang-aawit *Oktubre 7 - Evan Longoria, Amerikanong propesyonal na baseball player *Oktubre 8 **Max Crumm, Amerikanong artista at mang-aawit **Jesse MacDonald, Pinuno ng bagong-bandang banda na "The Fruit Patrol", Lazy Rights Activist **[[Bruno Mars]], Amerikanong mang-aawit-songwriter at tagagawa ng musika **Kimberly Kevon Williams, artista ng Amerika **Magda Apanowicz, artista sa Canada *Oktubre 9 - Frankmusik, musikero sa electropop na Ingles * Oktubre 10 **vMarina Diamandis, Welsh singer-songwriter ** Kyle Switzer, artista ng Canada ** Dominique Cornu, propesyonal na siklista ng Belgian ** Aaron Himelstein, artista ng Amerikano * Oktubre 11 ** Lee Min-hye, South Korean racing cyclist (d. 2018) ** Margaret Berger, Norwegian electropop singer-songwriter ** Michelle Trachtenberg, artista ng Amerika * Oktubre 14 ** [[Nicholas Colla]], aktor ng Australia ** Daniel Clark, artista ng Amerikano-Canada ** Justin Forsett, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Sherlyn, aktres na Mexico * Oktubre 16 - Casey Stoner, Australian motor racer * Oktubre 18 - Iori Nomizu, Japanese artista ng boses, artista at mang-aawit *Oktubre 19 - RR Enriquez, modelong Pilipino, host sa telebisyon at artista *Oktubre 20 - Jennifer Freeman, artista ng Amerika *Oktubre 22 ** Manpei Takagi, artista ng Hapon ** Shinpei Takagi, artista ng Hapon *Oktubre 23 ** [[Lachlan Gillespie]], mang-aawit at aktor ng Australia **Chris Neal, English footballer **Masiela Lusha, artista, makata, at makataong Albanian-Amerikano *Oktubre 24 - Wayne Rooney, English footballer *Oktubre 25 ** Ciara, mang-aawit ng Africa-American ** Sophie Gradon, English model at marketing manager (d. 2018) ** John Robinson, artista ng Amerikano ** Christopher Sean, Amerikanong artista * Oktubre 26 ** Andrea Bargnani, Italyano na propesyonal na manlalaro ng basketball ** Asin Thottumkal, artista ng India *Oktubre 27 **Stefano Bianco, Italian motor racer **Briana Lane, artista ng Amerika at musikero ** [[Troian Bellisario]], artista ng Amerika *Oktubre 28 **Anthony Fantano, kritiko ng musikang Amerikano ** [[Troian Bellisario]], artista ng Amerika *Oktubre 29 - Ximena Sariñana, Mehikanong mang-aawit at artista *Oktubre 29 - Janet Montgomery, aktres ng pelikula sa Ingles at telebisyon *Oktubre 31 **Kerron Clement, Amerikanong hurdler at sprinter **Kether Donohue, Amerikanong artista at mang-aawit ===Nobyembre=== [[File:Carly_Rae_Jepsen_at_Riverfest_Elora_2018.jpg|thumb|right|120px|[[Carly Rae Jepsen]]]] *Nobyembre 2 **Josh Grelle, Amerikanong artista sa boses ** Diana Penty, modelo ng India at artista *Nobyembre 3 **Tyler Hansbrough, Amerikanong manlalaro ng basketball **Philipp Tschauner, German footballer *Nobyembre 4 - Victoria Leigh Soto, tagapagturo ng Amerikano (d. 2012) * [[Nobyembre 5]] ** [[Kate DeAraugo]], Australian Idol 2005 ** [[Elizabeth Rice]], Amerikanang aktres *Nobyembre 6 - Shayne Lamas, American reality television personality at aktres *Nobyembre 7 - Paul Terry, aktor sa English *Nobyembre 8 - Jack Osbourne, personalidad sa telebisyon sa Ingles *Nobyembre 10 ** Dannic, aka Daan Romers, Dutch DJ at Producer **Giovonnie Samuels, artista ng Amerika **Ricki-Lee Coulter, dating paligsahan at mang-aawit ng Australian Idol ** [[Elizabeth Ryan]], striker ng hockey sa New Zealand *Nobyembre 11 **Remona Fransen, atletang Olandes **Raquel Guerra, Portuges na mang-aawit at artista **Kalan Porter, mang-aawit ng Canada **Robin Uthappa, cricketer ng India *Nobyembre 12 - Daria Bijak, artistikong gymnast ng Aleman *Nobyembre 13 **Rahul Kohli, artista sa English **Michael Bennett, manlalaro ng putbol sa Amerika **Asdrúbal Cabrera, manlalaro ng baseball sa Venezuelan **Simo-Pekka Olli, Finnish volleyball player *Nobyembre 14 - Thomas Vermaelen, Belgian footballer *Nobyembre 15 **Lily Aldridge, modelo ng Amerikano **Casnel Bushay, Vincentian sprinter **Nick Fradiani, mang-aawit ng Amerikano **Jeffree Star, Amerikanong musikero at YouTuber *Nobyembre 16 - Sanna Marin, politiko ng Finnish, ika-46 Punong Ministro ng Finland * Nobyembre 17 - [[Bea Saw]], aktres na Pilipino *Nobyembre 18 - Allyson Felix, Amerikanong sprinter *Nobyembre 20 - Dan Byrd, artista ng Amerikano *Nobyembre 21 - [[Carly Rae Jepsen]], mang-aawit na manunulat ng kanta sa Canada *Nobyembre 22 - Asamoah Gyan, manlalaro ng putbol sa Ghana *Nobyembre 23 **Katie Crown, artista ng Canada **Ahn Hyun-Soo, South Korea maikling track skater *Nobyembre 25 - Marcus Hellner, taga-ibang bansa na skier ng Sweden *Nobyembre 27 - Alison Pill, artista sa Canada *Nobyembre 28 **Nathan Keyes, artista ng Amerikano **Magdolna Rúzsa, mang-aawit na Hungarian **Ryan Sampson, artista ng Britain *Nobyembre 30 ** Luis Valbuena, manlalaro ng baseball ng Venezuelan (d. 2018) **Kaley Cuoco, Amerikanong artista at tagagawa **Chrissy Teigen, modelo ng Amerikano ===Disyembre=== *Disyembre 1 **John Coughlin, American pair skater (d. 2019) **Philip DeFranco, American YouTube star at video blogger ** [[Janelle Monáe]], musikero sa R-B / soul ng Africa-Amerikano ** Chanel Preston, Amerikanong artista sa pornograpiya *Disyembre 2 - Amaury Leveaux, manlalangoy na Pranses *Disyembre 3 **László Cseh, manlalangoy na Hungarian ** [[Amanda Seyfried]], artista ng Amerika, modelo at manunulat ng kanta *Disyembre 4 **Stephen Dawson, Irish footballer **Krista Siegfrids, mang-aawit ng Finnish *Disyembre 5 - Frankie Muniz, artista ng Amerikano, musikero, manunulat, tagagawa, at driver ng racecar *Disyembre 6 - Dulce María, mang-aawit at artista ng Mexico *Disyembre 7 - Jon Moxley, Amerikanong propesyonal na mambubuno *Disyembre 8 - Dwight Howard, manlalaro ng basketball sa Amerika *Disyembre 9 - Wil Besseling, Dutch golfer *Disyembre 10 **Edmund Entin, artista ng Amerikano ** Gary Entin, artista ng Amerikano **Meghan Linsey, Amerikanong mang-aawit-songwriter ** Matt Forté, manlalaro ng putbol sa Amerika **Raven-Symoné, artista ng Africa-American, mang-aawit, manunulat ng kanta, tagagawa ng ehekutibo, at direktor *Disyembre 11 - Samantha Steele, American sportscaster *Disyembre 12 - Juan Camilo Zúñiga, Colombian footballer *Disyembre 14 - Nonami Takizawa, artista ng Hapon *Disyembre 16 - Amanda Setton, artista ng Amerika *Disyembre 17 - Greg James, British radio DJ *Disyembre 18 - Hana Soukupová, modelo ng Czech *Disyembre 19 **Christina Loukas, Amerikanong maninisid **Lady Sovereign, rapper ng British **David Reale, artista ng Canada ** Gary Cahill, English footballer *Disyembre 21 **James Stewart Jr., Amerikanong motor racer **Tom Sturridge, artista sa English *Disyembre 22 - Edurne, Espanyol na mang-aawit, artista, at nagtatanghal ng TV *Disyembre 23 ** Harry Judd, English drummer ** Luke O'Loughlin, artista sa Australia *Disyembre 26 **Yu Shirota, Japanese artista at mang-aawit ** [[Beth Behrs]], artista ng Amerika * [[Disyembre 27]] ** [[Paul Stastny]], Canadian-American propesyonal na ice hockey player ** [[Jessica Harmon]], aktres sa Canada ** [[Halley Gross]], American screenwriter ** [[Matt Edmondson]], presenter ng broadcast ng musika sa British ** [[Daiki Ito]], ski jumper ng Hapon * [[Disyembre 28]] ** [[Benoît Trémoulinas]], player ng soccer ng Pransya ** [[Dan Amboyer]], artista ng Amerika ** [[Taryn Terrell]], Amerikanong propesyonal na wrestler ** [[Nicola Davies]], footballer ng Welsh * [[Disyembre 29]] ** [[Alexa Ray Joel]], mang-aawit ng Amerikano, manunulat ng kanta at pianista ** [[Patrick Kavanagh]], manlalaro ng soccer ng Irish * Disyembre 30 - Anna Wood, Amerikanong artista * Disyembre 31 - Jonathan Horton, American gymnast == Kamatayan == * [[Mayo 6]] - [[Julie Vega]], artista at mang-aawit sa Pilipinas == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1985|*]]} t6nf1ch7ncokthpyr0fxtikwbe8cml1 1986 0 4944 2241655 2097887 2026-11-11T14:12:42Z Ivan P. Clarin 84769 2241655 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1986.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1986''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Miyerkoles|nagsisimula sa Miyerkoles]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == * [[Pebrero 25]] - Inalis sa puwesto si Pangulong [[Ferdinand Marcos]] sa panahon ng [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Himagsikan sa EDSA]] sa [[Pilipinas]]. == Kapanganakan == === Enero === [[File:CharlyneYiByPhilKonstantin (cropped).jpg|thumbnail|120px|[[Charlyne Yi]]]] [[File:Jesse_Draper.jpg|thumbnail|120px|[[Jesse Draper]]]] [[File:Deepika_Padukone_Cannes_2018_(cropped).jpg|thumbnail|120px|[[Deepika Padukone]]]] *Enero 1 ** Glen Davis, Amerikanong manlalaro ng basketball **Lee Sung-min, aktor at mang-aawit ng Timog Korea **Colin Morgan, artista ng Hilagang Irlanda *Enero 2 ** Yulia, ang Russian-New Zealander na klasikong crossover na mang-aawit **Nathan Cowen, taga-New Zealand rower **Trombone Shorty, Amerikanong musikero ng jazz * Enero 3 - Lloyd, musikero sa lunsod ng Amerika * [[Enero 4]] **[[Katrina Halili]], aktres at komersyal na modelo ng Filipina ** [[Hsieh Su-wei]], Taiwanese tennis player ** [[James Milner]], manlalaro ng soccer ng Ingles ** [[Steve Slaton]], manlalaro ng football ng Amerika ** [[Charlyne Yi]], Amerikanong artista ** [[Nicholas Walters]], boksingero ng Jamaica ** [[Younès Kaboul]], footballer ng Pransya * Enero 5 **[[J. P. Arencibia]], Amerikanong baseball player **[[Jesse Draper]], host ng talk show ng Amerika **Teppei Koike, Japanese singer at aktor **[[Deepika Padukone]], aktres at tagagawa ng India *Enero 6 **Paul McShane, propesyonal na putbolista sa Ireland **Petter Northug, Norwegian Olympic skier **[[Irina Shayk]], modelo ng Ruso **Shane Sweet, Amerikanong artista **Alex Turner, musikero ng Ingles *Enero 8 **Jaclyn Linetsky, artista ng Canada at artista sa boses (d. 2003) **David Silva, Espanyol na putbolista *Enero 10 **Chen Jin, manlalaro ng badminton ng Tsino **Suzanne Harmes, Dutch artistic gymnast **Kenneth Vermeer, Dutch footballer *Enero 11 ** Daniela Cosío, modelo ng Mexico **Rachel Riley, nagtatanghal ng English TV *Enero 12 - Zlata Ognevich, mang-aawit ng Ukraine *Enero 13 - Joannie Rochette, skater ng pigura sa Canada *Enero 14 - Yohan Cabaye, French footballer *Enero 15 - Jessy Schram, artista ng Amerika *Enero 16 - Paula Pareto, judin ng Argentina *Enero 17 **Max Adler, artista ng Amerikano **Chloe Rose Lattanzi, artista at mang-aawit ng Australia *Enero 18 **Eugene Lee Yang, tagagawa ng pelikula sa Amerika, artista, at tanyag na tao sa internet **Marya Roxx, musikero ng Estonia **Devin Kelley, artista ng Amerika **Becca Tobin, Amerikanong artista at mang-aawit *Enero 19 - Claudio Marchisio, putbolista ng Italya *Enero 20 ** Genie Chuo, mang-aawit at artista ng Taiwan ** Kevin Parker, mang-aawit ng Australia, manunulat ng kanta, at musikero *Enero 21 **Peyton Hillis, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Sushant Singh Rajput, artista ng India ** Enero 22 - Daniel Wayne Smith, artista sa Amerika (d. 2006) *Enero 23 **José Enrique, Espanyol na putbolista **Michael Stevens, Amerikanong syentista at aliwan *Enero 24 **Mischa Barton, artista ng British-American ** Raviv Ullman, artista ng Israel-Amerikano, direktor, at musikero *Enero 26 **Gerald Green, American basketball player **Matt Heafy, Amerikanong musikero ** Kim Jae-joong, artista ng South Korea at pop singer ** Taylor Wilde, propesyonal na tagapagbuno ng Canada *Enero 28 **Dame Jessica Ennis-Hill, British heptathlete **Shruti Haasan, artista ng India at musikero *Enero 29 **Drew Tyler Bell, Amerikanong artista at mananayaw **Sarah Jaffe, Amerikanong mang-aawit ** Ashley Lilley, aktresong Scottish at mang-aawit *Enero 30 - Ashley Buccille, artista ng Amerika *Enero 31 **Walter Dix, American sprinter **Yves Ma-Kalambay, footballer ng Belgian === Pebrero === [[File:Teresa Palmer, 2012.jpg|thumb|right|120px|[[Teresa Palmer]]]] *Pebrero 2 **Gemma Arterton, artista sa Britain **Miwa Asao, Japanese beach volleyball player **Tiffany Vise, American figure skater *Pebrero 5 **Claudia Cruz, Dominican model at beauty queen **Kevin Gates, musikero at negosyanteng hip-hop ng Amerikano **Madison Rayne, Amerikanong propesyonal na manlalaban **Andrea Masiello, putbolista ng Italya **Billy Sharp, English footballer **Sebastián Pinto, Chilean footballer *Pebrero 6 **Vedran Ćorluka, Croatian international footballer **Dane DeHaan, artista ng Amerikano **Alice Greczyn, Amerikanong artista at modelo **Sofia Nizharadze, musikero ng Georgian pop ** Yunho, artista at mang-aawit ng Timog Korea *Pebrero 7 **Stephen Colletti, Amerikanong artista at personalidad sa telebisyon **James Deen, Amerikanong pornograpikong artista at direktor *Pebrero 8 ** Anna Hutchison, artista ng New Zealand ** Anderson Paak, Amerikanong musikero at tagagawa ng rekord ** Charles Andrew Williams, Amerikanong mamamatay-tao * Pebrero 9 **Shaka Bangura, footballer ng Sierra Leonean **Ciprian Tătărușanu, Romanian footballer *Pebrero 10 **Radamel Falcao, Colombian footballer **Yui Ichikawa, artista ng Hapon *Pebrero 11 - P. J. Brennan, artista ng Amerikano *Pebrero 14 **Aschwin Wildeboer, manlalangoy na Espanyol **Tiffany Thornton, Amerikanong artista, personalidad sa radyo at mang-aawit *Pebrero 15 **Valeri Bojinov, Bulgarian na putbolista **Ami Koshimizu, artista ng boses ng Hapon **Amber Riley, Amerikanong artista, mang-aawit at may akda *Pebrero 17 - Brett Kern, manlalaro ng putbol sa Amerika *Pebrero 18 ** [[Brenan Espartinez]], Pilipinong mang-aawit at artista ** Vika Jigulina, taga-Romania na tagagawa ng musika, mang-aawit ng sayaw at DJ **Alessandra Mastronardi, aktres na Italyano *Pebrero 19 **Björn Gustafsson, komedyano sa Sweden **Ophelia Lovibond, artista ng Britain **Marta, putbolista na ipinanganak sa Brazil **Maria Mena, Norwegian pop singer *Pebrero 21 ** [[Prince Amedeo ng Belgium, Archduke ng Austria-Este]], miyembro ng Belgian Royal Family **Charlotte Church, mang-aawit ng Welsh, artista, at nagtatanghal ng telebisyon *Pebrero 22 - Miko Hughes, artista ng Amerikano * Pebrero 23 ** Emerson da Conceição, putbolista ng Brazil ** Skylar Gray, Amerikanong pop singer ** Kazuya Kamenashi, Japanese singer-songwriter at artista ** Boipelo Makhothi, lesotho swimmer ** Jerod Mayo, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Ola Svensson, Sweden pop singer * Pebrero 24 - Bryce Papenbrook, artista ng boses ng Amerikano * Pebrero 25 **Justin Berfield, Amerikanong artista, manunulat, at tagagawa ** Sina [[James at Oliver Phelps]], magkatulad na kambal na British na artista ** Danny Saucedo, mang-aawit sa Sweden at mang-aawit *Pebrero 26 **Leila Lope, Angolan Miss Universe ** Crystal Kay, Japanese artista at pop singer **[[Teresa Palmer]], artista ng Australia, manunulat, modelo at tagagawa ng pelikula === Marso === *Marso 1 **Ayumu Goromaru, manlalaro ng rugby sa Japan **Jonathan Spector, manlalaro ng soccer sa Amerika *Marso 2 - Ethan Peck, artista ng Amerikano *Marso 3 **Stacie Orrico, Amerikanong mang-aawit **Mehmet Topal, Turkish footballer *Marso 4 - Margo Harshman, artista ng Amerika *Marso 5 **Corey Brewer, Amerikanong manlalaro ng basketball **Julie Henderson, modelo ng Amerikano **Andrew Jenks, tagagawa ng pelikula sa Amerika **Sarah J. Maas, Amerikanong nobelista **Shikabala, putbolista ng Egypt *Marso 6 **Eli Marienthal, artista ng Amerikano **Francisco Cervelli, manlalaro ng baseball ng Venezuelan **Charlie Mulgrew, putbolista ng Scottish *Marso 8 **Tal Slutzker, pintor at makata ng Israel **[[Princess Tsuguko ng Takamado]], miyembro ng Japanese Imperial Family *Marso 9 - Brittany Snow, Amerikanong artista, prodyuser, direktor at mang-aawit * Marso 11 **Dario Cologna, Swiss Olympic skier ** Mariko Shinoda, Japanese singer, artista, fashion model, at idolo *Marso 12 **Danny Jones, musikero ng Britain **František Rajtoral, Czech footballer (d. 2017) [14] *Marso 13 **Chiaki Kyan, idol ng gravure ng Hapon **Kousuke Yonehara, Japanese singer at aktor *Marso 14 - Jamie Bell, English aktor at mananayaw *Marso 15 - Jai Courtney, artista sa Australia *Marso 16 **Alexandra Daddario, Amerikanong artista at modelo **Ken Doane, Amerikanong propesyonal na manlalaban **T. J. Jordan, Amerikanong manlalaro ng basketball **Boaz Solossa, putbolista ng Indonesia **Daisuke Takahashi, Japanese figure skater *Marso 17 **Edin Džeko, putbolista ng Bosnian **Olesya Rulin, aktres na ipinanganak sa Russia *Marso 18 **Lykke Li, manunulat ng kanta sa Sweden ** Simon Curtis, Amerikanong mang-aawit ng awit, tagagawa ng rekord, at artista *Marso 19 - Anne Vyalitsyna, modelo ng Russia *Marso 20 - Ruby Rose, artista at modelo ng Australia * Marso 21 **Scott Eastwood, artista ng Amerikano ** Michu, Espanyol na putbolista *Marso 22 - Matt Bush, artista sa Amerika *Marso 23 **Brett Eldredge, mang-aawit ng musika sa Amerika **Steven Strait, Amerikanong musikero, artista, at modelo ng fashion *Marso 24 - Valentin Chmerkovskiy, mananayaw na taga-Ukraine at Amerikano *Marso 25 **Marco Belinelli, Italyano na manlalaro ng basketball **Megan Gibson, American softball player ** Kyle Lowry, Amerikanong manlalaro ng basketball *Marso 26 **Jonny Craig, mang-aawit ng Canada-American **Jessica Hart, modelo ng Australia **Misty Stone, Amerikanong pornograpikong artista *Marso 27 **SoCal Val, Amerikanong propesyonal na pakikipagbuno sa pagkatao ** Manuel Neuer, tagapamahala ng layunin ng football sa Aleman * [[Marso 28]] ** [[Lady Gaga]], mang-aawit ng Amerikano, manunulat ng kanta at aktres ** [[Amaia Salamanca]], artista at modelo ng Espanya ** [[Meagan Smith]], Amerikanong pelikula at artista sa boses * Marso 29 ** Lucas Elliot Eberl, artista at direktor ng Amerikano ** Romina Oprandi, Italyano na manlalaro ng tennis * Marso 30 ** Tessa Ferrer, Amerikanong artista ** Sergio Ramos, Spanish footballer === Abril === *Abril 1 ** Ellen Hollman, artista ng Amerika **Kid Ink, musikero ng hip-hop na Amerikano **Yurika Nakamura, atleta ng Hapon **Hillary Scott, Amerikanong musikero *Abril 2 **Lee DeWyze, musikero ng rock sa Amerika **Drew Van Acker, artista ng Amerikano *Abril 3 **Amanda Bynes, Amerikanong artista at taga-disenyo ng fashion **Coleen Rooney, pagkatao ng English media *Abril 4 **Labinot Harbuzi, Sweden footballer (d. 2018) **Eunhyuk, artista at mang-aawit ng Timog Korea **Steven Brown, tauhan ng judoka ng Australia *Abril 7 - Choi Si-nanalo, aktor at mang-aawit sa Timog Korea *Abril 8 **Igor Akinfeev, putbolista ng Russia **Cliff Avril, manlalaro ng putbol sa Amerika **Félix Hernández, manlalaro ng baseball sa Venezuelan **Erika Sawajiri, Japanese artista, mang-aawit, at modelo *Abril 9 **[[Leighton Meester]], artista ng Amerika **Jordan Masterson, artista ng Amerikano *Abril 10 **Sam Attwater, artista ng Britain **Fernando Gago, footballer ng Argentina **Vincent Kompany, putbolista ng Belgian *Abril 11 **Esteban Vizcarra, fotballer ng Argentina-Indonesian **Stephanie Pratt, personalidad ng telebisyon sa Amerika **Dai Greene, Welsh hurdler *Abril 12 - Matt McGorry, Amerikanong artista at aktibista *Abril 15 - Tom Heaton, English footballer *Abril 16 **Sufe Bradshaw, artista ng Amerika **Shinji Okazaki, manlalaro ng putbol sa Hapon **Paul Di Resta, British racing driver *Abril 17 **Romain Grosjean, French racing driver **Zheng Kai, artista ng Tsino *Abril 18 - Maurice Edu, American footballer *Abril 19 - Candace Parker, manlalaro ng basketball sa Amerika *Abril 20 **Pablo Martín, Espanyol na manlalaro ng golp **Cameron Duncan, direktor at manunulat ng New Zealand (d. 2003) *Abril 22 **Amanda Berry, Amerikanong may-akda at nakaligtas sa pagdukot **Viktor Fayzulin, putbolista ng Russia **Amber Heard, artista ng Amerika **Marshawn Lynch, manlalaro ng putbol sa Amerika *Abril 23 - Jessica Stam, modelo ng Canada *Abril 24 - Tahyna Tozzi, modelo ng Australia, mang-aawit at artista *Abril 25 ** Daniel Sharman, aktor ng English **John DeLuca, Amerikanong artista at mang-aawit *Abril 26 - Aaron Meeks, artista ng Amerikano *Abril 27 **Jenna Coleman, artista sa Britain **Dinara Safina, manlalaro ng tennis sa Russia *Abril 28 **Jenna Ushkowitz, American entablado at artista sa telebisyon at mang-aawit **Jazmín Beccar Varela, artista sa Argentina *Abril 30 - [[Dianna Agron]], Amerikanong artista, mang-aawit at mananayaw ===Mayo=== *Mayo 1 **Christian Benítez, Ecuadorian footballer (d. 2013) [15] **Diego Valeri, footballer ng Argentina ** Cassie Jaye, Amerikanong artista at direktor ng pelikula *Mayo 2 **Emily Hart, Amerikanong artista at artista sa boses **Thomas McDonell, Amerikanong artista, musikero, at artista *Mayo 5 - Grace Wong, artista ng Hong Kong at paligsahan sa pagpapaganda *Mayo 6 **Tyler Hynes, artista ng Canada at gumagawa ng pelikula **Sasheer Zamata, Amerikanong artista at komedyante *Mayo 7 - Rianne ten Haken, modelo ng Dutch *Mayo 8 - Laura Spencer, Amerikanong artista *Mayo 12 **Jonathan Orozco, manlalaro ng putbol sa Mexico **Emily VanCamp, artista sa Canada *Mayo 13 **Lena Dunham, Amerikanong artista at tagagawa **Robert Pattinson, English aktor at musikero **Alexander Rybak, Norwegian na mang-aawit at violinist *Mayo 14 **Alyosha, mang-aawit ng Ukraine **Mey Chan, mang-aawit ng Indonesia ** Marco Motta, putbolista ng Italyano ** Camila Sodi, aktres ng Mexico, mang-aawit at modelo * Mayo 15 - Matías Fernández, Chilean footballer * Mayo 16 - [[Megan Fox]], Amerikanong artista at modelo *Mayo 17 ** Amy Gumenick, artista sa Sweden **Tahj Mowry, Amerikanong artista at mang-aawit **Erin Richards, aktres ng Welsh, direktor at manunulat *Mayo 20 - Louisa Krause, artista ng Amerika *Mayo 21 **Ricardo Lockette, manlalaro ng putbol sa Amerika **Mario Mandžukić, putbolista ng Croatia Mayo 22 **Thandeka Mdeliswa, artista sa South Africa **Julian Edelman, manlalaro ng putbol sa Amerika **Molly Efraim, artista sa Amerika ** Tatiana Volosozhar, taga-Russian na skater ng Russian figure *Mayo 23 **Nico Colaluca, American footballer **Ryan Coogler, direktor ng pelikula sa Amerika, tagagawa, at tagasulat ng iskrin **Valentina Marchei, Italyano na skater ng Italyano **Jordan Zimmermann, Amerikanong baseball player *Mayo 24 **Mark Ballas, Amerikanong mananayaw, artista, at musikero **Carolina Rodriguez, Espanyol na ritmikong himnastiko *Mayo 25 - Juri Ueno, artista ng Hapon *Mayo 26 - Àstrid Bergès-Frisbey, Espanyol na artista at modelo * Mayo 27 - Timo Descamps, Belgian na artista at mang-aawit *Mayo 28 **Joseph Cross, artista ng Amerika **Charles N'Zogbia, French footballer **Britt McHenry, reporter ng sports sa Amerika **Seth Rollins, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Mayo 29 **Hornswoggle, Amerikanong propesyonal na mambubuno at artista **Eleazar Gómez, aktor ng Mexico **Jaslene Gonzalez, modelo ng fashion ng Puerto Rican *Mayo 30 **Will Peltz, Amerikanong artista **Pasha Parfeni, mang-aawit ng Moldovan *Mayo 31 **Brooke Castile, American figure skater **Robert Gesink, siklistang Olandes **Sopho Khalvashi, musikero ng Georgia **Melissa McIntyre, artista sa Canada ===Hunyo=== * [[Hunyo 1]] ** [[Ricardo Abarca]], aktor at mang-aawit sa Mexico ** [[Moses Ndiema Masai]], runner ng Kenyan ** [[Dayana Mendoza]], modelo ng Venezuela at beauty queen ** [[Chinedu Obasi]], footballer ng Nigerian ** [[Skream]], British DJ at tagagawa ** [[Ben Smith]], manlalaro ng rugby ng New Zealand ** [[Alessio Puccio]], artista sa boses na Italyano *[[Hunyo 2]] ** [[Todd Carney]], manlalaro ng rugby ng Australia ** [[Curtis Lofton]], manlalaro ng football ng Amerika * [[Hunyo 3]] ** [[Al Horford]], manlalaro ng basketball ng Dominikano ** [[Brenden Jefferson]], artista ng Amerika ** [[Alexandros Karageorgiou]], Greek archer ** [[Mika Kogo]], ang runner ng Kenyan ** [[Rafael Nadal]], manlalaro ng tennis sa Espanya ** [[Josh Segarra]], artista ng Amerika ** [[Adrián Vallés]], driver ng kotse ng Espanya na lahi ** [[Tomáš Verner]], ice skater ng Czech Republic ** [[Donal Skehan]], Irish mang-aawit at nagtatanghal ng telebisyon *Hunyo 4 **Oona Chaplin, artista at mananayaw ng Espanya-Ingles **Fahriye Evcen, artista ng Aleman-Turko **Shane Kippel, artista ng Canada ** Shelly Woods, British wheelchair racer **Yoochun, musikero at artista ng South Korea *Hunyo 5 **Christian Baracat, manlalaro ng rugby sa Aleman **Dave Bolland, manlalaro ng ice hockey ng Canada **Amanda Crew, artista sa Canada **Vernon Gholston, manlalaro ng putbol sa Amerika *Hunyo 6 **Justin Allgaier, American car car driver ** Kim Hyun-joong, aktor ng South Korea, modelo at mang-aawit **Junichi Tazawa, Japanese-American baseball player **Leslie Carter, American pop singer (d. 2012) *Hunyo 9 - Adamo Ruggiero, artista ng Canada *Hunyo 10 **Hajime Hosogai, Japanese footballer **Joey Zimmerman, Amerikanong artista at musikero * [[Hunyo 11]] - [[Shia LaBeouf]], [[Estados Unidos|Amerikanong]] aktor * [[Hunyo 12]] ** [[Carla Abellana]], Pilipinang aktres sa Pilipinas **Benjamin Schmideg, artista ng Australia **Cintia Dicker, modelo ng Brazil **Jessica Keenan Wynn, Amerikanong artista ** Luke Youngblood, artista ng Britain ** Mario Casas, artista ng Espanya * [[Hunyo 13]] ** Kat Dennings, artista ng Amerika **DJ Snake, French DJ at tagagawa **Keisuke Honda, manlalaro ng putbol sa Hapon **Ashley Olsen, Amerikanong artista **Mary-Kate Olsen, Amerikanong artista **Måns Zelmerlöw, Sweden pop singer at nagtatanghal ng telebisyon *Hunyo 14 - Haley Hudson, artista ng Amerika *Hunyo 15 - Momoko Ueda, Japanese golfer *Hunyo 16 - Fernando Muslera, Uruguayan footballer *Hunyo 17 **Marie Avgeropoulos, artista at modelo ng Canada ** Lisa Haydon, artista ng India *Hunyo 18 **Richard Gasquet, manlalaro ng tennis sa Pransya **Richard Madden, artista ng Britain **Shusaku Nishikawa, Japanese footballer **Meaghan Rath, artista sa pelikula at telebisyon sa Canada **Crystal Renn, Amerikanong modelo at may-akda *Hunyo 19 **Nazareno Casero, artista ng Argentina **Erin Mackey, Amerikanong artista at mang-aawit **Marvin Williams, Amerikanong manlalaro ng basketball *Hunyo 20 - Dreama Walker, artista ng Amerika *Hunyo 21 - Cheick Tioté, Ivorian footballer (d. 2017) *Hunyo 23 **Marti Malloy, American judoka **Simon Špilak, Slovenian road bicycle racer **Colin Ryan, artista sa English *Hunyo 24 **Stuart Broad, cricketer ng Ingles **Phil Hughes, Amerikanong baseball player **Solange Knowles, Amerikanong artista at mang-aawit **Bojana Stamenov, mang-aawit ng Serbiano *Hunyo 25 **Lee Ho-suk, skater ng maikling track sa South Korea **Ace Mahbaz, artista ng Iran at manunulat *Hunyo 26 **Mohd Farizal Marlias, putbolista ng Malaysia **Brittney Karbowski, artista ng boses ng Amerikano **Angelina Pivarnick, Amerikanong personalidad sa telebisyon, modelo, at mang-aawit *Hunyo 27 **Drake Bell, artista sa Amerika, artista sa boses, mang-aawit, manunulat ng kanta, at musikero **Sam Claflin, artista ng Britain **LaShawn Merritt, Amerikanong sprinter **Kristal Uzelac, Amerikanong artistikong himnastiko *Hunyo 28 **Suzuko Mimori, Japanese artista ng boses at mang-aawit **Kellie Pickler, mang-aawit ng Amerikano **Shadia Simmons, artista sa Canada **Maya Stojan, Swiss artista *Hunyo 29 **Christopher Egan, artista sa Australia **Mohd Farizal Marlias, putbolista ng Malaysia **Edward Maya, musikero ng Romanian *Hunyo 30 **Alicia Fox, Amerikanong propesyonal na mambubuno at modelo **Azat Nurgaliev, footballer ng Kazakh === Hulyo === *Hulyo 1 **Saw Yi Khy, manlalangoy ng Malaysia **Ekaterina Malysheva, taga-disenyo ng Russia at gumagawa ng pelikula *Hulyo 2 ** [[Lindsay Lohan]], Amerikanong artista, mang-aawit ng kanta, negosyanteng babae, tagadisenyo ng fashion, at tagagawa ng pelikula **Bruno Rezende, manlalaro ng volleyball ng Brazil * Hulyo 3 - Felixia Yeap, modelo ng Malaysia * Hulyo 4 ** Jaclyn Betham, Amerikanong aktres at ballet dancer ** Takahisa Masuda, Japanese artista at mang-aawit *Hulyo 5 **Iurii Cheban, sprinter ng kanue ng Ukraine **Ashkan Dejagah, footballer ng Iran *Hulyo 6 **Leon Frierson, Amerikanong artista at komedyante **Derrick Williams, manlalaro ng putbol sa Amerika *Hulyo 7 **Wan Azraie, putbolista sa Malaysia **Sevyn Streeter, mang-aawit ng Amerikano *Hulyo 8 **Renata Costa, footballer ng Brazil **Jake McDorman, Amerikanong pelikula at artista sa telebisyon *Hulyo 9 **Brandon Uranowitz, artista ng Amerikano ** Kiely Williams, Amerikanong artista at mang-aawit *Hulyo 10 **Shintaro Yamada, Japanese fashion model, aktor at mang-aawit **Wyatt Russell, artista ng Amerikano **Tom Richards, English squash player *Hulyo 11 - Raúl García, Espanyol na putbolista *Hulyo 12 **360, rapper ng Australia **Krystal Forscutt, bituin sa reality TV sa Australia ** JP Pietersen, manlalaro ng rugby sa South Africa *Hulyo 13 - Stanley Weber, artista ng Pransya at direktor ng teatro *Hulyo 14 **Sanam Baloch, Pakistani VJ, artista at anchor **Peta Murgatroyd, taga-New Zealand na dancer na ipinanganak sa New Zealand **Dan Smith, mang-aawit na British *Hulyo 15 - Mishael Morgan, artista sa Canada *Hulyo 17 ** Dana, Koreano na mang-aawit, mananayaw at artista **Brando Eaton, artista ng Amerikano *Hulyo 18 **James Sorensen, modelo at artista ng Australia **Natalia Mikhailova, Ruso na dating mapagkumpitensyang yelo na mananayaw **Mustapha Jarju, Gambian footballer **Travis Milne, artista ng Canada *Hulyo 19 - Jinder Mahal, propesyonal na manlalaban ng Canada *Hulyo 20 - Osric Chau, artista ng Canada at martial artist *Hulyo 21 **Livia Brito, artista at modelo ng Cuban-Mexico **Betty Gilpin, artista ng Amerika **Diane Guerrero, artista ng Amerika *Hulyo 22 - Zeus, Motswana hip-hop artist, MC at negosyante *Hulyo 23 ** Aya Uchida, artista ng boses ng Hapon **Ayaka Komatsu, Japanese actress, model at gravure idol *Hulyo 24 **Vugar Gashimov, Azerbaijani chess grandmaster (d. 2014) **Megan Park, artista ng Canada at mang-aawit **Natalie Tran, komedyante sa Australia *Hulyo 25 - Hulk, footballer ng Brazil *Hulyo 26 - Monica Raymund, artista ng Amerika *Hulyo 27 - Nathan Stephenson, artista ng Canada *Hulyo 28 **Alexandra Chando, artista ng Amerika **Nolan Gerard Funk, aktor ng Canada at mang-aawit *Hulyo 30 **Jung Chul-woon, manlalaro ng putbol sa Timog Korea ** Danielle Keaton, artista ng Amerika *Hulyo 31 - Evgeni Malkin, manlalaro ng hockey ng Russia === Agosto === [[File:Neil Cicierega speaking at XOXO 2016 (cropped).png|thumb|right|120px|[[Neil Cicierega]]]] *August 3 **Charlotte Casiraghi, Monegasque heiress, royal at socialite **Andrew McFarlane, artista ng Amerikano **[[Prince Louis ng Luxembourg]], Prince of Luxembourg *Agosto 4 - Oleg Ivanov, putbolista ng Russia *August 5 **Paula Creamer, Amerikanong manlalaro ng golp **Kyoko Oshima, Japanese artistic gymnast *August 6 - Bryan Young, manlalaro ng ice hockey sa Canada *August 7 **Altaír Jarabo, aktres at modelo ng Mexico **Paul Biedermann, manlalangoy na Aleman **Nancy Sumari, Tanzanian beauty queen at modelo **Keahu Kahuanui, artista ng Amerikano *August 8 **Jackie Cruz, artista ng Dominican-American **Peyton List, artista sa Amerika *August 11 **Kaori Fukuhara, artista sa boses ng Hapon **Colby Rasmus, Amerikanong baseball player *August 13 - Wesley Taylor, artista at manunulat ng Amerika *August 14 - Nigel Boogaard, putbolista sa Australia *August 15 - Natalia Keery-Fisher, English singer-songwriter *August 16 **Yu Darvish, Japanese baseball player **Shawn Pyfrom, Amerikanong artista at mang-aawit *August 17 **Graham Bensinger, Amerikanong mamamahayag ** Bryton James, artista ng Amerika ** Tobias Schönenberg, artista ng Aleman at modelo ng larawan *Aogosto 19 **Christina Perri, American pop at rock musician **[[Saori Kimura]], dating propesyonal na manlalaro ng volleyball *Agosto 20 - Ryo Katsuji, artista ng Hapon at artista sa boses *August 21 **Usain Bolt, sprinter ng Jamaican **Brooks Wheelan, Amerikanong artista, komedyante at manunulat *August 22 **Bobby Cole Norris, personalidad sa telebisyon sa Ingles **Keiko Kitagawa, Japanese artista **Benjamin Satterley, Propesyonal na manlalaban *August 23 **Neil Cicierega, American Internet artist **Andra, mang-aawit na taga-Romania *August 26 - Big K.R.I.T., Amerikanong rapper *Agosto 27 - Sebastian Kurz, politiko ng Austrian, 25 Chancellor ng Austria *August 28 **Briggs, rapper ng Australia **Armie Hammer, artista ng Amerikano **Gilad Shalit, sundalo / hostage ng Israel **Florence Welch, mang-aawit na British *August 29 ** Lea Michele, Amerikanong artista, mang-aawit, at may akda **Lauren Collins, artista at manunulat ng Canada *August 30 **Theo Hutchcraft, musikero ng British pop **Ryan Ross, Amerikanong gitarista *August 31 **Ryan Kelley, artista ng Amerikano **Melanie Schlanger, manlalangoy na freestyle sa Australia **Feng Tianwei, manlalaro ng tennis sa Singapore === Setyembre === *Setyembre 1 - Jean Sarkozy, politiko ng Pransya *Setyembre 2 **Moses Ndiema Kipsiro, Ugandan runner sa malayo-distansya ** Stevan Faddy, mang-aawit ng Montenegrin *Setyembre 3 **OMI, mang-aawit na taga-Jamaica **Shaun White, Amerikanong propesyonal na snowboarder *Setyembre 4 **Jaclyn Hales, artista ng Amerika **Xavier Woods, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Setyembre 5 - David Williams, artista ng Amerika, mang-aawit, mananayaw, direktor, at tagagawa *Setyembre 6 - Inna Zhukova, Belarusian rhythmic gymnast *Setyembre 7 - Charlie Daniels, English footballer *Setyembre 8 **Leah LaBelle, Amerikanong mang-aawit (d. 2018) **Jake Sandvig, artista ng Amerikano *Setyembre 9 - José Aldo, Brazilian mixed martial artist *Setyembre 10 **Greg Garbowsky, Amerikanong musikero **Ryuji Kamiyama, Japanese vocalist at artista **Sarah Levy, artista sa Canada *Setyembre 12 **Alfie Allen, artista sa English **Yuto Nagatomo, Japanese footballer **Emmy Rossum, Amerikanong artista at mang-aawit **Yang Mi, artista ng Tsino at mang-aawit *Setyembre 13 - Kamui Kobayashi, propesyonal na driver ng karera sa Hapon *Setyembre 14 **Ai Takahashi, mang-aawit na Hapon **A.J. Trauth, Amerikanong artista at musikero **Tinchy Stryder, musikero ng Ghana *Setyembre 15 **Jenna McCorkell, British figure skater **Heidi Montag, Amerikanong personalidad sa telebisyon *Setyembre 16 **Gordon Beckham, Amerikanong baseball player **Ian Harding, artista ng Amerikano **Kyla Pratt, Amerikanong artista at musikero **Nikko Jenkins, American spree killer *Setyembre 18 ** Danielle Jonas, American reality na personalidad sa telebisyon **Keeley Hazell, modelo ng British **Renaud Lavillenie, vaulter ng French poste *Setyembre 19 **Carrie Finlay, artista sa Canada **Mandy Musgrave, artista ng Amerika **Sally Pearson, atleta ng Australia **Ilya Salmanzadeh, tagagawa ng musika sa Sweden **Peter Vack, Amerikanong artista, manunulat, direktor at tagagawa *Setyembre 20 **Aldis Hodge, artista ng Amerikano **Diego Sinagra, putbolista ng Italyano *Setyembre 21 - Lindsey Stirling, Amerikanong biyolinista, mananayaw, artista sa pagganap, at kompositor *Setyembre 23 - Kaylee DeFer, Amerikanong artista *Setyembre 24 ** Leah Dizon, Amerikanong mang-aawit at modelo **Eloise Mumford, artista ng Amerika *Setyembre 25 - Steve Forrest, Amerikanong drummer *Setyembre 26 **Sarah Freeman, artista ng Amerika **Ashley Leggat, artista sa Canada *Setyembre 27 - Natasha Thomas, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Denmark *Setyembre 28 - Andrés Guardado, putbolista ng Mexico *Setyembre 30 **Cristián Zapata, taga-football ng Colombia **Olivier Giroud, French footballer ** Ki Hong Lee, artista ng South Korea === Oktubre === * Oktubre 1 **Sayaka Kanda, Japanese aktres at mang-aawit **Jurnee Smollett-Bell, artista ng Amerika *Oktubre 2 ** Tom Hudson, artista ng Britain ** Kiko Casilla, Espanyol na putbolista ** Camilla Belle, artista ng Brazil-American, director, manunulat at prodyuser *Oktubre 3 - Joonas Suotamo, Finnish na manlalaro ng basketball at artista *Oktubre 5 - Novica Veličković, Serbian basketball player *Oktubre 6 **Luisa D'Oliveira, artista sa Canada **Tereza Kerndlová, mang-aawit ng Czech **Olivia Thirlby, artista ng Amerika *Oktubre 7 **Bree Olson, Amerikanong dating artista sa pornograpiya **Holland Roden, Amerikanong artista **Amber Stevens West, aktres at modelo ng Amerikano *Oktubre 9 - Laure Manaudou, Pranses na manlalangoy *Oktubre 10 **Lucy Griffiths, artista sa Britain ** Nathan Jawai, manlalaro ng basketball sa Australia *Oktubre 12 ** Tyler Blackburn, Amerikanong artista, mang-aawit at modelo ** Li Wenliang, Chinese ophthalmologist * Oktubre 13 ** Gabby Agbonlahor, English footballer ** Raquel Lee, artista ng Amerika ** Julia McIlvaine, Amerikanong tauhang artista * Oktubre 14 ** Wesley Matthews, Amerikanong manlalaro ng basketball ** Iveta Mukuchyan, mang-aawit, modelo at artista ng Armenian ** Skyler Shaye, Amerikanong artista * Oktubre 15 ** Ali Fazal, artista ng India ** Paul Walter Hauser, artista ng Amerikano ** Lee Donghae, mang-aawit ng Korea * Oktubre 16 ** Franco Armani, football sa Argentina ** Craig Pickering, British sprinter ** [[Inna]], mang-aawit na taga-Romania *Oktubre 17 - Mohombi, Congolese urban singer-songwriter at dancer *Oktubre 18 - Loukas Giorkas, Greek-Cypriot na mang-aawit at modelo *Oktubre 20 - Elyse Taylor, modelo ng Australia * Oktubre 21 **Tamerlan Tsarnaev, teroristang Russian-American (d. 2013) **Christopher von Uckermann, mang-aawit ng Mexico-Suweko, manunulat ng kanta at artista *Oktubre 22 ** Kyle Gallner, artista ng Amerikano ** Kara Lang, footballer ng Canada * Oktubre 23 ** [[Emilia Clarke]], artista sa Britain ** Jessica Stroup, Amerikanong aktres at modelo ng fashion *Oktubre 24 ** Drake, artista ng Canada at rap-hop rapper **Nobuhiko Okamoto, Japanese voice aktor at mang-aawit **John Ruddy, English footballer *Oktubre 25 - Chiquito Felipe do Carmo, manlalaro ng putbol sa East Timorese *Oktubre 27 **Erica Dasher, artista ng Amerika ** Inbar Lavi, artista ng Israel *Oktubre 28 - Tamar Kaprelian, musikero at mang-aawit ng Armenian-Amerikano *Oktubre 29 ** Italia Ricci, artista sa Canada ** Derek Theler, artista ng Amerikano * Oktubre 30 - Thomas Morgenstern, Austrian Olympic ski jumper * Oktubre 31 - Brent Corrigan, American porn aktor at direktor === Nobyembre === * Nobyembre 1 - Penn Badgley, Amerikanong artista at musikero * [[Nobyembre 3]] **[[Jasmine Trias]], Pilipinong Amerikano-mang-aawit ** [[Heo Young-Saeng]], mang-aawit ng South Korea * Nobyembre 4 ** Alexz Johnson, artista ng Canada at mang-aawit ** [[Angelica Panganiban]], Filipino-American aktres at komedyante * [[Nobyembre 5]] ** [[BoA]], mang-aawit ng South Korea ** [[Kasper Schmeichel]], taga-putbol ng Denmark ** [[Nodiko Tatishvili]], mang-aawit ng Georgia * Nobyembre 6 ** Katie Leclerc, artista ng Amerika ** Adam Saunders, artista sa Australia * [[Nobyembre 7]] ** [[Toro y Moi]], mang-aawit ng Amerikano, manunulat ng kanta, tagagawa ng record at disenyo ng graphic. ** James Ferraro, Amerikanong musikero at kapanahon na artista * [[Nobyembre 8]] **[[Nikola Rachelle]], artist sa pag-record ng British at manunulat ng kanta ** [[Jamie Roberts]], player ng unyon ng rugby ng Welsh ** [[Aaron Swartz]], programer ng Amerikano (d. 2013) * Nobyembre 10 ** Andy Mientus, Amerikanong artista, mang-aawit, kompositor at manunulat ** Josh Peck, Amerikanong artista at direktor ** Samuel Wanjiru, atleta ng Kenyan (d. 2011) * Nobyembre 11 ** François Trinh-Duc, manlalaro ng rugby sa Pransya **Greta Salóme, mang-aawit at violinist ng Iceland **Radhika Kumaraswamy, artista ng India **Rafael de la Fuente, aktor at mang-aawit ng Venezuelan *Nobyembre 12 - Evan Yo, Taiwanese singer-songwriter *Nobyembre 14 **Cory Michael Smith, artista ng Amerikano **Yuna, mang-aawit ng Malaysia, manunulat ng kanta, at negosyante *Nobyembre 15 **Sania Mirza, manlalaro ng tennis sa India **Coye Francies, manlalaro ng putbol sa Amerika *Nobyembre 16 - Omar Mateen, Amerikanong mas maraming mamamatay-tao (d. 2016) *Nobyembre 17 **Karmichael Hunt, taglaro ng New Zealand-Australia **Nani, putol na putol na ipinanganak sa Cape Verde **Greg Rutherford, atletang British **Alexis Vastine, Pranses na boksingero (d. 2015) *Nobyembre 18 ** Pablo Lyle, aktor ng Mexico **Joseph Ashton, Amerikanong artista **Ragne Veensalu, artista sa Estonia *Nobyembre 19 - Veronica Scott, taga-disenyo ng fashion sa Amerika *Nobyembre 20 **Ashley Fink, Amerikanong aktres at mang-aawit **Lee Gye-deok, mang-aawit at aktibista sa Timog Korea ** Oliver Sykes, musikero sa Ingles at vocalist ng Bring Me the Horizon *Nobyembre 21 - Sam Palladio, artista ng British at musikero ** Colleen Ballinger, artista, YouTuber at ang alter-ego ni Miranda Siings *Nobyembre 22 **Oscar Pistorius, South Africa Paralympic runner **Sebastián Zurita, aktor ng Mexico *Nobyembre 23 - Alejandro Alfaro, Espanyol na putbolista *Nobyembre 24 ** Jimmy Graham, manlalaro ng putbol sa Amerika **Pedro León, manlalaro ng soccer sa Espanya ** Mohamed Massaquoi, manlalaro ng putbol sa Amerika **Guðmundur Pétursson, manlalaro ng soccer sa Islandia **Micaela Vázquez, artista sa Argentina *Nobyembre 25 - Katie Cassidy, Amerikanong mang-aawit at modelo *Nobyembre 26 **Kanae Ito, Japanese artista ng boses **Trevor Morgan, artista ng Amerikano *Nobyembre 27 - Suresh Raina, manlalaro ng cricket sa India *Nobyembre 28 ** Hannah Fry, ang British complex system theorist, tagapagsalita ng publiko at nagtatanghal ng TV ** [[Pamela Bianca Manalo]], Filipina beauty queen at aktres **Johnny Simmons, artista ng Amerikano **Helen Wood, personalidad ng telebisyon sa Britanya *Nobyembre 30 **Jordan Farmar, Amerikanong manlalaro ng basketball **Barbara Mamabolo, artista at mang-aawit sa Canada ** [[Robin Nievera]], Filipino singer-songwriter === Disyembre === [[File:Amir_Khan.jpg|120px|thumbnail|[[Amir Khan (boxer)|Amir Khan]]]] [[File:Ellie Goulding at Manchester Academy 2012 - Portrait.jpg|120px|thumbnail|[[Ellie Goulding]]]] *Disyembre 1 - DeSean Jackson, manlalaro ng putbol sa Amerika *Disyembre 4 - Martell Webster, manlalaro ng basketball sa Amerika *December 8 ** [[Amir Khan (boksingero)|Amir Khan]], Britanyang boksingero **Kate Voegele, Amerikanong mang-aawit ng kanta at artista *Disyembre 11 **Alex House, artista ng Canada **Lee Peltier, English footballer **Condola Rashād, artista ng Amerika *Disyembre 15 **Radosław Majewski, putbolista ng Poland **Xiah, Koreano na mang-aawit *Disyembre 17 - Emma Bell, artista ng Amerika *Disyembre 18 - Jery Sandoval, aktres ng Colombia, modelo at mang-aawit *Disyembre 19 **Calvin Andrew, English footballer **Ryan Babel, Dutch footballer **Ingrid Burley, American rapper at songwriter *Disyembre 22 **[[Arianne Caoili]], manlalaro ng chess ng Australia **Umar Farouk Abdulmutallab, teroristang taga-Nigeria *Disyembre 24 **Ana Brenda Contreras, aktres at mang-aawit ng Mexico **Satomi Ishihara, artista ng Hapon *Disyembre 26 **Mew Azama, artista ng Hapon **Kit Harington, artista ng Britain *Disyembre 27 **Jamaal Charles, manlalaro ng putbol sa Amerika **Shelly-Ann Fraser-Pryce, Jamaican sprinter *Disyembre 29 - Kim Ok-bin, aktres at modelo ng South Korea *Disyembre 30 **Ellie Goulding, mang-aawit na British **Faye Marsay, artista sa Britain **Max Walker, artista ng Canada == Kamatayan == * [[Enero 28]] - [[Gregory Jarvis]], [[Christa McAuliffe]], [[Ronald McNair]], [[Ellison Onizuka]], [[Judith Resnik]], [[Dick Scobee]] & [[Michael J. Smith]], Amerikanong astronauts sa ''Challenger'' * [[Disyembre 2]] - [[Desi Arnaz]] - aktor sa [[I Love Lucy]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1986|*]] ndzelzjbscwf7rqvoodrnzug4wmdpie 1987 0 4945 2241658 2099539 2026-11-11T14:13:30Z Ivan P. Clarin 84769 2241658 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1987.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1987''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Huwebes|nagsisimula sa Huwebes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. {{Expand section}} ==Mga Kaganapan== === Enero === * Enero 1 - Binago ang pangalan ng Frobisher Bay, [[Northwest Territories]], at naging [[Iqaluit, Nunavut|Iqaluit]]. Noong 1999, Ito ay naging kabisera ng [[Nunavut]]. * Enero 2 - [[Labanan ng Fada]]: Winasak ng sandatahan ng [[Chad]] ang isang armadong brigada ng [[Libya]]. * Enero 3 - Naging kauna-unahang babaeng naisama sa [[Rock and Roll Hall of Fame]] si [[Aretha Franklin]]. * Enero 5 - Sumailalim si Pangulong [[Ronald Reagan]] ng [[Estados Unidos]] sa isang operasyong [[prostate]], na nagdulot ng agam-agam tungkol sa kanyang pisikal na katayuan kung kaya pa nitong maglingkod sa kanyang posisyon. * Enero 8 - Ang [[Dow Jones Industrial Average]] ay nagsara sa mahigit 2,000 puntos sa pinakaunang pagkakataon, na tumaas ng 8.30 upang magsara sa 2,002.25. * Enero 16 - Kinidnap si [[Leon Cordero]], pangulo ng [[Ecuador]], ng mga tagasunod ni Heneral Frank Vargas, na matagumpay na matupad ang kanyang hiling na lumaya. * Enero 25 - Tinalo ng [[New York Giants]] ang [[Denver Broncos]], sa puntos na 39-20, sa [[Super Bowl XXI]] at napanalunan ang [[NFL Championship]] sa kauna-unahang pagkakataon simula noong 1956. * Enero 29 - Nagwakas ang panunungkulan ni [[William J. Casey]] bilang Direktor ng [[CIA]]. * Enero 31 - Nagsara ang huling [[Ohrbach's]] department store sa [[New York City]] pagkatapos ng 64 na taon operasyon nito. ===Pebrero=== {{Expand section}} ===Marso=== {{Expand section}} ===Abril=== {{Expand section}} ===Mayo=== {{Expand section}} ===Hunyo=== {{Expand section}} ===Hulyo=== {{Expand section}} ===Agosto=== {{Expand section}} ===Setyembre=== {{Expand section}} ===Oktubre=== {{Expand section}} ===Nobyembre=== {{Expand section}} ===Disyembre=== {{Expand section}} == Kapanganakan == === Enero === [[File:LyndsyFonescaSDCCJuly10.jpg|thumb|right|120px|[[Lyndsy Fonseca]]]] [[File:Sirusho.jpg|thumb|right|120px|[[Sirusho]]]] [[File:Naya_Rivera_at_2012_ALMA_Awards.jpg|thumb|right|120px|[[Naya Rivera]]]] * [[Enero 1]] ** [[Gia Coppola]], direktor ng pelikulang Amerikano, screenwriter, at artista ** [[Meryl Davis]], mananayaw ng yelo sa Amerika ** [[Ryan Perrilloux]], manlalaro ng football ng Amerika ** Patric Hörnqvist, manlalaro ng ice hockey sa Sweden * [[Enero 2]] ** [[Shelley Hennig]], Amerikanong artista ** [[Lauren Storm]], aktres ng Amerika at coach ng acting ** Loïc Rémy, French footballer *[[Enero 5]] **[[Kristin Cavallari]], artista ng Amerika **[[Jason Mitchell]], artista ng Amerika * [[Enero 6]] ** [[Arin Hanson]], American Internet personality, komedyante, artista sa boses, songwriter, rapper, animator at cartoonist ** [[Ndamukong Suh]], player ng football ng Amerika ** Zhang Lin, manlalangoy na Tsino * [[Enero 7]] ** [[Lyndsy Fonseca]], Amerikanang aktres ** [[Sirusho]], Isang mang aawit mula Armenia ** Davide Astori, putbolista ng Italya (d. 2018) *Enero 8 - Freddie Stroma, aktor at modelo ng Ingles *Enero 9 ** Lucas Leiva, manlalaro ng putbol sa Brazil ** Paolo Nutini, mang-aawit ng British ** Pablo Santos, aktor ng Mexico (d. 2006) * Enero 10 - César Cielo, manlalangoy sa Brazil * [[Enero 11]] ** [[David Ramseier]], Swiss-French basketball player **Jamie Vardy, English footballer **Danuta Kozák, Hungarian sprint canoer * [[Enero 12]] - [[Naya Rivera]], Amerikanong artista at mang-aawit *Enero 13 - Jack Johnson, manlalaro ng ice hockey ng Amerika *Enero 15 **Greg Inglis, manlalaro ng liga sa Australia rugby **Tsegaye Kebede, taga-Ethiopia na malayuan na runner **Kelly Kelly, Amerikanong propesyonal na manlalaban **Michael Seater, artista ng Canada, direktor, tagasulat ng senaryo, at tagagawa *Enero 18 - Zane Holtz, artista at modelo ng Canada *Enero 19 **İlhan Parlak, Turkish footballer **Arkadiy Vasilyev, decathlete ng Russia *Enero 20 **Evan Peters, artista ng Amerikano **Marco Simoncelli, Italyano ng motorsiklo sa kalsada sa motorsiklo (d. 2011) *Enero 21 - Pablo Caballero González, Uruguayan footballer *Enero 22 - Shane Long, Irish footballer *Enero 24 ** Ruth Bradley, artista sa telebisyon at film sa Ireland **Wayne Hennessey, manlalaro ng putbol sa Wales ** [[Luis Suárez]], manlalaro ng putbol sa Uruguayan *Enero 26 **Sebastian Giovinco, Italyano na manlalaro ng putbol **Gojko Kačar, Serbian footballer *Enero 27 **Abdullah Al-Mayouf, putbolista ng Saudi Arabia ** Katy Rose, American singer-songwriter **Hannah Teter, American snowboarder [7] *Enero 28 - Misha Crosby, artista ng British at tagagawa * Enero 29 - Alex Murrel, Amerikanong mang-aawit at artista *Enero 30 ** Becky Lynch, propesyonal na tagapagbuno ng Ireland ** Arda Turan, putbolista ng Turkey *Enero 31 **Oksana Shachko, artist ng Ukraine at aktibista ng karapatang pantao (d. 2018) ** Marcus Mumford, mang-aawit na Ingles-Amerikano, manunulat ng mga kanta, at musikero ([[Mumford & Sons]]) === Pebrero === {{Cleanup-translation|date=Pebrero 28, 2024}}[[File:Ashley Greene Comic-Con 2011.jpg|120px|thumbnail|[[Ashley Greene]]]] [[File:Ellen Page by Gage Skidmore.jpg|120px|thumbnail|[[Ellen Page]]]] *February 1 **Heather Morris, American actress and dancer **Costel Pantilimon, Romanian footballer **[[Ronda Rousey]], American martial arts expert and actress *February 2 **Gerard Piqué, Barcelona and Spanish footballer **Victoria Song, Chinese pop singer ([[f(x)]]) and model **[[Athena Imperial]], Miss Philippines Earth 2011 winner *February 3 – Johan Dahlberg, Swedish architect *February 4 – Lucie Šafářová, Czech tennis player *February 5 **Darren Criss, American singer and actor **Henry Golding, Malaysian-English actor, model, and television host *February 7 – Kerli, Estonian singer *February 8 **Chris Erskine, Scottish footballer **Carolina Kostner, Italian figure skater *February 9 **Rose Leslie, Scottish actress **Michael B. Jordan, American actor[8] **Magdalena Neuner, German biathlete *February 10 **Choi Siwon, South Korean recording artist **Poli Genova, Bulgarian singer, songwriter, actress, and television presenter *February 11 – Ellen van Dijk, Dutch road and track cycling world champion *February 12 – Gary LeRoi Gray, American actor *February 13 **Steven Dehler, American model, actor, and dancer **Eljero Elia, Dutch footballer **Rau'shee Warren, American boxer *February 14 **Edinson Cavani, Uruguayan footballer **José Miguel Cubero, Costa Rican footballer *February 16 **Luc Bourdon, Canadian ice hockey defenceman (d. 2008) **Mauricio Henao, Colombian actor *February 17 – Raffi Ahmad, Indonesian actor and comedian *February 18 – Carla Hernández, Mexican actress *February 20 **Miles Teller, American actor **Daniella Pineda, American actress *February 21 **[[Ashley Greene]], American actress **[[Tuppence Middleton]], English actress **[[Ellen Page]], Canadian actress *February 22 **Han Hyo-joo, South Korean actress **Sergio Romero, Argentine footballer *February 24 **Tina Desai, Indian actress and model **Ulysses Cuadra, American actor *February 25 **Andrew Poje, Canadian figure skater **Natalie Dreyfuss, American actress *February 26 – Johan Sjöstrand, Swedish handball player *February 27 – Valeriy Andriytsev, Ukrainian wrestler === Marso === [[File:Kesha 2011 2 crop adj.jpg|thumb|right|120px|[[Kesha]]]] * [[Marso 1]] – [[Kesha]], Amerikanang mang-aawit *March 3 **Shraddha Kapoor, Indian actress and singer **Elnur Hüseynov, Azerbaijani singer *March 4 – Theódór Elmar Bjarnason, Icelandic footballer *March 5 – Anna Chakvetadze, Russian professional tennis player *March 6 **Kevin-Prince Boateng, Ghanaian-German footballer **Hannah Taylor-Gordon, English actress *March 7 – Hatem Ben Arfa, Tunisian-French footballer *March 9 – Bow Wow, African-American rapper *March 10 **Liu Shishi, Chinese actress **[[Emeli Sandé]], Scottish recording artist and songwriter **Māris Štrombergs, Latvian BMX racer *March 11 **Estefanía Villarreal, Mexican actress **Ngonidzashe Makusha, Zimbabwean sprinter and long jumper *March 12 – Teimour Radjabov, Azerbaijani chess player *March 13 – Marco Andretti, American IRL driver *March 14 – Aravane Rezaï, Iranian-French tennis player *March 16 – Alexandr Smyshlyaev, Russian freestyle skier *March 17 **Federico Fazio, Argentine footballer **Rob Kardashian, American television personality, model, and talent manager *March 18 **Aislinn Derbez, Mexican actress and model **Rebecca Soni, American swimmer **[[Gabriel Mercado]], Argentine footballer *March 19 – AJ Lee, American professional wrestler *March 20 – João Alves de Assis Silva (Jô), Brazilian soccer player *March 21 – Yuri Ryazanov, Russian artistic gymnast (d. 2009) *March 22 – Alexander Shatilov, Israeli artistic gymnast *March 23 **Alan Toovey, Australian Rules footballer **Kangana Ranaut, Indian actress and director *March 24 **Juan Diego Covarrubias, Mexican actor **Shakib Al Hasan Bangladeshi international cricketer *March 25 – Nobunari Oda, Japanese figure skater *March 26 – YUI, Japanese singer-songwriter *March 27 **Buster Posey, American baseball player **Polina Gagarina, Russian singer, songwriter, actress, and model *March 28 – Jimmy Wong, American actor and musician *March 29 – Dénes Varga, Hungarian water polo player *March 31 ** [[Humpy Koneru]], Indian chess grandmaster ** [[Nordin Amrabat]], footballer ng Dutch ** [[Hugo Ayala]], footballer ng Mexico ** [[Amaury Bischoff]], putbolista ng Portuges ** [[Justin Braun]], manlalaro ng soccer ng Amerika ** [[Carl Dickinson]], footballer ng Ingles ** [[Eros Pisano]], putbol ng Italyano ** [[Aridane Santana]], footballer ng Espanya === Abril === *Abril 1 **Mackenzie Davis, artista sa Canada **Ding Junhui, manlalaro ng snooker ng Tsino *Abril 3 - Rachel Bloom, artista ng Amerika *Abril 4 **Océane Zhu, artista ng Tsino **Sami Khedira, German footballer **Sarah Gadon, artista sa Canada *Abril 8 - Royston Drenthe, Dutch footballer *Abril 9 **Jazmine Sullivan, American singer-songwriter **Jesse McCartney, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta, at artista **Pengiran Anak Sarah, asawa ng Crown Prince ng Brunei, Al-Muhtadee Billah *Abril 10 **Hayley Westenra, New Zealand soprano **Shay Mitchell, artista at modelo ng Canada **Jamie Renée Smith, artista ng Amerika *Abril 11 **Joss Stone, English singer at aktres ** Lights Poxleitner, musikero sa Canada *Abril 12 **Brooklyn Decker, American fashion model at artista ** Ilana Glazer, Amerikanong komedyante, direktor, prodyuser, manunulat, at artista **Brendon Urie, Amerikanong musikero *Abril 15 ** Iyaz, mang-aawit ng British Virgin Islands **Samira Wiley, Amerikanong artista at modelo *Abril 16 - Aaron Lennon, English footballer *Abril 17 - Jacqueline MacInnes Wood, artista sa Canada *Abril 18 - Rosie Huntington-Whiteley, supermodel ng Ingles *Abril 19 **Joe Hart, English footballer **[[Maria Sharapova]], manlalaro ng tennis sa Russia **Oksana Akinshina, aktres ng Russia *Abril 21 **Sophie Rundle, Ingles na telebisyon at artista sa pelikula **Lenira Santos, sprinter ng Cape Verdean **Anastasia Prikhodko, Ukrainian folk rock at tradisyonal na pop singer *Abril 22 **David Luiz, footballer ng Brazil **John Obi Mikel, footballer ng Nigeria *Abril 24 **Varun Dhawan, artista ng India **Kris Letang, manlalaro ng ice hockey ng Canada * Abril 27 ** Anne Suzuki, artista ng Hapon ** William Moseley, artista sa English ** Emma Taylor-Isherwood, artista sa Canada ** [[Maxime De Zeeuw]], propesyonal na manlalaro ng basketball sa Belgian * Abril 28 - Samantha Akkineni, artista at modelo ng pelikula sa India * Abril 29 - Sara Errani, Italyano na manlalaro ng tennis === Mayo === [[File:Andy Murray 2011.jpg|thumb|right|120px|[[Andy Murray]]]] * Mayo 1 - Shahar Pe'er, manlalaro ng tennis sa Israel *Mayo 2 - Nana Kitade, mang-aawit na Hapon *Mayo 4 **Cesc Fàbregas, manlalaro ng putbol sa Espanya **Jorge Lorenzo, Spanish triple MotoGP world champion **Zbigniew Bartman, Polish volleyball player *Mayo 5 - Jessie Cave, aktres na Ingles *Mayo 6 - Moon Geun-young, artista ng Korea *Mayo 7 - Asami Konno, Japanese singer [9] *Mayo 10 - Eileen April Boylan, Amerikanong artista sa pelikula at telebisyon *Mayo 11 **Albulena Haxhiu, pulitiko ng Kosovo Albanian **Enikő Mihalik, modelo ng Hungarian *Mayo 12 **Robbie Rogers, tagagawa ng telebisyon sa Amerika at dating propesyonal na manlalaro ng soccer **Felipe Roque, aktor at modelo ng Brazil *Mayo 13 **Hunter Parrish, Amerikanong artista at mang-aawit **Candice King, Amerikanong aktres at mang-aawit * Mayo 15 ** [[Jennylyn Mercado]], Pilipinong artista ** Andy Murray, Scottish tennis player * Mayo 17 - Ott Lepland, mang-aawit na Estonian * Mayo 18 - Luisana Lopilato, artista ng Argentina at mang-aawit * Mayo 20 - Fra Fee, aktor at mang-aawit ng Hilagang Irlanda * Mayo 22 ** Arturo Vidal, Chilean footballer ** [[Novak Djokovic]], Serbian tennis player *Mayo 23 - Bray Wyatt, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Mayo 24 - Déborah François, Belgian na artista *Mayo 25 ** Tye Olson, Amerikanong artista at modelo **Nico Hillenbrand, German footballer *Mayo 26 ** Tooji, Norwegian-Iranian na mang-aawit, modelo at host sa telebisyon **Brandi Cyrus, Amerikanong artista, mang-aawit at DJ *Mayo 27 **Bella Heathcote, artista sa Australia **José Cañas, Espanyol na putbolista *Mayo 28 - Jessica Rothe, Amerikanong artista *Mayo 29 **Joey Haro, artista ng Amerikano ** Noah Reid, artista ng Canada at musikero *Mayo 31 **Curtis Williams, artista ng Amerikano **Shaun Fleming, Amerikanong artista at musikero **Meredith Hagner, artista ng Amerika === Hunyo === [[File:Ty Segall at Bumbershoot Festival 2012.jpg|thumb|right|120px|[[Ty Segall]]]] *Hunyo 2 **Tobias Arlt, luger ng Aleman na Olimpiko **Sonakshi Sinha, artista ng India ** Matthew Koma, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta, DJ at tagagawa ng rekord *Hunyo 3 **Lalaine, Amerikanong artista at mang-aawit **Masami Nagasawa, Japanese artista ** Michelle Keegan, artista sa Britain *Hunyo 6 **Luo Zilin, [[Miss Universe China 2011]] 4th runner-up at modelo **Cássio Ramos, footballer ng Brazil *Hunyo 7 **Xanthe Huynh, artista ng boses ng Vietnamese-American * [[Hunyo 8]] – [[Ty Segall]], Amerikanong multi-instrumentalist, singer-songwriter at record producer *Hunyo 9 - James Maynard, British matematiko *Hunyo 10 - He Chong, diver ng Tsino *Hunyo 11 **Didrik Solli-Tangen, Norwegian na mang-aawit **Rie Tanaka, Japanese gymnast *Hunyo 12 **Abbey Lee, modelo ng Australia **Antonio Barragán, Espanyol na putbolista *Hunyo 13 - Gesaffelstein, tagagawa ng rekord ng Pransya *Hunyo 16 **Kelly Blatz, Amerikanong artista at musikero ** Diana DeGarmo, Amerikanong mang-aawit ng kanta at artista **Tobias Wendl, luger ng Aleman na Olimpiko *Hunyo 17 **Nozomi Tsuji, mang-aawit na Hapon **Kendrick Lamar, Amerikanong rapper **Rebecca Breeds, artista sa Australia *Hunyo 18 **Niels Schneider, artista ng Pransya-Canada **Zsuzsanna Tomori, manlalaro ng handball ng Hungarian *Hunyo 20 **A-fu, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Taiwan ** [[Daiana Menezes]], artista ng Brazil, modelo, at host sa telebisyon *Hunyo 21 **Mohd Hafiszuan Salehuddin, putbolista ng Malaysia **Tomáš Jablonský, manlalaro ng putbol sa Czech *Hunyo 22 ** Joe Dempsie, artista sa English **Lee Min-ho, aktor sa South Korea, mang-aawit at modelo **Jerrod Carmichael, isang komedyanteng Amerikanong panindigan, artista at manunulat *Hunyo 23 **Haley Strode, artista ng Amerika **Guillaume Bonnafond, French road bicycle racer **Aaron Groom, Fijian rugby football footballer **Edward Holcroft, artista sa English *Hunyo 24 **[[Lionel Messi]], footballer ng Argentina **Pierre Vaultier, French snowboarder **[[Serdar Güneş]], putbolista ng Turko **[[Craig Henderson]], footballer ng New Zealand **[[Josh Lillis]], footballer ng Ingles *Hunyo 26 - Samir Nasri, French footballer *Hunyo 27 - Ed Westwick, artista sa Ingles *Hunyo 29 **Gal Nevo, manlalangoy ng Israel ** Lewis Clinch, manlalaro ng basketball sa Amerika *Hunyo 30 - Adi Alsaid, may-akda ng Mexico === Hulyo === [[File:AnnaLynne McCord July 1, 2014 (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[AnnaLynne McCord]]]] *Hulyo 1 **Choe Kum-hui, North Korean platform diver **Ahn Jae-hyun, modelo ng South Korea at artista **Mehmet Yağmur, Turkish basketball player *Hulyo 2 - Ruslana Korshunova, modelo ng Kazakhstani (d. 2008) *Hulyo 3 **Murad Subay, Yemeni artist at aktibista sa politika **Maximilian Mauff, artista ng Aleman **[[Sebastian Vettel]], German racing driver *Hulyo 4 **Ater Majok, taga-basketball ng Sudan **Prajwal Devaraj, artista ng pelikula sa India *Hulyo 5 **David Halaifonua, taga-Tonga ng rugby union ng Tonga **Ji Chang-wook, artista ng South Korea **Mohd Safiq Rahim, putbolista ng Malaysia **Chen Xiao, artista ng Tsino at modelo *Hulyo 6 **Kate Nash, British singer-songwriter **Matt O'Leary, artista ng Amerikano **Caroline Trentini, modelo ng Brazil *Hulyo 7 **Julianna Guill, artista ng Amerika **Veronica Wagner, artistikong gymnast ng Sweden **Richie Steamboat, Amerikanong propesyonal na manlalaban ** Steven Crowder, konserbatibong pampulitika ng Amerikano-Canada, komedyante, at YouTuber *Hulyo 9 **Yūta Furukawa, Japanese artista, songwriter, mang-aawit, mananayaw, at modelo **Rebecca Sugar, Amerikanong animator at tagalikha ng Steven Universe **Élodie Fontan, Pranses na artista **Ashlee Evans-Smith, American mixed martial artist *Hulyo 10 - Brian Jordan Alvarez, Amerikanong artista at gumagawa ng pelikula *Hulyo 11 **Cristina Vee, artista ng boses ng Amerikano **Maximilian Müller, Aleman na hockey player *Hulyo 12 **Anarkali Akarsha, artista ng Sri Lankan, modelo, mang-aawit, host sa TV, at isang pulitiko ** Tilian Pearson, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta, at musikero *Hulyo 13 **Eva Rivas, mang-aawit ng Russian-Armenian **Neil Denis, artista ng Canada *Hulyo 14 ** Sara Canning, artista sa Canada **Larry Madowo, Kenyan journalist at news anchor **Dan Reynolds, Amerikanong mang-aawit at musikero *Hulyo 15 - Fredric Jonson, putbolista sa Sweden *Hulyo 16 - AnnaLynne McCord, artista ng Amerika *Hulyo 17 **Darius Boyd, manlalaro ng liga sa Australia **Benedict Martin, putbolista sa Malaysia *Hulyo 19 ** Yan Gomes, manlalaro ng baseball sa Brazil **Ho Ho Lun, manlalaban ng Hong Kong *Hulyo 20 - Owen Cheung, artista ng Hong Kong *Hulyo 22 - Denis Gargaud Chanut, Pranses na slalom kanistista *Hulyo 23 **Luiz Gustavo, footballer ng Brazil **Marta Pihan-Kulesza, Polish artistikong himnastiko *Hulyo 24 - Mara Wilson, artista ng Amerika *Hulyo 25 - Michael Welch, artista ng Amerikano **Eran Zahavi, Israeli footballer [10] *Hulyo 26 - Miriam McDonald, artista ng Canada at mananayaw *Hulyo 27 **Marek Hamšík, manlalaro ng putbol sa Slovak **Thomas Enevoldsen, manlalaro ng putbol sa Denmark *Hulyo 28 **Sumire, Japanese fashion model (d. 2009) **Pedro, Espanyol na putbolista *Hulyo 29 **Alice Dellal, modelo ng British na ipinanganak sa Brazil **Genesis Rodriguez, Amerikanong artista *Hulyo 31 **Brittany Byrnes, artista sa Australia **Michael Bradley, Amerikanong soccer player === Agosto === [[File:Liu_Yifei_at_the_2016_BAZAAR_Stars%E2%80%99_Charity_Night.jpg|120px|thumb|[[Liu Yifei]]]] *August 1 **Iago Aspas, Espanyol na putbolista **Alper Balaban, putbolista ng Turko-Aleman (d. 2010) **Marcus Diniz, footballer ng Brazil **Sébastien Pocognoli, putbolista ng Belgian *August 2 ** Nayer, Amerikanong pop singer ** Hannah Hoekstra, aktres na Dutch *August 3 **Zaquan Adha, putbolista sa Malaysia ** Gary Medel, Chilean footballer **Brandon Peniche, aktor ng Mexico **Alexander Søderlund, Norwegian footballer *August 4 - Phil Younghusband, British-Filipino footballer *August 5 **Lexi Belle, Amerikanong pornograpya na artista **Adrian Petriw, artista ng Canada **Genelia D'Souza, artista ng India, modelo, at host *August 7 - Sidney Crosby, manlalaro ng hockey sa Canada *August 8 - Katie Leung, Scottish aktres *August 10 - Ari Boyland, artista ng New Zealand *August 11 ** Jonatas Faro, aktor at mang-aawit ng Brazil **Slađa Guduraš, Bosnian recording artist, bit artista, at nars (d. 2014) **Jemima West, aktres ng Anglo-French *August 14 **Johnny Gargano, Amerikanong manlalaban **Curt Hansen, artista ng Amerikano **Tim Tebow, American Football at Baseball player *August 16 **Eri Kitamura, Japanese artista ng boses at mang-aawit [11] **Okieriete Onaodowan, artista ng Nigeria **Carey Presyo, Canadian ice hockey goaltender *August 18 - Mika Boorem, artista ng Amerika *August 19 - Nico Hülkenberg, German racing driver *August 20 **Cătălina Ponor, Romanian gymnast **Tulus, mang-aawit ng Indonesia *August 21 **Cody Kasch, artista ng Amerikano **Kim Kibum, mang-aawit at artista ng Timog Korea **Anton Shipulin, Russian biathlete *August 24 - Anže Kopitar, Slovene ice hockey player * [[Agosto 25]] **[[Liu Yifei]], ang aktres na Tsino **[[Blake Lively]], artista sa Amerika **[[Amy Macdonald]], mang-aawit ng Scottish at manunulat ng kanta **[[Rona Nishliu]], Albanian mang-aawit, radio presenter, at makatao **[[Justin Upton]], manlalaro ng baseball ng Amerika *August 30 **Johanna Braddy, artista ng Amerika **Roy Krishna, Fijian footballer === Setyembre === [[File:Evan Rachel Wood portrait 2009.jpg|120px|thumbnail|[[Evan Rachel Wood]]]] [[File:Wiz Khalifa 2012.jpg|120px|thumbnail|[[Wiz Khalifa]]]] [[File:Elizabeth Henstridge Wondercon 2016.jpg|120px|thumbnail|[[Elizabeth Henstridge]]]] [[File:Danielle Panabaker PaleyFest 2015.jpg|120px|thumbnail|[[Danielle Panabaker]]]] *Setyembre 1 - Jay Armstrong Johnson, artista ng Amerikano, mang-aawit, at mananayaw *Setyembre 2 **Scott Moir, skater ng pigura ng Canada ** Spencer Smith, musikero ng Amerikano *Setyembre 3 - James Neal, manlalaro ng ice hockey sa Canada *Setyembre 4 - Maryna Linchuk, modelo ng Belarusian *Setyembre 6 - Anna Pavlova, artistikong gymnast ng Russia *Setyembre 7 **Evan Rachel Wood, Amerikanong artista at mang-aawit **Aleksandra Wozniak, manlalaro ng tennis sa Canada *Setyembre 8 **Ray Fisher, artista ng Amerika **Wiz Khalifa, rapper ng Amerikano **Alexandre Bilodeau, sketch ng freestyle sa Canada *Setyembre 9 **Afrojack, Dutch DJ at tagagawa ng musika **Milan Stanković, Serbiano pop-folk singer *Setyembre 10 - Paul Goldschmidt, Amerikanong baseball player *Setyembre 11 **Ilija Spasojević, putbolista ng Indonesia **Susianna Kentikian, German-Armenian boxer **Tyler Hoechlin, artista ng Amerika **Elizabeth Henstridge, aktres ng Ingles *Setyembre 13 **G.NA, mang-aawit ng Canada **Erin Way, artista ng Amerika *Setyembre 15 - Aly Cissokho, French footballer *Setyembre 16 - Travis Wall, American dancer, dance instruktor, at choreographer *Setyembre 19 - Danielle Panabaker, artista ng Amerika *Setyembre 20 - Alex Pullin, Australian snowboarder *Setyembre 21 - Ryan Guzman, artista ng Amerikano *Setyembre 22 - Tom Felton, English aktor at musikero *Setyembre 23 - Skylar Astin, artista ng Amerika, modelo at mang-aawit *Setyembre 24 - Spencer Treat Clark, artista ng Amerikano *Setyembre 26 - Jang Keun Suk, aktor ng South Korea, mang-aawit at modelo *Setyembre 28 - Hilary Duff, artista ng Amerika, negosyanteng babae, mang-aawit, manunulat ng kanta, tagagawa, at manunulat *Setyembre 29 - Anaïs Demoustier, Pranses na artista *Setyembre 30 **Ramy Ashour, manlalaro ng kalabasa sa Egypt **Aida Garifullina, Russian operatic soprano **Elanne Kong, artista at mang-aawit ng Hong Kong **Melinda Sullivan, American dancer, choreographer, artista === Oktubre === *Oktubre 1 - Matthew Daddario, artista ng Amerikano *Oktubre 2 - Christopher Larkin, Korean-American artista at musikero *Oktubre 3 - [[Zuleyka Rivera]], Puerto Rican beauty queen ([[Miss Puerto Rico Universe 2006]], [[Miss Universe 2006]]) *Oktubre 4 **Marina Weisband, politiko ng Aleman ** Daniel Anthony, artista sa English *Oktubre 8 - Aya Hirano, Japanese artistang-boses at mang-aawit *Oktubre 9 - Melissa Villaseñor, Amerikanong aktres at komedyante *Oktubre 10 - Valentina Favazza, artista ng boses ng Italyano *Oktubre 11 - Ariella Käslin, Swiss artistic gymnast *Oktubre 12 - Besian Idrizaj, Austrian footballer *Oktubre 14 - Jay Pharoah, artista ng Amerikano *Oktubre 15 **Jesse Levine, American-Canada tennis player [12] **Qiao Renliang, artista at mang-aawit ng Tsino (d. 2016) **Mizuho Sakaguchi, babaeng Hapones na putbolista *Oktubre 16 **Seungho, mang-aawit na pop sa South Korea (MBLAQ) **Zhao Liying, artista ng Tsino *Oktubre 18 **Zac Efron, Amerikanong artista at mang-aawit **Freja Beha Erichsen, modelo ng Denmark *Oktubre 20 - Levy Li, [[Miss Malaysia Universe 2008]] *Oktubre 22 **Kain O'Keeffe, artista sa Australia **Donny Montell, manunulat ng kanta sa mang-aawit ng Lithuanian *Oktubre 23 - Miyuu Sawai, artista ng Hapon *Oktubre 24 - Charlie White, American figure skater *Oktubre 27 **Thelma Aoyama, mang-aawit na Hapon **Yi Jianlian, Intsik na manlalaro ng basketball (pinagtatalunan ng taong pagsilang) *Oktubre 28 **Frank Ocean, Amerikanong mang-aawit at rapper **Na Yeon Choi, babaeng propesyonal na manlalaro ng golp sa South Korea *Oktubre 29 **Makoto Ogawa, Japanese singer **Cleopatra Coleman, artista sa Australia === Nobyembre === *Nobyembre 1 - Ileana D'Cruz, artista ng India *Nobyembre 3 **Ty Lawson, Amerikanong manlalaro ng basketball **Colin Kaepernick, manlalaro ng putbol sa Amerika **Gemma Ward, modelo ng Australia *Nobyembre 4 - T.O.P, rapper ng Korea *Nobyembre 5 - Kevin Jonas, Amerikanong artista at mang-aawit ng kanta *Nobyembre 6 **Ana Ivanovic, Serbian tennis player **G.O, mang-aawit sa Timog Korea (MBLAQ) *Nobyembre 8 **Maryjun Takahashi, Japanese model at artista **Mohd Faiz Subri, putbolista ng Malaysia *Nobyembre 10 **Charles Hamilton, Amerikanong rapper at tagagawa ng rekord ** Jessica Tovey, artista sa Australia *Nobyembre 11 **Yuya Tegoshi, Japanese singer (BALITA, Tegomass) **Giles Matthey, artista sa Australia **Ludi Lin, Actor ng Tsino ** [[Steeve Louissaint]], player ng Swiss Basketball *Nobyembre 12 **Jason Day, manlalaro ng golp sa Australia **Kengo Kora, artista ng Hapon **Juan José Ballesta, artista sa Espanya *Nobyembre 14 - Brian Gleeson, artista ng Ireland *Nobyembre 15 - Sergio Llull, Espanyol na manlalaro ng basketball *Nobyembre 18 **Jake Abel, Amerikanong artista **Daniella Mastricchio, artista sa Argentina *Nobyembre 20 - Amelia Rose Blaire, Amerikanong artista *Nobyembre 22 - Mauro Nespoli, Italyanong mamamana *Nobyembre 23 **Kasia Struss, modelo ng Poland **Snooki, personalidad ng telebisyon sa Amerika *Nobyembre 24 **Elena Satine, artista ng Amerikanong film at mang-aawit **Jeremain Lens, putbolista sa Netherlands *Nobyembre 25 - Dolla, Amerikanong rapper (d. 2009) *Nobyembre 26 - Kat DeLuna, Amerikanong mang-aawit *Nobyembre 28 - Karen Gillan, artista sa Scottish *Nobyembre 30 - Christel Khalil, artista ng Amerika === Disyembre === * Disyembre 2 - Isaac Promise, Nigerian footballer (d. 2019) *Disyembre 3 **Michael Angarano, artista ng Amerikano **Alicia Sacramone, American gymnast *Disyembre 7 ** Chris Crocker, kilalang tao sa American Internet, blogger, songwriter, recording artist, artista ng pornograpikong pelikula at dating YouTuber **Aaron Carter, Amerikanong rapper, mang-aawit, manunulat ng kanta, artista, mananayaw at gumagawa ng rekord **Ashley Cheadle, artista sa Australia, surfer at mang-aawit *Disyembre 8 - Susanne Riesch, German alpine skier *Disyembre 9 - Hikaru Nakamura, American chess grandmaster *Disyembre 10 - Gonzalo Higuaín, football ng Argentina *Disyembre 11 - Miranda Tapsell, artista sa Australia *Disyembre 12 - Lao Lishi, diver ng Tsino *Disyembre 13 ** Michael Socha, artista sa English ** [[Rachel Anne Daquis]], manlalarong volleyball ng Filipino *Disyembre 16 - Mame Biram Diouf, putbolista ng Senegal *Disyembre 17 **Bo Guagua, prinsipal ng Tsino at anak ng dating opisyal na Bo Xilai **Chelsea Manning, whistleblower ng Amerika *Disyembre 18 **Miki Ando, ​​Japanese figure skater **Ayaka, mang-aawit na Hapon **Yuki Furukawa, artista ng Hapon *Disyembre 19 **Karim Benzema, French footballer **Ronan Farrow, aktibista ng Amerika ** Fábio Audi, aktor at tagagawa ng Brazil * Disyembre 20 ** Alana Grace, Amerikanong mang-aawit at artista **[[Yutaka Otsuka]], Japanese baseball player ** Michihiro Yasuda, manlalaro ng putbol sa Hapon * December 25 ** [[LJ Reyes]], aktres na Pilipino ** [[Demaryius Thomas]], manlalaro ng football ng Amerika ** [[Jorgie Porter]], aktres ng British * Disyembre 27 - Lily Cole, modelo ng British * Disyembre 28 ** Hannah Tointon, aktres ng Ingles ** Adam Gregory, artista ng Amerikano ** Thomas Dekker, Amerikanong artista, musikero, mang-aawit, direktor at tagagawa ** [[Taylor Ball]], artista ng Amerikano * Disyembre 29 ** Iain De Caestecker, Scottish aktor ** [[Katie Blair]], artista ng Amerikano, modelo ng reyna at kagandahan * Disyembre 31 ** Seydou Doumbia, manlalaro ng putbol sa Ivorian ** Émilie Le Pennec, French gymnast ** [[Javaris Crittenton]], manlalaro ng basketball sa Amerika == Kamatayan == {{Expand section}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:1987| ]] [[Kategorya:Taon]] ghsm0k1hi79pzz5kez5qb9r4c2h1p09 1988 0 4946 2241659 2097898 2026-11-11T14:14:13Z Ivan P. Clarin 84769 2241659 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1988.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1988''' ay isang [[bisiyestong taon]] na [[Bisiyestong taon na nagsisimula sa Biyernes|nagsisimula sa Biyernes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == {{Expand section}} ==Kapanganakan== ===Enero=== *Enero 3 - Jonny Evans, footballer ng Hilagang Irlanda *Enero 5 **Pauline, kompositor ng Pransya, manunulat ng kanta at mang-aawit ** Azizulhasni Awang, propesyonal na tagasubaybay sa track ng maliksi sa Malaysia [14] *Enero 7 **Hardwell, Dutch DJ, tagagawa ng record at remixer **Haley Bennett, Amerikanong artista at mang-aawit **Robert Sheehan, artista ng Ireland * Enero 8 - Adrián López, Espanyol na putbolista * Enero 10 - [[Rachel Williams (putbolista)|Rachel Williams]], footballer ng pambansang kababaihan sa Ingles *Enero 12 - Claude Giroux, manlalaro ng ice hockey sa Canada *Enero 15 - Skrillex, Amerikanong musikero at DJ *Enero 16 **Nicklas Bendtner, putbolista sa Denmark **FKA Twigs, English singer-songwriter, record produser, director at dancer ** Li Xiaoxia, manlalaro ng tennis sa Tsina *Enero 17 - Will Genia, manlalaro ng rugby union sa Australia *Enero 18 - Angelique Kerber, Aleman na manlalaro ng tennis [15] *Enero 19 - JaVale McGee, Amerikanong manlalaro ng basketball * Enero 20 - Benjamin Ulrich, manlalaro ng internasyonal na rugby union ng Aleman * Enero 21 ** Ashton Eaton, American decathlete ** [[Glaiza de Castro]], aktres at mang-aawit na Pilipino [16] * Enero 24 - Jade Ewen, English singer, songwriter, artista at dating miyembro ng Sugababes * Enero 26 - Mia Rose, Portuguese at British singer-songwriter * Enero 27 - Liu Wen, modelo ng Tsino * Enero 29 ** Jessica Iskandar, aktres at komedyante sa Indonesia ** Stephanie Gilmore, propesyonal na surfer sa Australia === Pebrero === [[File:Rihanna_Fenty_2018.png|thumb|right|120px|[[Rihanna]]]] * Pebrero 1 - Fatimih Dávila, Uruguayan model at beauty queen (d. 2019) * Pebrero 3 **Cho Kyuhyun, Koreano na mang-aawit (Super Junior) **Gregory van der Wiel, Dutch footballer **Kamil Glik, putbolista ng Poland *Pebrero 4 - Carly Patterson, American gymnast *Pebrero 6 - Anna Diop, aktres na Amerikanong ipinanganak sa Senegal *Pebrero 7 **Ai Kago, mang-aawit na Hapon ** Lee Joon, mang-aawit na idolo ng South Korea (MBLAQ), mananayaw, artista, modelo *Pebrero 8 - Andreína Tarazón, politiko ng Venezuelan *Pebrero 11 - Li Chun, mang-aawit ng Tsino *Pebrero 12 **Mike Posner, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta, at tagagawa **Nicolás Otamendi, putbolista ng Argentina *Pebrero 13 - Aston Merrygold, Ingles na mang-aawit [17] *Pebrero 14 **Ángel Di María, football ng Argentina **Olga Álava, nagwagi sa Ecuadorian Miss Earth 2011 * Pebrero 15 - Jessica De Gouw, artista sa Australia * Pebrero 16 **Zhang Jike, Chinese table tennis player **Kim Soo-hyun, artista ng South Korea *Pebrero 17 - Natascha Kampusch, hostian sa telebisyon sa Austriya at biktima ng pagkidnap *Pebrero 18 **Maiara Walsh, artista ng Brazil-American **Changmin, Koreano na mang-aawit, songwriter at paminsan-minsang artista *Pebrero 20 **[[Rihanna]], Barbadian pop singer **Jiah Khan, artista at mang-aawit ng British Indian (d. 2013) **Tracy Spiridakos, artista sa Canada * Pebrero 21 - Matthias de Zordo, tagatapon ng javelin ng Aleman * Pebrero 22 ** Ximena Navarrete, Miss Universe 2010 ** Efraín Juárez, putbolista ng Mexico ** Kevin Borlée, Belgian sprinter * Pebrero 22 - Nicolás Gaitán, putbolista ng Argentina * Pebrero 24 - Rodrigue Beaubois, manlalaro ng basketball sa Pransya * Pebrero 28 - Markéta Irglová, manunulat ng kanta sa Czech * Pebrero 29 ** Lena Gercke, modelo ng fashion ng Aleman ** Benedikt Höwedes, putbol ng Aleman ===Marso=== *Marso 2 **Matthew Mitcham, maninisid sa Australia **James Arthur, mang-aawit at songwriter ng British *Marso 3 - Rafael Muñoz, manlalangoy na Espanyol *Marso 4 - Gal Mekel, manlalaro ng basketball sa Israel *Marso 6 ** Agnes Carlsson, Suweko ng recording artist ** Simon Mignolet, Belgian footballer ** Lee Seung-hoon, South Korean speed skater * Marso 8 - Benny Blanco, Amerikanong musikero, manunulat ng kanta at tagagawa ng rekord * Marso 10 - Ivan Rakitić, Croatian at Swiss footballer * Marso 11 ** Fábio Coentrão, putbolista sa Portugal ** Katsuhiko Nakajima, propesyonal na tagapagbuno ng Hapon * Marso 12 - Sebastian Brendel, German kanistista * Marso 14 ** [[Stephen Curry]], Amerikanong propesyonal na manlalaro ng basketball ** Sasha Gray, Amerikanong artista at modelo ** Ma Sichun, artista ng Tsino * Marso 15 ** James Reimer, isang propesyonal sa Canada na ice hockey goaltender **Lil Dicky, Amerikanong rapper at komedyante *Marso 16 - Jhené Aiko, American singer-songwriter *Marso 17 - Grimes, musikero ng artista ng Canada at direktor ng video ng musika *Marso 18 - Soukaina Boukries, mang-aawit na Moroccan *Marso 19 ** Clayton Kershaw, Amerikanong baseball player ** Zhou Lulu, Chinese weightlifter * Marso 21 ** Erik Johnson, American ice hockey player ** Josepmir Ballón, putbolista ng Peru *Marso 22 - Tania Raymonde, Amerikanong artista *Marso 23 - Jason Kenny, British cyclist *Marso 24 - Finn Jones, artista sa English *Marso 25 **Big Sean, Amerikanong rapper **Ryan Lewis, musikero ng Amerika *Marso 27 ** [[Jessie J]], English singer at songwriter **Brenda Song, artista ng Amerika ** Atsuto Uchida, Japanese footballer *Marso 30 - Richard Sherman, manlalaro ng putbol sa Amerika *Marso 31 **Conrad Sewell, manunulat ng kanta sa Australya **Louis van der Westhuizen, Namibian cricketer ===Abril=== * Abril 2 - Jesse Plemons, artista sa pelikula sa telebisyon at Amerikano * Abril 3 - Tim Krul, Dutch footballer * Abril 5 - Daniela Luján, Mexican pop singer at aktres * Abril 6 - [[Melai Cantiveros]], Filipina comedienne, artista at host *Abril 7 - Ed Speleers, artista ng British *Abril 8 - Stephanie Cayo, aktres ng Peru, mang-aawit, manunulat ng kanta at modelo *Abril 10 - Haley Joel Osment, Amerikanong artista *Abril 12 - Jessie James Decker, mang-aawit at manunulat ng kanta ng bansa sa Amerika *Abril 14 **Roberto Bautista Agut, manlalaro ng tennis sa Espanya **Chris Wood, artista ng Amerikano *Abril 15 - Eliza Doolittle, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Ingles *Abril 18 ** [[Vanessa Kirby]], aktres at modelo ng Ingles [18] [19] **[[Kayleigh McEnany]], American consultant sa politika at kalihim ng pamamahayag *Abril 19 - Haruna Kojima, Japanese singer, artista at idolo (AKB48) *Abril 21 **Robbie Amell, artista at prodyuser ng Canada-American **Ricky Berens, manlalangoy ng Amerikanong Olimpiko ** Sophie Rundle, aktres ng Ingles **Jencarlos Canela, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta at artista *Abril 23 **Alistair Brownlee, English triathlete **Carla Quevedo, artista sa Argentina *Abril 25 ** Laura Lepisto, Finnish figure skater [20] ** Sara Paxton, artista ng Amerika * Abril 27 ** Lizzo, American singer-songwriter at rapper ** Semyon Varlamov, manlalaro ng ice hockey ng Russia * Abril 28 - Juan Mata, Espanyol na putbolista * Abril 29 ** Jonathan Toews, manlalaro ng hockey ng Canada ** Elías Hernández, putbolista ng Mexico * Abril 30 - Ana de Armas, taga-aktres ng Cuba ===Mayo=== *Mayo 1 **Anushka Sharma, artista ng India **Nicholas Braun, artista ng Amerikano *Mayo 4 - Radja Nainggolan, Belgian footballer *Mayo 5 **[[Adele]], mang-aawit na British pop **[[Brooke Hogan]], American reality star at mang-aawit **Skye Sweetnam, mang-aawit ng Canada *Mayo 6 - Ryan Anderson, Amerikanong manlalaro ng basketball *Mayo 11 **Eliad Cohen, tagagawa ng Israel, artista, modelo at negosyante **Ace Hood, Amerikanong rapper [21] **Blac Chyna, Amerikanong modelo at negosyante **Brad Marchand, manlalaro ng ice hockey ng Canada *Mayo 12 - Marcelo Vieira, putbolista ng Brazil *Mayo 16 - Martynas Gecevičius, manlalaro ng basketball sa Lithuanian *Mayo 17 - Nikki Reed, artista ng Amerika *Mayo 18 ** Ryan Cooley, artista ng Canada ** Hirooki Arai, Japanese racewalker ** Taeyang, recording artist at modelo ng South Korea *Mayo 21 - Park Gyu-ri, mang-aawit na idolo ng Timog Korea *Mayo 25 - Cameron van der Burgh, South African Olympic swimmer *Mayo 26 **Dani Samuels, tagahagis ng discus ng Australia **Juan Cuadrado, Colombian footballer *Mayo 27 **Geoffrey Couët, Pranses na artista at komedyante **Alicia Sixtos, Amerikanong artista *Mayo 28 **Cheng Fei, Chinese gymnast **NaVorro Bowman, manlalaro ng putbol sa Amerika *Mayo 29 - Tobin Heath, manlalaro ng soccer sa Amerika ===Hunyo=== [[File:Candice Patton April 2015 (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Candice Patton]]]] * Hunyo 1 - Nami Tamaki, mang-aawit na Hapon *Hunyo 2 **Sergio Agüero, football ng Argentina **Amber Marshall, artista ng Canada **Staniliya Stamenova, Bulgarian na mangingisda *Hunyo 3 - Dave East, Black / Creole American rapper at artista *Hunyo 4 - Li Man, artista ng Tsino *Hunyo 5 - Nuh Omar, manunulat at direktor ng Pakistan *Hunyo 6 - Arianna Errigo, Italian fencer *Hunyo 7 **Michael Cera, artista ng Canada **Ekaterina Makarova, manlalaro ng tennis sa Russia **Milan Lucic, propesyonal na manlalaro ng ice hockey ng Canada **Marlos, footballer ng Brazil *Hunyo 8 - Reinaldo Zavarce, aktor at mang-aawit ng Venezuelan *Hunyo 9 **Mae Whitman, artista ng Amerika **Sokratis Papastathopoulos, Greek footballer **Lauren Landa, artista ng boses ng Amerikano *Hunyo 11 **Yui Aragaki, Japanese model, artista at mang-aawit **[[Claire Holt]], artista sa Australia *Hunyo 12 **Eren Derdiyok, putbolista ng Switzerland **Cody Horn, Amerikanong artista at modelo *Hunyo 14 **Kara Killmer, artista ng Amerika **Kevin McHale, Amerikanong artista, mananayaw at mang-aawit *Hunyo 16 ** Banks, Amerikanong mang-aawit at manunulat ng kanta **Keshia Chanté, mang-aawit na manunulat ng kanta sa Canada, modelo at artista **Jermaine Gresham, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Thierry Neuville, driver ng rally sa Belgian *Hunyo 17 - Stephanie Rice, manlalangoy sa Australia *Hunyo 18 **Josh Dun, Amerikanong drummer **Yannick Riendeau, manlalaro ng ice hockey ng Canada *Hunyo 21 - Alejandro Ramírez, Costa Rican chess Grandmaster *Hunyo 22 **Omri Casspi, manlalaro ng basketball sa Israel **Portia Doubleday, artista ng Amerika **Dean Furman, footballer ng South Africa [22] [23] [24] [25] **Miliyah Kato, Japanese pop at urban singer-songwriter *Hunyo 23 **Isabella Leong, mang-aawit, artista at modelo ng Hong Kong **Chellsie Memmel, American gymnast **Jasmine Kara, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Sweden *Hunyo 24 **Nichkhun Horvejkul, mang-aawit ng Thai **Candice Patton, artista ng Amerika **Stassi Schroeder, personalidad ng telebisyon sa Amerika *Hunyo 25 **Therese Johaug, taga-ibang bansa na ski skier ** Rose Schlossberg, Amerikanong aktres at anak na babae ni Caroline Kennedy *Hunyo 26 **Chris Mazdzer, American luger **King Bach, artista ng Canada-American *Hunyo 27 **Matthew Spiranovic, manlalaro ng soccer sa Australia **Stefani Bismpikou, Greek artistic gymnast **Alanna Masterson, artista ng Amerika *Hunyo 28 ** Kanon Wakeshima, Japanese singer at cellist Gaku Hamada, aktor ng Hapon *Hunyo 29 - Éver Banega, football ng Argentina *Hunyo 30 - Jack Douglass, American Internet / YouTube na pagkatao, musikero, at komedyante ===Hulyo=== * Hulyo 1 - Aleksander Lesun, modernong pentathlete ng Russia *Hulyo 2 - Lee Chung-yong, putbolong Timog Korea *Hulyo 4 - Angelique Boyer, Pranses-Mexico na artista at mang-aawit *Hulyo 6 - Mok Ying Ren, Singaporean na malayuan na runner *Hulyo 7 **[[Venus Raj]], Filipina-Indian beauty queen at host **Jack Whitehall, komedyanteng Ingles *Hulyo 8 **Rachael Finch, may-ari ng pamagat sa kagandahan sa Australia at reporter sa telebisyon **Reinaldo Zavarce, aktor at mang-aawit ng Venezuelan *Hulyo 10 **Sarkodie, artist ng hip hop na taga-Ghana **Antonio Brown, manlalaro ng putbol sa Amerika **Manjari Phadnis, artista sa pelikula sa India *Hulyo 11 - Joan Smalls, modelo ng Puerto Rican *Hulyo 12 - Patrick Beverley, Amerikanong manlalaro ng basketball *Hulyo 13 **Colton Haynes, Amerikanong artista at modelo **Steven R. McQueen, artista ng Amerikano **Tulisa Contostavlos, British singer-songwriter *Hulyo 14 **[[Conor McGregor]], Irish mixed martial artist **Jérémy Stravius, Pranses na manlalangoy *Hulyo 15 **Aimee Carrero, artista ng Amerika **Jarrell Miller, Amerikanong propesyonal na boksingero at kickboxer *Hulyo 16 **Eric Johannesen, German rower **Sergio Busquets, Spanish footballer *Hulyo 17 - Tag-init Bishil, Amerikanong artista *Hulyo 18 - Elvin Mammadov, Azerbaijani footballer *Hulyo 19 - Shane Dawson, komedyano at artista ng American YouTube *Hulyo 20 - Julianne Hough, American ballroom dancer, country music singer at aktres *Hulyo 21 - DeAndre Jordan, manlalaro ng basketball sa Amerika *Hulyo 22 - Noriko Senge, prinsesa ng Hapon *Hulyo 24 - Han Seung-yeon, mang-aawit at artista ng South Korea *Hulyo 25 - [[Sarah Geronimo]], Pilipinang mang-aawit at artista *Hulyo 26 - Francia Raisa, Amerikanong artista *Hulyo 28 **Ayla Brown, American recording artist at dating NCAA basketball player **Gunnar Nelson, halo-halong martial artist ng Iceland at tagapagsanay ng jiu-jitsu ng Brazil *Hulyo 30 - Alexander Vlahos, artista ng Welsh *Hulyo 31 - Charlie Carver, artista ng Amerikano ===Agosto=== *August 1 - Max Carver, artista ng Amerikano *August 2 - Golden Tate, manlalaro ng putbol sa Amerika *August 3 **DRAM, Amerikanong rapper, mang-aawit, at manunulat ng kanta **Weyes Blood, American DJ, produser, mang-aawit, at manunulat ng kanta *Agosto 5 - Federica Pellegrini, Italyano na manlalangoy *August 6 - Aleska Diamond, Hungarian porn actress *August 7 - Anikka Albrite, American pornograpya *August 8 ** Laura Slade Wiggins, artista ng Amerika, mang-aawit at musikero **Princess Beatrice ng York, prinsesa ng Britain *August 9 - Willian, footballer ng Brazil *August 11 - Irfan Bachdim, putbolista ng Indonesia *August 12 ** Leah Pipe, artista ng Amerika **Justin Gaston, Amerikanong mang-aawit, manunulat ng kanta, modelo at artista **Tyson Fury, propesyonal na boksingero sa Britain *August 13 - MØ, mang-aawit na taga-Denmark *August 15 - Zaira Nara, modelo ng Argentina *August 17 - Natalie Sandtorv, musikero ng jazz ng Noruwega *August 18 - G-Dragon, South Korean rapper, mang-aawit ng kanta, at icon ng fashion *Agosto 19 - Veronica Roth, nobelista ng Amerikano at manunulat ng maikling kwento *August 21 **Kacey Musgraves, artista ng musikang bansa sa Amerika **Robert Lewandowski, Polish footballer *August 22 **Dávid Verrasztó, manlalangoy na Hungarian **Mitchell Langerak, manlalaro ng putbol sa Australia *August 23 - Jeremy Lin, Amerikanong manlalaro ng basketball *August 24 - Rupert Grint, artista sa English *Agosto 25 - Alexandra Burke, mang-aawit ng Ingles *August 26 **Tori Black, Amerikanong pornograpikong artista **Erik Hassle, Suweko pop singer-songwriter *August 27 - Alexa PenaVega, Amerikanong aktres at mang-aawit *August 28 - Rosannagh MacLennan, Canadian trampoline gymnast *August 29 - Bartosz Kurek, Polish volleyball player *August 30 - Ernests Gulbis, Latvian tennis player ===Setyembre=== [[File:Lukas Graham Forchhammer Stavernfestivalen (180509).jpg|thumb|right|120px|[[:en:Lukas Forchhammer|Lukas Forchhammer]]]] *Setyembre 1 - Simona de Silvestro, Swiss racing driver *Setyembre 2 - Ishant Sharma, Indian cricketer [26] *Setyembre 3 - Jérôme Boateng, putbol ng Aleman *Setyembre 4 - Anna Li, American artistic gymnast *Setyembre 5 **Nuri Şahin, putbolista ng Turkey [27] **Felipe Caicedo, footballer ng asosasyon ng Ecuadorian *Setyembre 6 - Sargun Mehta, modelo ng India, komedyante, mananayaw, nagtatanghal at artista. *Setyembre 7 - Kevin Love, American basketball player [28] *Setyembre 10 - Coco Rocha, modelo ng fashion ng Canada *Setyembre 11 - Lee Yong-dae, South Korean male badminton player *Setyembre 12 **Prachi Desai, artista ng pelikula sa India at telebisyon [29] **Amanda Jenssen, mang-aawit ng Sweden **Matt Martians, tagagawa ng rekord ng Amerika *Setyembre 14 - Martin Fourcade, French biathlete *Setyembre 15 ** Chelsea Kane, Amerikanong aktres at mang-aawit **Chloe Dykstra, artista ng Amerika **Nuno Roque, aktor sa Portugal **John Bradley West, artista ng Amerikano *Setyembre 17 - Pavel Mamayev, putbolista ng Russia *Setyembre 18 **[[:en:Lukas Forchhammer|Lukas Forchhammer]], mang-aawit ng Denmark, manunulat ng kanta at dating aktor **Annette Obrestad, Norwegian poker player **Ferdinand Sinaga, putbolista ng Indonesia *Setyembre 19 - Katrina Bowden, artista ng Amerika *Setyembre 20 **Khabib Nurmagomedov, propesyonal na Russian mixed martial artist *Setyembre 21 - Bilawal Bhutto Zardari, politiko ng Pakistan [30] *Setyembre 23 - Juan Martín del Potro, manlalaro ng tennis sa Argentina *Setyembre 25 **Ragasya, artista at modelo ng India **Mariya Ise, Japanese artista ng boses *Setyembre 26 **Kiira Korpi, Finnish figure skater **Sandhya, artista sa pelikula sa India **James Blake, tagagawa ng elektronikong elektronikong musikero at manunulat ng mga awit *Setyembre 27 - Alma, Pranses na mang-aawit at manunulat ng mga awit *Setyembre 28 - Hana Mae Lee, artista ng Amerika, modelo, komedyante, at taga-disenyo ng fashion *Setyembre 29 - Kevin Durant, Amerikanong manlalaro ng basketball ===Oktubre=== [[File:아스카 키라라(Kirara Asuka) 팬미팅 (1).jpg|thumb|right|120px|[[Kirara Asuka]]]] [[File:Melissa_Benoist_(48477063086)_(cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Melissa Benoist]]]] * Oktubre 1 ** Cariba Heine, artista at tagaganap ng Australia **Nemanja Matić, Serbian footballer * Oktubre 2 ** [[Andreas Moe]], Suweko na mang-aawit ng awit, tagagawa at multi-instrumentalist ** [[Kirara Asuka]], AV idolo ng Hapon *Oktubre 3 **ASAP Rocky, American rapper at music video director **Alicia Vikander, artista sa Sweden *Oktubre 4 **[[Melissa Benoist]], Amerikanong artista at mang-aawit **Derrick Rose, American basketball player *Oktubre 5 **Bahar Kızıl, Aleman na mang-aawit-songwriter **[[Maja Salvador]], Pilipinong artista at mang-aawit **Sam Warburton, manlalaro ng unyon sa rugby ng Welsh *Oktubre 6 - Maki Horikita, artista ng Hapon *Oktubre 7 - Diego Costa, putbolista sa Espanya *Oktubre 8 - Hanne Gaby Odiele, modelo ng Belgian *Oktubre 10 - [[Rose McIver]], artista ng New Zealand *Oktubre 11 **Rika Izumi, Japanese artista **Ricochet, Amerikanong propesyonal na manlalaban *Oktubre 12 - Calum Scott, mang-aawit at manunulat ng kanta sa Britain *Oktubre 14 - Max Thieriot, artista ng Amerikano *Oktubre 15 - Mesut Özil, manlalaro ng putbol sa Aleman *Oktubre 17 **Yuko Oshima, Japanese idol, mang-aawit at artista (AKB48) **Marina Salas, artista ng Espanya *Oktubre 18 - Tessa Schram, aktres at direktor ng Dutch *Oktubre 20 ** Ma Long, manlalaro ng table tennis ng Tsino **Risa Niigaki, mang-aawit na Hapon **Candice Swanepoel, supermodel ng South Africa *Oktubre 21 **Blanca Suárez, artista ng Espanya **Hope Hicks, consultant sa pakikipag-ugnay sa publiko ng Amerika, White House Communication Director *Oktubre 22 **Parineeti Chopra, artista ng India **Corey Hawkins, artista ng Amerikano *Oktubre 25 - Rylan Clark-Neal, nagtatanghal, tagapagsalaysay at modelo ng telebisyon sa Ingles *Oktubre 26 - Nosliw Rodríguez, isang politiko sa Venezuelan *Oktubre 28 - Devon Murray, artista ng pelikulang British *Oktubre 30 - Janel Parrish, Amerikanong aktres at manunulat ng kanta *Oktubre 31 - Sébastien Buemi, Swiss racing driver ===Nobyembre=== [[File:The_President,_Shri_Pranab_Mukherjee_presenting_the_Padma_Shri_Award_to_Shri_Virat_Kohli,_at_a_Civil_Investiture_Ceremony,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_March_30,_2017_(cropped).jpg|thumbnail|120px|[[Virat Kohli]]]] [[File:Emma_Stone_at_the_39th_Mill_Valley_Film_Festival_(cropped).jpg|thumbnail|120px|[[Emma Stone]]]] * Nobyembre 1 **Ai Fukuhara, Japanese table tennis player **Scott Arfield, Scottish footballer *Nobyembre 2 - Julia Görges, Aleman na propesyonal na manlalaro ng tennis *Nobyembre 5 - Virat Kohli, Indian international cricketer *Nobyembre 6 **[[Emma Stone]], artista ng Amerika **Conchita Wurst, Austrian na mang-aawit, [[Eurovision Song Contest 2014]] nagwagi *Nobyembre 7 **Alexandr Dolgopolov, manlalaro ng tennis sa Ukraine **Elsa Hosk, modelo ng Suweko **Tinie Tempah, rapper ng English *Nobyembre 8 - Jessica Lowndes, artista at mang-aawit ng Canada *Nobyembre 9 - Nikki Blonsky, Amerikanong artista at mang-aawit *Nobyembre 12 - Russell Westbrook, manlalaro ng basketball sa Amerika *Nobyembre 15 - B.o.B., Amerikanong rapper, mang-aawit, tagagawa ng rekord, at teorya ng sabwatan *Nobyembre 18 - ) Marie-Josée Ta Lou, atleta ng Ivorian *Nobyembre 19 - Patrick Kane, Amerikanong manlalaro ng ice hockey *Nobyembre 20 **Dušan Tadić, Serbian footballer **Rhys Wakefield, artista sa Australia *Nobyembre 21 - Len Väljas, taga-ibang bansa na skier sa Canada *Nobyembre 22 - Jamie Campbell Bower, aktor sa English *Nobyembre 24 - Sabi, American pop singer-songwriter, dancer, at artista *Nobyembre 25 **Nodar Kumaritashvili, Georgian luger (d. 2010) **Rochelle Rao, modelo ng India at anchor *Nobyembre 26 - Hafþór Júlíus Björnsson, isang propesyonal na malakas at artista sa Icelandic *Nobyembre 28 - Scarlett Pomers, artista ng Amerika *Nobyembre 29 - Russell Wilson, manlalaro ng putbol sa Amerika *Nobyembre 30 **Rebecca Rittenhouse Amerikanong artista **Phillip Hughes, Australian cricketer (d. 2014) **Eir Aoi, mang-aawit na Hapon ===Disyembre=== [[File:Vanessa Hudgens 12, 2012.jpg|thumb|right|120px|[[Vanessa Hudgens]]]] [[File:Hayley_Williams_in_2017.jpg|thumb|right|120px|[[Hayley Williams]]]] *Disyembre 1 **Nadia Hilker, artista at modelo ng Aleman **Tyler Joseph, Amerikanong mang-aawit **Zoë Kravitz, Amerikanong artista, mang-aawit at modelo *Disyembre 2 **Alfred Enoch, artista ng Britain **Fuse ODG, recording artist ng Ghana-English *Disyembre 4 ** Mario Maurer, Thai model at artista ** [[Yeng Constantino]], mang-aawit ng Filipina *Disyembre 6 - Sandra Nurmsalu, musikero ng Estonia *Disyembre 7 **Nathan Adrian, manlalangoy ng Amerikano Olimpiko **Emily Browning, artista sa Australia *Disyembre 9 - Kwadwo Asamoah, footballer ng Ghana *Disyembre 10 - Wilfried Bony, Ivorian footballer *Disyembre 11 - Ashley Hinshaw, Amerikanong artista at modelo * Disyembre 12 - Hahm Eun-jung, mang-aawit sa Timog Korea * Disyembre 14 ** Nicolas Batum, French basketball player ** [[Vanessa Hudgens]], Amerikanong artista at mang-aawit *Disyembre 16 - **Mats Hummels, German footballer ** Park Seo-joon, aktor at mang-aawit sa Timog Korea *Disyembre 17 **David Rudisha, Kenyan runner sa malayo-distansya **Rin Takanashi, artista sa pelikula sa telebisyon at telebisyon *Disyembre 19 - Alexis Sánchez, Chilean footballer *Disyembre 23 **Eliana Ramos, Uruguayan fashion model (d. 2007) **Eri Kamei, mang-aawit na Hapon *Disyembre 25 **Eric Gordon, Amerikanong manlalaro ng basketball ** Marco Mengoni, Italyanong mang-aawit ng Italyano *Disyembre 27 ** [[Hayley Williams]], mang-aawit ng Amerikano ** Lou Yixiao, mang-aawit ng Tsino *Disyembre 29 ** Ágnes Szávay, Hungarian na manlalaro ng tennis ** Eric Berry, Amerikanong manlalaro ng putbol * [[Disyembre 31]] - [[Kyle Johnson (basketball)|Kyle Johnson]], player ng basketball sa Canada == Kamatayan == {{Expand section}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1988|*]] o31cwzr58zt083ww087mngam8j67nx0 1989 0 4947 2241660 2097906 2026-11-11T14:14:57Z Ivan P. Clarin 84769 2241660 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1989.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1989''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Linggo|nagsisimula sa Linggo]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == {{Expand section}} == Kapanganakan == ===Enero=== [[File:Nina Dobrev during an interview in August 2018 02.png|thumb|right|120px|[[Nina Dobrev]]]] * Enero 1 **Huey, Amerikanong rapper **Adèle Haenel, Pranses na artista **Edita Vilkevičiūtė, modelo ng Lithuanian * Enero 2 - Renan Silva, footballer ng Brazil * Enero 3 - Kōhei Uchimura, Japanese gymnast *Enero 4 **Kariem Hussein, Swiss 400 metro hurdler **Labrinth, British urban at hip-hop na musikero ** Julius Yego, tagahagis ng Kenian javelin *Enero 6 ** Andy Carroll, English footballer ** Nicky Romero, Dutch DJ *Enero 7 **Emiliano Insúa, football ng Argentina **Khairul Fahmi Che Mat, putbolista ng Malaysia *Enero 8 - Steven Christopher Parker, artista ng Amerikano *Enero 9 **Michael Beasley, American basketball player ** [[Nina Dobrev]], aktres ng Canada na ipinanganak sa Bulgarian *Enero 10 **Emily Meade, Amerikanong artista **Heo Sol-ji, mang-aawit ng Timog Korea **Zuria Vega, aktres at mang-aawit ng Mexico *Enero 11 - Naif Hazazi, putbolista ng Saudi *Enero 12 - [[Arci Muñoz]], Pilipinong artista at modelo *Enero 15 **Alexei Cherepanov, manlalaro ng ice hockey ng Russia (d. 2008) ** Ryan Corr, artista sa Australia ** Keiffer Hubbell, American ice dancer *Enero 16 - Yvonne Zima, artista ng Amerika *Enero 19 ** Yani Tseng, Taiwanese golfer ** Kelly Marie Tran, Amerikanong artista *Enero 20 **Kim Bui, German artistic gymnast **Nadia Di Cello, artista sa Argentina *Enero 21 **Murilo de Almeida, footballer ng Brazil-East Timorese **Doğuş Balbay, manlalaro ng basketball sa Turkey ** Sergey Fesikov, manlalangoy na Ruso ** Henrikh Mkhitaryan, Armenian footballer * Enero 24 - Gong Lijiao, Chinese shot putter *Enero 26 - Emily Hughes, American figure skater * Enero 27 - Ricky van Wolfswinkel, Dutch footballer * Enero 28 - Bruno Massot, Skater na pares ng Aleman na ipinanganak sa Pransya * Enero 30 - Lee Gun-woo, mang-aawit sa Timog Korea ===Pebrero=== [[File:Elizabeth Olsen SDCC 2014 (cropped).jpg|120px|thumb|right|Elizabeth Olsen]] * Pebrero 2 - Ivan Perišić, putbolista sa Croatia *Pebrero 3 - Ryne Sanborn, American ice hockey player at artista *Pebrero 4 **Nkosi Johnson, taga-kampanyang magkaroon ng kamalayan sa South Africa (d. 2001) **Larissa Ramos, nagwagi sa beauty pageant ng Brazil *Pebrero 5 - Jeremy Sumpter, artista ng Amerikano * Pebrero 7 ** Neil Taylor, Welsh footballer ** Isaiah Thomas, Amerikanong manlalaro ng basketball *Pebrero 9 **Maxime Dufour-Lapointe, sketch ng freestyle sa Canada **Wu Chia-ching, Taiwanese pool player *Pebrero 11 - Lovi Poe, Pilipinong artista at mang-aawit *Pebrero 12 - Afshan Azad, aktres at modelo ng British *Pebrero 15 **Sinethemba Jantjie, putbolista sa Timog Aprika (d. 2019) **Ayaka Nishiwaki, Japanese singer at dancer *Pebrero 16 **Elizabeth Olsen, Amerikanong artista **Zivanna Letisha Siregar, modelo ng Indonesia *Pebrero 17 **Rebecca Adlington, British manlalangoy **Chord Overstreet, artista ng Amerika, mang-aawit at musikero *Pebrero 20 **Jack Falahee, artista ng Amerikano **Mayu Kuroda, artistikong gymnast ng Hapon *Pebrero 21 ** Corbin Bleu, artista ng Amerika, modelo, mananayaw, tagagawa ng pelikula at manunulat ng kanta at mang-aawit ** Scout Taylor-Compton, Amerikanong artista **Jung Joon-young, aktor ng Korea at mang-aawit *Pebrero 24 ** Trace Cyrus, Amerikanong musikero ** Daniel Kaluuya, artista sa English ** Kosta Koufos, isang American basketball player na ipinanganak sa Greek *Pebrero 25 **Kana Hanazawa, Japanese voice artista at mang-aawit **Lee Sang-hwa, South Korean speed skater *Pebrero 27 - Stephen Kiprotich, Ugandan marathon runner *Pebrero 28 - Zhang Liyin, mang-aawit ng Tsino ===Marso=== [[Talaksan:Anton Yelchin September 2013 (cropped).jpg|thumb|120px|Anton Yelchin]] * Marso 1 ** Emma, ​​propesyonal na tagapagbuno ng Australia **Daniella Monet, Amerikanong aktres at mang-aawit **Carlos Vela, Mexican footballer *Marso 2 **Jean-Frédéric Chapuis, French Olympic freestyle skier **Nathalie Emmanuel, aktres ng Ingles ** Toby Alderweireld, manlalaro ng putbol sa Belgian *Marso 4 - Erin Heatherton, modelo ng fashion ng Amerikano *Marso 5 **Jake Lloyd, artista ng Amerikano **Sterling Knight, artista ng Amerikano *Marso 6 - Agnieszka Radwańska, manlalaro ng tennis sa Poland *Marso 7 - Gerald Anderson, Pilipinong artista *Marso 9 - Taeyeon, mang-aawit sa Timog Korea *Marso 10 - Đỗ Thị Ngân Thương, Vietnamese artistikong gymnast * Marso 11 **Daniella Kertesz, artista ng Israel ** Anton Yelchin, artista ng Amerika na ipinanganak sa Russia (d. 2016) *Marso 12 - Tyler Clary, manlalangoy ng Amerikano Olimpiko *Marso 13 ** Peaches Geldof, kolumnistang British at modelo (d. 2014) ** Pierre Niney, artista ng Pransya *Marso 14 - Colby O'Donis, Amerikanong mang-aawit *Marso 15 **Gil Roberts, Amerikanong sprinter **Caitlin Wachs, artista ng Amerika *Marso 16 ** Blake Griffin, Amerikanong manlalaro ng basketball **Theo Walcott, English footballer *Marso 17 **Shinji Kagawa, manlalaro ng putbol sa Hapon **Mason Musso, Amerikanong musikero, mang-aawit at manunulat ng kanta *Marso 18 **Francesco Checcucci, putbolista ng Italya **Lily Collins, aktres na Amerikanong ipinanganak sa British **Kana Nishino, Japanese singer-songwriter *Marso 19 - Craig Lamar Traylor, Amerikanong artista at artista *Marso 20 - Fei Fei Sun, modelo ng Intsik * Marso 21 ** Jordi Alba, Espanyol na propesyonal na putbolista **Takeru Satoh, aktor ng Hapon *Marso 22 **Eva Pereira, Cape Verdean runner sa kalayuan **Karen Rodriguez, Amerikanong mang-aawit **J. J. Watt, manlalaro ng putbol sa Amerika **Aline Weber, modelo ng Brazil *Marso 25 - Aly Michalka, Amerikanong artista at mang-aawit *Marso 29 - Arnold Peralta, Honduran footballer (d. 2015) *Marso 31 - Liu Zige, manlalangoy na Tsino ===Abril=== *Abril 2 - Liis Lass, aktres na Estonian *Abril 3 - Ankit Narang, artista ng India *Abril 4 - Chris Herd, putbolista sa Australia *Abril 5 - Lily James, artista sa Britain *Abril 7 - Teddy Riner, French judoka *Abril 7 - Alexa Demara, Amerikanong artista, modelo, manunulat at negosyante *Abril 8 **Nicholas Megalis, Amerikanong mang-aawit-songwriter **Hitomi Takahashi, mang-aawit na Hapon ** Gabriella Wilde, aktres at modelo ng Ingles *Abril 9 - Danielle Kahle, American figure skater *Abril 12 - Lim Heem Wei, artistikong gymnast ng Singapore *Abril 13 - Vladislav Yegin, manlalaro ng ice hockey ng Russia *Abril 17 **Beau Knapp, artista ng Amerikano **Javed Mohammed, putbolista sa Trinidad *Abril 18 ** Jessica Jung, American-born Korean singer **Alia Shawkat, artista ng Amerika *Abril 20 **Alex Black, artista ng Amerikano **Nina Davuluri, tagapagsalita at tagapagtaguyod ng publiko sa Amerika **Carlos Valdes, aktor at mang-aawit ng Colombia *Abril 22 - Louis Smith, British gymnast *Abril 23 **Anastasia Baranova, aktres na Amerikanong ipinanganak sa Russia **Nicole Vaidišová, manlalaro ng tennis sa Czech *Abril 24 - Ian Matos, diver ng Brazil *Abril 25 **Emanuela de Paula, modelo ng Brazil **Michael van Gerwen, Dutch dart player **Aysel Teymurzadeh, Azerbaijani pop singer *Abril 26 ** Luke Bracey, artista sa Australia **Daesung, mang-aawit ng Timog Korea *Abril 27 **Lars Bender, German footballer **Sven Bender, German footballer **Martha Hunt, modelo ng Amerikano *Abril 28 - Kim Sung-kyu, mang-aawit at mananayaw sa Timog Korea *Abril 29 - Foxes, British singer-songwriter ===Mayo=== *Mayo 2 - Sam Tsui, Amerikanong mang-aawit / manunulat ng kanta, tagagawa ng video at artista *Mayo 3 - Katinka Hosszú, Hungarian swimmer *Mayo 4 **Dániel Gyurta, manlalangoy na Hungarian **Rory McIlroy, golfer ng Hilagang Irlanda **James van Riemsdyk, American ice hockey player *Mayo 5 - Chris Brown, Amerikanong mang-aawit at artista *Mayo 6 **Dominika Cibulková, manlalaro ng tennis sa Slovak **Otto Knows, Sweden DJ at tagagawa *Mayo 7 **Arlenis Sosa, modelo ng Dominican **Earl Thomas, manlalaro ng putbol sa Amerika *Mayo 8 ** Katy B, mang-aawit na British **Nyle DiMarco, Amerikanong modelo at aktibista **Reckful, American Twitch Streamer *Mayo 9 - Shane van Gisbergen, New Zealander race car driver *Mayo 10 - Lindsey Shaw, artista ng Amerika *Mayo 11 ** [[Jadyn Wong]], artista ng Canada **Cam Newton, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Prince Royce, Amerikanong mang-aawit at manunulat ng kanta **Giovani dos Santos, putbolista sa Mexico *Mayo 12 - Eleftheria Eleftheriou, Greek-Cypriot na mang-aawit at artista *Mayo 14 **Melinda Bam, patimpalak at modelo ng kagandahan sa South Africa **Rob Gronkowski, manlalaro ng putbol sa Amerika **Alina Talay, Belarusian 100 metro hurdler *Mayo 15 - Sunny Lee, American-born Korean singer *Mayo 16 **Behati Prinsloo, modelo ng Namibian **Pääru Oja, aktor ng Estonian *Mayo 17 **Olivia Luccardi, Amerikanong artista at tagagawa **Tessa Virtue, mananayaw ng yelo sa Canada *Mayo 18 **Fatima Ali, American chef na ipinanganak sa Pakistan (d. 2019) **Shreevats Goswami, Indian cricketer *Mayo 19 - Gaelan Connell, Amerikanong artista at musikero *Mayo 21 **Emily Robins, artista at mang-aawit ng New Zealand **Hal Robson-Kanu, Welsh footballer *Mayo 23 **Patrick Hougaard, rider ng motorsiklo ng Denmark na motor **Ezequiel Schelotto, Italyano na manlalaro ng putbol **Jeffery Taylor, manlalaro ng basketball sa Sweden *Mayo 24 **Tara Correa-McMullen, Amerikanong artista (d. 2005) **G-Eazy, Amerikanong hip-hop rapper at tagagawa **Sarah Reich, Amerikanong tap dancer *Mayo 25 **Guillaume Boivin, siklista ng karera sa Canada **Aliona Moon, taga-pop ng pop ngovan *Mayo 26 - Park Yeeun, Koreano na Mang-aawit *Mayo 27 - Afgan Syahreza, Indonesian pop singer at aktor *Mayo 28 - Alexey Negodaylo, bobsledder ng Russian Olympic *Mayo 29 **Eyþór Ingi Gunnlaugsson, mang-aawit na taga-Islandia **Riley Keough, modelo ng Amerikano **Brandon Mychal Smith, artista ng Amerikano *Mayo 30 **Ailee, Koreano-Amerikano na mang-aawit at manunulat ng kanta **Park Hyomin, mang-aawit ng Timog Korea *Mayo 31 **Pablo Alborán, mang-aawit ng Espanya **Bas Dost, manlalaro ng putbol sa Olandes **Sean Johnson, manlalaro ng soccer sa Amerika **Daul Kim, modelo ng Timog Korea (d. 2009) ** Marco Reus, manlalaro ng putbol sa Aleman ===Hunyo=== [[File:Rosalyn Lawrence.jpg|thumb|right|120px|[[Rosalyn Lawrence]]]] [[File:Lucy_Hale_in_2018.jpg|thumb|right|120px|[[Lucy Hale]]]] * Hunyo 2 **Freddy Adu, manlalaro ng soccer sa Amerika **Austin Davis, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Cooper Helfet, manlalaro ng putbol sa Amerika **Steve Smith, cricketer ng Australia **Shane Yarran, pinuno ng football ang Australyano (d. 2018) *Hunyo 3 **Jillette Johnson, Amerikanong mang-aawit **Imogen Poots, artista sa Britain *Hunyo 4 **Pawel Fajdek, tagahagis ng martilyo ng Poland **Eldar Gasimov, mang-aawit ng Azerbaijan *Hunyo 5 **Cam Atkinson, American ice hockey player **Monica Castaño, Colombian beauty queen at modelo *Hunyo 6 - Bryn McAuley, artista sa Canada *Hunyo 8 **Timea Bacsinszky, Swiss tennis player [30] **Minami Tsuda, artista ng boses ng Hapon **Amaury Vassili, tentor ng operatiba ng Pransya *Hunyo 9 - Chloë Agnew, mang-aawit ng Ireland *Hunyo 10 **David Miller, cricketer ng South Africa ** [[Alexandra Stan]], mang-aawit ng Romanian * Hunyo 12 – [[Rosalyn Lawrence]] Australian slalom canoeist *Hunyo 14 **[[Lucy Hale]], Amerikanong artista at mang-aawit **Jubin Nautiyal, mang-aawit na playback ng India *Hunyo 17 - Simone Battle, Amerikanong aktres at mang-aawit (d. 2014) *Hunyo 18 ** Pierre-Emerick Aubameyang, putol na Gabonese footballer na ipinanganak sa Pransya **Anna Fenninger, Austrian alpine ski racer **Renee Olstead, Amerikanong artista at mang-aawit *Hunyo 19 - Giacomo Gianniotti, artista ng Italyano-Canada *Hunyo 20 - Christopher Mintz-Plasse, Amerikanong artista *Hunyo 22 **Jeffrey Earnhardt, American car car driver **Jung Yong Hwa, musikero ng Timog Korea, mang-aawit ng kanta, tagagawa ng rekord at artista *Hunyo 23 ** Lauren Bennett, mang-aawit ng British, mananayaw, pintor, litratista at modelo ** Lisa Carrington, taga-New Zealand flat water kanistista *Hunyo 25 - Chris Brochu, artista ng Amerikano at manunulat ng mga awit *Hunyo 26 - Magid Magid, isang politiko at aktibista na ipinanganak sa Somali, na Kagawad ng Parlyamento ng Europa *Hunyo 27 ** Matthew Lewis, artista ng Britain **Bruna Tenório, supermodel ng Brazil *Hunyo 28 **Andrew Fifita, Tongan rugby football football **David Fifita, Tongan rugby football football **Mark Fischbach, American YouTube na pagkatao **Joe Kovacs, American shot putter *Hunyo 29 - Maciej Cieśla, taga-disenyo ng grapiko sa Poland *Hunyo 30 **Asbel Kiprop, Kenyan runner sa malayo-distansya **Ginta Lapiņa, modelo ng Latvian ===Hulyo=== [[Talaksan:DANIEL RADCLIFFE 07.jpg|thumb|right|120px|[[Daniel Radcliffe]]]] * Hulyo 1 - Daniel Ricciardo, driver ng Formula 1 sa Australia *Hulyo 2 **Dev, mang-aawit na Amerikano **Alex Morgan, manlalaro ng soccer sa Amerika * Hulyo 4 - Yoon Doo-joon, Koreano na mang-aawit * Hulyo 5 - Dejan Lovren, putbolista sa Croatia * Hulyo 7 ** Jamie Johnston, artista ng Canada at manunulat ng kanta **Kim Bum, artista ng South Korea *Hulyo 8 **Dmitry Abakumov, manlalaro ng putbol sa Russia **Yarden Gerbi, Israeli world champion judoka **Ahmad Fakri Saarani, putbolista ng Malaysia *Hulyo 9 - Kaysar Dadour, Syrian-Brazilian na artista *Hulyo 10 **Fazrul Hazli, putbolista ng Malaysia **Carlos Zambrano, putbolista ng Peru *Hulyo 11 **Shareeka Epps, artista ng Amerika **David Henrie, Amerikanong artista at direktor **Martin Klizan, manlalaro ng tennis sa Slovak *Hulyo 12 **Phoebe Tonkin, artista at modelo sa Australia **Rakep Patel, cricketer ng Kenyan *Hulyo 13 - Sayumi Michishige, Japanese singer *Hulyo 14 - Cyril Rioli, namuno sa Australia ng putbolista *Hulyo 15 - Tristan Wilds, Amerikanong artista at mang-aawit *Hulyo 16 **Gareth Bale, Welsh footballer **Kim Woo-bin, modelo at artista ng Timog Korea *Hulyo 18 **Dmitri Soloviev, Russian ice dancer **Jamie Benn, manlalaro ng ice hockey ng Canada *Hulyo 21 **Chris Gunter, Welsh footballer ** Marco Fabián, putbolista ng Mexico **Jamie Waylett, artista sa English **Rory Culkin, artista ng Amerikano *Hulyo 22 **Keegan Allen, artista ng Amerikano **Trent Boult, cricketer ng New Zealand **Kamal G, direktor ng pelikula sa India, editor ng pelikula at tagagawa ng pelikula **Baltasar Breki Samper, aktor ng Icelandic *Hulyo 23 ** Daniel Radcliffe, artista ng Britain **Zhong An Qi, mang-aawit na Taiwanese *Hulyo 24 - Eko Yuli Irawan, weightlifter ng Indonesia *Hulyo 25 - Noel Callahan, artista ng Canada *Hulyo 27 - Charlotte Arnold, artista sa Canada *Hulyo 28 **Adrien Broner, propesyonal na boksingero sa Africa-Amerikano **Felipe Kitadai, Brazilian Olympic medalist judoka **Amy Yang, South Korean golfer *Hulyo 30 **Cady Groves, Amerikanong mang-aawit at manunulat ng kanta **Aleix Espargaró, Espanyol Grand prix na karera ng motorsiklo *Hulyo 31 **Victoria Azarenka, manlalaro ng tennis sa Belarus **Alexis Knapp, Amerikanong aktres at mang-aawit **Zelda Williams, artista ng Amerika ===Agosto=== *August 1 **Madison Bumgarner, Amerikanong baseball player **Tiffany Hwang, American-born Korean singer **Tomoka Kurokawa, artista ng Hapon *August 2 **Nacer Chadli, putbolista ng Belgian **Vanes-Mari Du Toit, manlalaro ng netball sa South Africa *August 3 - Sam Hutchinson, English footballer *August 4 **Dajana Cahill, artista sa Australia **Tomasz Kaczor, Polish sprint na kanoista ** Jessica Mauboy, artista ng Australia at mang-aawit ng kanta (Young Divas) **Wang Hao, manlalaro ng chess ng Tsino *August 5 **Shanshan Feng, Chinese golfer **Mathieu Manset, French footballer **Nina Radojičić, mang-aawit ng Serbiano *August 7 - DeMar DeRozan, manlalaro ng basketball sa Amerika *August 10 **Sam Gagner, manlalaro ng ice hockey ng Canada **Ben Sahar, Israeli footballer **Brenton Thwaites, artista sa Australia *August 11 **Úrsula Corberó, artista ng Espanya **Junior Heffernan, Irish cyclist at triathlete (d. 2013) **Sebastian Huke, German footballer ** Emma Wu, mang-aawit at artista ng Taiwan *August 14 **Ander Herrera, Espanyol na propesyonal na putbolista **Kyle Turris, manlalaro ng ice hockey ng Canada *August 15 **Belinda, mang-aawit at aktres ng Mexico **Joe Jonas, Amerikanong musikero, artista at mang-aawit **Carlos PenaVega, Amerikanong artista, mananayaw at mang-aawit *August 19 - Romeo Miller, Amerikanong rapper, artista, negosyante at modelo *August 20 - Kirko Bangz, rapper ng Amerikano *August 21 **Rob Knox, English aktor (d. 2008) **Hayden Panettiere, Amerikanong artista at mang-aawit *Agosto 24 - Andrés Mercado, aktor at mang-aawit ng Colombia *August 26 - James Harden, Amerikanong manlalaro ng basketball *August 27 **Juliana Cannarozzo, American figure skater ** Daniel Tovar, aktor ng Mexico *August 28 **Valtteri Bottas, Finnish Formula One driver **Cassadee Pope, Amerikanong mang-aawit-songwriter *August 30 - Bebe Rexha, American singer-songwriter ===Setyembre=== [[File:Pia_Wurtzbach_-_2019_(cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Pia Alonzo Wurtzbach]]]] * Setyembre 1 **Bill Kaulitz, Aleman na mang-aawit **Jefferson Montero, Ecuadorian footballer **Daniel Sturridge, English footballer *Setyembre 2 **Alexandre Pato, footballer ng Brazil **Zedd, tagagawa ng record, DJ, musikero, multi-instrumentalist at songwriter *Setyembre 5 **Elena Delle Donne, Amerikanong propesyonal na manlalaro ng basketball ** Kat Graham, aktres ng Amerika na ipinanganak sa Switzerland, modelo, mang-aawit at mananayaw *Setyembre 8 **Avicii, Sweden DJ, remixer at record produser (d. 2018) **Sebastián Francini, artista ng Argentina *Setyembre 9 - Sean Malto, Amerikanong propesyonal na skateboarder *Setyembre 11 - Michael J. Willett, Amerikanong artista at musikero *Setyembre 12 **Freddie Freeman, Amerikanong baseball player **Elyse Hopfner-Hibbs, artistikong gymnast ng Canada **Andrew Luck, manlalaro ng putbol sa Amerika *Setyembre 13 ** Jon Mannah, manlalaro ng liga sa Australia (d. 2013) **Thomas Müller, manlalaro ng putbol sa Aleman *Setyembre 14 ** Jimmy Butler, Amerikanong manlalaro ng basketball ** Kazumi Evans, artista ng boses ng Canada at mang-aawit **Tony Finau, Amerikanong manlalaro ng golp **Logan Henderson, Amerikanong artista, mananayaw at mang-aawit **Jonathon Simmons, American basketball player *Setyembre 15 - Steliana Nistor, Romanian artistic gymnast *Setyembre 17 - Danielle Brooks, Amerikanong artista at mang-aawit *Setyembre 19 - Tyreke Evans, Amerikanong manlalaro ng basketball, 2010 NBA Rookie of the Year *Setyembre 20 - Andrej Martin, manlalaro ng tennis sa Slovak *Setyembre 21 - Jason Derulo, American urban na mang-aawit at artista *Setyembre 22 **Hyoyeon Kim, mang-aawit ng Korea **Sabine Lisicki, Aleman na manlalaro ng tennis *Setyembre 23 **A.J. Applegate, Amerikanong pornograpikong artista **Dani Daniels, Amerikanong pornograpikong artista **Sui He, modelo ng Intsik **Brandon Jennings, Amerikanong manlalaro ng basketball **Kevin Norwood, manlalaro ng putbol sa Amerika ** Mara Scherzinger, artista ng Aleman *Setyembre 24 - Pia Wurtzbach, artista at modelo ng Aleman-Filipina *Setyembre 25 - Jordan Gavaris, artista ng Canada *Setyembre 26 **Kieran Gibbs, English footballer **Jonny Bairstow, English cricketer *Setyembre 27 **Rumi Okubo, artista ng boses ng Hapon **Park Tae-hwan, manlalangoy na Timog Korea *Setyembre 29 - Theo Adams, artista sa pagganap ng British ===Oktubre=== [[File:Alexandria_Ocasio-Cortez_Official_Portrait.jpg|120px|thumb|[[Alexandria Ocasio-Cortez]]]] [[File:Mia_Wasikowska_at_the_2018_Berlin_Film_Festival.jpg|120px|thumb|[[Mia Wasikowska]]]] [[File:Nastia_Liukin_at_The_Heart_Truth_2009.jpg|120px|thumb|[[Nastia Liukin]]]] * [[Oktubre 11]] - [[Michelle Wie]], Amerikanang golf player * [[Oktubre 13]] ** [[Alexandria Ocasio-Cortez]], Amerikanang politiko at aktibista ** [[Skyler Page]], American animator at artista ng boses * [[Oktubre 20]] - [[Jess Glynne]], mang-aawit na British * [[Oktubre 23]] - [[Jonita Gandhi]], mang-aawit ng Indo-Canadian * [[Oktubre 24]] ** [[Armin Bačinović]], midfielder ng football ng Slovenia ** [[T'erea Brown]], track ng Amerika at atleta ** [[Cristian Gamboa]], footballer ng Costa Rican ** [[Shenae Grimes]], aktres sa Canada ** [[Eric Hosmer]], Amerikanong propesyonal na baseball player ** [[PewDiePie]], kilalang tao sa Suweko sa YouTube ** [[Eliza Taylor]], aktres ng Australia * Oktubre 25 - [[Mia Wasikowska]], artista ng Australia * Oktubre 28 - [[Camille Muffat]], Manlalangoy ng pransya (d. 2015) * Oktubre 30 - [[Nastia Liukin]], Amerikanong artistikong gymnast at Olympic gintong medalya ===Nobyembre=== ===Disyembre=== [[File:Taylor Swift 012 (18305109685).jpg|thumb|right|120px|[[Taylor Swift]]]] [[File:Jane_Levy_(2013).jpg|thumb|right|120px|[[Jane Levy]]]] * [[Disyembre 13]] - [[Taylor Swift]], Amerikanang mang-aawit * [[Disyembre 26]] - [[Jennica Garcia]], artista sa [[Pilipinas]]. * [[Disyembre 29]] ** [[Left Brain]], Amerikanong rapper at tagagawa ng musika ** [[Jane Levy]], artista sa Amerika ** [[Kei Nishikori]], player ng tennis ng Hapon == Kamatayan == [[File:Ferdinand Marcos.jpg|120px|thumb|[[Ferdinand E. Marcos]]]] * [[Enero 7]] - [[Emperador Hirohito]], ika-124 na [[Emperador ng Hapon|emperador ng bansang Japan]]. * [[Hunyo 3]] - [[Ruhollah Khomeini]], ay isang nakatatandang klerikong Muslim na Shi'a * [[Setyembre 28]] - [[Ferdinand E. Marcos]], Ika-Sampu [[Pangulo ng Pilipinas]] (ipinanganak [[1917]]). * [[Abril 26]] - [[Lucille Ball]] - aktres sa [[I Love Lucy]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1989|*]] 0banr9t15pp8fc9aegsybz0f9m2io9a 1990 0 4948 2241662 2240332 2026-11-11T14:15:36Z Ivan P. Clarin 84769 2241662 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1990.jpg|right|200px]] {{year nav|1990}} Ang '''1990''' (MCMXC) ay isang karaniwang taon na nagsisimula sa [[Lunes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-1990 taon ng mga pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD), ang ika-990 taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-90 taon ng [[ika-20 dantaon]], ang unang taon ng [[dekada 1990]]. Kabilang sa mga mahahalagang kaganapan ang muling pagsasama ng [[Alemanya]] at pagkakaisa ng [[Yemen]],<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/652831/Yemen/273073/Unification-of-Yemen|title=Yemen|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> ang pormal na simula ng Proyektong Henoma ng Tao (natapos noong [[2003]]), ang paglunsad ng [[Teleskopyong Pangkalawakang Hubble]], ang paghiwalay ng [[Namibia]] mula sa [[Timog Aprika]], at ang pagdedeklera ng mga [[estadong Baltiko]] ng kalayaan mula sa [[Unyong Sobyet]] sa gitna ng [[Perestroika]]. Gumuho ang rehimeng [[komunista]] ng [[Yugoslavia]] sa gitna ng tumataas na mga panloob na tensyon at maramihang partidong eleksyon na ginawa sa mga nasasakupang republika na nagresulta sa mga pamahalaang hiwalay na mahalal sa karamihan ng mga republika na sinimulan ang pagkalas ng Yugoslavia. Nagsimula din sa taon na ito ang krisis ng nagdulot sa [[Digmaan sa Golpo|Digmaang Gulpo]] noong 1991 kasunod ng pagsakop ng Iraq at malawakang internasyunal na hindi pagkilala sa pag-okupa ng [[Kuwait]]. Nagresulta ang pag-okupa na ito ng isang krisis sa [[Golpong Persiko|Gulpong Persa]] na kinasangkutan ng isyu ng soberanya ng Kuwait at ang mga takot ng [[Saudi Arabia]] sa agresyon ng Iraq laban sa kanilang imbakan ng langis malapit sa Kuwait. Nagdulot ito sa pagsasagawa ng ''Operation Desert Shield'' na may internasyunal na koalisyon ng mga puwersang militar na magtipon sa hangganan ng Kuwait at Saudi kasama ang mga hiling sa Iraq na mapayapang umalis sa Kuwait. Sa taon din na ito, napalaya si [[Nelson Mandela]] sa pagkakabilanggo, at nagbitiw si [[Margaret Thatcher]] bilang [[Punong Ministro ng United Kingdom|Punong Ministro ng Reino Unido]] pagkatapos ng higit sa 11 taon. Mahalagang taon ang 1990 sa maagang kasaysayan ng [[Internet]]. Noong taglagas ng 1990, nilikha ni [[Tim Berners-Lee]] ang unang [[web server]] at ang pundasyon para sa [[World Wide Web]]. Nagsimula ang mga operasyon sa pagsubok noong mga Disyembre 20 at inilabas sa labas ng CERN noong sumunod na taon.<ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/History.html|title=WWW Project History|work=w3.org|language=en}}</ref> Sa 1990 din nangyari ang pagdedekomisyon ng [[ARPANET]], isang tagapagpauna ng sistema ng Internet at ang introduksyon ng unang nilalamang ''web search engine'', ang Archie, noong Setyembre 10.<ref>{{cite web|url=http://people.lis.illinois.edu/~chip/projects/timeline/1990archie.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117053127/http://people.lis.illinois.edu/~chip/projects/timeline/1990archie.htm|url-status=dead|archive-date=2012-01-17|title=The first search engine, Archive|work=illinois.edu|language=en}}</ref> Noong 14 Setyembre 1990, naganap ang unang kaso ng matagumpay na somatikong terapewtika [[hene]] sa isang pasyente.<ref>{{cite web|url=http://www.citizenlink.com/2010/06/09/gene-therapy-a-brief-history/|title=Gene Therapy &ndash; A Brief History|work=CitizenLink|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002171222/http://www.citizenlink.com/2010/06/09/gene-therapy-a-brief-history/|archive-date=2 Oktubre 2015|language=en}}</ref> Dahil sa maagang resesyon noong [[dekada 1990]] na nagsimula ng taon na ito at walang katiyakan dahil sa pagguho ng mga [[sosyalismo|sosyalistang]] pamahalaan sa [[Silangang Europa]], natigil o matarik na bumaba ang antas ng pagsilang sa maraming bansa noong 1990. Sa karamihan sa kanluraning bansa, naabot ang rurok ng Echo Boom noong 1990; humina ang antas ng pertilidad pagkatapos nito.<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/databriefs/db136.pdf|title= NCHS Data Brief ■ No. 136 ■ December 2013}}</ref> Nakapagbenta ang ''[[Encyclopædia Britannica]]'', na hindi na nagiimprenta noong in [[2012]], sa taon na ito ng pinakamataas sa lahat ng panahon noong 1990; 120,000 bolyum ang nabenta ng taon na iyon.<ref>{{cite web|url=http://www.nooga.com/154314/encyclopaedia-britannica-ceases-publication-after-244-years/|title=Encyclopaedia Britannica ceases publication after 244 years|work=Nooga.com|language=en|access-date=2021-05-24|archive-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918113428/http://nooga.com/154314/encyclopaedia-britannica-ceases-publication-after-244-years/|url-status=dead}}</ref> == Kaganapan == === Enero === * [[Enero 1]] ** Ang [[Poland]] ang naging unang bansa sa Silangang Europa na nagsimulang buwagin ang mga kontrol nito sa [[Sosyalismo ng Estado|sosyalista ng Estado]]. ** Sinisimulan ng [[Glasgow]] ang taon nito bilang [[Kabisera ng Kultura ng Europa]]. ** Ang mga unang kompanya ng Internet na nagsisilbi sa mga komersyal na gumagamit, ang [[PSINet]] at [[EUnet]] ay nagsimulang magbenta ng access sa Internet sa mga komersyal na customer sa Estados Unidos at Netherlands ayon sa pagkakabanggit.<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=eTAEAAAAMBAJ&pg=PA425|title=InfoWorld|date=Enero 15, 1990|publisher=InfoWorld Media Group, Inc.|page=425}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nlnet.nl/foundation/annuals/1990-jaarverslag.html|title=Stichting NLnet Jaarverslag 1990|first=Wytze van der|last=Raay|website=nlnet.nl|access-date=Disyembre 10, 2016|archive-date=Mayo 10, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510140426/http://nlnet.nl/foundation/annuals/1990-jaarverslag.html|url-status=live}}</ref> ** Ang komedyang serye sa telebisyon ng ''[[Mr. Bean]]'' ni [[Rowan Atkinson]] ay unang ipinalabas sa [[ITV (TV network)|ITV]] sa United Kingdom. *[[Enero 2]] – Ipinahayag ni [[Ramiz Alia|Ramiz Ali]] na ang pagtanggi sa Komunismo ay hindi na mauulit sa [[Albania]], ngunit ang nagbabagong klima sa politika ng Europa ay mangangailangan pa rin ng mga pagsasaayos.<ref>{{Banggitin ang balita |petsa=Enero 2, 1990 |title=Walang Pagbabago sa Albania, Ipinahayag ng Pinuno ng Partido |url=https://www.nytimes.com/1990/01/02/world/upheaval-in-the-east-no-change-in-albania-party-leader-declares.html |work=New York Times}}</ref> * [[Enero 3]] – [[Pagsalakay ng Estados Unidos sa Panama]]: Si Heneral [[Manuel Noriega]] ay pinatalsik bilang pinuno ng [[Panama]] at sumuko sa [[Sandatahang Lakas ng Estados Unidos|mga puwersang Amerikano]]. * [[Enero 10]] – Ang [[McDonnell Douglas MD-11]] ay lumipad sa unang pagkakataon. * [[Enero 11]] – [[Rebolusyong Pang-awit]]: Sa [[Republikang Sosyalistang Sobyet ng Lithuanian|Lithuania SSR]], 300,000 ang nagprotesta para sa [[kalayaan]]. * [[Enero 12]]–[[Enero 19|19]] – Karamihan sa natitirang 50,000 [[Armenian]] ay pinalayas mula sa [[Baku]] sa [[Republikang Sosyalistang Sobyet ng Azerbaijan|Azerbaijan SSR]] noong panahon ng [[Baku pogrom]].<ref>{{cite web|url=http://www.nkrusa.org/nk_conflict/ethnic_cleansing_campaigns.shtml|title=Tanggapan ng NKR sa Washington, DC|website=www.nkrusa.org|access-date=Pebrero 11, 2017|archive-date=Marso 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319061743/http://www.nkrusa.org/nk_conflict/ethnic_cleansing_campaigns.shtml|url-status=live}}</ref> * [[Enero 13]] – Si [[Douglas Wilder]] ang naging unang nahalal na gobernador na Aprikano-Amerikano habang nanunungkulan siya sa [[Richmond, Virginia]]. * [[Enero 15]] ** Bumoto ang [[Pambansang Asamblea (Bulgaria)|Pambansang Asamblea ng Bulgaria]] upang wakasan ang [[Isang-partidong estado|isang partidong pamamahala]] ng [[Partido Komunista ng Bulgaria]]. ** Libu-libo ang sumalakay sa punong-tanggapan ng [[Stasi]] sa [[Silangang Berlin]] sa pagtatangkang tingnan ang kanilang mga talaan ng gobyerno. ** Pagbagsak sa Araw ni Martin Luther King – Ang serbisyo ng telepono sa Atlanta, St. Louis, at Detroit, kabilang ang serbisyo ng 9-1-1, ay nawalan ng kontrol sa loob ng siyam na oras, dahil sa isang bug sa software ng AT&T. *[[Enero 18]] ** [[Paglilitis sa preschool ni McMartin]]: Sina Peggy McMartin Buckey at Raymond Buckey ay pinawalang-sala sa 52 kaso na may kaugnayan sa umano'y [[Satanic panic|ritwal na pang-aabuso]] na nagaganap sa kanilang daycare sa [[Manhattan Beach, California|Manhattan Beach]].<ref>{{Banggitin ang balita |last=Mydans |first=Seth |date=Marso 5, 1990 |title=Ilang sandali matapos ang unang paglilitis, ang mga tauhan sa kaso ni McMartin ay naghahanda para sa pangalawang paglilitis |url=https://www.nytimes.com/1990/03/05/us/shortly-after-first-trial-figures-in-mcmartin-case-brace-for-the-second.html |work=New York Times}}</ref> ** [[Marion Barry]] ay nahuli sa videotape na naninigarilyo ng [[crack cocaine]]. * [[Enero 20]] ** [[Digmaang Malamig (1985–1991)|Digmaang Malamig]]: [[Itim na Enero]] – Sinakop ng mga tropang Sobyet ang [[Baku]], [[Republikang Sosyalistang Sobyet ng Azerbaijan|SSR ng Azerbaijan]], sa ilalim ng atas ng estado ng emerhensiya na inilabas ni [[Pangkalahatang Kalihim ng Partido Komunista ng Unyong Sobyet]] [[Mikhail Gorbachev]], at [[Itim na Enero#Bilang ng mga namatay|mahigit 130 nagpoprotesta ang napatay]] na nagdemonstrasyon para sa kalayaan.<ref>{{cite web|url=http://www.eurasianet.org/departments/rights/articles/pp021603.shtml|title=Mga Tala mula sa Baku: Itim na Enero|work=EurasiaNet.org|access-date=Enero 22, 2008|archive-date=Agosto 27, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827072157/http://www.eurasianet.org/departments/rights/articles/pp021603.shtml|url-status=live}}</ref> Idineklara ng [[Nakhichevan Autonomous Soviet Socialist Republic]] ang kalayaan nito mula sa [[Soviet Union|USSR]]. ** Sumiklab ang mga sagupaan sa pagitan ng mga tropang Indian at mga [[Muslim|Muslim]] separatista sa [[Kashmir]]. ** Nagdeklara ang gobyerno ng [[Haiti]] ng [[state of emergency]], kung saan sinuspinde nito ang mga kalayaang sibil, nagpapataw ng censorship, at inaresto ang mga kalaban sa politika. Inalis ang state of siege noong Enero 29. * [[Enero 22]] – Si [[Robert Tappan Morris]] ay nahatulan sa pagpapalaya sa [[Morris worm]]. * [[Enero 23]] – Ang ika-14 at huling Pambihirang Kongreso ng [[Liga ng mga Komunista ng Yugoslavia|Partido Komunista ng Yugoslavia]] ay nagtatapos pagkatapos ng 3 araw. Bagama't hinaharangan ng mga Serb hardliner ang mga malaking reporma, ipinapahiwatig ng Partido ang pagiging bukas nito sa mga halalan na may maraming partido. Mga delegado ng [[Slovenia|Slovene]], na nagpoprotesta sa mabagal na takbo ng mga reporma, ay lumabas ng asamblea.<ref>{{Banggitin ang balita |last=Simons |first=Marlise |date=Enero 23, 1990 |title=Bumoto ang mga Komunista ng Yugoslav upang Wakasan ang Monopolyo ng Partido |url=https://www.nytimes.com/1990/01/23/world/upheaval-in-the-east-yugoslavia-yugoslav-communists-vote-to-end-party-s-monopoly.html |work=New York Times}}</ref> * [[Enero 25]] ** Bumagsak ang [[Avianca Flight 052]] sa [[Cove Neck, New York]] matapos ang hindi pagkakaunawaan sa pagitan ng mga tripulante ng eroplano at mga opisyal ng [[John F. Kennedy International Airport|JFK Airport]], na ikinamatay ng 73 katao na sakay nito. ** [[Punong Ministro ng Pakistan]] [[Benazir Bhutto]] ay nagsilang ng isang babae, at naging unang modernong pinuno ng pamahalaan na nagkaanak habang nasa pwesto.<ref>{{Cite web |last=Sterling |first=Joe |date=2018-01-19 |title=Isang babaeng pinuno lamang ng pamahalaan sa modernong kasaysayan ang nanganak habang nasa pwesto |url=https://www.cnn.com/2018/01/19/asia/benazir-bhutto-jacinda-ardern-female-leader-pregnancy-trnd |access-date=2026-03-14 |website=CNN |language=en}}</ref> ** [[Sinimulan ni Pope John Paul II]] ang walong araw na paglilibot sa [[Cape Verde]], [[Guinea-Bissau]], [[Mali]], [[Burkina Faso]], at [[Chad]]. * [[Enero 25]]–[[Enero 26|26]] – Ang [[Bagyo ng Araw ni Burns]]<ref>{{Cite web |title=Pagsusuri sa Bagyo ng Araw ni Burn 1990 {{!}} ICHEC |url=https://www.ichec.ie/news/analysing-burns-day-storm-1990 |access-date=2025-09-14 |website=www.ichec.ie |language=en}}</ref> ay pumatay ng 97 katao sa hilagang-kanlurang Europa. * [[Enero 27]] – Ang lungsod ng [[Tiraspol]] sa [[Moldavian Soviet Socialist Republic|Moldavian SSR]] ay maikling nagdeklara ng [[kalayaan]]. * [[Enero 28]] – Apat na buwan matapos silang umalis sa kapangyarihan, bumoto ang [[Polish United Workers' Party]] upang buwagin at muling buuin bilang [[Social Democracy of the Republic of Poland]].<ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=fxM1AAAAIBAJ&pg=5762,4912828&dq=poland&hl=en|title=Internationale swansong for Poland's communists|newspaper=The Glasgow Herald|date=Enero 29, 1990|access-date=Nobyembre 7, 2020|archive-date=Oktubre 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211010143853/https://news.google.com/newspapers?id=fxM1AAAAIBAJ&pg=5762,4912828&dq=poland&hl=en|url-status=live}}</ref> * [[Enero 29]] – Ang paglilitis kay [[Joseph Hazelwood]], dating kapitan ng ''[[Exxon Valdez]]'', ay nagsisimula sa [[Anchorage, Alaska]]. Siya ay inakusahan ng kapabayaan na nagresulta sa [[Exxon Valdez oil spill|pangalawa sa pinakamalalang oil spill]] ng Amerika hanggang sa kasalukuyan. * [[Enero 31]] &ndash; [[Globalisasyon]] &ndash; Nagbukas ang unang [[McDonald's]] sa [[Moscow]], [[Sosyalistang Pederatibong Republikang Sobyet ng Rusya|Rusong SFSR]] 8 buwan pagkatapos ng magsimula ang konstruksyon noong 3 Mayo 1989. Pagkalias ng 8 buwan, nagbukas ang unang McDonald's sa [[Kalupaang Tsina]] sa [[Shenzhen]].<ref name="McDonald's">{{cite web|url=http://www.foodbev.com/news/mcdonalds-announces-bond-to-support-growth-in-china#.UPciMCfBGSp|title=McDonald's announces bond to support growth in China|first=Shaun|last=Weston|date=2010-08-19|work=FoodBev|access-date=2013-01-17|language=en}}</ref> === Pebrero === * Pebrero/Marso – 100,000 [[Mga Kashmiri Pandit]] ang umalis sa kanilang tinubuang-bayan sa [[Jammu at Kashmir (estado)|Jammu at Kashmir]]'s Valley matapos ma-target ng [[Islamic extremism|Mga Islamikong ekstremista]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC&pg=PA120|title=Kashmir: Mga Ugat ng Tunggalian, Mga Landas Tungo sa Kapayapaan|first=Sumantra|last=Bose|date=Hunyo 1, 2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-02855-5|page=120}}</ref> * Pebrero – [[Panigarilyo]] ay ipinagbabawal sa lahat ng cross-country flights sa Estados Unidos.<ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-07-27-me-173-story.html|title=Ang Kaso Laban sa Naninigarilyo sa Airline ay Nagtapos sa Paglilitis|work=Los Angeles Times|date=Hulyo 27, 1991|access-date=Pebrero 20, 2020|archive-date=Marso 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305204349/http://articles.latimes.com/1991-07-27/local/me-173_1_airline-ends|url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 2]] – [[Apartheid]]: [[F. W. de Klerk]] ​​[[Talumpati sa Pagbubukas ng Parlamento ng Timog Aprika, 1990|nag-aanunsyo]] ng pag-aalis ng pagbabawal sa [[African National Congress]] at nangakong palalayain si [[Nelson Mandela]]. * Pebrero 5 – Itiniwalag ng Romano Katolikong [[Roman Catholic Archdiocese of Washington|Archdiocese of Washington, D.C.]] si [[George Augustus Stallings Jr.|George Augustus Stallings]] dahil sa pagsisimula ng kontrobersyal na kongregasyon ng [[Imani Temple African-American Catholic Congregation|Imani Temple]].<ref>{{Banggitin ang balita |last=Ayres |first=B. Drummond |petsa=Pebrero 6, 1990 |title=Ipinaliwanag ang Pagpapatalsik sa Pari |url=https://www.nytimes.com/1990/02/06/us/ouster-of-priest-is-explained.html |work=New York Times}}</ref> * [[Pebrero 7]] ** Bumoto ang [[Partido Komunista ng Unyong Sobyet]] upang wakasan ang monopolyo nito sa kapangyarihan, na nagbukas ng daan para sa mga halalan ng maraming partido. ** Sa [[Tajik Soviet Socialist Republic|Tajik SSR]], [[Sumiklab ang mga kaguluhan sa Dushanbe noong 1990]] laban sa paninirahan ng mga [[Armenians|Armenians]] [[refugee]] doon. * [[Pebrero 9]] – [[ADtranz low floor tram]] ang unang ganap na [[low-floor tram]] sa mundo na ipinakilala sa [[Bremen]]. * [[Pebrero 10]] &ndash; Ipinabatid ng Pangulo ng [[Timog Aprika]] na si F. W. de Klerk na pakakawalan si [[Nelson Mandela]] sa sumunod na araw. * [[Pebrero 11]] &ndash; Pinakawalan si [[Nelson Mandela]] mula sa Piitan ng Victor Verster, malapit sa [[Cape Town]], Timog Aprika, pagkatapos ng 27 taon ng pagkakakulong. * [[Pebrero 15]] &ndash; Pinanumbalik ng [[Reino Unido]] at [[Arhentina]] ang diplomatikong ugnayan pagkatapos ng 8 taon. Pinutol ng Reino Unido ang ugnayan bilang tugon sa pagsakop ng Arhentina sa [[Kapuluang Falkland]], isang Britanikong Dumidependeng Teritoryo, noong [[1982]].<ref>{{cite book|author=Great Britain. Diplomatic Service Administration Office|title=The Diplomatic Service List|url=https://books.google.com/books?id=tw7wAAAAMAAJ|year=2005|publisher=H.M. Stationery Office|isbn=978-0-11-591781-3|page=130|language=en}}</ref> * [[Pebrero 25]] – Natalo ang [[Sandinistas]] sa pangkalahatang halalan sa Nicaragua noong [[1990], kung saan nahalal si [[Violeta Chamorro]] bilang bagong [[pangulo ng Nicaragua]] (ang unang halal na babaeng pangulo sa Amerika), na pumalit kay [[Daniel Ortega]]. * [[Pebrero 26]] – Sumang-ayon ang [[Unyong Sobyet]] na bawiin ang lahat ng 73,500 sundalo mula sa [[Czechoslovakia]] pagsapit ng Hulyo, [[1991]]. * [[Pebrero 27]] – [[Pagtagas ng langis sa Exxon Valdez|Pagtagas ng langis sa Exxon ''Valdez'']]: Sinampahan ng 5 kasong kriminal ang [[Exxon]] at ang kompanya ng pagpapadala nito. * [[Pebrero 28]] – Inanunsyo ni Pangulong Daniel Ortega ng Nicaragua ang isang tigil-putukan sa mga [[contras]] na sinusuportahan ng U.S. === Marso === * [[Marso 1]] ** Isang sunog sa [[Sheraton Hotel]] sa [[Cairo]], [[Ehipto]], ang ikinamatay ng 16 na katao. ** Sinalakay ng [[United States Secret Service|U.S. Secret Service]] ang [[Steve Jackson Games]], na nag-udyok sa kalaunang pagbuo ng [[Electronic Frontier Foundation]]. ** Itinigil ng [[Royal New Zealand Navy]] ang pang-araw-araw nitong [[rasyon ng rum]].<ref>{{Banggitin ang balita |petsa=2000-01-26 |title=Mga bisita ng Frigate, binaril sa ritwal ng rum ng mga mandaragat |url=http://www.nzherald.co.nz/nz-herald-auckland-anniversary-regatta/news/article.cfm?c_id=743&objectid=114161 |access-date=2024-05-19 |work=The New Zealand Herald}}</ref> ** Nanumpa bilang [[Pangulo ng Uruguay]] si [[Luis Alberto Lacalle]], isang apo ng yumaong politiko at diplomat na si [[Luis Alberto de Herrera]]. * [[Marso 3]] – Ang [[ITASE|International Trans-Antarctic Scientific Expedition]], isang grupo ng anim na eksplorador mula sa anim na bansa, ang unang [[dog sled]] na pagtawid sa Antarctica. * [[Marso 8]] – Ang [[Nintendo World Championships]] ay ginanap sa loob ng [[Fair Park|Gusali ng Sasakyan ng Fair Park]], na nagpasimula ng halos isang taong kompetisyon sa paglalaro sa 29 na lungsod sa Amerika. * [[Marso 9]] ** Sinara ng pulisya ang [[Brixton]] sa [[South London]] matapos ang isa na namang [[mga kaguluhan sa buwis sa botohan|gabi ng mga protesta]] laban sa [[buwis sa botohan]]. ** Kinumpirma ni [[Premier ng Newfoundland at Labrador|Premier ng Newfoundland]] [[Clyde Wells (pulitiko)|Clyde Wells]] na babawiin niya ang pag-apruba ng Newfoundland sa [[Kasunduan sa Meech Lake]]. * [[Marso 10]] – Napatalsik si [[Prosper Avril]] sa isang [[kudeta|kudeta]] ng Haiti noong Setyembre 1988 sa [[Haiti]], labingwalong buwan matapos agawin ang kapangyarihan. * [[Marso 11]] ** [[Rebolusyong Umaawit]]: Idineklara ng [[Lithuanian Soviet Socialist Republic|Lithuanian SSR]] ang kalayaan mula sa [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng [[Batas ng Muling Pagtatatag ng Estado ng Lithuania]] ** Ibinigay ni [[Augusto Pinochet]] ang kapangyarihan sa halal na pangulo na si [[Patricio Aylwin]], na siyang simula ng [[transisyon ng Chile tungo sa demokrasya|demokratikong transisyon]] sa [[Chile]] pagkatapos ng 17 taon ng [[Diktadurang Militar ng Chile|diktaduryang militar]]. * [[Marso 11]]–[[Marso 13|13]] – Ang [[pagsiklab ng buhawi noong Marso 1990 sa Gitnang Estados Unidos]] ay nagdulot ng 64 na buhawi sa anim na [[estado ng U.S.|estado ng US]], kabilang ang apat na marahas na [[Fujita scale|F4]]/[[Fujita scale|F5]] na buhawi. Ang pagsiklab ay nag-iwan ng 2 patay, 89 sugatan, at nagdulot ng mahigit $500 milyon na pinsala. * [[Marso 12]] – [[Cold War]]: Nagsimulang umalis ang mga sundalong Sobyet sa Hungary sa ilalim ng mga tuntunin ng isang kasunduan na bawiin ang lahat ng tropang Sobyet pagsapit ng Hunyo 1. * [[Marso 13]] – Inaprubahan ng [[Kataas-taasang Sobyet ng Unyong Sobyet]] ang mga pagbabago sa [[Konstitusyon ng Unyong Sobyet]] upang lumikha ng isang malakas na [[Dalawampu't dalawang Susog sa Konstitusyon ng Estados Unidos|estilo ng pagkapangulo ng Estados Unidos]]. Si [[Mikhail Gorbachev]] ay nahalal sa limang taong termino bilang kauna-unahang [[Pangulo ng Unyong Sobyet]] noong Marso 15. * [[Marso 15]] ** Binitay ni [[Ba'athist Iraq|Iraq]] ang Iranian journalist na si [[Farzad Bazoft]] dahil sa pag-eespiya. Si Daphne Parish, isang British nurse, ay sinentensiyahan ng 15 taong pagkakakulong bilang kasabwat. ** [[Rebolusyong Pang-awit]]: Ipinahayag ng [[Unyong Sobyet]] na ang deklarasyon ng kalayaan ng [[Lithuania]] ay hindi wasto. ** Nanungkulan si [[Fernando Collor de Mello]] bilang [[Pangulo ng Brazil]], ang unang pangulo ng [[Brazil]] na inihalal nang demokratiko simula noong [[Jânio Quadros]] noong [[1961]]. Kinabukasan, inanunsyo niya ang pag-freeze ng pera at pag-freeze ng malalaking bank account sa loob ng 18 buwan. * [[Marso 18]] ** Labindalawang painting at isang plorera ng [[Dinastiyang Shang]], na pinagsama-samang nagkakahalaga ng $100 hanggang $300 milyon, ay [[ninakaw|ninanakaw]] ng [[Isabella Stewart Gardner Museum]] sa [[Boston]], [[Massachusetts]] ng dalawang magnanakaw na nagpapanggap na mga opisyal ng pulisya. Ito ang pinakamalaking [[pagnanakaw ng sining]] sa kasaysayan ng US, at ang mga pinta ({{As of|2024|May|lc=on}}) ay hindi pa nababawi. ** [[Cold War]]: [[Silangang Alemanya]] ay nagdaos ng unang [[1990 East Germany general election|free elections]]. * [[Marso 19]]–[[Marso 21|21]] – [[Mga labanang etniko sa Târgu Mureș|Mga labanan sa pagitan ng mga Romaniano at Hungariano]], na kilala rin bilang mga kaganapang "Black March", ay naganap sa lungsod ng [[Târgu Mureș]], [[Romania]], na ikinamatay ng limang tao.<ref>{{cite book|author1=Ildikó Lipcsey|author2=Sabin Gherman|author3=Adrian Severin|title=Romania at Transylvania noong ika-20 Siglo|url=https://books.google.com/books?id=AkppAAAAMAAJ|year=2006|publisher=Corvinus Pub.|isbn=978-1-882785-15-5|page=193}}</ref><ref name='Dutceac'>Anamaria Dutceac Segesten, [https://books.google.com/books?id=BNCWS_r8QpwC&dq=%22backdrop+of+celebrations%22&pg=PT32 Mito, Pagkakakilanlan, at Tunggalian: Isang Paghahambing na Pagsusuri ng mga Teksbuk ng Romanian at Serbian ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231009160417/https://books.google.com/books?id=BNCWS_r8QpwC&dq=%22backdrop+of+celebrations%22&pg=PT32 |date=Oktubre 9, 2023 }}, Lexington Books, 2011, {{ISBN|9780739148679}}</ref> * [[Marso 20]] &ndash; Nilitis ang biyuda ni [[Ferdinand Marcos]], su [[Imelda Marcos]], para sa panunuhol, paglustay, at panraraket.<ref>{{Cite news|last=Kurtz|first=Howard|date=1990-07-03|title=U.S. JURY CLEARS MARCOS IN FRAUD CASE|language=en-US|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1990/07/03/us-jury-clears-marcos-in-fraud-case/e6bf3b50-0396-47f0-a013-8dbda95fcd4f/|access-date=2021-11-17|issn=0190-8286}}</ref> * [[Marso 21]] &ndash; Pagkatapos ng 75 taon ng pamamahala ng Timog Aprika simula noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]], naging malaya ang [[Namibia]]. * [[Marso 24]] – [[Halalan pederal sa Australia noong 1990]]: Ang [[Partido Labor ng Australia|Partido Labor]] ni [[Bob Hawke]] ay muling nahalal na may nabawasang mayorya, na muntik nang matalo ang [[Partido Liberal ng Australia|Liberal]]/[[Partido Pambansa ng Australia|Pambansa]] [[Koalisyon (Australia)|Koalisyon]] na pinamumunuan ni [[Andrew Peacock]].<ref>{{Banggitin ang web|url=http://australianpolitics.com/elections/federal-1990|title=Halalan Pederal ng 1990 &#124; AustralianPolitics.com|website=australianpolitics.com|access-date=Pebrero 26, 2018|archive-date=Nobyembre 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106195009/http://australianpolitics.com/elections/federal-1990|url-status=live}}</ref> * [[Marso 25]] ** Sa Lungsod ng New York, isang sunog dahil sa [[arson]] sa isang ilegal na [[social club]] na tinatawag na "[[Happy Land fire|Happy Land]]" ang ikinamatay ng 87 katao.<ref name=":2">{{Banggitin ang balita |date=2015-03-17 |title=Sunog ang ikinamatay ng 87 katao sa Happy Land Social Club noong 1990 |url=http://www.nydailynews.com/new-york/nyc-crime/dozens-die-fire-illegal-bonx-social-club-1990-article-1.2152091 |access-date=2024-05-19 |newspaper=NY Daily News}}</ref> ** Ipinahayag ni [[Arsobispo ng Canterbury]] [[Robert Runcie]] ang kanyang balak na magretiro sa katapusan ng taon. ** Sa [[halalan sa parlamento ng Hungary noong 1990|halalan sa parlamento ng Hungary]], ang unang halalan ng maraming partido ng Hungary simula noong [[1948]], ang [[Hungarian Democratic Forum]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto. * [[Marso 26]] – Ang [[Ika-62 Academy Awards]], na pinangunahan ni [[Billy Crystal]], ay ginaganap sa [[Dorothy Chandler Pavilion]] sa [[Los Angeles]], [[California]], kung saan ang ''[[Driving Miss Daisy]]'' ay nanalo ng [[Academy Award para sa Pinakamahusay na Larawan|Pinakamahusay na Larawan]]. * [[Marso 27]] – Sinimulan ng Estados Unidos ang pagsasahimpapawid ng [[Radio y Televisión Martí]] sa [[Cuba]]. * [[Marso 28]] – Iginawad ni Pangulong [[George H. W. Bush]] kay [[Jesse Owens]] ang [[Congressional Gold Medal]] pagkatapos ng kanyang kamatayan. * [[Marso 30]] – [[Rebolusyong Pang-awit]]: Pagkatapos ng [[1990 halalan sa Kataas-taasang Sobyet sa Estonia|unang malayang halalan]] noong Marso 18, idineklara ng [[Estonian Soviet Socialist Republic|Estonian SSR]] na ang [[Pagsakop sa mga estadong Baltic|pamamahala ng Sobyet ay ilegal simula noong 1940]] at nagdeklara ng panahon ng transisyon para sa ganap na kalayaan. * [[Marso 31]] – "[[Mga kaguluhan sa buwis sa botohan#Protesta sa Trafalgar Square|Ang Ikalawang Labanan sa Trafalgar]]": Isang malawakang demonstrasyon laban sa [[buwis sa botohan]] sa [[Trafalgar Square]], London, ang nauwi sa isang kaguluhan; 471 katao ang nasugatan, at 341 ang naaresto. ===Abril=== * [[Abril 1]] ** Ang [[Buwis sa Pagboto (Great Britain)|Community Charge]] (buwis sa pagboto) ay magkakabisa sa England at Wales sa gitna ng malawakang protesta ** [[Riot sa Bilangguan ng Strangeways]]: Ang pinakamahabang riot sa bilangguan sa kasaysayan ng Britain ay nagsisimula sa [[Kulungan ng Strangeways]] sa [[Manchester]], at magpapatuloy sa loob ng 3 linggo at 3 araw, hanggang [[Abril 25]]. ** Ang [[Senso ng Estados Unidos noong 1990]] ay nagsisimula. Mayroong 248,709,873 residente sa U.S. * [[Abril 6]] – Ang palabas ng "The Perfect Moment" ni [[Robert Mapplethorpe]] ng mga hubad at homoerotikong litrato ay magbubukas sa [[Cincinnati]] [[Contemporary Arts Center]], sa kabila ng mga paratang ng kalaswaan ng [[Citizens for Community Values]]. * [[Abril 7]] ** [[Iran–Kontra na usapin]]: Si [[John Poindexter]] ay napatunayang nagkasala sa 5 kaso para sa kanyang bahagi sa iskandalo; ang mga hatol ay kalaunan ay binawi sa apela. ** ''[[MS Scandinavian Star]]'', isang lantsang rehistrado sa [[The Bahamas|Bahamas]], ay nasunog habang papunta sa Denmark mula Norway, na ikinamatay ng 158 katao. * [[Abril 8]] ** Sa [[Kaharian ng Nepal|Nepal]], inalis ni [[Birendra ng Nepal]] ang pagbabawal sa mga partidong pampulitika kasunod ng marahas na mga protesta. ** Sa [[1990 halalan sa lehislatura ng Greece|halalan sa lehislatura ng Greece]], ang konserbatibong [[New Democracy (Greece)|New Democracy]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto sa [[Hellenic Parliament]]; Ang pinuno nito, si [[Konstantinos Mitsotakis]], ay naging [[Punong Ministro ng Gresya]] noong Abril 11. ** Sa [[Sosyalistang Pederal na Republika ng Yugoslavia]], ang [[Sosyalistang Republika ng Slovenia]] ay nagdaos ng [[1990 halalan sa parlamento ng Slovenia|unang halalan sa maraming partido mula noong 1938]] ng Yugoslavia. Pagkatapos ng halalan, isang koalisyong gitnang-kanan na pinamumunuan ni [[Lojze Peterle]] ang bumuo sa unang pamahalaang hindi Komunista ng Yugoslavia mula noong [[1945]]. * [[Abril 9]] – [[C/1989 X1 (Austin)|Kometa Austin]] ang pinakamalapit na lumapit sa [[araw]]. * [[Abril 12]] – [[Lothar de Maizière]] ay naging punong ministro ng [[Silangang Alemanya]], na namumuno sa isang [[Grand coalition (Alemanya)|grand coalition]] na pumapabor sa [[muling pagsasama ng Alemanya]]. * [[Abril 13]] – [[Digmaang Malamig (1985–1991)|Digmaang Malamig]]: Humingi ng paumanhin ang [[Unyong Sobyet]] para sa [[masaker sa Katyn]]. * [[Abril 14]] – Umamin ang financier ng [[Junk bond]] na si [[Michael Milken]] sa mga kasong may kaugnayan sa pandaraya. Pumayag siyang magbayad ng US$500 milyon bilang restitusyon at sinentensiyahan noong [[Nobyembre 21]] ng 10 taon sa bilangguan. * [[Abril 19]] - Inilabas ng [[Washington, D.C.|Washington, DC]] [[post-hardcore]] band na [[Fugazi]] ang kanilang debut na [[Album|studio album]] [[Repeater (album)|Repeater]] sa [[Dischord Records]].<ref>{{Cite web |title=Fugazi - Repeater (044) |url=https://dischord.com/release/044/repeater |access-date=2026-05-14 |website=Dischord Records}}</ref> * [[Abril 20]] – Nawawala ang 17-taong-gulang na [[Pagkawala ni Christopher Kerze|Christopher Kerze]] sa [[Eagan, Minnesota]]. Nananatili siyang nawawala {{as of|2024|May|lc=y}}.<ref>{{Cite web |title=Missing Person / NamUs #MP6261 {{!}} NamUs |url=https://namus.nij.ojp.gov/case/MP6261 |access-date=2025-01-21.website=omus |language=fil}}</ref> * [[Abril 21]] – Hapones [[:fi:Yoshio Tani|Yoshio Tani]], M.Sc. pinatay ang mangangalakal ng ginto na si Turkka Elovirta at ang negosyanteng si Juhani Komulainen sa [[Siuntio]], [[Finland]], na nakumbinsi silang bumili ng wala nang 500 kilo ng [[Nazi gold]].<ref>{{cite web|url=https://www.hs.fi/kotimaa/art-2000002985375.html|title=Kultakauppiaiden murhista syytetty japanilainen kiisti|work=[[Helsingin Sanomat]]|date=1990-05-31|access-date=2022-029|archive 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209191740/https://www.hs.fi/kotimaa/art-2000002985375.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.iltalehti.fi/kotimaa/a/33e1faba-8512-4d20-a1bc-36cddd08a395|title=Natsikultaa ei edes ollut olemassa – silti kaksi miestä kuoli Siuntiossa sen vuoksi|work=[[Iltalehti]]|date=2021-07-26|access-date=2022-02-09|archive-date=Pebrero 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209191741/https://www.iltalehti.fi/kotimaa/a/33e1faba-8512-4d20-a1bc-36cddd08a395|url-status=live}}</ref> * [[Abril 22]] ** [[Krisis ng hostage sa Lebanon]]: Pinalaya ng mga kidnapper na Lebanese ang Amerikanong edukador na si Robert Polhill, na binihag mula noong Enero 1987. ** [[Araw ng Daigdig#Araw ng Daigdig 1990 hanggang 1999|Araw ng Daigdig]] Ang ika-20 anibersaryo ay ipinagdiriwang ng milyun-milyon sa buong mundo. * [[Abril 24]] ** [[Digmaang Malamig]]: Sumang-ayon ang Kanlurang Alemanya at [[Silangang Alemanya]] na pagsamahin ang [[pananalapi]] at ekonomiya sa [[Hulyo 1]]. **''STS-31'': Nailunsad ang [[Teleskopyong Pangkalawakang Hubble]] sakay ng Sasakyang Pangkalawakan na ''Discovery''.<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/archives/sts-31.html|title=STS-31|work=Mission Archives|publisher=[[NASA]]|date=2006-10-14|access-date=2013-01-17|language=en}}</ref> * [[Abril 25]] – Nanumpa si [[Violeta Chamorro]] bilang [[Pangulo ng Nicaragua]], ang unang babaeng nahalal (Pebrero 25) sa kanyang sariling karapatan bilang pinuno ng estado sa Amerika. * [[Abril 26]] – Niyanig ng isang [[lindol sa Gonghe noong 1990|lindol na 7.0]] ang lalawigan ng [[Qinghai]] sa Tsina na nag-iwan ng 126 na patay. * [[Abril 30]] – [[Krisis ng hostage sa Lebanon]]: Pinalaya ng mga kidnapper na Lebanese ang Amerikanong edukador na si Frank H. Reed, na naging hostage simula noong Setyembre [[1986]]. ===Mayo=== * [[Mayo 1]] – Ang dating [[Simbahang Episcopal sa Pilipinas]] (pinamamahalaan ng [[Simbahang Episcopal (Estados Unidos)|Simbahang Episcopal]]) ay binigyan ng ganap na awtonomiya at itinaas sa estado ng isang Autocephalous [[Lalawigang Anglikano]] at pinalitan ng pangalan bilang [[Simbahang Episcopal ng Pilipinas]]. * [[Mayo 2]] – Sa London, isang lalaking may hawak na kutsilyo ang nagnakaw sa isang tagapaghatid ng [[bearer bond]] na nagkakahalaga ng £292 milyon (ang pangalawang pinakamalaking [[pagnanakaw|pagnanakaw]] hanggang sa kasalukuyan). * [[Mayo 2]]–[[Mayo 4|4]] – Unang pag-uusap sa pagitan ng pamahalaan ng Timog Aprika at ng [[African National Congress]]. * [[Mayo 4]] – [[Rebolusyong Pag-awit]]: Ang [[Latvian Soviet Socialist Republic|Latvian SSR]] ay nagdeklara ng kalayaan mula sa [[Unyong Sobyet]]. * [[Mayo 8]] ** [[Rebolusyong Pang-awit]]: Ibinalik ng [[Republikang Sosyalistang Sobyet ng Estonia|SSR ng Estonia]] ang pormal na pangalan ng bansa, ang Republika ng Estonia, pati na rin ang iba pang pambansang sagisag ([[Eskudo ng Estonia|ang eskudo ng Estonia]], [[Bandila ng Estonia|ang bandila]] at [[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm|ang awit]]). ** Si [[Rafael Ángel Calderón Fournier]] ay nanunungkulan bilang [[Pangulo ng Costa Rica]]. * [[Mayo 9]] – Sa Timog Korea, nilabanan ng pulisya ang mga nagpoprotesta laban sa gobyerno sa [[Seoul]] at dalawa pang lungsod. * [[Mayo 13]] &ndash; Sa [[Pilipinas]], pinatay ng mga armadong indibiduwal ang dalawang piloto ng [[Hukbong Panghimpapawid ng Estados Unidos]] malapit sa [[Clark Air Base|Baseng Pamhimpapawid ng Clark]] sa bisperas ng pag-uusap sa pagitan ng Pilipinas at [[Estados Unidos]] tungkol sa hinaharap ng base militar ng mga Amerikano sa Pilipinas.<ref>{{Cite web|last=Drogin|first=Bob|date=1990-05-14|title=2 U.S. Airmen Killed at Base in Philippines : Military: The shootings, believed to be the work of Communist rebels, come on the eve of talks on the future of American bases.|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-05-14-mn-127-story.html|url-status=live|access-date=2021-11-17|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> * [[Mayo 17]] &ndash; Tinanggal ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] ang [[homoseksuwalidad]] mula sa talaan ng mga [[sakit]] nito.<ref>{{cite web|url=http://ilga.org/ilga/en/article/546 |title=May 17th is the Intl Day Against Homophobia |work=ILGA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704014026/http://ilga.org/ilga/en/article/546 |archive-date=4 Hulyo 2014 |language=en }}</ref> * [[Mayo 30]] &ndash; Nagsimula sina [[George H. W. Bush]] at [[Mikhail Gorbachev]] ng apat na araw na pagpupulong sa [[Washington, D.C.]]<ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/this-day-in-history/gorbachev-arrives-in-washington-for-summit|title=Soviet leader Mikhail Gorbachev arrives in Washington for a summit|website=HISTORY|language=en}}</ref> * Hunyo &ndash; Nakuha ni Joanne Rowling ang ideya para sa [[Harry Potter]] habang nasa tren mula [[Manchester]] tungo sa estasyong daambakal ng Euston sa [[London]]. Sinimulan niya ang pagsusulat ng ''[[Harry Potter and the Philosopher's Stone]]'' na makukumpleto noong [[1995]] at mailalathala noong [[1997]].<ref>{{cite web|url=http://www.the-leaky-cauldron.org/books/hp7/harrypottertimeline|title=The Harry Potter Timeline|work=The-Leaky-Cauldron|date=2007-12-02|language=en}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 1]] ** [[Digmaang Malamig (1985–1991)|Digmaang Malamig]]: Pumirma sina Pangulong [[George H. W. Bush]] at Pangulong Sobyet [[Mikhail Gorbachev]] ng isang [[kasunduan]] upang wakasan ang produksyon ng [[kemikal na sandata]] at simulan ang pagsira sa kani-kanilang mga stock. ** Binaril at pinatay ng mga miyembro ng [[Provisional Irish Republican Army]] sina Major Michael Dillon-Lee at Private William Robert Davies ng [[British Army]]. Napatay si Dillon-Lee sa labas ng kanyang tahanan sa [[Dortmund]], Germany at si Davies ay napatay sa isang istasyon ng tren sa [[Lichfield]], England. * [[Hunyo 2]] – Ang [[pagsiklab ng buhawi noong Hunyo 1990 sa Lower Ohio Valley|pagsiklab ng buhawi sa Lower Ohio Valley]] ay nagdulot ng 88 kumpirmadong buhawi sa Illinois, Indiana, Kentucky, at Ohio, na ikinamatay ng 12; 37 buhawi ang nangyari sa Indiana, na lumampas sa dating rekord na 21 noong [[1974 Super Outbreak]]. * [[Hunyo 3]] – Ang [[Social Democratic Party (UK, 1988–1990)|Social Democratic Party (SDP)]] sa United Kingdom ay binuwag matapos ang dalawang taon ng hindi magandang resulta.<ref name=":0" /> * [[Hunyo 4]] – Sumiklab ang karahasan sa [[Kirghiz Soviet Socialist Republic|Kirghiz SSR]] sa pagitan ng mayorya [[mga taong Kyrgyz]] at minorya [[mga Uzbek]] hinggil sa pamamahagi ng lupang homestead. * [[Hunyo 7]] – Si Metropolitan [[Patriarch Alexy II ng Moscow|Alexy ng Moscow]] ay nahalal [[Russian Orthodox Church|Russian Orthodox]] [[Patriarch of Moscow and all Rus']]. * Sa Hunyo 7, magbubukas sa publiko ang [[Universal Studios Florida]] kasama ang [[Nickelodeon Studios]]. * [[Hunyo 8]] &ndash; Nagsimula ang [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]] ng 1990 sa [[Italya]]. Ito ang unang pagsasahimpapawid ng dihital na [[HDTV]] sa kasaysayan; Hindi magsisimula ang Europa na magsahimpapawid ng HDTV ng malawakan hanggang noong [[2004]].<ref>{{Cite web |url=http://www.crit.rai.it/eletel/LeMiniSerie/MS3a.pdf |title=Italia '90 Il primo passo della HDTV digitale I Parte |access-date=April 27, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619125440/http://www.crit.rai.it/eletel/LeMiniSerie/MS3a.pdf |archive-date=19 Hunyo 2012 |url-status=dead |language=en}}</ref> * [[Hunyo 13]] &ndash; [[Digmaang Malamig]] &ndash; Opisyal na nagsimula ang pagwasak ng [[Pader ng Berlin]] ng [[Silangang Alemanya]], 7 buwan pagkatapos binuksan ito noong nakaraang Nobyembre.<ref>{{cite web|url=http://www.thejournal.ie/berlin-wall-anniversary-1762450-Nov2014/|title=In Photos: 25 years ago today the Berlin Wall fell|author=Ãrla Ryan|work=TheJournal.ie|language=en}}</ref> * [[Hunyo 14]] &ndash; [[Lindol sa Panay ng 1990]]: Tumama ang isang [[lindol]] na sumusukat sa {{M|s|7.1}} sa [[Pulo ng Panay]] sa [[Pilipinas]] na pinatay ang 8 at sinugatan ang 41.<ref>{{Cite web|title=1990 June 14 Panay Earthquake|url=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/index.php/17-earthquake/34-1990-june-14-panay-earthquake|url-status=live|access-date=2021-11-17|website=phivolcs.dost.gov.ph|language=en}}</ref> * [[Hunyo 15]] – [[Regulasyon ng Dublin]] sa pagtrato sa mga aplikasyon para sa [[karapatan sa pagpapakupkop laban]] sa ilalim ng [[batas ng Unyong Europeo]] na napagkasunduan (magkakabisa [[1997]]). * [[Hunyo 17]]–[[Hunyo 30|30]] – Naglibot si [[Nelson Mandela]] sa Hilagang Amerika, at binisita ang 3 lungsod sa Canada at 8 lungsod sa U.S.<ref>{{cite web|url=https://www.history.com/news/nelson-mandela-comes-to-america|title=Pagdating ni Nelson Mandela sa Amerika|date=Disyembre 9, 2013|author=Jesse Greenspan|website=History.com|access-date=1 Nobyembre 2020|archive-date=Oktubre 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031052842/https://www.history.com/news/nelson-mandela-comes-to-america|url-status=live}}</ref> * [[Hunyo 19]] – Ang [[Partido Komunista ng Russian Soviet Federative Socialist Republic]] ay nagdaos ng unang kumperensya nito sa Moscow.<ref>White, Stephen, Graeme J. Gill, at Darrell Slider. ''[https://books.google.com/books?id=O9IGbITqT_EC&pg=PA132 Ang Pulitika ng Transisyon: Paghubog ng Kinabukasan Pagkatapos ng Sobyet]''. Cambridge, ENG, UK: Cambridge University Press, 1993. p. 132</ref> * [[Hunyo 21]] – Ang 7.4 {{M|w}} [[1990 Manjil–Rudbar earthquake|Manjil–Rudbar earthquake]] ay nakaapekto sa hilagang [[Iran]] na may pinakamataas na [[Mercalli intensity scale|Mercalli intensity]] na X (''Extreme''), na ikinamatay ng 35,000–50,000, at ikinasugat ng 60,000–105,000. * [[Hunyo 22]] – [[Digmaang Malamig (1985–1991)|Digmaang Malamig]]: Binura ang [[Checkpoint Charlie]]. * [[Hunyo 23]] – Sa Canada, namatay ang [[Kasunduan sa Meech Lake]] ng [[1987]] matapos mabigo ang mga lehislatura ng [[Manitoba]] at [[Newfoundland and Labrador|Newfoundland]] na aprubahan ito bago ang itinakdang araw. * [[Hunyo 24]] – Sina [[Kathleen Margaret Brown]] at Irene Templeton ay inordenan bilang mga pari sa Katedral ni St. Anne sa [[Belfast]], at naging unang babaeng pari ng [[Anglikanismo|Anglikano]] sa United Kingdom. ===Hulyo=== [[File:1990 Luzon intensity.jpg|thumbnail|upright|[[Hulyo 16]]: Isang USGS ShakeMap na pinapakita ang intensidad ng [[Lindol sa Luzon (1990)|Lindol sa Luzon ng 1990]]]] * [[Hulyo 1]] &ndash; Muling pagsasanib ng Alemanya: Nagsanib ang [[Silangang Alemanya]] at [[Kanlurang Alemanya]] ng kanilang mga ekonomiya, ang Kanlurang Aleman na Deutsche Mark ay naging opisyal na pananalapi din ng Silangan. Natapos din ang paggana ng Panloob na Hangganang Aleman (itinayo noong [[1945]]). ** Inanunsyo ng [[Argentina]] ang pagbebenta ng airline na pag-aari ng estado, ang [[Aerolíneas Argentinas|Aerolineas Argentinas]], sa airline ng Espanya na [[Iberia (airline)|Iberia]]. Ang pagbebenta ay makukumpleto sa Nobyembre.<ref>{{Cite news |last=Christian |first=Shirley |date=Nobyembre 23, 1990 |title=Tinapos ng Argentina ang Pagbebenta ng Airline |url=https://www.nytimes.com/1990/11/23/business/argentina-closes-sale-of-airline.html |work=New York Times}}</ref> * [[Hulyo 2]] ** [[Trahedya sa tunel ng Mecca noong 1990]]: Isang stampede sa isang tunel ng mga naglalakad na patungo sa [[Mecca]] ang pumatay ng 1,426. ** Pinawalang-sala ng isang Korte Distrito ng Estados Unidos si [[Imelda Marcos]] sa mga kasong racketeering at pandaraya. * [[Hulyo 3]] – Sumang-ayon ang naghaharing partido ng [[Angola]] na gawing legal ang oposisyon at magsagawa ng mga halalan sa [[Multi-party system|multiparty]].<ref>{{Cite news |last=Krauss |first=Clifford |date=Hulyo 4, 1990 |title=Tinanggihan ng Angola ang Plano ng Tulong sa mga Rebelde |url=https://www.nytimes.com/1990/07/04/world/angola-rejects-rebel-relief-aid-plan.html |work=New York Times}}</ref> * [[Hulyo 4]] – ''[[Commonwealth v. Twitchell]]'': Sina David at Ginger Twitchell ay nahatulan ng [[Manslaughter|involuntary manslaughter]] sa Massachusetts matapos ang pagkamatay ng kanilang 2-taong-gulang na anak na lalaki noong 1986, na namatay dahil sa [[bowel obstruction]] matapos ang medikal na paggamot ng mag-asawang [[Faith healing|without]] alinsunod sa kanilang mga paniniwala sa [[Christian Science]].<ref>{{Banggitin ang balita |petsa=Hulyo 8, 1990 |title=Mga Pangunahing Balita: Higit Pa sa Pananampalataya |url=https://www.nytimes.com/1990/07/08/weekinreview/headliners-beyond-faith.html |work=New York Times}}</ref> * [[Hulyo 5]] – Sa [[Kenya]], sumiklab ang mga kaguluhan laban sa monopolyo ng [[Kenya African National Union]] sa kapangyarihan. * [[Hulyo 6]] ** Nagbitiw si [[Pangulo ng Bulgaria]] [[Petar Mladenov]] dahil sa mga akusasyon na inutusan niya ang mga tangke na pabulaanan ang mga protesta laban sa gobyerno noong Disyembre [[1989]]. ** Pinatay ng mga bodyguard ni [[Somali Democratic Republic|Somali]] Pangulong [[Siad Barre]] ang mga demonstrador laban sa gobyerno habang naglalaro ng soccer; 65 katao ang namatay, mahigit 300 ang malubhang nasugatan. * [[Hulyo 7]]–[[Hulyo 8|8]] – Sa tennis, si [[Martina Navratilova]] ng Estados Unidos ay nanalo sa [[1990 Wimbledon Championships – Women's singles]] at si [[Stefan Edberg]] ng Sweden ay nanalo sa [[1990 Wimbledon Championships – Men's singles]]. * [[Hulyo 8]] ** [[1990 FIFA World Cup final]] (Association football): Tinalo ng [[National football team ng Germany|West Germany]] ang [[Argentina national football team|Argentina]] sa iskor na 1–0 upang manalo sa [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 1990]].<ref>{{cite book|author=David Gould|title=Chronicle of the Year 1990|url=https://books.google.com/books?id=vl-8S3MmleoC|date=Nobyembre 1991|publisher=J Bradbury & Associates|isbn=978-1-872031-10-1|page=57}}</ref> ** Noong 12:34:56 (a.m. at p.m.), ang petsa at oras gamit ang mga format na Amerikano ay 12:34:56, 7/8/90 (1234567890). Ang susunod na ganitong kaganapan ay magaganap sa Hulyo 8, 2090.<ref>{{Banggitin ang balita |last=Brooks |first=Elston |date=1990-07-08 |title=Magbilang sa araw na ito para sa perpektong pagkakasunod-sunod |pages=3, Seksyon 6 |work=[[Fort Worth Star-Telegram]]}}</ref> * [[Hulyo 9]]–[[Hulyo 11|11]] – Ang [[Ika-16 na G7 summit]] ay ginaganap sa [[Houston]], Texas. * [[Hulyo 10]] – Inalis ng [[UEFA]] ang limang-taong pagbabawal sa mga koponan ng Ingles na [[asosasyon ng football]] na nakikipagkumpitensya sa Kontinental na Europa pagkatapos ng [[sakuna sa Heysel Stadium]], bagama't mananatiling ipinagbabawal ang [[Liverpool F.C.]] sa loob ng karagdagang tatlong taon.<ref name=":0" /> * [[Hulyo 11]] – Pinasabog ng mga terorista ang isang pampasaherong bus na naglalakbay mula [[Kalbajar]] patungong [[Tartar District|Tartar]] sa Azerbaijan. 14 na tao ang namatay, 35 ang sugatan.<ref name="supremecourt.gov.az">{{cite web|url=http://www.supremecourt.gov.az/?mod=2&cat=305&c=1&id=142&lang=en&t=g|title=Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi|work=supremecourt.gov.az|access-date=Hunyo 7, 2018|archive-date=Marso 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306163018/http://supremecourt.gov.az/?c=1&cat=305&id=142&lang=en&mod=2&t=g|url-status=live}}</ref> * [[Hulyo 12]] – ''[[Foster v British Gas plc]]'' napagpasyahan sa [[European Court of Justice]], isang nangungunang kaso sa kahulugan ng "estado" sa ilalim ng [[batas ng European Union]]. * [[Hulyo 13]] – Ang [[sakuna sa Lenin Peak]] ay nangyayari kapag ang isang lindol ay nagdulot ng avalanche sa [[Pamir Mountains]] na nagresulta sa pagkawala ng 43 buhay.<ref name="USGS">{{cite web |title=M 6.4 - 50 km S ng Jurm, Afghanistan |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp0004bt0/executive |website=earthquake.usgs.gov |publisher=[[U.S. Survey Heolohikal]] |access-date=13 Oktubre 2021 |archive-date=9 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809153211/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp0004bt0/executive |url-status=live }}</ref> * [[Hulyo 16]] &ndash; [[Lindol sa Luzon (1990)|Lindol sa Luzon ng 1990]]: Isang lindol na may sukat na {{M|w|7.7}} ang pinatay ang higit sa 2,400 sa [[Pilipinas]].<ref>{{Cite web|title=Remembering the 1990 Luzon Earthquake|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/remembering-1990-luzon-earthquake|access-date=2021-11-17|website=Rappler|language=en|archive-date=2021-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117051936/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/remembering-1990-luzon-earthquake|url-status=dead}}</ref> [[File:Gulf War Photobox.jpg|thumb|125px|[[Agosto 2]]: Nagsimula ang [[Digmaan sa Gulpo]]]] * Hulyo 21-22 – Ang insidenteng [[Min Ping Yu Blg. 5540|Min Ping Yu Blg. 5540]] ay naganap nang pilitin ng [[Taiwan Garrison Command]] ang 76 na ilegal na imigrante na [[mainland Chinese]] na pumasok sa mga selyadong kulungan ng isang bangka, na nagdulot ng pagkamatay ng 25 dahil sa [[pagkasakal]]. * [[Hulyo 22]] – Unang round ng [[1990 Mongolian parliamentary election|Mongolian parliamentary election]], ang unang multiparty na ginanap sa [[Mongolian People's Republic|Mongolia]]; ang [[Mongolian People's Party]] ay nanalo ng malawak na agwat pagkatapos ng ikalawang round ng botohan noong Hulyo 29. * [[Hulyo 25]] ** Si [[George Carey]], [[Obispo ng Bath and Wells]], ay pinangalanan bilang bagong [[Arsobispo ng Canterbury]] sa Church of England. ** Idineklara ng [[Serb Democratic Party (Croatia)]] ang [[soberanya]] ng [[Serbs]] sa [[Croatia]]. ** Kilalang-kilala si [[Roseanne Barr]] sa pagkanta ng "[[The Star-Spangled Banner]]" nang napakasama, na nagdulot ng kontrobersiya. * [[Hulyo 26]] – Nilagdaan ni Pangulong [[George H. W. Bush]] ng Estados Unidos ang [[Americans with Disabilities Act of 1990|Americans with Disabilities Act]], na idinisenyo upang protektahan ang mga Amerikanong may kapansanan mula sa diskriminasyon. * [[Hulyo 26]] - Sa [[The Howard Stern Show|Howard Stern Show]], si [[Gary Dell'Abate|Gary Dell’Abate]] ay binigyan ng palayaw na “Baba Booey” sa unang pagkakataon. * [[Hulyo 27]] ** Ang gusali ng parlamento at isang telebisyon ng gobyerno sa [[Port of Spain]], [[Trinidad and Tobago]] ay sinalakay ng [[Jamaat al Muslimeen]] sa isang tangkang [[kudeta]] na tumagal ng limang araw. Humigit-kumulang 26 hanggang 30 katao ang namatay at ilan ang nasugatan (kabilang ang [[Listahan ng mga punong ministro ng Trinidad and Tobago|punong ministro]], [[A. N. R. Robinson]], na binaril sa binti). ** [[Cold War (1985–1991)|Cold War]]: Idineklara ng [[Byelorussian Soviet Socialist Republic|Belarus]] ang soberanya nito, isang mahalagang hakbang tungo sa kalayaan mula sa [[Soviet Union]]. * [[Hulyo 28]] – Si [[Alberto Fujimori]] ay naging [[pangulo ng Peru]]. * [[Hulyo 30]] – Ang politikong Briton at dating Miyembro ng Parlamento [[Ian Gow]] ay pinaslang ng isang [[Provisional Irish Republican Army]] [[car bomb]] sa labas ng kanyang tahanan sa Inglatera. ===Agosto=== * [[Agosto 1]] ** Inihalal ng [[Pambansang Asamblea (Bulgaria)|Pambansang Asamblea ng Bulgaria]] si [[Zhelyu Zhelev]] bilang unang hindi Komunistang [[Pangulo ng Bulgaria]] sa loob ng 40 taon. * [[Agosto 2]] &ndash; [[Digmaan sa Gulpo]]: Sinakop ng [[Iraq]] ang [[Kuwait]], na nagdulot kalaunan sa [[Digmaan sa Gulpo]]. * [[Agosto 6]] ** [[Digmaan sa Golpo]]: Sa pamamagitan ng [[Resolusyon 661 ng Konseho ng Seguridad ng mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Konseho ng Seguridad ng mga Nagkakaisang Bansa]] ay nag-utos ng isang pandaigdigang [[embargo sa kalakalan]] laban sa [[Ba'athist Iraq|Iraq]] bilang tugon sa pagsalakay nito sa [[Kuwait]]. ** Tinanggal ni [[Pangulo ng Pakistan]] [[Ghulam Ishaq Khan]] si [[Punong Ministro ng Pakistan]] [[Benazir Bhutto]], na inakusahan siya ng katiwalian at pang-aabuso sa kapangyarihan. ** Sinimulan ng gobyerno ng Timog Aprika at ng ANC ang mga pag-uusap tungkol sa pagtatapos ng [[Apartheid]]. * [[Agosto 8]] ** Inanunsyo ng Iraq ang pormal nitong pagsasanib sa Kuwait. ** Inanunsyo ng [[gobyerno ng Peru]] ang isang plano ng pagtitipid na nagresulta sa malaking pagtaas sa presyo ng pagkain at gasolina. Ang plano ay nagtakda ng mga araw ng kaguluhan at isang pambansang welga sa Agosto 21. * [[Agosto 10]] ** Bumoto ang [[Ehipto]], [[Syria]], at 10 iba pang [[estado ng Arabo]] na magpadala ng mga puwersang militar sa Saudi Arabia upang pigilan ang isang pagsalakay mula sa Iraq. * Isang pampasaherong bus, na naglalakbay sa rutang "Tbilisi-Agdam", ang pinasabog; 20 katao ang namatay at 30 ang nasugatan. Ang mga nag-organisa ng krimen ay sina [[Mga Armenian sa Georgia|Mga Armenian]] A. Avanesian at M. Tatevosian na dinala sa paglilitis kriminal.<ref name="supremecourt.gov.az"/> * [[Agosto 12]] ** Sa South Africa, sumiklab ang labanan sa pagitan ng [[mga taong Xhosa]] at ng [[mga taong Zulu]]; mahigit 500 katao ang namatay sa pagtatapos ng Agosto. ** "[[Sue (dinosauro)|Sue]]", ang pinakamahusay na napreserbang ispesimen ng ''[[Tyrannosaurus|Tyrannosaurus rex]]'' na natagpuan, ay natuklasan malapit sa [[Faith, South Dakota]], Estados Unidos, ni [[Sue Hendrickson]]. *[[Agosto 15]] – Sa Latvia, si [[Viktor Tsoi]], isa sa mga nagtatag at pangunahing mang-aawit ng bandang rock ng Sobyet na [[Kino (banda)|Kino]], ay namatay sa isang aksidente sa sasakyan sa highway ng [[Sloka, Latvia|Sloka]]–[[Talsi]].<ref>Watrous, Peter (22 Agosto 1990). "[https://www.nytimes.com/1990/08/22/obituaries/viktor-tsoi-singer-and-songwriter-28-star-of-soviet-rock.html Viktor Tsoi, Mang-aawit at Manunulat ng Awit, 28; Bituin ng Rock ng Sobyet]". ''The New York Times''. Nakuha noong ika-25 ng Pebrero 2025.</ref> * [[Agosto 21]] – [[Ang Gambia]], [[Ghana]], [[Guinea]], [[Nigeria]], at [[Sierra Leone]] ay nagpadala ng [[Mga Tagapangasiwa ng Kapayapaan|mga Tagapangasiwa ng Kapayapaan]] upang makialam sa [[Unang Digmaang Sibil ng Liberia]]. * [[Agosto 23]] – Ipinahayag ng [[Silangang Alemanya]] at [[Kanlurang Alemanya]] na sila ay magkakaisa sa [[Oktubre 3]].<ref>{{cite web|url=http://www.historyorb.com/date/1990/august/23|title=Ngayon sa Kasaysayan para sa ika-23 ng Agosto 1990|work=HistoryOrb|date=Agosto 23, 1990|access-date=2013-01-17|archive-date=Setyembre 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916044932/http://www.historyorb.com/date/1990/august/23|url-status=live}}</ref> * [[Agosto 24]] ** Ipinahayag ng [[Armenian Soviet Socialist Republic|Armenian SSR]] ang kalayaan nito mula sa [[Unyong Sobyet]]. ** Pinalaya mula sa [[Hilagang Ireland]] ang manunulat na si [[Brian Keenan (manunulat)|Brian Keenan]] matapos mabihag sa [[krisis ng hostage sa Lebanon]] nang halos 5 taon. ** Ang komersyal na network ng telebisyon sa Indonesia na [[SCTV (TV network)|SCTV]] ay itinatag bilang ikatlong istasyon ng telebisyon sa bansa pagkatapos ng [[RCTI]], at nag-debut din bilang lokal na channel ng telebisyon sa [[Surabaya]]. Noong mga unang araw nito, ang SCTV ang karibal ng [[RCTI]], ang unang komersyal na network ng telebisyon. Nagsimulang mag-broadcast ang SCTV sa buong bansa mula sa Jakarta noong [[Enero 29]], [[1991]]. * [[Agosto 26]] – Sa [[Sofia]], sinunog ng mga nagpoprotesta ang punong-himpilan ng namamahalang [[Bulgarian Socialist Party]]. * [[Agosto 28]] – Ang [[1990 Plainfield tornado|Plainfield Tornado]] (F5 sa [[Fujita scale]]) ay tumama sa mga bayan ng [[Plainfield, Illinois|Plainfield]], [[Crest Hill, Illinois|Crest Hill]], at [[Joliet, Illinois]], na ikinamatay ng 29 katao (ang pinakamalakas na buhawi hanggang sa kasalukuyan na tumama sa [[Chicago metropolitan area]]). ===Setyembre=== * [[Setyembre 1]]–[[Setyembre 10|10]] &ndash; Dumalaw si [[Papa Juan Pablo II]] sa [[Tanzania]], [[Burundi]], [[Rwanda]] at [[Côte d'Ivoire]]. * [[Setyembre 10]] &ndash; Nagbukas ang unang [[Pizza Hut]] sa [[Unyong Sobyet]].<ref name="newsbank1">{{cite web|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PBPB&p_theme=pbpb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EAF83915FDC366B&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Archive for PBP &ndash; www.palmbeachpost.com|work=newsbank.com|language=en|access-date=2021-11-17|archive-date=2014-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20141012174424/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PBPB&p_theme=pbpb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EAF83915FDC366B&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}</ref> * [[Setyembre 11]] ** [[Digmaang Golpo]]: Nagbigay ng talumpati si Pangulong [[George H. W. Bush]] sa telebisyon sa buong bansa kung saan nagbanta siya ng paggamit ng puwersa upang paalisin ang mga sundalong [[Ba'athist Iraq|Iraqi]] mula sa [[Kuwait]]. ** Nagbukas ang unang [[Pizza Hut]] sa Republikang Bayan ng Tsina, halos 3 taon matapos magbukas ang unang [[KFC]] doon noong [[1987]].<ref name="newsbank1"/> * [[Setyembre 12]] ** [[Cold War (1985–1991)|Cold War]]: Nilagdaan ng dalawang estadong Aleman at ng [[Allied Control Council|Four Powers]] ang [[Treaty on the Final Settlement with Respect to Germany]] sa Moscow, na nagbukas ng daan para sa [[German reunification]]. ** Iniutos ng isang hukom sa Australia ang pag-aresto sa media tycoon na si [[Christopher Skase]], dating may-ari ng [[Seven Network]], matapos siyang mabigong magbigay ng ebidensya sa pagsusuri ng isang liquidator sa nabigong kumpanya ng paggawa ng barko na Lloyds Ships Holdings, isang kasamahan ng [[Qintex]] Australia Ltd. ng Skase.<ref>{{cite web|url=https://articles.latimes.com/keyword/christopher-skase|title=Mga Artikulo tungkol kay Christopher Skase – Los Angeles Times|work=Los Angeles Times|access-date=Pebrero 20, 2020|archive-date=Oktubre 24, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024030400/http://articles.latimes.com/keyword/christopher-skase|url-status=dead}}</ref> * [[Setyembre 18]] ** Iginagawad ng [[International Olympic Committee]] ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1996]] patungong [[Atlanta]].<ref>{{Banggitin ang web|url=https://www.nytimes.com/1990/09/19/sports/atlanta-selected-over-athens-for-1996-olympics.html?mcubz=0|title=Napili ang Atlanta kaysa sa Athens para sa 1996 Olympics|work=The New York Times|access-date=Setyembre 18, 2017|date=Setyembre 19, 1990|first=Steven R.|last=Weisman|archive-date=Setyembre 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918110644/http://www.nytimes.com/1990/09/19/sports/atlanta-selected-over-athens-for-1996-olympics.html?mcubz=0|url-status=live}}</ref> ** [[Provisional Irish Republican Army]] tangkang pagpatay kay Air Chief Marshal Sir [[Peter Terry]] sa kanyang tahanan malapit sa [[Stafford]], England. Tinamaan ng hindi bababa sa 9 na bala, nakaligtas ang dating [[Gobernador ng Gibraltar]], gayundin ang kanyang asawang si Lady Betty Terry, na nabaril din (malamang na aksidente). * [[Setyembre 24]] – Ang [[Kataas-taasang Sobyet ng Unyong Sobyet]] ay nagbigay kay Gorbachev ng mga espesyal na kapangyarihan sa loob ng 18 buwan upang masiguro ang paglipat ng Unyong Sobyet sa isang [[ekonomiyang pamilihan]]. * [[Setyembre 27]] – Kinumpirma na si [[David Souter]] na maglilingkod sa [[Korte Suprema ng Estados Unidos|Korte Suprema]], na papalit sa magreretirong Mahistrado [[William J. Brennan Jr.]]. * [[Setyembre 29]] ** Tapos na ang [[Washington National Cathedral]]. ** Ang [[Tampere Hall]], ang pinakamalaking konsiyerto at congress center sa [[Nordic na mga bansa]], ay pinasinayaan sa [[Tampere]], [[Finland]].<ref>[https://www.epressi.com/tiedotteet/kulttuuri-ja-taide/kulttuurin-superviikko-tampere-talossa-tero-saarisen-uutuusteos-satuoopperoiden-maailmanensi-ilta-ja-talon-synttariesitys.html uutuusteos, satuoopperoiden maailmanensi-ilta ja talon synttäriesitys] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210826085340/https://www.epressi.com/tiedotteet/kulttuuri-ja-taide/kulttu |date=Agosto 26, 2021 }} - ePressi (sa Finnish)</ref> * [[Setyembre 29]]–[[Setyembre 30|30]] – Ang [[United Nations]] [[World Summit for Children]] ay humahakot ng higit sa 70 pinuno ng daigdig sa [[United Nations Headquarters]]. * [[Setyembre 30]] – Opisyal nang ipinakilala ang [[Bagong Binagong Pamantayang Bersyon]] ng Bibliya.<ref>{{Banggitin ang balita |last=Goldman |first=Ari L. |date=Setyembre 28, 1990 |title=Bagong Bibliya: 'Ikaw' ay Sumasailalim sa Lahat ng Laman |url=https://www.nytimes.com/1990/09/28/us/new-bible-thee-goes-way-of-all-flesh.html |work=New York Times}}</ref> ===Oktubre=== * Oktubre &ndash; Nagsimula si [[Tim Berners-Lee]] ng kanyang pagsasagawa ng [[World Wide Web]], 19 na buwan pagkatapos ng kanyang matagumpay na balangkas noong [[1989]] na magiging konsepto ng Web.<ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Longer.html|title=Tim Berners-Lee bio|work=w3.org|access-date=7 Hunyo 2018|language=en}}</ref> ** Natapos na ang skyscraper na [[Messeturm]] sa [[Frankfurt]], na ginagawa itong [[Listahan ng pinakamataas na gusali sa Europa|pinakamataas na gusali]] sa Europa, isang karangalan na dadalhin nito hanggang 1997, kapag nalampasan ito ng [[Commerzbank Tower]], na nasa Frankfurt din.<ref name=":0">{{Banggitin ang aklat |title=Ang 1991 World Book Year Book: Isang Pagsusuri sa mga Pangyayari noong 1990. |publisher=World Book, Inc. |year=1991 |isbn=0-7166-0491-4 |editor-last=Zeleny |editor-first=Robert O. |location=Chicago |pages=429}}</ref> * [[Oktubre 1]] ** Sinalakay ng rebeldeng [[Rwandan Patriotic Front]] ang [[Rwanda]] mula sa [[Uganda]], na siyang simula ng [[Digmaang Sibil ng Rwanda]]. ** Ang [[Unyong Sobyet]] ay nagpapatupad ng batas na nagpapahintulot sa [[Relihiyon sa Unyong Sobyet|kalayaan sa relihiyon]], na nagtatapos sa panghihimasok ng gobyerno sa mga aktibidad sa relihiyon at nagpapahintulot sa mga mamamayang Sobyet na makisali sa pribadong pag-aaral ng relihiyon sa kanilang mga tahanan.<ref>{{Banggitin ang balita |first= |date=Setyembre 27, 1990 |title=Sinusuportahan ng mga Sobyet ang Batas sa Kalayaan sa Relihiyon |url=https://www.nytimes.com/1990/09/27/world/soviets-back-law-on-religious-freedom.html |work=New York Times}}</ref> * [[Oktubre 2]] – Ayon sa The Civil Aviation of China, [[Pagbangga sa paliparan ng Guangzhou Baiyun noong 1990|dalawang komersyal na eroplano ang nagbanggaan sa runway]] sa [[Guangzhou Baiyun International Airport (dating)|Guangzhou Baiyun International Airport]], [[Guangdong]], [[China]]. Ang kabuuang bilang ng mga namatay ay 128; 53 katao ang nasugatan, 97 ang nailigtas.{{page needed|date=Mayo 2020}} * [[Oktubre 3]] – [[Cold War]]: [[Silangang Alemanya]] at [[Kanlurang Alemanya]] [[Muling pagsasama ng Alemanya#Kasunduan sa Muling pagsasama ng Alemanya|muling pagsasama]] sa iisang [[Alemanya]].<ref>{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Ang pagbagsak ng Pader at Muling pagsasama ng Alemanya |url=https://www.deutschland.de/en/topic/politics/germany-europe/the-fall-of-the-wall-and-german-reunification |access-date=2025-09-28 |website=www.deutschland.de |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] &ndash; [[Hidwaang Moro]]: Sinakop ng mga puwersang Rebelde ang dalawang kampo ng militar sa [[pulo]] ng [[Mindanao]] bago sumuko noong Oktubre 6.<ref>{{Cite news|last=Yabes|first=Criselda|date=1990-10-04|title=PHILIPPINE TROOPS LAUNCH REBELLION ON MINDANAO ISLAND|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1990/10/04/philippine-troops-launch-rebellion-on-mindanao-island/198eb280-e0df-40b9-b9b9-fb02218469f7/|access-date=2021-11-18|issn=0190-8286|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=1990-10-06|title=Philippine Rebellion Ends in Surrender : Mindanao: A renegade colonel gives himself up, and government forces recover two military camps on southern island.|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-10-06-mn-1418-story.html|url-status=live|access-date=2021-11-18|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> * [[Oktubre 6]] – Ang supremacist na puti na si [[David Duke]] ay nakakuha ng 44% ng boto sa karera sa Senado sa Louisiana [[Senado ng Estados Unidos|Senado]], ngunit sa huli ay natalo kay [[J. Bennett Johnston|Bennett Johnson]].<ref>{{Banggitin ang balita |last=Zeskind |first=Leonard |date=Oktubre 9, 1990 |title=Para kay Duke, Simula Pa Lamang? |url=https://www.nytimes.com/1990/10/09/opinion/for-duke-just-a-start.html |work=New York Times}}</ref> * [[Oktubre 8]] ** [[Salungatan ng Israeli–Palestinian]]: Sa [[Jerusalem]], ang pulisya ng [[Israel]] ay pumatay ng 17 [[Palestinian]] at nasugatan ang mahigit 100 malapit sa moske ng [[Dome of the Rock]] sa [[Temple Mount]]. ** [[Globalisasyon]]: Ang unang restawran ng [[McDonald's]] ay binuksan sa [[Mainland China]] sa [[Shenzhen]], malapit sa Hong Kong.<ref name="McDonald's"/> Simula noong 1979, ang Shenzhen ay isang [[Special economic zone]]. *[[Oktubre 12]] ** Isang pinuno ng organisasyong [[Pamyat]] na may pakpak na kanan ang inaresto sa [[Unyong Sobyet]] dahil sa pagpapalaganap ng [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Unyong Sobyet|antisemitiko]] na poot.<ref name=":0" /> ** Ang ministro ng panloob na Aleman na si [[Wolfgang Schäuble]] ay binaril habang nangangampanya sa halalan. Nakaligtas siya ngunit mangangailangan ng wheelchair habang nabubuhay siya. * [[Oktubre 13]] – [[Digmaang Sibil ng Lebanon]]: Sinalakay at sinakop ng mga puwersang militar ng [[Syria]] ang [[Mount Lebanon]], na nagpatalsik sa pamahalaan ni Heneral [[Michel Aoun]]. Epektibong pinagtitibay nito ang 14 na taong pananakop ng Syria sa lupa ng Lebanon at tinapos ang digmaang sibil. * [[Oktubre 14]] – Ginaganap ang mga halalan sa rehiyon sa limang estado ng Silangang Alemanya na pumalit sa 14 na distrito ng GDR. Ang mga Kristiyanong Demokratiko ang naging pinakamalakas na partido sa apat sa limang estado habang nangunguna ang mga Sosyal na Demokratiko sa estado ng Brandenburg. * [[Oktubre 15]] &ndash; [[Digmaang Malamig]]: Ginawaran ang Pangulo ng Sobyet na si [[Mikhail Gorbachev]] ng [[Gantimpalang Nobel na Pangkapayapaan]] para sa kanyang pagsisikap na mabawasan ang mga tensyon ng [[Digmaang Malamig]] at mareporma ang bansa.<ref>{{Cite web|last=Mellgren|first=Doug|date=1990-10-16|title=Gorbachev Wins 1990 Nobel Peace Prize|url=https://apnews.com/article/3a4532fcab8b62f37f2be83c8e52ca47|url-status=live|access-date=2021-11-18|website=AP News|language=en}}</ref> * [[Oktubre 17]] ** Pumirma ang mga rebeldeng [[Partido Komunista ng Hilagang Kalimantan]] ng isang kasunduang pangkapayapaan na pormal na nagtatapos sa 28 taon ng [[Paghihimagsik ng mga Komunista sa Sarawak]]. ** Isang [[Mga serbisyong pinansyal|pangunahing serbisyong pinansyal]] ng [[Russia]], [[VTB Bank]] ang itinatag sa [[Russia Soviet Federative Socialist Republic|Russia SSR]], dating bahagi ng [[Unyong Sobyet]], gaya ng pangalan ng nauna rito ay Vneshtorg Bank.{{citation needed|date=Nobyembre 2020}} * [[Oktubre 19]] – Inaprubahan ng [[Kataas-taasang Sobyet]] ang isang "gitnang landas" ng [[Perestroika|repormang pang-ekonomiya]]: unti-unting pagpapakilala ng mga kontrol sa merkado.<ref name=":0" /> * [[Oktubre 21]] – Ang mga labi ng dating [[pinuno ng estado ng Estonia]], [[Konstantin Päts]], na natagpuan sa rehiyon ng [[Tver]] sa Russia, ay dinala sa [[Tallinn]] at inilibing sa gastos ng estado sa sementeryo ng [[Metsakalmistu]].<ref>{{cite news |url=http://www.videvik.ee/?id=1939 |title=Kuidas leiti K. Pätsi põrm |trans-title=Paano natagpuan ang abo ni K. Päts |journal=[[Videvik]] |date=11 Nobyembre 2010 |language=et |access-date=Oktubre 17, 202000 |archive-202 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720130426/http://www.videvik.ee/?id=1939 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last=Haav |first=Margus |url=http://www.sakala.ajaleht. viimne teekond kodumulda algas uskumatult |trans-title=Ang una Ang huling paglalakbay ng pangulo patungo sa sariling bayan ay nagsimula nang hindi kapani-paniwala |journal=[[Sakala (pahayagan)|Sakala]] |date=18 Enero 2011 |language=et |access-date=Oktubre 17, 2021 |archive-date=Marso 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309162246/http://www.sakala.ajaleht.ee/?id=373818 |url-status=dead }}</ref> * [[Oktubre 22]] – Ibinalik ng [[Nizhny Novgorod]] ang opisyal na pangalan nito mula sa Gorky, [[Volga Federal District]], [[Russian Soviet Federative Socialist Republic|Russia]]. * [[Oktubre 24]] ** Sa [[Pangkalahatang halalan sa Pakistan noong 1990|Pangkalahatang halalan sa Pakistan]], nawalan ng kapangyarihan ang [[Pakistan People's Party]] ni Punong Ministro Bhutto sa isang pamahalaang koalisyon na nasa gitnang-kanan na pinamumunuan ng partidong [[Islami Jamhoori Ittehad]]. ** Isiniwalat ng Punong Ministro ng Italya na [[Giulio Andreotti]] ang pagkakaroon ng [[Operation Gladio]], isang palihim na operasyong "[[stay-behind]]" ng [[NATO]] sa [[Italya]] noong [[Cold War]]. * [[Oktubre 27]] ** [[Cold War (1985–1991)|Cold War]]: Pinili ng [[Supreme Soviet]] ng [[Kirghiz Soviet Socialist Republic|Kirghiz SSR]] si [[Askar Akayev]] bilang unang [[Pangulo ng Kyrgyzstan|pangulo]] ng republika. ** Nanalo ang [[New Zealand National Party]] sa [[1990 New Zealand general election|New Zealand general election]], at ang pinuno nito, si [[Jim Bolger]], ay naging punong ministro. * [[Oktubre 29]] – Sa Norway, bumagsak ang gobyernong pinamumunuan ni [[Punong Ministro ng Norway]] [[Jan P. Syse]]. * [[Oktubre 30]] – Ang unang transatlantikong [[Fiber-optic cable|fiber optic cable]] [[TAT-8]] ay nabigo, na nagdulot ng paghina ng trapiko sa Internet sa pagitan ng Estados Unidos at Europa.<ref>{{cite book|author=IDG Enterprise|title=Computerworld|url=https://archive.org/details/bub_gb_QZfeY52SPOgC|year=1990|publisher=IDG Enterprise|page=[https://archive.org/details/bub_gb_QZfeY52SPOgC/page/n103 14]}}</ref> ===Nobyembre=== * Nobyembre – Ang pinakamaagang kilalang portable [[digital camera]] na naibenta sa Estados Unidos ay ipinadala.<ref>{{citation |url=|title=Mga digital camera, ang susunod na alon. (Isyu sa Electronic Imaging; kasama ang mga kaugnay na artikulo) }}</ref> * [[Nobyembre 2]] – Ang [[British Satellite Broadcasting]] at [[Sky Television (1984–1990)|Sky Television plc]] ay nagsanib upang mabuo ang [[BSkyB]] bilang resulta ng napakalaking pagkalugi. * [[Nobyembre 3]] – Si [[Gro Harlem Brundtland]] ay nanungkulan bilang [[Punong Ministro ng Norway]]. * [[Nobyembre 5]] – Si Rabbi [[Meir Kahane]], tagapagtatag ng dulong-kanan na [[Kach (partidong pampulitika)|kilusang Kach]], ay binaril at napatay matapos ang isang talumpati sa isang hotel sa New York City. * [[Nobyembre 6]] – Nanumpa si [[Nawaz Sharif]] bilang [[Punong Ministro ng Pakistan]]. * [[Nobyembre 7]] ** Nagbitiw si Punong Ministro Singh ng India matapos mawalan ng boto ng kumpiyansa sa [[Parlamento ng India]], matapos mawalan ng suporta ng mga Hindu na nagnanais na gub-in ang isang [[Muslim]] [[moske]] sa [[Ayodhya]] upang magtayo ng isang [[templo ng Hindu]]. ** Natalo ni [[Mary Robinson]] ang paborito na si [[Brian Lenihan Snr|Brian Lenihan]] na maging unang babaeng [[Pangulo ng Ireland]]. ** Ang [[Parada ng Rebolusyong Oktubre 1990|huling parada militar]] upang markahan ang anibersaryo ng [[Rebolusyong Oktubre|Dakilang Rebolusyong Sosyalista ng Oktubre]] ay ginanap sa USSR. * [[Nobyembre 9]] &ndash; Isang bagong konstitusyon ang nagkabisa sa [[Kaharian ng Nepal]], na itinatatag ang maramihang partidong [[demokrasya]] at [[monarkiya]]ng pangkonstitusyon; ito ang kasukdulan ng Kilusan ng mga Tao noong 1990. * [[Nobyembre 12]] ** Iniluklok sa trono si [[Akihito]] bilang ika-125 [[emperador ng Hapon]] kasunod ng pagkamatay ng [[Hirohito|kanyang ama]] noong Enero 7, [[1989]]. ** Nilathala ni [[Tim Berners-Lee]] ang isang mas pormal na panukala para sa [[World Wide Web]].<ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/Proposal |first1=T. |last1=Berners-Lee |first2=R. |last2=Cailliau |title=WorldWideWeb: Proposal for a HyperText Project |date=12 Nobyembre 1990 |access-date=2013-01-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121219024023/http://www.w3.org/Proposal |archive-date=19 Disyembre 2012|language=en }}</ref> * [[Nobyembre 13]] &ndash; Naisulat ang kauna-unahang pahinang [[World Wide Web|web]].<ref>{{cite web|title=Links and Anchors|url=http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/Link.html|access-date=2013-01-17|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 14]] ** Pumirma ang Alemanya at Poland ng isang [[Kasunduan sa Hangganan ng Alemanya–Poland|kasunduan]] na nagkukumpirma sa hangganan sa [[Linya ng Oder–Neisse]]. ** Bumagsak ang [[Alitalia Flight 404]] habang papalapit sa [[Paliparan ng Zurich]], na ikinamatay ng lahat ng 46 na sakay. * [[Nobyembre 15]] ** ''[[STS-38]]'': Inilunsad ang [[Space Shuttle Atlantis|Space Shuttle ''Atlantis'']] sa isang lihim na misyong militar ng Estados Unidos. ** Pumirma si Pangulong Bush ng bagong [[Clean Air Act (Estados Unidos)|Clean Air Act]], na nakatuon sa polusyon sa lungsod at mga emisyon na nagdudulot ng kanser mula sa mga pinagmumulan ng industriya. ** Nabuwag ang [[Republikang Bayan ng Bulgaria]] matapos bumoto ang ikapitong [[Grand National Assembly of Bulgaria|Grand National Assembly]] na baguhin ang pangalan ng bansa sa Republika ng Bulgaria at inalis ang simbolo ng estado ng Komunista mula sa pambansang watawat. * [[Nobyembre 16]] – Inilabas ng [[20th Century Studios|20th Century Fox]] ang ''[[Home Alone]]'' at inilabas naman ng [[Walt Disney Pictures]] ang ika-29 na animated na pelikula, ang ''[[The Rescuers Down Under]]''. * [[Nobyembre 17]] – Iminungkahi ni Pangulong Gorbachev ng Sobyet ang isang radikal na restructuring ng pamahalaang Sobyet, kabilang ang paglikha ng isang Federal Council na bubuuin ng mga pinuno ng 15 [[Republika ng Unyong Sobyet|mga republika ng Sobyet]]. * [[Nobyembre 19]]–[[Nobyembre 21|21]] – Nagpulong sa Paris ang mga pinuno ng Canada, Estados Unidos, at 32 estadong Europeo upang pormal na gunitain ang [[Cold War (1985–1991)#Katapusan ng Cold War|katapusan ng Cold War]]. * [[Nobyembre 20]] – Si [[Andrei Chikatilo]], isa sa mga pinakamabilis gumawa ng [[serial killer]] ng Unyong Sobyet, ay naaresto sa [[Novocherkassk]].<ref>{{cite book|last=Conradi|first=Peter|author-link=Peter Conradi|title=The Red Ripper: Inside the Mind of the Russia's Most Brutal Serial Killer|url=https://archive.org/details/redripperinsidem0000conr|publisher=True Crime|location=London|year=1992|isbn=0-440-21603-6|page=[https://archive.org/details/redripperinsidem0000conr/page/193 193]}}</ref> * [[Nobyembre 21]] ** Nilagdaan na ang [[Paris Charter|Charter of Paris for a New Europe]]. ** Inilabas ng [[Nintendo]] ang [[Super Famicom]] sa Japan kasama ang mga larong inilunsad nito na ''[[Super Mario World]]'' at ''[[F-Zero (video game)|F-Zero]]''. * [[Nobyembre 22]] – Inanunsyo ng Punong Ministro ng Britanya na si [[Margaret Thatcher]] na hindi siya lalaban sa ikalawang botohan ng [[1990 halalan sa pamumuno ng Partidong Konserbatibo|halalan sa pamumuno]] para sa [[Partidong Konserbatibo (UK)|Partidong Konserbatibo]]. * [[Nobyembre 25]] – Nanalo sina [[Lech Wałęsa]] at [[Stanisław Tymiński]] sa unang round ng [[1990 halalan sa pagkapangulo ng Poland|unang halalan sa pagkapangulo ng Poland]]. * [[Nobyembre 27]] – Ipinakilala ang karapatang bumoto ng kababaihan sa huling kalahating-kanton ng Switzerland na [[Appenzell Innerrhoden]]. * [[Nobyembre 28]] ** Nagbitiw si [[Punong Ministro ng Singapore]] [[Lee Kuan Yew]] at pinalitan ni [[Goh Chok Tong]]. ** Ang unang babaeng [[Punong Ministro ng United Kingdom]], [[Margaret Thatcher]], ay nagbitiw pagkatapos ng 11 taon at pinalitan ni [[John Major]]. * [[Nobyembre 29]] ** [[Digmaang Golpo]]: Ipinasa ng [[Konseho ng Seguridad ng United Nations]] ang [[Resolusyon 678 ng Konseho ng Seguridad ng United Nations|Resolusyon 678 ng Konseho ng Seguridad ng UN]], na nagpapahintulot sa interbensyong militar sa [[Ba'athist Iraq|Iraq]] kung hindi aalisin ng estadong iyon ang mga puwersa nito mula sa [[Kuwait]] at palalayain ang lahat ng dayuhang bihag pagsapit ng Martes, Enero 15, [[1991]]. ** Si [[Punong Ministro ng Bulgaria]] [[Andrey Lukanov]] at ang kanyang pamahalaan ng mga dating komunista ay nagbitiw sa ilalim ng presyon mula sa mga welga at mga protesta sa kalye. === Disyembre === * [[Disyembre 1]] ** Ang mga manggagawa sa [[Channel Tunnel]] mula sa United Kingdom at France ay nagtagpo ng 40 metro sa ilalim ng seabed ng [[English Channel]], na nagtatag ng unang koneksyon sa lupa sa pagitan ng Great Britain at ng mainland ng Europa sa loob ng humigit-kumulang 8,000 taon. ** Ang [[Listahan ng mga pinuno ng estado ng Chad|Pangulo ng Chad]] na si [[Hissène Habré]] ay pinatalsik ng [[Patriotic Salvation Movement]] at pinalitan bilang pangulo ng pinuno nito na si [[Idriss Déby]]. * [[Disyembre 2]] – Ang [[1990 pederal na halalan ng Alemanya|pederal na halalan ng Alemanya]] (ang unang halalan na ginanap simula noong [[Muling pagsasama ng Alemanya]]) ay napanalunan ni [[Helmut Kohl]], na nananatiling [[Chancellor ng Alemanya]]. ** Ang [[People's Republic of Benin]] ay binuwag pagkatapos ng isang reperendum sa konstitusyon. * [[Disyembre 3]] &ndash; Nagsimula si Mary Robinson sa kanyang termino bilang Pangulo ng [[Irlanda]], ang unang babae na humawak ng puwesto na ito. * [[Disyembre 6]] – Napilitang magbitiw si Pangulong [[Hussain Muhammad Ershad]] ng [[Bangladesh]] kasunod ng malawakang protesta; siya ay pinalitan ni [[Shahabuddin Ahmed]], na naging pansamantalang pangulo. * [[Disyembre 7]] – Inihalal ng [[Pambansang Asamblea (Bulgaria)|Pambansang Asamblea ng Bulgaria]] si [[Dimitar Iliev Popov]] bilang [[Punong Ministro ng Bulgaria]]. * [[Disyembre 9]] ** Nahalal si [[Slobodan Milošević]] bilang Pangulo ng [[Sosyalistang Republika ng Serbia|Serbia]] sa unang round, [[Pangkalahatang halalan ng Serbia noong 1990|pangkalahatang halalan]] na napanalunan ng kanyang Partidong Sosyalista. ** Nanalo si [[Lech Wałęsa]] sa ika-2 round ng [[Panguluhang halalan ng Poland noong 1990|unang halalan ng pangulo]] ng Poland. * [[Disyembre 11]] ** [[Pagbagsak ng komunismo sa Albania]]: [[Ramiz Alia]], pinuno ng [[People's Socialist Republic of Albania]], kasunod ng malawakang demonstrasyon ng mga estudyante at manggagawa, ay nag-anunsyo na isang malayang pambansang halalan ang gaganapin sa susunod na tagsibol ng 1991 kung saan pinahihintulutan ang mga partidong pampulitika maliban sa [[Party of Labour of Albania|Party of Labour]]; isang oposisyong [[Democratic Party of Albania|Democratic Party]] ang nabuo kinabukasan. ** Isang banggaan sa trapiko na may maraming sasakyan na kilala bilang [[1990 Interstate 75 fog disaster]] ang naganap; 12 pagkamatay at 42 ang sanhi ng pangyayaring ito<ref>{{Cite web|url=https://newschannel9.com/news/local/stumbling-out-of-the-fog-memories-of-the-worst-traffic-accident-in-tennessee-history|title="Pagkatisod Mula sa Ulap:" Mga Alaala ng Pinakamalalang Aksidente sa Trapiko sa Kasaysayan ng Tennessee|date=Disyembre 11, 2015|access-date=Disyembre 21, 2021|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221175159/https://newschannel9.com/news/local/stumbling-out-of-the-fog-memories-of-the-worst-traffic-accident-in-tennessee-history|url-status=live}}</ref> * [[Disyembre 13]] – Mga kasong pagpatay laban sa Si Dr. [[Jack Kevorkian]] ay tinanggal sa trabaho sa Michigan, kaugnay ng pagkamatay ni Janet Adkins, isang pasyenteng may [[Alzheimer's disease|Alzheimer's]], noong Abril. Napagpasyahan ng isang hukom ng estado na si Kevorkian ay nagbigay lamang ng [[Euthanasia device|means]] para mamatay si Ms. Adkins. Ito ang una sa maraming kasong isinampa laban kay Kevorkian sa susunod na dekada.<ref>{{Banggitin ang balita |last=Lewin |first=Tamar |date=Disyembre 14, 1990 |title=Napawalang-sala ang Doktor sa Pagpatay sa Babae Gamit ang Suicide Machine |url=https://www.nytimes.com/1990/12/14/news/doctor-cleared-of-murdering-woman-with-suicide-machine.html |work=New York Times}}</ref> * [[Disyembre 16]] – Si [[Jean-Bertrand Aristide]] ay [[pangkalahatang halalan sa Haiti noong 1990–91|nahalal]] [[pangulo ng Haiti]], na nagtapos sa 3 dekada ng pamamahalang militar. * [[Disyembre 18]] – Sumang-ayon si Pangulong [[Kenneth Kaunda]] na payagan ang halalan ng maraming partido sa [[Zambia]] pagkatapos ng 17 taon ng pamamahala ng iisang partido.<ref>{{Banggitin ang balita |petsa=Disyembre 18, 1990 |title=Pagkatapos ng 17 Taon, Pinayagan ng Zambia ang Oposisyon |url=https://www.nytimes.com/1990/12/18/world/after-17-years-zambia-allows-opposition.html |access-date=2025-05-30 |work=New York Times|agency=Associated Press}}</ref> * [[Disyembre 20]] ** Inanunsyo ni [[Eduard Shevardnadze]] ang kanyang pagbibitiw bilang [[Ministry of Foreign Affairs (Soviet Union)|Ministro ng Ugnayang Panlabas ng Sobyet]] ** Nakumpleto ni Tim Berners-Lee ang pagsubok para sa unang webpage sa [[CERN]]. * [[Disyembre 22]] ** Ang unang [[Konstitusyon ng Croatia|konstitusyon]] ng [[Croatia]] ay pinagtibay. ** Ang [[Marshall Islands]] at [[Federated States of Micronesia]] ay naging malaya, kasunod ng pagtatapos ng kanilang pagiging tagapangasiwa. ** Sa Warsaw, nanumpa si [[Lech Wałęsa]] sa tungkulin bilang [[Pangulo ng Poland]], na papalit kay [[Wojciech Jaruzelski]]. Ibinigay ni [[Ryszard Kaczorowski]], pinuno ng [[Pamahalaan ng Poland na nasa pagkatapon]], ang sagisag ng kapangyarihang pampanguluhan kay Wałęsa bilang tanda ng pagkabuwag ng ipinatapon na pamahalaan na nakapuwesto sa London simula noong 1939. * [[Disyembre 23]] – Sa [[Referendum sa kalayaan ng Slovenia noong 1990|Referendum sa kalayaan ng Slovenia]], 88.5% ng kabuuang botante (94.8% ng mga boto), na may 93.3% na bilang ng mga botante, ang sumusuporta sa kalayaan ng bansa. * [[Disyembre 24]] – Si [[Ramsewak Shankar]] ay pinatalsik bilang [[Pangulo ng Suriname]] sa pamamagitan ng isang kudeta militar. * [[Disyembre 25]] – [[Ang Russian aircraft carrier na Admiral Kuznetsov|Russian aircraft carrier na ''Admiral Kuznetsov'']] ay kinomisyon. * [[Disyembre 30]] – Hawak ng Rusong si [[Garry Kasparov]] ang kanyang titulo sa pamamagitan ng pagkapanalo sa laban na [[World Chess Championship]] laban sa kanyang kababayang si [[Anatoly Karpov]]. ===Populasyon ng mundo=== {|class="wikitable" |- !colspan="8"|Populasyon ng mundo |- ! !1990 !colspan="3"|[[1985]] !colspan="3"|[[1995]] |- !Mundo |align="right"|'''5,263,593,000''' |align="right"|4,830,979,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 432,614,000 |align="right"|+8.95 % |align="right"|5,674,380,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 410,787,000 |align="right"|+7.80 % |- !Aprika |align="right"|'''622,443,000''' |align="right"|541,718,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 80,629,000 |align="right"|+14.88 % |align="right"|707,462,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 85,019,000 |align="right"|+13.66 % |- !Asya |align="right"|'''3,167,807,000''' |align="right"|2,887,552,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 280,255,000 |align="right"|+9.71 % |align="right"|3,430,052,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 262,245,000 |align="right"|+8.28 % |- !Europa |align="right"|'''721,582,000''' |align="right"|706,009,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 15,573,000 |align="right"|+2.21 % |align="right"|727,405,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 5,823,000 |align="right"|+0.81 % |- !Latino Amerika |align="right"|'''441,525,000''' |align="right"|401,469,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 40,056,000 |align="right"|+9.98 % |align="right"|481,099,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 39,574,000 |align="right"|+8.96 % |- !Hilagang Amerika |align="right"|'''283,549,000''' |align="right"|269,456,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 14,093,000 |align="right"|+5.23 % |align="right"|299,438,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 15,889,000 |align="right"|+5.60 % |- !Oseaniya |align="right"|'''26,687,000''' |align="right"|24,678,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 2,009,000 |align="right"|+8.14 % |align="right"|28,924,000 |align="right"|[[File:Green Arrow Up.svg|10px]] 2,237,000 |align="right"|+8.38 % |} ==Kapanganakan== [[File:Liam Hemsworth June 2016.jpg|100px|thumb|[[Liam Hemsworth]]]] [[File:Grant_Gustin_SDCC_2017_%28cropped%29.jpg|100px|thumb|[[Grant Gustin]]]] * [[Enero 9]] ** [[Melissa Ricks]], artistang Pilipino-Amerikano ** [[Son Ji-hyun]], artista at mang-aawit mula sa Timog Korea * [[Enero 10]] – [[Aishwarya Rajesh]], artistang Indiyano * [[Enero 13]] &ndash; [[Liam Hemsworth]], artistang Australiyano * [[Enero 14]] ** [[Grant Gustin]], Amerikanong aktor at mang-aawit (gumanap bilang ''The Flash'') ** [[Mikee Lee]], modelo at artistang Pilipino [[File:Sean Kingston Shout Awards.jpg|alt=|thumb|100px|[[Sean Kingston]]]] [[File:Klay Thompson vs. Jared Dudley (cropped).jpg|100px|thumb|[[Klay Thompson]]]] [[File:181210 스와로브스키 포토월 박신혜.jpg|100px|thumb|[[Park Shin-hye]]]] * [[Pebrero 1]] – [[Laura Marling]], Britanikong mang-aawit at manunulat ng awitin * [[Pebrero 3]] &ndash; [[Sean Kingston]], Amerikanong mang-aawit * [[Pebrero 4]] – [[Haruka Tomatsu]], tagapagboses mula sa Hapon * [[Pebrero 5]] – [[Klay Thompson]], Amerikanong manlalaro ng basketbol<ref>{{cite web|url=http://www.wsucougars.com/ViewArticle.dbml?ATCLID=207959858|title=Klay Thompsons's WSUCougars.com Profile|publisher=Washington State Cougars|access-date=March 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207103805/http://www.wsucougars.com/ViewArticle.dbml?ATCLID=207959858|archive-date=December 7, 2014|url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 10]] &ndash; [[Sooyoung|Sooyoung Choi]], Koreanong mang-aawit *[[Pebrero 18]] &ndash; [[Park Shin-hye]], artista mula sa Timog Korea * [[Pebrero 27]] &ndash; [[Megan Young]], artistang Pilipino-Amerikano at may hawak ng titulo sa patimpalak ng kagandahan * [[Marso 2]] &ndash; [[Tiger Shroff]], artistang Indiyano * [[Marso 4]] &ndash; [[Draymond Green]], Amerikanong manlalaro ng basketbol *[[Marso 24]] – [[Aljur Abrenica]], Filipino actor, dancer, model and singer * [[Marso 26]] – [[Xiumin|Xiumin Kim]], mang-aawit at artista mula sa Timog Korea [[File:Emma Watson interview in 2017.jpg|100px|thumb|[[Emma Watson]]]] *[[Abril 8]] **[[Kim Jong-hyun]], mang-aawit mula sa Timog Korea (namatay [[2017]]) ** [[Bai Yu (actor)|Bai Yu]], artistang Tsino * [[Abril 11]] – [[Mart Escudero|Martin Escudero]], artistang Pilipino * [[Abril 15]] &ndash; [[Emma Watson]], Ingles na artista, modelo at aktibista *[[Abril 19]] – [[Kim Chiu]], artistang Pilipino * [[Abril 24]] – [[Kim Tae-ri]], artista mula sa Timog Korea [[File:Chris Colfer 2013.jpg|100px|thumb|[[Chris Colfer]]]] * [[Mayo 2]] &ndash; [[Paul George]], Amerikanong manlalaro ng basktebol * [[Mayo 4]] &ndash; [[Andrea Torres]], artistang Pilipino * [[Mayo 10]] – [[Maxine Medina]], modelo at artistang Pilipino * [[Mayo 27]] – [[Chris Colfer]], artistang Amerikano * [[Mayo 30]] – [[Yoona|Yoona Lim]], Koreanong mang-aawit * [[Hunyo 6]] ** [[Karma (arkero)|Karma]], arkerong taga-Bhutan ** [[Raisa Andriana]], mang-aawit mula sa Indonesia * [[Hunyo 25]] &ndash; [[Andi Eigenmann]], artistang Pilipina * [[Hunyo 27]] &ndash; [[Angelia Ong]], modelong Pilipino–Tsino * [[Hunyo 30]] – [[Bryan Nickson Lomas]], mananasid na taga-Malaysia [[File:Margot Robbie at Somerset House in 2013 (cropped).jpg|100px|thumb|[[Margot Robbie]]]] * [[Hulyo 2]] – [[Margot Robbie]], artistang Australiyano * [[Hulyo 5]] – [[Arron Villaflor]], mananayaw at artistang Pilipino * [[Hulyo 19]] – [[Steven Anthony Lawrence]], artisang Amerikano * [[Hulyo 20]] &ndash; [[Dominic Roque]], artista at modelong Pilipino [[File:Jennifer Lawrence SDCC 2015 X-Men.jpg|100px|thumb|[[Jennifer Lawrence]]]] * [[Agosto 12]] – [[Enzo Pineda]], artistang Pilipino * [[Agosto 13]] – [[DeMarcus Cousins]], Amerikanong manlalaro ng basketbol * [[Agosto 15]] – [[Jennifer Lawrence]], artistang Amerikano * [[Agosto 18]] &ndash; [[Stacy (mang-aawit)|Stacy]], mang-aawit na taga-Malaysia * [[Agosto 24]] &ndash; [[Aloysius Pang]], artista mula sa Singapore (namatay [[2019]]) * [[Setyembre 20]] &ndash; [[Erich Gonzales]], mananayaw at artistang Pilipina * [[Setyembre 21]] &ndash; [[Ivan Dorschner]], artistang Pilipino * [[Oktubre 3]] &ndash; [[Rhian Ramos]], Filipino actress * [[Nobyembre 6]] &ndash; [[Kris Wu|Kris]], nagrarap na Tsino at dating kasapi ng EXO [[File:Anna Maria Perez de Taglé.jpg|100px|thumb|[[Anna Maria Perez de Tagle]]]] [[File:David Archuleta 2010.jpg|100px|thumb|[[David Archuleta]]]] * [[Disyembre 2]] &ndash; [[Abra (rapper)|Abra]], nagrarap at paminsan-minsang artistang Pilipino * [[Disyembre 12]] &ndash; [[Seungri|Seungri Lee]], mang-aawit mula sa Timog Korea * [[Disyembre 23]] &ndash; [[Anna Maria Perez de Tagle]], mang-aawit at artistang Amerikano * [[Disyembre 28]] &ndash; [[David Archuleta]], mang-aawit at piyanistang Amerikano == Kamatayan == * [[Abril 2]] – [[Aldo Fabrizi]], artistang Italyano (ipinanganak [[1905]]) * [[Mayo 16]] – [[Jim Henson]], lumikha ng Muppets, maryonetista, at tagagawa ng pelikula mula sa Estados Unidos (ipinanganak [[1936]]) * [[Agosto 17]] – [[Pearl Bailey]], mang-aawit at artistang Amerikano (ipinanganak [[1918]]) [[File:Roald Dahl.jpg|thumb|120px|[[Roald Dahl]]]] * [[Oktubre 13]] – [[Lê Đức Thọ]], taga-Vietnam na heneral at politiko, tumanggap ng [[Gantimpalang Nobel|Gantimpalang Nobel para sa Kapayapaan]] (ipinanganak [[1911]]) * [[Nobyembre 23]] **[[Roald Dahl]], Britanikong nobelista, manunulat ng maikling kuwento, manunula, manunulat ng eksena, at pilotong lumalaban noong panahon ng giyera (ipinanganak [[1916]]) ** [[Nguyễn Văn Tâm]], politikong taga-Timog Vietnam, ika-4 na Punong Ministro ng Vietnam (Timog Vietnam) (ipinanganak [[1893]]) * [[Disyembre 2]] – [[Aaron Copland]], Amerikanong kompositor (ipinanganak [[1900]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:1990| ]] [[Kategorya:Taon]] q7n67gilqxn3509jb0uiolp3rtga7um 1991 0 4949 2241664 2240333 2026-11-11T14:16:24Z Ivan P. Clarin 84769 2241664 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1991.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1991''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Martes|nagsisimula sa Martes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == === Enero === * [[Enero 1]] – Ang [[Sosyalistang Czechoslovakia|Czechoslovakia]] ay naging pangalawang bansang [[Silangang Europa]] na tumalikod sa [[command economy]] nito.<ref>{{Banggitin ang balita|last=Greenhouse|first=Steven|petsa=Enero 1, 1991|title=Nagsimulang Lumipat ang mga Czech sa Isang Malayang Pamilihan|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1991/01/01/world/czechs-begin-shift-to-a-free-market.html|access-date=Agosto 18, 2020|issn=0362-4331|archive-date=Nobyembre 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105063345/https://www.nytimes.com/1991/01/01/world/czechs-begin-shift-to-a-free-market.html|url-status=live}}</ref> * [[Enero 5]] – Sinalakay ng mga tropang [[Georgia (bansa)|Georgian]] ang [[Tskhinvali]], ang kabisera ng [[South Ossetia]], na nagpasimula ng [[Digmaang South Ossetia noong 1991–92]].<ref>{{cite web|url=http://www.caucasus.dk/chapter4.htm|title=Ang Tunggalian sa pagitan ng mga Georgian at South Ossetian|last=Cvetkovski|first=Nikola|publisher=Danish Association for Research on the Caucasus|access-date=Abril 11, 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430213436/http://www.caucasus.dk/chapter4.htm|archive-date=Abril 30, 2009}}</ref> * [[Enero 7]] – [[Kudeta ng Haiti noong 1991]]: Isang tangkang kudeta ng [[Tonton Macoute]], isang puwersang paramilitar sa ilalim ng dating diktador na si [[Jean-Claude Duvalier]], ang napigilan sa Haiti.<ref>{{Cite web|title=The Lantern 8 Enero 1991 – Pahayagan ng Ohio State University Mga Arkibo|url=https://osupublicationarchives.osu.edu/?a=d&d=LTN19910108-01.2.43&e=--------en-20--1--txt-txIN-------|access-date=2021-06-12|website=osupublicationarchives.osu.edu|archive-date=Oktubre 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005155035/https://osupublicationarchives.osu.edu/?a=d&d=LTN19910108-01.2.43&e=-------en-20--1--txt-txIN-------|url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 30, si [[Roger Lafontant]], ang pinuno ng tangkang kudeta, ay hinatulan ng isang hurado ng pagtatangkang ibagsak ang unang [[Pamahalaan ng Haiti|pamahalaang demokratikong inihalal]] ng bansa.</ref> * [[Enero 9]] **[[Digmaan sa Golpo]]: Nakipagkita si [[Kalihim ng Estado ng Estados Unidos]] [[James Baker]] kay [[Ministro ng Ugnayang Panlabas ng Iraq]] [[Tariq Aziz]] ngunit nabigong makabuo ng plano para sa pag-atras ng [[Pagsalakay sa Kuwait|mga tropang Iraqi mula sa Kuwait]].<ref>{{Banggitin ang balita|last=Friedman|first=Thomas L.|petsa=Enero 9, 1991|title=Paghaharap sa Golpo; Iraqi, sa Geneva, Sabi Hindi Gagana ang Presyon|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1991/01/09/world/confrontation-in-the-gulf-iraqi-in-geneva-says-pressure-won-t-work.html|access-date=2021-06-12|issn=0362-4331|archive-date=Hunyo 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613002019/https://www.nytimes.com/1991/01/09/world/confrontation-in-the-gulf-iraqi-in-geneva-says-pressure-won-t-work.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Banggitin balita|last2=Drozdiak|first2=William|last1=Hoffman|first1=David|petsa=Enero 9, 1991|title=Dumating sina Baker at Aziz sa Geneva|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1991/01/09/baker-and-aziz-arrive-in-geneva/585e554f-ffb9-4576-9bb7-86ec42640575/|access-date=Hunyo 12, 2021|newspaper=The Washington Post|archive-date=Disyembre 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229222527/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1991/01/09/baker-and-aziz-arrive-in-geneva/585e554f-ffb9-4576-9bb7-86ec42640575/|url-status=live}}</ref> ** Sa [[Sebokeng]], [[South Africa]], pinaputukan ng mga armadong lalaki ang mga nagluluksa na dumalo sa libing ng isang pinuno ng [[African National Congress]], na ikinamatay ng 45 katao.<ref>{{Cite web|title=Timeline ng mga pangunahing malawakang pagpatay sa South Africa 1900–2012 {{!}} Kasaysayan ng South Africa Online|url=https://www.sahistoria.org.za/article/south-african-major-mass-killings-timeline-1900-2012|access-date=2021-06-12|website=sahistoria.org.za|archive-date=Mayo 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508083518/https://www.sahistoria.org.za/article/south-african-major-mass-killings-timeline-1900-2012|url-status=dead}}</ref> * [[Enero 12]] – Digmaang Golpo: Ang [[Ika-102 Kongreso ng Estados Unidos|Ika-102]] [[U.S. Ipinasa ng Kongreso]] ang isang [[Awtorisasyon para sa Paggamit ng Puwersang Militar Laban sa Iraq Resolusyon ng 1991|resolusyon]] na nagpapahintulot sa paggamit ng [[kampanya ng Pagpapalaya ng Kuwait|puwersang militar]] upang paalisin ang [[mga puwersang Iraqi]] mula sa [[Kuwait]].<ref>{{Cite web|last1=Fritz|first1=Sarah|last2=Eaton|first2=William J.|petsa=Enero 13, 1991|title=Pinahihintulutan ng Kongreso ang Digmaang Golpo : Makasaysayang batas: Ang boto sa magkabilang kapulungan, na sumusuporta kay Bush at nagpapalaya sa mga tropa upang salakayin ang Iraq, ay mapagpasyahan at bipartisan. Ito ang pinakamalakas na hakbang simula noong Tonkin Gulf.|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-01-13-mn-374-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207050820/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-01-13-mn-374-story.html|archive-date=Pebrero 7, 2021|access-date=Pebrero 2, 2021|website=Los Angeles Times}}</ref> * [[Enero 13]] – [[Rebolusyong Pang-awit]]: Pinilit ng [[Sobyet]] ang bagyong [[Vilnius]] upang pigilan ang [[Batas ng Muling Pagtatatag ng Estado ng Lithuania|Kalayaan ng Lithuania]], [[Mga Pangyayari noong Enero (Lithuania)|na pumatay sa 14 na sibilyan]] at nakasugat ng 702 pa. Sa [[Latvia]], isang [[The Barricades|serye ng mga komprontasyon]] sa pagitan ng [[pamahalaang Latvian]] at ng [[pamahalaang Sobyet]] ang naganap sa [[Riga]].<ref name="bbc-onthisday">{{cite news|title=On This Day 13 Enero, 1991: Pagdanak ng dugo sa istasyon ng TV sa Lithuanian|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/13/newsid_4059000/4059959.stm|access-date=Setyembre 13, 2011|work=BBC News|date=Enero 13, 1991|archive-date=Nobyembre 9, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109010731/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/13/newsid_4059000/4059959.stm|url-status=live}}</ref><ref>{{Banggitin ang web|title=Pag-aampon ng Deklarasyon ng Kalayaan, ang mga Barricades (1990–1991) {{!}} Aizsardzības ministrija|url=http://www.mod.gov.lv/en/about-us/history/adoption-declaration-independence-barricades-1990-1991|access-date=2021-06-12|website=mod.gov.lv|archive-date=Hulyo 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727192552/https://www.mod.gov.lv/en/about-us/history/adoption-declaration-independence-barricades-1990-1991|url-status=live}}</ref> Pormal na idineklara ng Lithuania ang kalayaan noong Pebrero 16, at ang mga botante sa [[1991 Estonian independence referendum|Estonia]] at [[1991 Latvian independence and democracy referendum|Latvia]] ay bumoto para sa kalayaan noong Marso 3.<ref>{{cite book|first=Anatol|last=Lieven|title=Ang Rebolusyong Baltic: Estonia, Latvia, Lithuania at ang Landas Tungo sa Kalayaan|url=https://books.google.com/books?id=iz3NACNOpCAC&pg=PA410|year=1994|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-06078-2|pages=410|access-date=Oktubre 8, 2020|archive-date=Disyembre 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207101429/https://books.google.com/books?id=iz3NACNOpCAC&pg=PA410#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Parks|first=Michael|date=Marso 4, 1991|title=Estonia, Latvia Bumoto nang Malawak para sa Kalayaan : Baltics: Ang paghihiwalay mula sa Unyong Sobyet ay lumampas sa malawak na agwat sa parehong republika. Ang susunod na pagsubok ay isang reperendum sa buong bansa sa plano ni Gorbachev.|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-03-04-mn-92-story.html|access-date=2021-06-12|website=Los Angeles Times|archive-date=Agosto 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804170803/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-03-04-mn-92-story.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Banggitin ang balita|last=Clines|first=Francis X.|date=Marso 4, 1991|title=Bumoto ang Latvia at Estonia para sa Soberanya|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1991/03/04/world/latvia-and-estonia-vote-for-sovereignty.html|access-date=2021-06-12|issn=0362-4331|archive-date=Marso 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303074429/https://www.nytimes.com/1991/03/04/world/latvia-and-estonia-vote-for-sovereignty.html|url-status=live}}</ref> * [[Enero 15]] ** Digmaang Golpo: Ang huling araw ng [[UN]] para sa pag-alis ng [[mga puwersang Iraqi]] mula sa [[Pagsakop sa Kuwait|sinakop na Kuwait]] ay magtatapos na, na naghahanda ng daan para sa pagsisimula ng [[Operasyon ng Disyerto Bagyo]].<ref>{{Banggitin ang web|last1=Goldman|first1=John J.|last2=Kempster|first2=Norman|date=Nobyembre 30, 1990|title=Binigyan ng U.N. ang Iraq ng hanggang Enero 15 para Umalis sa Kuwait o Harapin ang Digmaan : Krisis sa Golpo: Ang makasaysayang panukala ay pumasa sa boto na 12 laban sa 2, habang ang Tsina ay nag-abstain. Ito ang pangalawang pagkakataon lamang na bumoto ang Security Council na gumamit ng puwersang militar.|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-11-30-mn-5769-story.html|access-date=Pebrero 2, 2021|website=Los Angeles Times|archive-date=Pebrero 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201154339/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-11-30-mn-5769-story.html|url-status=live}}</ref> 4,830 ** Nagbitiw si [[Punong Ministro ng Cape Verde]] [[Pedro Pires]] kasunod ng pagkatalo ng [[Partido Aprikano para sa Kalayaan ng Cape Verde|kanyang partido]] sa [[halalan sa parlamento ng Cape Verde noong 1991|halalan sa parlamento ng Cape Verde]]. Kalaunan noong Pebrero 17, nanalo si [[António Mascarenhas Monteiro]] sa [[1991 halalan sa pagkapangulo sa Cape Verde|unang halalan sa pagkapangulo ng maraming partido sa bansa]] simula noong 1975.<ref>{{Cite journal|last=Baker|first=Bruce|date=Disyembre 2006|title=Cape Verde: Ang Pinaka-Demokratikong Bansa sa Africa?|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-modern-african-studies/article/div-classtitlecape-verde-the-most-democratic-nation-in-africadiv/0CB09558A9EAFBE92F718ADF6BE9D0C2|journal=The Journal of Modern African Mga Pag-aaral|tomo=44|isyu=4|mga pahina=495|doi=10.1017/S0022278X06002060|s2cid=144361839|access-date=Abril 2, 2019|archive-date=Abril 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402202637/https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-modern-african-studies/article/div-classtitlecape-verde-the-most-democratic-nation-in-africadiv/0CB09558A9EAFBE92F718ADF6BE9D0C2|url-status=live|issn=0022-278X|url-access=subscription}}</ref> * [[Enero 16]] – Golpo Digmaan: [[Operasyon ng Desert Storm]] ay nagsisimula sa mga pag-atake sa himpapawid laban sa [[Ba'athist Iraq|Iraq]].<ref>{{cite web|first=Edwin E.|last=Moïse|title=Limited War: The Stereotypes|url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/limit1.html|access-date=Hulyo 2, 2010|publisher=Clemson University|archive-date=Agosto 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806173418/http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/limit1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last=Valentine|first=Janet G.|title=Kasaysayan ng Militar ng Amerika: Isang Survey Mula sa Panahon ng Kolonyal hanggang sa Kasalukuyan|date=Mayo 23, 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-51100-9|page=358|url=https://books.google.com/books?id=pQ03DAAAQBAJ|access-date=Setyembre 10, 2023|archive-date=Oktubre 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005160246/https://books.google.com/books?id=pQ03DAAAQBAJ|url-status=live}}</ref> * [[Enero 17]] **Digmaang Golpo: Nagpaputok ang Iraq ng walong [[Scud]] missile sa Israel. [[Relasyon sa pagitan ng Iraq at Israel|Mga pag-atake sa Iraq]] ay nagpapatuloy na may 15 katao ang nasugatan sa [[Tel Aviv]] noong Enero 19 at 96 katao ang nasugatan sa [[Ramat Gan]] noong Enero 22.<ref>{{cite web|last=Rostker|first=Bernard|year=2000|title=Information Paper: Mga Scud Ballistic Missiles ng Iraq|url=http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|access-date=May 21, 2009|publisher=Wisconsin Project on Nuclear Arms Control from 2000 to 2006|archive-date=May 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="autogenerated4">{{cite journal|last1=Fetter|first1=Steve|last2=Lewis|first2=George N.|last3=Gronlund|first3=Lisbeth|author3-link=Lisbeth Gronlund|date=Enero 28, 1993|title=Bakit ganoon kalala ang mga Nasawi mababa?|url=https://api.drum.lib.umd.edu/server/api/core/bitstreams/4738f048-bb00-4f30-8097-2ff88be6a792/content|archive-url=https://web.archive.org/web/20240817070947/https://api.drum.lib.umd.edu/server/api/core/bitstreams/4738f048-bb00-4f30-8097-2ff88be6a792/content|archive-date=Agosto 17, 2024|url-status=live|journal=[[Kalikasan (journal)|Kalikasan]]|lokasyon=London|tomo=361|isyu=6410|mga pahina=293–296|doi=10.1038/361293a0|hdl=1903/4282|s2cid=4343235|hdl-access=free}}</ref><ref>{{cite news|last=Kifner|first=John|petsa=Enero 23, 1991|title=Digmaan sa Golpo: Tel Aviv; 3 Patay, 96 ang Sugatan sa Suburb ng Israel|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1991/01/23/world/war-in-the-gulf-tel-aviv-3-die-96-are-hurt-in-israeli-suburb.html|access-date=Agosto 18, 2020|archive-date=Hunyo 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630062830/http://www.nytimes.com/1991/01/23/world/war-in-the-gulf-tel-aviv-3-die-96-are-hurt-in-israeli-suburb.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite balita|last1=Atkinson|first1=Rick|last2=Balz|first2=Dan|petsa=Enero 23, 1991|title=Tinamaan ng Scud ang Tel Aviv, 3 Patay, 96 Sugatan|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/fogofwar/archive/post012291.htm|access-date=Hunyo 2, 2013|archive-date=Oktubre 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006145653/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/fogofwar/archive/post012291.htm|url-status=live}}</ref> **[[Si Harald V ng Norway]] ay naging [[hari ng Norway]] pagkatapos ng pagkamatay ng kanyang ama, si [[Olav V]].<ref>{{Banggitin ang web|title=Harald V {{!}} Talambuhay at mga Katotohanan|url=https://www.britannica.com/biography/Harald-V|access-date=2021-06-12|website=Encyclopædia Britannica|archive-date=Setyembre 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910205016/https://www.britannica.com/biography/Harald-V|url-status=live}}</ref> * [[Enero 18]] – Nagsara ang [[Eastern Air Lines]] pagkatapos ng 62 taon ng operasyon, dahil sa mga problemang pinansyal. Kalaunan noong Disyembre 4, itinigil ng [[Pan American World Airways]] ang operasyon nito.<ref>{{Cite web|last=Bearak|first=Barry|date=Enero 20, 1991|title=Ang Araw Pagkatapos ng Eastern Folds: Maraming Pasahero ang Naiwan sa Eroplano : Paglalakbay: Ang ilan ay kumokonekta sa ibang mga carrier, ang ilan ay naiiwan sa standby status. Sa wakas ay binawian ng buhay ang 62-taong-gulang na airline dahil sa ilang mga karamdaman.|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-01-20-mn-895-story.html|access-date=Agosto 18, 2020|website=Los Angeles Times|archive-date=Agosto 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830184945/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-01-20-mn-895-story.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Airways|date=Disyembre 4, 2016|title=Disyembre 4, 1991: Ang Huling "Clipper" Flight|url=https://airwaysmag.com/airchive/the-last-clipper-flight/|access-date=Agosto 18, 2020|website=Airways Magazine|archive-date=Agosto 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830192338/https://airwaysmag.com/airchive/the-last-clipper-flight/|url-status=dead}}</ref> * [[Enero 22]] – Digmaang Golpo: Ang patrolya ng [[Hukbong Britanya]] [[Special Air Service|SAS]], [[Bravo Two Zero]], ay ipinadala sa Iraq.<ref>{{Cite web|title=Ang Mga Operasyon ng SAS {{!}} Digmaang Golpo {{!}} Maliit na Digmaang Golpo ng Britanya Mga Digmaan|url=https://britains-smallwars.com/campaigns/gulf-war/page.php?art_url=gulf-sas|access-date=Nobyembre 20, 2024|website=britains-smallwars.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722141527/https://britains-smallwars.com/campaigns/gulf-war/page.php?art_url=gulf-sas|archive-date=Hulyo 22, 2024}}</ref> * [[Enero 24]] – Pumirma ang [[pamahalaan ng Papua New Guinea]] ng isang kasunduang pangkapayapaan kasama ang [[Bougainville Revolutionary Army|mga pinuno ng separatista]] mula sa [[Bougainville Island]], na nagtatapos sa [[Digmaang Sibil ng Bougainville|labanan]] na nagpatuloy simula pa noong [[1988]].<ref>{{cite book|last=Woodbury|first=Jo|title=Ang Reperendum sa Kalayaan ng Bougainville: Pagtatasa sa mga Panganib at Hamon Bago, Habang at Pagkatapos ng Reperendum|url=http://www.defence.gov.au/ADC/Publications/IndoPac/Woodbury%20paper%20(IPSD%20version).pdf|series=Indo-Pacific Strategy Papers|date=Enero 2015|publisher=Centre for Defence and Strategic Studies (CDSS), Australian Defence College|location=Canberra|page=7|access-date=Marso 13, 2021|archive-date=Oktubre 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029183001/http://www.defence.gov.au/ADC/Publications/IndoPac/Woodbury%20paper%20%28IPSD%20version%29.pdf|url-status=live}}</ref> * [[Enero 26]] – Napatalsik si [[Pangulo ng Somalia|Pangulo]] [[Siad Barre]], at pumasok si [[Somali Democratic Republic|Somalia]] sa isang [[digmaang sibil ng Somalia|digmaang sibil]]. Pagkalipas ng tatlong araw, si [[Ali Mahdi Muhammad]] ay pinasinayaan bilang susunod na pangulo.<ref>{{Cite web|title=Mohamed Siad Barre {{!}} pangulo ng Somalia|url=https://www.britannica.com/biography/Mohamed-Siad-Barre|access-date=2021-06-12|website=Encyclopædia Britannica|archive-date=Disyembre 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226092942/https://www.britannica.com/biography/Mohamed-Siad-Barre|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=Enero 29, 1991|title=Nanumpa ang Bagong Pangulo ng Somalia In|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-01-29-mn-417-story.html|access-date=2021-06-12|website=Los Angeles Times|archive-date=Hunyo 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613002027/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-01-29-mn-417-story.html|url-status=live}}</ref> * [[Enero 29]] ** Sa [[South Africa]], sina [[Nelson Mandela]] ng [[African National Congress]] at [[Mangosuthu Buthelezi]] ng [[Inkatha Freedom Party]] ay sumasang-ayon na wakasan ang karahasan sa pagitan ng dalawang organisasyon.<ref>{{Banggitin web|url=https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/cis/omalley/OMalleyWeb/03lv02039/04lv02040/05lv02042.htm|title=1991|access-date=Pebrero 2, 2021|website=omalley.nelsonmandateorg=July. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614095018/https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/cis/omalley/OMalleyWeb/03lv02039/04lv02040/05lv02042.htm>live{101}{101} balita|last=Noble|first=Kenneth B.|petsa=Setyembre 15, 1991|title=Dalawang Grupong Itim at Pretoria Pumirma ng Kasunduan sa Kapayapaan|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1991/09/15/world/two-black-groups-and-pretoria-sign-peace-agreement.html|access-date=Pebrero 2, 2021|issn=0362-4331|archive-date=Pebrero 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206223956/https://www.nytimes.com/1991/09/15/world/two-black-groups-and-pretoria-sign-peace-agreement.html|url-status=live}}</ref> ** Digmaang Golpo: Ang unang pangunahing labanan sa lupa sa digmaan, ang [[Labanan sa Khafji]], ay nagsimula. Ang labanan ay tatagal hanggang Pebrero 1.<ref>{{cite web|url=http://www.airforcemag.com/MagazineArchive/Pages/2014/February%202014/0214reversal.aspx|title=AirLand Reversal|last=Lambeth|first=Benjamin S.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219160549/http://www.airforcemag.com/MagazineArchive/Pages/2014/February%202014/0214reversal.aspx|archive-date=Pebrero 19, 2014|url-status=dead|website=Airforcemag.com|date=Pebrero 1, 2014}}</ref> === Pebrero === * [[Pebrero 1]] ** Bumangga ang [[USAir Flight 1493]] sa isang [[SkyWest Airlines]] [[Fairchild Swearingen Metroliner|Fairchild Metroliner]] sa [[Los Angeles International Airport]], na ikinamatay ng 34 katao.<ref>{{cite book|author=Estados Unidos. National Transportation Safety Board|title=Ulat ng Aksidente sa Sasakyang Panghimpapawid|url=https://books.google.com/books?id=YfY5AQAAMAAJ&pg=PA107|year=1995|publisher=U.S. Gobyerno|pages=107|access-date=Oktubre 8, 2020|archive-date=Disyembre 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207103558/https://books.google.com/books?id=YfY5AQAAMAAJ&pg=PA107#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> ** Isang 6.4 {{M|b|link=y}} [[1991 Hindu Kush earthquake|Hindu Kush earthquake]] ang nagdulot ng matinding pinsala sa [[Wakhan Corridor|hilagang-silangang Afghanistan]], na nag-iwan ng 848 patay at 200 sugatan.<ref>{{Cite news|title=Afghanistan/Pakistan Lindol Pebrero 1991 UNDRO Mga Ulat sa Sitwasyon 1 – 6 – Afghanistan|url=https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghanistan-earthquake-feb-1991-undro-situation-reports-1-6|access-date=2021-06-12|publisher=ReliefWeb|archive-date=Hunyo 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613002020/https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghanistan-earthquake-feb-1991-undro-situation-reports-1-6|url-status=live}}</ref><ref name="NGDC_EQ_list">{{cite web|title=66 Mga Makabuluhang Lindol kung saan ang Bansa = AFGHANISTAN|url=https://www.ngdc.noaa.gov/hazel/view/hazards/earthquake/event-data?country=AFGHANISTAN|last=National Geophysical Data Center / World Data Service (NGDC/WDS): NCEI/WDS Global Significant Earthquake Database. NOAA National Centers for Environmental Information|year=1972|publisher=NOAA National Centers for Environmental Information|doi=10.7289/V5TD9V7K}}</ref> * [[Pebrero 6]] – Isang [[Boeing KC-135 Stratotanker|Boeing KC-135E Stratotanker]] ang sangkot sa [[aksidente ng Boeing KC-135 noong Digmaang Golpo noong 1991|isang aksidente]] sa ibabaw ng Saudi Arabia nang humiwalay ang dalawang makina sa kaliwang pakpak mula sa sasakyang panghimpapawid. Nagawa ng mga piloto na magsagawa ng emergency landing na nagligtas sa lahat ng apat na tripulante na nakasakay. Kalaunan ay inayos ang sasakyang panghimpapawid at ibinalik sa serbisyo. * [[Pebrero 7]] **Kudeta sa Haiti noong 1991: Nanumpa sa pwesto ang unang pangulo ng [[Haiti]] na inihalal sa demokratikong paraan, si [[Jean-Bertrand Aristide]].<ref>{{cite book|first=Joseph|last=Whitaker|title=Isang Almanak para sa Taon ng Ating Panginoon ...|url=https://books.google.com/books?id=jQ8wAAAAMAAJ|year=1994|publisher=J. Whitaker|page=900|access-date=Oktubre 8, 2020|archive-date=Disyembre 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207103715/https://books.google.com/books?id=jQ8wAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> Siya ay [[1991 Haitian coup d'état|pinatalsik noong Setyembre 30]] at kalaunan ay [[Operation Uphold Democracy|ibinalik noong 1994]]. Bilang tugon sa kudeta at sa pagsisikap na hikayatin ang mga pinuno ng kudeta na [[Politics of Haiti|ibalik ang demokrasya]], pinalawak ng [[U.S.]] ang [[relasyon ng Haiti–Estados Unidos|mga parusa sa kalakalan sa Haiti]] upang maisama ang lahat ng mga kalakal maliban sa pagkain at gamot noong Oktubre 29. ** Ang [[Provisional Irish Republican Army]] ay naglunsad ng [[Downing Street mortar attack|mortar attack sa 10 Downing Street]] sa London habang nasa isang [[Cabinet (government)|pulong ng gabinete]].<ref>{{Cite news|last1=Whitney|first1=Craig R.|date=Pebrero 8, 1991|title=I.R.A. Sinalakay ang 10 Downing Street Gamit ang Sunog sa Mortar habang Nagpupulong ang Gabinete|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1991/02/08/world/ira-attacks-10-downing-street-with-mortar-fire-as-cabinet-meets.html|access-date=2021-06-12|issn=0362-4331|archive-date=Mayo 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511123919/https://www.nytimes.com/1991/02/08/world/ira-attacks-10-downing-street-with-mortar-fire-as-cabinet-meets.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Banggitin ang web|date=Pebrero 7, 1991|title=Terorismo sa 10 Downing St.: Punong Ministro at Gabinete ng Digmaan, Hindi Nasaktan sa Pag-atake ng IRA gamit ang Mortar|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-02-07-mn-1272-story.html|access-date=2021-06-12|website=Los Angeles Times|archive-date=Oktubre 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015202231/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-02-07-mn-1272-story.html|url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 11]] – Ang [[Unrepresented Nations and Peoples Organization]] (UNPO) ay nabuo sa [[The Hague]], Netherlands.<ref>{{cite book|author=Unrepresented Nations and Peoples Organisasyon|title=Hindi Kinakatawan na Organisasyon ng mga Bansa at Tao: yearbook|url=https://books.google.com/books?id=7GhbDxIUkIIC&pg=PA4|year=1997|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=90-411-0439-9|pages=4|access-date=Oktubre 8, 2020|archive-date=Disyembre 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207101359/https://books.google.com/books?id=7GhbDxIUkIIC&pg=PA4#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 13]] – Digmaang Golpo: Dalawang laser-guided "smart bombs" [[Pagbomba sa silungan ng Amiriyah|sumiba sa isang underground bunker sa Baghdad]], na ikinamatay ng daan-daang Iraqi. Inaangkin ng [[US military intelligence]] na ito ay isang pasilidad militar habang kinikilala ito ng mga opisyal ng Iraq bilang isang [[blast shelter|bomb shelter]].<ref>{{Cite news|last=Stanley|first=Alessandra|date=Pebrero 14, 1991|title=Digmaan sa Golpo: Ang Pangkalahatang-ideya; Sinabi ng Iraq na pinatay ng U.S. ang daan-daang sibilyan sa isang silungan, ngunit tinawag ito ng mga alyado na military post|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1991/02/14/world/war-gulf-overview-iraq-says-us-killed-hundreds-civilians-shelter-but-allies-call.html|access-date=2021-06-12|issn=0362-4331|archive-date=Agosto 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803160347/https://www.nytimes.com/1991/02/14/world/war-gulf-overview-iraq-says-us-killed-hundreds-civilians-shelter-but-allies-call.html|url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 15]] – Ang [[Visegrád Group]], na nagtatatag ng kooperasyon upang sumulong patungo sa [[ekonomiya ng malayang pamilihan|mga sistemang malayang pamilihan]], ay itinatag ng mga pinuno ng [[Czechoslovakia]], [[Hungary]], at [[Poland]].<ref>{{cite book|title=RFE/RL Research Report|url=https://books.google.com/books?id=a35pAAAAMAAJ|year=1993|publisher=RFE/RL, Incorporated|page=19|access-date=Oktubre 8, 2020|archive-date=Disyembre 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207101319/https://books.google.com/books?id=a35pAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 18]] – Sumabog ang [[Provisional Irish Republican Army]] [[Mga pambobomba sa mga istasyon ng Paddington at Victoria|mga bomba noong madaling araw]], sa parehong [[Istasyon ng Paddington sa London|Istasyon ng Paddington]] at [[Istasyon ng Victoria sa London|Istasyon ng Victoria]], sa London.<ref>{{Banggitin ang balita|last1=Schmidt|first1=William E.|petsa=Pebrero 19, 1991|title=2 Mga Terminal ng Tren sa Sentral London, Tinamaan ng I.R.A. Mga Bomba|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1991/02/19/world/2-rail-terminals-in-central-london-hit-by-ira-bombs.html|access-date=2021-06-12|issn=0362-4331|archive-date=Hunyo 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613002020/https://www.nytimes.com/1991/02/19/world/2-rail-terminals-in-central-london-hit-by-ira-bombs.html|url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 20]] ** [[Pangulo ng Albania]] [[Ramiz Alia]] ay nagtanggal sa pamahalaan ni [[Punong Ministro ng Albania|Punong Ministro]] [[Adil Çarçani]] at hinirang si [[Fatos Nano]] bilang susunod na punong ministro sa pagsisikap na pigilan ang [[Pagbagsak ng komunismo sa Albania|mga protesta laban sa demokrasya]].<ref>{{Cite web|title=13. Albania (1913–kasalukuyan)|url=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/europerussiacentral-asia-region/albania-1913-present/|access-date=2021-06-12|website=uca.edu|archive-date=Disyembre 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203005307/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/europerussiacentral-asia-region/albania-1913-present/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Banggitin ang web|title=Adil Carcani, punong ministro ng Albania'|url=https://apnews.com/article/0527b66ce4005c2d7cafcb2dc11203e6|date=Oktubre 15, 1997|access-date=Hunyo 12, 2021|work=Associated Press News|agency=Associated Press|archive-date=Hunyo 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613002020/https://apnews.com/article/0527b66ce4005c2d7cafcb2dc11203e6|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Binder|first1=David|date=Pebrero 23, 1991|title=Itinalaga ng Albanian ang Gabinete sa Gitna ng Kaguluhan|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1991/02/23/world/albanian-names-cabinet-amid-unrest.html|access-date=2021-06-12|issn=0362-4331|archive-date=Hunyo 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613002021/https://www.nytimes.com/1991/02/23/world/albanian-names-cabinet-amid-unrest.html|url-status=live}}</ref> ** [[Python (wikang pangprograma)|Python]], isang [[wikang pangprograma]] na nilikha ni [[Guido van Rossum]], ay inilabas na.<ref name="alt-sources-history">{{cite web |url=https://www.tuhs.org/Usenet/alt.sources/1991-February/001749.html |title=Python 0.9.1 bahagi 01/21 |publisher=alt.sources archives |access-date=2021-08-11 |archive-date=11 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811171015/https://www.tuhs.org/Usenet/alt.sources/1991-February/001749.html |url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 22]] – Digmaang Golpo: [[Unayan ng Iraq–Russia|Tinanggap ng Iraq ang isang kasunduan sa pagtigil ng putukan na iminungkahi ng Sobyet]]. Tinanggihan ng U.S. ang kasunduan, sa halip ay sinabi na ang mga umaatras na puwersa ng Iraq ay hindi aatakehin kung aalis sila sa Kuwait sa loob ng 24 na oras. * [[Pebrero 23]] – Sa [[Thailand]], pinatalsik ni Heneral [[Sunthorn Kongsompong]] ang Punong Ministro [[Chatichai Choonhavan]] sa isang [[National Peace Keeping Council|walang-dugong kudeta]].<ref>{{Cite web|last=Wallace|first=Charles P.|date=Pebrero 25, 1991|title=Plano ng mga Pinuno ng Kudeta sa Thailand ang mga Halalan sa Loob ng Anim na Buwan : Pag-agaw-kapangyarihan: Sinasabi rin ng junta militar na nais nitong amyendahan ang konstitusyon. Hindi alam ang kinaroroonan ng pinatalsik na punong ministro.|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-02-25-mn-1472-story.html|access-date=2021-06-12|website=Los Angeles Times|archive-date=Hulyo 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723144402/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-02-25-mn-1472-story.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Banggitin ang balita|last=Pace|first=Eric|date=Agosto 7, 1999|title=Sunthorn Kongsompong, 68; Pinangunahan ng Heneral ng Thailand ang Kudeta noong 1991|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1999/08/07/world/sunthorn-kongsompong-68-thai-general-led-1991-coup.html|access-date=2021-06-12|issn=0362-4331|archive-date=Oktubre 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029192801/https://www.nytimes.com/1999/08/07/world/sunthorn-kongsompong-68-thai-general-led-1991-coup.html|url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 24]] – Digmaang Golpo: Alas-4 ng umaga, lokal na oras, tinawid ng mga tropang nasa lupa ang [[neutral zone ng Saudi–Kuwait|Saudi hangganan ng Arabia]] at pumasok sa Kuwait, kaya nagsimula ang ground phase ng digmaan.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Alan|title=Operation Desert Storm: 25 Taon Mula noong Unang Digmaang Golpo – The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/photo/2016/01/operation-desert-storm-25-years-since-the-first-gulf-war/424191/|access-date=Pebrero 2, 2021|website=The Atlantic|archive-date=Hunyo 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606114115/https://www.theatlantic.com/photo/2016/01/operation-desert-storm-25-years-since-the-first-gulf-war/424191/|url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 25]] – Digmaang Golpo: Bahagi ng isang Iraqi [[Scud missile]] ang tumama sa isang kuwartel ng militar ng Amerika sa [[Dhahran]], Saudi Arabia, na ikinamatay ng 29 na sundalong Amerikano at ikinasugat ng 99 pa. Ito ang pinakamapangwasak na pag-atake sa mga puwersa ng Estados Unidos noong panahon ng digmaan.<ref name="iraqwatch.org">{{cite web|title=DOD: Papel ng Impormasyon - Mga Scud Ballistic Missiles ng Iraq|url=http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|access-date=Marso 18, 2010|publisher=Iraqwatch.org|archive-date=Mayo 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Timeline ng Golpo ng Persia Digmaan|url=https://www.britannica.com/list/persian-gulf-war-timeline|access-date=2021-06-12|website=Encyclopædia Britannica|archive-date=Mayo 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527140803/https://www.britannica.com/list/persian-gulf-war-timeline|url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 26]] – Digmaang Golpo: Sa [[Telekomunikasyon sa Iraq|radyo ng Baghdad]], inanunsyo ng pinuno ng Iraq na si [[Saddam Hussein]] ang pag-atras ng mga tropang Iraqi mula sa Kuwait. Nagpaputok ang mga sundalong Iraqi ng [[mga sinunog na langis ng Kuwait|mga minahan ng langis ng Kuwait]] habang sila ay umaatras; Ang sunog ay tumagal hanggang Nobyembre 7.<ref>{{Banggitin ang balita|last=Boustany|first=Nora|date=Pebrero 27, 1991|title=Sinabi ni Saddam sa mga Iraqi ang Pag-atras Ngunit Inaangkin ang "Dignified" na Tagumpay|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1991/02/27/saddam-tells-iraqis-of-pullout-but-claims-dignified-victory/76eedd4f-50a2-48f7-860a-43388a08e5d3/|access-date=Hunyo 12, 2021|newspaper=The Washington Post|archive-date=Marso 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307013405/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1991/02/27/saddam-tells-iraqis-of-pullout-but-claims-dignified-victory/76eedd4f-50a2-48f7-860a-43388a08e5d3/|url-status=live}}</ref><ref>{{Banggitin ang web|title=Digmaan sa Golpo ng Persia {{!}} Kahulugan, Buod, Kasaysayan, Mga Petsa, Mga Naglaban, at Katotohanan|url=https://www.britannica.com/event/Persian-Gulf-War|access-date=2021-06-12|website=Encyclopædia Britannica|archive-date=Hunyo 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602182044/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/452778/Persian-Gulf-War|url-status=live}}</ref> * [[Pebrero 27]] ** Digmaang Golpo: [[Pangulo ng Estados Unidos|Panguluhan ng Estados Unidos]] [[George H. W. Bush|Bush]] ay nagdeklara ng tagumpay laban sa Iraq at nag-utos ng tigil-putukan. Ang mga tropang Amerikano [[Operation Phase Echo|nagsimulang umalis]] sa [[Golpo ng Persia]] noong Marso 10.<ref name=":0" /> ** Sa [[Pangkalahatang halalan sa Bangladesh noong 1991|Pangkalahatang halalan sa Bangladesh]], ang [[Partido Nasyonalista ng Bangladesh]] ay nanalo ng 139 sa 300 puwesto sa [[Jatiyo Sangshad]], na nanguna sa pinuno ng BNP na si [[Khaleda Zia]] na maging [[punong ministro ng Bangladesh]] noong Marso 19.<ref>{{Banggitin ang web|title=BANGLADESH: mga halalan sa parlamento Jatiya Sangsad, 1991|url=http://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/2023_91.htm|access-date=2021-06-12|website=archive.ipu.org|archive-date=Agosto 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806213441/http://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/2023_91.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Banggitin ang balita|last1=Crossette|first1=Barbara|petsa=Marso 1, 1991|title=Nanalo sa Boto sa Bangladesh ang Balo ng Heneral|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1991/03/01/world/general-s-widow-wins-bangladesh-vote.html|access-date=2021-06-12|issn=0362-4331|archive-date=Oktubre 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029101013/https://www.nytimes.com/1991/03/01/world/general-s-widow-wins-bangladesh-vote.html|url-status=live}}</ref> ==Kapanganakan== [[File:Emma Roberts @ Denim Habit Store Opening.jpg|thumb|right|120px|[[Emma Roberts]]]] [[File:Ed Sheeran (8508821340).jpg|thumb|right|120px|[[Ed Sheeran]]]] * [[Pebrero 10]] – [[Emma Roberts]], Amerikanang aktres at mang-aawit * [[Pebrero 17]] - [[Ed Sheeran]], [[Gran Britanya|Britong]] Mangaawit [[File:Jamie Lynn Spears.jpg|thumb|right|120px|[[Jamie Lynn Spears]]]] * [[Abril 4]] – [[Jamie Lynn Spears]], Amerikanang mang-aawit at aktres * Abril 21 - [[Jennifer Braun]], mang-aawit ng Aleman [[File:2019_Lena_-_by_2eight_-_DSC4476.jpg|thumb|right|120px|[[Lena Meyer-Landrut]]]] * [[Mayo 17]] - [[Iñigo Martínez]], putbolista [[Espanyol]] * [[Mayo 19]] - [[Jordan Pruitt]], Amerikanang mang-aawit * [[Lena Meyer-Landrut]], Alemanyang Mang-aawit [[Eurovision Song Contest]] 2010 winner [[File:Emily Bett Rickards PaleyFest 2015 (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Emily Bett Rickards]]]] [[File:Filipa Azevedo @ press conference during Eurovision Song Contest 2010.jpg|thumb|right|120px|[[Filipa Azevedo]]]] * * [[Hulyo 24]] &ndash; [[Emily Bett Rickards]], [[Canadian]] aktres (''Felicity Smoak ng Tv Series na Arrow'') * [[Hulyo 31]] - [[Filipa Azevedo]], Portuges na mang-aawit [[File:Farid Mammadov, ESC2013 press conference.jpg|thumb|right|120px|[[Farid Mammadov]]]] * [[Agosto 30]] – [[Farid Mammadov]], mang-aawit mula Azerbaijan, [[Eurovision Song Contest 2013]] runner-up * Setyembre 15 - [[Alex Florea]], mang-aawit na taga-Romania * Setyembre 16 - [[Marlon Teixeira]], modelo ng Brazil * [[Setyembre 17]] ** [[Isang Byeong-hun]], golp ng Korea ** [[Minako Kotobuki]], aktres at mang-aawit ng Hapon ** [[Mena Massoud]], artista ng Canada ** [[Sanne Wevers]], gymnast Dutch [[File:Lali_Esposito_en_EDM_Radio_2.png|thumbnail|120px|[[Lali Espósito]]]] * Oktubre 7 ** Nicole Jung, mang-aawit ng Koreano-Amerikano ** Lay Zhang, Chinese singer-songwriter, record produser, dancer, at artista * Oktubre 10 ** Michael Carter-Williams, Amerikanong manlalaro ng basketball ** Gabriella Cilmi, mang-aawit na manunulat ng kanta sa Australia ** [[Lali Espósito]], artista ng Argentina, mang-aawit, mananayaw, at modelo ** Mariana Pajón, siklista ng Colombia ** Xherdan Shaqiri, putbolista ng Switzerland * Oktubre 13 - Diego Domínguez, aktor at mang-aawit sa Espanya * Oktubre 16 ** Phan Thi Ha Thanh, Vietnamese masining na gymnast ** Miori Takimoto, Japanese artista ** [[Jedward]], Irish pop duo * Oktubre 17 - Brenda Asnicar, artista at mang-aawit ng Argentina * Oktubre 18 - Tyler Posey, Amerikanong artista at musikero * Oktubre 20 - Zulfahmi Khairuddin, Malaysian motocycle racer * Oktubre 21 - Artur Aleksanyan, mambubuno ng Armenian Greco-Roman * Oktubre 22 - [[Tatiana Martínez]], aktres ng Mexico * Oktubre 23 ** [[Emil Forsberg]], footballer ng Sweden ** [[Princess Mako ng Akishino]], prinsesa ng Hapon * Oktubre 26 - [[Amala Paul]], artista sa pelikula ng India * [[Oktubre 30]] ** [[Artemi Panarin]], player ng hockey ng Russia ** [[Tomáš Satoranský]], player ng basketball sa Czech [[File:Shailene_Woodley_March_18,_2014 (cropped).jpg|120px|thumb|[[Shailene Woodley]]]] * Nobyembre 15 - [[Shailene Woodley]], artista ng Amerikano, tagagawa, at aktibista * Nobyembre 16 - [[Tomomi Kasai]], Japanese singer * Nobyembre 20 - [[Kim Se-yong]], mang-aawit at aktor ng South Korea == Kamatayan == * Nobyembre 24 &ndash; [[Freddie Mercury]], Mangaawit at Vocalista ng [[Queen]] (ipinanganak 1946) == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1991|*]] 7vhxcmv4jveo598g564jm50f2hhph5p 1992 0 4950 2241667 2212295 2026-11-11T14:17:14Z Ivan P. Clarin 84769 2241667 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1992.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1992''' ay isang [[bisiyestong taon]] na [[Bisiyestong taon na nagsisimula sa Miyerkoles|nagsisimula sa Miyerkoles]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == ===Enero=== * [[Enero 2]] – Nabasag ang tailings dam sa Number Two tailings storage facility ng minahan ng Padcal ng Philex Mining Corporation sa Lalawigan ng [[Benguet]], na naglabas ng 80 milyong metro kubiko ng effluent, marahil ang pinakamalaking tailing na spill sa kasaysayan.<ref name=agham_harvey /> * [[Enero 7]] – Inaresto ang dating Unang Ginang [[Imelda Marcos]] at kalaunan ay pinalaya sa mga kaso hinggil sa kanyang mga account sa [[Switzerland]]. * [[Enero 15]] – [[Pag-asa (agila)|Pag-asa]] ay napisa sa [[Davao City]] na naging unang agila ng Pilipinas na matagumpay na naparami at napisa sa pagkabihag. ===Pebrero=== * [[Pebrero 1]] – Nakipagkita ang Pangulo ng Estados Unidos na si [[George H. W. Bush|George Bush]] sa Pangulo ng Russia na si [[Boris Yeltsin]] sa [[Camp David]], kung saan pormal nilang idineklara na tapos na ang [[Cold War]].<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1992/02/02/world/bush-and-yeltsin-declare-formal-end-to-cold-war-agree-to-exchange-visits.html|title=Pormal na idineklara nina Bush at Yeltsin ang pagtatapos ng Cold War|date=Pebrero 2, 1992|website=The New York Times|author=Michael Wines|access-date=Pebrero 15, 2022}}</ref> * [[Pebrero 3]] – Pangulo ng Estado ng Timog Aprika [[F.W. Sina de Klerk]] ​​at [[Nelson Mandela]], pinuno ng [[African National Congress]], ay magkasamang ginawaran ng [[Felix Houphouet-Boigny Peace Prize]] sa punong-tanggapan ng [[UNESCO]] sa Paris. * [[Pebrero 4]] – Sa [[Venezuela]], pinangunahan ni [[Hugo Chávez]] ang [[1992 Venezuelan coup d'état attempt|isang hindi matagumpay na tangkang kudeta]] laban sa Pangulo ng Venezuela na [[Carlos Andrés Pérez]].<ref>[[BBC]], Huwebes, 5 Disyembre 2002, 21:30 GMT, Profile: Hugo Chavez, http://news.bbc.co.uk/2/hi/1925236.stm [https://news.bbc.co.uk/1/hi/1925236.stm]</ref> * [[Pebrero 6]] – Ipinagdiriwang ni Reyna [[Elizabeth II]] ng United Kingdom at iba pang [[Commonwealth realm]] ang kanyang [[Ruby Jubilee ni Elizabeth II|Ruby Jubilee]], na minarkahan ang 40 taon mula nang siya ay umupo sa mga trono ng [[United Kingdom]], [[Canada]], [[Australia]] at [[Bago Zealand]].<ref>{{Banggitin ang web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1842&dat=19930603&id=BdUdAAAAIBAJ&sjid=a8cEAAAAAIBAJ&pg=4337,242916|title=Times Daily - Paghahanap sa Google News Archive|website=news.google.com}}</ref> * [[Pebrero 7]] – Nilagdaan ang [[Kasunduan sa Maastricht]], na nagtatag ng [[Unyong Europeo]].<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga kasunduan sa pagtatatag |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements_en |access-date=2022-02-05 |website=Unyong Europeo}}</ref> * [[Pebrero 8]] – Ang seremonya ng pagbubukas para sa [[Taglamig ng 1992 Ang Olympics]] ay ginaganap sa [[Albertville]], France.<ref>{{cite book|title=The World Factbook|url=https://books.google.com/books?id=JkQfwA30aY4C&pg=PA406|year=1992|publisher=Central Intelligence Agency|pages=406}}</ref> * [[Pebrero 9]] – [[Digmaang Sibil ng Algeria]]: Nagdeklara ang pamahalaan ng [[Algeria]] ng [[state of emergency]] at sinimulan ang isang pagsugpo sa [[Islamic Salvation Front]].<ref name="Committee1991">{{cite book|author=United Nations. Komite ng Karapatang Pantao|title=Opisyal na mga Rekord ng Komite ng Karapatang Pantao|url=https://books.google.com/books?id=UAaK5jvA0pgC|year=1991|publisher=United Nations|pages=162–168}}</ref> * [[Pebrero 14]] – Tinatanggihan ng [[Ukraine]] at apat na iba pang bansa sa [[Commonwealth of Independent States]] ang panukala ng Russia na mapanatili ang pinag-isang armadong pwersa. Inihayag ng Ukraine, [[Moldova]] at [[Azerbaijan]] na itutuloy nila ang mga plano na lumikha ng sarili nilang mga puwersang militar. * [[Pebrero 15]] – Hindi bababa sa 41 ang namatay at 24 ang nasugatan nang tambangan ng mga gerilya ng [[New People's Army]] ang isang malaking kumpanya ng tropa ng hukbo sa [[Marihatag]], [[Surigao del Sur]].<ref>''[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1992/02/26/philippine-rebels-show-violent-signs-of-life/f3c506d9-f142-4955-91b9-aa668e3233e7/ "The Washington Rebels" Post]]. Pebrero 26, 1994. Nakuha noong 04-29-2021.</ref> * [[Pebrero 16]] – Sa [[Lebanon]], pinaslang ng mga helicopter gunship ng [[Israel Defense Forces|Israeli]] si [[Abbas al-Musawi]], ang pinuno ng [[Hezbollah]], at ang kanyang anak, bilang paghihiganti sa isang pagsalakay noong Pebrero 14 na pumatay sa tatlong sundalong Israeli. * [[Pebrero 18]] – [[Krisis sa disarmament sa Iraq]]: Idinetalye ng Executive Chairman ng [[UNSCOM]] ang pagtanggi ng [[Ba'athist Iraq|Iraq]] na sumunod sa mga resolusyon sa disarmament ng UN Security Council. * [[Pebrero 21]] – Inaprubahan ng [[United Nations Security Council]] ang [[United Nations Security Council Resolution 743|Resolution 743]] upang magpadala ng isang [[UNPROFOR]] na puwersang tagapamayapa sa [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]]. * [[Pebrero 25]]–[[Pebrero 26|26]] – 613 sibilyan [[Mga Azerbaijani|Mga Azerbaijani]] ang [[Khojaly Massacre|pinaslang sa Khojaly]].<ref>{{cite magazine |last=Smolowe |first=Jill |url=http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,975096,00.html |title=TIME Magazine – Trahedya ng Pagpaslang sa Khojaly |magazine=Time |date=16 Marso 1992 |access-date=28 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050228104647/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,975096,00.html |archive-date=28 Pebrero 2005 }}</ref> * [[Pebrero 26]] – Ang [[Korte Suprema ng Ireland]] [[X Case|nagpasya]] na ang isang 14-taong-gulang na biktima ng panggagahasa ay maaaring maglakbay patungong United Kingdom upang magpalaglag. * [[Pebrero 28]] – Ang pagmamay-ari ng bayan ng daungan ng [[Walvis Bay]] ay inilipat mula sa South Africa patungong [[Namibia]]. ===Marso=== * [[Marso 1]] – Ang mga unang biktima ng Digmaang Bosnian ay ang ama ng isang lalaking ikakasal na Serb at isang paring Ortodokso sa [[pag-atake sa kasal sa Sarajevo|isang pamamaril sa Sarajevo]].<ref>{{cite web|title=Timeline ng Digmaan sa Bosnia|url=http://cranepsych.com/Travel/Bosnia/War_Timeline.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619213617/http://cranepsych.com/Travel/Bosnia/War_Timeline.html|archive-date=Hunyo 19, 2009|url-status=dead|access-date=Hunyo 23, 2009}}</ref> Sa [[1992 Bosnian independence referendum|Bosnian independence referendum]], na ginanap mula Pebrero 29 hanggang Marso 1 at niboykot ng [[Bosnian Serbs]], ang karamihan sa Bumoto ang mga komunidad ng [[Bosniak|Bosniak]] at [[Bosnian Croat]] para sa kalayaan ng [[Bosnia-Herzegovina]]. * [[Marso 2]] – Sa [[Dubăsari]], Moldova, ang tumitinding tensyon ay nauwi sa lantaran na labanan at ang simula ng [[Digmaang Transnistria]]. * [[Marso 4]] – Ipinagbawal ng Korte Suprema ng Algeria ang [[Islamic Salvation Front]], na nakahanda nang makuha ang kontrol sa [[Parlamento ng Algeria]] sa mga runoff na halalan. * [[Marso 10]] – Limang mag-aaral ng [[Polytechnic University of the Philippines|PUP]] ang natagpuang lumulutang sa [[Pasig River]] matapos ang alitan sa isang laro ng basketball na kinasasangkutan ng mga miyembro ng [[Iglesia ni Cristo|INC]].<ref>{{Cite web|last=J.|first=Davide|date=August20LE28| ABELLA|url=https://www.digest.ph/decisions/people-vs-abella-4|url-status=live|access-date=May 14, 2021|website=Digest {{!}} Pinadali ng Batas ng Pilipinas - Mga Desisyon, Batas, Case Digest, Reviewer, Bar Exams, Legal Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120122137/https://www.digest.ph/decisions/people-vs-abella-4 |archive-date=January 20, 2021 }}</ref> * [[Marso 12]] – Ang [[Mauritius]] ay naging isang [[republika]] habang nananatiling miyembro ng [[Commonwealth of Nations]]. * [[Marso 13]] – Ang 6.7 {{M|w|link=y}} [[1992 Erzincan na lindol|Erzincan na lindol]] ay nakaapekto sa silangang [[Turkey]] na may pinakamataas na [[Mercalli intensity scale|Mercalli intensity]] na VIII (''Matindi''), na ikinamatay ng 498–652 at ikinasugat ng humigit-kumulang 2,000. * [[Marso 18]] – [[1992 South African apartheid referendum|boto pabor sa mga repormang pampulitika]] ng [[White South African]] na magtatapos sa rehimeng [[apartheid]] at lilikha ng isang pamahalaang multi-racial na nagbabahagi ng kapangyarihan.<ref>{{cite news| url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/18/newsid_2524000/2524695.stm | publisher=BBC News | title=1992: Bumoto ang Timog Aprika para sa pagbabago | date=Marso 18, 1992}}</ref> * [[Marso 22]] **Sa [[1992 halalan sa rehiyon ng Pransya|halalan sa rehiyon ng Pransya]], nanalo ang konserbatibong [[Rally for the Republic]] at ang gitnang-kanan na [[Union for French Democracy]] sa isang malaking tagumpay, na nakakuha ng 20 sa 22 metropolitan regional presidency. ** [[STS-45]]: [[Space Shuttle Atlantis|Space Shuttle ''Atlantis'']] ay lumipad mula sa [[Cape Canaveral]] dala ang mga instrumentong idinisenyo upang pag-aralan ang [[global warming]]. * [[Marso 24]] – Ang [[Kasunduan sa Bukas na Kalangitan]] ay nilagdaan sa Helsinki, Finland, upang magtatag ng isang programa ng mga walang armas na paglipad sa pagmamatyag sa ibabaw ng 34 na estadong miyembro. Ito ay nagkabisa noong Enero 1, 2002.<ref>{{cite book|title=Ang Kumperensya sa Seguridad at Kooperasyon sa Europa: Pagsusuri at mga Pangunahing Dokumento, 1972-1993|publisher=Springer Netherlands|year=1993|page=78}}</ref> * [[Marso 25]] – Inuutusan ng [[International Atomic Energy Agency]] ang [[Iraq]] na sirain ang isang industrial complex sa [[Al Atheer]] na ginagamit sa paggawa ng mga sandatang nuklear. * [[Marso 31]] – Magkakabisa ang [[Batas sa Pagpapanatili ng Pagkakaisa ng mga Relihiyon]] ng [[Singapore]].<ref>{{citation |author=Tey Tsun Hang |title=Pagbubukod ng Relihiyon sa Pulitika at Pagpapatupad ng Pagkakaisa ng mga Relihiyon – Estilo ng Singapore |url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&handle=hein.journals/sjls2008&div=8 |journal=Singapore Journal of Legal Studies |volume=2008 |pages=118–142 |year=2008 |author-link=Tey Tsun Hang}}</ref> ===Abril=== * [[Abril 5]] **Ang Asemblea ng [[Republika ng Bosnia at Herzegovina|Bosnia at Herzegovina]] (nang walang presensya ng mga delegadong pampulitika ng [[Serbs|Serb]]) ay nagpahayag ng kalayaan mula sa [[Sosyalistang Pederal na Republika ng Yugoslavia]]. ** [[Digmaang Bosnian]]: Ang mga tropang Serb, kasunod ng isang malawakang rebelyon ng mga Serb sa [[Republika ng Bosnia at Herzegovina|Bosnia at Herzegovina]] laban sa deklarasyon ng kalayaan ng Bosnia mula sa [[Sosyalistang Pederal na Republika ng Yugoslavia|Yugoslavia]], ay kinubkob ang lungsod ng [[Sarajevo]]. ** Ang Pangulo ng Peru [[Alberto Fujimori]] ay naglabas ng [[Decree Law 25418]], binuwag ang [[Kongreso ng Republika ng Peru]], nagpataw ng censorship at nagpaaresto sa mga pulitiko ng oposisyon, na nagpasimula ng [[krisis sa konstitusyon ng Peru noong 1992]]. * [[Abril 6]] – Ang [[Republika ng Ilirida]] ay ipinroklama ng mga aktibistang Macedonian na [[Albanian|Albanian]] sa [[Struga]], [[Republika ng Macedonia]].<ref>{{cite book|author=Geert-Hinrich Ahrens|title=Diplomasiya sa Gilid: Pagpigil sa Tunggalian ng mga Etniko at ng Minorities Working Group ng mga Kumperensya sa Yugoslavia|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA399|year=2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=399}}</ref> ** Ang [[Windows 3.1]] ay inilabas para sa paggawa ng [[Microsoft]]. * [[Abril 7]] – Kinikilala ng Estados Unidos ang kalayaan ng [[Slovenia]], [[Croatia]], at [[Republika ng Bosnia at Herzegovina|Bosnia at Herzegovina]]. Kinikilala rin ng [[Mga Komunidad ng Europa]] ang [[Republika ng Bosnia at Herzegovina|Bosnia at Herzegovina]]. * [[Abril 9]] **Isang hurado sa [[Miami]], Florida, ang naghatol sa dating pinuno ng Panama na si [[Manuel Noriega]] ng pagtulong sa kartel ng cocaine ng [[Colombia]].<ref>{{Banggitin ang balita| issn = 0362-4331| huling = Rohter| una = Larry| pamagat = Ang Hatol ni Noriega; Hinatulan ng Hurado ng Estados Unidos si Noriega ng Papel sa Pagtutulak ng Droga bilang Pinuno ng Panama| work = The New York Times| access-date = Setyembre 28, 2017| petsa = Abril 10, 1992| url = https://www.nytimes.com/1992/04/10/us/noriega-verdict-us-jury-convicts-noriega-drug-trafficking-role-leader-panama.html}}</ref> **Sa [[Pangkalahatang halalan sa United Kingdom noong 1992|Pangkalahatang halalan sa United Kingdom]], muntik nang mapanatili ng [[Conservative Party (UK)|Conservative Party]] na pinamumunuan ng Punong Ministro ng United Kingdom na si [[John Major]]. * [[Abril 10]] ** [[Unang Digmaang Nagorno-Karabakh]]: [[Maraga massacre]] – Hindi bababa sa 43 sibilyan [[Armenians|Armenians]] ang napatay nang ang kanilang nayon ng [[Maraga, Azerbaijan]], ay nabihag at winasak ng [[Azerbaijani Armed Forces]]. **Isang bomba ng [[Provisional Irish Republican Army]] na [[Baltic Exchange bombing|sumabog]] sa [[Baltic Exchange]] sa [[City of London]]; tatlo ang patay, 91 ang sugatan. * [[Abril 13]] – Ang 5.3 {{M|w|link=y}} [[1992 Roermond earthquake|Roermond earthquake]] ay nakaapekto sa [[Netherlands]], [[Germany]] at [[Belgium]] na may pinakamataas na [[Mercalli intensity scale|Mercalli intensity]] na VII (''Napakalakas''). * [[Abril 15]] – Pinagtibay ng [[National Assembly of Vietnam]] ang 1992 [[Constitution of the Socialist Republic of Vietnam]]. * [[Abril 16]] – Ang Pangulo ng Afghanistan [[Mohammad Najibullah]] ay pinatalsik at ikinulong ng mga rebeldeng Muslim na patungo sa [[Kabul]], na naghahanda ng entablado para sa [[digmaang sibil sa Afghanistan (1992–96)]]. * [[Abril 20]] – [[Ang Freddie Mercury Tribute Concert]], na ginanap sa [[Wembley Stadium (1923)|Wembley Stadium]], London, ay ipinalabas nang live sa telebisyon sa mahigit isang bilyong tao at nakalikom ng milyun-milyong dolyar para sa pananaliksik sa [[AIDS]]. * [[Abril 21]] – Ang pagkamatay ni [[Grand Duke Vladimir Kirillovich ng Russia]] ay nagresulta sa isang alitan sa paghalili sa pagitan ni [[Nicholas Romanov, Prinsipe ng Russia]] at ng anak na babae ni Vladimir [[Maria Vladimirovna, Grand Duchess ng Russia|Maria]] para sa pamumuno ng Imperial Family ng Russia. * [[Abril 22]] – Ang pagtagas ng gasolina sa isang imburnal ay nagdulot ng [[mga pagsabog sa Guadalajara noong 1992|isang serye ng mga pagsabog]] sa [[Guadalajara]], Mexico; 215 ang namatay, 1,500 ang nasugatan. * [[Abril 27]] – Si [[Betty Boothroyd]] ang naging unang babaeng nahalal na [[Ispiker ng House of Commons (United Kingdom)|Ispiker ng House of Commons ng United Kingdom]]. * [[Abril 28]] – Ang dalawang natitirang bumubuong republika ng dating [[Sosyalistang Pederal na Republika ng Yugoslavia]] – [[Republika ng Serbia (1992–2006)|Serbia]] at [[Republika ng Montenegro (1992–2006)|Montenegro]] – ay bumuo ng isang bagong estado, na pinangalanang [[Serbia at Montenegro|Pederal na Republika ng Yugoslavia]] (na sa [[2003]] ay naging [[Serbia at Montenegro]]), na nagwakas sa opisyal na unyon ng estado ng mga Serb, Croat, Slovene, Montenegrins, Bosniaks at Macedonian na umiral mula noong [[1918]] (maliban sa isang maikling panahon ng pananakop noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]). * [[Abril 29]] ** [[Mga kaguluhan sa Los Angeles noong 1992|Mga kaguluhan sa Los Angeles]]: Ang pagpapawalang-sala sa apat na pulis sa pagkatalo kay [[Rodney King]] sa paglilitis sa kasong kriminal ay nagdulot ng malawakang kaguluhan sa Los Angeles.<ref>{{cite book|author=GregAlan Williams|title=Isang Pagtitipon ng mga Bayani: Isang Personal na Alaala ng mga Kaguluhan sa Los Angeles|url=https://books.google.com/books?id=admPlAMT1bsC|date=Pebrero 1996|publisher=Chicago Review Press, Incorporated|isbn=978-0-89733-425-9|page=103}}</ref> Ang mga kaguluhan ay tatagal ng anim na araw na magreresulta sa 63 pagkamatay at mahigit $1 bilyong pinsala bago maibalik ng militar ang kaayusan. **Sa [[Sierra Leone]], isang grupo ng mga batang sundalo ang naglunsad ng isang kudeta militar na nagpatapon kay Pangulong [[Joseph Saidu Momoh]] sa [[Guinea]], at ang National Provisional Ruling Council (NPRC) ay itinatag kasama ang 25-taong-gulang na Kapitan [[Valentine Strasser]] bilang chairman at Pinuno ng Estado ng bansa.<ref>{{cite book|title=The World Factbook|url=https://books.google.com/books?id=OejepBlUe4kC&pg=PA306|year=1992|publisher=Central Intelligence Agency|pages=306}}</ref> * [[Abril 30]] – [[Masaker sa tulay ng Brčko]]: humigit-kumulang 100 sibilyang Croat at Bosniak ang pinasabog habang tumatawid sa tulay patawid sa [[Sava]] sa [[Brčko]], [[Bosnia at Herzegovina]]. ===Mayo=== * [[Mayo 10]] - Ang Kilalang Kristiyanong Ebanghelista sa Mundo na si Wilde E. Almeda ng [[Krusada ng Himala ni Hesus]] ay naglabas ng mga utos para sa ulan sa [[Luneta]], sa panahon ng malawakang tagtuyot. * [[Mayo 11]] – Ginanap ang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong 1992|Singkronisadong pambansa at lokal na halalan]]. * [[Mayo 25]] – Sa promosyon ng [[PepsiCo]] na ''[[Lagnat sa Numero ng Pepsi|Lagnat sa Numero]]'', ang nanalong numero na "349" ay inanunsyo na may premyong isang milyong-[[Pilipinas na piso|piso]]; gayunpaman, isang pagkakamali ang nagdulot ng mahigit 600,000 na nanalo; sumunod ang ilang marahas na insidente. Pagsapit ng sumunod na taon, humigit-kumulang 22,000 katao ang nagsampa ng mahigit limang libong kaso laban sa Pepsi, na mas marami kaysa sa mga kaso laban kina dating Pangulong [[Ferdinand Marcos]] at [[Imelda Marcos]]. Noong 2006, isang korte ang nagdesisyon pabor sa Pepsi.<ref>{{cite news|last1=Drogin|first1=Bob|title=Isiniwalat ng Pepsi-Cola ang Isang Bangungot sa Lotto – Mga Pambobomba at Banta ang Sumunod sa Paligsahan na May Napakaraming Nanalo|url=https://archive.seattletimes.com/archive/19930726/1712840/pepsi-cola-uncaps-a-lottery-nightmare|access-date=Oktubre 9, 2015|work=Los Angeles Times|publisher=Seattle Times Company|date=Hulyo 26, 1993}}</ref><ref>''[https://www.bloomberg.com/news/features/2020-08-04/the-inside-story-of-pepsi-s-philippines-bottle-contest-fiasco "Number Fever: Ang Paligsahan ng Pepsi na Naging Isang Nakamamatay na Bagay"]'' [[Bloomberg Businessweek]]. Agosto 4, 2020. Nakuha noong Hulyo 22, 2022.</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 2]] – Sa isang [[1992 Danish Maastricht Treaty referendum|pambansang referendum]] tinanggihan ng Denmark ang [[Maastricht Treaty]] sa pamamagitan ng makitid na agwat. * [[Hunyo 3]]–[[Hunyo 14|14]] – Ang [[Earth Summit]] ay ginanap sa [[Rio de Janeiro]].<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/conferences/environment/rio1992|title=United Nations Conference on Environment and Development, Rio de Janeiro, Brazil, 3-14 Hunyo 1992|first=United|last=Nations|publisher=United Nations}}</ref> * [[Hunyo 8]] – Ang unang [[World Oceans Day]] ay ipinagdiriwang, kasabay ng [[Earth Summit]] na ginanap sa [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]]. *[[Hunyo 10]]–[[Hunyo 26|26]] – Ang [[Sweden]] ang punong-abala sa paligsahan ng football na [[UEFA Euro 1992]], na pinagwagian ng [[Denmark national football team|Denmark]]. *[[Hunyo 16]] – Isang kasunduan sa "Joint Understanding" sa pagbabawas ng armas ang nilagdaan ng pangulo ng Estados Unidos na si [[George H. W. Bush]] at pangulo ng Russia na si [[Boris Yeltsin]] (ito ay kalaunan ay isinabatas sa [[START II]]).<ref>{{cite book | last = Young | first = John | title = The Longman companion to America, Russia and the Cold War, 1941–1998 | publisher = Taylor and Francis | location = Hoboken | year = 2014 | isbn = 9781317878872 | page=146}}</ref> *[[Hunyo 17]] ** Dalawang manggagawang Aleman na nakakulong simula noong 1989, sina Thomas Kemptner at Heinrich Struebig, ay ibinigay sa mga awtoridad ng Aleman pagkatapos ng kanilang pagpapalaya; sila ang mga huling bihag na Kanluranin sa Lebanon.<ref>{{cite book|title=The Beirut Review: A Journal on Lebanon and the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=i_UMAQAAMAAJ|year=1992|publisher=Lebanese Center for Policy Studies|pages=231–232}}</ref> ** Sumiklab ang karahasan sa pagitan ng [[African National Congress]] at ng [[Inkatha Freedom Party]] sa [[Boipatong, Gauteng|Boipatong]], South Africa, [[Boipatong massacre|na nag-iwan ng 45 patay]]. *[[Hunyo 18]] – Bumoto ang [[Republika ng Ireland|Ireland]] para sa [[Ikalabing-isang Susog ng Konstitusyon ng Ireland]] upang tanggapin ang [[Kasunduan sa Maastricht]] na may boto ng publiko na mahigit 69%.<ref>{{cite web|url=http://www.housing.gov.ie/sites/default/files/migrated-files/en/Publications/LocalGovernment/Voting/referendum_results_1937-2015.pdf|work=[[Kagawaran ng Pabahay, Pagpaplano at Pamahalaang Lokal]]|title=Mga Resulta ng Referendum 1937–2015|page=44|date=23 Agosto 2016|access-date=9 Hunyo 2018}}</ref> *[[Hunyo 20]] ** Pinagtibay ng [[Estonia]] ang [[kroon Estonian|kroon]] bilang pera, at naging unang dating Republikang Sobyet na palitan ang [[Soviet rouble]]. ** Sa [[Paraguay]] inaprubahan ng Pambansang Asamblea ng mga Konstituwente ang bagong [[Konstitusyon ng Paraguay]]. *[[Hunyo 21]] – Inanunsyo ni [[Nelson Mandela]] na ititigil ng [[African National Congress]] ang mga negosasyon sa gobyerno ng Timog Aprika kasunod ng [[Boipatong massacre]] noong Hunyo 17. *[[Hunyo 23]] – Ang [[1992 Israeli legislative election|Israeli legislative election]] ay napanalunan ng [[Israeli Labor Party]] sa ilalim ng pamumuno ni [[Yitzhak Rabin]], na nagpatalsik sa isang gobyernong [[Likud]]. *[[Hunyo 25]] – Itinatag ang [[Black Sea Economic Cooperation]] (BSEC).<ref>{{Cite web |title=BSEC - Black Sea Economic Cooperation |url=https://www.bsec-organization.org/bsec-at-glance |access-date=2025-09-14 |website=www.bsec-organization.org}}</ref> *[[Hunyo 26]] – Tinalo ng [[Denmark national football team|Denmark]] ang [[Germany national football team|Germany]] sa score na 2–0 sa [[UEFA Euro 1992 Final|ang final]] upang manalo sa [[1992 UEFA European Football Championship]] sa [[Ullevi]] Stadium sa [[Gothenburg]], Sweden. *[[Hunyo 28]] – Nagdaos ang [[Estonia]] ng isang reperendum sa [[Konstitusyon ng Estonia|konstitusyon]] nito, na magkakabisa sa Hulyo 3. * [[Hunyo 30]] – Nanumpa bilang ika-12 Pangulo at ika-11 Pangalawang Pangulo ng Pilipinas ang dating kalihim ng depensa na si [[Fidel Ramos]] at dating senador na si [[Joseph Estrada]], kapalit nina [[Corazon Aquino]] at [[Salvador Laurel]]. ===Hulyo=== *[[Hulyo 6]]–[[Hulyo 8|8]] – Ang [[Ika-18 G7 summit]] ay ginanap sa [[Munich]]. *[[Hulyo 6]]–[[Hulyo 29|29]] – [[Krisis sa disarmament sa Iraq]]: Tinanggihan ng [[Ba'athist Iraq|Iraq]] ang isang inspection team ng UN na magbigay ng access sa Iraqi Ministry of Agriculture. Inaangkin ng UNSCOM na mayroon itong maaasahang impormasyon na ang site ay naglalaman ng mga archive na may kaugnayan sa mga ilegal na aktibidad ng armas. Nagsagawa ang mga inspektor ng UN ng 17-araw na "sit-in" sa labas ng gusali, ngunit umalis nang ang kanilang kaligtasan ay nanganganib ng mga sundalong Iraqi. *[[Hulyo 10]] **Sa [[Miami]], ang dating diktador ng [[Panama]] na si [[Manuel Noriega]] ay sinentensiyahan ng 40 taon sa bilangguan dahil sa pakikilahok sa [[kalakalan ng ilegal na droga]] at [[racketeering]]. **Lumipad ang [[Giotto (sasakyang pangkalawakan)|''Giotto'' na sasakyang pangkalawakan]] sa Kometa [[26P/Grigg–Skjellerup]], na nangangalap ng mga sukat tungkol sa kometa. *[[Hulyo 13]] – Si [[Yitzhak Rabin]] ay naging punong ministro ng [[Israel]].<ref>{{cite book|author=Benjamin Frankel|title=A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter|url=https://books.google.com/books?id=qkK_j0qz9EgC&pg=PA101|year=1996|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7146-4607-7|pages=101}}</ref> *[[Hulyo 16]] – Sa [[1992 Democratic National Convention]], tinanggap ni [[Arkansas]] Gobernador Bill Clinton ang nominasyon ng kanyang partido sa pagkapangulo para sa "nakalimutang middle class". *[[Hulyo 17]] – Ang Pambansang Konseho ng Slovak [[Deklarasyon ng Kalayaan ng Bansang Slovak ng Pambansang Konseho ng Slovak|idineklara ang Slovakia bilang isang malayang bansa]], na hudyat ng [[Pagbuwag ng Czechoslovakia|paghihiwalay ng Czechoslovakia]]. *[[Hulyo 19]] **[[Sa pamamagitan ng pambobomba ni D'Amelio]]: Isang bomba ng kotse na inilagay ng [[Sicilian Mafia]] (sa pakikipagtulungan ng intelihensiya ng Italyano) ang pumatay kay hukom [[Paolo Borsellino]] at limang miyembro ng kanyang eskort na pulis.<ref>{{cite web | url=http://www.corriere.it/cronache/09_aprile_22/pentito_stragi_antimafia_bianconi_6cf4e8ee-2efe-11de-89c1-00144f02aabc.shtml | title=Ang pentito at ang stragi Ang bagong katotohanan na nag-aalab sa anti-imafia | publisher=RCS | work=[[Il Corriere della Sera]] | access-date=23 Mayo 2012 | last=Bianconi | first=Giovanni | language=it}}</ref> **Inaprubahan ng [[Gabinete ng Israel]] ang pagtigil sa bagong [[paninirahan ng Israel]] sa mga teritoryong nasasakupan, isang hakbang na inaasahang magpapasigla muli sa Proseso ng Kapayapaan sa Gitnang Silangan. *[[Hulyo 20]] – Nagbitiw si [[Václav Havel]] bilang pangulo ng [[Republikang Pederal ng Czech at Slovak|Czechoslovakia]]. *[[Hulyo 21]] – Nagtapos ang [[Digmaang Transnistria]] sa isang tigil-putukan. *[[Hulyo 22]] – Malapit sa [[Medellín]], ang drug lord na si [[Pablo Escobar]] ay nakatakas mula sa kanyang marangyang bilangguan, dahil sa takot na ilipat sa Estados Unidos.<ref>{{Banggitin ang balita|url=https://www.theguardian.com/world/1992/jul/24/colombia.fromthearchive|title=Ang pagtakas ni Escobar ay nagpahiya sa mga pinuno ng Colombia|first=Timothy|last=Ross|date=24 Hulyo 1992|work=The Guardian}}</ref> *[[Hulyo 23]] – Idineklara ni [[Abkhazia]] ang kalayaan mula sa [[Georgia (bansa)|Georgia]]. *[[Hulyo 25]]–[[Agosto 9]] – Ang [[1992 Summer Olympics]] ay ginaganap sa [[Barcelona]], [[Catalonia]], Espanya.<ref>{{cite book |title=1992 Olympics Opisyal na Ulat. Bahagi IV |url=http://la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1992/1992s4p4.pdf <!--|accessdate=Oktubre 24, 2012--> |quote=Listahan ng mga kalahok ayon sa mga NOC at isport. |url-status=dead |archive-date=Disyembre 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225173537/https://digital.la84.org/digital/collection/p17103coll8/id/35738/rec/59 }}</ref> *[[Hulyo 26]] – Sumang-ayon ang [[Ba'athist Iraq|Iraq]] na pahintulutan ang mga inspektor ng armas ng UN na halughugin ang gusali ng Ministri ng Agrikultura ng Iraq sa Baghdad. Nang dumating ang mga inspektor noong Hulyo 28 at 29, wala silang nakita at nagpahayag ng hinala na inalis na ang mga rekord ng Iraq. *[[Hulyo 31]] **[[Georgia (bansa)|Georgia]] ay naging ika-179 na miyembro ng [[United Nations]] matapos humiwalay sa [[Unyong Sobyet]] noong nakaraang taon. **[[Thai Airways International Flight 311]], isang [[Airbus A310-300]], ay bumagsak sa isang bundok sa hilaga ng [[Kathmandu]], [[Nepal]] na ikinamatay ng lahat ng 113 kataong sakay. **[[China General Aviation Flight 7552]] patungong [[Xiamen]] ay bumagsak pagkaalis mula sa [[Nanjing Dajiaochang Airport]], na ikinamatay ng 108 sa 116 na kataong sakay. ===Agosto=== *[[Agosto 3]]–[[Agosto 4|4]] – Milyun-milyong itim na South African ang lumahok sa isang [[pangkalahatang welga]] na ipinatawag ng [[African National Congress]] upang iprotesta ang kawalan ng progreso sa mga negosasyon sa gobyerno ng Pangulo ng Estado ng South Africa [[F. W. de Klerk]]. *[[Agosto 12]] – Inanunsyo ng Canada, Mexico at Estados Unidos na naabot na ang isang kasunduan sa [[Kasunduan sa Malayang Kalakalan ng North American]]; pormal itong pipirmahan sa Disyembre 17. *[[Agosto 18]] – Inanunsyo ng Punong Ministro ng United Kingdom [[John Major]] ang paglikha ng [[Iraqi no-fly zones]] (→ [[Operation Southern Watch]]). *[[Agosto 24]] **[[Masaker sa Concordia University]]: Pinatay ni [[Valery Fabrikant]] ang apat na kasamahan at malubhang nasugatan ang isa pa sa isang pamamaril sa [[Concordia University]], sa [[Montreal]], [[Quebec]]. **[[China]] at [[South Korea]] ay nagtatag ng [[ugnayang diplomatiko]] sa pagitan ng China at South Korea. *[[Agosto 24]]–[[Agosto 28|28]] – Tinamaan ng [[Bagyong Andrew]] ang timog [[Florida]] at [[Louisiana]] at naglaho sa lambak ng Tennessee nang sumanib ito sa isang sistema ng bagyo; 23 ang namatay. *[[Agosto 29]] – Sa [[Rostock]], Germany, libu-libo ang nagrali upang iprotesta ang mga pag-atake ng [[Neo-Nazism|neo-Nazi]] sa mga refugee at imigrante na nagsimula noong Agosto 22. ===Setyembre=== * [[Setyembre 22]] – Nilagdaan ni Pangulong [[Fidel Ramos|Ramos]] ang ''Batas Republika 7636'', na nagpapawalang-bisa sa [[Batas Laban sa Pagbabago ng Karapatang Pantao ng 1957]].<ref>{{cite book |last1=Lamchek |first1=Jayson S. |title=Paglaban sa Terorismo na Sumusunod sa Karapatang Pantao: Paggawa ng Mito at Realidad sa Pilipinas at Indonesia |date=20 Disyembre 2018 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-49233-1 |page=87 |url=https://books.google.com/books?id=JlR-DwAAQBAJ&pg=PA87 |access-date=21 Abril 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Banggitin ang web |title=R.A. 7636 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1992/ra_7636_1992.html |access-date=2025-03-05 |website=lawphil.net}}</ref> * [[Setyembre 30]] – Umalis ang mga puwersa ng US sa [[Himpilang Panlalawigan ng Subic Bay]] nang ibigay ito sa Pilipinas.<ref>{{cite news |last1=Teves |first1=Oliver |title=Ibinigay ng mga Amerikano ang Karamihan sa Huling Base sa Lupa ng Pilipinas |url=https://apnews.com/article/02cc1dd478d09568a2f6d8ddfa8e152c |access-date=21 Abril 2021 |work=AP News |agency=Associated Press |date=30 Setyembre 1992 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421093414/https://apnews.com/article/02cc1dd478d09568a2f6d8ddfa8e152c |archive-date=21 Abril 2021}}</ref> ===Oktubre=== *[[Oktubre 1]] – Ang [[Cartoon Network]], isang 24/7 na channel sa telebisyon para sa mga bata, ay inilunsad sa Estados Unidos. *[[Oktubre 2]] – Isang kaguluhan ang sumiklab sa [[Carandiru Penitentiary]] sa [[São Paulo]], [[Brazil]], na nagresulta sa [[Carandiru massacre]].<ref>{{Banggitin ang balita|url=https://www.nytimes.com/1992/10/04/world/111-killed-when-police-storm-brazilian-prison-during-inmate-riot.html|title=111 Namatay Nang Sumugod ang mga Pulis sa Bilangguan ng Brazil Habang Nagkakagulo ang mga Bilanggo|last=Brooke|first=James|date=1992-10-04|work=The New York Times|access-date=2018-01-30|issn=0362-4331}}</ref> *[[Oktubre 3]] – Matapos magtanghal ng isang kanta na nagpoprotesta laban sa umano'y [[mga kaso ng sekswal na pang-aabuso sa Simbahang Katoliko|sekswal na pang-aabuso sa bata ng Simbahang Katoliko]], Irish singer-songwriter Pinunit ni [[Sinéad O'Connor]] ang isang litrato ni [[Pope John Paul II]] sa programang pantelebisyon ng US na ''[[Saturday Night Live]]'', na nagdulot ng malaking kontrobersiya. *[[Oktubre 4]] **Pinirmahan ng gobyerno ng [[Mozambique]] ang [[Rome General Peace Accords]] kasama ang mga pinuno ng [[RENAMO]], na nagtapos sa 16-taong-gulang na [[Digmaang Sibil ng Mozambican]]. **Bumagsak ang eroplanong pangkargamento ng Israel [[El Al Flight 1862]] sa mga gusaling residensyal sa [[Bijlmermeer]] ng Amsterdam, Netherlands, matapos lumipad mula sa [[Amsterdam Airport Schiphol|Schiphol Airport]] at nawalan ng dalawang makina, na ikinamatay ng lahat ng 4 na tao na sakay at 39 na nasa lupa.<ref><nowiki>{{cite web|url=</nowiki>http://english.verkeerenwaterstaat.nl/kennisplein/page_kennisplein.aspx?id=39448&DossierURI=tcm:195-17547-4|title=Ulat{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ng aksidente sa sasakyang panghimpapawid 92-11 : El Al Flight 1862 Boeing 747-258F 4X-AXG Bijlmermeer, Amsterdam 4 Oktubre 1992|petsa=24 Pebrero 1994|publisher=[[Nederlands Aviation Safety Board]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626181929/http://verkeerenwaterstaat.nl/kennisplein/uploaded/MIN/2005-07/39448/ElAl_flight_1862.pdf%7Carchive-date%3D26%7D Hunyo 2008 *[[Oktubre 6]] – Si [[Lennart Meri]] ang naging unang [[Pangulo ng Estonia]] matapos mabawi ang kalayaan. Ang [[Pamahalaan ng Estonia sa Pagkatapon]] ay nagbitiw sa pwesto kinabukasan. *[[Oktubre 7]] – Sa [[Kasaysayan ng Peru (1980–2000)|Peru]], ang pinuno ng [[Shining Path]] na si [[Abimael Guzmán]] ay nahatulan ng pagtataksil at sinentensiyahan ng habambuhay na pagkabilanggo. *[[Oktubre 11]] – Ang ''[[Katekismo ng Simbahang Katoliko]]'' ay ipinahayag ni [[Papa John Paul II]] kasama ng kanyang [[apostolic constitution]], ''[[Fidei depositum]]''.<nowiki><ref></nowiki>{{cite web|url=https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/apost_constitutions/documents/hf_jp-ii_apc_19921011_fidei-depositum_en.html|title=Fidei depositum|access-date=June 14, 2012 publisher | Editrice Vaticana}}</ref> *[[Oktubre 12]] **Sa [[Dominican Republic]], ipinagdiriwang ni [[Papa John Paul II]] ang ika-500 anibersaryo ng pagpupulong ng dalawang kultura. **Ang 5.8 {{M|b|link=y}} [[1992 Cairo earthquake|Cairo earthquake]] ay nakaapekto sa lungsod na may pinakamataas na Mercalli intensity na VIII (''Matindi''), na nag-iwan ng 545 patay at 6,512 sugatan. *[[Oktubre 19]] – Itinataguyod ng [[Chinese Communist Party]] ang ilang repormistang nakatuon sa merkado sa [[Politburo Standing Committee ng Chinese Communist Party]], na hudyat ng pagkatalo ng mga ideologo na matigas ang ulo. *[[Oktubre 20]] – Ang huling tropa ng [[Militar ng Serbia at Montenegro|Hukbong Yugoslav]] ay umaalis sa [[Croatia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.upi.com/Archives/1992/10/18/Last-Yugoslav-army-troops-withdrawing-from-Croatia/7791719380800/|title=Huling tropa ng hukbong Yugoslav na umaalis mula sa Croatia|work=United Press International}}</ref> *[[Oktubre 21]] – 150,000 minero ng karbon ang nagmartsa sa London upang iprotesta ang mga plano ng gobyerno na isara ang mga minahan ng karbon at bawasan ang bilang ng mga minero.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/150000-marchers-brave-downpour-to-back-miners-1559611.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220501/https://www.independent.co.uk/news/150000-marchers-brave-downpour-to-back-miners-1559611.html |archive-date=Mayo 1, 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=150,000 nagmartsa, tiniis ang malakas na ulan upang suportahan ang mga minero|newspaper=The Independent|date=1992-10-26}}{{cbignore}}</ref> *[[Oktubre 23]] – Sinimulan ng Emperador ng Hapon [[Akihito]] ang unang pagbisita ng imperyo sa Tsina, na sinasabi sa mga tagapakinig sa Beijing na labis siyang nalulungkot para sa pagdurusa ng mga mamamayang Tsino noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. *[[Oktubre 25]] – Nagdaos ang [[Lithuania]] ng [[mga reperendum sa Lithuania|isang reperendum]] sa [[konstitusyon ng Lithuania|unang konstitusyon nito]] matapos ideklara ang kalayaan mula sa [[Unyong Sobyet]] noong 1990. *[[Oktubre 26]] – Sa isang [[Mga Reperendum sa Canada|pambansang reperendum]], tinatanggihan ng mga botante sa Canada ang [[Kasunduan sa Charlottetown]]. *[[Oktubre 28]] – Nagbanta si [[Hans-Adam II, Prinsipe ng Liechtenstein]] na buwagin ang [[Landtag ng Liechtenstein]] at i-dismiss ang gobyerno dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa isang reperendum sa pag-akyat ng Liechtenstein sa [[European Economic Area]].<reffirt=Mariterx weber | |date=31 Disyembre 2011 |title=Staatskrise (28.10.1992) |url=https://historisches-lexikon.li/Staatskrise_(28.10.1992) |access-date=18 Pebrero 2024 |website=[[Historisches Lexikon des Fürchreftentum]de | *[[Oktubre 31]] – [[Papa John Paul II]] ay naglabas ng paghingi ng tawad at inalis ang [[1633]] kautusan ng [[Inkisisyon]] laban kay [[Galileo Galilei]].<ref>{{cite journal |journal=[[New Scientist]] |url=https://www.newscientist.com/article/mg13618460.600-vatican-admits-galileo-was-right-.html |title=Inamin ng Vatican na tama si Galileo |date=1992-11-07 |access-date=2007-08-09 |issue=1846}}.</ref> ===Nobyembre=== *[[Nobyembre 3]] – Sa [[1992 halalan sa pagkapangulo ng Estados Unidos]], tinalo ng gobernador ng Demokratiko [[Arkansas]] na si [[Bill Clinton]] ang pangulo ng Republikano [[George H. W. Bush]] at ang Independent [[Ross Perot]]. *[[Nobyembre 8]] – Mahigit 350,000 katao ang nagrali sa Berlin upang iprotesta ang karahasan ng mga kanang pakpak laban sa mga imigrante; ang mga bato at itlog ay ibinato sa Pangulo ng Alemanya [[Richard von Weizsäcker]] at Chancellor ng Alemanya [[Helmut Kohl]]. *[[Nobyembre 11]] – Bumoto ang [[Church of England]] upang payagan ang mga kababaihan na maging mga pari. *[[Nobyembre 13]] **Inihayag ng [[pamahalaan ng Peru]] na inaresto nito ang isang maliit na grupo ng mga opisyal ng hukbo na nagpaplano ng pagpatay kay Pangulong [[Alberto Fujimori]]. **Isang ulat ng [[World Meteorological Organization]] ang nag-uulat ng isang walang kapantay na antas ng [[pagkaubos ng ozone]] sa parehong Arctic at Antarctic.** [[Nobyembre 14]] &ndash; Sa ilalim ng hindi magandang kondisyon na dulot ng [[Cyclone Forrest]], bumagsak ang [[Vietnam Airlines Flight 474]] malapit sa [[Nha Trang]], na ikinamatay ng 30 katao.<ref name="HKO">{{cite report|work=Hong Kong Observatory|date=Setyembre 1994|access-date=Mayo 24, 2014|title=Mga Tropikal na Bagyo noong 1992|url=http://www.hko.gov.hk/publica/tc/tc1992.pdf|page=17|archive-date=Setyembre 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930200121/http://www.hko.gov.hk/publica/tc/tc1992.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|newspaper=Evening Standard|date=Nobyembre 16, 1992|title=Pagbagsak ng Eroplanong Bagyo|page=20}} {{subscription required|via=Lexis Nexis}}</ref><ref name="Crash">{{cite web|publisher=Aviation Safety Network|year=2014|access-date=Mayo 24, 2014|title=Paglalarawan ng Aksidente: VN-A449|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19921114-1}}</ref> *[[Nobyembre 15]] – Ang [[halalan sa parlamento ng Lithuania noong 1992|halalan sa parlamento ng Lithuania]] ay nakikita ang pagbabalik sa kapangyarihan ng mga Komunista ng [[Democratic Labour Party of Lithuania]], sa pangunguna ni [[Algirdas Brazauskas]]. *[[Nobyembre 18]] – Inilabas ni Pangulong [[Boris Yeltsin]] ng Russia ang flight data recorder (FDR) at cockpit voice recorder (CVR) ng [[Korean Air Flight 007]], na binaril ng mga Sobyet noong [[1983]]. * [[Nobyembre 24]]: ** Ang [[Pangasiwaang Panlungsod ng Subic Bay]] ay nabuo sa bisa ng Republic Act 7227, na kilala bilang Bases Conversion and Development Act ng 1992. ** Ang [[Himpilang Panlalawigan ng Subic Bay]] ay nagsara nang ibigay ito sa lokal na pamahalaan, kung saan ang huling pangkat ng mga sundalong Amerikano ay tuluyang umalis sa [[Istasyon ng Panghimpapawid ng Hukbong Dagat Cubi Point]] at bumalik sa US, na nagtapos sa presensya ng militar nito sa bansa.<ref>{{cite news |last1=Albor |first1=Teresa |title=Nag-iwan ng mga Lason ang US sa Subic Navy Base |url=https://www.csmonitor.com/1992/1124/24012.html |access-date=21 Abril 2021 |work=[[Christian Science Monitor]] |date=24 Nobyembre 1992 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150926102719/http://www.csmonitor.com/1992/1124/24012.html |archive-date=26 Setyembre 2015 |quote=Ang 40,000-acre na Subic Bay naval complex, na ibibigay ng Washington sa Maynila ngayon, ay pinapatakbo ng US sa loob ng halos isang siglo hanggang sa tinanggihan ng Senado ng Pilipinas ang isang bagong kasunduan at hiniling ng noo'y Pangulong Corazon Aquino ang ganap na pag-alis ng US sa pagtatapos ng Disyembre 1992.}}</ref> ** Sa Tsina, ang [[China Southern Airlines Flight 3943]], isang domestic flight ng [[China Southern Airlines]], ay bumagsak, na ikinamatay ng lahat ng 141 kataong sakay nito. *[[Nobyembre 25]] **Bumoto ang [[Republikang Pederal ng Czech at Slovak|Czechoslovak]] Pederal na Asamblea upang hatiin ang bansa sa dalawang magkahiwalay na estado ng Czech Republic at [[Slovakia]], na magkakabisa sa Enero 1, 1993. **Sa [[mga reperendum sa konstitusyon ng Ireland noong Nobyembre 1992|isang pambansang reperendum]] na may kaugnayan sa [[aborsyon]], tinanggihan ng mga botante sa Ireland ang iminungkahing [[Ikalabindalawang Susog ng Konstitusyon 1992]] ngunit inaprubahan ang [[Ikalabintatlong Susog ng Konstitusyon ng Ireland]] at ang [[Ikalabing-apat na Susog ng Konstitusyon ng Ireland]]. *[[Nobyembre 27]] – Pinabagsak ng [[pamahalaan ng Venezuela]] ang [[tangkang kudeta ng Venezuela noong Nobyembre 1992|isang tangkang kudeta]] ng isang grupo ng mga opisyal ng [[Bolivarian Military Aviation|Hawker]] na bumomba sa palasyo ng pangulo. ===Disyembre=== *[[Disyembre 1]] – Muling itinatatag ng [[Timog Korea]] at [[Timog Africa]] ang diplomatikong relasyon. Dati nang may diplomatikong relasyon ang [[Timog Korea]] sa Timog Africa mula 1961 hanggang 1978, nang putulin sila ng una dahil sa patakaran ng huli na [[apartheid]]. *[[Disyembre 3]] – Nagkakaisang naipasa ang [[Resolusyon 794 ng Konseho ng Seguridad ng UN]], na nag-aapruba sa isang koalisyon ng mga tagapamayapa ng [[United Nations]] na pinamumunuan ng Estados Unidos upang bumuo ng [[UNITAF]], na may tungkuling tiyakin na maipamahagi ang tulong na pantao at maitatag ang kapayapaan sa [[Somalia]]. *[[Disyembre 4]] – Inanunsyo ni Pangulong George Bush ng US ang pagpapadala ng mga tropang Amerikano sa Africa bilang bahagi ng United Task Force (UNITAF); Lumapag ang mga tropang UNITAF sa Mogadishu noong ika-9 ng Disyembre. *[[Disyembre 6]] – [[Paggiba ng Babri Masjid]]: Giniba ng mga ekstremistang aktibistang Hindu sa India ang [[Babri Masjid]] – isang [[moske]] noong ika-16 na siglo sa [[Ayodhya]] na ginamit bilang templo simula pa noong [[1949]] – na humantong sa malawakang karahasan sa komunidad, kabilang ang [[mga kaguluhan sa Bombay]], na ikinamatay ng mahigit 1,500 katao. *[[Disyembre 12]] – Ang 7.8 {{M|w|link=y}} [[lindol at tsunami sa Flores noong 1992|lindol sa Flores]] ay nakaapekto sa [[Mga Isla ng Lesser Sunda]] sa [[Indonesia]] na may pinakamataas na intensidad ng Mercalli na VIII (''Matindi'') na nag-iwan ng hindi bababa sa 2,500 patay. Sumunod ang isang mapaminsalang tsunami na may taas ng alon na {{convert|25|m|abbr=on}}. *[[Disyembre 16]] – Pinagtibay ng [[Czech National Council]] ang [[Konstitusyon ng Czech Republic]].<ref>{{cite book|author=Rett R. Ludwikowski|title=Paggawa ng Konstitusyon sa Rehiyon ng Dating Pangingibabaw ng Sobyet|url=https://books.google.com/books?id=5K-RAAAAAMAAJ&pg=PA374|year=1996|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-1797-5|pages=374}}</ref> *[[Disyembre 18]] – Ang [[1992 halalan sa pagkapangulo ng Timog Korea|halalan sa pagkapangulo ng Timog Korea]] ay napanalunan ni [[Kim Young-sam]], ang unang kandidatong hindi militar na nahalal simula noong 1961.<ref>{{Banggitin web|url=http://library.fes.de/pdf-files/iez/01361008.pdf|title=Pulitikang Halalan sa Timog Korea|last=Croissant|first=Aurel|publisher=Friedrich Ebert Foundation|page=266}}</ref> *[[Disyembre 21]] – Sa [[Serbia at Montenegro|Yugoslavia]], tinalo ng Pangulo ng Serbia [[Slobodan Milošević]] si [[Milan Panić]] sa [[Pangkalahatang halalan ng Serbia noong 1992|Halalan ng pagkapangulo ng Serbia]]. *[[Disyembre 22]] – Ang [[Mga Arkibo ng Terorismo]] ay natuklasan ni [[Martín Almada]] sa Asunción, na nagdedetalye sa kapalaran ng libu-libong Latin American na palihim na dinukot, pinahirapan at pinatay ng mga serbisyong panseguridad ng Argentina, Bolivia, Brazil, Chile, Paraguay at Uruguay sa [[Operasyon Condor]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1866517.stm|title=Arkibos ng terorismo ng Paraguay|author=Mike Ceaser|date=11 Marso 2002|publisher=BBC}}</ref> *[[Disyembre 28]] – Ang aktres na si [[Daniella Perez]] ay pinaslang sa [[Rio de Janeiro]], matapos saksakin ng 18 beses gamit ang gunting ng aktor na si Guilherme de Pádua at ng kanyang dating asawang si Paula Thomaz. Ang krimen ay ikinagulat [[Brazil]], dahil ang biktima at ang mamamatay-tao ay magkasintahan sa telenovela [[De Corpo e Alma (serye sa TV)|''De Corpo e Alma'']], na ipinalabas sa [[TV Globo]].<ref>[http://acervo.folha.com.br/fsp/1992/12/30/ã2/1992/12/30/20 Daniela Perez''<nowiki/>''] (primeira página do 1° caderno), ''[[Folha de S.Paulo]]'' (30 de dezembro de 1992).</ref> *[[Disyembre 29]] – [[Listahan ng mga pangulo ng Brazil|Presidente ng Brazil]] [[Fernando Collor de Mello]] ay napatunayang nagkasala sa mga paratang na nagnakaw siya ng higit sa $32&nbsp;milyon mula sa gobyerno, na pumipigil sa kanya na humawak ng anumang nahalal na katungkulan sa loob ng walong taon. Nagbitiw si Collor sa pagkapangulo ilang oras bago ang hatol na ipapasa ng [[Supreme Federal Court]].<ref>[http://acervo.folha.com.br/fsp/1992/12/30/2/ ''Senado mantém o julgamento apesar da renúncia de Collor; Itamar é empossado presidente''] (primeira página do 1° caderno), ''[[Folha de S.Paulo]]'' (30 de dezembro de 1992).</ref> ==Kapanganakan== === Enero === [[Talaksan:He_Kexin.jpg|right|thumb|120px|[[He Kexin]] Mga Tsina Himnasta]] [[File:Maja Keuc cropped.jpg|right|thumb|120px|[[Maja Keuc]]]] * Enero 1 - [[He Kexin]], Intsik ng himnasta * [[Enero 2]] – [[Alden Richards]], Pilipinong artista at mang-aawit * [[Enero 8]] – Pamu Pamorada, Pilipino aktres * Enero 16 ** [[Diana Golbi]], Mang-aawit mula israel ** [[Maja Keuc]], Mang-aawit mula Slovenia * Enero 19 - [[Shawn Johnson]], Amerikanang himnasta * [[Enero 20]]: ** Mark Hartmann, Pilipinong manlalaro ng putbol **Troy Rosario, Pilipinong manlalaro ng putbol * [[January 21]] – Denden Lazaro, Pilipinong manlalaro ng balibol [[Talaksan:Aleksandr Vasilyev 2011.jpg|right|thumb|120px|[[Aleksandr Nikolayevich Vasilyev]]]] * Enero 23 - [[Aleksandr Nikolayevich Vasilyev]], Putbolista mula Russia === Pebrero === [[Talaksan:Neymar2015.jpg|right|thumb|120px|[[Neymar]]]] * Pebrero 5 ** [[Neymar]], Putbolista mula Brazil ** [[Kejsi Tola]], Mang-aawit Albania === Marso=== * Marso 6 – [[Momoko Tsugunaga]], Hapones na Mang-aawit * Marso 9 – [[María Eugenia Suárez]], Arhentinong aktres at modelo * Marso 10 – [[Emily Osment]], Amerikanang aktres at mang-aawit * Marso 13 ** [[L (Koreanong mang-aawit)|L]], Koreanong Mang-aawit ([[Infinite (banda)|Infinite]]), mananayaw at aktor ** [[George MacKay]], Inglaterang Aktor ** [[Antoni Sarcevic]], Inglaterang Putbolista ** [[Kaya Scodelario]], Inglaterang aktres at modelo * Marso 30 – [[Enrique Gil]], Pilipinong aktor === Abril === [[File:Amy_Diamond_singing_in_Uddevalla_2013-11-06.jpg|right|thumb|120px|[[Amy Deasismont]]]] [[File:Chloe Bennet by Gage Skidmore.jpg|120px|thumb|right|Chloe Bennet]] * Abril 1 ** [[Alex Gilbert]], tagapagtaguyod ng pag-aampon ng New Zealand ** Sui Lu, artistikong gymnast na Tsino * Abril 6: ** [[Ken (mang-aawit)|Ken]], mang-aawit at aktor ng South Korea ** Elora Españo, aktres ng Pilipinas * Abril 7 - [[Alexis Jordan]], Amerikanong mang-aawit at artista * Abril 10: ** [[Daisy Ridley]], Inglaterang aktres (''Rey sa [[Star Wars]]'') ** Marion Aunor, mang-aawit at recording artist * [[Abril 11]] – [[Nesthy Petecio]], boksingero * Abril 15 - [[Amy Deasismont]], pop singer mula Sweden * [[Abril 16]] – Brian Poe Llamanzares, Pilipinong mamamahayag at politiko * [[Abril 17]] – Mutya Johanna Datul, Pilipino Miss Supranational 2013 * April 18 &ndash; [[Chloe Bennet]], [[Amerikanong]] na Aktres (''Daisy Johnson/Quake na Telebisyon ng Marvel's Agent of Shield'') * [[Abril 19]] – [[Ashley Rivera (aktres)|Ashley Rivera]], Pilipino aktres * [[Abril 25]] – Aura Azarcon, Pilipino aktres * [[Abril 28]] – Dennis Villanueva, Pilipinong manlalaro ng putbol === Mayo === * Mayo 10 - [[Jake Zyrus|Charice]], Pilipinong mang-aawit === Hunyo === * [[Hunyo 4]] – [[Kiko Estrada]], aktor * [[Hunyo 6]] – Juvy de Jesus, Pilipinong negosyante at cosplayer * [[Hunyo 7]] – [[Jordan Clarkson]], Pilipinong manlalaro ng basketbol * [[Hunyo 16]] – Roger Pogoy, Pilipinong manlalaro ng basketbol * [[Hunyo 30]] – [[Alfred Labatos]], Pilipino aktor === Hulyo === [[File:191125_Selena_Gomez_at_the_2019_American_Music_Awards.png|thumb|120px|[[Selena Gomez]]]] * Hulyo 5 - [[Pavel Aleksandrov]], Putbolista mula Russia * Hulyo 22 - [[Selena Gomez]], Amerikanang aktres at mang-aawit ===Agosto=== * Agosto 4 - [[Charli XCX]], Inglaterang Mang-aawit [[File:Demi_Lovato_(Red_carpet)_-_Global_Citizen_Festival_Hamburg_07.jpg|right|thumb|120px|[[Demi Lovato]]]] * Agosto 10 - [[Mugi Kadowaki]] Aktres mula sa bansang Hapon. * Agosto 20 - [[Demi Lovato]], Amerikanang aktres at mang-aawit * Agosto 21 ** [[RJ Mitte]], Amerikanong aktor ** [[Bobi Mojsoski]], Mang-aawit mula Macedonia === Setyembre === * [[Setyembre 1]] – [[Louise delos Reyes]], Pilipino aktres * [[Setyembre 9]] – Frencheska Farr, Pilipinong mang-aawit, modelo at aktres * Setyembre 12 - [[Krishna Raj]], Thrissur Kerala India * [[Setyembre 24]] – Coleen Garcia, Pilipino aktres * [[Setyembre 24]] – Baser Amer, Pilipinong manlalaro ng basketbol === Oktubre === * Oktubre 11 - [[Cardi B]], American hip hop artist * Oktubre 12 - Josh Hutcherson, Amerikanong artista at tagagawa * Oktubre 14 - Ahmed Musa, footballer ng Nigeria * Oktubre 15 - Vincent Martella, Amerikanong artista at mang-aawit * Oktubre 16 - Bryce Harper, Amerikanong baseball player * [[Oktubre 17]] – [[Sam Concepcion]], mang-aawit, mananayaw, aktor, host at modelo * Oktubre 20 - Ksenia Semyonova, gymnast ng Ruso Olimpiko * Oktubre 22 ** 21 Savage, Amerikanong rapper ** [[Sofia Vassilieva]], Amerikanang aktres * Oktubre 24 – [[Thelma Fardin]], Arhentinong actres * [[Oktubre 27]] – Apple David, Pilipino courtside reporter === Nobyembre === [[File:Miley_Cyrus_Primavera19_-226_(48986293772)_(cropped).jpg|right|thumb|120px|[[Miley Cyrus]]]] * Nobyembre 23 - [[Miley Cyrus]], Amerikanang aktres at mang-aawit ===Disyembre=== [[File:Jin for Dispatch "Boy With Luv" MV behind the scene shooting, 15 March 2019 01 (cropped).jpg|thumb|right|125px|[[Jin (mang-aawit)|Kim Seokjin]]]] * Disyembre 3 - [[Jessy Mendiola]], Arabong modelo, at aktres * Disyembre 4 - [[Jin (mang-aawit)|Jin]], Timog Koreanong mang-aawit at miyembro ng [[BTS]] * Disyembre 8 - [[Katie Stevens]], Amerikanang aktres at mang-aawit == Kamatayan == [[image:Isaac.Asimov01.jpg|right|thumb|148px|[[Isaac Asimov]]]] * Abril 6 - [[Isaac Asimov]], ng mga autorismo sa Petrovichi, [[Russia]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1992|*]] {{stub|Taon}} qvcdqi96tf2anyexfovi7f25y18i9vt 1993 0 4951 2241670 2222787 2026-11-11T14:18:06Z Ivan P. Clarin 84769 2241670 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1993.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1993''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Biyernes|nagsisimula sa Biyernes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == ===Enero=== ===Pebrero=== ===Marso=== ===Abril=== ===Mayo=== ===Hunyo=== ===Hulyo=== ===Agosto=== ===Setyembre=== ===Oktubre=== ===Nobyembre=== ===Disyembre=== == Kapanganakan == ===Enero=== * [[Enero 25]] – [[Iris Mittenaere]], Pransyang modelo at beauty queen ===Pebrero=== [[File:Victoria Justice 2013.jpg|thumb|right|120px|[[Victoria Justice]]]] * [[Pebrero 4]] - [[Grex (aktor)|Grex]], Tsilian aktor * [[Pebrero 19]] ** [[Patrick Johnson]], Amerikanong aktor ** [[Victoria Justice]], Amerikanang aktres at mang-aawit ===Marso=== [[File:Suga for Dispatch White Day Special, 27 February 2019 04.jpg|thumb|right|125px|[[Suga (rapper)|Suga]]]] [[File:Urassaya Sperbund 2.png|thumb|right|125px|[[Urassaya Sperbund]]]] * [[Marso 9]] - [[Suga (rapper)|Suga]], Timog Koreanong rapper, manunulat ng awitin at miyembro ng [[BTS]] * Marso 15 ** Alia Bhatt, aktres at mang-aawit na taga-British na Indian ** [[Paul Pogba]], French footballer ** Alyssa Reid, mang-aawit na manunulat ng kanta sa Canada **Mark Scheifele, manlalaro ng ice hockey ng Canada *Marso 16 - Marine Lorphelin, modelo ng Pransya, residente ng panloob na gamot at beauty queen *Marso 18 **Mana Iwabuchi, Japanese footballer **[[Urassaya Sperbund]], aktres na Thai ===Abril=== ===Mayo=== [[File:IU_at_Blue_Dragon_Series_Awards_on_18072025_(10).png|thumb|120px|[[IU (tagapaglibang)|IU]]]] * [[Mayo 16]] - [[IU (tagapaglibang)|IU]], mang-aawit-manunulat ng awit, aktres, at producer ===Hunyo=== * [[Hunyo 26]] – [[Ariana Grande]], Amerikanang aktres at mang-aawit ===Hulyo=== [[File:Ally_Brooke_@_Wango_Tango_06_01_2019_(48501180066)_(cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Ally Brooke]]]] * [[Hulyo 7]] – [[Ally Brooke]], Amerikanang mang-aawit === Agosto === [[File:Kazan 2015 - Sjöström WR award cropped.JPG|thumbnail|120px|[[Sarah Sjöström]]]] [[File:Maia_Mitchell_at_Sundance_2018.jpg|thumbnail|120px|[[Maia Mitchell]]]] [[File:Keke Palmer by Gage Skidmore.jpg|thumbnail|120px|[[Keke Palmer]]]] [[File:Lucas Cruikshank by Gage Skidmore.jpg|thumbnail|120px|[[Lucas Cruikshank]]]] [[File:One Direction NRJ 2013 2.jpg|thumbnail|120px|[[Liam Payne]]]] * [[Agosto 1]] &ndash; [[Leon Thomas III]], Amerikanong aktor at mang-aawit * [[Agosto 4]] – [[Alan Shirahama]], miyembro ng [[Generations from exile tribe]], mula sa bansang Hapon * [[Agosto 7]] &ndash; [[Francesca Eastwood]], Amerikanang aktres, modelo, socialite at telebisyong personalidad * [[Agosto 8]] - [[Jessie Rogers]], internet celebrity ng Brazil * [[Agosto 11]] - [[Alyson Stoner]], Amerikanang aktres, mang-aawit, at mananayaw * [[Agosto 12]] ** [[Luna (mang-aawit)|Luna]], Timog Koreanong mang-aawit at aktres ** [[Imani Hakim]], Amerikanag aktres * [[Agosto 13]] &ndash; [[Yoon Bo-mi]], miyembro ng [[A Pink]], Timog Korea * [[Agosto 14]] &ndash; [[Cassi Thomson]], Australyanang aktres at mang-aawit * [[Agosto 16]] &ndash; [[Cameron Monaghan]], Amerikanong aktor * [[Agosto 17]] ** [[Yoo Seung-ho]], Timog Koreanong aktor ** [[Sarah Sjöström]], record breaking swimmer ng Sweden ** [[Madison McReynolds]], Amerikanong aktres * [[Agosto 18]] ** [[Jung Eun-ji]], Timog Koreanong mang-aawit, miyembro ng [[A Pink]] at aktres ** [[Maia Mitchell]], Australyanang aktres at mang-aawit * [[Agosto 26]] &ndash; [[Keke Palmer]], Amerikanang aktres at mang-aawit * [[Agosto 29]] ** [[Lucas Cruikshank]], Amerikanong aktor ** [[Liam Payne]], miyembro ng [[One Direction]] (d. [[2024]]) ===Setyembre=== * Setyembre 1 ** [[Alexander Conti]], artista ng Canada ** Mario Lemina, Gabonese – French footballer ** Ilona Mitrecey, Pranses na mang-aawit ** [[Megan Nicole]], Amerikanong mang-aawit-songwriter ** Silje Norendal, Norwegian snowboarder * Setyembre 2 - [[Montana Cox]], modelo ng Australia *Setyembre 3 - Dominic Thiem, manlalaro ng tennis sa Austrian *Setyembre 4 - Yannick Carrasco, Belgian footballer *Setyembre 5 - Gage Golightly, artista ng Amerika *Setyembre 7 - [[Taylor Gray]], Amerikanong artista at modelo *Setyembre 10 - Ruggero Pasquarelli, Italyanong mang-aawit at artista *Setyembre 11 - Farrah Moan, Amerikanong drag queen at entertainer *Setyembre 12 - [[Kelsea Ballerini]], mang-aawit ng Amerikano ===Oktubre=== ===Nobyembre=== ===Disyembre=== * [[Disyembre 3]] - [[Gian Barbarona]], Pilipinong mang-aawit * Disyembre 17 - Kiersey Clemons, Amerikanong artista at mang-aawit * Disyembre 18 ** Ana Porgras, Romanian artistic gymnast ** Riria, artista ng Hapon * Disyembre 20 **Andrea Belotti, putbolista ng Italya **Isabel Durant, artista sa Australia **Yana Egorian, Russian saber fencer *Disyembre 22 **Raphaël Guerreiro, putbolista sa Portugal **Aliana Lohan, Amerikanong artista, modelo, at mang-aawit ** [[Meghan Trainor]], Amerikanong mang-aawit-songwriter, musikero, at tagagawa == Kamatayan == * [[Abril 1]] - [[Alan Kulwicki]], drayber ng [[NASCAR]] * [[Hulyo 13]] - [[Davey Allison]], drayber ng [[NASCAR]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1993|*]] naatid4ecwy3tr9qa5eidlwc1521lia 1994 0 4952 2241673 2212161 2026-11-11T14:18:52Z Ivan P. Clarin 84769 2241673 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1994.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1994''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Sabado|nagsisimula sa Sabado]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == ===Hunyo=== * [[Hunyo 17]] – Ang [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 1994]] ay nagsisimula sa Estados Unidos. ===Hulyo=== * [[Hulyo 17]] – Nanalo ang Brazil sa [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 1994]], tinalo ang Italy 3–2 sa isang penalty shootout sa final (full-time 0–0). ===Disyembre=== * [[Disyembre 3]] ** Inilabas ng Sony ang [[PlayStation]] video game system sa Japan; magbebenta ito ng higit sa 100 milyong mga yunit sa buong mundo sa oras na ito ay hindi na ipinagpatuloy noong 2006. ** Ginampanan ng Taiwan ang unang buong lokal na halalan; Si [[James Soong]] ay nahalal bilang una at tanging direktang nahalal na Gobernador ng Taiwan, si [[Chen Shui-bian]] ay naging unang direktang nahalal na Alkalde ng Taipei, si [[Wu Den-yih]] ay naging unang nakadirektang Alkalde ng Kaohsiung. * [[Disyembre 11]] - [[Lipad 434 ng Philippine Airlines]] === Hindi Kilala === * Ipinasabi na ang tungkol sa "Global Warming" sa Antarctica.{{Fact|date=Pebrero 2008}} == Kapanganakan == === Pebrero === [[File:Ava_Max_meeting_fans_(cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Ava Max]]]] [[File:J-Hope at the 2019 Golden Disc Awards day 1 (4).jpg|thumb|right|120px|[[J-Hope]]]] * Pebrero 16 ** [[Federico Bernardeschi]], putbolista ng Italya ** [[Ava Max]], mang-aawit ng Amerikano * [[Pebrero 18]] - [[J-Hope]], Timog Koreanong rapper, mananayaw at miyembro ng [[BTS]] === Marso === * Marso 12 &ndash; Christina Grimmie, Amerikanang Mang-aawit (namatay [[2016]]) === Hunyo === [[File:Jessica_Fox_2016.jpg|120px|thumbnail|[[Jessica Fox (kanisto)|Jessica Fox]]]] * [[Hunyo 11]] ** [[Ivana Baquero]], artista sa Espanya ** [[Jessica Fox (kanisto)|Jessica Fox]], taga-kanistang taga-Australia * [[Hunyo 15]] ** [[Vincent Janssen]], footballer ng Dutch ** [[Iñaki Williams]], footballer ng Espanya === Hulyo === [[File:Moriya Jutanugarn_2017.jpg|120px|thumb|[[Moriya Jutanugarn]]]] * [[Hulyo 5]] – [[Shohei Ohtani]], propesyonal na manlalaro ng baseball. * [[Hulyo 28]] – [[Moriya Jutanugarn]], propesyonal na golp ng Thai. === Setyembre === [[File:190501 BTS RM at the 2019 BBMAs.png|thumb|right|125px|[[RM (rapper)|RM]]]] [[File:Halsey_2019_by_Glenn_Francis.jpg|thumb|right|125px|[[Halsey]]]] * Septyembre 12 — [[RM (rapper)|RM]], Timog Koreanong rapper, manunulat ng awitin at miyembro ng [[BTS]] * Septyembre 29 — [[Halsey (mang-aawit)|Halsey]], Amerikanong mang-aawit === Oktubre === [[File:Suzy Bae at 'Faces of Love' showcase on January 29, 2018 (1).jpg|thumb|right|120px|[[Bae Suzy]]]] *Oktubre 10 **Ilhoon, rapper ng Timog Korea, manunulat ng kanta, at artista **[[Bae Suzy|Suzy]], mang-aawit at artista ng Timog Korea * == Kamatayan == [[File:Richard Nixon President.jpg|120px|thumb|[[Richard Nixon]]]] * [[Abril 14]] - [[Hugh Springer]], dating Gobernador-Heneral ng Barbados (ipinanganak 1913) * [[Abril 22]] – [[Richard Nixon]], Ika-37 Pangulo ng Estados Unidos (ipinanganak [[1913]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1994|*]] bil9whjw516c4pj9aqhfuyv24kvrqqt 1995 0 4953 2241675 2097749 2026-11-11T14:19:36Z Ivan P. Clarin 84769 2241675 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1995.jpg|right|200px]] {{Year nav|1995}} Ang '''1995''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Linggo|nagsisimula sa Linggo]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == * Hunyo 24 - [[South Africa]] nanalo bilang [[Rugby World Cup]] ===Hindi Kilala=== * Sa pamamagitan ng [[Batas Republika Blg. 7854]] nagawa ang [[Lungsod ng Makati]]. == Kapanganakan == [[File:Iran vs. Montenegro 2014-05-26 (052).jpg|thumb|right|120px|[[Sardar Azmoun]]]] * [[Enero 1]] – [[Sardar Azmoun]], Putbolista ng Iran *Enero 9 - [[Nicola Peltz]], artista ng Amerika *Enero 12 **Alessio Romagnoli, putbolista ng Italya **Maverick Viñales, Espanyol na karera ng motorsiklo [13] * Enero 16 ** Hansamu Yama Pranata, putbolista ng Indonesia ** Takumi Minamino, Japanese footballer * [[Enero 17]] – [[Ann Li]], aktres mula Taiwan * Enero 19 - Mathieu van der Poel, Dutch bicycle racer *Enero 20 ** Joey Badass, rapper ng Amerikano ** Calum Chambers, putbolista sa Ingles ** [[José Giménez]], Uruguayan footballer *Enero 24 - Callan McAuliffe, artista sa Australia *Enero 30 ** [[Danielle Campbell]], artista ng Amerika ** [[Viktoria Komova]], artistikong gymnast ng Russia * Abril 23 - Gigi Hadid, modelo ng fashion ng Amerikano * Abril 24 - [[Kehlani]], mang-aawit ng Amerikano * Abril 26 - [[Daniel Padilla]], Pilipinong artista * Abril 28 - [[Melanie Martinez]], Amerikanong mang-aawit [[File:191125_Dua_Lipa_at_the_2019_American_Music_Awards.png|thumb|right|120px|[[Dua Lipa]]]] *Agosto 4 **[[Bruna Marquezine]], artista ng Brazil **[[Jessica Sanchez]], Amerikanong mang-aawit *Agosto 5 - Pierre-Emile Højbjerg, putbolista sa Denmark *Agosto 6 - Sasha Vezenkov, Bulgarian propesyonal na manlalaro ng basketball *Agosto 9 - Hwang Min-hyun, mang-aawit at manunulat ng kanta sa South Korea at artista *Agosto 13 - Presnel Kimpembe, French footballer *Agosto 15 - Chief Keef, Amerikanong rapper *Agosto 17 - [[Gracie Gold]], skater ng pigura ng Amerikano *Agosto 22 **[[Huang Wenpan]], manlalangoy na Tsino (d. 2018) **[[Dua Lipa]], Ingles na mang-aawit **Jonnu Smith, manlalaro ng putbol sa Amerika *Setyembre 18 - Megan Lee, Koreano-Amerikanong mang-aawit-manunulat ng awit at artista *Setyembre 19 - Chase Rice, American singer-songwriter *Setyembre 25 **Ryan Beatty, Amerikanong mang-aawit ** [[Sofía Reyes]], taga-Mexico na mang-aawit ng kanta at artista *Setyembre 29 - Julien Baker, Amerikanong mang-aawit at gitarista [[File:Park Ji-min on the Billboard Music Awards red carpet, 1 May 2019.jpg|thumb|right|120px|[[Park Jimin|Jimin]]]] * Oktubre 13 - [[Park Jimin|Jimin]], Timog-Koreanong mang-aawit, mananayaw at miyembro ng [[BTS]] * Oktubre 15 - Billy Unger, Amerikanong artista at musikero * Oktubre 21 ** [[Antoinette Guedia Mouafo]], manlalangoy ng [[Kamerun]] ** [[Doja Cat]], Amerikanong mang-aawit at rapper [[File:Nick D’Aloisio, Founder, Summly @ LeWeb London 2012 Central Hall Westminster-1238.jpg|thumb|120px|[[Nick D'Aloisio]]]] [[File:Laura Marano 2013.png|thumb|120px|[[Laura Marano]]]] * [[Nobyembre 1]] – [[Nick D'Aloisio]], Britanyang kompyuter na programa * Nobyembre 3 ** Kelly Catlin, American racing cyclist (d. 2019) ** [[Kendall Jenner]], Amerikanong modelo at personalidad sa telebisyon * Nobyembre 6 - André Silva, Portuguese footballer * [[Nobyembre 7]] &ndash; [[Michael Dameski]], Australyanong mananayaw at aktor * Nobyembre 13 - Oliver Stummvoll, modelo ng Austrian * Nobyembre 15 - Karl-Anthony Towns, Dominican-American basketball player * Nobyembre 18 - Ihsan Maulana Mustofa, manlalaro ng badminton ng Indonesia * Nobyembre 19 ** Vanessa Axente, modelo ng fashion na Hungarian ** Asuka Teramoto, Japanese artistic gymnast * Nobyembre 20 - Timothy Cheruiyot, atleta ng Kenyan * Nobyembre 22 - [[Katherine McNamara]], artista ng Amerika * [[Nobyembre 29]] &ndash; [[Laura Marano]], Amerikanang aktres at mang-aawit [[File:190501 BTS V at the 2019 BBMAs 2.png|thumb|right|120px|[[V (mang-aawit)|V]]]] * [[Disyembre 30]] - [[V (mang-aawit)|V]], Timog-Koreanong mang-aawit at miyembro ng [[BTS]] == Kamatayan == * Mayo 8 - [[Teresa Teng]], mang-aawit mula sa Taiwan (Ipinanganak 1953) == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1995|*]] {{stub|Taon}} hmkjkgyrum3rsiyjl1w1kfi6u9qosis 1997 0 4955 2241633 2152713 2026-11-11T14:01:48Z Ivan P. Clarin 84769 2241633 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1997.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1997''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Miyerkoles|nagsisimula sa Miyerkoles]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == * Pinakawalan na ang kantang [[Tubthumping]] sa publiko. == Kapanganakan == [[File:Chloe_Moretz_2018_2.jpg|thumb|150px|[[Chloë Grace Moretz]]]] [[File:Isabelle Fuhrman (Headshot).jpg|thumb|150px|[[Isabelle Fuhrman]]]] * [[Pebrero 8]] ** [[Kathryn Newton]], Amerikanang aktres ** [[Venus Palermo]], Inglaterang modelo * [[Pebrero 9]] – [[Molly Jepson]], Amerikanang aktres * [[Pebrero 10]] ** [[Chloë Grace Moretz]], Amerikanang aktres ** [[Lauren Mote]], Inglaterang aktres ** [[Rozaliya Nasretdinova]], Rusyanang manlalangoy * [[Pebrero 12]] - [[Matteo Ferrari (motorsiklo ang magkakarera)|Matteo Ferrari]], Italyanong motorsiklo ang magkakarera * [[Pebrero 21]] – [[Ben Rhodes (karerang drayber)|Ben Rhodes]], Amerikanong karerang drayber * [[Pebrero 25]] - [[Isabelle Fuhrman]], Amerikanang aktres [[File:Camila_Cabello_AMAs_2019.png|thumb|right|150px|[[Camila Cabello]]]] * [[Marso 3]] - [[Camila Cabello]], Kubanang Mang-aawit [[File:Olivia Holt by Gage Skidmore.jpg|thumb|right|150px|[[Olivia Holt]]]] * [[Agosto 5]] &ndash; [[Olivia Holt]], Amerikanang aktres at mang-aawit * [[Oktubre 8]] &ndash; [[Bella Thorne]], Amerikanang aktres at mang-aawit [[File:Jungkook for Dispatch "Boy With Luv" MV behind the scene shooting, 15 March 2019 07 (cropped).jpg|thumb|right|150px|[[Jungkook]]]] * [[Septyembre 1]] - [[Jungkook]], Timog Koreanong mang-aawit at miyembro ng [[BTS]] [[File:Zara_Larsson_@_The_Observatory_OC_05_02_2019_(48498748057).jpg|thumb|right|150px|[[Zara Larsson]]]] * [[Disyembre 16]] — [[Zara Larsson]], mang-aawit na Suweko at manunulat ng kanta == Kamatayan == [[File:Diosdado Macapagal USS Oklahoma City 1962 cropped.jpg|120px|thumb|[[Diosdado Macapagal]]]] * [[Marso 21]] - [[John Nemechek]], drayber ng [[NASCAR]], sa [[Estados Unidos]]. * [[Abril 21]] - [[Diosdado Macapagal]], Ika-Siyam [[Pangulo ng Pilipinas]]. (ipinanaganak [[1910]]). [[File:Международная Леонардо-премия 18.jpg|thumb|120px|[[Diana, Prinsesa ng Wales]]]] * [[Agosto 27]] – [[Sally Blane]], Amerikanang aktres (ipinanganak [[1910]]) * [[Agosto 31]] ** [[Diana, Prinsesa ng Wales]], Britanyang prinsesa at unang asawa ni [[Charles, Prinsipe ng Wales]] (ipinanganak [[1961]]) ** [[Dodi Fayed|Dodi Al-Fayed]], Ehiptong mangangalakal na lalake (ipinanganak [[1955]]) [[File:MotherTeresa_090.jpg|thumb|right|150px|[[Mother Teresa]]]] * [[Setyembre 25]] - [[Inang Teresa]], madreng [[Katoliko]]ng nakilala bilang isang "buhay na santo" noong siya'y nabubuhay pa. ==Tingnan din== *[[Krisis sa pananalapi ng Asya noong 1997]] [[Kaurian:Taon]] [[Kaurian:1997|*]] {{stub}} 34q3qiu1alp3hqhfck5fiq86rs621of 1998 0 4956 2241630 2097747 2026-11-11T14:01:04Z Ivan P. Clarin 84769 2241630 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1998.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1998''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Huwebes|nagsisimula sa Huwebes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == {{Expand section}} ==Kapanganakan== [[File:Ariel_Winter_%2812709082273%29.jpg|120px|thumb|[[Ariel Winter]]]] * [[Enero 28]] - [[Ariel Winter]], artista ng Amerikano at boses na artista * Enero 31 ** [[Amadou Haidara]], footballer ng Malian ** [[Bradie Tennell]], skater ng figure sa Amerika * [[Pebrero 2]] - [[Nicole Tompkins]], Amerikanang Aktres at Mang-aawit * [[Abril 28]] - [[Arisa Kunugi]], Hapon modelo * [[Hunyo 5]] - [[Yulia Lipnitskaya]], ''figure skater'' mula sa Rusya, Olimpikong kampeon * Hulyo 18 - [[Devin Bush Jr.]], manlalaro ng putbol sa Amerika * Hulyo 21 ** [[Kim Magnus]], taga-South Korea Olimpiko na taga-ski na taga-bukid ** [[Maggie Lindemann]], American singer-songwriter * Hulyo 22 **Madison Pettis, Amerikanong artista at modelo **Federico Valverde, Uruguayan footballer * Hulyo 23 - Deandre Ayton, manlalaro ng basketball sa Bahamian * [[Hulyo 24]] ** [[Bindi Irwin]], Australyanong/Amerikanong aktres at Mang-aawit ** [[William Leong]], Hong Kong at Macau Lutheranismo clergy * Agosto 5 ** [[Mimi Keene]], artista sa Ingles ** [[Daniil Pakhomov]], lumangoy ng Russia * Aogosto 8 - [[Shawn Mendes]], taga-Canada na mang-aawit * Agosto 9 ** [[Jorrit Croon]], Dutch hockey player ** [[Panagiotis Retsos]], footballer ng Greek * [[Agosto 10]] - [[Asuka Saitō]], isang Aktres at dating miyembro ng Nogizaka46 mula sa bansang Hapon * [[Oktubre 9|Oktobre 9]] - [[Yuri Tsunemastu]], ay isang Hapones na aktres * [[Nobyembre 9]] - [[Zhao Lusi]], isang Tsinong mang-aawit at aktres == Kamatayan == {{Expand section}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1998|*]] f0u8hrvrows1uudvqzmthl0xki89o7e 1999 0 4957 2241629 2097894 2026-11-11T14:00:21Z Ivan P. Clarin 84769 2241629 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 1999.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1999''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Biyernes|nagsisimula sa Biyernes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. == Kaganapan == * Sinimulan gawin ang [[Kambal na Toreng BSA]] sa [[Sentrong Ortigas]] at natapos din ang konstrutsyon sa naturing taon. == Kapanganakan == * [[Enero 7]] - [[Brandon Austin]], Ingles na footballer * Enero 11 – [[Lotte Wubben-Moy]], Ingles na footballer * Enero 14 - [[Francisco Montero (putbolista, ipinanganak 1999)|Francisco Montero]], putbol sa Espanya * Enero 18 - [[Kate Ivory]], player ng hockey ng New Zealand * Marso 2 - [[Iñaki Peña]], isang propesyonal na footballer ng Espanya * [[March 10]] – [[Max Bryant]], cricker ng Australia * Abril 7 - [[Katie George (cricketer)|Katie George]], English cricketer [[File:Sabrina_Carpenter_12-02-2016_-15_(31466425710) (cropped).jpg|120px|thumbnail|[[Sabrina Carpenter]]]] * Mayo 5 ** [[Jonny Grey]], artista sa Canada ** [[Justin Kluivert]], footballer ng Dutch ** [[Nathan Chen]], skater ng figure sa Amerika * Mayo 8 ** [[Maykel Massó]], mahabang jumper ng Cuba ** [[Rebeca Andrade]], gymnast sa Brazil * Mayo 11 - [[Sabrina Carpenter]], artista ng Amerikano, mang-aawit, at tagasulat ng kanta * Hunyo 20 - [[Kyoya Honda]], isang Hapones na Aktor * Oktubre 15 - [[Ellery Balcombe]], footballer ng Ingles * Oktubre 23 – [[Mai Yamamoto]], Japanese professional basketball player * Nobyembre 4 – [[Ben Wilmot]], Ingles na footballer ng propesyonal * Disyembre 8 - [[Reece James (putbolista, ipinanganak 1999)|Reece James]], Ingles na footballer ng propesyonal * Disyembre 10 - [[Reiss Nelson]], Ingles na footballer ng propesyonal * Pebrero 3 - [[Kanna Hashimoto]], Aktres mula sa bansang hapon. == Kamatayan == *Disyembre 3 ** Madeline Kahn, [[Amerikanong]] aktres (ipinanganak 1942) ** [[Scatman John|John Paul Larkin]] ''o mas kilala bilang Scatman John'', [[Amerikanong]] mang-aawit (ipinanganak 1942) {{Expand section}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1999|*]] c47v4xj14c21ar6rggdr6iok92jg2s6 Wikang Latin 0 7962 2241781 2241423 2026-11-12T07:02:03Z GinawaSaHapon 102500 2241781 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates}}<!--Panatilihin ang tuldik sa unang banggit sa paksa -->{{Kinukumpuni}}{{Infobox language | states = {{ublist|[[Latium]]|[[Sinaunang Roma]]}} | ethnicity = {{ublist|[[Mga Latin (tribong Italiko)|Mga Latin]]|[[Mga Romano]]}} | era = Bilang katutubong wika, {{circa|{{BCE|ikapitong siglo|link=yes}} <!-- [[Praeneste fibula]] -->|{{CE|ikawalong siglo|link=yes}}}} | familycolor = Indo-European <!-- wag isalin --> | fam2 = [[Mga wikang Italiko|Italiko]] | fam3 = [[Mga wikang Latinopaliska|Latinopaliska]] | ancestor = [[Lumang Latin]] | script = [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Latin]]) | agency = [[Pontipikong Akademya sa Latin]] | iso1 = la | iso2 = lat | iso3 = lat | glotto = impe1234 | glottorefname = Imperial Latin <!-- wag isalin --> | glotto2 = lati1261 | glottorefname2 = Latin | lingua = 51-AAB-aa, -ab, -ac | image = Rome Colosseum inscription 2.jpg | imagecaption = Sulat Latin na nakaukit sa isang bato para sa Romanong konsul noong ikalimang siglo na si [[Decius Marius Venantius Basilius]] sa loob ng [[Koliseo]] sa [[Roma]] | mapscale = 1 | map = Roman Empire Trajan 117AD.png | mapcaption = Pinakamalawak na sakop ng Imperyong Romano sa ilalim ng pamumuno ni [[Trajano]] ({{circa|{{CE|117}}}}) at ang lugar na pinamamahalaan ng mga mananalita ng Latin. Maraming wika bukod sa Latin ang sinasalita sa loob ng imperyo. | notice = IPA | name = Latin | nativename = {{lang|la|lingua Latina}}, {{lang|la|Latinum}} | pronunciation = {{IPA|la|ɫa&NoBreak;ˈtiːnũː||}} | nation = {{VAT}} }} '''Latín'''{{Efn|{{langx|la|lingua Latina|label=Latin}} {{IPA|la|ˈlɪŋɡʷa ɫaˈtiːna||}} o {{lang|la|Latinum}} {{IPA|la|ɫaˈtiːnũː|label=||}}}} ang [[Klasikong wika|klasikong]] [[Mga wikang Indo-Europeo|wikang Indo-Europeo]] na kabilang sa sangay ng [[mga wikang Italiko]]. Orihinal itong sinalita ng [[Mga Latin (tribong Italiko)|mga Latin]] sa rehiyon ng [[Latium]] (ngayo'y [[Lacio]] sa modernong [[Italya]]), ang lugar sa ibaba ng [[Ilog Tiber]] sa paligid ng [[Roma]]. Dahil sa paglawak ng [[Republikang Romano]], naging isa itong pangunahing wika sa [[tangway ng Italya]] at kalaunan, sa buong [[Imperyong Romano]]. Napakalaki ng impluwensiya nito sa maraming wika gaya ng sa [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]]. Nananatili pa rin magpahanggang ngayon ang paggamit nito sa teknikal na bokubularyong pang-agham, gayundin sa teolohiya lalo ng sa [[Simbahang Katolika]], medisina, at batas. Pagsapit ng huling bahagi ng Republikang Romano, umunlad ang [[Lumang Latin]] upang magkaroon ito ng pamantayan na kilala na ngayon bilang [[Klasikong Latin]]. Samantala, tinatawag naman na [[Balbal na Latin]] ang samu't saring [[Rehistro (lingguwistika)|rehistro]] na karaniwang ginagamit ng mga mabababang uri sa lipunang Romano. Bagamat kadalasang itinuturing ang Latin bilang [[patay na wika]], hindi ito kinikilala bilang patay na ayon sa pormal na pagpapakahulugan ng mga iskolar. Pagsapit ng ikaanim hanggang ikasiyam na siglo, nagsilitawan ang mga pinakaunang ninunong wika ng [[mga wikang Romanse]] mula sa mga bernakular na Latin na sinasalita sa iba't ibang rehiyon na nasakop ng mga Romano. Pagkatapos ng [[pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano]], nanatili ang Latin bilang ang [[Lingguwa prangka|karaniwang wika]] ng [[pandaigdigang komunikasyon]], agham, pag-aaral, at akademya ng Europa hanggang sa unang bahagi ng ika-19 na siglo, kung saan pinalitan ito ng mga modernong wika gaya ng [[wikang Pranses]] at kalaunan, Ingles. Tinatawag na [[Huling Latin]] ang anyong pampanitikan ng wika mula noong {{CE|ikatlong siglo|yes}}. Pagsapit ng [[Gitnang Kapanahunan]], hindi na sinasalita ang Latin bilang [[katutubong wika]], bagamat malawakan pa ring ginagamit ito sa [[Kanlurang Europa]] lalo na sa mga Katolikong rehiyon bilang wika ng trabaho at panitikan. Nagkaroon ito ng anyong klasiko noong [[Renasimiyento]], na tinatawag namang [[Renasimiyentong Latin]]. Ang partikular na anyong ito ang naging basehan ng [[Bagong Latin]], na umusbong noong [[Maagang Modernong Panahon]]. Tinuturo at sinasalita sa mga paaralan at pamantasan ang Latin bilang bahagi ng pag-aaral sa [[Bibliya]] hanggang noong huling bahagi ng ika-17 siglo, kung saan nagsimulang kumonti ang bilang ng mga mananalita nito. Karaniwang pinag-aaralan na ngayon ang [[Kontemporaryong Latin]] upang basahin at hindi upang salitain. Samantala, ginagamit naman ang [[Pangsimbahang Latin]] bilang ang [[opisyal na wika]] ng [[Banal na Luklukan]] at ang [[Ritong Romano]] ng Simbahang Katolika. Inuuri ang [[balarilang Latin]] bilang isang wikang may matinding [[pagbabanghay]] ([[Wikang pusyonal|pusyonal]]) dahil sa pagbabanghay nito para sa [[Kaukulan (lingguwistika)|kaukulan]], [[Pambalarilang dami|dami]], [[panauhan]], [[Pambalarilang kasarian|kasarian]], [[Pambalarilang panahon|panahon]], [[panagano]], [[Tinig (lingguwistika)|tinig]], at [[Aspekto (lingguwistika)|aspekto]]. Nagmula naman ang [[alpabetong Latin]] mula sa pagsasama ng mga [[alpabetong Etrusko]] at [[Alpabetong Griyego|Griyego]]. == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng wikang Latin}} Kinikilala ng mga iskolar ng wikang Latin ang iba't ibang yugto ng wika, mula sa mga pagkakaiba sa bokabularyo at [[balarila]], pagbaybay, paggamit, at [[sintaksis]]. Walang iisang tiyak na listahan ng mga yugto dahil sa pagpopokus ng iba't ibang mga iskolar sa iba't ibang katangian ng wika. Bukod sa mga ito, tumutukoy naman ang [[Pangsimbahang Latin]] sa estilo ng mga manunulat ng [[Simbahang Katoliko]] mula sa [[Huling antigong panahon|huling bahagi ng antigong panahon]] hanggang sa kasalukuyan, gayundin ng ilang mga [[Protestantismo|Protestanteng]] iskolar. === Lumang Latin === {{Main|Lumang Latin}} Tinatawag ang pinakalumang anyo ng Latin bilang [[Lumang Latin]]. Ito ang wikang Latin na sinalita ng [[Kahariang Romano|Kaharian ng Roma]] mula noong itinatag ito noong {{BCE|753|link=y}} ayon sa tradisyon hanggang sa kadulu-duluhan ng panahon ng [[Republikang Romano]] noong {{BCE|75|link=}}. Makikita ito mula sa mga nakaukit na inskripsiyon gayundin sa ilan sa mga pinakamatatandang akdang nakasulat sa naturang wika gaya ng mga [[komedya]] nina [[Plauto]] at [[Terencio]]. Sa panahong ito umusbong ang [[Sulat Latin|alpabetong Latin]], na nagmula sa [[alpabetong Etrusko]]. Unang ginamit ang alpabetong Latin bilang isang [[sistema ng pagsulat]] na kanan pakaliwa o baligtaran ([[bustropedon]]) bago ito kalaunan naging kaliwa pakanan. ==Mga titik at tinig== [[File:WIKITONGUES- Titus speaking Latin.webm|thumb|Isang teenager/adult na lalaki na nagsasalita ng Latin]] Narito ang isang talaan ng mga titik at tinig o fonema sa wikang Latin. Upang makatiyak, ginagamit na gabay sa pagbaybay ng bigkas ang [[Internasyonal na ponetikong alpabeto|IPA]]. {| |'''A''' (maikli)||{{unicode|[ʌ]}} ||(tulad ng ‘t'''a'''lim’) |- |'''A''' (mahaba)||{{unicode|[aː]}} ||(tulad ng ‘'''a'''kin’) |- |'''AE''' ||[aj]||(tulad ng ‘big'''ay'''’) |- |'''B''' ||[b]||(tulad ng ‘ala'''b'''’) |- |'''C''' ||[k]||(tulad ng ‘ana'''k'''’) |- |'''CH''' ||{{unicode|[kʰ]}} ||(tulad ng katutubong bigkas ng Inggles na ‘'''c'''ake’; bahagyang katulad ng sa ‘li'''kh'''a’) |- |'''D''' ||[d]||(tulad ng ‘'''d'''alisay’) |- |'''E''' (maikli)||{{unicode|[ɛ]}}||(tulad ng ‘p'''e'''ra’) |- |'''E''' (mahaba)||{{unicode|[eː]}} ||(tulad ng karaniwang bigkas sa salitang Tagalog na ‘par'''e'''’, sa Frances na ‘'''é'''t'''é'''’, o sa [[Wikang Jerman|Aleman]] na ‘L'''e'''ben’) |- |'''EI''' ||[ej]||(tulad ng ‘Kankana'''ey'''’) |- |'''EU''' ||[ew]||(tulad ng ‘'''Eu'''ropa’; malapit sa ‘'''ew'''an’) |- |'''F''' ||[f]||(tulad ng ‘'''F'''ilipino’) |- |'''G''' ||[g]||(tulad ng ‘'''g'''awa’) |- |'''GN''' ||[ŋn]||(tulad ng ‘pa'''ngn'''akaraan’) |- |'''H''' ||[h]||(tulad ng ‘'''h'''awak’) |- |'''I''' (maikli)||{{unicode|[ɪ]}}||(tulad ng ‘hap'''i'''t’) |- |'''I''' (mahaba)||{{unicode|[iː]}} ||(tulad ng ‘k'''i'''los’) |- |'''J''' ||[j]||(tulad ng ‘'''y'''ugto’)<sup>1</sup> |- |'''K''' ||[k]||(tulad ng C; madalang gamitin sa Latin) |- |'''L''' ||[l]||(tulad ng ‘'''l'''aro’) |- |'''M''' ||[m]||(tulad ng ‘'''m'''adla’) |- |'''N''' ||[n]||(tulad ng ‘'''n'''iyog’; bago ng C, G, o Q, bilang /ŋ/ ng ‘ta'''ng'''kay’) |- |'''O''' (maikli)||{{unicode|[ɔ]}}||(tulad ng ‘An'''o'''?’) |- |'''O''' (mahaba)||{{unicode|[oː]}} ||(tulad ng sa salitang Tagalog na ‘alim'''u'''om’, sa Frances na ‘'''eau'''’, o sa Aleman na ‘w'''o'''’) |- |'''OE''' ||[oj]||(tulad ng ‘'''Oy'''!’) |- |'''P''' ||[p]||(tulad ng ‘'''p'''ayak’) |- |'''PH''' ||{{unicode|[pʰ]}} ||(tulad ng Inggles na ‘'''p'''it’) |- |'''QU''' ||{{unicode|[kʷ]}}||(medyo kasintulad ng ‘pa'''kw'''an’) |- |'''R''' ||{{unicode|[ɾ]}}||(tulad ng ‘ma'''r'''ami’) |- |'''S''' ||[s]||(tulad ng ‘'''s'''arap’) |- |'''T''' ||[t]||(tulad ng ‘'''t'''alampas’) |- |'''TH''' ||{{unicode|[tʰ]}} ||(tulad ng Inggles na ‘'''t'''in’; malapit sa “ba'''th'''ala’) |- |'''U''' (maikli)||{{unicode|[ʊ]}}||(tulad ng ‘bal'''u'''t’) |- |'''U''' (mahaba)||{{unicode|[uː]}} ||(tulad ng ‘p'''u'''sa’) |- |'''V''' ||[w]||(tulad ng ‘'''w'''ari’) |- |'''X''' ||[ks]||(tulad ng ‘pa'''ks'''a’) |- |'''Y''' (maikli) ||{{unicode|[ʏ]}}||(tulad ng Frances na ‘t'''u'''’) |- |'''Y''' (mahaba) ||{{unicode|[yː]}} ||(tulad ng Aleman na ‘'''ü'''bermensch’) |- |'''Z''' ||[z]||(tulad ng Inggles na ‘'''z'''oo’) |} Hindi ipinapakita sa pagbaybay ng Latin ang pagkakaiba ng maiikli at mahahabang patinig, ngunit sa makabagong baybay, maaaring lagyan ng [[makron]] (ā, ē, ī, ō, ū, {{unicode|ȳ}}) ang mahahabang patinig. Para sa baybay ng [[Simbahang Katoliko]] ng Latin, tingnan ang [[Lating Pansimbahan|Latin Eclesiastico]]. <small><sup>1</sup> Sa gitna ng dalawang patinig, dalawa ang bilang na ginagampanan ng titik J: isang katinig at isa ring bumubuo ng diptonggo kasama ng naunang patinig. Halimbawa (gamit ang baybay pambigkas sa Tagalog), ''major'' (/máy·yor/), ''cujus'' (/kwí·yus/), ''rejectus'' (/rey·yék·tus/).</small> ==Ilang halimbawa== ===Salita=== * tatay : pater * nanay : mater * ako : ego * ikaw : tu * parusa : multa * diwata : nympha, diva * bula : bulla * kapit : aprehendere; capere * sabon : sapo * diyos : deus * balat : cutis * grabe : gravis * sana : utinam * isa : uno * ito : iste * tinapay : pan * dalawa : duo * tatlo : tri * lima : quinque * walo : octo * pera : pecunia * paa : pes * pakiusap : si vobis; tibi placeat... * mata : oculus * tenga : auris * ilong : nasus * kamay : manus * at : ac; et * ngunit : at; sed * kasi/dahil : quoniam; quod * oo : ita * o : aut * hindi : non * apoy : ignus * tubig : aqua * lupa : terra * hangin : ventum * salaysay/kasaysayan : historia * usapan : recensere * paanyaya : invitatio * abuloy : donatio * halamanan : hortum * salamat : gratias ===Pangungusap=== * Aba! : Hercle! * Magandang araw, kumusta? : Salve, ut vales? * Saan ka pupunta? : Quo vadis? * Sana dumating siya. : Utinam veniat is. * Sana ay sinabi mo kaagad. : Utinam dixeris protinus. * [[Veni vedi vici]] : Dumating ako, nakita ko, sinakop ko * pax et bonum : kapayapaan at kabutihan * [[Senatus Populusque Romanus]] ([[SPQR]]) : Senado ng Sambayanang [[Imperyong Romano|Romano]] * [[alea iacta est]] : ang sugal ay naitapon na * [[Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum]] ([[INRI]]) : Hesus Nazareno, Hari ng mga Hudyo ==Tingnan din== {{interwiki|code=la}} * [[Tala ng mga pariralang Latin]] *[[Talaan ng mga pinaikling salitang pang-agham sa Latin]] * [[Pangsimbahang Latin]] * [[Alpabetong Latin]] * [[Romanisasyon]] == Talababa == {{Notelist}} == Sanggunian == === Pagsipi === {{Reflist}} === Pinagkunan === {{refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Allen |first=William Sidney |title=Vox Latina – a Guide to the Pronunciation of Classical Latin|trans-title=Vox Latina - Gabay sa Pagbigkas sa Klasikong Latin|lang=en |date=1978 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-22049-1 |edition=2 |ol=OL4483781M |orig-year=1965}} * {{cite book |title=Encyclopedia of the Renaissance and Reformation|trans-title=Ensiklopedya ng Renasimiyento at Repormasyon|lang=en |date=2004 |publisher=Facts On File |isbn=0-8160-5451-7 |editor1-last=Bergin |editor1-first=Thomas G. |ol=OL3681138M |editor2-last=Law |editor2-first=Jonathan |editor3-last=Speake |editor3-first=Jennifer}} * {{cite book |last=Clark |first=Victor Selden |title=Studies in the Latin of the Middle Ages and the Renaissance |trans-title=Mga Pag-aaral sa Latin noong Gitnang Kapanahunan at Renasimiyento|lang=en|publisher=New Era |year=1900 |location=Lancaster}} * {{cite journal |last1=Demo |first1=Šime |date=2022 |title=A paradox of the linguistic research of Neo–Latin|trans-title=Kabalintunaan sa lingguwistikong pananaliksik sa Bagong Latin|lang=en |journal=Suvremena Lingvistika |volume=48 |issue=93 |doi=10.22210/suvlin.2022.093.01 |doi-access=free |s2cid-access=free |s2cid=251119298}} * {{cite book |title=Dynamics of Neo-Latin and the Vernacular: Language and Poetics, Translation and Transfer|trans-title=Dinamika ng Bagong Latin at ang Bernakular: Wika at Poetika, Salin at Paglipat|lang=en |date=2014 |publisher=Koninklijke Brill |isbn=9789004269071 |editor1-last=Deneire |editor1-first=Thomas |location=Leiden}} * {{cite book |last=Diringer |first=David |title=The Alphabet – A Key to the History of Mankind|trans-title=Alpabeto - Susi sa Kasaysayan ng Sangkatauhan|lang=en |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1996 |isbn=978-81-215-0748-6 |location=New Delhi |orig-year=1947}} * {{cite book |last1=Herman |first1=József |title=Vulgar Latin|trans-title=Balbal na Latin|lang=en |publisher=[[Pennsylvania State University Press]] |year=2000 |isbn=978-0-271-02000-6 |translator-last1=Wright |translator-first1=Roger}} * {{cite book |last1=Holmes |first1=Urban Tigner |title=A History of the French Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Pranses|lang=en |last2=Schultz |first2=Alexander Herman |date=September 15, 2012 |publisher=Biblo-Moser |isbn=978-0-8196-0191-9 |location=New York |orig-year=1938}} * {{cite book |title=The Oxford Handbook of Neo-Latin|trans-title=Handbook ng Oxford sa Bagong Latin|lang=en |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-088699-8 |editor1-last=Knight |editor1-first=Sarah |place=New York |ol=OL28648475M |editor2-last=Tilg |editor2-first=Stefan}} * {{cite book |last=Levy |first=Harry Louis |title=A Latin reader for colleges |trans-title=Mambabasa ng Latin para sa mga pamantasan|lang=en|date=1973 |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-47602-2}} * {{cite book |last=Jenks |first=Paul Rockwell |title=A Manual of Latin Word Formation for Secondary Schools|trans-title=Manwal ng Paggawa ng mga Salitang Latin para sa mga Sekundaryong Paaralan|lang=en |publisher=D. C. Heath |year=1911 |location=New York}} * {{cite book |last=Scase |first=Wendy |title=Visible English: Graphic Culture, Scribal Practice, and Identity, c. 700-c. 1550 |trans-title=Makikitang Ingles: Grapikong Kultura, Gawaing Eskriba, at Pagkakakilanlan, c. 700 - c. 1550|lang=en|publisher=Brepols |year=2022 |isbn=978-2-503-59843-7}} * {{cite book |last=Sihler |first=Andrew L. |title=New comparative grammar of Greek and Latin|lang=en|trans-title=Bagong kumparatibong balarila ng Griyego at Latin |publisher=Oxford University Press |year=2008 |location=New York}} {{refend}} {{Italic languages}} {{Latin periods}} {{Ancient Rome topics | collapsed }} {{Authority control}} [[Category:Languages attested since the 7th century BC]] [[Category:Latin language| ]] [[Category:Forms of Latin| ]] [[Category:Fusional languages]] [[Category:Languages of Andorra]] [[Category:Languages of France]] [[Category:Languages of Italy]] [[Category:Languages of Portugal]] [[Category:Languages of Romania]] [[Category:Extinct languages of Spain]] [[Category:Languages of Vatican City]] [[Category:Subject–object–verb languages]] [[Category:Articles containing video clips]] [[Category:Latino-Faliscan languages]] [[Category:Latial culture]] [[Kategorya:Wikang Latin| ]] 1nvxpjjanlq7b766mwcbmt6lwxoetra 2006 0 9766 2241613 2240337 2026-11-11T13:50:16Z Ivan P. Clarin 84769 2241613 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2006.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang 2006 (MMVI) ay isang karaniwang taon na nagsisimula sa [[Linggo]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ito ang ika-2006 na taon sa pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]], ang ika-6 na taon sa [[ikatlong milenyo]], ang ika-6 na taon sa [[ika-21 dantaon]], at ang ika-7 taon sa [[dekada 2000]]. Itinalaga ang 2006 bilang ang Internasyunal na TAon ng mga Disyerto at Desertipikasyon<ref>{{cite web |url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=7589&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |title=International Years proclaimed by the United Nations General Assembly |publisher=UNESCO |access-date=2008-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081001215257/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D7589%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |archive-date=Oktubre 1, 2008|language=en |url-status=dead }}</ref> at ang Internasyunal na Taon ng [[sindromang Asperger|Asperger]]. == Kaganapan == ===Enero=== * [[Enero 1]] &ndash; Pinutol ng [[Rusya]] ang pagpapadala ng natural na gas sa [[Ukraine]] dahil sa isang pagtatalo sa presyo.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/opinion/commentators/mary-dejevsky/mary-dejevsky-russia-has-good-reason-for-what-it-is-doing-why-do-we-have-to-keep-demonising-it-521462.html|title=Mary Dejevsky: Russia has good reason for what it is doing. Why do we have to keep demonizing it?|first=Mary|last=Dejevsky|date=2009-01-03|access-date=2009-07-05|work=The Independent|location=London|language=en|archive-date=2011-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110912193237/http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/mary-dejevsky/mary-dejevsky-russia-has-good-reason-for-what-it-is-doing-why-do-we-have-to-keep-demonising-it-521462.html|url-status=dead}}</ref> * [[Enero 15]] &ndash; Matagumpay na natapos ang misyong ''Stardust'' ng [[NASA]], ang una na nakabalik mula sa isang [[kometa]].<ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,181763,00.html|title=Stardust Container in Almost Perfect Condition|date=2006-01-17|access-date=2009-07-06|agency=Associated Press|work=Fox News|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106160304/https://www.foxnews.com/story/0,2933,181763,00.html|archive-date=Nobyembre 6, 2018|url-status=dead|language=en}}</ref> * [[Enero 19]] &ndash; Inlunsad ng [[NASA]] ang unang misyon sa [[kalawakan]] tungong [[Pluto]] habang sumibat ang isang raketa sa sasakyang pangkalawakan na ''New Horizons'' sa siyam-na-taong paglalakbay.<ref>{{cite web|url=http://pluto.jhuapl.edu/|title=New Horizons|work=jhuapl.edu|access-date=Nobyembre 25, 2015|language=en}}</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 10]]&ndash;[[Pebrero 26|26]] &ndash; Ginaganap ang [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2006]] sa [[Turin]], [[Italya]].<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2006/feb/10/winterolympicsturin2006.sport|title=Winter Games open in Turin|last=Associated Press|date=2006-02-10|newspaper=The Guardian|access-date=2017-02-05|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> * [[Pebrero 17]] &ndash; Isang [[Mudslide sa Katimugang Leyte ng 2006|''mudslide'']] o pagbaha ng putik sa [[Saint Bernard, Katimugang Leyte]], [[Pilipinas]] ang lumibing sa mahigit 300 kabahayan at isang [[mababang paaralan]]. Tinatayang 300 katao ang namatay at mahigit 1500 ang nawawala.<ref>{{cite web|url=http://www.ifrc.org/cgi/pdf_appeals.pl?06/MDRPH00107.pdf |title=Philippine Landslide and Flood Operations Update #7 |publisher=[[International Red Cross and Red Crescent Movement|Red Cross]] |date=2007-08-31 |access-date=2009-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090807212947/http://www.ifrc.org/cgi/pdf_appeals.pl?06%2FMDRPH00107.pdf |archive-date=Agosto 7, 2009 |url-status=dead | language=en }}</ref> ===Marso=== * [[Marso 9]] &ndash; Natuklasan ng sasakyang pangkalawakan na ''Cassini–Huygens'' ng [[NASA]] ang mga [[geyser]] ng isang likidong sustansya na bumubulusok mula sa [[buwan]] ng [[Saturno]] na Enceladus, na hinuhudyatan ang isang posibleng pagkakaroon ng [[tubig]].<ref>{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/03/0310_060310_saturn.html?source=rss|title=Saturn Moon Has Water Geysers and, Just Maybe, Life|publisher=National Geographic Society|date=2006-03-10|access-date=2009-07-06|first=Elizabeth|last=Svoboda|language=en|archive-date=2006-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20060518152642/http://news.nationalgeographic.com/news/2006/03/0310_060310_saturn.html?source=rss|url-status=dead}}</ref> * [[Marso 15]] &ndash; Labis na labis na bumoto ang Pangkalahatang Pagpupulong ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] upang itatag ang Konseho ng [[Karapatang Pantao]] ng mga Nagkakaisang Bansa.<ref>{{Cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/Pages/AboutCouncil.aspx|title=OHCHR {{!}} Welcome to the Human Rights Council|website=www.ohchr.org|language=en-US|access-date=2018-01-28}}</ref> * [[Marso 21]] - Nailunsad ang [[Twitter]]. ===Abril=== * [[Abril 20]] &ndash; Inihayag ng [[Iran]] ang isang kasunduan sa [[Rusya]], na kinakasangkutan ng isang pinagsamang kompanyang pagpapayaman ng [[uranium]] sa lupain ng Rusya;<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article707817.ece|title=Russia backs Iran's nuclear programme|work=The Times|first=Jenny|last=Booth|date=2006-04-21|access-date=2009-07-09|location=London|language=en|archive-date=2010-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100604125140/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article707817.ece|url-status=dead}}</ref> pagkalipas ng siyam na araw, inihayag ng Iran na ililipat nito ang lahat ng aktibidad sa Rusya, sa gayon, nagdulot sa isang ''[[de facto]]'' na pagwawakas ng kasunduan. ===Mayo=== * [[Mayo 17]] &ndash; Inilathala ng ''Human Genome Project'' ang huling pagkasunod-sunod ng [[kromosoma]], sa pahayagang ''Nature''.<ref>{{Cite journal|last=Pearson|first=Helen|date=2006-05-17|title=Human genome completed (again)|url=https://www.nature.com/news/2006/060515/full/news060515-12.html|journal=Nature News|language=en|doi=10.1038/news060515-12}}</ref> * [[Mayo 27]] &ndash; Niyanig ng 6.4 {{M|w}} na lindol ng Yogyakarta ang [[Gitnang Java]] sa [[Indonesia]] kasama ang isang intensidad sa MSK na IX (Mapaminsala), na iniwan ang higit sa 5,700 patay at 37,000 nasugatan<ref>{{Cite web|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp000ej1c#executive|title=M 6.3 - Java, Indonesia|website=earthquake.usgs.gov|access-date=2018-01-28|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/31/ap/world/mainD8HUGLJO0.shtml|title=U.S. Military Joins Indonesia Quake Relief|date=Mayo 31, 2006|work=CBS News|archive-url=https://web.archive.org/web/20060614121332/http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/31/ap/world/mainD8HUGLJO0.shtml|archive-date=Hunyo 14, 2006|language=en}}</ref> * [[Mayo 31]] &ndash; celebration Ang huling araw ni [[Katie Couric]] sa Today Show Ng NBC. ===Hunyo=== * [[Hunyo 3]] &ndash; Idineklera ng [[Montenegro]] ang kalayaan nito mula sa [[Serbia at Montenegro]] pagkatapos ng isang reperendum noong [[Mayo 21]] at naging isang malayang estado. Pagkalipas ng dalawang araw, opisyal na nabuwag ang Estadong Unyon ng Serbia at pagkatapos inihayag din ng [[Serbia]] ang kalayaan nito, na tinapos ang 88-taong pagsasama sa pagitan ng dalawang [[estado]]ng ito<ref>{{Cite web|url=https://www.irishtimes.com/news/serbia-ends-union-with-montenegro-1.785687|title=Serbia ends union with Montenegro|website=The Irish Times|language=en}}</ref> at iniwan ang [[Serbia]] bilang ang kahaliling bansa ng unyon.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/2006-06-03-montenegro_x.htm|title=Montenegro declares independence from Serbia|work=USA Today|date=2006-06-03|access-date=2009-07-25}}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/2006-06/04/content_4643122.htm |title=EU reiterates respect for independence of Montenegro |agency=Xinhua News Agency |date=2006-06-04 |first=Mu |last=Xuequan |access-date=2009-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111209221022/http://news.xinhuanet.com/english/2006-06/04/content_4643122.htm |archive-date=Disyembre 9, 2011 |url-status=dead |language=en }}</ref> * [[Hunyo 9]] &ndash; [[Hulyo 9]] &ndash; Ginanap ang ''2006 [[FIFA]] World Cup'' sa [[Alemanya]];<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/5056630.stm|title=BBC SPORT {{!}} Football {{!}} World Cup 2006 {{!}} for World Cup|date=2006-06-09|website=BBC News|access-date=2017-02-05|language=en}}</ref> kung saan nanalo ang [[Italya]].<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm|title=Zidane off as Italy win World Cup|date=2006-07-09|website=BBC News|access-date=2017-02-05|language=en}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 1]] &ndash; Inilunsad ang isang pagsubok na operasyon ng daang-riles na Qinghai–Tibet, na ginagawa ang [[Tibet]] ang huling entidad na nasa antas ng lalawigan ng [[Tsina]] na mayroong kumbensyunal na [[daang riles]].<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/tech/news/techinnovations/2006-07-02-china-railway_x.htm?POE=TECISVA|title=China's first train to Tibet conquers high-altitude hurdles|agency=Associated Press|date=2006-07-02|access-date=2009-07-31|first=Alexa|last=Olesen|work=USA Today|language=en}}</ref> * [[Hulyo 6]] &ndash; Muling nabuksan ang [[Silang]] ng Nathu La sa pagitan ng [[Indya]] at [[Tsina]], na napinid noong Digmaang Sino-Indiyano, para sa [[kalakalan]] pagkatapos ng 44 na taon.<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/2006-07/07/content_4803157.htm |title="Silk Road" rejoins at Nathu La Pass after 44 years |agency=Xinhua News Agency |date=2006-07-07 |first=Li |last=Baodong |author2=Shuangqi, Fu |access-date=2009-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111209231058/http://news.xinhuanet.com/english/2006-07/07/content_4803157.htm |archive-date=Disyembre 9, 2011 |url-status=dead |language=en }}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 24]] &ndash; Binigyan kahulugan ng ''International Astronomical Union'' ang '[[planeta]]' sa ika-26 na Pangkalahatang Pagtitipon nito, na pinababa ang [[Pluto]] sa katayuang [[planetang unano]], 76 na taon pagkatapos ng pagkakatuklas nito.<ref>{{cite web|url=https://www.newscientist.com/article/dn9824-pluto-gets-the-boot-as-the-planet-count-drops.html|title=Pluto gets the boot as the planet count drops|work=New Scientist|access-date=2009-10-10|date=2006-08-24|first=Stephen|last=Battersby|language=en}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 13]] &ndash; tv host at reporter na si [[Meredith Vieira]] siya ay pinili bilang Co-Anchor pumalit Kay Couric Kasama sina [[Matt Lauer]], [[Al Roker]], [[Ann Curry]] at [[Natalie Morales]] sa Programa na Today Show ng NBC. * [[Setyembre 19]] &ndash; Pinatalsik ng Makaharing Hukbong Thai ang pamahalaan ni [[Punong Ministro]] [[Thaksin Shinawatra]] sa isang [[kudeta]].<ref>{{cite web |title=Thai military claims control after coup |url=https://www.theguardian.com/world/2006/sep/19/thailand |website=the Guardian |access-date=4 Pebrero 2021 |language=en |date=19 Setyembre 2006}}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 9]] **Inangkin ng [[Hilagang Korea]] na nagsagawa ito ng kauna-unahang pagsubok ng [[nukleyar]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2006/oct/09/northkorea|title=North Korea claims first nuclear test|work=The Guardian|date=2006-10-09|access-date=2009-10-11 | location=London|language=en}}</ref> **Binili ng [[Google]] ang [[YouTube]] sa halagang [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 1.65 bilyon. <ref>|url=https://www.theage.com.au/business/google-closes-a2b-youtube-deal-20061115-gdotv3.html</ref> * [[Oktubre 13]] &ndash; Nahalal ang [[Timog Korea]]nong si [[Ban Ki-moon]] bilang bagong Pangkalahatang-Kalihim ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], na humalili kay [[Kofi Annan]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/5401856.stm|title=Profile: Ban Ki-moon|publisher=BBC|date=2006-10-13|access-date=2009-10-11|language=en}}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 2]] &ndash; Ang ''No. 5, 1948'' ni [[Jackson Pollock]] ay naging pinakamahal na [[pinta]] pagkatapos pribadong naibenta ito sa halagang $140 milyon.<ref name="Artnet">{{cite web | url= http://www.artnet.com/magazineus/news/artmarketwatch/artmarketwatch11-3-06.asp | title= Art Market Watch | date=November 3, 2006 | access-date=2006-11-08 | publisher= Artnet|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 5]] &ndash; Nasistensyahan ng Natatanging Hukuman sa Iraq ang dating Pangulo ng [[Iraq]] na si [[Saddam Hussein]] ng [[kamatayan]] sa pamamagitan ng pagbigti. Naisakatuparan ang pagbibigti sa kanya dahil sa mga krimen laban sa sangkatauhan noong [[Disyembre 30]].<ref name="ap burial">{{cite news |url=http://www.seattlepi.com/national/1107AP_Saddam.html |title=Saddam buried in village of his birth |agency=Associated Press |date=2006-12-31 |access-date=2006-12-31 |language=en |archive-date=2007-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070107041916/http://www.seattlepi.com/national/1107AP_Saddam.html |url-status=dead }}</ref> * [[Nobyembre 12]] &ndash; Nagsagawa ng reperendum ang tumiwalag na [[estado]] ng [[Timog Ossetia]] hinggil sa pagiging malaya mula sa [[Georgia (bansa)|Georgia]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/11/AR2006111101247.html|title=Georgia: Separatist Vote Illegitimate|agency=Associated Press|first=Maria|last=Danilova|access-date=2009-10-12|date=2006-11-11|work=The Washington Post|language=en}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 5]] &ndash; Inagaw ng [[militar]] ang kapangyarihan sa [[Fiji]], sa pamamagitan ng [[kudeta]] na pinamunuan ni Komodoro [[Frank Bainimarama]].<ref>{{cite web |last1=Maynard |first1=Roger |title=Fiji military seizes power in bloodless coup |url=https://www.theguardian.com/world/2006/dec/05/fiji.travel2 |website=the Guardian |access-date=4 Pebrero 2021 |date=5 Disyembre 2006|language=en}}</ref> * [[Disyembre 24]] &ndash; Inamin ng [[Ethiopia]] na nakialam ang mga tropa nito sa [[Somalia]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6207333.stm|title=Ethiopia dismisses Somali threat|publisher=BBC|access-date=2009-10-13|date=2006-12-24|language=en}}</ref> == Kapanganakan == * [[Pebrero 2]] - Preston Oliver III, batang Amerikanong aktor mula sa [[Las Vegas]]. * [[Marso 1]] - Sawyer Sharbino, batang Amerikanong aktor mula sa kalakhang [[Dallas]]. * [[Marso 8]] - Dylan Hockley, batang Amerikanong mag-aaral, mula sa Newton, Connecticut * [[Mayo 6]] - Jack Pinto Jr., batang Amerikanong mag-aaral, footballer mula sa Danbury, Connecticut * [[Hunyo 30]] - Jesse Lewis, batang Amerikanong mag-aaral, mula sa Newton, Connecticut * [[Setyembre 9]] - Gabriela Burgos o mas kilala bilang Gabriela Bee, batang babae YouTuber, Mang-aawit at Miyembro ng Eh Bee Family * [[Setyembre 12]] - Benjamin Wheeler, batang Amerikanong mag-aaral, mula sa Newton, Connecticut * [[Oktubre 5]] - Jacob Tremblay, batang Canadiang aktor mula sa [[Vancouver]], [[Canada]] * [[Nobyembre 20]] - Noah Pozner, batang Amerikanong mag-aaral, mula sa Newton, Connecticut ; 2006 births {{multiple image |header = 2006 births |align = center |direction = horizontal |total_width = 550 |image1 = |150px |caption1 = [[Preston Oliver]] {{flagicon|United States}} |image2 =|150px |caption2 = [[Sawyer Sharbino]] {{flagicon|United States}} |image3 =|150px |caption3 =Dylan Hockley † {{flagicon|United States}} |image4=|150px |caption4 =[[Jack Pinto]] † {{flagicon|United States}} |image5 = Jesse Lewis.jpg|150px |caption5 = Jesse Lewis † {{flagicon|United States}} |image6 =|150px |caption6 = Benjamin Wheeler † {{flagicon|United States}} |image7=Jacob Tremblay (22859198313) (cropped).jpg|150px |caption7=[[Jacob Tremblay]] {{flagicon|Canada}} |image8=Noah Pozner - 2010.jpg|150px |caption8=Noah Pozner † {{flagicon|United States}} }} == Kamatayan == [[Talaksan:Betty_Friedan_1960.jpg|thumb|154x154px|[[Betty Friedan]]]] [[Talaksan:Steve_Irwin.jpg|thumb|120x120px|[[Steve Irwin]]]] [[Talaksan:Gerald_Ford_presidential_portrait_(cropped).jpg|thumb|150x150px|[[Gerald Ford]]]] [[Talaksan:Saddam_Hussein_in_1998.png|thumb|175x175px|[[Saddam Hussein]]]] * [[Enero 31]] – [[George Koval]], intelihensyang ahenteng Sobyet (ipinanganak [[1913]]) * [[Pebrero 4]] &#x2013; [[Betty Friedan]], Amerikanong peminista, aktibista, at manunulat (ipinanganak [[1921]]) * [[Pebrero 28]] &#x2013; [[Zoia Ceaușescu]], matematikong taga-Romania (ipinanganak [[1949]]) * [[Marso 11]] &#x2013; [[Slobodan Milošević]], ika-3 Pangulo ng Serbia (ipinanganak [[1941]]) * [[Marso 23]] &#x2013; [[Desmond Doss]], Amerikanong mediko sa labanan (ipinanganak [[1919]]) * [[Abril 12]] – [[Rajkumar (aktor)|Rajkumar]], Indiyanong artista at mang-aawit (ipinanganak [[1929]]) * [[Setyembre 4]] - [[Steve Irwin]], Australyanong dalubhasa sa mabangis na buhay at personalidad sa midya (ipinanganak [[1962]]) * [[Oktubre 22]] - [[Choi Kyu-hah]], Pangulo ng [[Timog Korea]] (Ipinanganak [[1919]]) * [[Nobyembre 30]] - [[Rafael Buenaventura]], dating Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] (ipinanganak Agosto 1938) * [[Disyembre 10]] &#x2013; [[Augusto Pinochet]], ika-31 Pangulo ng Chile (b. [[1915]]) * [[Disyembre 26]] - [[Gerald Ford]], ika-38 Pangulo ng [[Estados Unidos]] (ipinanganak 1913) * [[Disyembre 30]] &#x2013; [[Saddam Hussein]], ika-5 Pangulo ng Iraq (b. [[1937]]) [[Kaurian:Taon]] [[Kaurian:2006|*]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Pangyayari ayon sa buwan}} [[Kategorya:2006]] [[Kategorya:Taon]] crptq3tmazer1hj80d7r4voi89ib2bh Patatas 0 10264 2241792 2112994 2026-11-12T08:35:33Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241792 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Patates.jpg |image_caption=Mga kultibar ng patatas na ipinapakita ang iba't ibang uri ng kulay, hugis at laki. |genus=Solanum |species=tuberosum |authority=[[Carl Linnaeus |L.]] |synonyms_ref =<ref>{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:821337-1#synonyms |title=''Solanum tuberosum'' L. |date=2017 |website=Plants of the World Online |language=en |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=7 Setyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260923103719/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:821337-1#synonyms |archive-date=2026-09-23 |url-status=dead}}</ref> }} Ang '''patatas''' ay isang [[Gawgaw|magawgaw]] na [[Halamang-ugat|halamang-ugat na gulay]] na katutubong [[Kaamerikahan]] na kinukonsumo bilang [[pangunahing pagkain]] sa maraming bahagi ng mundo. Isang [[Bukol (anatomiya ng halaman)|lamang-ugat]] ang patatas ng halaman na '''''Solanum tuberosum''''', isang uri ng santaunan sa pamilyang [[Solanaceae]]. Matatagpuan ang mga ligaw na halamang [[Sarihay|espesye]] ng patatas sa katimugang [[Estados Unidos]] hanggang katimugang [[Tsile]]. Ipinakikita ng mga pag-aaral sa henetiko na may iisang pinagmulan ang patatas, sa lugar ng kasalukuyang katimugang [[Peru]] at pinakahilagang-kanluran ng [[Bolivia|Bolibiya]]. Nadomestikado ang mga patatas noong mga 7,000–10,000 taon na nakalilipas mula sa isang espesye sa kompleks na ''S. brevicaule''. Maraming uri ng patatas ang nililinang sa rehiyon ng [[Andes]] ng [[Timog Amerika]], kung saan katutubo ang mga espesye. [[Palitang Kolumbiyano|Ipinakilala ng mga Espanyol ang patatas sa Europa]] noong ikalawang kalahati ng ika-16 na dantaon mula sa Amerika. [[Pangunahing pagkain]] ang mga ito sa maraming bahagi ng mundo at mahalagang bahagi ng karamihan sa panustos ng [[pagkain]] sa mundo. Kasunod ng sanlibong taon ng [[Artipisyal na pagpili|paglalahing selektibo]], mayroon na ngayong mahigit 5,000 iba't ibang uri ng patatas. Nananatili ang patatas na mahalagang pananim sa [[Europa]], lalo na sa Hilaga at [[Silangang Europa]], kung saan pinakamataas pa rin ang bawat kapita ng produksyon sa mundo, habang ang pinakamabilis na paglawak ng produksyon noong ika-21 dantaon ay sa [[Timog Asya|timog]] at [[silangang Asya]], kung saan nangunguna ang [[Tsina]] at [[Indya]] sa produksyon sa mundo ayon noong 2021. Tulad ng [[kamatis]], ang patatas ay isang yerba mora sa henerong ''Solanum'', at ang tumutubo sa hangin na bahagi ng patatas ay naglalaman ng lason na solanina. Ang mga normal na lamang-ugat ng patatas na lumaki at nakaimbak nang maayos ay nakakagawa ng glikoalkaloyde sa napakaliit na halaga, subalit, kung nalantad sa liwanag ang mga usbong at balat ng patatas, maaaring maging nakakalason ang lamang-ugat. == Etimolohiya == Nagmula ang salitang "patatas" mula sa [[Wikang Kastila|Espanyol]] na {{Lang|es|patata}}. Sinasabi ng Akademyang Real na Espanyol na magkahalo ang salita ng Espanyol at ng Taíno na ''{{Lang|tnq|batata}}'' ([[kamote]]) at ang Quechua na ''{{Lang|qu|papa}}'' (patatas).<ref>{{Cite web |title=patata |url=http://buscon.rae.es/draeI/SrvltGUIBusUsual?LEMA=patata |access-date=16 Hulyo 2010 |website=Diccionario Usual |publisher=Royal Spanish Academy |language=es}}</ref><ref name="ley196804">{{Cite magazine |last=Ley |first=Willy |date=Pebrero 1968 |title=The Devil's Apples |department=For Your Information |url=https://archive.org/stream/Galaxy_v26n04_1968-04#page/n117/mode/2up |magazine=Galaxy Science Fiction |pages=118–25 |via=Internet Archive|language=en}}</ref >Orihinal na tinutukoy ang pangalan sa [[kamote]] bagaman hindi magkalapit sa [[biyolohiya]] ang dalawang halaman na nauugnay, sa kabila ng kanilang katulad na hitsura. Tinukoy ng ika-16 na dantaong Ingles na herbalista na si John Gerard ang kamote bilang "karaniwang patatas", at ginamit ang mga katawagang "bastardong patatas" at "mga patatas ng [[Virginia]]" para sa espesye na kilala ngayon bilang patatas.<ref name="OED">{{Cite encyclopedia |year=1989 |title=potato, n |encyclopedia=Oxford English Dictionary |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |editor-last=J. Simpson |edition=ika-2 |language=en |isbn=978-0-19-861186-8}}</ref> Sa marami sa mga salaysay na nagdedetalye ng [[agrikultura]] at mga [[halaman]] ay walang ginawang pagkakaiba sa pagitan ng dalawa.<ref>{{Cite book |last=Weatherford |first=J. McIver |url=https://archive.org/details/indiangivershow000weat/page/69 |title=Indian givers: how the Indians of the Americas transformed the world |publisher=Fawcett Columbine |year=1988 |isbn=978-0-449-90496-1 |location=New York |page=[https://archive.org/details/indiangivershow000weat/page/69 69] |language=en}}</ref> Paminsan-minsang tinutukoy ang mga patatas bilang "patatas na [[Irlandes]]" o "puting patatas" sa Estados Unidos upang mapagkaiba ito mula sa kamote.<ref name="OED" /> == Paglalarawan == [[Talaksan:CIP-Afiche-papa-ingles.jpg|thumb| Morpolohiya ng halaman ng patatas; nabubuo ang mga lamang-ugat mula sa mga suwi.]] Ang mga halamang patatas ay mala-damo na mga santaunan na lumalaki hanggang mga {{Convert|1|m|ft}} ang taas. Mabalahibo ang mga tangkay. May humigit-kumulang apat na pares ng mga sibol ang mga dahon. Ang mga [[bulaklak]] ay may mga kulay mula puti o [[rosas]] hanggang sa [[bughaw]] o [[lila]]; [[dilaw]] sa gitna, at polinisado ng mga [[kulisap]].<ref name="Kew">{{Cite web |title=Solanum tuberosum: Potato |url=https://www.kew.org/plants/potato |access-date=5 Mayo 2024 |publisher=Royal Botanic Gardens Kew |language=en}}</ref> Lumalago ang halaman na may mga [[Bukol (anatomiya ng halaman)|lamang-ugat]], ang mga patatas na tinitinda, upang mag-imbak ng mga nutrisyon. Hindi ito mga ugat kundi mga tangkay na nabuo mula sa mga pinakapal na risoma sa mga tuktok ng mahabang manipis na suwi.<ref>{{Cite book |last=Ewing |first=E. E. |title=Horticultural Reviews |last2=Struik |first2=P. C. |year=1992 |isbn=978-0-471-57339-5 |editor-last=Janick |editor-first=Jules |pages=89–198 |language=en |chapter=Tuber Formation in Potato: Induction, Initiation, and Growth |doi=10.1002/9780470650523.ch3}}</ref> Sa ibabaw ng mga lamang-ugat, may mga "mata", na kumikilos bilang mga lubog upang protektahan ang mga begatibong usbong mula sa kung saan nagmula ang mga tangkay. Nakaayos ang mga "mata" sa anyong helikal. Karagdagan dito, may maliliit na butas ang mga lamang-ugat na nagpapahintulot sa paghinga, na tinatawag mga lentiselada. Bilugan ang mga lentiselada at nag-iiba ang kanilang bilang depende sa laki ng lamang-ugat at sa mga kondisyon sa kapaligiran. Nabuo ang mga lamang-ugat bilang tugon sa pagbaba ng haba ng araw, bagaman pinababawasan ang tendensiyang ito sa mga uring pang-komersyo.<ref>{{Cite journal |last=Amador |first=Virginia |last2=Bou |first2=Jordi |last3=Martínez-García |first3=Jaime |last4=Monte |first4=Elena |last5=Rodríguez-Falcon |first5=Mariana |last6=Russo |first6=Esther |last7=Prat |first7=Salomé |year=2001 |title=Regulation of potato tuberization by daylength and gibberellins |url=http://www.ijdb.ehu.es/abstract.01supp/s37.pdf |url-status=dead |journal=International Journal of Developmental Biology |language=en |issue=45 |pages=S37–S38 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206110630/http://www.ijdb.ehu.es/abstract.01supp/s37.pdf |archive-date=6 Pebrero 2009 |access-date=8 Enero 2009}}</ref> Pagkatapos ng pamumulaklak, ang mga halaman ng patatas ay nakakalikha ng maliliit na berdeng prutas na kahawig ng berdeng kamatis na saresa, naglalaman ang bawat isa ng humigit-kumulang 300 napakaliit na [[Buto ng halaman|buto]].<ref name="Plaisted">{{Cite book |last=Plaisted |first=R. |title=Hybridization of Crop Plants. |publisher=American Society of Agronomy, Crop Science Society of America |year=1982 |isbn=0-89118-034-6 |editor-last=W. Fehr & H. Hadley |location=New York |pages=483–494 |language=en |chapter=Potato}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Pangunahing pagkain]] [[Kategorya:Gulay na ugat]] 35ytwhxl4rp7kpaku0scg9ht1hxn4ei Balarila ng Wikang Pambansa 0 13358 2241723 2188734 2026-11-11T23:07:32Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2241723 wikitext text/x-wiki {{redirect-distinguish|Balarilang Tagalog|Balarila ng Tagalog}} {{italic title}} {{Infobox Book | name = Balarila ng Wikang Pambansa | title_orig = | translator = | image = <!--prefer 1st edition--> | image_caption = | author = [[Lope K. Santos]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[Pilipinas]] | language = [[wikang Tagalog|Tagalog]] | series = | genre = | publisher = [[Surian ng Wikang Pambansa]] | release_date = 1939 | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} Ang '''''Balarila ng Wikang Pambansa''''' ay isang aklat hinggil sa wastong pagsasalita at pagsusulat ng [[wikang Tagalog]]. Isinulat ito ni [[Lope K. Santos]] at inilathala ng [[Surian ng Wikang Pambansa]] noong 1939 ([[#Santiago1997|Santiago & Tiangco 1997; 2003, p.iii]]). Ang Paunang Salita nito ay isinulat ni Jaime C. de Veyra na noon ay Direktor ng Surian. Ang ''Balarila'' ay isinulat para sa mga guro na nagtuturo ng wikang Tagalog ([[#Aspillera1972|Aspillera 1972, p. 89]]). Nahahati ang mga paksa nito sa Palátitikan, Palábigkasan, Paláugnayan, at Palásurian. Sa apat na paksang ito tanging ang Palásurian ang nabigyan ng masaklaw na paglalahad ([[#Manalac1944|Mañalac et. al. 1944, p. 4]]). Ang palatitikang itinuturo nito ay ang AbaKaDa na binubuo ng dalawampung titik ([[#Manalac1944|Mañalac et. al., p. 6]]). Hindi ito ang kaunaunahang isinulat na balarila ng wikang Tagalog. Bago pa man ay mayroon nang mga gramatikang isinulat ang mga Kastila, at mayroon na ring naisulat sa [[wikang Ingles]]. Gayundin ang ilan sa mga naunang naisulat na balarila sa wikang Tagalog ay ang ''Gramatikang Tagalog'' ni Mamerto Paglinawan noong 1910 at ''Balarilang Pilipino'' ni Ignacio Evangelista noon 1923 ([[#Constantino2002|Constantino et. al. 2002, p. 16]]). Napaiba ang ''Balarila ng Wikang Pambansa'' sa mga naunang ito dahil tinalikdan nito ang paggamit ng Palasuriang Kastila o Ingles sa pagsusuri ng wikang Tagalog. Lumikha ang Surian ng mga bagong salita na ipinangalan sa mga bahagi at katangian ng wika ([[#Manalac1944|Mañalac, et. al., p. v]]). Nang isumite ni L. K. Santos ang aklat sa Surian ay pitong kagawad nito ang nagsuri at nagpatibay sa aklat. Sila ay sina Jaime C. de Veyra, Santiago A. Fonacier, Filemon Sotto, Casimiro T. Perfecto, Felix S. Salas Rodriguez, Hadji Butu, at Cecilio Lopez. Tanging si Lopez lamang ang Tagalog sa kanila ([[#Aspillera1972|Aspillera, p. 86]]). Nang angkinin ito ng Surian ay nalangkapan na ito ng mga kaisipan ng iba pang kasapi ng Surian subalit ang pinakamalaking bahagi pa rin nito ay kay Lope K. Santos ([[#Manalac1944|Mañalac, et. al., p. v]]). Matapos maipahayag ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]] ang Tagalog bilang saligan ng wikang pambansa noong 30 Disyembre 1937 ay pinagtibay niya ang ''Balarila ng Wikang Pambansa'' bilang opisyal na balarila ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong Abril, 1940 ([[#Aspillera1972|Aspillera, p.81]]; [[#Agoncillo1980|Agoncillo, 1980, p. 362]]). Iniutos niya itong limbagin at gamitin sa mga paaralan kasama ang isang bokabularyo na may pamagat na ''A Tagalog-English Vocabulary'' na inihanda ni Teodoro Agoncillo at pinasukan ng ilang pagbabago ni Cecilio Lopez ([[#Agoncillo1980|Agoncillo, p.362]]). Unang ginamit ito ng mga mag-aaral ng pagtuturo sa elementarya na nasa ikalawang antas at mga hayskul na nasa ikaapat na antas sa buong bansa ([[#Constantino2002|Constantino, et.al. p.29-30]]; [[#Abiera2002|Abiera 2002, p.47]]). Ayon kina Alfonso O. Santiago at Norma G. Tiangco ([[#Santiago1997|1977;2003, p. vi]]) ang lahat halos ng mga balarilang ginagamit sa mga paaralan, maging sa elementarya, sa mataas na paaralan, sa kolehiyo at unibersidad, ay pawang batay sa Balarila ni Lope K. Santos.. Ganito rin ang pananaw ni Ponciano B. P. Pineda, na dating tagapangulo ng Komisyon ng Wikang Pilipino, na hanggang dekada 70 ay ilan pang mga guro ang gumagamit ng mga aklat na hango sa 1939 Balarila sapagka’t wala silang magamit na mga aklat na makabago ([[#Santiago1997|Santiago, at Tiangco, p. iii]]). Ang isang halimbawa ng aklat pampaaralan na ibinatay sa opisyal na balarila ay ang ''Balarilang Pinagaán'' ([[#Villanueva1948|1948]]) nina Antonia F. Villanueva, [[Jose Villa Panganiban]] at Antonio D.G. Mariano. Simula dekada 70 ay may mga naglabasan nang balarila na nagmumungkahi ng pagbabago sa Balarila ng Wikang Pambansa. Ang ilan sa mga ito ay ang ''Makabagong Balarilang Filipino'' ([[#Santiago1997|1977;2003]]) nina Santiago at Tiangco at ang ''Makabagong Gramar ng Filipino'' ([[#GonzalesGarcia1992|1992;1999]]) ni Lydia Gonzales-Garcia. ==Mga Sanggunian== # <cite id=Abiera2002> Abiera, A.B.A. (2002). Kasaysayan ng wikang pambansa at ng papel nito sa edukasyon. Sa Rubin, L.T., Casanova, A. P., Paz, P.V., Abiera, A.A., at Mangonon, I. ''Kasaysayan at pag-unlad ng wikang pambansa ng Pilipinas.'' Maynila: REX Book Store. ISBN 971-23-3321-3</cite> # <cite id=Agoncillo1980> Agoncillo, T.A. (1980). ''Ang Pilipinas at ang mga Pilipino. Noon at Ngayon.'' (Ika-2 ed.). Lungsod ng Quezon: R.P. Garcia Publishing. </cite> # <cite id=Aspillera1972>Aspillera, P.S. (Tagapagsaayos). (1972). ''Talambuhay ni Lope K. Santos. Pantas-wika, may-akda ng “Banaag at Sikat” at “Balarila ng Wikang Pambansa,” makata, mamamahayag, lider-manggagawa, naging gobernador at senador.'' Pilipinas: Capitol Publishing House. </cite> # <cite id=Constantino2002>Constantino, P., Lydia, G., & Ramos, J. (2002). Ang sitwasyong pangwika sa Pilipinas. Sa Rubin, L.T., Casanova, A. P., Paz, P.V., Abiera, A.A., at Mangonon, I. ''Kasaysayan at pag-unlad ng wikang pambansa ng Pilipinas.'' Maynila: REX Book Store. ISBN 971-23-3321-3</cite> # <cite id=GonzalesGarcia1992>Gonzales-Garcia, L. (1992). ''Makabagong gramar ng Filipino.'' Maynila: REX Book Store. </cite> # <cite id=GonzalesGarcia1999>Gonzales-Garcia, L. (1999). ''Makabagong gramar ng Filipino. Binagong Edisyon.'' Maynila: REX Book Store. ISBN 971-23-2595-4</cite> # <cite id=Manalac1944>Mañalac, G. R., Santos, L.K., López, C., Regalado, I. E., & Balmaseda, J.C. (1944). ''Balarilà ng wikang pambansá. Ikalawáng pagkápalimbág.'' Maynila: Kágawaráng-Bansá sa Pagtuturò. Surián ng Wikang Pambansá. Káwanihán ng Pálimbagan. </cite> # <cite id=Santiago1977>Santiago, A. O., & Tiangco, N.G. (1977). ''Makabagong balarilang Filipino.'' Maynila: REX Book Store. </cite> # <cite id=Santiago2003>Santiago, A. O., & Tiangco, N.G. (2003). ''Makabagong balarilang Filipino. Binagong edisyon.'' Maynila: REX Book Store. ISBN 971-23-3681-6. </cite> # <cite id=Villanueva1948>Villanueva, A. F., Mariano, A.D.G., & Panganiban, J.V. (1948). ''Balarilang pinagaán. For the collegiate level especially for normal school and college of education.'' Lungsod ng Quezon: Publishers Printing Press. </cite> ==Mga kawing panlabas== *[https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/Balarila-ng-Wikang-Pambansa-1.pdf Santos, Lope, K. (2019). ''Balarila ng Wikang Pambansa''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220806165226/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/Balarila-ng-Wikang-Pambansa-1.pdf |date=2022-08-06 }} *[http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;cc=philamer;q1=tagalog;rgn=title;view=toc;idno=ACA0770.0001.001 Paglinawan, Mamerto. (1910). ''Balarilang Tagalog''.] *{{in lang|es}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=ABW8658.0001.001 San Agustin, Gaspar de. (1879). ''Compendio del arte de la lengua Tagala''] *{{in lang|es}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=ABR1013.0001.001 Serrano Laktaw, Pedro. (1929). ''Estudios gramaticales sobre la lengua Tagalog''] *{{in lang|es}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;cc=philamer;q1=tagalog;rgn=title;cite1=totanes;cite1restrict=author;view=toc;idno=APU1031.0001.001 Totanes, Sebastian de. (1865). ''Arte de la lengua tagala y manual tagalog para la administracion de los ss. sacramentos: manual Tagalog para auxilio de los religiosos de esta santa provincia de San Gregorio Magno / que de orden de sus superiores compuso Fray Sebastian de Totanes. (Vol. 1, no. 1)''] *{{in lang|es}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;cc=philamer;q1=tagalog;rgn=title;cite1=totanes;cite1restrict=author;view=toc;idno=APU1031.0002.001 Totanes, Sebastian de. (1865). ''Arte de la lengua tagala y manual tagalog para la administracion de los ss. sacramentos: manual Tagalog para auxilio de los religiosos de esta santa provincia de San Gregorio Magno / que de orden de sus superiores compuso Fray Sebastian de Totanes. (Vol. 2, no. 1)] *{{in lang|es}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;cc=philamer;q1=tagalog;rgn=title;view=toc;idno=AEG2107.0001.001 Coria, Joaquín de. (1872). ''Nueva gramática tagalog, teórico-práctica''.] *{{in lang|es}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;cc=philamer;q1=tagalog;rgn=title;view=toc;idno=ACS2705.0001.001 Andrés de Castro, Pedro. (1930). ''Ortografía y reglas de la lengua Tagalog / acomodadas a sus propios caracteres por D. Pedro Andrés de Castro, reproducción del ms. ordenada por Antonio Graiño.''] *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AGY9509.0001.001 Blake, Frank Ringgold. (1925). ''A grammar of the Tagalog language, the chief native idiom of the Philippine Islands.''] *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AQJ7883.0001.001 Demond, Henry S. V. D. (1935). ''Elements of Tagalog grammar''] *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AAX2353.0001.001 Lendoyro, Constantino. (1909). ''The Tagalog language : a comprehensive grammatical treatise adapted to self-instruction and particularly designed for use of those engaged in government service, or in business or trade in the Philippines.''] *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=ABS5202.0001.001 MacKinlay, William Egbert Wheeler. (1905; 1907). ''A handbook & grammar of the Tagalog language.''] alac et. al., p.&nbsp;6]]). *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AGY9509.0001.001 Blake, Frank Ringgold. (1925). ''A grammar of the Tagalog language, the chief native idiom of the Philippine Islands.''] *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AQJ7883.0001.001 Demond, Henry S. V. D. (1935). ''Elements of Tagalog grammar''] *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AAX2353.0001.001 Lendoyro, Constantino. (1909). ''The Tagalog language : a comprehensive grammatical treatise adapted to self-instruction and particularly designed for use of those engaged in government service, or in business or trade in the Philippines.''] *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=ABS5202.0001.001 MacKinlay, William Egbert Wheeler. (1905; 1907). ''A handbook o.''] *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AGY9509.0001.001 Blake, Frank Ringgold. (1925). ''A grammar of the Tagalog language, the chief native idiom of the Philippine Islands.''] *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AQJ7883.0001.001 Demond, Henry S. V. D. (1935). ''Elements of Tagalog grammar''] *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AAX2353.0001.001 Lendoyro, Constantino. (1909). ''The Tagalog language : a comprehensive grammatical treatise adapted to self-instruction and particularly designed for use of those engaged in government service, or in business or trade in the Philippines.''] *{{in lang|en}} [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=ABS5202.0001.001 MacKinlay, William Egbert Wheeler. (1905; 1907). ''A handbook [[Kategorya:Wikang Tagalog]] [[Kategorya:Balarila ng partikular na wika|Tagalog]] by0ygrjvyzq5sd9g2w07cj8qspr6cq7 2007 0 15264 2241611 2186428 2026-11-11T13:45:41Z Ivan P. Clarin 84769 2241611 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2007.jpg|right|200px]] {{year nav|2007}} Ang '''2007''' ('''MMVII''') ay isang karaniwang taon na nagsisimula sa [[Lunes]] (dominikal na titik '''G''') sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ito ang ika-2007 ng pagtatalagang [[Anno Domini]] o ''[[Karaniwang Panahon]]'', ang ika-7 taon ng [[ikatlong milenyo]] at ng [[ika-21 dantaon]], at ang ika-8 ng [[dekada 2000]]. Naitalaga ang 2007 bilang ang Internasyunal na Heliyopisikal na Taon,<ref>{{cite web|url=http://ihy2007.org/|title=International Heliophysical Year|publisher=IHY|access-date=2008-10-12|language=en|archive-date=2005-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20051125155012/http://ihy2007.org/|url-status=dead}}</ref> Internasyunal na Taon na Polar,<ref>{{cite web|url=http://www.ipy.org/|title=International Polar Year 2007-2008|publisher=IPY|access-date=2008-10-12| archive-url= https://web.archive.org/web/20081012130632/http://www.ipy.org/| archive-date=Oktubre 12, 2008| url-status= live|language=en}}</ref> at Internasyunal na Taon ng mga [[Wika]].<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2007/ga10592.doc.htm |title=General Assembly Proclaims 2008 International Year Of Languages, In Effort To Promote Unity In Diversity, Global Understanding |publisher=Un.org |access-date=2011-05-21| archive-url= https://web.archive.org/web/20110513095941/http://www.un.org/News/Press/docs/2007/ga10592.doc.htm| archive-date=Mayo 13, 2011| url-status= live|language=en}}</ref> == Kaganapan == === Enero === * [[Enero 1]] ** Umanib ang [[Bulgaria]] at [[Romania]] sa [[Unyong Europeo]], habang sumali ang [[Slovenia]] sa Eurozone.<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6220591.stm|title=Romania and Bulgaria join the EU|date=2007-01-01|website=BBC News|access-date=2017-02-18}}</ref> ** Naging bagong [[Kalihim-Panlahat ng Nagkakaisang mga Bansa|Kalihim-Panlahat]] ng [[Nagkakaisang mga Bansa]] si [[Ban Ki-moon]], na pumalit kay [[Kofi Annan]] * [[Enero 9]] – Ipinakilala ng CEO ng [[Apple Inc.|Apple]] na si [[Steve Jobs]] ang orihinal na [[iPhone]] sa isang tampok na panayam sa Macworld sa [[San Francisco, California|San Francisco]], na nagsimula ng baong panahon ng mga ''[[smartphone]]'' sa imbensyon na ito. * [[Enero 30]] - Inilabas ng [[Microsoft]] ang [[Windows Vista]]. === Pebrero === * [[Pebrero 2]] – Lumagda si Pangulong [[Hu Jintao]] ng [[Republikang Bayan ng Tsina]] sa serye ng mga kasunduang pang-ekonomiya kasama ang [[Sudan]]. * [[Pebrero 13]] &ndash; Sumang-ayon ang [[Hilagang Korea]] na itigil ang mga pasilidad [[nukleyar]] nito sa Yongbyon sa darating na Abril 14 bilang unang hakbang tungo sa ganap na pagtatanggal ng nukleyar, na kapalit nito ay ang pagtanggap ng tulong sa enerhiya na katumbas ng 50,000 tonelada ng mabigat na langis na panggatong.<ref>{{cite web |url=http://english.kbs.co.kr/news/newsview_sub.php?menu=1&key=2007021324 |title=KBS Global |publisher=English.kbs.co.kr |access-date=2011-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929130921/http://english.kbs.co.kr/news/newsview_sub.php?menu=1&key=2007021324 |archive-date=Setyembre 29, 2007 |url-status=dead |language=en }}</ref> * [[Pebrero 19]] &ndash; Nailunsad ang ''microblogging social network'' na [[Tumblr]] sa publiko.<ref>{{cite web |title = Tumblr – something we've always wanted |first = David |last = Karp |url = https://davidville.wordpress.com/2007/02/19/tumblr/ |work = Davidville |date = Pebrero 19, 2007 |access-date = Pebrero 24, 2013 |archive-url = https://www.webcitation.org/6Ef7zJLr8?url=https://davidville.wordpress.com/2007/02/19/tumblr/ |archive-date = Pebrero 24, 2013 |url-status = live |df = mdy-all |language=en}}</ref> === Marso === * [[Marso 1]] &ndash; Nailunsad sa [[Paris]] ang ikaapat na Internasyunal na Polar na Taon, isang $1.73&nbsp;bilyong programang pananaliksik upang pag-aralan ang [[Hilagang Polo]] at [[Timog Polo]].<ref>{{Cite web|url=http://www.polarfoundation.org/news_press/news/paris_international_polar_year_launch_event|title=Paris International Polar Year launch event|date=2007-03-03|website=Polar Foundation|language=en|access-date=2017-02-18|archive-date=2017-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219170025/http://www.polarfoundation.org/news_press/news/paris_international_polar_year_launch_event|url-status=dead}}</ref> === Abril === * [[Abril 16]] &ndash; May nangyaring mga serye ng pamamaril sa kampus ng [[Virginia Tech|Virginia Polytechnic Institute and State University]] (mas kilala bilang ''Virginia Tech'') sa Blacksburg, [[Virginia]], [[Estados Unidos]], na nagresulta sa 33 taong namatay (kabilang ang namaril) at 29 nasugatan.<ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2007/04/16/national/main2686709.shtml (CBS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001070851/http://www.cbsnews.com/stories/2007/04/16/national/main2686709.shtml |date=2013-10-01 }} (sa Ingles)</ref> === Mayo === * [[Mayo 6]] – Nagwagi si [[Nicolas Sarkozy]], Ministro Panloob ng Pransiya, sa halalang pangpanguluhan ng Pransiya, at pinalitan ang nakaupong pangulong si [[Jacques Chirac]]. === Hunyo === * [[Hunyo 5]] &ndash; Dumaan ang [[MESSENGER]] na sasakyang pangkalawakan ng [[NASA]] sa [[Benus]] at hahantong sa destinasyon nito sa [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]]. === Hulyo === * [[Hulyo 4]] &ndash; Ginawad ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] sa [[Talaan ng mga lungsod at bayan sa Rusya|Sochi]] ang karapatang maging punong-abala ng [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2014|Palarong Olimpiko sa Taglamig ng 2014]]. * [[Hulyo 7]] &ndash; Naganap ang mga konsyertong ''Live Earth'' sa siyam na pangunahing mga [[lungsod]] sa buong sanlibutan upang magbigay kamalayan sa mga [[kalikasan]].<ref>{{Cite news|url=http://in.reuters.com/article/idINIndia-35574720080920?sp=true|title=Live Earth show to help light homes with solar energy|last=Jamkhandikar|first=Shilpa|date=2008-09-20|newspaper=Reuters|access-date=2017-01-11|language=en-IN|archive-date=2017-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113105624/http://in.reuters.com/article/idINIndia-35574720080920?sp=true|url-status=dead}}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 4]] &ndash; Nailunsad ang sasakyang pangkalawakan na ''Phoenix'' tungo sa [[Marte]] upang pag-aralan ang hilagang polo nito.<ref>{{Cite web|url=http://physicsworld.com/cws/article/news/2007/aug/06/phoenix-blasts-off-to-mars|title=Phoenix blasts off to Mars|last=Cartwright|first=John|date=2007-08-06|website=Physics World|language=en-GB|access-date=2017-02-18|language=en}}</ref> * [[Agosto 9]] &ndash; Hinarang ng pandaigdigang [[bangko]]ng [[Pranses]] na BNP Paribas sa [[Reino Unido]] ang mga pagkuha (''withdrawal'') mula sa tatlong pondong ''hedge'' na malubhang ipinangako sa sub-primong pag-utang, na hinudyatan ang [[pandaigdigang krisis sa pananalapi ng 2007-2008]].<ref>{{cite news|title=Three myths that sustain the economic crisis|url=https://www.theguardian.com/business/economics-blog/2012/aug/05/economic-crisis-myths-sustain|access-date=2012-08-06|newspaper=The Guardian|location=London|date=2012-08-05|first=Larry|last=Elliott|language=en}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 10]] &ndash; beteranong newscaster na si [[Ann Curry]], [[Natalie Morales]] at [[Hoda Kotb]] nagsimula Ang programa Today Show na 4th hour. * [[Setyembre 12]] &ndash; Hinatulan ng [[Sandiganbayan]] si dating [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]] ng [[Pilipinas]] ng habang buhay na pagkabilanggo sa kasong [[Pandarambong sa Pilipinas|pandarambong]] ngunit pinawalang sala sa pagsisinungaling sa pagpahahayag ng kanyang ari-arian noong [[1999]]. <ref>[http://www.inquirer.net/specialreports/theestradatrial/view.php?db=1&article=20070912-88113 (Inquirer.net)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120074549/http://www.inquirer.net/specialreports/theestradatrial/view.php?db=1&article=20070912-88113 |date=2012-01-20 }} (sa Ingles)</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 19]] &ndash; Niyanig ng [[Pagsabog sa Glorietta ng 2007|malakas na pagsabog]] ang [[Glorietta]] Shopping Mall sa [[Lungsod ng Makati]], [[Pilipinas]] na nagdulot ng higit kumulang 8 sawi at higit 100 iba pang sugatan.<ref>{{Cite news|title=Blast at Mall Kills 8 in Philippines (Published 2007)|url=https://www.nytimes.com/2007/10/20/world/asia/20phils.html|work=The New York Times|date=2007-10-20|access-date=2021-02-23|issn=0362-4331|language=en-US|first=Carlos H.|last=Conde}}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 16]] &ndash; Pinapaniwalaang hanggang 15,000 katao ang nasawi pagkatapos tumama ang Ipo-ipong Sidr sa [[Bangladesh]].<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1569832/Bangladesh-cyclone-death-toll-hits-15000.html|title=Bangladesh cyclone death toll hits 15,000|last=Foster|first=Peter|date=2007-11-18|newspaper=The Telegraph|access-date=2017-01-11|language=en}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 21]] &ndash; Sa gulang na 81 taon, 7 buwan, at 29 araw, naging pinakamatandang monarkong [[United Kingdom|Briton]] si [[Elizabeth II ng United Kingdom|Reyna Elizabeth II]], nilagpasan ang tala ni [[Victoria ng United Kingdom|Reyna Victoria]] na nabuhay hanggang 81 taon, 7 buwan, at 28 araw. <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7153124.stm (BBC News)] (sa Ingles)</ref> == Kapanganakan == <gallery> </gallery> * [[Marso 1]] - Parker Bates, Amerikanong batang aktor sa palabas na This Is Us. * [[Hunyo 3]] - Jakob Burns, ang nawawalang binata sa Canada ika Nobyembre 5, 2020. == Kamatayan == <gallery> Talaksan:YvonneDC.jpg|[[Yvonne De Carlo]] Talaksan:Борис Николаевич Ельцин-1.jpg|[[Boris Yeltsin]] Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|[[Ingmar Bergman]] Talaksan:Luciano Pavarotti 2004.jpg|[[Luciano Pavarotti]] </gallery> * [[Enero 8]] – [[Yvonne De Carlo]], Amerikanong aktres na ipinanganak sa Kanada (ipinanganak [[1922]]) * [[Pebrero 8]] – [[Anna Nicole Smith]], Amerikanong modelo at personalidad sa telebisyon (ipinanganak [[1967]]) * [[Abril 23]] – [[Boris Yeltsin]], Unang Pangulo ng Pederasyong Ruso (ipinanganak [[1931]]) * [[Abril 28]] – [[Carl Friedrich von Weizsäcker]], Alemang pisiko at pilosopo (ipinanganak [[1912]]) * [[Mayo 20]] – [[Stanley Miller]], Amerikanong kimiko at biyologo (ipinanganak [[1930]]) * [[Hulyo 11]] – [[Rod Lauren|Rod Strunk]], Amerikanong aktor, Mang-aawit at biyuda ni [[Nida Blanca]] (ipinanganak [[1941]]) * [[Hulyo 30]] – [[Ingmar Bergman]], Suwekong direktor ng pelikula (ipinanganak [[1918]]) * [[Setyembre 6]] – [[Luciano Pavarotti]], Italyanong tenor (ipinanganak [[1935]]) * [[Disyembre 16]] – [[Dan Fogelberg]], Amerikanong mang-aawit at manunulat ng awitin (b. [[1951]]) * [[Disyembre 27]] – [[Benazir Bhutto]], politikong taga-Pakistan, ika-11 at ika-13 Punong Ministro ng Pakistan (ipinanganak [[1953]]) [[Kategorya:Taon]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:2007]] 379z5tpw53r9tudq5vfbvzzxeebneyc Microsoft Windows 0 20157 2241730 2239392 2026-11-12T00:01:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241730 wikitext text/x-wiki {{featured article}} {{isapanahon}} {{redirect|Accessories o Accessory|ibang gamit ng accessories o accessory|Kasangkapan (paglilinaw)}} {{Infobox OS |name = Microsoft Windows |logo = Windows_logo_and_wordmark_-_2021.svg |screenshot = |caption = |website = {{URL|windows.microsoft.com}} |company = [[Microsoft]] | source_model = ''Closed/shared source'' |released ={{Start date and age|1985|11|20}} {{small|(di-suportado)}} |family = Windows 9x, Windows CE, at Windows NT |marketing_target = Personal na kompyuter |kernel_type = {{plainlist| * Pamilya ng Windows NT: Hybrid * Windows 9x at mas maaga: Monolithic (MS-DOS) }} |ui = Windows shell |programmed_in = [[Wikang assembly|Assembly]], [[C (wikang pamprograma)|C]], [[C++]] |license = Pagmamay-aring binebentang software |language = 137 wika<ref>{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/goglobal/ee461121#AvailableLanguagePacks |title=Listing of available Windows 10 language packs |publisher=Msdn.microsoft.com |date= |accessdate=january 5, 2015}}</ref> |working_state = Inilabas sa publiko |supported_platforms = ARM, IA-32, Itanium, x86-64 |updatemodel = {{ubl|Windows Update|Windows Anytime Upgrade|Windows Store|Windows Software Update Services}} |package manager = Windows Installer (.msi), Windows Store (.appx) |working state = |latest release version={{Latest stable software release/Windows 10}}|latest preview version={{Latest preview software release/Windows 10}}}} {{Babala-IPA}} Ang '''Windows''' ay isang pangkat ng ilang mga pamilya ng propiyetaryong grapikal na ''[[operating system]]'' na ginawa at ibinebenta ng [[Microsoft]]. Tumutugon ang bawat pamilya sa ilang sektor ng industriya ng [[kompyuter]], halimbawa, ang [[Windows NT]] para sa mga konsyumer, ang Windows Server para sa mga server, at ang Windows IoT para sa mga ''embedded system''. Kabilang sa mga pamilya ng Windows na hindi na binebenta ang [[Windows 9x]], [[Windows Mobile]], at [[Windows Phone]]. Nailabas ang unang bersiyon ng Windows noong Nobyember 20, 1985, bilang isang grapikal na ''operating system shell'' para sa [[MS-DOS]] bilang tugon sa dumadaming interes sa mga ''[[graphical user interface]]'' (GUI).<ref name=aboutcomnov>{{cite web |url=http://inventors.about.com/od/mstartinventions/a/Windows.htm?rd=1 |title=The Unusual History of Microsoft Windows |access-date=Abril 22, 2007 |language=en }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang Windows ay ang pinakapopular na ''desktop operating system'', na mayroong 75% bahagi sa merkado {{as of|2022|April|lc=y}}, sang-ayon sa StatCounter.<ref name="pc">{{Cite web |title=Desktop Operating System Market Share Worldwide |url=https://gs.statcounter.com/os-market-share/desktop/worldwide/#monthly-202204-202204-bar |website=StatCounter Global Stats |language=en}}</ref> Bagaman, ang Windows ay hindi ang pinakaginagamit na ''operating system'' kapag isasama ang parehong OS na pang-''mobile'' at pang-''desktop'', dahil sa malaking paglago ng [[Android (operating system)|Android]].<ref>{{cite web|url=https://www.computerworld.com/article/2490008/microsoft-gets-real--admits-its-device-share-is-just-14-.html|title=Microsoft gets real, admits its device share is just 14%|last=Keizer|first=Gregg|date=Hulyo 14, 2014|website=Computerworld|publisher=IDG|quote=<nowiki>[</nowiki>Microsoft's chief operating officer<nowiki>]</nowiki> Turner's 14% came from a new forecast released last week by Gartner, which estimated Windows' share of the shipped device market last year was 14%, and would decrease slightly to 13.7% in 2014. Android will dominate, Gartner said, with a 48% share this year|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821210826/http://www.computerworld.com/article/2490008/microsoft-windows/microsoft-gets-real--admits-its-device-share-is-just-14-.html|archive-date=Agosto 21, 2016}}</ref> {{As of|2022|09}}, Windows 11 ang pinakabagong bersiyon para sa mga konsyumer, PC, at tablet, Windows 11 Enterprise para sa mga [[korporasyon]], at Windows Server 2022 para sa mga server. == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng Microsoft Windows}} [[Talaksan:Windows 1.0.jpg|180px|left|thumb|Kahon ng Windows 1.0; pansining hindi pa ito nabubuksan, at nakasulat sa kahong isa itong kapaligirang pampamamalakad.]] === Mga ''[[operating environment]]'' === ==== [[1985]] — [[1990]] ==== :''Silipin din: [[Windows 1.0x]] at [[Windows 2.x|2.x]]'' Nagsimula ang Microsoft Windows bilang isang [[pakikihalubilong makikitang pantagagamit|''graphical user interface'']] at [[kapaligirang pampamamalakad|''operating environment'']] ng mga [[kompyuter]] ng [[IBM]] at iba pang mga kahalintulad na kompyuter na tumatakbo sa ilalim ng [[MS-DOS]]. Ito ay noong [[Nobyembre 20]], [[2012]], ang pagkakalabas ng [[Windows 1.0]]<ref>[http://support.microsoft.com/kb/32905/ Kasaysayang pambersiyon ng Windows]</ref>, ang pinakaunang bersiyon ng Microsoft Windows. Kailangang alalahaning ang mga unang limang bersiyon ng Microsoft Windows: [[Windows 1.0]], [[Windows 2.x|2.x]], [[Windows 3.0|3.0]] at [[Windows 3.1x|3.1x]], ay hindi mga [[kaparaanang pampamamalakad|''operating system'']] kundi mga pakikihalubilong makikitang pantagagamit at kapaligirang pampamamalakad lamang. Ang mga ito ay gumaganap lamang bilang isang pagpapalawig ng mga kakayahan ng MS-DOS, ngunit lahat pa rin ng mga paglakad ay ginaganap pa rin ng MS-DOS. Noong una, ang pagpapabuti ng Microsoft sa Windows ay mariing pinipigilan ng mga pagsasakdal ng [[Apple Inc.|Apple]]. Ito ay dahil sa hindi mailakip ng Microsoft ang mga katangiang kagaya ng mga nagpapatung-patong na [[dungawan (kompyuter)|dungawan]], at ang tapunan ng basura sa paniniwala ng Apple na ang mga istilong iyon ay dapat panghawakan ng Apple lamang dahil sila ang unang gumawa at gumamit ng ganoong istilo, at ang mga ito ay saklaw ng [[karapatang-ari]]ng sila ay tanging may-hawak. Sa lahat-lahat, inaangkin ng Apple na nalugi sila nang [[Dolyar ng Estados Unidos|USD]] 5 bilyon dahil dito.<ref>{{Cite web |title=Apple laban sa Microsoft |url=http://www.courttv.com/archive/trials/microsoft/legaldocs/maritz_full.html#6 |access-date=2008-05-23 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201142514/http://www.courttv.com/archive/trials/microsoft/legaldocs/maritz_full.html#6 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://trillian.randomstuff.org.ph/~stephen/history/ |title=Isang maikling kasaysayan ng panunuos |access-date=2015-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130160038/http://trillian.randomstuff.org.ph/~stephen/history/ |archive-date=2024-11-30 |url-status=dead}}</ref> ==== [[1990]] — [[1995]] ==== :''Silipin din: [[Windows 3.x]]'' Noong [[Mayo 22]], [[1990]], inilabas ng [[Microsoft]] ang [[Windows 3.0]],<ref name="Kasaysayang pambersiyon ng Windows">[http://support.microsoft.com/kb/32905 Kasaysayang pambersiyon ng Windows]</ref> ang ikaapat na bersiyon ng Microsoft Windows. Agad itong naging isa sa mga pinakatanyag at mabiling [[kaparaanang pampamamalakad|''operating system'']] sa kasaysayan ng Microsoft Windows at ng buong pamilihang pang-OS, at ang mayroong pinakamalaking naiambag sa pagsikat ng Microsoft at Microsoft Windows sa pamilihang [[Teknolohiya|panteknolohiya]]. At malamang ang mga pangunahing dahilan nito ay ito lamang ang nag-iisang bersiyon ng Microsoft Windows na mayroong kakayahang tumakbo sa tatlong magkakaibang uri ng alaala. Ang mga katangian ng Windows 3.0 ay pinagbutihan pa noong [[Abril 6]], [[1992]],<ref name="Kasaysayang pambersiyon ng Windows"/><ref>[http://www.ibm.com/developerworks/webservices/library/co-tmline/ IBM]</ref> nang inilabas ng Microsoft ang [[Windows 3.1]], isang bagong OS ng Microsoft na batay sa Windows 3.0, na mayroong dagdag na pagsasaayos sa mga suliranin ng Windows 3.0, at pagtaguyod sa mga midya at [[TrueType]].<ref>{{Cite web |url=http://blog.wired.com/wiredphotos31/2007/01/windows_311.html |title=Isang kasaysayan ng Microsoft Windows |access-date=2007-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071227113102/http://blog.wired.com/wiredphotos31/2007/01/windows_311.html |archive-date=2007-12-27 |url-status=dead}}</ref> Bagaman marami pa rin itong kulang na katangiang mahahalaga, katulad ng mahahabang pangalang pantalaksan, isang hapag-gawaan, o isang kaparaanang pananggalang mula sa mga talaksang mapanira, matatagpuan lahat sa katunggali nitong [[OS/2]], isang OS na tinulungan ding pagbutihin dati ng Microsoft, ng [[IBM]], naging matagumpay pa rin ito sa pamilihang pang-OS. Ang pangunahing nagdulot nito ay ang kasikatan ng nauna pa nitong bersiyon, ang Windows 3.0. Naglabas din ng mga pagpapabuti ang Microsoft alang-alang sa Windows. Ang [[Windows 3.11]] ay halos kaparang-kapara ng Windows 3.1, at nagdagdag lamang ng ilang mga talaksan. Bagaman dito, marami pa ring mga sirang matatagpuan sa Windows 3.1 ang matatagpuan pa rin sa Windows 3.11. === Mga [[kaparaanang pampamamalakad|''operating system'']] === [[Talaksan:Windows NT Logo.png|239px|right|Ang logo ng [[Windows NT]]]] ==== [[1993]] — [[1995]] ==== :''Silipin din: [[Windows NT 3.1]], [[Windows NT 3.5|3.5]] at [[Windows NT 3.51|3.51]]'' Ang pinakaunang inilabas na [[kaparaanang pampamamalakad|''operating system'']] ng [[Microsoft]] ay ang [[Windows NT 3.1]], na ginawa sa arkitekturang [[Windows NT]], isang hanay pang-OS ng Microsoft alang-alang sa pamilihang pantanggapan, ay inilabas noong [[Hulyo 27]], [[1993]],<ref>{{Cite web |url=http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/winnt31 |title=Guidebookgallery |access-date=2007-12-25 |archive-date=2017-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002224841/http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/winnt31 |url-status=dead }}</ref> hindi lumaon nang maghiwalay ng landas ang Microsoft at [[IBM]] sa paggawa ng kanilang sari-sariling ''operating system''. Ang arkitektura ay ginawa sa ilalim ng pamumuno ni [[Dave Cutler (Inhinyerong pansopwer)|Dave Cutler]], ang punong arkitekto sa paggawa ng Windows NT. Ginawa ang Windows NT sa utos ng Microsoft na gumawa siya ng isang bitbiting, magagamit sa iba-ibang mga arkitekturang [[kompyuter|pangkompyuter]], OS/2, at isa ring bitbiting pamalit sa Windows na nananalig sa isang [[DOS]]. Ngunit nang ang kanyang pulutong ay matapos, iba na ang kaparaanang kanilang nagawa. Noong panahong iyon, si Dave Cutler ay isa rating pinunong arkitekto ng kakatigil lamang na proyektong [[DEC PRISM|PRISM]], isang proyekto alang-alang sa pagpapabuti ng arkitekturang [[RISC]] ng [[Digital Electronics Corporation]] at Mica, ang paunang bansag sa ''operating system'' ng naturang arkitekturang pangkompyuter. At noong itinapos ng DEC ang proyekto, agad na kinuha ng Microsoft si Dave Cutler upang gawin ang ''operating system''. Marami ang naghinalang dinala ni Cutler at ng kanyang kawanian ang ilang bahagi ng kodigo alang-alang sa Mica kaya naman binantaang sakdalin ng DEC ang Microsoft kundi nila itutuloy ang pagtaguyod ng Windows NT alang-alang sa [[DEC Alpha]].<ref>{{Cite web |title=Kuru-kuro patungkol sa Windows NT |url=http://www.darryl.com/winmac/199901/0375.html |access-date=2008-01-02 |archive-date=2007-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107030758/http://www.darryl.com/winmac/199901/0375.html |url-status=dead }}</ref> Bagaman dito, sabay ding inalis ng Microsoft at [[Compaq]], ang bahay-kalakal na bumili ng DEC noong bumagsak ito, ang pagtaguyod sa isa at isa noong [[Agosto]] [[1999]].<ref>[http://www.windowsitpro.com/Articles/Index.cfm?ArticleID=7153&Key=Alpha Pagkamatay ng Alpha sa NT]</ref> ==== [[1995]] — [[1998]] ==== :''Silipin din: [[Windows 95]], [[Windows NT 4.0|NT 4.0]] at [[Windows 98|98]]'' Noong [[Agosto 24]], [[1995]], ngunit ang kaunahang balak ay dapat [[Hulyo 11]], inilabas ng [[Microsoft]] ang [[Windows 95]], ang pinakamalaking hakbang sa pagbabago sa [[GUI]] ng Microsoft Windows simula nang inilabas ito, at ang pinakaunang ganap na pantahanang [[kaparaanang pampamamalakad|''operating system'']] na ginawa ng Microsoft; ang mga naunang OS ay nasa sa [[MS-DOS]]. Kasama sa mga malalaking pagbabago nito sa GUI ay isang ganap na [[hapag-gawaan (kompyuter)|hapag-gawaang]] hindi na alang-alang sa mga pinaliit na [[dungawan (kompyuter)|dungawan]] kundi alang-alang na sa paglalagay ng mga [[talaksan]] at iba pa, paggamit ng kanang bahagi ng [[maws]], higit na pinadaling pakikipag-ugnayan sa [[Internet]] sa tulong ng mga nakaluklok nang pagtaguyod sa iba-ibang mga [[pang-Internet na protokol]] at isang [[gawaang-baras (kompyuter)|gawaang-baras]] at [[Start Menu]]. Ngunit kailangang alalahaning ang wari ng isang ''taskbar'' ay hindi unang nagpakita sa Windows 95 kundi sa [[Windows 1.0]]; inalis lamang ito ng Microsoft sa mga sumunod na bersiyon, at ibinalik sa Windows 95. Hindi katulad ng mga naunang OS sa Windows 95, likas na tumatakbo ang Windows 95 sa [[32-bit]]; ngunit mayroon pa rin itong pagtaguyod alang-alang sa [[16-bit]], at kaya pa ring tumakbo rito.<ref>[http://www.cs.umd.edu/hcil/muiseum/systems/win95.html Windows 95]</ref> At maging kahit sa pinakabagong bersiyon ng Microsoft Windows, na ang [[Windows Vista]], ay ginagamit pa rin ang kaparang banghay ng GUI. Bagaman dito, ayon sa [[Micromart]], nasasaloob pa rin sa Windows 95 ang mababang kaligtasan ng mga naunang bersiyon ng Windows at MS-DOS. Isa rito ang mababang kaligtasan ng mga panagutang pantagagamit ng Windows 95, bagaman maaari nang magkaroon ng mga mararaming panagutan sa Windows 95, walang kahit ano mang dagdag na kaligtasan itong ibinibigay; pinapahintulutan nito ang pagkakaroon ng mga iba-ibang nais alang-alang sa bawat panagutan, ngunit pinapahintulutan din nitong pindutin ang "''[[:wikt:cancel|Cancel]]''" sa pambungad, at makapagbigay ng malayang daan sa kahit sino mang taong may-hangad na gamitin ang [[kompyuter]]. Maging sa [[Windows 98]] ay makikita pa rin ang suliraning ito.<ref>[http://www.micromart.co.uk/features/article/default.aspx?id=23152 Ang Walang XPng Pook: Ikaapat na Bahagi]</ref> <center> <gallery> Image:Windows 3.11 workspace.png|[[Windows 3.11]] Image:Windows95 desktop.png|[[Windows 95]] Image:Windows Vista work.png|[[Windows Vista]] </gallery> </center> Sumunod namang inilabas ng Microsoft Windows ang Windows 98 noong [[Hunyo 25]], [[1998]], unang ginawa noong [[Mayo 15]], [[1998]].<ref>[http://www.windowsitpro.com/Article/ArticleID/17693/17693.html Ang petsa ng paglalabas ng Windows 98 itinalaga: Hunyo 25]</ref> Walang masyadong nagbago sa GUI ng bersiyong ito. At nagdagdag lamang ng ilang katangian sa Windows 95, katulad ng higit na malawak na pagtaguyod sa mga [[hardwer (kompyuter)|hardwer]], at paggamit ng [[Internet Explorer]], kung saan sa bersiyong ito ay malawak na inilakip sa mga [[programa (kompyuter)|programa]] ng Microsoft Windows, maging sa [[Windows Explorer]]. Ngunit mayroong isang inhinyerong pangkompyuter, na si [[Shane Brooks]], na gumawa ng isang manluluklok, nagngangalang [[98Lite]], noong [[Nobyembre 22]], [[1998]] na mayroong kakayahang alisin ang nakalakip na Internet Explorer sa Windows Explorer sa iba-ibang mga bersiyon ng Windows, at nagpatunay na kayang tumakbo ng Windows 98 at iba pang mga bersiyon ng Windows nang walang Internet Explorer at iba pang inilakip na programa;<ref>[http://www.cs.umd.edu/hcil/muiseum/systems/win98.html Windows 98]</ref> pinabilis din nito ang pagtakbo ng Windows. Napasinungalingan ang mga pag-aangkin ng Microsoft na hindi maaalis ang Internet Explorer mula sa Windows 98, kung maalis man ito, hindi ito gagana, at kung gumana man ito, tatakbo ito nang napakabagal. Sa katotohanan, ang pag-aalis ng Internet Explorer ay nagbigay ng kabaligtaran ng mga sinabi ng Microsoft, bagaman sa pag-aalis na ito ay hindi na magagamit ang mga bersiyon ng [[Notepad]] at [[Wordpad]] alang-alang sa Windows 98, ngunit malulutas naman ito kung gagamitin ang Notepad at Wordpad alang-alang sa Windows 95 sa Windows 98, at mawawala rin ang [[Windows Update]], na malulutas din sa madaling paraan.<ref>[http://www.cnn.com/TECH/computing/9903/09/removeie.idg/ CNN]</ref><ref>[http://www.theregister.co.uk/2000/03/21/98lite_ie_removal_system/ The Register]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.activewin.com/articles/ie/article_5.shtml |title=Mang-aalis ng IE Nang-aalis ng Pambasa-basahin sa Windows |access-date=2008-01-06 |archive-date=2006-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060511213835/http://www.activewin.com/articles/ie/article_5.shtml |url-status=dead }}</ref> ==== [[2000]] ==== :''Silipin din: [[Windows 2000]] at [[Windows Me|Me]]'' {{Rquote|Left|50 ulit na higit na maaasahan ang Windows 2000 Professional kaysa sa Windows 98, at 17 ulit na higit na maaasahan kaysa sa Windows NT Workstation 4.0.|[[Microsoft]]|<ref>{{Cite web |url=http://www.activewin.com/faq/nt2000_faq.shtml |title=Active Network |access-date=2008-01-10 |archive-date=2008-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080117223051/http://www.activewin.com/faq/nt2000_faq.shtml |url-status=dead }}</ref>}} Noong [[Pebrero 17]], [[2000]], inilabas ng [[Microsoft]] ang [[Windows 2000]], isang [[kaparaanang pampamamalakad|''operating system'']] na batay sa arkitekturang [[Windows NT|NT]].<ref>{{Cite web |title=AMD |url=http://ati.amd.com/products/faqs/windows2000faq.html |access-date=2008-01-10 |archive-date=2008-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080224170318/http://ati.amd.com/products/faqs/windows2000faq.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=CNet |url=http://www.news.com/2100-1001-231984.html |access-date=2008-01-10 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927192507/http://news.com/2100-1001-231984.html |url-status=dead }}</ref>. Bagaman noong una, pinagpipilitan ng [[Microsoft]] na ilalabas nila ang OS nang [[Oktubre 6]], [[1999]],<ref>[http://www.windowsitpro.com/Article/ArticleID/18574/18574.html Petsa ng paglalabas ng Windows 2000 itinala na]</ref> o nang alin mang petsa sa [[1999]]. Lubhang ipinagmamalaki ng Microsoft ang OS, kagaya ng nakasaad sa itaas, ngunit walang masyadong nagbago sa OS sa larangan ng [[GUI]], at ang hitsura nito ay kamukhang-kamukha pa rin ng [[Windows 98]] at [[Windows NT 4.0|NT 4.0]]. Mariin ding iginigiit ng Microsoft na ang Windows 2000 ay alang-alang sa mga tanggapan, at hindi ipinapayo alang-alang sa mga tahanan. Ang dahilang ito ay, bagaman mayroong dagdag na pagtaguyod ang Windows 2000 alang-alang sa [[hardwer]], marami pa ring mga larong pangkompyuter at hardwer ang hindi itinataguyod ng Windows 2000.<ref>[http://www.cs.umd.edu/hcil/muiseum/systems/win2000.html Windows 2000]</ref> Noong [[Setyembre 14]], [[2000]] naman, at ayon sa ilan, ang kaunahang balak ay [[Mayo 26]],<ref>[http://www.networkworld.com/news/2000/0210windowsme.html Network World Fusion]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> inilabas ang [[Windows Me]], OS na ginawa ng Microsoft alang-alang sa mga tahanan.<ref>[http://www.microsoft.com/presspass/press/2000/Jun00/WinMeReleasePR.mspx Microsoft]</ref><ref>[http://www.pcw.co.uk/vnunet/news/2112853/windows-shipping-date-announced Petsa ng paglalabas ng Windows Me, ipinahayag]{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=CNN |url=http://archives.cnn.com/2000/TECH/computing/02/01/windows.me/index.html |access-date=2008-01-13 |archive-date=2009-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208055950/http://archives.cnn.com/2000/TECH/computing/02/01/windows.me/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.whatpc.co.uk/vnunet/news/2113567/windows-launches-uk Inilabas ang Windows Me sa UK]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.winsupersite.com/faq/millennium.asp Paul Thurrott's SuperSite for Windows]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.activewin.com/faq/millennium.shtml |title=Windows Millenium Edition |access-date=2008-01-13 |archive-date=2008-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115093632/http://www.activewin.com/faq/millennium.shtml |url-status=dead }}</ref> Walang masyadong nagbago sa Windows Me kung ihahambing sa Windows 2000 at 98, at nagkaroon lamang ito ng higit na bagong bersiyon ng [[Internet Explorer]] at [[Windows Media Player]].<ref>[http://www.theregister.co.uk/2000/06/20/windows_me_goes_gold/ The Register]</ref> Isinama rin dito ang pinakaunang bersiyon ng [[Windows Movie Maker]]. Ngunit bagaman iyon, marami ring nagsasabing ang Windows Me ay isa sa mga pinakamapanganib na bersiyon ng Windows. Ang pangungutiyang ito ay dahil mabagal daw ito, palaging namamatay, at maraming hindi pinapatakbong [[programa (kompyuter)|programa]].<ref>{{Cite web |title=Windows Me: Pinakapangit na kaparaanang pampamamalakad Magpakailanman |url=http://chris.pirillo.com/2007/06/15/windows-me-worst-operating-system-ever/ |access-date=2008-01-13 |archive-date=2008-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080702221750/http://chris.pirillo.com/2007/06/15/windows-me-worst-operating-system-ever/ |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" align="right" style="font-size: 85%; text-align: center;" |+ Hati ng mga OS sa pamilihan<ref>[http://marketshare.hitslink.com/report.aspx?qprid=10 Hati ng mga OS sa pamilihan]</ref><br />''<small>Punong artikulo: [[Kasaysayan ng Microsoft Windows#Hati sa pamilihan]]''</small> |- ! OS ! Hati sa pamilihan |- ![[Windows XP]] | 72.12% |- ![[Windows Vista]] | 15.26% |- ![[Mac OS]] | 7.83% |- ![[Windows 2000]] | 2.25% |- ![[Linux]] | 0.68% |- ! Iba pa | 1.97% |} ==== [[2001]] — [[2006]] ==== :''Silipin din: [[Windows XP]], [[Windows Server 2003|Server 2003]] at [[Windows Fundamentals for Legacy PCs|Fundamentals for Legacy PCs]]'' Ang taong [[2001]] ang naging pinakamabuting taon sa Windows. Sa [[Oktubre 25]] ng taong ito, inilabas ng [[Microsoft]] ang pinakamabiling [[kaparaanang pampamamalakad|''operating system'']] sa kasaysayan, ang [[Windows XP]].<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2001/05/09/technology/microsoft/index.htm |title=CNN Money |access-date=2008-01-15 |archive-date=2005-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050907135306/http://money.cnn.com/2001/05/09/technology/microsoft/index.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Paglalabas ng Windows XP ng Microsoft, itinakda sa Oktubre |url=http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/761921 |access-date=2008-01-15 |archive-date=2007-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809020108/http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/761921 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/1321953.stm BBC News]</ref><ref>[http://www.pcw.co.uk/vnunet/news/2115161/microsoft-sets-date-windows-xp Personal Computer World]{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2001/BUSINESS/05/09/microsoft/ |title=CNN News Europe |access-date=2008-01-15 |archive-date=2004-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041228055847/http://edition.cnn.com/2001/BUSINESS/05/09/microsoft/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Network World Fusion |url=http://www.networkworld.com/news/2001/0509xpship.html |access-date=2008-01-15 |archive-date=2012-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308191528/http://www.networkworld.com/news/2001/0509xpship.html |url-status=dead }}</ref> At maging ngayon, nananatili pa rin itong pinakamatagumpay sa pamilihan bagaman dalawang taon na mula nang inilabas ang higit na bago nitong bersiyon, ang [[Windows Vista]].<ref>{{Cite web |title=Pinakamalaking katunggali ng Windows Vista ay Windows XP |url=http://www.theinquirer.net/en/inquirer/news/2006/10/26/biggest-competitor-to-vista-is-windows-xp |access-date=2008-01-15 |archive-date=2008-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423073148/http://www.theinquirer.net/en/inquirer/news/2006/10/26/biggest-competitor-to-vista-is-windows-xp |url-status=dead }}</ref> Nagpapakita rin ng panibagong disenyo ang OS, at inilakip na [[MSN Messenger]].<ref>[http://www.cs.umd.edu/hcil/muiseum/systems/winxp.html Windows XP]</ref> <center> <gallery> Image:Windows me.jpg|[[Windows Me]] Image:Windows xp.jpg|[[Windows XP]] </gallery> </center> Noong [[Marso 28]], [[2003]], inilabas ng Microsoft ang [[Windows Server 2003]] sa mga pamilihan. Ayon sa Microsoft, ang [[kaparaanang pampamamalakad|''operating system'']] ay dalawang ulit na higit na mabilis sa lahat ng paggawa nito kung ihahambing sa ibang mga OS. Ito rin daw ay nakakatipid ng 20% sa pangkalahatang gastos, at 50% ang matitipid kung ihahambing sa [[Windows NT 4.0|Windows NT Server 4.0]].<ref>[http://www.microsoft.com/presspass/press/2003/mar03/03-28WNS2003RTMPR.mspx Microsoft]</ref> Ilan sa mga bagay na pinagbutihan dito ay ang [[Active Directory]] at mga patakarang pampamamahala nito.<ref>[http://www.windows-vista-update.com/Microsoft_Windows_2003.html Microsoft Windows 2003]</ref> Bagaman dito, maging sa pinakabagong bersiyon nito, walang pagtaguyod ang OS alang-alang sa maraming [[programa (kompyuter)|programang pangkompyuter]], lalo na sa mga programang pantagalingkod kahit sa mga gawa ng Microsoft mismo.<ref>[http://www.theinquirer.net/en/inquirer/news/2003/04/26/windows-server-2003-wont-run-major-microsoft-apps The Inquirer]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Noong [[Hulyo 12]], [[2006]] naman, inilabas ng Microsoft ang [[Windows Fundametals for Legacy PCs]]. Sa katotohanan, isa lamang itong pinamura<ref>[http://www.microsoft.com/licensing/sa/benefits/fundamentals.mspx Microsoft]</ref> at pinababang pagkakalimbag ng Windows XP.<ref>[http://www.flzone.com/ShowDetail.asp?NewsId=11727 FLzone]</ref> At dahil dito, ang hitsura nito ay totoong katulad na katulad pa rin ng Windows XP. Ginawa ng Microsoft ang bersiyong ito alang-alang sa mga luma at mababagal na mga kompyuter.<ref>{{Cite web |title=Windows Fundamentals pinatagal hanggang 2006 |url=http://www.brianmadden.com/content/article/Windows-Fundamentals-Delayed-until-late-2006 |access-date=2008-01-19 |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916191725/http://www.brianmadden.com/content/article/Windows-Fundamentals-Delayed-until-late-2006 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ZDNet |url=http://news.zdnet.com/2100-3513_22-6093274.html |access-date=2008-01-19 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224235434/http://news.zdnet.com/2100-3513_22-6093274.html |url-status=dead }}</ref> ==== [[2006]] — [[2008]] ==== :''Silipin din: [[Windows Vista]], [[Windows Home Server|Home Server]] at [[Windows Server 2008|Server 2008]]'' [[Talaksan:Windows Orb.png|230px|right|thumb|Ang hitsura ng bagong [[Start Button]]]] Inilabas ang [[Windows Vista]]<ref>{{Cite web |title=Computing Market Intelligence |url=http://www.vnunet.com/vnunet/news/2140257/upcoming-windows-christened-vista |access-date=2008-07-25 |archive-date=2008-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725165545/http://www.vnunet.com/vnunet/news/2140257/upcoming-windows-christened-vista |url-status=live }}</ref> noong [[Enero 30]], [[2007]] sa buong daigdig;<ref>[http://www.nevillehobson.com/2006/12/12/windows-vista-global-release-date/ Pandaigdigang petsa ng paglalabas ng Windows Vista]</ref><ref>{{Cite web |title=About.com |url=http://windows.about.com/od/windowsvista/f/vista_release.htm |access-date=2008-01-17 |archive-date=2007-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071022110655/http://windows.about.com/od/windowsvista/f/vista_release.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.theregister.co.uk/2006/11/08/windows_vista_allchin/ The Register]</ref><ref>[http://www.techshout.com/software/2006/11/windows-vista-release-date-for-consumers-set-for-january-30-2007-by-microsoft/ TechShout.com]</ref><ref>{{Cite web |url=http://64-bit-computers.com/january-30-2007-windows-vista-release-date.html |title=64-bit Computers |access-date=2008-01-17 |archive-date=2008-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080404125959/http://64-bit-computers.com/january-30-2007-windows-vista-release-date.html |url-status=dead }}</ref> inilabas naman ito sa mga malalaking mangangalakal sa isang higit na maagang petsa ng [[Nobyembre 30]], [[2006]].<ref>{{Cite web |url=http://www.computing.co.uk/computing/news/2168232/vista-sets-sights-november |title=Computing |access-date=2008-01-17 |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007204135/http://www.computing.co.uk/computing/news/2168232/vista-sets-sights-november |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.intelliadmin.com/blog/2006/11/vista-given-release-date.html |title=Vista, binigyan ng petsa ng paglalabas |access-date=2008-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081119154612/http://www.intelliadmin.com/blog/2006/11/vista-given-release-date.html |archive-date=2008-11-19 |url-status=dead}}</ref><ref>[http://software.silicon.com/os/0,39024651,39163834,00.htm?r=1 Petsa ng paglalabas ng Vista: Nobyembre 30]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.bit-tech.net/news/2006/11/02/vista_gets_a_date/1 Vista, nakakuha ng petsa ng paglalabas]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.earthtimes.org/articles/show/10310.html |title=EarthTimes |access-date=2008-01-17 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025090350/http://www.earthtimes.org/articles/show/10310.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.itweek.co.uk/itweek/news/2168304/windows-vista-ready-roll ItWeek]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gadgetizer |url=http://www.gadgetizer.com/2006/11/02/windows-vista-official-release-date/ |access-date=2008-01-17 |archive-date=2007-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070124230115/http://www.gadgetizer.com/2006/11/02/windows-vista-official-release-date/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=iHotDesk |url=http://www.ihotdesk.com/article.asp?ID=17899004 |access-date=2008-01-17 |archive-date=2008-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080629182703/http://www.ihotdesk.com/article.asp?ID=17899004 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Microsoft Windows Vista |url=http://windows.edu.pl/ |access-date=2008-01-17 |archive-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216191301/http://windows.edu.pl/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.zmong-afghanistan.com/multimedia/vista.asp |title=Windows Vista, darating nang Nobyembre 20 |access-date=2008-01-17 |archive-date=2007-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071108233224/http://www.zmong-afghanistan.com/multimedia/vista.asp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Vistaultimate.com |url=http://www.vistaultimate.com/windows-vista-release-date.htm |access-date=2008-01-17 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513210133/http://www.vistaultimate.com/windows-vista-release-date.htm |url-status=dead }}</ref> Bago pa ang paglalabas na ito, ilang ulit na ring ipinahayag ng [[Microsoft]] ang paglalabas ng Windows Vista nang simula pa noong [[Hulyo]] ng [[2006]],<ref>{{Cite web |url=http://www.computerworld.com/softwaretopics/os/windows/story/0,10801,105686,00.html |title=Computerworld |access-date=2008-01-17 |archive-date=2008-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115202510/http://www.computerworld.com/softwaretopics/os/windows/story/0,10801,105686,00.html |url-status=dead }}</ref> at nangako rin sila rating ilalabas nila ito nang [[Disyembre]] [[2006]]<ref>{{Cite web |title=Ang paglalabas ng Vista ay Disyembre 1? |url=http://www.windowsvistaweblog.com/2006/02/10/vista-release-on-december-1st/ |access-date=2008-01-17 |archive-date=2008-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720034900/http://www.windowsvistaweblog.com/2006/02/10/vista-release-on-december-1st/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://software.silicon.com/os/0,39024651,39151834,00.htm?r=1 Silicon]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ngunit hindi natuparan ng Microsoft ang mga petsang ito. Naglakip ito ng mararaming pagbabago lalo na sa [[GUI]] nito. Isa na rito ang inibang [[Start Menu]], at ang bagong disenyong [[Windows Aero|Aero]] na nagbibigay ng napapaglagusang-liwanag na mga [[dungawan (kompyuter)|dungawan]], ngunit nakakabagal ito ng pagtakbo ng [[kaparaanang pampamamalakad|''operating system'']].<ref>[http://mobile.vnunet.com/computeractive/software/2171491/review-windows-vista-operating Microsoft Windows Vista]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bagaman dito, maraming nagsasabing pangit ang OS na ito dahil sa laki ng kinakain nitong kagamitan at alaalang pangkompyuter, at sa kawalang-pagtaguyod nito sa napakaraming [[sopwer]] at [[hardwer (kompyuter)|hardwer]].<ref>{{Cite web |title=CNet |url=http://crave.cnet.co.uk/gadgets/0,39029552,49293700-10,00.htm |access-date=2008-01-17 |archive-date=2008-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080712070102/http://crave.cnet.co.uk/gadgets/0,39029552,49293700-10,00.htm |url-status=dead }}</ref> Kasama rin sa bersiyong ito ang pangangailangan ipasugid ang Windows Vista, isang kayarian laban sa pamimirata. Kundi gagawin matapos ang 30 araw na palugit mula sa araw ng pagkaluklok sa [[kompyuter]], maraming kagamitan ng OS ang mamamatay at babagal.<ref>[http://www.microsoft.com/windows/products/windowsvista/buyorupgrade/activationfaq.mspx Microsoft]</ref> Bagaman mayroon nang ganito, madali pa ring mababaliwala ang katangiang ito sa pamamagitan ng mga napakaraming [[pangwarak]] na ipinamimigay nang libre sa [[Internet]]''.<ref>{{Cite web |title=Blorge |url=http://vista.blorge.com/2007/10/17/know-which-vista-activation-crack-microsoft-wants-to-resolve/ |access-date=2008-01-19 |archive-date=2008-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080127073031/http://vista.blorge.com/2007/10/17/know-which-vista-activation-crack-microsoft-wants-to-resolve/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.softpedia.com/news/Windows-Vista-Activation-Crack-42982.shtml |title=Windows Vista Activation Crack |access-date=2008-01-19 |archive-date=2008-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080120131416/http://news.softpedia.com/news/Windows-Vista-Activation-Crack-42982.shtml |url-status=dead }}</ref>'' Noong [[Nobyembre 5]], [[2007]] naman, naglabas ang Microsoft ng isang OS na [[tagalingkod (kompyuter)|pantagalingkod]], ngunit sa pagkakataong ito, ito ay alang-alang naman sa mga tahanan hindi sa mga tanggapan, ito ang [[Windows Home Server]],<ref>[http://www.microsoft-watch.com/content/server/windows_server_finally_comes_home.html?kc=MWMSWEMNL110707STR1 Microsoft Watch]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ang pinakaunang Windows na pantagalingkod na ginawa alang-alang sa mga tahanan. Unang ipinakilala ito ng Microsoft sa [[Consumer Electronics Show]] noong [[Enero 8]], [[2007]]. Ilan sa mga itinatampok sa bagong OS ay ang kakayahan nitong gumawa ng mga [[bak-ap (kompyuter)|bak-ap]] araw-araw ng mga [[kompyuter]] alang-alang sa madaliang pagbangon sakaling masira man, at, ayon sa Microsoft, ang pagkakaroon ng isang higit na nakapagitna at buong daan sa mga kompyuter at [[talaksan (kompyuter)|talaksan]] nitong nakaugnay sa kompyuter na mayroong Windows Home Server. Ayon din sa Microsoft, ito raw ang sagot sa panininop kung mayroong malaking katipunan ng mga retrato, musika at bidyo.<ref>[http://www.microsoft.com/windows/products/winfamily/windowshomeserver/features.mspx Microsoft Home Server]</ref><ref>{{Cite web |title=Vnunet |url=http://www.vnunet.com/vnunet/news/2171983/microsoft-unveils-windows-home |access-date=2008-05-13 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513064918/http://www.vnunet.com/vnunet/news/2171983/microsoft-unveils-windows-home |url-status=dead }}</ref> Ngayon ang pinakabagong bersiyon ng Windows ay isang tagalingkod. Ito ang [[Windows Server 2008]], isang OS na pantagalingkod na inilabas sa ilalim ng walong pagkakalimbag<ref>[http://www.theregister.co.uk/2007/11/12/microsoft_server_2008_8_skus/ The Register]</ref> noong [[Pebrero 27]], [[2008]],<ref>[http://www.computerweekly.com/Articles/2008/02/22/229528/windows-server-2008-attracts-early-adopters.htm ComputerWeekly]</ref> bagaman ipinangako ng Microsoft na ilalabas nito ang OS sa huling bahagi ng [[2007]].<ref>{{Cite web |title=Inilabas ng Microsoft ang Windows Server 2008 |url=http://www.vnunet.com/vnunet/news/2210693/windows-server-2008-launches |access-date=2008-03-02 |archive-date=2008-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080302171649/http://www.vnunet.com/vnunet/news/2210693/windows-server-2008-launches |url-status=dead }}</ref> Ang OS na ito ay ipinagbuti nang limang taon, at ang kasunod ng [[Windows Server 2003]]. Ayon sa Microsoft, nilalayon ng Server 2008 na bawasan ang ginagastos na oras sa pagtatrabaho, tulungang mabilis na makaangkop ang mga bahay-kalakal sa mga pangangailangan, at dagdagan ang kaligtasan. Maganda ang mga kritisismong natanggap ng Windows Server 2008, at totoong nagtatampok ang OS ng dagdag na kaligtasan;<ref>[http://www.computerweekly.com/Articles/2008/02/26/229570/microsoft-windows-server-2008-an-expert-view.htm ComputerWeekly]</ref> isa rito ang pangangangailangan ng pagtatakda ng isang "matatag" na hudyat, isang hudyat na naglalaman ng mga bilang, tanda at titik, bago makalagda sa isang panagutan.<ref>{{Cite web |title=ZDNet |url=http://reviews.zdnet.co.uk/software/os/0,1000001099,39348280,00.htm |access-date=2008-05-11 |archive-date=2008-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517081430/http://reviews.zdnet.co.uk/software/os/0,1000001099,39348280,00.htm |url-status=dead }}</ref> Kahit batay ito sa Windows Vista, higit na maayos ang pagtakbo nito.<ref>[http://www.theregister.co.uk/2008/04/18/windows_server_2008_vista_desktop/ Higit na mabuti ang Windows Server 2008 kaysa sa Vista?]</ref><ref>{{Cite web |title=ZDNet |url=http://reviews.zdnet.co.uk/software/os/0,1000001098,39287246,00.htm |access-date=2008-05-11 |archive-date=2008-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516070049/http://reviews.zdnet.co.uk/software/os/0,1000001098,39287246,00.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=HP |url=http://h18004.www1.hp.com/products/servers/software/microsoft/OS/windows2008/index.html |access-date=2008-05-11 |archive-date=2008-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080914095130/http://h18004.www1.hp.com/products/servers/software/microsoft/OS/windows2008/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=PCAdvisor |url=http://www.pcadvisor.co.uk/reviews/index.cfm?reviewid=1767 |access-date=2008-05-11 |archive-date=2008-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630050944/http://www.pcadvisor.co.uk/reviews/index.cfm?reviewid=1767 |url-status=dead }}</ref> == Mga bersiyon == :''Silipin din: [[Talaan ng mga bersiyon ng Microsoft Windows]]'' <imagemap> Talaksan:Windows family.svg|820px|center|Pamilya ng Microsoft Windows circle 25 36 26 [[Windows 1.0]] circle 99 36 26 [[Windows 2.0]] circle 176 37 26 [[Windows 3.0]] rect 198 143 220 157 [[Windows NT]] circle 250 37 26 [[Windows 3.1x]] circle 250 92 26 [[Windows 3.1x]] circle 270 149 26 [[Windows NT 3.1]] circle 268 232 26 [[Windows NT 3.1]] circle 316 69 26 [[Windows 95]] circle 356 149 26 [[Windows NT 4.0]] circle 356 232 26 [[Windows NT 4.0]] circle 390 69 26 [[Windows 98]] circle 462 69 26 [[Windows Me]] circle 466 150 26 [[Windows 2000]] circle 464 232 26 [[Windows 2000]] circle 534 139 26 [[Windows XP]] circle 535 183 26 [[Windows XP]] circle 572 232 26 [[Windows Server 2003]] circle 594 23 26 [[Talaan ng mga pagkakalimbag ng Windows XP#Media Center Edition]] circle 682 23 26 [[Talaan ng mga pagkakalimbag ng Windows XP#Media Center Edition]] circle 760 110 26 [[Windows Vista]] circle 762 183 26 [[Windows Vista]] circle 866 232 26 [[Windows Server 2008]] desc top-right </imagemap> == Kaligtasan == Sa mga rumaraang taon, ilan nang ulit na iginigiit ng [[Microsoft]] na ang kanilang [[kaparaanang pampamamalakad|''operating system'']] ay higit na higit na ligtas; mayroong ilang sumasang-ayon sa Microsoft ngunit totoong maraming tumututol. === Pag-aangkin === Isa sa mga pag-aangkin ng [[Microsoft]] na ang kanilang Windows ay higit na ligtas ay higit na ligtas daw ang [[Windows XP]] kaysa sa [[Linux]], at ginagawang 15 ulit na higit na ligtas ang pagkakaroon ng SP2 sa Windows XP ang OS.<ref>{{Cite web |title=Inaangkin ng Microsoft na ang Windows ay higit na ligtas kaysa sa Linux |url=http://www.vnunet.com/vnunet/news/2139585/microsoft-windows-linux-secure |access-date=2005-07-13 |archive-date=2005-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050713000619/http://www.vnunet.com/vnunet/news/2139585/microsoft-windows-linux-secure |url-status=dead }}</ref> Ayon sa Patnugot ng Estratehiyang Pangkaligatasan Jeff Jones ng Microsoft, higit na ligtas pa rin ang Microsoft kung ihahambing sa ibang mga OS, at dito ipinaghambing niya ang Linux at [[Mac OS X|Apple]] laban sa Windows;<ref>[http://www.heise-security.co.uk/news/91593 Heise Security]</ref> matinding tinutulan ito ng pamayanang Linux. Ayon sa kanila, hindi katulad ng Microsoft, na inaayos ang mga suliranin ng Windows nang patago, inilalathala ng Linux ang bawat pagsasaayos na kanila ginagawa sa Linux kaya, hindi katulad ng Linux, kakaunti lamang ang nakakaalam ng mga suliranin ng Windows, at kung ang isang OS ay ligtas na, hindi na ito nangangailangan pa ng mga pagsasaayos at dagdag mula sa manggagawa nito,<ref>[http://www.heise-security.co.uk/news/94657 Heise Security]</ref> isang bagay na sinasalungat palagi ng Microsoft sa kanilang palagiang paglalabas ng mga pagsasaayos sa Windows. Bukod pa rito, ang pinakamalaking pag-aangkin ng Microsoft sa panig ng kaligtasan ay nang sinabi nitong ang Windows Vista ang pinakaligtas na OS magpakailanman. Ang pag-aangking ito ay dahil sa pagkakaroon ng Vista ng [[User Account Control]], [[Internet Explorer 8]], [[BitLocker Drive Encryption]] at mga [[Pagsasalihim|teknolohiyang pampagsasalihim]].<ref>[http://www.betanews.com/article/Microsoft_Vista_Most_Secure_OS_Ever/1150366131 Microsoft: Vista Pinakaligtas na OS Magpakailanman]</ref> At sinabi ni [[Bill Gates (negosyante)|Bill Gates]] na ang kaligtasang ito ng Windows ay dulot ng mga mararaming [[mananadtad (kompyuter)|mananadtad]] at manunulat ng mga [[birus ng mga kompyuter|birus]], at ang Windows ay higit na magiging ligtas kung higit na marami pang mga mamimili ang magluluklok ng mga pagsasaayos.<ref>[http://www.theregister.co.uk/2004/01/27/viruses_and_hackers_make_windows/ The Register]</ref> === Pagtugon === Kagaya ng naunang sinabi, inangkin ng [[Microsoft]] na ang [[Windows]] ang pinakaligtas na [[kaparaanang pampamamalakad|''operating system'']], ito ay lubhang pinasinungalingan at tinuligsa ng iba-ibang tao at pamayanan. Ayon sa isang ulat, walang gaanong nagbago sa [[Windows Vista]] kung ihahambing sa [[Windows XP]]. Ang Vista ay katulad na katulad pa rin daw ng XP sa kaligtasan nito, na sinasabing mababa, at ang Vista ay nag-iba lamang ng hitsura. Ang Windows Vista raw ay marami pa ring mga butas sa kaligtasan nito, at walang pinagkaiba sa pagsasanggalang nito mula sa mga [[birus ng mga kompyuter|birus]].<ref>{{Cite web |url=http://arstechnica.com/news.ars/post/20070530-windows-vista-no-more-secure-than-xp-report.html |title=Windows Vista hindi higit na ligtas kaysa sa XP |access-date=2008-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202151835/http://arstechnica.com/news.ars/post/20070530-windows-vista-no-more-secure-than-xp-report.html |archive-date=2008-02-02 |url-status=dead}}</ref> Mayroon namang isang pag-aaral na isinaliksik ni [[Nicholas Petreley]], isang manunulat ng mga patungkol sa [[Linux]], na nagsasabing ang Linux naman daw ay higit na ligtas kaysa sa Windows.<ref>{{Cite web |title=Linux, higit na ligtas kaysa sa Windows ayon sa pag-aaral |url=http://www.theinquirer.net/en/inquirer/news/2004/10/27/linux-more-secure-than-windows-says-study |access-date=2008-01-26 |archive-date=2008-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205013824/http://www.theinquirer.net/en/inquirer/news/2004/10/27/linux-more-secure-than-windows-says-study |url-status=dead }}</ref> ==== Panagutang pantagapangasiwa ==== Sa kadalian ng pagnanakaw ng mga hudyat mula sa Windows, ang naging malaking suliranin rito ay kapag nanakaw ang hudyat alang-alang sa isang panagutang pantagapangasiwa, ang pinakamakapangyarihang panagutan, lagot na ang [[kompyuter]] na pinatatakbuhan ng Windows.<ref>{{Cite web |url=http://www.windowsecurity.com/articles/Review-Security-Planning-Guides-Microsoft.html |title=Windows Security |access-date=2008-01-22 |archive-date=2008-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527091923/http://www.windowsecurity.com/articles/Review-Security-Planning-Guides-Microsoft.html |url-status=dead }}</ref>. ==== [[Windows Metafile]] ==== :''Punong artikulo: [[Kahinaan ng Windows Metafile]]'' Noong [[Enero 2]], [[2006]], napag-alamang ang mga [[Windows Metafile]] ay mga maaaring mang-aangkat ng mga [[birus ng mga kompyuter]]. Ito ay dahil laging itinuturing ng [[kaparaanang pampamamalakad|operating system]] ang mga talaksang .wmf, ang daglat ng Windows Metafile (huwag ikalito sa [[Wikimedia Foundation|'''W'''iki'''m'''edia '''F'''oundation]]), bilang mga larawan bagaman mayroong kakayahan ang mga itong magkaroon ng iba pang mga uri ng talaksan sa loob ng mga ito. Ayon sa [[McAfee]], ginagamit ang mga talaksang ito upang magpatakbo ng hanggang 30 sari ng [[Bifrose (kabayong Troyano)|Bifrose]], isang uri ng birus, at tumama rin daw ito sa 6% ng mga mamimili ng McAfee.<ref>[http://en.wikinews.org/wiki/Microsoft_Windows_metafiles_are_a_vector_for_computer_viruses Wikinews]</ref> === Mga [[programa (kompyuter)|programa]] === ==== [[User Account Control]] ==== :''Punong artikulo: [[User Account Control]]'' [[Talaksan:UAC.jpg|300px|right|thumb|Ang [[UAC]] habang humihingi ng pahintulot sa tagagamit]] Dahil sa suliranin ng mga makapangyarihang panagutang pantagapangasiwa, ang mga bersiyong [[Windows Vista]] at ang mga sumusunod dito ay niluklukan na ng [[User Account Control]]. Ito raw, ayon sa [[Microsoft]], ang nagdulot sa Windows Vista sa pagiging pinakaligtas na OS na ginawa ng Microsoft.<ref>[http://technet.microsoft.com/en-us/windowsvista/aa906021.aspx User Account Control]</ref> Bagaman nakaluklok ang UAC sa Windows Vista nang pangkaraniwan, mailuluklok din ito sa mga naunang bersiyon ng Windows mula sa websayt ng Microsoft. Pinagbabawalan ng UAC ang tahasang pagganap ng mga [[programa (kompyuter)|programang]] gumagamit ng mga kagamitan ng kaparaanan ng [[kaparaanang pampamamalakad|operating system]] nang walang pahintulot mula sa isang tagapangasiwa. Ito ay dahil pinapatakbo ng UAC ang alin mang panagutan bilang isang pangkaraniwang panagutan, maging pantagapangasiwa man ito. Ito, ayon sa Microsoft, ang bumabawas sa pangkalahatang dulot ng mga [[birus ng mga kompyuter|birus]] at iba pang banta.<ref>[http://www.microsoft.com/windows/products/windowsvista/features/details/useraccountcontrol.mspx User Account Control]</ref><ref>{{Cite web |title=Microsoft Windows Vista: isang balik-tanaw ng UAC |url=http://searchwindowssecurity.techtarget.com/tip/0,289483,sid45_gci1249037,00.html |access-date=2008-01-25 |archive-date=2008-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618120218/http://searchwindowssecurity.techtarget.com/tip/0,289483,sid45_gci1249037,00.html |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:IE7.png|115px|left]] ==== [[Internet Explorer 8]] ==== ::::::''Punong artikulo: [[Internet Explorer 8]]'' Ang bagong bersiyon ng [[Internet Explorer]] na nakaluklok sa [[Windows Vista]] ay tumatakbo na sa ilalim ng "''Protected Mode''", na pumipigil sa mga [[programa (kompyuter)|programa]] at iba pang galing sa [[Internet]] sa paggagalaw sa [[kompyuter]] nang walang pahintulot mula sa tagagamit.<ref>[http://www.microsoft.com/windows/products/windowsvista/features/details/ie7protectedmode.mspx Internet Explorer Protected Mode]</ref> [[Talaksan:Defender.png|240px|right|thumb|Ang [[Windows Defender]]]] ==== [[Windows Defender]] ==== :''Punong artikulo: [[Windows Defender]]'' Ang [[Windows Defender]], dating kilala bilang Windows AntiSpyware, ay isang nakaluklok na [[programa (kompyuter)|programa]] sa [[Windows Vista]], ngunit maaari ring mailuklok sa [[Windows XP]], na punong panlaban sa mga [[adwer]], [[ispaywer]] at [[ispamwer]].<ref>{{Cite web |title=Microsoft Windows Vista: balik-tanaw ng Windows Defender |url=http://searchwindowssecurity.techtarget.com/tip/0,289483,sid45_gci1253847,00.html |access-date=2008-01-26 |archive-date=2008-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704150208/http://searchwindowssecurity.techtarget.com/tip/0,289483,sid45_gci1253847,00.html |url-status=dead }}</ref> Ilan sa mga kagamitan nito ang [[Microsoft SpyNet]], isang [[lambat-lambat]] ng [[Microsoft]] na kumukuha ng kaalaman mula sa mga kasapi nito upang madaling makaalam ng mga bagong banta at malutas ito, at ang Software Explorer, isang bahagi ng Defender na pinapahintulutan ang mga tagagamit nitong usisain ang mga programang tumatakbo sa kasalukuyan at nang nakatakda sa kanilang [[kompyuter]]. Binansagan din ito ng [[ZDNet]] bilang pinakamabuting libreng panlabang-ispaywer.<ref>{{Cite web |title=Microsoft Windows Defender |url=http://www.zdnet.com.au/reviews/software/security/soa/Microsoft-Windows-Defender/0,139023452,339274436,00.htm |access-date=2008-01-26 |archive-date=2008-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080210064153/http://www.zdnet.com.au/reviews/software/security/soa/Microsoft-Windows-Defender/0,139023452,339274436,00.htm |url-status=dead }}</ref> Ngunit bagaman dito, mayroong ilang kabagalan ang pagtakbo nito.<ref>{{Cite web |title=Microsoft Windows Defender 7 |url=http://www.vnunet.com/vnunet/downloads/2129021/microsoft-antispyware-beta |access-date=2008-05-17 |archive-date=2008-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517190710/http://www.vnunet.com/vnunet/downloads/2129021/microsoft-antispyware-beta |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:OneCare.png|194px|left|thumb|Ang [[Windows Live OneCare]]]] ==== [[Windows Live OneCare]] ==== ::::::::::''Punong artikulo: [[Windows Live OneCare]]'' Ang [[Windows Live OneCare]] ay isang [[antimalwer]], nangangahulugang pinupuksa nito ang mga [[programa (kompyuter)|programang]] hindi nakakabuti sa [[kompyuter]], at pangkalahatang pangmatyag ng buong kompyuter.<ref>{{Cite web |url=http://netsecurity.about.com/od/readproductreviews/fr/msonecarelive.htm |title=About.com |access-date=2008-01-26 |archive-date=2007-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071019175753/http://netsecurity.about.com/od/readproductreviews/fr/msonecarelive.htm |url-status=dead }}</ref> Dahil sa kakayahan nito laban sa mga [[adwer]], [[ispamwer]] at [[ispaywer]], at [[payrwol]], ang pagluluklok nito ay nangangahulugan ng pananalanta ng [[Windows Defender]] at [[Windows Firewall]]. Ito rin ay hindi nakaluklok nang nakatakda kundi binibili bilang isang bahagi ng [[Windows Live]], isang hanay ng mga yari ng [[Microsoft]]. Batay sa dalawang nagsasariling pag-aaral, ang OneCare lamang ang tanging programang bumagsak sa 17 mga [[antibirus]] na sinulit. Natagpuan lamang ng OneCare ang 82.4% sa 500,000 mga [[birus ng mga kompyuter|birus]] na iniharap.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6418965.stm Ibinagsak ng Microsoft ang ikalawang pagsusulit ng birus]</ref> {{-}} == Pagtaguyod == :''Silipin din: [[Kasaysayan ng Microsoft Windows#Pagtaguyod]]'' Dahil sa Windows Life-Cycle Policy, isang patakaran pampagtaguyod ng [[Microsoft]], pinapatid ng Microsoft ang pagtaguyod sa mga bersiyon ng Windows matapos ang 4 na taon pagkatapos ng malawakang pagkaroon nito sa pamilihan.<ref>[http://www.microsoft.com/windows/lifecycle/default.mspx Windows Life-Cycle Policy]</ref> Bagaman mayroong ilang kataliwasan kung saan pinapahaba pa ng Microsoft ang pagtaguyod sa mga bersiyon ng Windows na totoong mabili nang ilang taon, kagaya ng [[Windows 2000]], na ang pagtaguyod mula sa Microsoft ay pinahaba hanggang [[Hunyo 30]], [[2010]].<ref>{{Cite web |title=Hewlett-Packard |url=http://h18004.www1.hp.com/products/servers/software/microsoft/OS/Windows2000_index.html |access-date=2008-01-20 |archive-date=2008-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080422060807/http://h18004.www1.hp.com/products/servers/software/microsoft/OS/Windows2000_index.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://blogs.msdn.com/ie/archive/2005/05/27/422721.aspx Blog ng MSDN]</ref> {| class="wikitable sortable" align="center" style="font-size: 90%; text-align: center; " |+<span style="font-size: smaller;">[[Lunti]] = itinataguyod ng [[Microsoft]]; [[Pula]] = hindi itinataguyod</span> |- ! Taon ! [[16-bit]] ! [[32-bit]] ! [[64-bit]] |- ! [[1985]] | {{Hindi|[[Windows 1.0]]}} | | |- ! [[1987]] | {{Hindi|[[Windows 2.0]]}} | | |- ! [[1988]] | {{Hindi|[[Windows 2.1x]]}} | | |- ! [[1990]] | {{Hindi|[[Windows 3.0]]|2}} | |- ! [[1992]] | {{Hindi|[[Windows 3.1x]]|2}} | |- ! [[1993]] | | {{Hindi|[[Windows NT 3.1]]}} | |- ! [[1994]] | | {{Hindi|[[Windows NT 3.5]]}} | |- ! [[1995]] ([[Mayo]]) | | {{hindi|[[Windows NT 3.51]]}} | |- ! [[1995]] ([[Agosto]]) | {{Hindi|[[Windows 95]]|2}} | |- ! [[1996]] | | {{Hindi|[[Windows NT 4.0]]}} | |- ! [[1998]] | {{Hindi|[[Windows 98]]|2}} | |- ! [[2000]] | | {{Hindi|[[Windows 2000]]}} | |- ! [[2001]] ([[Setyembre]]) | {{Hindi|[[Windows Me]]|2}} | |- ! [[2001]] ([[Oktubre]]) | | {{Hindi|[[Windows XP]]}} | |- ! [[2003]] ([[Marso]]) | | | {{Hindi|[[Windows XP 64-bit Edition]]}} |- ! [[2003]] ([[Abril]]) | | {{Hindi|[[Windows Server 2003]]|2}} |- ! [[2005]] | | | {{Hindi|[[Windows XP Professional x64 Edition]]}} |- ! [[2006]] ([[Hulyo]]) | | {{Hindi|[[Windows Fundamentals for Legacy PCs]]}} | |- ! [[2006]] ([[Nobyembre]]) | | {{Oo|[[Windows Vista]]|2}} |- ! [[2007]] | | {{Hindi|[[Windows Home Server]]|2}} |- ! [[2008]] | | {{Oo|[[Windows Server 2008]]|2}} |- ! [[2009]] ([[Oktubre]]) | | {{Oo|[[Windows 7]]}} |- ! [[2009]] ([[Oktubre]]) | | {{Oo|[[Windows Server 2008 R2]]|2}} |- ! [[2011]] | | | {{Oo|[[Windows Home Server 2011]]}} |- ! [[2012]] ([[Setyembre]]) | | | {{Oo|[[Windows Server 2012]]}} |- ! [[2012]] ([[Oktubre]]) | | {{Oo|[[Windows 8]]|2}} |- ! [[2013]] ([[Oktubre]]) | | {{Oo|[[Windows 8.1]]|2}} |- ! [[2013]] ([[Oktubre]]) | | | {{Oo|[[Windows Server 2012 R2]]}} |- ! [[2015]] | | {{oo|[[Windows 10]]|2}} |- ! [[2021]] | | {{oo|[[Windows 11]]|2}} |} {{-}} == Mga sanggunian == <div style="height: 270px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > * [http://www.micromart.co.uk/features/article/default.aspx?id=23106 Ang Walang XPng Pook: Unang Bahagi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516215428/http://www.micromart.co.uk/features/article/default.aspx?id=23106 |date=2008-05-16 }} * [http://www.softwaretestingwiki.com/doku.php?id=general:microsoft_windows_releases Talaan ng mga paglalabas ng Microsoft Windows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008203251/http://www.softwaretestingwiki.com/doku.php?id=general:microsoft_windows_releases |date=2007-10-08 }} {{Reflist|4}} </div> == Panlabas na kawing == * [http://www.microsoft.com/en-ph/windows/ Pantanggapang websayt ng Microsoft Windows] {{in lang|en}} == Silipin din == {{Commonscat|Microsoft Windows}} * [[Microsoft]] * [[MS-DOS]] * [[Kaparaanang pampamamalakad|operating system]] * [[Windows CE]] * [[Mac OS]] * [[Linux]] {{Windows}} {{Windows-nilalaman}} {{Microsoft}} [[Kategorya:Microsoft Windows| ]] [[Kategorya:Operating system]] 7rn1zvsci0vgze7okq7ghpn4jq0lask Pisa 0 20645 2241628 2239808 2026-11-11T14:00:09Z Ryomaandres 8044 /* Sinaunang panahon */ 2241628 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->|name=Province of Pisa|timezone1=[[Central European Time|CET]]|leader_name=Massimiliano Angori|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=|area_total_km2=2448|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=|population_total=421642|population_as_of=31 July 2014|population_density_km2=auto|utc_offset1=+1|leader_party=[[Democratic Party (Italy)|PD]]|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=56010, 56011, 56017, <br>56019-56022, 56025, 56027,<br> 56029-56038, 56040-56043, 56046, 56048|area_code_type=Telephone prefix|area_code=050, 0565, 0571, 0586, 0587, 0588|iso_code=|registration_plate=[[Italian car number plates|PI]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]|blank_info_sec1=050|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|leader_title=President|government_footnotes=|native_name=|map_caption=Mapang ngadidiin sa kinaroronan ng LAwa ng Pisa in Italyng nag|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[mga lalawigan ng Italya|Province]]|image_skyline=Leaning Tower of Pisa.jpg|image_alt=|image_caption=Ang tanyag na nakahilig na [[Tore ng Pisa]]|image_flag=|flag_alt=|image_shield=Provincia di Pisa-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Pisa in Italy.svg|map_alt=|coordinates=|p1=37|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=Region|subdivision_name1=[[Tuscany]]|established_title=|established_date=|seat_type=Capital(s)|seat=[[Pisa]]|parts_type=[[Comune|Comuni]]|parts_style=para|footnotes=}}Ang '''Pisa''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|iː|z|ə}} {{Respell|PEE|zə}}, {{IPA-it|ˈpiːza|lang|It-Pisa.ogg}} o {{IPA-it|ˈpiːsa|}}<ref>{{Cite web |title=DiPI Online |url=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Pisa |access-date=December 26, 2020 |website=Dizionario di Pronuncia Italiana |language=it}}</ref>) ay isang lungsod at [[komuna]] (munisipalidad) sa rehiyon ng [[Toscana]] sa gitnang [[Italya]], na tumatawid sa [[Arno]] bago ito umagos sa [[Dagat Liguria]]. Ito ang kabesera ng lungsod ng [[Pisa|Lalawigan ng Pisa]]. Bagaman kilala ang Pisa sa buong mundo para sa [[Nakahilig na Tore ng Pisa|nakahilig na tore]] nito, ang lungsod ay naglalaman ng higit sa dalawampung iba pang makasaysayang simbahan, ilang medieval na palasyo, at tulay sa kabila ng Arno. Karamihan sa arkitektura ng lungsod ay tinustusan mula sa kasaysayan nito bilang isa sa mga [[Mga republikang pandagat|republikang pandagat]] ng Italya. Ang lungsod ay tahanan din ng [[Unibersidad ng Pisa]], na may kasaysayan noong ika-12 siglo, ang [[Scuola Normale Superiore di Pisa]], na itinatag ni Napoleon noong 1810, at ang sangay nito, ang [[Scuola Superiore di Sant’Anna|Paaralang Sant'Anna ng mga Araling Lalong Pasulong]].<ref name="gradscuola/2">[http://www.information-about-about.com/informationAbout/About/santanna%20energy Scuola Superiore Sant'Anna di Pisa] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101110731/http://www.information-about-about.com/informationAbout/About/santanna%20energy|date=January 1, 2016}} Information statistics</ref> == Kasaysayan == === Sinaunang panahon === Ang pinakapinaniniwalaang haka-haka ng ang pinagmulan ng pangalang Pisa ay nagmula sa [[Wikang Etrusko|Etrusko]] at nangangahulugang 'bibig', dahil ang Pisa ay nasa bunganga ng ilog Arno.<ref>{{Cite web |date= |title=STORIA DI PISA DALLA NASCITA AD OGGI |url=https://pisa.unicusano.it/studiare-a-pisa/storia-di-pisa/ |url-status=live |access-date=January 21, 2022}}</ref> == Tingnan din == * [[Pisa SC]] == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://portale.pisaonline.it/ Portal ng Pisa] * [http://www.stilepisano.it/ Portal ng kasaysayan ng Pisan] * [http://www.pisaunicaterra.it/en/ Opisyal na site ng Pisa Tourist Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180501061204/http://pisaunicaterra.it/en/ |date=2018-05-01 }} * [http://www.comune.pisa.it Opisyal na site ng Munisipyo ng Pisa, kabilang ang mga webcam] * [http://www.ratsass.tv/pisa Paglipat ng Mga Postcard ng Pisa] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160523215158/http://www.ratsass.tv/pisa |date=2016-05-23 }} Na- A<nowiki>[[Kaurian:Mga bayan at lungsod ng Toscana|Pisa]]</nowiki>rchived noong * [http://www.pisaweb.info Gabay sa Pisa] * [https://web.archive.org/web/20220228122635/https://www.italyscapes.com/location/tuscany/pisa/ Isang komprehensibong gabay sa Pisa] {{Lalawigan ng Pisa}} [[en:Pisa]] pksiprje81v7bgvzufyp1kwk97i7p5b Lapulapu 0 25692 2241695 2241411 2026-11-11T17:59:02Z A09 112294 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-59468-33|~2026-59468-33]] ([[User talk:~2026-59468-33|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-51161-41|~2026-51161-41]] 2227957 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Infobox person | name = Lapulapu | title = Datu ng Mactan | predecessor = Rajah Mangal | successor = Rajah Mangubat | birth_place = 1491, [[Pulo ng Mactan]] (ngayon Mactan, [[Lungsod ng Lapu-Lapu]], [[Cebu]], [[Pilipinas]]) | death_place = 1542, [[Pulo ng Mactan]] | death_cause = | spouse = | children = | image = [[Talaksan:NMC_lapulapu_fidel_araneta2.jpg|thumb|alt=Lapulapu|Lapulapu]] | imagesize = | caption = | birth_name = | other_names = {{Unbulleted list|Çilapulapu|Si Lapulapu}} | known_for = Namuno sa mga hukbong Bisaya na pumatay kay [[Fernando Magallanes]] | monuments = {{Unbulleted list|[[Lungsod ng Lapu-Lapu]], [[Cebu (lalawigan)|Cebu]]|[[Liwasang Rizal]], [[Maynila]]}} }} Si '''Lapulapu''' (nabuhay noong 1521) ay isang datu sa pulo ng [[Mactan]] sa [[Cebu]], [[Pilipinas]], na nakilala bilang pinakaunang katutubo ng kapuluan na nakipagtagisan sa mga Europeo. Siya rin ang pumatay sa manlalakbay na si [[Fernando Magallanes]]. Itinuturing siya na pinakaunang bayaning Pilipino. Kilala rin siya sa mga pangalang '''Çilapulapu,''' '''Si Lapu-Lapu''', ito ang bukodtanging tala sa pangalan ni Lapulapu sa sulat-kamay ni [[Antonio Pigafetta]]. Si [[Lapulapu]] ay isang katutubong taga-Mactan kabilang sa mga Pintados. Anak siya ni Datu Mangal ng Mactan. Pinaniniwalaang isang [[Muslim]] na nagmula sa mga [[Mga Tausug|Tausug]] si Lapulapu. Pinaniniwalaan din na si Lapulapu at [[Rajah Humabon]] ang mga nagtatag ng [[Kasultanan ng Cebu]]. Isang animista si Lapulapu ayon sa mga tagasaysay at batay sa mga nahukay na bakas sa Mactan at Cebu, si Lapulapu ay kabilang sa mga Pintados/Patikan, isang kagawian ng mga taga [[Visayas]] na pagbabatik sa buong katawan at kilala bilang mga “malakas uminom” ayon sa sulat kamay ni [[Antonio Pigafetta]]. Bilang isang pinuno ng Mactan, si Lapulapu ay sadyang may matibay na paninindigan. Bilang patunay dito, madiin ang kanyang pagtanggi sa mga mapanlinlang na mga alok ni Magellan. Ayon kay Magellan, bibigyan niya ng magandang katayuan at natatanging pagkilala si Lapulapu, ngunit kapalit nito ang pagkilala at pagtatag ng pamahalaang Kastila sa kanyang nasasakupan at sa ilalim pa nito, ay ang sakupin ang buong Pilipinas at angkinin ang mga lupang tunay na pag-aari ng mga lumad at tiyak na ang kamag-anak at angkan ni Lapulapu. Labis na ikinagalit ni Magellan ang pagtanggi ni Lapulapu sa kanyang alok. Samantala, isang anak na lalaki ni Datu Zula, kaaway ni Lapulapu, ang pumanig kay Magellan at kanilang binuo ang paglusob sa Kaharian ng Mactan. Hatinggabi ng ika-26 ng Abril, taong 1521, nang si Magellan, kasama ng kanyang mga kapanig na mahigit sa isang libo ay naglayag upang lusubin ang Mactan. Sa Opon kung saan matatagpuan si Lapulapu noon at sampu sa kanyang mga kaanak. Sa kabilang dako ay handa namang salubungin ito ng may 1,500 mandirigma ni Lapulapu. Sila ay nakapuwesto sa may baybaying-dagat. Nang magsalubong ang dalawang hukbo ay nagsimula ang isang umaatikabong labanan sa Mactan. Sa bandang huli ay nagapi ni Lapulapu si Magellan nang tamaan niya ito sa kaliwang binti. Si Magellan ay bumagsak sa lupa at dito na siya tuluyang pinatay ni Lapulapu. ==Sa kagawiang pangmadla== *Binigyang-buhay siya ni Mario Montenegro noong 1955 sa pelikulang ''Lapu-Lapu''.<ref>{{cite web|title=Lapu-Lapu (1955)|url=http://www.kabayancentral.com/video/lvn/cplvnll.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20041122005939/http://www3.kabayancentral.com/video/lvn/cplvnll.html|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 22, 2004|access-date=Hunyo 10, 2008}}</ref> *Binigyang-buhay siya ni Calvin Millado sa pambatang pang-aralang serye na ''Bayani'' noong 1995. *Binigyang-buhay siya ni [[Lito Lapid]] noong 2002 sa pelikulang ''Lapu-Lapu''.<ref name="lapid">{{cite web|title=Lapu-Lapu (2002)|website=[[IMDb]] |url=https://www.imdb.com/title/tt0345547/|access-date=Hunyo 10, 2008}}</ref> *Si Lapu-Lapu ang udyok ng nalalarong katauhan na may katulad na pangalan sa larong mobile na ''[[Mobile Legends: Bang Bang]]''. Ang katauhan ay may dalawang napagpapalitang sandata. Sa kuwento ng laro, naglingkod siya bilang ang datu ng Makadan (na ngayon ay Parlas, isang halos pook sa Pulo ng Vonetis), hango sa Pulo ng Mactan.<ref>{{cite web|url=http://techno.okezone.com/read/2017/07/26/326/1744406/mobile-legends-menilik-sejarah-terciptanya-karakter-gatotkaca-di-game-yang-sedang-hits|title=Mobile Legends: Menilik Sejarah Terciptanya Karakter GatotKaca di Game yang Sedang Hits!|date=Hulyo 26, 2017|work=Okezone Techno|language=id}}</ref><ref>{{cite news |title=Mobile Legends Honors Lapu-lapu In Recent Update {{!}} go! {{!}} Globe |url=https://www.globe.com.ph/go/technology/article/mobile-legends-honors-lapu-lapu.html |access-date=Pebrero 10, 2021 |work=Globe |date=Mayo 27, 2017 |language=en-PH}}</ref> *Sa awitin ni [[Bayani Agbayani]] noong 2004, na "Otso Otso", nabanggit siya sa huling pagbanggit ng, ''Two plus two''. ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Karagdagang pagbabasa== *Agoncillo, Teodoro A. "Magellan and Lapu-Lapu". ''Fookien Times Yearbook'', 1965, p.&nbsp;634. *Alcina, Francisco, ''Historia de las Islas e Indios de Bisaya'', MS 1668. *Correa, Gaspar, ''Lendas de India'', Vol. 2, p.&nbsp;630. *Cruz, Gemma, "Making Little Hero of Maktan." *Estabaya, D. M., "445 Years of Lapu-lapu", ''Weekly nation'' '''1''': 26–27, 25 Abril 1966. *Pigafetta, Antonio, ''Primo Viaje en Torno al Globo Terraqueo'', Corredato di Notte de Carlo Amoteti, Milano, 1800. ==Mga panlabas na kawing== {{Commons category}} *[http://philippine-revolution.110mb.com/lapu-lapu_detailed.htm Lapu-Lapu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919022451/http://philippine-revolution.110mb.com/lapu-lapu_detailed.htm |date=2009-09-19 }} *[http://www.imdb.com/title/tt0441342/ Lapu-Lapu (1955) IMDb] *[http://www.imdb.com/title/tt0345547/ Lapu-Lapu (2002) IMDb] *[http://www.youtube.com/watch?v=qllv8-vU350 Lapu-Lapu - Philippine Warrior (video)] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas (900–1565)]] [[Kategorya:Bayani]] [[Kategorya:Pilipinas]] f0vktbrapvmqxo6stw29hdtahw8d8cw 2019 0 26078 2241555 2165504 2026-11-11T11:59:29Z Ivan P. Clarin 84769 2241555 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2019.jpg|right|200px]] {{year nav|2019}} Ang '''2019''' (MMXIX) ay isang karaniwang taon na nagsisimula sa [[Martes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-2019 taon sa mga pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD), ang ika-19 na taon sa [[ika-3 milenyo]], ang ika-19 na taon ng [[ika-21 dantaon]], at ang ika-10 at huling taon ng [[dekada 2010]]. Itinalaga ang 2019 bilang Internasyunal na Taon ng [[Talaang peryodiko|Talaang Peryodiko ng mga Elemento]] ng Pangkalahatang Pagpupulong ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]]<ref>{{cite web|url=https://iupac.org/united-nations-proclaims-international-year-periodic-table-chemical-elements/|title=The United Nations proclaims the international year of the periodic table of chemical elements|website=iupac.org|language=en}}</ref> na binigay na natuon sa ika-150 amibersaryo ng pagkakalikha nito ni [[Dmitri Mendeleev]] noong 1869. {{TOC limit|2}} == Kaganapan == ===Enero=== [[Talaksan:Batholomew handing tomos to Epiphanius.jpg|thumb|200x200px|Ibinigay ni [[Patriyarka Bartolome I ng Konstantinopla|Bartolome I ng Konstantinopla]] ''(kaliwa)'' ang tomos ng awtosepalya sa Metropolitanong Efipanio.]] * [[Enero 1]] ** Nagawa ng ''New Horizons'' ang malapit na paglapit sa [[Sinturon ng Kuiper|bagay ng Sinturon ng Kuiper]] na 486958 Arrokoth sa ganap na 05:33 [[UTC]]. ** Nagsimula si Jair Bolsonaro sa kanyang apat-na-taong termino bilang Pangulo ng [[Brazil]]. ** Tumiwalag ang [[Qatar]] mula sa [[OPEC]]. ** Naging ligal na sa [[Austrya]] ang [[kasalan ng magkaparehong kasarian]].<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/law/foreign-news/article/austria-same-sex-couples-allowed-to-get-married-starting-january-2019/|title=Austria: Same-Sex Couples Allowed to Get Married Starting January 2019|work=Library of Congress|date=12 Disyembre 2017|access-date=28 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125120112/http://www.loc.gov/law/foreign-news/article/austria-same-sex-couples-allowed-to-get-married-starting-january-2019/|archive-date=25 Enero 2018|language=en}}</ref> ** Pumasok na ang mga gawa na nalathala ng mga may-akda na namatay noong [[1948]] sa [[publikong dominyo]] sa maraming mga bansa. Sa Estados Unidos, pumasok na sa publikong dominyo ang lahat ng mga gawa na nailathala noong [[1923]], ang unang pagpasok ng mga nilathalang gawa sa publikong dominyo simula noong 1998. * [[Enero 3]] – Ang Tsinong pansiyasat na Chang'e 4 ay naging unang artipisyal na bagay na lumapag sa lupain sa malayong banda ng [[Buwan (astronomiya)|Buwan]].<ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/china-lands-probe-on-dark-side-of-the-moon-11546493599 |title=China Lands Probe on the 'Dark Side' of the Moon |last=Moss |first=Trefor |date=3 Enero 2019 |work=The Wall Street Journal |access-date=3 Enero 2019|language=en}}</ref> * [[Enero 5]] – Naglabas si [[Patriyarka Bartolome I ng Konstantinopla|Bartolome I ng Konstantinopla]] ng isang pormal na kasunduan na nagbibigay ng kalayaan sa Ortodoksong Simbahan ng [[Ukraine]] mula sa Rusong Ortodoksong Simbahan.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-46768270 |title=Ukraine Orthodox Church granted independence from Russian Church |date=5 Enero 2019| work= BBC |access-date=8 Enero 2019|language=en}}</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 3]] – Dumating si [[Papa Francisco]] sa [[Abu Dhabi]], [[Nagkakaisang Arabong Emirato]], na naging unang [[papa]] na bumisita sa [[Tangway ng Arabia]].<ref>{{cite news |title=Pope Francis Makes 'Historic' Gulf Tour Amid Yemen Crisis and Christian Repression| url=https://www.nytimes.com/2019/02/03/world/middleeast/pope-francis-uae-mideast-muslims.html| date = 3 Pebrero 2019| access-date = 5 Pebrero 2019| newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 23]] – Natagpuan ang huling teritoryo ng [[Islamikong Estado|ISIL]] sa Al-Baghuz Fawqani, [[Sirya]], na napalaya.<ref>{{citation|title=Islamic State group defeated as final territory lost, US-backed forces say|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47678157|date=23 Marso 2019|work=BBC News|access-date=23 Marso 2019|language=en}}</ref> ===Abril=== [[File:Black_hole_-_Messier_87_crop_max_res.jpg|thumb|Unang imahe ng isang itim na butas (M87*) na nakuha sa pamamagitan ng Teleskopyong Event Horizon]] * [[Abril 2]] – Nagbitiw si [[Abdelaziz Bouteflika]] bilang Pangulo ng [[Algeria]] sa gitna ng malawakang protesta, pagkatapos ng dalawang dekada sa puwesto.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/02/algeria-latest-news-president-abdelaziz-bouteflika-resigns|title=Algerian president Abdelaziz Bouteflika resigns after 20 years|date=2 Abril 2019|access-date=2 Abril 2019|newspaper=The Guardian|language=en}}</ref> * [[Abril 10]] ** Ipinabatid ng mga siyentipiko mula sa proyektong Teleskopyong Event Horizon ang kauna-unahang imahe ng isang [[itim na butas]], na matatagpuan sa gitna ng [[Messier 87|galaksiyang M87]].<ref>{{cite web|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2019-04/nsf-acf040919.php|title=Astronomers capture first image of a black hole|date=April 10, 2019|access-date=10 Abril 2019|website=EurekAlert!|archive-date=30 Nobyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130171247/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2019-04/nsf-acf040919.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-47873592|title=First ever black hole image released|date=10 Abril 2019|access-date=10 Abril 2019|work=BBC News|language=en}}</ref> ** Natagpuan ang mga piraso ng posil sa [[Kuweba ng Callao]] sa [[Pilipinas]] na hinayag ang pagkakaroon ng isang bagong [[espesye]] ng tao, ang ''[[Homo luzonensis]]''. Ipinangalan ang espesye sa [[Luzon|pulo ng Luzon]], kung saan natuklasan ang mga posil.<ref>{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=A New Human Species Once Lived in This Philippine Cave - Archaeologists in Luzon Island have turned up the bones of a distantly related species, Homo luzonensis, further expanding the human family tree. |url=https://www.nytimes.com/2019/04/10/science/homo-luzonensis-philippines-evolution.html |date=10 Abril 2019 |work=The New York Times |access-date=10 Abril 2019|language=en}}</ref> * [[Abril 26]] – Nailabas ang ''[[Avengers: Endgame]]'' sa mga sinehan, na binasag ang maraming tala sa takilya, kabilang ang pagiging pinakamabentang pelikula sa lahat ng panahon. ===Mayo=== * [[Mayo 17]] – Ang parlamento ng [[Taiwan]] ay naging unang sa [[Asya]] na ginawang ligal ang [[kasalan ng magkaparehong kasarian]].<ref>{{cite news |title=Taiwan gay marriage: Parliament legalises same-sex unions|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-48305708 |date=17 Mayo 2019 |work=BBC News |access-date=17 Mayo 2019|language=en}}</ref> * [[Mayo 27]] – Si [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] [[Donald Trump]] ng Estados Unidos, noong opisyal na estadong pagbisita sa [[Hapon]], ay naging unang banyagang pinuno na nakipagpulong sa [[emperador ng Hapon]] na si [[Naruhito]].<ref>{{cite news|url=https://www.apnews.com/aca0f0570d7346c18092b1ee42a62c74|work=Associated Press|title=The Latest: Trump to meet Japan's emperor, talk with Abe|date=26 Mayo 2019|language=en}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 3]] – Masaker sa Khartoum: Higit sa 100 katao ang pinatay nang sinalakay at bukas na pinaputok ng mga tropang Sudanes at milisyang Janjaweed ang kampo ng nagproprotesta sa labas ng isang punong-himpilan ng militar sa [[Khartoum]], [[Sudan]].<ref>{{cite news|url=https://www.apnews.com/0ac7ade78e1345489864d4aaa6701f3f|title=35 dead as Sudan troops move against democracy protesters|work=Associated Press|date=3 Hunyo 2019|language=en}}</ref> * [[Hunyo 11]] – Hindi na ginawang krimen ang [[homoseksuwalidad]] sa [[Botswana]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-48594162|title=Botswana decriminalises homosexuality|date=11 Hunyo 2019|work=BBC News|language=en}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 2]] – Isang buong [[eklipse ng araw]] ang naganap sa [[Timog Amerika]]. Ito ang ika-58 eklipse ng araw mula sa siklo 127&nbsp;ng Saros.<ref>{{citation |title=NASA - Total Solar Eclipse of 2019 July 02 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20190702 |date=29 Enero 2018 |access-date=29 Disyembre 2018 |language=en |archive-date=22 Enero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122182454/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20190702 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.axios.com/total-solar-eclipse-graces-south-american-sky-1e9373af-0dbe-4472-bb9d-477e6196eab9.html|title=Total solar eclipse graces South American skies|date=2 Hulyo 2019|work=Axios|language=en|access-date=24 Marso 2021|archive-date=12 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312050442/https://www.axios.com/total-solar-eclipse-graces-south-american-sky-1e9373af-0dbe-4472-bb9d-477e6196eab9.html|url-status=dead}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Idineklera ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] na ang epidemya ng Kivu Ebola ay isang publikong emerhensiya sa kalusugan na may internasyunal na pag-aalala.<ref>{{citation |title=DR Congo Ebola declared public health emergency|url=https://www.bbc.co.uk/news/health-49025298|work=BBC News|date=17 Hulyo 2019 |access-date=17 Hulyo 2019|language=en}}</ref> * [[Hulyo 24]] – Naging Punong Ministro ng [[Reino Unido]] si Boris Johnson pagkatapos talunin si Jeremy Hunt sa isang paligsahang sa pagkapinuno, na humalili kay [[Theresa May]].<ref>{{citation |title=Boris Johnson becomes UK's new prime minister|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-49102466|work=BBC News|date=24 Hulyo 2019 |access-date=24 Hulyo 2019|language=en}}</ref> * [[Hulyo 30]] – Ipinagbawal ng [[Indya]] ang tripleng ''talaq''.<ref>{{citation |title=History is written, India bans Triple talaq|url=https://www.indiatoday.in/programme/news-today/video/triple-talaq-bill-passed-by-parliament-is-it-a-day-to-celebrate-for-gender-justice-1575378-2019-07-30|access-date=6 Agosto 2019|work=India Today|language=en}}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 10]] – Namatay ang 32 at 1,000,000 nilikas habang dumaan sa kalupaan ang Bagyong Lekima sa [[Zhejiang]], [[Tsina]]. Noong nakaraang mga araw, nagdulot ito ng mga pagbaha sa [[Pilipinas]] kung saan kilala ito bilang Bagyong Hanna.<ref>{{citation|website=Business Insider|access-date=August 11, 2019|title=Devastating photos show the damage of Typhoon Lekima, which left at least 32 people dead and forced 1 million to evacuate in China |url=https://www.businessinsider.com/typhoon-lekima-photos-china-evacuations-flight-cancellations-landslide-2019-8|language=en}}</ref> * [[Agosto 12]] Mga protesta sa Hong Kong ng 2019-20: Nagsara ang Internasyunal na Paliparan ng [[Hong Kong]] dahil sa mga protesta.<ref>{{citation|website=Al Jazeera.com|date=12 Agosto 2019|access-date=12 Agosto 2019|title=Hong Kong airport cancels Monday flights amid sit-in protest|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/08/hong-kong-airport-monday-flights-suspended-protests-190812082346420.html|language=en}}</ref> ===Setyembre=== [[File:Marche_pour_le_climat_27-09-2019_(Montréal)_14.jpg|thumb|Si Greta Thunberg ang pinakabatang tao ng taon ng TIME]] * [[Setyembre 6]] – Ang Chandrayaan-2, ang ikalawang pansiyasat ng buwan ng [[Indya]], ay matagumpay na nailagay sa orbita ng [[buwan (astronomiya)|buwan]], ngunit bumagsak sa ibabaw ng buwan ang lander na ''Vikram''.<ref>{{citation|website=Business Insider |title=India lost contact with its moon lander, and an astronomer thinks the spacecraft crashed into the lunar surface |url=https://www.businessinsider.com/india-lost-contact-with-moon-lander-indicating-crash-2019-9|date=6 Setyembre 2019|access-date=6 Setyembre 2019|author1=Morgan McFall Johnsen|author2=Dave Mosher|language=en}}</ref> * [[Setyembre 27]] – 500,000 katao ang nagmartsa sa isang protesta sa [[pagbabago ng klima]] na pinamunuan ng aktibistang si Greta Thunberg at Punong Minstrong [[Justin Trudeau]] sa [[Montreal]], [[Kanada]].<ref>{{citation|website=Montreal Gazette|title=As it happened – 500,000 in Montreal climate march led by Greta Thunberg|access-date=28 Setyembre 2019|date=28 Setyembre 2019|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/live-coverage-greta-thunberg-leads-climate-march-in-montreal|language=en}}</ref> 4,000,000 naman ang nagpatuloy na magwelga sa buong mundo.<ref>{{citation|website=Vox|title=Kids around the world are striking again for the climate. They aren't giving up.|access-date=27 Setyembre 2019|date=28 Setyembre 2019|url=https://www.vox.com/2019/9/26/20885295/greta-thunberg-climate-strike|author=Umair Irfan|language=en}}</ref> * [[Setyembre 30]] – Nangako ang [[Republika ng Irlanda]] na magtatanim ng 440&nbsp;milyong puno sa loob ng dalawampung taon upang labanan ang pagbabago ng klima.<ref>{{citation|website=Forbes|author=Trevor Nace|date=30 Setyembre 2019|title=Ireland Commits To Plant 440 Million Trees To Help Tackle Climate Change|url=https://www.forbes.com/sites/trevornace/2019/09/30/ireland-commits-to-plant-440-million-trees-to-help-tackle-climate-change/|language=en}}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 2]] – Labis na nasunog ang temang parke sa [[Lungsod ng Pasay]], Pilipinas na Star City na hinihinalang dulot ng sadyang panununog o ng sirang sistemang elektrikal.<ref>{{Cite web|title=Massive damage to Star City after hours-long blaze|url=https://cnnphilippines.com/news/2019/10/2/fire-razes-Star-City.html?fbclid=IwAR0gjDPL0IAE8-D0Dzx-2TGPph6xetxBGWrku_rfeq9dus4rv08vZoDw3Bo|website=cnn|access-date=2021-03-25|language=en|date=2019-10-02|url-status=dead|archive-date=2021-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923212307/https://cnnphilippines.com/news/2019/10/2/fire-razes-Star-City.html?fbclid=IwAR0gjDPL0IAE8-D0Dzx-2TGPph6xetxBGWrku_rfeq9dus4rv08vZoDw3Bo}}</ref> * [[Oktubre 12]] – Dumaan sa kalupaan ng [[Hapon]] ang [[Bagyong Hagibis (2019)|Bagyong Hagibis]], ang pinakamalaking bagyong tumama sa rehiyon sa mga nakaraang dekada, na may higit sa pitong milyong katao ang hinimok na lumikas.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50020108|title=Typhoon Hagibis: Biggest Japan storm in decades makes landfall|website=BBC News|date=12 Oktubre 2019|access-date=12 Oktubre 2019|language=en}}</ref> * [[Oktubre 30]] ** Ipinagbawal ng websayt na ''social media'' na [[Twitter]] ang lahat ng patalastas pampolitika sa buong mundo.<ref>{{citation|website=BBC News|date=30 Oktubre 2019|access-date=30 Oktubre 2019|title=Twitter bans all political advertising|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-50243306|language=en}}</ref> ** Niyanig ng [[Mga lindol sa Cotabato ng 2019|isang lindol na nasa 6.5. M<sub>w</sub>]] ang pulo ng [[Mindanao]] sa Pilipinas na nangyari dalawang araw pagkatapos ng isang lindol na kinitil ang hindi bababa sa lima at inilikas ang tinatayang 12,000 katao.<ref>{{Cite news|last=Gutierrez|first=Jason|date=2019-10-31|title=Philippines Struck by Second Big Earthquake in Three Days|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2019/10/30/world/asia/philippines-earthquake-davao-mindanao.html|access-date=2021-03-25|issn=0362-4331|language=en}}</ref> * [[Oktubre 31]] – Winasak ng isang sunog ang 500-taong gulang Kastilyong Shruri sa bansang Hapon na isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|UNESCO]].<ref>{{cite news|title=Fire at Shuri Castle, a world heritage site|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20191031_09/|publisher=NHK|date=31 Oktubre 2019|access-date=31 Oktubre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030213614/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20191031_09/|archive-date=30 Oktubre 2019|url-status=dead|language=en}}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 14]] – Nagdeklara ang Italya ng isang estado ng emerhensiya sa [[Venice]] kasunod ng pagbaha.<ref>[https://www.milenio.com/internacional/europa/italia-decreta-el-estado-de-emergencia-en-venecia-por-inundaciones Italia decreta el estado de emergencia en Venecia por inundaciones] Milenio, 14 Nobyembre 2019 (sa Italyano)</ref> * [[Nobyembre 23]] – Namatay na ang huling kilalang [[rhinoceros]] ng [[Sumatra]] sa [[Malaysia]].<ref>{{cite news|title=Malaysia's last known Sumatran rhino dies|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50531208|work=BBC News|date=23 Nobyembre 2019|access-date=23 Nobyembre 2019}}</ref> * [[Nobyembre 30]] – [[Disyembre 11]] – Naganap ang [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2019]] sa Pilipinas. ===Disyembre=== [[Talaksan:SARS-CoV-2 without background.png|150px|thumb|Ang ilustrasyon ng [[SARS-CoV-2]] ng [[COVID-19]] ay sumiklab noong 1 Disyembre 2019]] * [[Disyembre 1]] – [[Pandemya ng COVID-19]]: Nalaman ang unang kaso ng ''[[Coronavirus disease 2019]]''', sa [[Wuhan]], [[Hubei]], [[Tsina]].<ref name="Novel Coronavirus—China">{{cite web |title=WHO {{!}} Novel Coronavirus—China |url=https://www.who.int/csr/don/12-january-2020-novel-coronavirus-china/en/ |website=WHO |access-date=April 9, 2020 |archive-date=14 Enero 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114185815/https://www.who.int/csr/don/12-january-2020-novel-coronavirus-china/en/ |url-status=dead }}</ref><ref name=5days>{{cite web|title=Covid-19: Five days that shaped the outbreak|first=Jane|last=McMullen|work=BBC News|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-55756452|date=25 Enero 2021|access-date=25 Enero 2021|language=en}}</ref> * [[Disyembre 2]] – Tumama ang [[Bagyong Tisoy|Bagyong Kammuri]] (lokal an pangalan: Tisoy) sa [[Pilipinas]], na nagdulot ng paglikas ng 200,000 katao, subalit walang naiulat na nasugatan o may seryosong pagkasira.<ref>[https://www.reuters.com/article/us-asia-storm-philippines/typhoon-hits-philippines-disrupting-travel-work-idUSKBN1Y7021 Typhoon hits Philippines, disrupting travel, work] Reuters, 2 Disyembre 2019 (sa Ingles)</ref> * [[Disyembre 10]] – si [[Sanna Marin]] ay nanumpa na bilang Punong Ministro ng [[Finland]]. * [[Disyembre 19]] – Hinatulan ng isang korte sa Pilipinas sina [[Andal Ampatuan Jr.]], [[Zaldy Ampatuan]] na kanyang kapatid at 31 iba pa kabilang ang tatlong kasapi ng angkan ng Ampatuan, ng 57 bilang ng pagpatay at sinentensyahan sila sa habang-buhay na pagkakabilanggo na walang parol para sa kanilang ginampanan sa [[masaker sa Maguindanao]].<ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/philippines/247380-ampatuan-brothers-guilty-ampatuan-maguindanao-massacre-case|title=Ampatuan brothers convicted in 10-year massacre case|date=19 Disyembre 2019|newspaper=[[Rappler]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50770644|title=Maguindanao : Philippine family clan members guilty of massacre|date=19 Disyembre 2019|newspaper=[[BBC News]]|language=en}}</ref> * [[Disyembre 31]] – [[Pandemya ng COVID-19]]: Ang unang mga ulat na malawak na lumalaganap na may pagsiklab ng isang [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2|''novel coronavirus'']] sa [[Wuhan]], ang ika-9 na pinakamataong lungsod sa Tsina.<ref name=5days/> == Kamatayan == [[Talaksan:21st_Presentation_of_SM_Scholar_-Graduates_Batch_2017_Henry_Sy_tribute_(cropped_2).jpg|thumb|140x140px|[[Henry Sy]]]] [[Talaksan:Albert_Finney_1966.jpg|thumb|156x156px|[[Albert Finney]]]] [[Talaksan:Karl_Lagerfeld_2014.jpg|thumb|189x189px|[[Karl Lagerfeld]]]] [[Talaksan:Alan_García_presidente_del_Perú.jpg|thumb|161x161px|[[Alan García]]]] [[Talaksan:Mohamed_Morsi-05-2013.jpg|right|thumb|160x160px|[[Mohamed Morsi]]]] [[Talaksan:Peter_Fonda_2009.jpg|thumb|180x180px|[[Peter Fonda]]]] [[Talaksan:Mugabe_1979_a.jpg|thumb|160x160px|[[Robert Mugabe]]]][[Talaksan:Jacques_Chirac_(1997)_(cropped).jpg|thumb|168x168px|[[Jacques Chirac]]]] * [[Enero 7]] – [[Carmencita Reyes]], politikong Pilipino (ipinanganak [[1931]])<ref>{{Cite web|title=Marinduque Governor Carmencita Reyes dies at 87|url=https://www.rappler.com/nation/marinduque-governor-carmencita-ongsiako-reyes-dies|website=Rappler|access-date=2021-08-16|language=en|date=2019-01-08|last=Cepeda|first=Mara|url-status=dead|archive-date=2020-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108020357/https://www.rappler.com/nation/marinduque-governor-carmencita-ongsiako-reyes-dies}}</ref> * [[Enero 19]] – [[Henry Sy]], maimpluwensyang negosyanteng Tsino-Pilipino (ipinanganak [[1924]])<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/business/01/19/19/retail-tycoon-henry-sy-sr-passes-away|title=Retail tycoon Henry Sy Sr passes away|first=Katrina |last=Domingo|website=ABS-CBN News|language=en}}</ref> * [[Enero 29]] – [[James Ingram]], Amerikanong musikero ng R&B (ipinanganak [[1952]])<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/james-ingram-dead-grammy-winning-r-b-singer-was-66-1180817|title=James Ingram, Grammy-Winning R&B Singer, Dies at 66|website=The Hollywood Reporter|language=en}}</ref> * [[Pebrero 7]] – [[Albert Finney]], Ingles na aktor (ipinanganak [[1936]])<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-47175304|title=Actor Albert Finney dies aged 82|date=8 Pebrero 2019|language=en|work=BBC News}}</ref> * [[Pebrero 9]] – [[Bentong]], komedyanteng Pilipino (ipinanganak [[1964]])<ref>{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/02/09/19/comedian-bentong-passes-away|title=Comedian 'Bentong' passes away|date=9 Pebrero 2019|access-date=12 Pebrero 2019|newspaper=ABS-CBN News}}</ref> * [[Pebrero 11]] – [[Armida Siguion-Reyna]], Pilipinong mang-aawit, artista at prodyuser (ipinanganak [[1930]])<ref name="died">{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/02/11/19/she-has-art-in-her-heart-armida-siguion-reyna-dies-at-88|title='She has art in her heart': Armida Siguion-Reyna dies at 88|first=Leah C.|last=Salterio|date=11 Pebrero 2019|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> * [[Pebrero 19]] – [[Karl Lagerfeld]], Alemang nagdidisenyo ng moda (ipinanganak [[1933]])<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-karl-lagerfeld-dead-85-14019724|title=Chanel fashion designer Karl Lagerfeld dies aged 85 after cancer battle|first=Emmeline|last=Saunders|date=19 Pebrero 2019|website=mirror|language=en}}</ref> * [[Marso 9]] ** [[Bernard Binlin Dadié]], Ivoriyanong nobelista at manunulat ng dula (ipinanganak [[1916]])<ref>{{Cite web|url=http://www.linfodrome.com/vie-politique/46555-deuil-l-ecrivain-bernard-dadie-est-decede|title=Deuil : l'écrivain Bernard Dadié est décédé|first=Félix D.|last=Bony|date=9 Marso 2019|website=www.linfodrome.com|language=en}}</ref> ** [[Chokoleit]], artistang Pilipino (ipinanganak 1970)<ref>{{Cite web|title=Comedian Chokoleit dies|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/10/19/comedian-chokoleit-dies|website=ABS-CBN News|date=2019-03-09|access-date=2021-08-17|language=en|first=|last=|url-status=live}}</ref> * [[Marso 24]] – [[Reynaldo Aguinaldo]], politikong Pilipino (ipinanganak [[1946]])<ref>{{Cite web|title=No substitute bet for late mayor Tik Aguinaldo: Comelec|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1066503|website=www.pna.gov.ph|access-date=2021-08-17|language=en|date=2019-04-04|url-status=live|last=Abrina|first=Dennis}}</ref> * [[Abril 17]] – [[Alan García]], Perubiyanong abogado at politiko, ika-61 at ika-64 na Pangulo ng Peru (ipinanganak [[1949]])<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2019/04/17/el-ex-presidente-peruano-alan-garcia-se-disparo-en-la-cabeza-tras-recibir-una-orden-de-arresto-y-esta-en-grave-estado/|title=El ex presidente peruano Alan García se disparó en la cabeza tras recibir una orden de arresto y está en grave estado|date=17 Abril 2019|website=Infobae|language=es-ES|access-date=17 Abril 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/04/17/world/americas/alan-garcia-dead-peru.html|title=Ex-President Alan García of Peru Is Dead After Shooting Himself During Arrest|work=The New York Times|date=17 Abril 2019|access-date=17 Abril 2019|language=en}}</ref> * [[Mayo 13]] – [[Doris Day]], Amerkanong aktres at mang-aawit (ipinanganak [[1922]])<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/b9a04d9ab2ce4276b2f6bdb6b39af585|title=Doris Day, actress who honed wholesome image, dies at 97|first=Julia|last=Rubin|date=13 Mayo 2019|website=AP NEWS|language=en}}</ref> * [[Mayo 16]] – [[I. M. Pei]], Tsino-Amerikanong arkitekto (ipinanganak [[1917]])<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/05/16/obituaries/im-pei-dead.html|title=I.M. Pei, Master Architect Whose Buildings Dazzled the World, Dies at 102|first=Paul|last=Goldberger|date=16 Mayo 2019|via=NYTimes.com|language=en}}</ref> * [[Mayo 24]] – [[Murray Gell-Mann]], Amerikanong pisikong Nobel (ipinanganak [[1929]])<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/05/24/obituaries/murray-gell-mann-died-.html|title=Murray Gell-Mann, Who Peered at Particles and Saw the Universe, Dies at 89|first=George|last=Johnson|date=24 Mayo 2019|via=NYTimes.com|language=en}}</ref> * [[Mayo 26]] – [[Prem Tinsulanonda]], politikong taga-Thailand, ika-15 na Punong Ministro ng Thailand (ipinanganak [[1920]])<ref>{{cite web|url=http://www.khaosodenglish.com/news/2019/05/26/prem-tinsulanonda-kings-advisor-and-statesman-dies-at-98/amp/|title=Prem Tinsulanonda, King's Advisor and Statesman, Dies at 98|website=www.khaosodenglish.com|language=en}}</ref> * [[Hunyo 17]] – [[Mohamed Morsi]], ika-5 Pangulo ng Ehipto (ipinanganak [[1951]])<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-48668941|title=Egypt's ousted president Morsi dies during trial|date=17 Hunyo 2019|via=www.bbc.com|language=en}}</ref> * [[Hunyo 20]] – [[Eddie Garcia]], Pilipinong artista, direktor at personalidad sa telebisyon (ipinanganak [[1929]])<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-eddie-garcia-dead-veteran-16546995|title=Veteran actor and film director Eddie Garcia dies at 90 after falling into coma|first=Vicki|last=Newman|date=20 Hunyo 2019|website=mirror|language=en}}</ref> * [[Agosto 16]] – [[Peter Fonda]], Amerikanong aktor (ipinanganak [[1940]])<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/peter-fonda-star-easy-rider-dead-79-n1043566|title=Peter Fonda, star of 'Easy Rider,' dead at 79|work=NBC News|last1=Griffith|first1=Janelle|last2=Dasrath|first2=Diana|date=16 Agosto 2019|access-date=16 Agosto 2019|language=en}}</ref> * [[Setyembre 2]] – [[Gyoji Matsumoto]], putbolistang Hapones (ipinanganak [[1934]])<ref>{{Cite web|url=https://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20190903-00000151-kyodonews-socc|title=高校サッカー、松本暁司氏が死去 「赤き血のイレブン」モデル（共同通信）|website=Yahoo!ニュース|access-date=3 Setyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117055001/https://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20190903-00000151-kyodonews-socc|archive-date=17 Nobyembre 2019|url-status=dead|language=ja}}</ref> * [[Setyembre 6]] – [[Robert Mugabe]], unang Punong Ministro at ikalawang Pangulo ng Zimbabwe (ipinanganak [[1924]])<ref name="BBC-Death">{{cite news|date=6 Setyembre 2019|title=Zimbabwe ex-President Robert Mugabe dies aged 95|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49604152|work=BBC News|access-date=6 Setyembre 2019|language=en}}</ref> * [[Setyembre 26]] – [[Jacques Chirac]], ika-84 na Punong Ministro at ika-22 Pangulo ng Pransya (ipinanganak [[1932]])<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/09/26/obituaries/jacques-chirac-dead.html|title=Jacques Chirac, French President Who Championed European Identity, Is Dead at 86|work=The New York Times|date=26 Setyembre 2019|access-date=26 Setyembre 2019|last1=Clarity|first1=James F.|last2=Tagliabue|first2=John|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926102008/https://www.nytimes.com/2019/09/26/obituaries/jacques-chirac-dead.html|archive-date=26 Setyembre 2019|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ocnal.com/2019/09/former-french-president-jacques-chirac.html|title=Former French President Jacques Chirac dies at the age of 86|publisher=Oculus News|language=en}}</ref> * [[Oktubre 26]] – [[Robert Evans]], Amerikanong prodyuser ng pelikula at ehekutibo ng istudyo (ipinanganak [[1930]])<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2019/film/news/robert-evans-dead-dies-chinatown-producer-1203385589/|title=Robert Evans, 'Chinatown' Producer and Paramount Chief, Dies at 89|first1=Richard|last1=Natale|last2=Dagan|first2=Carmel|date=28 Oktubre 2019|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 12]] – [[Mitsuhisa Taguchi]], putbolistang Hapon (ipinanganak [[1955]])<ref>{{Cite news|date=12 Nobyembre 2019|url=https://www.sankei.com/life/amp/191112/lif1911120032-a.html|title=田口光久氏死去 サッカー元日本代表ＧＫ|trans-title=Mitsuhisa Taguchi died, former Japan national football team GK|newspaper=Sankei Shimbun|publisher=Sankei Digital|access-date=12 Nobyembre 2019|language=ja|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304214116/https://www.sankei.com/life/amp/191112/lif1911120032-a.html|url-status=dead}}</ref> * [[Nobyembre 28]] – [[Pim Verbeek]], putbolista at tagapamahalang Olandes (ipinanganak [[1956]])<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/sport/football/former-socceroos-coach-pim-verbeek-dies-aged-63-after-cancer-battle/news-story/49d1ba92442e71518ce20a53296ee2e2|title=Former Socceroos coach dead at 63|date=28 Nobyembre 2019|website=NewsComAu|language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2019]] ow28hozuvkz1o1fh6l0iqiubypzfp1f 2018 0 26079 2241556 2228797 2026-11-11T12:03:28Z Ivan P. Clarin 84769 2241556 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2018.jpg|right|200px]] {{year nav|2018}} Ang '''2018''' (MMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsisimula sa Lunes ng [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-2018 taon sa mga pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD), ang ika-18 taon ng [[ika-3 milenyo]], ang ika-18 taon ng [[Ika-21 siglo]], at ika-9 na taon ng [[dekada 2010]]. {{TOC limit|2}} == Kaganapan == ===Enero=== * [[Enero 2]] &ndash; Tv host na si [[Hoda Kotb]] siya ay pinili bilang Co-Anchor Pagkatapos ng Terminado ni Lauer kasama sina [[Savannah Guthrie]], [[Al Roker]] at [[Carson Daly]] sa Today Show * [[Enero 24]] – Inulat ng mga Siyentipiko sa Tsina sa talaarawan na ''Cell'' ang paglikha ng unang [[unggoy]] na ''[[clone]]'' gamit ang paglipat ng somatikong nukleyar ng [[selula]], at pinangalan itong Zhong Zhong at Hua Hua.<ref name="CELL-20180124">{{cite journal |author=Liu, Zhen |display-authors=et al |title=Cloning of Macaque Monkeys by Somatic Cell Nuclear Transfer |url=http://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(18)30057-6 |date=Enero 24, 2018 |journal=Cell |volume=172 |issue=4 |pages=881–887.e7 |doi=10.1016/j.cell.2018.01.020 |pmid=29395327 |access-date=Enero 24, 2018|doi-access=free |language=en}}</ref><ref name="SCI-20180124">{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |title=These monkey twins are the first primate clones made by the method that developed Dolly |url=http://www.sciencemag.org/news/2018/01/these-monkey-twins-are-first-primate-clones-made-method-developed-dolly |date=Enero 24, 2018 |journal=Science |doi=10.1126/science.aat1066 |access-date=Enero 24, 2018 | language=en }}</ref><ref name="BBC-2018124">{{cite news |last=Briggs |first=Helen |title=First monkey clones created in Chinese laboratory |url=https://www.bbc.com/news/health-42809445 |date=January 24, 2018 |work=[[BBC News]] |access-date=Enero 24, 2018 | language=en}}</ref><ref name="NYT-20180124">{{cite news |agency=Associated Press |title=Scientists Successfully Clone Monkeys; Are Humans Up Next? |url=https://www.nytimes.com/aponline/2018/01/24/science/ap-us-sci-cloned-monkeys.html |date=Enero 24, 2018 |work=The New York Times |language=en |access-date=Enero 24, 2018 }}</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 10]] – Si Kay Goldsworthy ay naging unang babaeng [[arsobispo]] sa [[Komunyong Anglikano]] nang maluklok siya sa Anglikanong Diyosesis ng [[Perth]], [[Kanlurang Australia]].<ref>{{cite web|url=http://www.anglicannews.org/news/2017/08/first-female-archbishop-elected-in-australia.aspx|title=First female Archbishop elected in Australia|website=Anglicannews.org|date=2017-08-30|access-date=2017-09-05|language=en}}</ref> * [[Pebrero 11]] – Bumagsak ang Lipad 703 ng Saratov Airlines noong dagliang pagkatapos ng unang pagtaas mula sa [[Moscow]], na kinitil ang lahat ng 71 katao na sakay nito.<ref>[http://www.foxnews.com/world/2018/02/11/russian-plane-crash-outside-moscow-leaves-71-dead.html Russian plane crash outside Moscow leaves 71 dead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711095229/http://www.foxnews.com/world/2018/02/11/russian-plane-crash-outside-moscow-leaves-71-dead.html |date=2018-07-11 }} ''[[Fox News Channel|Fox News]]'', Pebrero 11, 2018 (sa Ingles)</ref> ===Marso=== * [[Marso 18]] – Sa halalang pampangulo sa [[Rusya]], nahalal si [[Vladimir Putin]] sa kanyang ikaapat na termino.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-43452449|title=Russia election: Vladimir Putin wins by big margin|work=BBC News|date=Marso 18, 2018|access-date=Marso 18, 2018|language=en}}</ref> * [[Marso 19]] – Namatay sa [[Kenya]] ang huling lalaking hilagang puting [[rhinoceros]] sa mundo, na ginagawa ang sub-[[espesye]] na punsyonal na nalipol na.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-43468066|title=Rhino dies: Sudan was the last male northern white|work=BBC News|date=Marso 20, 2018|access-date=March 20, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2018/03/20/africa/last-male-white-rhino-dies-intl/index.html|title=World's last male northern white rhino dies|publisher=CNN|date=Marso 20, 2018|access-date=Marso 20, 2018|language=en}}</ref> ===Abril=== * [[Abril 27]] – Tumawid si [[Kim Jong-un]] tungong [[Timog Korea]] upang kitain si Pangulong [[Moon Jae-in]], na naging unang pinuno ng [[Hilagang Korea]] na tumawid sa Sonang Desmilitarisado simula noong nagawa ito noong 1953.<ref>{{cite news|title=North Korea's Kim Jong-un crosses into South Korea|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-43914208|access-date=Abril 27, 2018|work=BBC News|date=Abril 27, 2018|language=en}}</ref> ===Mayo=== * [[Mayo 19]] – Naganap ang kasal nina [[Prinsipe Harry]] at [[Meghan Markle]] sa Kapilya ni San Jorge, [[Inglatera]], na may tinatayang 1.9&nbsp;bilyon na manonood.<ref>{{cite web | url = https://variety.com/2018/tv/news/prince-harry-meghan-markle-royal-wedding-windsor-1202813625/ | website = Variety | title = Thousands Descend on Windsor for Wedding of Prince Harry and Meghan Markle| access-date = Mayo 19, 2018 | date = Mayo 19, 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/uk-news/2017/dec/15/prince-harry-and-meghan-markle-to-marry-on-19-may | newspaper = The Guardian | title = Prince Harry and Meghan Markle to wed on 19 May| first= Caroline | last = Davis | access-date = Disyembre 27, 2017 | date = Disyembre 15, 2017|language=en}}</ref> ===Hunyo=== [[File:Kim and Trump shaking hands at the red carpet during the DPRK–USA Singapore Summit.jpg|thumb|Nagpulong ang mga pinuno ng Hilagang Korea at Estados Unidos sa unang pagkakataon sa Pagpupulong sa [[Singapore]]]] * [[Hunyo 3]] – Hindi bababa sa 109 tao ang namatay at daan-daan ang nasugatan sa pagputok ng Volcán de Fuego, ang pinakanakamamatay na [[bulkan]] ng [[Guatemala]] sa loob ng isang siglo.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-44350974|title=Guatemala volcano: Dozens die as Fuego volcano erupts |work=BBC News|date=Hunyo 4, 2018|access-date=Hunyo 4, 2018|language=en}}</ref> * [[Hunyo 12]] – Naganap ang pagpupulong ng Hilagang Korea–Estados Unidos ng 2018 sa [[Singapore]] na dinaluhan ni Pangulong [[Donald Trump]] ng Estados Unidos at Pinuno ng Hilagang Korea na si [[Kim Jong-un]]. Ito ang unang pagpupulong sa pagitan ng isang Pangulo ng Estados Unidos at pinuno ng Hilagang Korea.<ref>{{cite web |title=President Trump And Kim Jong Un Just Shook Hands In A Historic Meeting |url=https://www.buzzfeed.com/meghara/president-trump-and-kim-jong-un-are-meeting-face-to-face-in |website=BuzzFeed |access-date=Hulyo 13, 2018 |language=en}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 9]] – Opisyal na idineklera ng [[Eritrea]] at [[Ethiopia]] ang katapusan ng kanilang dalawampung-taong hidwaan.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2018/07/09/africa/ethiopia-abiy-ahmed-eritrea-war-intl/index.html|title=Former sworn enemies Ethiopia and Eritrea have declared end of war|website=CNN|date=July 9, 2018|access-date=July 9, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44764597|title=Ethiopia's Abiy and Eritrea's Afewerki declare end of war|date=Hulyo 9, 2018|access-date=Hulyo 9, 2018|work=BBC News|language=en}}</ref> * [[Hulyo 31]] – Nagawa ng [[Marte]] ang pinakamalapit na paglapit nito sa [[Daigdig]] simula pa noong [[2003]], apat na araw pagkatapos na naabot ang oposisyon.<ref>{{cite web|title=the 2018 Perihelic Apparition of Mars - Association of Lunar and Planetary Observers|url=http://www.alpo-astronomy.org/jbeish/2018_MARS.htm|publisher=Alpo-astronomy.org|access-date=Pebrero 28, 2015|archive-date=Abril 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401214535/http://www.alpo-astronomy.org/jbeish/2018_MARS.htm|url-status=dead|language=en}}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 2]] – Ang [[Apple Inc.]] ay naging unang publikong kompanya sa mundo na natamo ang $1&nbsp;trillion na kapitalisasyon sa merkado.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-45050213|title=Apple is first public company worth $1 trillion|date=Agosto 2, 2018|work=BBC News|access-date=Agosto 2, 2018|last1=Johnston|first1=Chris|language=en}}</ref> * [[Agosto 7]] – Muling nagpataw ang [[Estados Unidos]] ng sansyon sa [[Iran]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-45098031|title=Iran sanctions: Trump warns trading partners|date=Agosto 7, 2018|work=BBC News|access-date=Agosto 7, 2018|language=en}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 4]] – si [[Craig Melvin]] bilang news anchor kapalit ni Morales noong 2016 sa Programa na Today Show ng NBC kasama sina Guthrie, Kotb, Roker at Daly. * [[Setyembre 6]] – Hindi na ginawang [[krimen]] ang [[homoseksuwalidad]] ng Korte Suprema ng [[Indya]].<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/sep/06/indian-supreme-court-decriminalises-homosexuality|title=Indian supreme court decriminalises homosexuality |date=Setyembre 6, 2018|newspaper=The Guardian|access-date=Setyembre 6, 2018|last1=Safi |first1=Michael|language=en}}</ref> * [[Setyembre 28]] – Tumama ang [[Lindol at tsunami sa Sulawesi ng 2018|isang lindol na nasa 7.5 magnitud]] sa [[Sulawesi]], [[Indonesia]], na nagdulot ng isang [[tsunami]] na kinitil ang hindi bababa sa 4,340 people<ref name="Jakarta_Post_30_01_19">{{Cite news |url=https://www.thejakartapost.com/news/2019/01/30/central-sulawesi-disasters-killed-4340-people-final-count-reveals.html |title=Central Sulawesi disasters killed 4,340 people, final count reveals |last=Sangadji |first=Ruslan |date=Enero 30, 2019 |work=Jakarta Post |access-date=2019-03-18|language=en}}</ref> at sinugatan ang higit sa 10,679 na iba pa.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-45683630|title=Indonesia earthquake: Hundreds dead in Palu quake and tsunami |date=Setyembre 29, 2018|website=BBC News|access-date=Setyembre 29, 2018|language=en}}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 30]] – Natapos ang misyon ng [[NASA]] na ''Kepler'' pagkatapos naubusan ang sasakyang-pangkalawakn ng panggatong.<ref>{{cite web|url=https://www.space.com/41363-kepler-exoplanet-hunting-telescope-dead.html|title=RIP, Kepler: NASA's Revolutionary Planet-Hunting Telescope Runs Out of Fuel|first1=Mike|last1=Wall|first2=Space com Senior Writer |last2=Oktubre 30|first3=2018 03:10pm|last3=ET|website=Space.com|language=en}}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 11]] – Maraming mga [[tala ng mga bansa|bansa]] sa buong mundo, partikular sa [[Europa]] at Komonwelt, kasama ang Estados Unidos, ang inalala ang katapusan ng sentenaryo ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] sa pamamagitan ng mga sermonya, [[talumpati]], parada at memoryal sa Araw ng Armistisyo, Araw ng Beterano, at Araw ng Pag-alala.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2018/11/10/world/gallery/wwi-centenary-1110/index.html|title=In pictures: The world commemorates 100 years since the end of World War I|website=CNN|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 26]] – Matagumpay na lumapag sa [[Marte]] ang pansiyasat ng [[NASA]] na ''[[InSight]]''.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/science/live/2018/nov/26/mars-insight-lander-nasa-probe-live-updates |title=InSight lander: Nasa probe touches down on Mars – live updates |date=2018-11-26 |last=Gabbatt |first=Adam |work=The Guardian |access-date=2018-11-26|language=en}}</ref> === Disyembre === [[Talaksan:Sunda strait tsunami concert (cropped).jpg|thumb|200x200px|Pinsala mula sa tsunami sa Kipot ng Sunda]] * [[Disyembre 15]] – Ibinalik sa [[Pilipinas]] ng Estados Unidos ang mga [[kampana ng Balangiga]] na kinuha ng mga sundalo ng Hukbo ng Estados Unidos mula sa bansa noong 1901 bilang tropeo sa digmaan.<ref>{{Cite news|title=US returns looted Balangiga church bells to Philippines|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-46578615|work=BBC News|date=2018-12-15|access-date=2021-03-24|language=en-GB}}</ref> * [[Disyembre 22]] – Isang tsunami ang tumama sa Kipot ng Sunda, [[Indonesia]], na pinatay ang hindi bababa sa 430 katao at sinugatan ang halos 1,500.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-46663158|title=Indonesia tsunami kills hundreds after Krakatau eruption|date=Disyembre 23, 2018|work=BBC News|access-date=Disyembre 23, 2018|language=en}}</ref> == Kamatayan == <gallery> Talaksan:Ursula Le Guin (3551195631) - Restoration.jpg|thumb|143x143px|[[Ursula K. Le Guin]] Talaksan:Stephen_Hawking.StarChild.jpg|right|thumb|172x172px|[[Stephen Hawking]] Talaksan:Lys_Assia_(1957).jpg|right|thumb|160x160px|[[Lys Assia]] Talaksan:Barbara_Bush_portrait.jpg|thumb|157x157px|[[Barbara Bush]] Talaksan:Avicii_2014_003cr.jpg|thumb|161x161px|[[Avicii]] Talaksan:Margot_Kidder_in_The_Reincarnation_of_Peter_Proud_(2)_Cropped.jpg|thumb|169x169px|[[Margot Kidder]] Talaksan:Philip_Roth_-_1973.jpg|thumb|192x192px|[[Philip Roth]] Talaksan:Al_Bean_during_EVA_training_in_the_Flight_Crew_Support_Building.jpg|thumb|171x171px|[[Alan Bean]] Talaksan:Anthony_Bourdain_2014_(cropped).jpg|thumb|130x130px|[[Anthony Bourdain]] Talaksan:Aretha_Franklin_1968.jpg|thumb|141x141px|[[Aretha Franklin]] Talaksan:Kofi_Annan_2012_(cropped).jpg|thumb|150x150px|[[Kofi Annan]] Talaksan:John_McCain_official_portrait_2009.jpg|thumb|152x152px|[[John McCain]] Talaksan:Mr._Tran_Dai_Quang.jpg|thumb|160x160px|[[Trần Đại Quang]] Talaksan:Charles_K._Kao_cropped_2.jpg|thumb|141x141px|[[Charles K. Kao]] Talaksan:Stan_Lee_by_Gage_Skidmore_3.jpg|thumb|157x157px|[[Stan Lee]] Talaksan:George_H._W._Bush_presidential_portrait_(cropped).jpg|thumb|158x158px|[[George H. W. Bush]] Talaksan:Penny_Marshall_1976.jpg|thumb|157x157px|[[Penny Marshall]] </gallery> * [[Enero 22]] – [[Ursula K. Le Guin]], Amerikanong nobelista (ipinanganak [[1929]])<ref>{{Cite news|last=Jonas|first=Gerald|date=January 23, 2018|title=Ursula K. Le Guin, Acclaimed for Her Fantasy Fiction, Is Dead at 88|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/01/23/obituaries/ursula-k-le-guin-acclaimed-for-her-fantasy-fiction-is-dead-at-88.html|access-date=Enero 23, 2018|language=en}}</ref> * [[Pebrero 21]] – [[Ren Osugi]], Hapones na aktor (ipinanganak [[1951]]) * [[Marso 14]] – [[Stephen Hawking]], Ingles na teoritikal na pisiko at kosmologo (ipinanganak [[1942]])<ref>{{cite news|last=Overbye|first=Dennis|title=Stephen Hawking Dies at 76; His Mind Roamed the Cosmos|url=https://www.nytimes.com/2018/03/14/obituaries/stephen-hawking-dead.html|date=14 Marso 2018|work=The New York Times|access-date=14 Marso 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314041252/https://www.nytimes.com/2018/03/14/obituaries/stephen-hawking-dead.html|archive-date=14 Marso 2018|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Marso 24]] – [[Lys Assia]], Suwekong mang-aawit (ipinanganak [[1924]])<ref>{{cite web|first=Joe|last=Nerssessian|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/lys-assia-dead-eurovision-first-winner-dies-aged-94-a8272461.html|title=The first ever winner of Eurovision, Lys Assia, has died aged 94|work=The Independent|publisher=Independent Print Ltd.|location=London, England|date=24 Marso 2018|access-date=24 Marso 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324220551/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/lys-assia-dead-eurovision-first-winner-dies-aged-94-a8272461.html|archive-date=24 Marso 2018|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Abril 7]] – [[Peter Grünberg]], Alemang Nobel na pisiko (ipinanganak [[1939]]) * [[Abril 15]] – [[Michael Halliday]], Ingles-Australyanong dalubwika (ipinanganak [[1925]]) * [[Abril 17]] – [[Barbara Bush]], ika-41 na Unang Ginang ng Estados Unidos (ipinanganak [[1925]]) * [[Abril 20]] – [[Avicii]], Suwekong DJ (ipinanganak [[1989]]) * [[Mayo 13]] – [[Margot Kidder]], Kanadyano-Amerikanong aktres at aktibista (ipinanganak [[1948]]) * [[Mayo 22]] – [[Philip Roth]], Amerikanong manunulat (ipinanganak [[1933]])<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/22/obituaries/philip-roth-dead.html|title=Philip Roth, Towering Novelist Who Explored Lust, Jewish Life and America, Dies at 85|newspaper=The New York Times|date=Mayo 22, 2018|access-date=Mayo 22, 2018|language=en}}</ref> * [[Mayo 26]] – [[Alan Bean]], Amerikanong astronauto (ipinanganak [[1932]])<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-44268960|title=Alan Bean, moon-walking astronaut and artist, dies aged 86|date=Mayo 27, 2018|work=BBC News|access-date=Mayo 27, 2018|language=en}}</ref> * [[Hunyo 8]] – [[Anthony Bourdain]], Amerikanong punong tagapagluto, manunulat at personalidad sa telebisyon (ipinanganak [[1956]])<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/06/08/business/media/anthony-bourdain-dead.html|title=Anthony Bourdain, Chef, Travel Host and Author, Is Dead at 61|last=Haag|first=Matthew|date=Hunyo 8, 2018|work=The New York Times|language=en|issn=0362-4331}}</ref> * [[Hunyo 23]] – [[Kim Jong-pil]], ika-9 na Punong Minstro ng Timog Korea (ipinanganak [[1926]]) * [[Hulyo 6]] – [[Shoko Asahara]], Hapones na pinuno ng kulto at terorista (ipinanganak [[1955]]) * [[Hulyo 19]] – [[Denis Ten]], taga-Kazakhstan na pigurang tagapag-iskeyt (ipinanganak [[1993]]) * [[Agosto 16]] – [[Aretha Franklin]], Amerikanong mang-aawit at manunulat ng awitin (ipinanganak [[1942]]) * [[Agosto 18]] – [[Kofi Annan]], taga-Ghana na diplomata, ika-7 Pangkalahatang-Kalihim ng Mga Nagkakaisang Bansa at laureado ng Nobel (ipinanganak [[1938]]) * [[Agosto 25]] – [[John McCain]], Amerikanong politiko (ipinanganak [[1936]]) * [[Setyembre 21]] – [[Trần Đại Quang]], ika-8 Pangulo ng Vietnam (ipinanganak [[1956]]) * [[Setyembre 23]] – [[Charles K. Kao]], ipinanganak sa Hong-Kong na Britaniko-Amerikanong Nobel na inhinyerong elektrikal (ipinanganak [[1933]]) * [[Setyembre 27]] – [[Cely Bautista]], Pilipinong mang-aawit (ipinanganak [[1939]]) * [[Oktubre 19]] – [[Osamu Shimomura]], Hapones na Nobel na kimiko at marinong biyologo (ipinanganak [[1928]]) * [[Nobyembre 3]] – [[Sondra Locke]], Amerikanong aktres (ipinanganak [[1944]]) * [[Nobyembre 12]] – [[Stan Lee]], Amerikanong manunulat ng komiks, patnugot, at aktor (ipinanganak [[1922]]) * [[Nobyembre 28]] – [[Nicanor de Carvalho]], taga-Brazil na tagapamahala ng putbol (ipinanganak [[1947]]) * [[Nobyembre 30]] – [[George H. W. Bush]], ika-41 Pangulo ng Estados Unidos (ipinanganak [[1924]]) * [[Disyembre 17]] – [[Penny Marshall]], Amerikanong aktres at direktor ng pelikula (ipinanganak [[1943]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:2018]] [[Kategorya:Taon]] 45h3vabfvyxcoh95fmbvuaucw4pmekd 2017 0 26080 2241557 2228795 2026-11-11T12:04:26Z Ivan P. Clarin 84769 2241557 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2017.jpg|right|200px]] {{year nav|2017}} Ang '''2017''' (MMXVII) ay isang karaniwang taon na nagsisimula ng [[Linggo]] sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-2017 taon sa mga pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD), ang ika-17 taon ng [[ika-3 milenyo]], ang ika-17 taon ng [[ika-21 dantaon]], at ang ika-8 taon ng [[dekada 2010]]. {{TOC limit|2}} == Kaganapan == === Enero === * [[Enero 20]] – [[Donald Trump]], isang Repulikano sa [[Lungsod ng New York]] na negosyante, ay nanumpa bilang ang ika-45 [[Pangulo ng Estados Unidos]]. Si Trump ay ang unang tao na nahalal bilang Pangulo ng Estados Unidos na hindi humawak ng isang pampolitikang tanggapan o isang heneral ng militar.<ref name="about">{{cite web|last1=Murse|first1=Tom|title=Obama's Last Day as President: When Barack Obama's Second Term Ends|url=http://uspolitics.about.com/od/CampaignsElections/a/Obamas-Last-Day-As-President.htm|website=about.com|access-date=Hunyo 10, 2016|language=en|archive-date=Nobiyembre 19, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119042531/http://uspolitics.about.com/od/CampaignsElections/a/Obamas-Last-Day-As-President.htm|url-status=dead}}</ref> * [[Enero 30]] – Muling sumapi ang [[Morocco]] sa [[Unyong Aprikano]]. === Pebrero === * [[Pebrero 11]] – Naudyukan ng [[Hilagang Korea]] ang internasyunal na pagkundina dahil sa pagsubok ng pagpapaputok ng isang balistikong misil sa [[Dagat ng Hapon]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-38947451|title=North Korea conducts ballistic missile test|work=BBC News|access-date=Pebrero 12, 2017|language=en}}</ref> === Marso === * [[Marso 29]] – Idinulot ng [[Reino Unido]] ang Tratado ng Lisbon, na sinimulan ang negosasyong Brexit, ang mga pag-uusap para sa pag-alis ng Reino Unido sa [[Unyong Europeo]].<ref>{{cite news|title=Brexit: Article 50 has been triggered - what now? |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-39143978|access-date=Marso 29, 2017|work=BBC News|date=Marso 29, 2017|language=en}}</ref> * [[Marso 30]] – Nagsagawa ang [[SpaceX]] ng pinakauna sa mundo na muling paglipad ng isang pang-orbitang klase na raket.<ref>{{cite web|title=SpaceX Launches a Satellite With a Partly Used Rocket|url=https://www.nytimes.com/2017/03/30/science/spacex-launches-a-satellite-with-a-partly-used-rocket.html|work=New York Times|date=March 30, 2017|access-date=March 31, 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Success for SpaceX 're-usable rocket'|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-39451401|work=BBC News|date=Marso 31, 2017|access-date=Marso 31, 2017|language=en}}</ref> === Abril === * [[Abril 6]] – Bilang tugon sa isang sinususpetsang atake ng kimikong sandata sa isang bayan na hawak ng rebelde, naglunsad ang militar Estados Unidos ng 59 na ''Tomahawk cruise missle'' sa isang baseng panghimpapawid sa [[Sirya]]. Isinalarawan ng [[Rusya]] ang pagsalakay na ito bilang "agresyon," at sinabi pa na lubhang nasira ang ugnayang Rusya-Estados Unidos.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-39523654|title=Syria war: US launches missile strikes in response to chemical 'attack'|date=Abril 7, 2017|work=BBC News|access-date=Abril 7, 2017|language=en}}</ref> === Mayo === * [[Mayo 12]] – Atake ng WannaCry ransomware: Tinamaan ng mga [[kompyuter]] sa buong mundo ng malawakang ''[[ransomware]] cyberattack'',<ref>{{cite web|url=https://news.sky.com/story/biggest-ransomware-attack-in-history-targets-almost-100-countries-10874647|title=Ransomware strike gives glimpse of 'cyber-apocalypse'|work=Sky News|date=Mayo 13, 2017|access-date=Mayo 13, 2017|language=en}}</ref> na patuloy naapektuhan ang hindi bababa sa 150 [[tala ng mga bansa|bansa]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-39913630|title=Ransomware: Cyber-attack threat escalating - Europol|work=BBC News|date=Mayo 14, 2017|access-date=Mayo 14, 2017|language=en}}</ref> === Hunyo === * [[Hunyo 1]] – Sa gitna ng malawakang kritisismo, ipinabatid ng pamahalaan ng Estados Unidos ang pasya nito na umalis mula sa Kasunduang Klima ng Paris sa takdang oras.<ref>{{cite web|url=https://euobserver.com/environment/138099|title= US leaves Paris climate deal|publisher=euobserver|date=Hunyo 1, 2017|language=en}}</ref> === Hulyo === * [[Hulyo 7]] – Ang Tratado sa Prohibisyon ng [[Sandatang Nukleyar]] ay binotohan ng 122 estado.<ref>{{Cite web|url=https://s3.amazonaws.com/unoda-web/wp-content/uploads/2017/07/A.Conf_.229.2017.L.3.Rev_.1.pdf|title=Voting record of the UN draft treaty on the prohibition of nuclear weapons|editor=United Nations |date=2017-07-07|access-date=2017-07-08|language=en}}</ref> === Agosto === * [[Agosto 21]] – Isang buong [[eklipse ng araw]] (binansagang "Ang Dakilang Amerikanong Eklipse")<ref>{{cite news|first = Edward|last = Steed|date = Setyembre 4, 2017|title = The Great American Eclipse of 2017|work = The New Yorker|access-date = Oktubre 29, 2017|url = https://www.newyorker.com/magazine/2017/09/11/the-great-american-eclipse-of-2017|language=en}}</ref> ang nakita sa isang banda sa kabuuan ng magkakadikit na Estados Unidos ng Amerika, na dumaan mula sa Pasipiko hanggang sa Atlantikong baybayin. Ang buwan ay 3 araw pa lamang na lumagpas sa ''perigee'', na ginawa itong medyo malaki.<ref>{{cite news|first = Melissa|last = Chan|date = Hulyo 25, 2017|title = The 2017 Total Solar Eclipse: Everything You Need to Know|work = Time|access-date = Oktubre 29, 2017|url = http://time.com/4750899/total-solar-eclipse/|language = en|archive-date = Hulyo 29, 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170729101012/http://time.com/4750899/total-solar-eclipse/|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|title = What the 2017 Solar Eclipse Taught Us About Boosting Public Interest in Science|first = Nola Taylor|last = Redd|website = space.com|publisher = Purch Group|date = Setyembre 29, 2017|access-date = Oktubre 29, 2017|url = https://www.space.com/38318-solar-eclipse-2017-house-science-hearing.html|language=en}}</ref><ref>{{cite AV media|url=https://www.sciencechannel.com/tv-shows/great-american-eclipse/full-episodes/great-american-eclipse|date=Agosto 22, 2017|access-date=Oktubre 29, 2017|title=The Great American Eclipse|publisher=Science Channel|last=Massimino|first=Mike (tagasalaysay)|language=en}}</ref> === Setyembre === * [[Setyembre 1]] – Itinawalag ni Pangulong [[Vladimir Putin]] ng [[Rusya]] ang 755 diplomata bilang tugon sa mga sansyon ng Estados Unidos.<ref>{{cite web | title=Putin expels 755 diplomats in response to US sanctions | website=Fox News | date=July 30, 2017 | url=http://www.foxnews.com/world/2017/07/30/putin-expels-755-diplomats-in-response-to-us-sanctions.html | access-date=Disyembre 30, 2017 | language=en | archive-date=Nobiyembre 12, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171112221657/http://www.foxnews.com/world/2017/07/30/putin-expels-755-diplomats-in-response-to-us-sanctions.html | url-status=dead}}</ref> === Oktubre === * [[Oktubre 12]] – Ipinabatid ng Estados Unidos ang pasya nito na tumiwalag mula sa [[UNESCO]],<ref>{{cite web | url =https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2017/10/274748.htm|title=The United States Withdraws From UNESCO|publisher=US Department of State| date=Oktubre 12, 2017 | access-date =Oktubre 13, 2017|language=en}}</ref> at agad na sinundan ng [[Israel]].<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/unesco-us-withdraw-israel-bias-trump-palestine-haram-al-sharif-temple-mount-latest-a7996791.html|title=US withdraws from Unesco over 'anti-Israel bias' |publisher= Independent.co.uk| date=Oktubre 12, 2017| access-date =Oktubre 13, 2017|language=en}}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 2]] – Isang bagong [[espesye]] ng [[orangutan]] ang nakilala sa [[Indonesia]], na naging ang ikatlong kilalang espesye ng orangutan gayon din ang unang dakilang [[bakulaw]] na naisalarawan sa halos isang dantaon.<ref>{{cite web | last=Gill | first=Victoria | title=New great ape species identified | website=BBC News | date=Nobyembre 2, 2017 | url=https://www.bbc.com/news/science-environment-41848816 | access-date=Disyembre 30, 2017|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 29]] &ndash; Si [[Matt Lauer]] siya ang huling Programa sa Today Show ng NBC na 20 taon Pagkatapos dahil sa Sekswal ng Pag-uugali. ===Disyembre=== * [[Disyembre 6]] – Opisyal na kinilala ng Estados Unidos ang [[Jerusalem]] bilang kabisera ng [[Israel]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-42259443|title=Jerusalem is Israel's capital - Trump |date=Disyembre 6, 2017|work=BBC News|access-date=Disyembre 6, 2017|language=en}}</ref> == Kamatayan == <gallery> Talaksan:Sir_Roger_Moore_3.jpg|thumb|164x164px|[[Roger Moore]] Talaksan:Helmut_Kohl_(1996)_cropped_(2).jpg|thumb|173x173px|[[Helmut Kohl]] Talaksan:Nicolaas_Bloembergen_1981.jpg|thumb|162x162px|[[Nicolaas Bloembergen]] Talaksan:Hugh_Hefner_Glamourcon_2010.jpg|thumb|180x180px|[[Hugh Hefner]] Talaksan:MansonB33920_8-14-17_(cropped).jpg|thumb|133x133px|[[Charles Manson]] Talaksan:President_Ali_Abdullah_Saleh.jpg|thumb|151x151px|[[Ali Abdullah Saleh]] </gallery> * [[Marso 3]] – [[René Préval]], ika-2 Punong Ministro at ika-38 at ika-40 Pangulo ng Haiti (ipinanganak [[1943]]) * [[Marso 7]] – [[Hans Georg Dehmelt]], Aleman-Amerikanong pisikong nanalo ng Premyong Nobel (ipinanganak [[1922]]) * [[Mayo 23]] – [[Roger Moore]], Ingles na aktor (ipinanganak [[1927]]) * [[Hunyo 16]] [[Helmut Kohl]], Kanselor ng Pederal na Republika ng Alemanya (ipinanganak [[1930]]) * [[Hulyo 27]] – [[Sam Shepard]], Amerikanong manunulat ng dula at aktor (ipinanganak [[1943]]) * [[Agosto 26]] – [[Tobe Hooper]], Amerikanong direktor ng pelikula (ipinanganak [[1943]]) * [[Setyembre 5]] – [[Nicolaas Bloembergen]], Olandes-Amerikanong pisikong Nobel (ipinanganak [[1920]]) * [[Setyembre 27]] – [[Hugh Hefner]], Amerikanong tagalathala ng magasin (ipinanganak [[1926]]) * [[Nobyembre 19]] – [[Charles Manson]], Amerikanong kriminal at pinuno ng kulto (ipinanganak [[1934]]) * [[Nobyembre 22]] – [[Dmitri Hvorostovsky]], Rusong baritonong mang-aawit (ipinanganak [[1962]]) * [[Disyembre 4]] – [[Ali Abdullah Saleh]], unang Pangulo ng Yemen (ipinanganak [[1947]]) == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2017|*]] 2rkvm1vmj3k0el8bel7fgt89aaeemmw 2016 0 26081 2241558 2229685 2026-11-11T12:05:22Z Ivan P. Clarin 84769 2241558 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2016.jpg|right|200px]] {{year nav|2016}} Ang '''2016''' (MMXVI) ay isang [[taong bisyesto]] na nagsisimula sa [[Biyernes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-2016 na taon sa mga pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD), ang ika-16 na taon ng [[ika-3 milenyo]], ang ika-16 na taon ng [[ika-21 siglo]] at ang ika-7 taon ng [[dekada 2010]]. {{TOC limit|2}} == Kaganapan == === Enero === * [[Enero 3]] – Kasunod ng kinalabasan ng pagbitay kay Nimr al-Nimr noong Enero 2, tinapos ng [[Saudi Arabia]] at ilang mga bansa ang kanilang diplomatikong ugnayan sa bansang [[Iran]].<ref>''[http://www.rappler.com/world/regions/middle-east/118065-timeline-iran-saudi-crisis "Timeline of the latest Iran-Saudi crisis"] Rappler.'' 01-06-2016. Hinango 10-15-2016. (sa Ingles)</ref> === Pebrero === * [[Pebrero 7]] &ndash; Naglunsad ang [[Hilagang Korea]] ng isang intelihensyang satelayt na nagngangalang ''Kwangmyŏngsŏng-4'' sa kalawakan, na kinondena bilang isang malayuang pagsubok ng balistikong misil.<ref>{{cite news |title=North Korea fires long-range rocket despite warnings |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-35515207 |date=2016-02-07 |website=BBC News |access-date=2016-02-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160210093850/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-35515207 |archive-date=10 Pebrero 2016|language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] &ndash; Pumirma sina [[Papa Francisco]] at Patriarka Kirill ng isang Ekumenikong Pagpapahayag sa unang pagpupulong sa pagitan ng mga pinuno ng mga Simbahan ng [[Simbahang Katoliko|Katoliko]] at Rusong Ortodokso simula ng kanilang [[Paghahating Silangan-Kanluran|paghahati]] noong 1054.<ref name="BBC">{{cite news|date=2016-02-13 |title=Unity call as Pope Francis holds historic talks with Russian Orthodox Patriarch |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-35565085 |newspaper=BBC |access-date=2016-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160212224729/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-35565085 |archive-date=2016-02-12 |url-status=dead|language=en}}</ref> === Marso === * [[Marso 4]] &ndash; Naglunsad ang ESA at Roscosmos ng pinagsamang ''ExoMars Trace Gas Orbiter'' sa isang misyon sa [[Marte]].<ref>{{cite web|title=ESA - Robotic Exploration of Mars: ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO)|url=http://exploration.esa.int/mars/46475-trace-gas-orbiter/|access-date=2015-02-15|language=en}}</ref> === Abril === * [[Abril 3]] &ndash; Ang Internasyunal na Konsosyo ng Nagiimbestigang Mamamahayag o ''International Consortium of Investigative Journalists'' (ICIJ) at pahayagang Aleman na ''Süddeutsche Zeitung'' ay naglathala ng isang pangkat ng 11.5 milyong lihim na dokumento mula sa Mossack Fnseca na korporasyon sa [[Panama]] na nagbibigay ng detalyadong impormasyon sa higit sa 214,000 kompanya sa ibayong-dagat, kabilang ang mga identidad ng mga kasyoso at direktor kabilang ang mga kilalang personalidad at pinuno ng estado.<ref>{{cite news |title=News Group Claims Huge Trove of Data on Offshore Accounts |url=https://www.nytimes.com/aponline/2016/04/03/world/europe/ap-panama-papers.html |newspaper=The New York Times |agency=Associated Press | language=en |date=2016-04-03 |access-date=2016-04-04 |issn=0362-4331 |first1=Natalya |last1= Vasilyeva |first2=Mae |last2=Anderson}}</ref> === Mayo === * [[Mayo 9]] – Naganap ang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2016|pambasa at lokal na halalan]] sa [[Pilipinas]].<ref>{{cite news | url=http://m.inquirer.net/newsinfo/784014 | title=FAQ: 2016 national and local elections | work=Philippine Daily Inquirer | date=8 Mayo 2016 | access-date=8 Mayo 2016| language=en}}</ref> === Hunyo === * [[Hunyo 23]] &ndash; Bumoto ang [[Reino Unido]] sa isang reperendum upang umalis sa [[Unyong Europeo]].<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/06/25/world/europe/britain-brexit-european-union-referendum.html|title=Britain Votes to Leave the European Union|last=Erlanger|first=Steven|date=2016-06-23|newspaper=The New York Times|issn=0362-4331|access-date=2016-06-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624045559/http://www.nytimes.com/2016/06/25/world/europe/britain-brexit-european-union-referendum.html|archive-date=24 Hunyo 2016|language=en}}</ref> * [[Hunyo 30]] – Pinasinayaaan si [[Rodrigo Duterte]] bilang ika-16 na [[Pangulo ng Pilipinas]] at si [[Leni Robredo]] bilang ika-14 na [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]].<ref>{{cite news|last1=Diaz|first1=Jess|last2=Romero|first2=Paolo|title=Separate inauguration a first in recent history|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/06/17/1593848/separate-inauguration-first-recent-history|access-date=June 20, 2016|work=The Philippine Star|date=17 Hunyo 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite news | url=http://cnnphilippines.com/news/2016/06/30/vice-president-leni-robredo-oath-of-office-inauguration.html | title=Vice President Leni Robredo takes oath of office, vows to help Duterte | work=CNN Philippines | date=30 Hunyo 2016 | access-date=30 Hunyo 2016 | language=en | archive-date=3 Hulyo 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160703071624/http://cnnphilippines.com/news/2016/06/30/vice-president-leni-robredo-oath-of-office-inauguration.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.philstar.com/headlines/2016/06/30/1598149/rodrigo-duterte-sworn-16th-philippine-president | title=Rodrigo Duterte sworn in as 16th Philippine president | work=The Philippine Star | date=30 Hunyo 2016 | access-date=30 Hunyo 2016|language=en}}</ref> === Hulyo === * [[Hulyo 1]] &ndash; Ang [[Latvia]] ay naging ika-35 kasapi ng OECD.<ref>{{cite web |url=http://www.oecd.org/latvia/latvia-accession-to-the-oecd.htm |publisher=OECD|title=Latvia's accession to the OECD|date=1 Hulyo 2016|access-date=22 Hulyo 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721223018/http://www.oecd.org/latvia/latvia-accession-to-the-oecd.htm|archive-date=21 Hulyo 2016|language=en}}</ref> * [[Hulyo 5]] &ndash; Pumasok ang sasakyang-pangkalawakan ng [[NASA]] na ''Juno'' sa orbita sa palibot ng [[Jupiter]] at nagsimula ng isang 20-buwan na pagsisiyasat sa planeta.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-36710768|title=Juno probe enters into orbit around Jupiter|last=Amos|first=Jonathan|date=2016-07-05|website=BBC News|access-date=2016-07-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705060153/http://www.bbc.com/news/science-environment-36710768|archive-date=5 Hulyo 2016|language=en}}</ref> === Agosto === * [[Agosto 5]]&ndash;[[Agosto 21|21]] &ndash; Naganap ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016]] sa [[Rio de Janeiro]], Brazil, ang unang pakakataon sa isang bansa sa [[Timog Amerika]].<ref>{{cite web|title=Rio 2016 Olympic Games |url=http://www.rio2016.com/en|access-date=2015-02-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224233603/http://www.rio2016.com/en|archive-date=2015-02-24|language=en}}</ref> * [[Agosto 24]] &ndash; Tumama ang isang 6.2 magnitud na [[lindol]] sa [[Italya]], na kinitil ang 299 na katao. * [[Agosto 31]] &ndash; Bumoto (61-20) ang Senado ng Brazil upang isakdal ang Pangulo ng [[Brazil]] na si [[Dilma Rousseff]]. Ang Pangalawang Pangulo ng Brazil na si [[Michel Temer]] ang gumanap sa mga kapangyarihang pampangulo at tungkulin bilang Umaktong Pangulo ng Brazil sa panahon ng suspensyon ni Rousseff, at umupo sa puwesto para sa natitirang niyang termino.<ref>{{cite news|title=Brazil impeachment: Key questions|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-36028117|access-date=2016-09-05|work=BBC News|date=2016-08-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160831195954/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-36028117|archive-date=31 Agosto 2016|language=en}}</ref> === Setyembre === * [[Setyembre 3]] &ndash; Ang [[Estados Unidos]] at [[Tsina]], na magkasamang responsable para sa 40% ng emisyon ng [[karbon]] sa mundo, ay parehong pormal na sumama sa pandaigdigang kasunduan sa klima sa [[Paris]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-37265541|title=Paris climate deal: US and China announce ratification|work=BBC News|date=2016-09-03|access-date=2016-09-03|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160903040316/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-37265541|archive-date=3 Setyembre 2016|language=en}}</ref> === Oktubre === * [[Oktubre 15]] &ndash; Nagpulong ang 150 [[tala ng mga bansa|bansa]] sa pagpupulong ''United Nations Environment Programme'' (UNEP) sa [[Rwanda]] upang sang-ayunan ang paghinto ng paggamit ng mga hydrofluorocarbon (HFC) bilang amyenda sa Protokol sa Montreal.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-37665529|title=Climate change: 'Monumental' deal to cut HFCs, fastest growing greenhouse gases|last=McGrath|first=Matt|work=BBC News|date=2016-10-15|access-date=2016-10-15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161015060712/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-37665529|archive-date=15 Oktubre 2016|language=en}}</ref> === Nobyembre === * [[Nobyembre 8]] &ndash; Nahalal ang negosyante at personalidad sa telebisyon na si [[Donald Trump]] bilang ang ika-45 [[Pangulo ng Estados Unidos]] sa isang surpresang tagumpay laban sa dating Kalihim ng Estado na si [[Hillary Clinton]].<ref name="Donald Trump">{{cite news|last1=Flegenheimer|first1=Matt|last2=Barbaro|first2=Michael|title=Donald Trump Is Elected President in Stunning Repudiation of the Establishment|url=https://www.nytimes.com/2016/11/09/us/politics/hillary-clinton-donald-trump-president.html|access-date=13 Oktubre 2017|work=N.Y. Times|date=2016-11-09|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170121005319/https://www.nytimes.com/2016/11/09/us/politics/hillary-clinton-donald-trump-president.html|archive-date=21 Enero 2017|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 14]] &ndash; Nilibing ang labi ng dating [[Pangulo ng Pilipinas]] na si [[Ferdinand Marcos]] sa isang pribadong seremonya sa [[Libingan ng mga Bayani]] na nagdulot ng mga protesta sa buong [[Pilipinas]].<ref>{{Cite web|url=https://cnnphilippines.com/news/2016/11/19/Protesters-Marcos-burial.html|title=Protesters take to streets to denounce Marcos 'Libingan' burial|website=cnn|language=en|access-date=2021-03-22|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225044427/https://cnnphilippines.com/news/2016/11/19/Protesters-Marcos-burial.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.abs-cbn.com/news/11/18/16/afp-we-only-followed-marcoses-wish-to-keep-burial-secret|title=AFP: We only followed Marcoses' wish to keep burial secret|first=Kimberly Jane |last=Tan|date=18 Nobyembre 2016|website=ABS-CBN News|language=en}}</ref> === Disyembre === * [[Disyembre 10]] – Nasakdal ang Pangulo ng [[Timog Korea]] na si [[Park Geun-hye]].<ref>{{Cite news|title=Park Geun-hye impeached: South Korea rally demands full removal|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38275560|work=BBC News|date=2016-12-10|access-date=2021-03-22|language=en-GB}}</ref> * [[Disyembre 31]] &ndash; Umalis ang mga tropa ng Estados Unidos mula sa [[Afghanistan]] pagkatapos ng 15 taon.<ref>{{cite news |last=Sennott |first=Charles M. |date=5 Mayo 2015 |title=The First Battle of the 21st Century |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2015/05/war-afghanistan-spann-qala-i-jangi/392402/ |newspaper=The Atlantic |access-date=15 Mayo 2015 |quote=Even after 14 years of war in Afghanistan, the U.S. military has not fully succeeded in restoring security to the country or defeating the Taliban. Now, at the request of the new Afghan government, the United States has delayed the completion of its troop withdrawal from the country until 2016 at the earliest.|language=en}}</ref> == Kamatayan == <gallery> Talaksan:David-Bowie_Chicago_2002-08-08_photoby_Adam-Bielawski-cropped.jpg|thumb|140x140px|[[David Bowie]] Talaksan:Boutros Boutros-Ghali - 2002 International Women's Day at UNESCO.jpg|thumb|130x130px|[[Boutros Boutros-Ghali]] Talaksan:Nancy_Reagan.jpg|right|thumb|150x150px|[[Nancy Reagan]] Talaksan:Banharn_Silpa-archa_(cropped_2).jpg|right|thumb|141x141px|[[Banharn Silpa-archa]] Talaksan:Muhammad_Ali_NYWTS.jpg|thumb|150x150px|[[Muhammad Ali]] Talaksan:Karimov_Ufa.jpg|thumb|150x150px|[[Islam Karimov]] Talaksan:Phyllis Schlafly by Gage Skidmore 3 (cropped).jpg|thumb|140x140px|[[Phyllis Schlafly]] Talaksan:Shimon_Peres_in_Brazil_(cropped_2).jpg|thumb|165x165px|[[Shimon Peres]] Talaksan:Senator_Miriam_Defensor_Santiago_(cropped).jpg|thumb|160x160px|[[Miriam Defensor Santiago]] Talaksan:Andrzej_Wajda_OFF_Plus_Camera_2012_(cropped).jpg|thumb|138x138px|[[Andrzej Wajda]] Talaksan:King_Bhumibol_Adulyadej_2010-9-29.jpg|thumb|147x147px|[[Bhumibol Adulyadej]] Talaksan:Fidel_Castro_-_MATS_Terminal_Washington_1959.jpg|thumb|134x134px|[[Fidel Castro]] Talaksan:John_Glenn_Low_Res.jpg|thumb|152x152px|[[John Glenn]] Talaksan:George_Michael_02_(cropped_4).jpg|thumb|150x150px|[[George Michael]] Talaksan:Carrie_Fisher_and_Debbie_Reynolds,_2015.jpg|thumb|126x126px|[[Carrie Fisher]] and [[Debbie Reynolds]] </gallery> * [[Enero 10]] &ndash; [[David Bowie]], Ingles na mang-aawit, manunulat ng awitin at aktor (ipinanganak [[1947]]) * [[Pebrero 16]] &ndash; [[Boutros Boutros-Ghali]], Ehipsyong politiko at diplomata, Pangkalahatang-Kalihim ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (ipinanganak [[1922]]) * [[Marso 6]] &ndash; [[Nancy Reagan]], Amerikanong aktres actress, Unang Ginang ng Estados Unidos (ipinanganak [[1921]]) * [[Marso 24]] &ndash; [[Garry Shandling]], Amerikanong artista at komedyante (ipinanganak [[1949]]) * [[Marso 29]] &ndash; [[Patty Duke]], Amerikanong aktres (ipinanganak [[1946]]) * [[Abril 23]] &ndash; [[Banharn Silpa-archa]], ika-21 Punong Ministro ng Thailand (ipinanganak [[1932]]) * [[Mayo 19]] &ndash; [[Alan Young]], ipinanganak na Britaniko na Kanadyano-Amerikanong aktor (ipinanganak [[1919]]) * [[Hunyo 3]] &ndash; [[Muhammad Ali]], Amerikanong Olimpiko at propesyunal na boksingero (ipinanganak [[1942]]) * [[Agosto 24]] &ndash; [[Roger Y. Tsien]], Amerikanong biyologong Nobel (ipinanganak [[1952]]) * [[Setyembre 2]] &ndash; [[Islam Karimov]], Unang Pangulo ng Uzbekistan (ipinanganak [[1938]] * [[Setyembre 5]] &ndash; [[Phyllis Schlafly]], Amerikanong manunulat at pampolitikong aktibista (ipinanganak [[1924]]) * [[Setyembre 10]] &ndash; [[Joy Viado]], Pilipinong komedyante at aktres (ipinanganak [[1959]]) * [[Setyembre 28]] &ndash; [[Shimon Peres]], ika-9 na Pangulo at ika-8 Punong Ministro ng Israel, laureado ng Premyong Nobel para sa Kapayapaan (ipinanganak [[1923]]) * [[Setyembre 29]] &ndash; [[Miriam Defensor Santiago]], Pilipinong politiko (ipinanganak [[1945]]) * [[Oktubre 9]] &ndash; [[Andrzej Wajda]], Polakong direktor ng pelikula (ipinanganak [[1926]]) * [[Oktubre 13]] &ndash; [[Bhumibol Adulyadej|Bhumibol Adulyadej (Rama IX)]], Hari ng Thailand (ipinanganak [[1927]]) * [[Nobyembre 25]] ** [[Fidel Castro]], Unang Kalihim ng Partido Komunista ng Cuba at Pangulo ng Konseho ng Estado ng Cuba (ipinanganak [[1926]]) ** [[Ron Glass]], Amerikanong aktor (ipinanganak [[1945]]) * [[Nobyembre 28]] &ndash; [[Cléber Santana]], taga-Brazil na putbolista (ipinanganak [[1981]]) * [[Disyembre 8]] &ndash; [[John Glenn]], Amerikanong abyador, astronauta at politiko (ipinanganak [[1921]]) * [[Disyembre 25]] &ndash; [[George Michael]], Britanikong mang-aawit (ipinanganak [[1963]]) * [[Disyembre 27]] &ndash; [[Carrie Fisher]], Amerikanong aktres at manunulat (ipinanganak [[1956]]) * [[Disyembre 28]] &ndash; [[Debbie Reynolds]], Amerikanong aktres, mananayaw, at mang-aawit (ipinanganak [[1932]]) == Gantimpalang Nobel == * Kimika – Ben Feringa, Jean-Pierre Sauvage, Fraser Stoddart * Ekonomika – Oliver Hart, Bengt R. Holmström * [[Gantimpalang Nobel sa Panitikan|Panitikan]] – [[Bob Dylan]] * [[Gantimpalang Nobel na Pangkapayapaan|Kapayapaan]] – Juan Manuel Santos * [[Nobel Prize in Physics|Pisika]] – John M. Kosterlitz, Duncan Haldane, David J. Thouless * Pisyolohiya o Medisina – Yoshinori Ohsumi ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na link == (Lahat sa Ingles) '''Kalipunan ng mga artikulo''' * ''[https://www.theguardian.com/news/series/2016-in-review "2016 in Review"] The Guardian.'' * ''[http://edition.cnn.com/specials/world/year-in-review-2016 "2016: Year in Review & Look Ahead"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312051801/http://edition.cnn.com/specials/world/year-in-review-2016 |date=2017-03-12 }} [[CNN]].'' * [http://www.mapreport.com/years/2016/d.html ''"World, Disasters, 2016 Timeline"''] * ''[http://www.infoplease.com/news/2016/current-events/ "2016 Current Events"], [http://www.infoplease.com/news/year-in-review/2016/ "Year in Review, 2016"], [http://www.infoplease.com/year/calendar-2016.html "2016 Calendar & Holidays"] Infoplease.'' '''Mga kaugnay na artikulo''' * ''[http://news.abs-cbn.com/overseas/multimedia/slideshow/12/26/16/stories-around-the-world-that-defined-2016 "Stories around the world that defined 2016"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]] (PH).'' 12-27-2016. * ''[http://www.rappler.com/world/specials/156758-timeline-2016-world-top-stories "TIMELINE: The world's top stories in 2016"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170301125949/http://www.rappler.com//world/specials/156758-timeline-2016-world-top-stories |date=2017-03-01 }} [[Rappler]] (PH).'' * [https://web.archive.org/web/20170509081021/http://www.theworldin.com/article/10447/world-2016 ''"The World in 2016"''] * ''[http://www.telegraph.co.uk/news/2016/12/31/2016-review-world-events-changed-history/ "2016 in review: World events that changed history"] The Telegraph (UK).'' 12-31-2016. * ''[https://blogs.worldbank.org/voices/year-review-2016-12-charts-and-video "Year in Review: 2016 in 12 Charts (and a video)"] World Bank Blogs.'' 12-22-2016. * ''[http://globalnews.ca/news/3140245/year-in-review-best-photos-from-around-the-world-in-2016/ "Year in Review: Best photos from around the world in 2016"] Global News (CA).'' 12-25-2016. * ''[http://www.wsj.com/graphics/year-in-review-2016/ "Year in Review: Powerful Photos and Remarkable Stories From 2016"] Wall Street Journal.'' * ''[http://www.independent.co.uk/news/world/brexit-donald-trump-george-michael-dead-2016-year-review-carrie-fisher-syria-aleppo-david-bowie-a7501261.html "2016 year in review"] The Independent (UK).'' 12-30-2016. * ''[https://www.theatlantic.com/international/archive/2016/12/ten-most-significant-world-events-in-2016/511079/ "The 10 Most Significant World Events in 2016"] The Atlantic.'' 12-28-2016. *''[https://www.usnews.com/news/national-news/slideshows/top-news-stories-of-2016 "Top News Stories of 2016"] US News & World Report (US).'' 12-30-2016. *''[http://thehill.com/homenews/news/312264-the-top-10-stories-of-2016 "The top 10 stories of 2016"] The Hill.'' 12-31-2016. *''[http://www.mirror.co.uk/news/uk-news/trump-terror-brexit-biggest-stories-9499667 "Biggest stories of 2016"] Mirror Online (UK).'' 12-28-2016. *''[http://fortune.com/2016/12/28/year-in-review-2016/ "The Biggest News Stories That Got Us Talking In 2016"] Fortune.'' 12-28-2016. *''[http://www.thejournal.ie/2016-in-photos-3109443-Dec2016/ "25 photos of the biggest world news stories of 2016"] The Journal (IE).'' 12-30-2016. *''[http://www.newshub.co.nz/home/world/2016/12/the-biggest-world-news-stories-in-2016.html "The biggest world news stories in 2016"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516150153/http://www.newshub.co.nz/home/world/2016/12/the-biggest-world-news-stories-in-2016.html |date=2017-05-16 }} Newshub (NZ).'' 12-31-2016. *''[http://www.marketwatch.com/story/2016s-top-10-news-stories-ranked-by-the-associated-press-2016-12-21 "2016's top 10 news stories ranked by the Associated Press"] Market Watch.'' 12-27-2016. *''[http://www.crn.com/slide-shows/channel-programs/300081635/the-15-biggest-news-stories-of-2016-so-far.htm "The 15 Biggest News Stories Of 2016 (So Far)"] CRN.'' 08-08-2016. *''[http://www.cbsnews.com/news/look-back-top-news-stories-of-2016/ "Look back: Top news stories of 2016"] [[CBS|CBS News.]]'' 01-01-2017. *''[http://globalnews.ca/news/3149008/year-in-review-2016-top-news-stories-of-2016-as-picked-by-you/ "Year in Review 2016"] Global News (CA).'' 12-28-2016. *''[http://www.japantimes.co.jp/news/2016/12/29/world/2016-top-world-news/#.WRmygNJ961s "The top overseas news stories of 2016"] The Japan Times (JP).'' 12-28-2016. *''[http://abcnews.go.com/US/video/top-headlines-2016-44350555 "Top Headlines of 2016" (Video)] ABC News.'' 12-22-2016. *''[https://www.msn.com/en-in/news/yearinreview2016/the-biggest-news-stories-of-2016/ss-AAl2hPP "The biggest news stories of 2016"] MSN.'' 12-31-2016. *''[https://www.theguardian.com/global-development/2016/dec/30/the-years-top-development-stories-2016-in-review "2016 in review"] The Guardian.'' 12-30-2016. *''[http://www.standard.co.uk/news/uk/in-pictures-the-biggest-news-stories-of-2016-a3428861.html "In pictures: The biggest news stories of 2016"] London Evening Standard (UK).'' 12-31-2016. [[Kategorya:2016]] [[Kategorya:Taon]] gxlv4vg8a2bdbe5o70dzxavt1wxck9i 2015 0 26082 2241603 2147774 2026-11-11T13:35:33Z Ivan P. Clarin 84769 2241603 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2015.jpg|right|200px]] {{year nav|2015}} Ang '''2015''' ('''MMXV''') ay isang [[Karaniwang Panahon]] na nagsisimula sa [[Huwebes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-2015 taon sa mga pagtatalagang Karaniwang Panahon at [[Anno Domini]] (AD), ang ika-15 taon sa [[ika-3 milenyo]], ang ika-15 taon sa [[ika-21 dantaon]], at ang ika-6 na taon sa [[dekada 2010]]. Itinalaga ang 2015 bilang: * Internasyunal na Taon ng Ilaw * Internasyunal na Taon ng Lupa<ref>{{cite web|title=United Nations Observances: International Years|url=https://www.un.org/en/sections/observances/international-years/index.html|publisher=[[United Nations]]|access-date=29 Abril 2015|ref=United Nations Observances: International Years|language=en}}</ref> {{TOC limit|2}} == Kaganapan == === Enero === * [[Enero 7]] &ndash; Pinatay ng dalawang mamaril ang 12 katao at 11 iba pa ang sugatan sa mga tanggapan ng mapanuyang pahayagang ''[[Charlie Hebdo]]'' sa Paris. Ang pagsalakay na ito at apat na kaugnay na mga insidente ng terorismo sa loob ng tatlong araw ang nagdala sa milyon-milyong mga tao para sa welga ng pagkakaisa sa [[Paris]] at sa buong [[Pransiya]].<ref name="BreedenCharlieHebdo">{{cite news|last1=Breeden|first1=Aurelien|title=Charlie Hebdo, Known for Its Satire, Commemorates Attack Accordingly|url=https://www.nytimes.com/2016/01/07/world/europe/charlie-hebdo-attack-anniversary.html?_r=0|access-date=1 Oktubre 2016|work=The New York Times|date=6 Enero 2016|language=en}}</ref><ref name="AldermanBilefskyCharlieHebdo">{{cite news|last1=Alderman|first1=Liz|last2=Bilefsky|first2=Dan|title=Huge Show of Solidarity in Paris Against Terrorism|url=https://www.nytimes.com/2015/01/12/world/europe/paris-march-against-terror-charlie-hebdo.html|access-date=1 Oktubre 2016|work=The New York Times|date=11 Enero 2015|language=en}}</ref> * [[Enero 15]]–[[Enero 19|19]] - Bumisita si [[Papa Francisco]] sa [[Pilipinas]] para sa isang limang araw na [[Pagbisita ni Papa Francisco sa Pilipinas|estado at pastoral na pagdalaw]].<ref>{{Cite web|title=Pope Francis arrives in Philippines|url=http://www.theguardian.com/world/2015/jan/15/pope-francis-arrives-philippines|website=the Guardian|date=2015-01-15|access-date=2021-03-18|language=en|first=|last=|url-status=live|publisher=Agence France-Presse|language=en}}</ref> Bumisita din ang papa sa mga biktima ng [[Bagyong Yolanda|Bagyong Haiyan]] sa Leyte na naapektuhan ng nasabing bagyo noong Nobyembre 2013. Ito ang unang pagbisita na papa na natanggap ng Pilipinas noong [[Ika-21 siglo]]. ===Pebrero=== * [[Pebrero 16]] &ndash; Nagsimula ang militar sa [[Ehipto]] na magsagawa ng mga pagsalakay mula sa himpapawid laban sa sangay ng Islamikong militanteng pangkat na [[Islamikong Estado|ISIL]] sa [[Libya]] bilang pagganti sa pamumugot sa isang dosenang Kristiyanong taga-Ehipto.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/02/17/world/middleeast/isis-egypt-libya-airstrikes.html|newspaper=The New York Times|title=Egypt Conducts Airstrikes on Islamic State Targets in Libya|date=16 Pebrero 2015|access-date=16 Pebrero 2015|first=David D.|last=Kirkpatrick|language=en}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 6]] – Pumasok ang intrumentong pansubok ng [[NASA]] na ''Dawn'' sa [[orbita]] sa palibot ng [[Seres (astronomiya)|Ceres]], na naging ang unang sasakyang-pangkalawakan na bumisita sa isang [[planetang unano]].<ref>{{cite news|url=http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-spacecraft-becomes-first-to-orbit-a-dwarf-planet/index.html|title=NASA Spacecraft Becomes First to Orbit a Dwarf Planet|work=NASA|date=6 March 2015|access-date=18 Marso 2021|archive-date=17 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417141458/http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-spacecraft-becomes-first-to-orbit-a-dwarf-planet/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://m.bbc.co.uk/news/science-environment-31754586|title=Nasa's Dawn probe achieves orbit around Ceres|work=BBC|date=6 Marso 2015|language=en|access-date=18 Marso 2021|archive-date=2 Abril 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112114/http://m.bbc.co.uk/news/science-environment-31754586|url-status=dead}}</ref> === Abril === * [[Abril 25]] – Tumama ang isang 7.8 magnitud na [[lindol]] sa [[Nepal]] at nagdulot ng 8,857 patay<ref>{{cite news|title=Nepal earthquake: Hundreds die, many feared trapped|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-32461019|date=25 Abril 2015|work=BBC News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=26 Abril 2015|url=https://www.latimes.com/world/asia/la-fg-nepal-quake-aftershock-20150426-story.html|title=Nepal earthquake death toll tops 3,200|newspaper=latimes.com|publisher=Los Angeles Times|access-date=26 Abril 2015|first=Bhrikuti|last=Rai|language=en}}</ref> sa Nepal, 130 sa [[Indya]],<ref name="ht52">{{cite news|work=Hindustan Times|date=25 Abril 2015|access-date=25 Abril 2015|title=Nepal earthquake: 52 dead, hundreds injured in India, huge damage in bordering areas|url=http://m.hindustantimes.com/india-news/earthquake-spells-destruction-in-india-20-feared-dead-houses-damaged/article1-1340918.aspx|language=en|archive-date=2015-04-26|archive-url=https://archive.today/20150426005807/http://m.hindustantimes.com/india-news/earthquake-spells-destruction-in-india-20-feared-dead-houses-damaged/article1-1340918.aspx|url-status=dead}}</ref> 27 sa [[Tsina]]<ref name="KSL">{{cite web|agency=Associated Press|publisher=KSL|date=25 Abril 2015|access-date=25 Abril 2015|title=Nepal quake: Hundreds dead, history crumbles, Everest shaken|url=http://www.ksl.com/?nid=157&sid=34379730|language=en}}</ref> at 4 sa [[Bangladesh]]<ref name=USAToday>{{cite news|last1=Stanglin|first1=Doug|title=Hundreds dead as 7.8 magnitude quake rocks Nepal|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2015/04/25/nepal-earthquake/26354073|access-date=25 Abril 2015|agency=USA Today|language=en}}</ref> sa kabuuang 9,018 patay. === Mayo === * [[Mayo 12]] – Nagresulta ang pangalawang pangunahing lindol sa [[Nepal]] na sumusukat ng 7.3 magnitud, sa 153 patay sa Nepal,<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/magnitude-7-1-quake-strikes-nepal-usgs-072155570.html|title=Fresh earthquake kills scores in Nepal and India|date=12 Mayo 2015|work=Yahoo News|language=en}}</ref> 62 sa [[Indya]],<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/12/nepal-hit-by-second-huge-earthquake|title=Nepal rocked by 7.3-magnitude earthquake near Mount Everest|author =Jason Burke|work=the Guardian|language=en}}</ref> 1 sa [[Tsina]]<ref name="theguardian.com">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2015/apr/25/nepal-earthquake-nation-worst-tremor-80-years-kathmandu-live-updates|title=Nepal earthquake: day one - as it happened|author=Martin Williams|work=Guardian|language=en}}</ref> at 2 sa [[Bangladesh]]<ref name="theguardian.com"/> sa kabuuang 218 patay. * [[Mayo 23]] – Bumoto ang [[Republika ng Irlanda]] sa isang reperendum sa Ikatatlumpu't Apat na Ameyenda ng Konstitusyon ng Irlandya upang pahintulutan ang [[kasalan ng magkaparehong kasarian]], na sinabatas sa pamamagitan ng Batas sa Kasal ng 2015 at ipapatupad sa Nobyembre 16, na ang unang pagkakataon na ang isang estado na ginawang ligal ang kasalan ng magkaparehong kasarian sa pamamagitan ng popular na pagboto.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/05/24/world/europe/ireland-gay-marriage-referendum.html?_r=0|newspaper=The New York Times|title=Ireland Votes to Approve Gay Marriage, Putting Country in Vanguard|date=23 Mayo 2015|first1=Danny|last1=Hakim|first2=Douglas|last2=Dalby|language=en}}</ref> === Hunyo === * [[Hunyo 30]] – Ang [[Cuba]] ay naging unang bansa sa mundo na pinuksa ang transmisyon ng [[HIV]] at [[syphilis]] mula ina-tungo-anak.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/mediacentre/news/releases/2015/mtct-hiv-cuba/en|title=WHO validates elimination of mother-to-child transmission of HIV and syphilis in Cuba|publisher=[[WHO]]|date=30 Hunyo 2015|access-date=30 Agosto 2015|language=en}}</ref> === Hulyo === * [[Hulyo 1]] – Krisis ng pagkakautang ng pamahalaang Griyego: Ang [[Gresya]] ang unang masulong na ekonomiya na nagmintis sa pagbayad sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] sa 71-taon na kasaysayan nito.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/bad5c392-1f45-11e5-ab0f-6bb9974f25d0.html#axzz3eauRYIYW|title=Payment failure pitches IMF into uncharted territory|work=Financial Times|language=en}}</ref> ===Agosto=== *[[Agosto 5]] – Ang mga labi na natagpuan sa [[Réunion|Pulo ng Réunion]] ay nakumpirma na bahagi ng [[Lipad 370 ng Malaysia Airlines]], na nawawala pa noong Marso 2014.<ref>{{cite news|title=MH370 families question Malaysian evidence|url=https://www.cnbc.com/2015/08/05/experts-examine-wing-debris-for-links-to-missing-malaysian-jet.html |date=6 Agosto 2015|work=CNBC|access-date=6 Agosto 2015|language=en}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 22]]–[[Setyembre 27|27]] – Bumisita si [[Papa Francisco]] sa [[Washington, DC]], [[New York City]], at [[Philadelphia]], kung saan siya ay nagsalita sa isang magkasanib na sesyon ng [[Kongreso ng Estados Unidos]], nagsalita sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]], dumalo sa Pandaigdigang Pulong ng mga Pamilya, at nagdaos ng maraming [[misa]].<ref>{{Cite news|title=What Is the World Meeting of Families?|url=https://www.nytimes.com/live/pope-visit-2015/what-is-the-world-meeting-of-families/|work=The New York Times|date=2015-09-26|access-date=2021-03-18|issn=0362-4331|language=en-US|first=Alan|last=Rappeport}}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 26]] – Isang lindol na nasa 7.5 magnitud ang tumama sa rehiyong [[Hindu Kush]] at nagdulot ito ng 398 patay,<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2015/10/26/asia/afghanistan-earthquake/index.html|title=Deaths, damage reported in powerful Afghanistan quake|author=Ben Brumfield|date=26 Oktubre 2015|language=en|work=CNN}}</ref> kasama ang 279 sa [[Pakistan]], 115 sa [[Afghanistan]] at 4 sa [[Indya]]. === Nobyembre === * [[Nobyembre 4]] - Naging Punong Ministro ng [[Canada]] si [[Justin Trudeau]]. * [[Nobyembre 7]] – Sa unang pagkakataon, pormal na nagpulong ang pangkalahatang kalihim ng CPC na si [[Xi Jinping]] at pangulo ng ROC na si [[Ma Ying-jeou]].<ref name=cnaupdate>{{cite news|last1=Lee|first1=Shu-hua|last2=Chang|first2=S.C|title=President Ma to meet China's Xi in Singapore Saturday (update)|url=http://focustaiwan.tw/news/afav/201511040001.aspx|access-date=4 Nobyembre 2015|language=en|agency=Central News Agency|archive-date=2015-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151107010003/http://focustaiwan.tw/news/afav/201511040001.aspx|url-status=dead}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 12]] – Napagkasunduan ang isang kasunduan sa [[pagbabago ng klima]] ng pagpupulong ng COP 21, na pinapangako ng lahat ng bansa na bawasan ang emisyon ng [[karbon]] para sa unang pagkakataon.<ref>{{cite news|title=COP21 climate change summit reaches deal in Paris|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-35084374|date=December 12, 2015|work=BBC}}</ref> * [[Disyembre 22]] – Pinalapag ng [[SpaceX]] ang walang-taong raket na [[Falcon 9]], ang unang muling nagagamit na raket na matagumpay na pumasok sa orbital na kalawakan at bumalik.<ref>{{cite web|url= https://techcrunch.com/2015/12/21/spacex-successfully-lands-a-giant-falcon-9-rocket-for-the-first-time/|title= SpaceX Successfully Lands A Giant Falcon 9 Rocket For The First Time|website=TechCrunch|language=en}}</ref> == Kamatayan == [[Talaksan:Lee_Kuan_Yew.jpg|thumb|160x160px|[[Lee Kuan Yew]]]] [[Talaksan:Satoru_Iwata_-_Game_Developers_Conference_2011_-_Day_2_(1).jpg|right|thumb|180x180px|[[Satoru Iwata]]]] [[Talaksan:9.13.09OliverSacksByLuigiNovi.jpg|thumb|120x120px|[[Oliver Sacks]]]] [[Talaksan:NatalieColeHWOFMay2013.jpg|thumb|135x135px|[[Natalie Cole]]]] * [[Enero 11]] – [[Anita Ekberg]], Suwekong aktres (ipinanganak [[1931]])<ref>{{cite web|title=Anita Ekberg|url=https://www.nytimes.com/movies/person/21423/Anita-Ekberg/filmography|work=The New York Times|access-date=11 Enero 2015|language=en}}</ref> * [[Enero 31]] – [[Lizabeth Scott]], Amerikanong aktres (ipinanganak [[1922]]) * [[Pebrero 16]] – [[Lorena Rojas]], Meksikanong aktres (ipinanganak [[1971]]) * [[Marso 23]] – [[Lee Kuan Yew]], Unang Punong Ministro ng Singapore (ipinanganak [[1923]]) * [[Mayo 18]] – [[Halldór Ásgrímsson]], Punong Ministro ng Iceland (ipinanganak [[1947]]) * [[Hunyo 15]] – [[Jeanna Friske]], Rusong mang-aawit, modelo, at aktres (ipinanganak [[1974]]) * [[Hulyo 5]] – [[Yoichiro Nambu]], Hapones-Amerikanong pisikong Nobel (ipinanganak [[1921]]) * [[Hulyo 11]] – [[Satoru Iwata]], Hapon na negosyante at tapagprograma ng mga larong bidyo (ipinanganak [[1959]]) * [[Agosto 30]] ** [[Wes Craven]], Amerikanong direktor ng pelikula at manunulat (ipinanganak [[1939]]) ** [[Oliver Sacks]], Britaniko-Amerikonong neurologo at manunulat (ipinanganak [[1933]]) * [[Setyembre 3]] – [[Chandra Bahadur Dangi]], unanong taga-Nepal, pinakapandak na tao sa mundo (ipinanganak [[1939]]) * [[Setyembre 5]] – [[Setsuko Hara]], Hapon na aktres (ipinanganak [[1920]]) * [[Nobyembre 3]] – [[Ahmed Chalabi]], politikong taga-Iraq (ipinanganak [[1944]]) * [[Nobyembre 22]] – [[Kim Young-sam]], politikong mula sa Timog Korea, Pangulo ng Timog Korea (ipinanganak [[1927]]) * [[Disyembre 31]] – [[Natalie Cole]], Amerikanong mang-aawit, manunulat ng awit, at aktres (ipinanganak [[1950]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2015|*]] 81tbkr8z1b9yzxvkv1bvfnqi5wood7y 2014 0 26083 2241604 2208844 2026-11-11T13:38:18Z Ivan P. Clarin 84769 2241604 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2014.jpg|right|200px]] {{year nav|2014}} Ang '''2014''' ('''MMXIV''') ay isang [[Karaniwang Panahon]] na nagsisimula sa [[Miyerkules]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ito ang ika-2014 na taon sa mga pagtatalagang Karaniwang Panahon o [[Anno Domini]] (AD); ang ika-14 taon sa [[ika-3 milenyo]] at sa [[ika-21 dantaon]]; at ang ika-5 taon sa [[dekada 2010]]. {{TOC limit|2}} == Kaganapan == === Enero === * [[Enero 1]] &ndash; Opisyal na ginamit ng [[Latvia]] ang [[euro]] bilang [[pananalapi]] nito at naging ang ika-18 kasapi ng Eurosona.<ref>{{cite news|title=Latvia becomes 18th state to join the eurozone|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25567096|access-date=31 Enero 2014|work=[[BBC News]]|date=1 Enero 2014|language=en}}</ref> === Pebrero === * [[Pebrero]] &ndash; Nagsimula ang birus na [[Ebola]] sa Kanlurang Aprika, at nanghawa ng mahigit 28,000 katao at pinatay ang mahigit 13,000 katao.<ref>http://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/2014-west-africa/case-counts.html</ref> * [[Pebrero 7]]&ndash;[[Pebrero 23|23]] &ndash; Ginanap ang ika-22 [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2014]] sa [[Talaan ng mga lungsod at bayan sa Rusya|Sochi]] sa bansang [[Rusya]]. === Marso === * [[Marso 8]] &ndash; Nawala ang [[Lipad 370 ng Malaysia Airlines]] habang papunta sa bansang [[Tsina]] mula sa siyudad ng [[Kuala Lumpur]] sa bansang [[Malaysia]]. Nawala ito sa Gulpo ng Thailand kasama ang 239 pasahero at tripulanteng sakay nito. Ipinalagay na bumagsak ito sa [[Karagatang Indiyano]].<ref>{{cite news|title=Search intensifies for Malaysian airliner and 239 people, rescue ships head to sea|url=http://edition.cnn.com/2014/03/07/world/asia/malaysia-airlines-plane-missing|access-date=8 Marso 2014|publisher=CNN|date=8 Marso 2014|author=Watkins, Tom|author2=Carter, Chelsea J.|language=en}}</ref> === Abril === * [[Abril 14]] &#x2013; Higit-kumulang na 276 na mga babae ay dinukot at binihag mula sa isang eskwelahan sa bansang [[Nigerya]]. * [[Abril 27]] &#x2013; Itinanghal na santo sina Papa [[Papa Juan XXIII|Juan XXIII]] at [[Papa Juan Pablo II|Juan Pablo II]] ng [[Simbahang Katoliko]].<ref>{{cite news|title=Sainthood for John Paul II and John XXIII, as crowds pack St. Peter's Square|url=http://edition.cnn.com/2014/04/27/world/pope-canonization/?hpt=hp_t2|access-date=27 Abril 2014|publisher=CNN|date=27 Abril 2014|author=Smith-Spark, Laura|author2=Gallagher, Delia|author3=Wedeman, Ben|language=en}}</ref> === Mayo === * [[Mayo 12]] – Sariling idineklera ng [[Republikang Bayan ng Luhansk]] ang kalayaan nito mula sa [[Ukraine]].<ref>{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/luhansk-region-declares-independence-at-rally-in-luhansk-347498.html|title=Luhansk region declares independence at rally in Luhansk|date=12 Mayo 2014|url-access=subscription |work=Kyiv Post|language=en}}</ref> === Hunyo === * [[Hunyo 12]]–[[Hulyo 13]] &#x2013; Ginanap ang [[Pandaigdigang Kopa ng Futbol]] ng 2014 sa [[Rio de Janeiro]], [[Brasil]],<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/27779059|title=World Cup 2014 kicks off with colourful ceremony|date=12 June 2014|newspaper=BBC News|access-date=12 Pebrero 2017|language=en-GB}}</ref> at pinanalunan ito ng [[Alemanya]].<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2014/jul/13/germany-argentina-world-cup-final-2014-match-report|title=Germany beat Argentina to win World Cup final with late Mario Götze goal|last=Taylor|first=Daniel|date=13 Hulyo 2014|newspaper=The Guardian|access-date=12 Pebrero 2017|issn=0261-3077|language=en}}</ref> *[[Hunyo 29]] – Idineklera ng [[Islamikong Estado]] ang sarili bilang isang kalipato.<ref>{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/06/isil-declares-new-islamic-caliphate-201462917326669749.html|title=Sunni rebels declare new 'Islamic caliphate'|date=30 Hunyo 2014|website=Al Jazeera|access-date=12 Pebrero 2017}}</ref> === Hulyo === * [[Hulyo 17]] – Lumagpak ang [[Lipad 17 ng Malaysia Airlines]], isang Boeing 777, sa silangang [[Ukraine]] pagkatapos pabagsakin ng isang misil. Namatay lahat ng 298 katao na nasa loob.<ref>{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/news/malaysia-airlines-flight-17-crashes-in-ukraine/|title=Malaysia Airlines Flight 17: Plane with 298 on board shot down in Ukraine|date=17 Hulyo 2014|newspaper=CBS News|access-date=13 Pebrero 2017|language=en}}</ref> === Agosto === * [[Agosto 9]] – Nagdulot ng kaguluhan ang pagbaril kay Michael Brown, isang [[Aprikanong Amerikano|Aprikano-Amerikano]], ng isang pulis na nangyari sa Ferguson, [[Missouri]].<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2014/11/25/us/evidence-released-in-michael-brown-case.html|title=The New York Times.|date=15 Disyembre 2014|access-date=6 Nobyembre 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-30190224|title=Ferguson riots: Ruling sparks night of violence|date=25 Nobyembre 2014|via=www.bbc.com|language=en}}</ref> === Setyembre === * [[Setyembre 22]] – Pinamunuang pamamagitan ng Amerikano sa [[Sirya]]: Nagsimula ang [[Estados Unidos]] at ilang kasamang Arabe ng kampanyang pagsalakay sa himpapawid sa Sirya.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/twitter-user-live-tweets-attack-before-pentagon-breaks-news-9749973.html|title=Syria air strike: Twitter user Abdulkader Hariri live tweets US Islamic State attack 'before Pentagon breaks news'|last=Saul|first=Heather|date=23 September 2014|work=The Independent|access-date=27 Setyembre 2014|language=en|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715234020/https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/twitter-user-live-tweets-attack-before-pentagon-breaks-news-9749973.html|url-status=dead}}</ref><ref name="abc22sept">{{cite web|url=https://abcnews.go.com/International/us-airstrikes-syria/story?id=25686031|title=U.S. airstrikes hit ISIS inside Syria for first time|last=Raddatz|first=Martha|last2=Martinez|first2=Luis|date=22 September 2014|last3=Ferran|first3=Lee|work=ABC News|access-date=27 Setyembre 2014|language=en}}</ref> === Oktubre === * [[Oktubre 19]] – Nagkaroon ng beatipikasyon si [[Papa Pablo VI]] ng [[Simbahang Romano Katoliko]].<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/10/20/world/europe/pope-francis-beatifies-pope-paul-vi.html|title=Pope Francis Beatifies an Earlier Reformer, Paul VI|last=Povoledo|first=Elisabetta|date=19 Oktubre 2014|newspaper=The New York Times|access-date=13 Pebrero 2017|language=en|issn=0362-4331}}</ref> * [[Oktubre 20]] – Pinasinayaan si [[Joko Widodo]] bilang ika-7 Pangulo ng [[Indonesia]].<ref>{{cite news | url= https://www.bbc.com/news/world-asia-29684776 | title= Joko Widodo sworn in as Indonesian president | work= BBC News | date= 20 Oktubre 2014 | access-date= 6 Abril 2019 | language=en }}</ref> === Nobyembre === * [[Nobyembre 12]] – Matagumpay na lumapag ang walang-tao na ''Philae'' na sasakyang pangkalawakan na Rosetta sa [[Kometa]] 67P, ang unang pagkakataon sa kasaysayan na isang sasakyang pangkalawakan na lumapag sa ganoong bagay.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30026398|title=Probe makes historic comet landing|work=BBC News|access-date=12 Nobyembre 2014|language=en}}</ref> === Disyembre === * [[Disyembre 28]] &#x2013; Nawala ang Lipad 8501 ng AirAsia Indonesia-Singapore sa karagatang sakop ng [[Indonesia]].<ref>''[http://www.rappler.com/world/regions/asia-pacific/indonesia/bahasa/englishedition/113896-timeline-air-asia-qz501-crash "TIMELINE: What happened to AirAsia QZ8501?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161014211226/http://www.rappler.com/world/regions/asia-pacific/indonesia/bahasa/englishedition/113896-timeline-air-asia-qz501-crash |date=2016-10-14 }} Rappler.'' 11-24-2015. Hinango 10-15-2016. (sa Ingles)</ref> == Kamatayan == <gallery> File:Ariel Sharon, by Jim Wallace (Smithsonian Institution).jpg|thumb|120px|[[Ariel Sharon]] File:Temple Black 1990.jpg|thumb|120px|[[Shirley Temple]] File:Adolfo Suarez 03 cropped.jpg|thumb|120px|[[Adolfo Suárez]] File:Mickey Rooney still.jpg|thumb|120px|[[Mickey Rooney]] File:Gabriel Garcia Marquez.jpg|thumb|120px|[[Gabriel García Márquez]] File:Wojciech Jaruzelski.jpg|thumb|120px|[[Wojciech Jaruzelski]] File:Maya Angelou visits YCP Feb 2013.jpg|thumb|120px|[[Maya Angelou]] File:Casey Kasem.jpg|thumb|120px|[[Casey Kasem]] File:Robin Williams Happy Feet premiere.jpg|thumb|120px|[[Robin Williams]] File:Lauren Bacall 1945 press photo.jpg|thumb|120px|[[Lauren Bacall]] </gallery> * [[Enero 6]] &ndash; [[Mónica Spear]], artistang taga-Venezuela, Miss Venezuela 2004 (ipinanganak 1984) * [[Enero 11]] &ndash; [[Ariel Sharon]], ika-11th Punong Ministro ng Israel (ipinanganak 1928) * [[Pebrero 10]] &ndash; [[Shirley Temple]], Amerikanong artista, mananayaw at diplomata (ipinanganak 1928) * [[Pebrero 13]] &ndash; [[Ralph Waite]], Amerikanong artista at aktibistang pampolitika (ipinanganak 1928) * [[Marso 23]] – [[Adolfo Suárez]], 138th Prime Minister of Spain (ipinanganak 1932) * [[Abril 6]] – [[Mickey Rooney]], Amerikanong aktor, mang-aawit, at mananayaw (ipinanganak 1920) * [[Abril 17]] &ndash; [[Gabriel García Márquez]], taga-Colombia na manunulat na Nobel (ipinanganak 1927) * [[Abril 29]] – [[Bob Hoskins]], Britanikong aktor (ipinanganak 1942) * [[Mayo 25]] &ndash; [[Wojciech Jaruzelski]], Komunistang pinunon ng Polonya (ipinanganak 1923) * [[Mayo 28]] &ndash; [[Maya Angelou]], Amerikanong manunula at may-akda (ipinanganak 1928) * [[Hunyo 15]] &ndash; [[Casey Kasem]], Amerikaong punong-abala sa radyo at nagboboses na aktor (ipinanganak 1932) * [[Agosto 11]] &ndash; [[Robin Williams]], Amerikanong komedyante at aktor (ipinanganak 1951) * [[Agosto 12]] – [[Lauren Bacall]], Amerikanong aktres (b. 1924) * [[Agosto 27]] – [[Peret]], Kastila-Romaning musikero (ipinanganak 1935) * [[Setyembre 4]] &ndash; [[Joan Rivers]], Amerikanong manunulat, komedyante, artista at punong-abala sa telebisyon (ipinanganak 1933) * [[Setyembre 10]] &ndash; [[Richard Kiel]], Amerikanong artista (ipinanganak 1939) * [[Setyembre 20]] &ndash; [[Polly Bergen]], Amerikanong artista (ipinanganak 1930) * [[Setyembre 30]] – [[Martin Lewis Perl]], Amerikanong pisikong Nobel (ipinanganak 1927) * [[Nobyembre 10]] – [[Ken Takakura]], artistang Hapon (ipinanganak 1931) == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:2014]] [[Kategorya:Taon]] fpcm2stlgnjnyddtjv0z0lpwikocl8d 2013 0 26084 2241605 2147540 2026-11-11T13:39:25Z Ivan P. Clarin 84769 2241605 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2013.jpg|right|200px]] {{Year nav|2013}} Ang '''2013''' ('''MMXIII''') ay isang karaniwang taon na nagsisimula sa [[Martes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]], ito ang ika-2013 taon sa mga pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD); ang ika-13 sa [[ika-3 milenyo]] at sa [[ika-21 dantaon]]; at ang ika-4 na araw ng [[dekada 2010]]. Naitalaga ang 2013 bilang: *Internasyunal na Taon ng Kooperasyon sa [[Tubig]]<ref name="United Nations Observances: International Years">{{cite web|title=United Nations Observances: International Years|url=https://www.un.org/en/sections/observances/international-years/index.html|publisher=[[United Nations]]|access-date=Abril 14, 2015|ref=United Nations Observances: International Years|language=en}}</ref> *Internasyunal na Taon ng [[Quinoa]]<ref name="United Nations Observances: International Years"/> {{TOC limit|2}} == Kaganapan == ===Enero=== * [[Enero 27]] &ndash; Tinatayang nasa 245 katao ang namatay sa isang sunog sa ''nightclub'' sa Santa Maria, Rio Grande do Sul, [[Brazil]].<ref>{{cite news|title=Police up death toll to 245 in Brazil club fire|url=http://bigstory.ap.org/article/more-90-dead-nightclub-fire-brazil|agency=Associated Press|date=27 Enero 2013|access-date=27 Enero 2013|language=en|archive-date=27 Enero 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127220207/http://bigstory.ap.org/article/more-90-dead-nightclub-fire-brazil|url-status=dead}}</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 28]] &ndash; Nagbitiw si [[Pope Benedict XVI|Benidicto XVI]] bilang [[papa]], na ang una na gumawa nito simula pa noon kay [[Pope Gregory XII|Gregoryo XII]] noong [[1415]], at ang una na ginawa nito ng boluntaryo simula noong kay [[Papa Celestino V|Celestino V]] noong [[1294]].<ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/2013/02/28/uk-pope-resignation-idUKBRE91Q0BE20130228 |title=Benedict's reign ends with a promise to obey next pope |date=Pebrero 28, 2013 |author=Pullella, Philip |work=Reuters |access-date=Pebrero 28, 2013 |language=en |archive-date=Mayo 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505191113/http://uk.reuters.com/article/2013/02/28/uk-pope-resignation-idUKBRE91Q0BE20130228 |url-status=dead }}</ref> ===Marso=== * [[Marso 13]] &ndash; Nahalal si [[Kardinal (Katolisismo)|Kardinal]] Jorge Mario Bergoglio ng [[Argentina]] bilang ang ika-266 papa, kung saan kinuha niya ang pangalang [[Papa Francisco|Francisco]]<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21777494 |publisher=BBC|title=Argentina's Jorge Mario Bergoglio elected Pope Francis|date=Marso 13, 2013|access-date=Abril 22, 2013|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2013/03/14/us-pope-succession-idUSBRE92808520130314|title=Argentina's Bergoglio elected as new Pope Francis|last1=Pullella|first1=Philip|date=Marso 14, 2013|work=Reuters|last2=Moody|first2=Barry|access-date=Abril 22, 2013|language=en|archive-date=2013-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130427135536/http://www.reuters.com/article/2013/03/14/us-pope-succession-idUSBRE92808520130314|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ctvnews.ca/world/new-pope-chosen-argentinian-jorge-mario-bergoglio-1.1193437|title=New pope chosen: Argentine Jorge Mario Bergoglio who becomes Pope Francis|last=Hahn|first=Phil|date=Marso 13, 2013|publisher=CTV News|access-date=Abril 22, 2013|language=en|archive-date=Marso 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316025524/http://www.ctvnews.ca/world/new-pope-chosen-argentinian-jorge-mario-bergoglio-1.1193437|url-status=dead}}</ref> at naging unang [[Heswita]]ng papa, ang unang papa sa mga Amerika, at unang papa mula sa Katimugang Emisperyo.<ref>{{cite web|url=http://www.pcusa.org/news/2013/3/20/why-first-jesuit-pope-big-deal|title=Why the first Jesuit pope is a big deal|last=Bell|first=Caleb|date=Marso 20, 2013|publisher=Presbyterian Church USA|access-date=Hulyo 24, 2013|language=en|archive-date=Agosto 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130816015843/http://www.pcusa.org/news/2013/3/20/why-first-jesuit-pope-big-deal/|url-status=dead}}</ref> * [[Marso 14]] &ndash; Si [[Xi Jinping]] ay nanumpa bilang Pangulo ng [[Tsina]] ===Abril=== * [[Abril 30]] &ndash; Pinasinayaan si Willem-Alexander bilang Hari ng [[Netherlands]] pagkatapos ng pagbibitiw ni Beatrix.<ref name="royalhouse">{{cite web|title=Royal House of the Netherlands|url=https://www.royal-house.nl/members-royal-house/king-willem-alexander|website=royal-house.nl|access-date=Nobyembre 30, 2017|language=en}}</ref> ===Mayo=== * [[Mayo 31]] – Ang buhawing El Reno, malapit sa El Reno, [[Oklahoma]], [[Estados Unidos]], na mayroon isang bumabasag-sa-tala na lapad na 2.6 milya (4.2&nbsp;km), na may pinakamataas na bilis ng hangin na hanggang 301&nbsp;milya bawat oras (484&nbsp;km/o), ay ang pinakamalawak na [[buhawi]] na naitala sa buong mundo.<ref name="DowngradeandInjuries">{{cite news|title=Historic El Reno, OK tornado is downgraded by National Weather Service|url=http://www.newsnet5.com/dpp/weather/weather_news/large-el-reno-ok-tornado-has-its-intensity-downgraded-by-national-weather-service|author=Mark Johnson|website=WEWS-TV|publisher=E. W. Scripps Company|date=Setyembre 1, 2013|access-date=Setyembre 1, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903062736/http://www.newsnet5.com/dpp/weather/weather_news/large-el-reno-ok-tornado-has-its-intensity-downgraded-by-national-weather-service|archive-date=Setyembre 3, 2013|language=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|work=National Weather Service Office in Norman, Oklahoma|publisher=Iowa Environmental Mesonet|date=Mayo 31, 2013|access-date=Setyembre 30, 2016|title=Special Weather Statement: Tornado Warning|url=http://mesonet.agron.iastate.edu/vtec/#2013-O-NEW-KOUN-TO-W-0057/USCOMP-N0Q-201305312235|language=en}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 25]] &ndash; Nagbitiw ang Emir ng [[Qatar]] na si Hamad bin Khalifa Al Thani at humalili sa kanya ang kanyang anak na si [[Tamim bin Hamad Al Thani]].<ref name="New Emir BBC">{{cite news|title=Qatari emir Sheikh Hamad hands power to son Tamim|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23026870|work=BBC|date=Hunyo 25, 2013|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21580197-remarkable-emir-bows-out-hard-act-follow|title=Qatar's new emir: A hard act to follow|date=Hunyo 27, 2013|language=en}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 1]] &ndash; Ang [[Croatia]] ay naging ika-28 kasapi ng [[Unyong Europeo]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2013/jun/30/croatia-joins-eu-celebrations-uncertainty|title=Croatia joins EU amid celebrations and uncertainty about future|date=Hulyo 1, 2013|work=The Guardian|location=London|issn=0261-3077|access-date=Hulyo 1, 2013|language=en}}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 21]] &ndash; 1,429 ang napatay dahil sa atake ng kimikal sa [[Ghouta]] noong Digmaang Sibil sa [[Sirya]].<ref>{{cite news|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2013/08/30/government-assessment-syrian-government-s-use-chemical-weapons-august-21|title=Government Assessment of the Syrian Government's Use of Chemical Weapons on August 21, 2013|date=Agosto 30, 2013|via=National Archives|work=whitehouse.gov|access-date=Agosto 30, 2013|language=en}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 12]] &ndash; Tv host na si [[Carson Daly]] maging opisyal sa Programa na Today Show ng NBC * [[Setyembre 21]] &ndash; Inatake ng mga al-Shabaab na militanteng Islamiko ang pamilihan sa Westgate sa [[Nairobi|Nairobi,]] [[Kenya]], na pinatay ang hindi bababa sa 62 sibilyan at sinugatan ang higit sa over 170.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-24189116|title=Nairobi siege: What we know|work=BBC News|date=Setyembre 23, 2013|access-date=Setyembre 24, 2013|language=en}}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 18]] &ndash; Tinanggihan ng [[Saudi Arabia]] ang isang puwesto sa [[Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa]], na ginawa ng aktong ito bilang ang unang bansa na tinanggihan ang puwesto sa Konsehong Seguridad. Kinuha ng [[Jordan]] ang puwesto noong [[Disyembre 6]].<ref name="aawsat">{{cite news|url=http://www.aawsat.net/2013/10/article55319608|title=Saudi Arabia declines UN Security Council seat|publisher=Asharq Al-Awsat|date=2013-10-18|access-date=2013-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019022009/http://www.aawsat.net/2013/10/article55319608|archive-date=2013-10-19|language=en}}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 5]] &ndash; Nilunsad ang walang-taong ''Mars Orbiter Mission'' ng [[Indya]] mula sa pook-lunsaran sa Sriharikota.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-05/india/43693030_1_orbiter-mission-mars-orbiter-mission-director-p-kunhikrishnan |title=Mars mission starts, Mangalyaan launched successfully |date=2013-11-05 |work=The Times of India |access-date=2013-11-05 |language=en |archive-date=2013-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107190855/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-05/india/43693030_1_orbiter-mission-mars-orbiter-mission-director-p-kunhikrishnan |url-status=dead }}</ref> * [[Nobyembre 8]] &ndash; Tumama ang [[Bagyong Yolanda]] (Haiyan), isa sa pinakamalakas na bagyo sa tala, sa [[Pilipinas]], na nagdulot ng pagkawasak na iniwan ang hindi bababa sa 6,241 patay.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24887337 |title=Typhoon Haiyan: Thousands feared dead in Philippines |date=2013-11-10 |work=BBC News |access-date=2013-11-10|language=en}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 25]] &ndash; Namatay ang 38 katao sa pagbobomba sa [[Araw ng Pasko]] sa [[Iraq]].<ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2013/12/25/world/Christmas-day-attacks/index.html|title=Christmas attacks show security challenges in Iraq and Afghanistan|author=Lateef Mungin|website=CNN|language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Hulyo 22]] &ndash; [[Prinsipe George ng Cambridge]] == Kamatayan == [[Talaksan:Hugo_Chávez_salute.jpg|thumb|120x120px|[[Hugo Chávez]]]] [[Talaksan:Margaret_Thatcher_(1983).jpg|thumb|160x160px|[[Margaret Thatcher]]]] [[Talaksan:Giulio_Andreotti,_ca_1987.jpg|thumb|168x168px|[[Giulio Andreotti]]]] [[Talaksan:Cory_Monteith_(6592146693).jpg|thumb|180x180px|[[Cory Monteith]]]] [[Talaksan:PaulWalkerEdit-1.jpg|thumb|161x161px|[[Paul Walker]]]] [[Talaksan:Nelson_Mandela-2008_(edit)_(cropped).jpg|thumb|150x150px|[[Nelson Mandela]]]] * [[Enero 11]] – [[Aaron Swartz]], Amerikanong tagapagprograma (ipinanganak [[1986]]) * [[Enero 14]] – [[Conrad Bain]], Kanadyano-Amerikanong aktor (ipinanganak [[1923]]) * [[Marso 4]] – [[Seki Matsunaga]], putbolistang Hapon (ipinanganak [[1928]]) * [[Marso 5]] – [[Hugo Chávez]], Pangulo ng Venezuela (ipinanganak [[1954]]) * [[Marso 23]] – [[Joe Weider]], ipinanganak sa Kanada na Amerikano na ''bodybuilder'' at naglalathala (ipinanganak [[1919]]) * [[Abril 8]] – [[Margaret Thatcher]], Punong Ministro ng Reino Unido (1979&#x2013;1990) (ipinanganak [[1925]])<ref>{{cite web|title=Margaret Thatcher {{!}} Biography & Facts|url=https://www.britannica.com/biography/Margaret-Thatcher|website=Encyclopedia Britannica|access-date=24 November 2020|language=en}}</ref> * [[Mayo 6]] – [[Giulio Andreotti]], Italyanong politiko, ika-41 Punong Ministro ng Italya (ipinanganak [[1919]]) * [[Hunyo 16]] – [[Josip Kuže]], taga-Croatia na putbolista at tagapagsanay (ipinanganak [[1952]]) * [[Hulyo 13]] &#x2013; [[Cory Monteith]], Kanadyanong aktor at musikero (ipinanganak [[1982]]) * [[Setyembre 5]] – [[Rochus Misch]], Alemang personal na guwardya ni Adolf Hitler (ipinanganak [[1917]]) * [[Nobyembre 30]] – [[Paul Walker]], Amerikanong aktor (ipinanganak [[1973]]) * [[Disyembre 2]] – [[Pedro Rocha]], putbolista mula sa Uruguay (ipinanganak [[1942]]) * [[Disyembre 5]] – [[Nelson Mandela]], Unang Pangulo ng Timog Aprika at laureado ng Nobel (ipinanganak [[1918]]) == Pagdiriwang<ref>http://newsinfo.inquirer.net/262214/aquino-declares-16-national-holidays-for-2013</ref> == {| class="wikitable" style="width:60%;" ! width="5pt" style="background:#efefef;" | Araw ! width="5pt" style="background:#efefef;" | Petsa ! width="95pt" style="background:#efefef;" | Pagdiriwang sa Pilipinas |- | colspan=3 align=center|Pagdiriwang na regular |- | Martes | Enero&nbsp;1 | [[Bagong Taon]] |- | Huwebes | Marso&nbsp;28 | [[Huwebes Santo]] |- | Biyernes | Marso&nbsp;29 | [[Biyernes Santo]] |- | Martes | Abril&nbsp;9 | [[Bataan Death March|Araw ng Kagitingan]] |- | Miyerkules | Mayo&nbsp;1 | [[Araw ng Paggawa|Araw ng mga Manggagawà]] |- | Miyerkules | Hunyo&nbsp;12 | [[Araw ng Kalayaan]] |- | Lunes | Agosto&nbsp;26 | Araw ng mga Bayani |- | Sabado | Nobyembre&nbsp;30 | [[Andres Bonifacio|Kaarawan ni Bonifacio]] |- | Miyerkules | Disyembre&nbsp;25 | [[Araw ng Pasko]] |- | Lunes | Disyembre&nbsp;30 | [[Jose Rizal|Araw ng Kabayanihan ni Dr. José Rizal]] |- | colspan=3 align=center|Pagdiriwang na spesyal |- | Lunes | Pebrero&nbsp;25 | [[EDSA I|Anibersaryo ng Rebolusyon sa EDSA]] |- | Biyernes | Marso&nbsp;29 | [[Biyernes Santo]] |- | Sabado | Marso&nbsp;30 | [[Sabado ng Luwalhati|Sabado Santo]] |- | Lunes | Mayo&nbsp;13 | [[Halalan|Araw ng Halalan]] |- | Miyerkules | Agosto&nbsp;21 | [[Ninoy Aquino|Araw ng Kabayanihan ni Ninoy Aquino]] |- | Biyernes | Nobyembre&nbsp;1 | [[Undas|Araw ng mga Santo]] |- | colspan=3 align=center|Pagdiriwang na sumali |- | Martes | Disyembre&nbsp;24 | sa [[Araw ng Pasko]] |- | Martes | Disyembre&nbsp;31 | sa [[Bagong Taon]] |} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2013]] nthxmwc9sxuy4hla4yg2fg5evkvunck 2012 0 26085 2241606 2207672 2026-11-11T13:40:50Z Ivan P. Clarin 84769 2241606 wikitext text/x-wiki :''Ang pahinang ito ay tungkol sa taong 2012. Para sa pelikulang 2012, tingnan ang [[2012 (pelikula)]].'' [[File:Zahl 2012.jpg|right|200px]] {{Year nav|2012}} Ang '''2012''' (MMXII) ay isang [[taong bisyesto]] na nagsisimula ng [[Linggo]] sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-2012 taon sa mga pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD), ang ika-12 taon ng [[ika-3 milenyo]], ang ika-12 taon ng [[ika-21 dantaon]], at ang ika-3 araw ng [[dekada 2010]]. Itinalaga ang 2012 bilang: *Internasyunal na Taon ng mga Kooperatiba<ref name="2012 - International Year of Cooperatives">{{cite web|title=2012 - International Year of Cooperatives|url=https://www.un.org/en/events/coopsyear/|publisher=[[United Nations]]|access-date=Abril 14, 2015|ref=2012 - International Year of Cooperatives|language=en}}</ref> *Internasyunal na Taon ng Napapanatiling Enerhiya para sa Lahat<ref name="2012 - International Year of Sustainable Energy for All">{{cite web|title=2012 - International Year of Sustainable Energy for All|url=https://www.un.org/en/events/sustainableenergyforall/|publisher=[[United Nations]]|access-date=Abril 14, 2015|ref=2012 - International Year of Sustainable Energy for All|language=en}}</ref> {{TOC limit|2}} == Kaganapan == === Enero === * [[Enero 7]] &ndash; Isang mainit na panghimpapawid na balun na bumagsak malapit sa Carterton, [[New Zealand]], na pumatay sa lahat ng 11 katao na nakasakay. * [[Enero 10]] &ndash; Isang bomba sa Ahensya ng Khyber, [[Pakistan]], ang pumapatay ng hindi bababa sa 30 katao at 78 iba pa ang nasugatan. * [[Enero 12]] &ndash; Ang marahas na protesta ay naganap sa [[Bucharest]], [[Romania]], habang nagpapatuloy ang dalawang araw na demonstrasyon laban sa mga hakbang sa pang-ekonomiyang hakbang ni Pangulong Traian Băsescu. Ang mga pag-aaway ay naiulat sa maraming lungsod ng Romania sa pagitan ng mga nagpoprotesta at mga opisyal ng pagpapatupad ng batas. * [[Enero 13]] ** Ang lakbay-dagat na barkong ''Costa Concordia'' ay lumubog sa baybayin ng [[Italya]] dahil sa kapabayaan at kawalan ng pananagutan ng kapitan na si Francesco Schettino. Mayroong 32 na nakumpirma na pagkamatay. ** Ika-60 Anibersaryo ng Today Show na NBC pinangunahan nila [[Matt Lauer]], [[Ann Curry]], [[Al Roker]], [[Natalie Morales]], [[Savannah Guthrie]], [[Hoda Kotb]], [[Kathie Lee Gifford]] at siyempre mga dating nagtatanghal ng balita ng Today Show. * [[Enero 19]] &ndash; Ang websayt ng pagbabahagi ng ''file'' na nakabase sa [[Hong Kong]] na Megaupload ay isinara ng FBI. * [[Enero 23]] &#x2013; Ugnayang Iran–Unyong Europeo: nagsagawa ang [[Unyong Europeo]] ng pagpigil sa komersyo o ''embargo'' laban sa [[Iran]] bilang protesta sa patuloy nitong pagsisikap na pagyamanin ang [[Uranium|uranyo]].<ref>{{cite news|author=Jonathan Marcus|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-16674660|title=''BBC News''|work=BBC News|date=2012-01-23|access-date=2012-05-06|language=en}}</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 6]] &ndash; Minarkahan ng Diamanteng Jubileo ni [[Reyna Elizabeth II]] ang ika-60 anibersaryo ng kanyang pagkakaluklok sa trono ng [[Reino Unido]], [[Canada]], [[Australya]], at [[New Zealand]], at ang ika-60 anibersaryo niya ng pagiging Pinuno ng Komonwelt.<ref>{{cite web|url=http://www.pch.gc.ca/eng/1296669421850/1296669769856|title=Official Canadian website for the Diamond Jubilee of Elizabeth II|author=The Government of Canada|date=Enero 23, 2012|access-date=Enero 23, 2012|language=en|archive-date=Septiyembre 5, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110905012335/http://www.pch.gc.ca/eng/1296669421850/1296669769856|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-16896731 | title=Diamond Jubilee: Queen celebrating 60-year reign | work=BBC News UK | date=Pebrero 6, 2012 | access-date=Pebrero 6, 2012|language=en}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 5]] – Petsa ng pag-ere ng ''KONY 2012'' (isang [[viral video|viral]] na pelikulang dokumentaryo) sa [[YouTube]]<ref>{{cite web|url=http://www.theyorker.co.uk/news/citynews/10807 |title=Kony fever hits York! |date=Marso 7, 2012 |work=The Yorker |author=Neylon, Stephanie |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308142114/http://www.theyorker.co.uk/news/citynews/10807 |archive-date=Marso 8, 2012 |language=en}}</ref><ref name="Molloy">{{cite web|url=http://www.metro.co.uk/tech/892373-kony-2012-campaign-shedding-light-on-uganda-conflict-a-huge-online-success|title=Kony 2012: Campaign Shedding light on Uganda Conflict a Huge Online Success |date=Marso 7, 2012|work=Metro|author=Molloy, Mark|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309103031/http://www.metro.co.uk/tech/892373-kony-2012-campaign-shedding-light-on-uganda-conflict-a-huge-online-success|archive-date=Marso 9, 2012|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/03/07/kony-2012-invisible-children-documentary-sheds-light-on-uganda-conflict-video_n_1326183.html|title=Kony 2012: Invisible Children Documentary Sheds Light On Uganda Conflict |date=Marso 7, 2012|work=Huffington Post|author=Nelson, Sara C.|archive-url=https://web.archive.org/web/20141118023620/http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/03/07/kony-2012-invisible-children-documentary-sheds-light-on-uganda-conflict-video_n_1326183.html?ref=uk|archive-date=Nobyembre 18, 2014|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Marso 13]] &ndash; Pagkatapos ng 246 taon mula ng una nitong paglalathala, hindi na ipinagpatuloy ng ''[[Encyclopædia Britannica]]'' ang edisyong [[Paglilimbag|limbag]] nito.<ref>{{cite news |author=McCarthy, Tom |date=2012-03-13 |title=Encyclopædia Britannica halts print publication after 244 years |url=https://www.theguardian.com/books/2012/mar/13/encyclopedia-britannica-halts-print-publication?newsfeed=true |work=The Guardian |access-date=2012-03-14 |location=London|language=en}}</ref> ===Abril=== * [[Abril 6]] &ndash; Sarilinang idineklera ng Pambansang Kilusan para sa Liberasyon ng Azawad ang kalayaan ng [[Azawad]] mula sa [[Mali (bansa)|Mali]].<ref>{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20120406-france-24-exclusive-tuareg-rebels-declare-independence-mlna-mali-ansar-dine-azawad|title=Tuareg rebels declare independence in north Mali|publisher=France 24|date=2012-04-06|access-date=2012-04-06|language=en}}</ref> ===Mayo=== * [[Mayo 7]] &ndash; Nahalal bilang Pangulo ng Rusya si [[Vladimir Putin]]. * [[Mayo 12]] &ndash; [[Agosto 12]] &ndash; Ginanap ang 2012 World Expo sa [[Yeosu]],[[Timog Korea]].<ref name="Expo_2012">[http://eng.expo2012.kr/main.html 2012 World Expo (English)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521232610/http://eng.expo2012.kr/main.html |date=2012-05-21 }} Hinango noong Enero 23, 2012. (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 20]] &ndash; Isang anular na [[eklipse ng araw]] ang nakikita mula sa [[Asya]] at [[Hilagang Amerika]], at ito ang ika-58 na eklipse ng araw mula sa 73 mga eklpse ng araw ng Solar Saros 128. ===Hunyo=== * [[Hunyo 18]] &ndash; Ang ''Shenzhou 9'', isang Tsinong sasakyang pangkalawakan na sakay ang tatlong Tsinong [[Astronaut|astronauta]], kabilang ang kauna-unahang babae, ay manwal na kumabit sa ''orbiting module'' na Tiangong-1, na ginagagawa ito bilang ang ikatlong bansa, pagkatapos ng [[Estados Unidos]] at [[Rusya]], na tagumpay na maisagawa ang misyon.<ref name="China’s Shenzhou-9 successfully docks with Tiangong-1">{{cite web|last1=Barbosa|first1=Rui|title=China's Shenzhou-9 successfully docks with Tiangong-1|url=http://www.nasaspaceflight.com/2012/06/chinas-shenzhou-9-successfully-docks-with-tiangong-1/|website=NASASpaceflight.com|access-date=Abril 29, 2015|ref=China’s Shenzhou-9 successfully docks with Tiangong-1|language=en}}</ref> * [[Hunyo 24]] &ndash; Namatay si Lonesome George, ang huling kilalang indibiduwal na pagong ng Pulo ng Pinta na sub-espesye, sa Pambansang Liwasan ng [[Kapuluan ng Galapagos|Galápagos]], sa gayon, ginagawa ang sub-espesye na ito bilang lipol na.<ref name="Lonesome George's Death">{{cite news|title=Famed Galapagos tortoise dies|url=https://www.usatoday.com/tech/science/environment/story/2012-06-24/tortiose-species-extinct/55798794/1|work=USA Today|date=Hunyo 24, 2012|language=en|access-date=2021-03-15|archive-date=2012-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706133544/http://www.usatoday.com/tech/science/environment/story/2012-06-24/tortiose-species-extinct/55798794/1|url-status=dead}}</ref> * [[Hunyo 28]] &ndash; Si [[Ann Curry]] siya ang huling Programa sa Today Show ng NBC na 15 taon dahil sa emosyonal at Pamaalam sa Co-Anchor. * [[Hunyo 30]] &ndash; Nahalal si [[Mohamed Morsi]], isang kasapi ng Kapatirang Muslim o ''Muslim Brotherhood'', bilang ika-5 Pangulo ng [[Ehipto]], na nagdulot ng halong reaksyon at protesta sa buong bansa.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/06/25/world/middleeast/mohamed-morsi-of-muslim-brotherhood-declared-as-egypts-president.html|title=Mohamed Morsi of Muslim Brotherhood Declared as Egypt's President|work=The New York Times|access-date=Hulyo 31, 2018|language=en}}</ref> ===Hulyo=== [[File:Views of the LHC tunnel sector 3-4, tirage 2.jpg|thumb|Ipinabatid ang pagtuklas ng mga partikulang [[Higgs boson]] batay sa mga pagbabangga sa ''Large Hadron Collider'' sa CERN.]] * [[Hulyo 4]] &ndash; Ipinabatid ng CERN ang pagtuklas ng isang [[partikula]] na may katangiang naaalinsunod sa [[Higgs boson]] pagkatapos ng mga eksperimento sa ''Large Hadron Collider''.<ref name=cern1207>{{cite press release |url=http://press.cern/press-releases/2012/07/cern-experiments-observe-particle-consistent-long-sought-higgs-boson |title=CERN experiments observe particle consistent with long-sought Higgs boson |publisher=CERN |date=Hulyo 4, 2012 |access-date=Nobyembre 20, 2016 |language=en |archive-date=Nobiyembre 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171121031500/http://press.cern/press-releases/2012/07/cern-experiments-observe-particle-consistent-long-sought-higgs-boson |url-status=dead }}</ref><ref name=cms1207>{{cite web|url=http://cms.web.cern.ch/news/observation-new-particle-mass-125-gev | title = Observation of a New Particle with a Mass of 125 GeV | first = Lucas | last = Taylor | date = Hulyo 4, 2012 | website = CMS Public Website | publisher = CERN|language=en}}</ref><ref name=atlas1207>{{cite web|title=Latest Results from ATLAS Higgs Search|publisher=ATLAS|url=http://www.atlas.ch/news/2012/latest-results-from-higgs-search.html |date=Hulyo 4, 2012 |access-date=Hulyo 4, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120707132113/http://www.atlas.ch/news/2012/latest-results-from-higgs-search.html|archive-date=Hulyo 7, 2012|language=en }}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vXZ-yzwlwMw Video (04:38)]&nbsp;– Pabatid ng [[CERN]] (4 Hulyo 2012) ng pagkatuklas ng Higgs Boson. (sa Ingles)</ref><ref name="NYT-20120704">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |title=A New Particle Could Be Physics' Holy Grail |url=https://www.nytimes.com/2012/07/05/science/cern-physicists-may-have-discovered-higgs-boson-particle.html |date=Hulyo 4, 2012 |newspaper=The New York Times |access-date=Hulyo 4, 2012 | language=en }}</ref> * [[Hulyo 9]] &ndash; beteranong reporter na si [[Savannah Guthrie]] siya ay pinili bilang Co-Anchor pumalit kay Curry kasama sina [[Matt Lauer]], [[Al Roker]] at [[Natalie Morales]] sa Programa na Today Show ng NBC. * [[Hulyo 21]] &ndash; Ang taga-Turkey na nakikipagasapalaran na si Erden Eruç ay naging unang tao sa kasaysayan na nakumpleto ang isang nag-iisang paglalayag sa paligid ng mundo na ang sasakyang pandagat na gamit ay pinapatakbo lamang ng tao. * [[Hulyo 27]] &ndash; [[Agosto 12]] &ndash; Naganap ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012]] sa [[London]], [[Inglatera]], [[Reino Unido]].<ref>{{cite web|url=http://www.london2012.com/|title=London 2012|access-date=Enero 23, 2012|url-status=dead|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130228114959/http://www.london2012.com/|archive-date=Pebrero 28, 2013|language=en}}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 6]] &ndash; Matagumpay na lumapag ang ''Curiosity'', ang misyong rover ng ''Mars Science Laboratory'', sa [[Marte]].<ref name=MarsScienceLaboratory>{{cite web|url=http://www.space.com/13501-nasa-mars-rover-curiosity-atlas5-rocket.html |title=NASA's Next Mars Rover Hoisted Atop Rocket |publisher=Space.com |access-date=2011-11-04|language=en}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 22]] &ndash; Ipinaalam ng [[Reino Unido]] sa [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] ang tungkol sa isang kaso ng ''novel coronavirus'' na nagmula sa [[Saudi Arabia]].<ref>{{cite web |title=Novel coronavirus infection in the United Kingdom |url=https://www.who.int/csr/don/2012_09_23/en/ |website=World Health Organization |access-date=30 Disyembre 2020 |date=23 Setyembre 2012|language=en}}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 16]] &ndash; Nanakaw ang pitong pinta na nagkakahalagang $25&nbsp;milyon mula sa Kunsthal sa Rotterdam, ang [[Netherlands]].<ref>{{cite news|last=Kreijger|first=Gilbert|title=Dutch art heist nets works by Monet, Picasso, Matisse|url=https://www.reuters.com/article/2012/10/16/entertainment-us-crime-dutch-paintings-idUSBRE89F0OX20121016|newspaper=Reuters|date=Oktubre 16, 2012|language=en|access-date=2021-03-16|archive-date=2015-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710173728/https://www.reuters.com/article/2012/10/16/entertainment-us-crime-dutch-paintings-idUSBRE89F0OX20121016|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19959224 Monet and Picasso among works stolen from Dutch museum.] [[BBC News]]. Oktubre 16, 2012 (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.washingtonpost.com/entertainment/museums/several-valuable-paintings-stolen-in-heist-from-dutch-exhibition-featuring-picasso-matisse/2012/10/16/50120994-1764-11e2-a346-f24efc680b8d_story.html Thieves grab Picasso, Monets from Dutch museum in early-hours heist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322163311/https://www.washingtonpost.com/entertainment/museums/several-valuable-paintings-stolen-in-heist-from-dutch-exhibition-featuring-picasso-matisse/2012/10/16/50120994-1764-11e2-a346-f24efc680b8d_story.html |date=2019-03-22 }}. ''The Washington Post''. Oktubre 16, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[http://news.sky.com/story/998409/stolen-paintings-include-picasso-and-freud Stolen Paintings Include Picasso And Freud]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Sky News''. Oktubre 16, 2012. (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 26]] &ndash; Nilabas ang [[Windows 8|Windows]] 8 ng [[Microsoft]].<ref>{{Cite web|url=https://boston.cbslocal.com/2012/10/28/hurricane-sandy-grows-to-largest-atlantic-tropical-storm-ever/|title=Hurricane Sandy Grows To Largest Atlantic Tropical Storm Ever|date=Oktubre 28, 2012|language=en}}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 13]] – Isang kabuuang eklipse ng araw ang naganap sa mga bahagi ng [[Australia|Australya]] at Timog Pasipiko. Ito ang ika-45 ng 72 mga eklipse ng araw ng Solar Saros 133. * [[Nobyembre 14]]–[[Nobyembre 21|21]] – Inilunsad ng [[Israel]] ang Operasyon Haligi ng Depensa laban sa taga-[[Estado ng Palestina|Palestina]] na pinamamahalaan ng [[Gaza Strip|Piraso ng Gaza]], na pinatay ang punong militar ng [[Hamas]] na si Ahmed Jabari. Sa sumunod na linggo, napatay ang 140 Palestino at limang taga-Israel sa sunud-sunod na siklo ng karahasan. Ang isang tigil-putukan sa pagitan ng Israel at Hamas ay inihayag ng Ehiptong Ministro sa Ugnayang Panlabas na si Mohamed Kamel Amr at ang Kalihim ng Estado ng Estados Unidos na si [[Hillary Clinton]] pagkatapos ng mahabang linggong pag-aalsa sa mga pakikipagsapalaran sa Katimugang Israel at Piraso ng Gaza.<ref name="AJE">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/11/20121114142116909809.html|title=Hamas military chief killed in Israeli attack|publisher=Al Jazeera English|date=Nobyembre 14, 2012|access-date=Nobyembre 15, 2012|language=en}}</ref><ref name=enews>{{cite news|title=Hamas remain defiant as Israeli strikes hit Gaza|url=http://www.euronews.com/2012/11/15/hamas-remain-defiant-as-israeli-strikes-hit-gaza/|access-date=Nobyembre 15, 2012|newspaper=Euronews|date=Nobyembre 15, 2012|language=en|archive-date=2020-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031193034/https://www.euronews.com/2012/11/15/hamas-remain-defiant-as-israeli-strikes-hit-gaza|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/21/greater-role-for-egypt-in-hamas-israel-ceasefire/1720099/ ''USA Today News'']Ulat sa Labanang Kasunduan. Hinango noong Nobyembre 23, 2012 (sa Ingles).</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2012/11/22/opinion/a-new-israel-hamas-cease-fire.html The '' New York Times''] Ulat sa Labanang Kasunduan. Hinango noong Nobyembre 23, 2012 (sa Ingles).</ref><ref>[http://www.cnn.com/2012/11/21/world/meast/gaza-israel-strike/index.html?hpt=wo_c1 ''CNN Report''] Ulat sa Labanang Kasunduan. Hinango noong Nobyembre 23, 2012.</ref> * [[Nobyembre 18]] – Nailabas ang [[Wii U]] sa Hilagang Amerika. * [[Nobyembre 20]] - Tv Newscaster na si [[Willie Geist]] opisyal na maging kasama nila [[Matt Lauer]], [[Savannah Guthrie]], [[Al Roker]] at [[Natalie Morales]] sa Programa na Today Show ng NBC. ===Disyembre=== * [[Disyembre 6]] &ndash; Ang [[estado ng Estados Unidos]] na [[Washington (estado)|Washington]] ay naging ang unang hurisdiksyon sa makabagong mundo na opisyal na gawing legal ang pagtataglay ng [[Cannabis (droga)|cannabis]] para sa pansariling gamit.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/uk-usa-marijuana-washington-idUSLNE8B502120121206|title=Marijuana goes legal in Washington state|first=Laura L.|last=Myers|date=Disyembre 6, 2012|via=www.reuters.com|language=en}}</ref> * [[Disyembre 14]] &ndash; Pamamaril sa Paaralang Elementarya ng Sandy Hook: Dalawampu't walong katao, kabilang ang namamaril, ay napatay sa Sandy Hook, [[Connecticut]], [[Estados Unidos]]. == Kamatayan == [[Talaksan:Whitney_Houston_Welcome_Home_Heroes_1_cropped.jpg|thumb|120x120px|[[Whitney Houston]]]] [[Talaksan:Chuck_Kennedy_-_The_Official_White_House_Photostream_-_P060409CK-0199_(pd).jpg|thumb|180x180px|[[Papa Shenouda III]]]] [[Talaksan:Ray_Bradbury_(1975)_-cropped-.jpg|thumb|147x147px|[[Ray Bradbury]]]][[Talaksan:Nobel_Peace_Price_Concert_2009_Donna_Summer1_cropped.jpg|thumb|120x120px|[[Donna Summer]]]] [[Talaksan:Neil_Armstrong_pose.jpg|thumb|150x150px|[[Neil Armstrong]]]] [[Talaksan:Oscar_Niemeyer_1968b.jpg|thumb|170x170px|[[Oscar Niemeyer]]]] * [[Pebrero 11]] &ndash; [[Whitney Houston]], Amerikanong mang-aawit at aktres (ipinanganak [[1963]]) * [[Marso 17]] &ndash; [[Pope Shenouda III of Alexandria|Papa Shenouda III ng Alejandria]] (ipinanganak [[1923]]) * [[Mayo 17]] &ndash; [[Donna Summer]], Amerikanong mang-aawit (ipinanganak [[1948]]) * [[Hunyo 5]] &ndash; [[Ray Bradbury]], Amerikanong mang-aawit (ipinanganak [[1920]]) * [[Hulyo 10]] &ndash; [[Dolphy]], Pilipinong artista at komedyante (ipinanganak [[1928]]) * [[Hulyo 16]] &ndash; [[Kitty Wells]], Amerikanong mang-aawit ng musikang ''country'' (ipinanganak [[1919]]) * [[Hulyo 23]] &ndash; [[Sally Ride]], Amerikanong astronauta at pisiko (ipinanganak [[1951]]) * [[Agosto 25]] &ndash; [[Neil Armstrong]], Amerikanong astronauta (ipinanganak [[1930]]) * [[Setyembre 3]] &ndash; [[Sun Myung Moon]], Koreanong pinunong relihiyoso (ipinanganak [[1920]]) * [[Disyembre 5]] &ndash; [[Oscar Niemeyer]], taga-Brazil na arkitekto (ipinanganak [[1907]]) * [[Disyembre 11]] &ndash; [[Ravi Shankar]], Indiyanong sitarista (ipinanganak [[1920]]) * [[Disyembre 14]] &ndash; [[Jack Pinto]], Amerikanong mag-aaral, footballer (ipinanganak [[2006]]) == Pagdiriwang == {| class="wikitable" style="width:60%;" ! width="5pt" style="background:#efefef;" | Petsa ! width="95pt" style="background:#efefef;" | Pagdiriwang sa Pilipinas |- | colspan=2 align=center|Pagdiriwang na regular |- | Enero 1 | [[Bagong Taon]] |- | Abril 5 | [[Huwebes Santo]] |- | Abril&nbsp;6 | [[Biyernes Santo]] |- | Abril&nbsp;9 | [[Bataan Death March|Araw ng Kagitingan]] |- | Mayo&nbsp;1 | [[Araw ng Paggawa|Araw ng mga Manggagawà]] |- | Hunyo&nbsp;12 | [[Araw ng Kalayaan]] |- | Agosto&nbsp;18 | [[Eid al-Fitr|Pagwawakas]] ng [[Ramadan]] |- | Agosto&nbsp;27 | Araw ng mga [[Bayani]] |- | Oktubre 26 | [[Eid al-Adha|Pista ng Pagsasakripisyo]] |- | Nobyembre&nbsp;30 | [[Andres Bonifacio|Kaarawan ni Bonifacio]] |- | colspan=2 align=center|Pagdiriwang na spesyal |- | Disyembre&nbsp;25 | [[Araw ng Pasko]] |- | Disyembre&nbsp;30 | [[Jose Rizal|Araw ng Kabayanihan ni Dr. José Rizal]] |- | Enero&nbsp;23 | [[Bagong Taong Tsino]] |- | Pebrero&nbsp;25 | [[EDSA I|Anibersaryo ng Rebolusyon sa EDSA]] |- | Agosto&nbsp;21 | [[Ninoy Aquino|Araw ng Kabayanihan ni Ninoy Aquino]] |- | Nobyembre&nbsp;1 | rowspan="2" | [[Undas|Araw ng mga Santo]] at [[Araw ng mga Kaluluwa|Araw ng mga Patáy]] |- | Nobyembre&nbsp;2 |- | Diyembre&nbsp;31 | Bisperás ng Bagong Taón |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2012|*]] l92fkvq3oryvs2q3hem8n4f31kcyvtt 2011 0 26086 2241607 2240344 2026-11-11T13:42:09Z Ivan P. Clarin 84769 2241607 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2011.jpg|right|200px]] {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''2011''' (MMXI) ay isang pangkaraniwang taon na nagsisimula sa Sabado sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-2011 na taon ng pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno domini|Anno Domini]] (AD), ika-11 taon ng [[ika-3 milenyo]], ang ika-11 taon ng [[Ika-21 siglo]], at ang ika-2 taon ng [[dekada 2010]]. Itinalaga ang 2011 bilang: *Internasyunal na Taon ng mga [[Kagubatan]] *Internasyunal na Taon ng [[Kimika]]<ref>{{cite web|title=United Nations Observances|url=https://www.un.org/en/events/observances/|publisher=United Nations|access-date=Hulyo 5, 2012}}</ref> *Internasyunal na Taon para sa mga Taong may Lahing Aprikano Noong 2011, mayroon lamang 364 araw ang bansang [[Samoa]] dahil lumipat sa Internasyunal na Linyang Petsa o ''International Date Line'' na nilagpasan ang [[Disyembre 30]], 2011; mayroon na itong 24 oras (25 oras sa katimugang emisperyo ng tag-init) na mas nauuna kaysa sa [[American Samoa|Amerikanong Samoa]].<ref>{{cite web|url=http://www.metro.co.uk/news/862729-samoa-to-change-time-zones-and-move-forward-by-a-day|title=Samoa to change time zones and move forward by a day|publisher=Metro|archive-url=https://web.archive.org/web/20110906164240/http://www.metro.co.uk/news/862729-samoa-to-change-time-zones-and-move-forward-by-a-day|archive-date=2011-09-06|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906164240/http://www.metro.co.uk/news/862729-samoa-to-change-time-zones-and-move-forward-by-a-day |date=2011-09-06 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.heraldsun.com.au/news/breaking-news/samoa-to-move-the-international-dateline/story-e6frf7jx-1226051660380|title=Samoa to move the International Dateline|publisher=Herald Sun|language=en|access-date=2021-03-15|archive-date=2016-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160706170552/http://www.heraldsun.com.au/news/breaking-news/samoa-to-move-the-international-dateline/story-e6frf7jx-1226051660380|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160706170552/http://www.heraldsun.com.au/news/breaking-news/samoa-to-move-the-international-dateline/story-e6frf7jx-1226051660380 |date=2016-07-06 }}</ref> {{TOC limit|2}} == Kaganapan == === Enero === * [[Enero 1]] &ndash; Opisyal na ginamit ng bansang [[Estonia]] ang [[pananalapi]]ng [[Euro]] na naging ika-17 Eurosonang bansa.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12098513 |title=Estonia becomes 17th member of the euro zone 31/12/2010 BBC News |work=BBC News |date=2010-12-31 |access-date=2012-05-06|language=en}}</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 11]] &ndash; Nagbitiw si Pangulong [[Hosni Mubarak]] ng [[Ehipto]] pagkatapos ng malawakang protesta na tinatawag siyang umalis, na iniwan ang kontrol ng Ehipto sa mga kamay ng militar hanggang mayroon isang pangkalahatang halalan.<ref>{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/201121125158705862.html | title=Hosni Mubarak resigns as president | access-date=Pebrero 11, 2011 | date=Pebrero 11, 2011 | publisher=Al Jazeera | archive-url= https://web.archive.org/web/20110211082027/http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/201121125158705862.html| archive-date=Pebrero 11, 2011| url-status= live|language=en}}</ref> === Marso === * [[Marso 6]] – Sumiklab ang yugto ng pag-aalsang sibil ng [[Digmaang Sibil ng Sirya]] nang naaresto ang 15 na mga kabataan sa Daraa dahil sa bandalismong kalmot sa dingding ng kanilang paaralan na kinondena ang rehimen ni Pangulong [[Bashar al-Assad]]. * [[Marso 11]] – Tumama ang isang 9.0-magnitud na lindol kasunod na tsunami sa silangan ng Hapon, na pumatay sa 15,840 at nawawalang 3,926. Ang mga babala ng tsunami ay inilabas sa 50 mga bansa at teritoryo. Ang mga emerhensiya ay idineklara sa apat na plantang nukleyar na apektado ng lindol.<ref>{{cite news|title=Japan earthquake live blog: Death toll rises amid widespread destruction|url=http://news.blogs.cnn.com/2011/03/12/japan-earthquake-live-blog-death-toll-rises-amid-widespread-destruction/|date=Marso 12, 2011|work=CNN blog|publisher=Time Warner|access-date=Marso 12, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110316132608/http://news.blogs.cnn.com/2011/03/12/japan-earthquake-live-blog-death-toll-rises-amid-widespread-destruction/|archive-date=Marso 16, 2011|url-status=dead|language=en}}</ref> === Abril === * [[Abril 29]] – Tinatayang dalawang bilyong tao <ref>{{cite news|last=Grimley|first=Naomi|title="Royal wedding: The world watches William and Kate"|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-13245069|work=BBC News|date=April 29, 2011|access-date=May 16, 2011}}</ref> ang nanonood ng kasal nina Prinsipe William, Duke ng Cambridge at Catherine Middleton sa Westminster Abbey sa London. === Mayo === * [[Mayo 1]] &ndash; Ipinabatid ng [[Pangulo ng Estados Unidos]] na si [[Barack Obama]] na napatay si [[Osama bin Laden]], ang tagapagtatag at pinuno ng militanteng pangkat na [[Al-Qaeda]], noong Mayo 2, 2011 ([[Pakistan Standard Time|PKT]], UTC+05) noong isang Amerikanong operasyong militar sa [[Pakistan]].<ref>{{cite news |last1=Goldman |first1=Adam |last2=Brummitt |first2=Chris |url=https://news.yahoo.com/s/ap/20110502/ap_on_re_us/us_bin_laden |title=Bin Laden's demise: Long pursuit, burst of gunfire |agency=Associated Press |date=Mayo 2, 2011 |access-date=Mayo 16, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513040530/http://news.yahoo.com/s/ap/20110502/ap_on_re_us/us_bin_laden |archive-date=Mayo 13, 2011 |url-status=dead | language=en }}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 8]] &ndash; beteranong newscaster na si [[Meredith Vieira]] siya ang huling programa sa Today Show ng NBC na 6 taon dahil sa emosyonal, pamaalam at sa kanyang pamilya. * [[Hunyo 9]] - beteranong newscaster na si [[Ann Curry]] siya ay pinili bilang Co-Anchor pumalit Kay Vieira Kasama sina [[Matt Lauer]], [[Al Roker]], [[Natalie Morales]] bilang News Anchor pumalit Kay Curry at Beteranong reporter na si [[Savannah Guthrie]] sa Programa na Today Show ng NBC. * [[Hunyo 28]] &ndash; Ipinabatid ng ''Food and Agriculture Organization'' (Organisasyon ng Pagkain at Agrikultura) ang pagkalipol ng salot sa [[baka]] na rinderpest mula sa mundo.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/06/28/health/28rinderpest.html?pagewanted=all|work=The New York Times|language=en|first=Donald G.|last=McNeil Jr|title=Rinderpest, a Centuries-Old Animal Disease, Is Eradicated|date=2011-06-27}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 9]] &ndash; Humiwalay ang [[Timog Sudan]] mula sa [[Sudan]], ayon sa resulta ng malayang reperendum na ginanap noong Enero.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14069082 |title=South Sudan: New nation|date=Hulyo 24, 2013|work=[[BBC]]|access-date=Oktubre 23, 2013}}</ref> * [[Hulyo 12]] &ndash; Nakumpleto ng [[planeta]]ng [[Neptuno]] ang unang [[Ligiran|orbita]] simula noong natuklasan ito noong 1846.<ref>{{cite web|url=http://www.space.com/12249-neptune-completes-orbit-discovery-1846.html|title=Neptune Completes First Orbit Since Its Discovery in 1846|work=Space.com|language=en}}</ref> * [[Hulyo 14]] &ndash; Sumapi ang [[Timog Sudan]] sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] bilang ika-193 kasapi.<ref>{{cite news|last1=Worsnip|first1=Patrick|last2=Davies|first2=Megan|title=South Sudan admitted to U.N. as 193rd member|url=https://www.reuters.com/article/2011/07/15/us-sudan-un-membership-idUSTRE76D6F920110715#ULtdLzo0E4gtVS8b.97|access-date=Nobyembre 29, 2015|work=Reuters|date=Hulyo 14, 2011|language=en|archive-date=2015-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002121503/http://www.reuters.com/article/2011/07/15/us-sudan-un-membership-idUSTRE76D6F920110715#ULtdLzo0E4gtVS8b.97|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002121503/http://www.reuters.com/article/2011/07/15/us-sudan-un-membership-idUSTRE76D6F920110715#ULtdLzo0E4gtVS8b.97 |date=2015-10-02 }}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 20]]&ndash;[[Agosto 28|28]] &ndash; Kinontrol ng mga rebeldeng taga-[[Libya]] ang kabiserang [[Tripoli]], na epektibong pinatalsik ang pamahalaan ni [[Muammar Gaddafi]].<ref>{{cite web |url=http://blogs.aljazeera.net/liveblog/libya-aug-31-2011-1131 |title=Wednesday, August 31, 2011 – 09:31 GMT+3 – Libya |publisher=Blogs.aljazeera.net |date=2011-08-31 |access-date=2012-05-06 |language=en |archive-date=2011-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111016041029/http://blogs.aljazeera.net/liveblog/libya-aug-31-2011-1131 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|title=Gadhafi Family Members in Algeria, Ambassador Says|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/africa/08/29/libya.algeria.gadhafi/index.html?hpt=hp_c1|date = Agosto 29, 2011 | access-date=Agosto 29, 2011|author= Staff|publisher = CNN|language=en}}</ref><ref>{{cite news | author = Staff | date = Agosto 23, 2011 | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14630702 | title = Libya Unrest: Rebels Overrun Gadhafi Tripoli Compound | work= BBC News | access-date = Agosto 24, 2011|language=en}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 5]] &ndash; Pumirma ng kasunduan ang [[Indya]] at [[Bangladesh]] upang wakasan ang pagtatalo sa kanilang hangganan.<ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/indiabangladesh-sign-pact-on-border-demarcation/181937-3.html |title=India-Bangladesh sign pact on border demarcation |publisher=Ibnlive.in.com |access-date=2012-05-06 |language=en |archive-date=2012-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622024224/http://ibnlive.in.com/news/indiabangladesh-sign-pact-on-border-demarcation/181937-3.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622024224/http://ibnlive.in.com/news/indiabangladesh-sign-pact-on-border-demarcation/181937-3.html |date=2012-06-22 }}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 4]] &ndash; Umabot na sa 207 ang namatay sa pagbaha ng Ilog [[Mekong]] ng [[Cambodia]] at kasamang mabilisang pagbaha.<ref>{{cite web |url=http://www.wfp.org/content/floods-claim-207-lives-cambodia |title=Floods claim 207 lives in Cambodia |publisher=Wfp.org |access-date=2012-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227045950/http://www.wfp.org/content/floods-claim-207-lives-cambodia |archive-date=Disyembre 27, 2011 |url-status=dead | language=en }}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 26]] &ndash;Nailunsad ng ''Mars Science Laboratory'' ang ''rover'' na ''Curiosity'' mula Sentrong Pangkalawakan ng Kennedy. Lumapag ito sa [[Marte]] noong [[Agosto 6]], [[2012]].<ref>{{cite news | first=Marcia | last=Dunn | title=NASA launches world's largest rover to Mars | url=https://www.theglobeandmail.com/news/technology/science/nasa-launches-worlds-largest-rover-to-mars/article2250839/ | location=Cape Canaveral, Florida | agency=The Associated Press | newspaper=The Globe and Mail | language=en | date=Nobyembre 26, 2011 | access-date=Agosto 23, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120107080758/http://www.theglobeandmail.com/news/technology/science/nasa-launches-worlds-largest-rover-to-mars/article2250839/ | archive-date=Enero 7, 2012 | url-status=dead | df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite news | first=Irene | last=Klotz | title=NASA rover launched to seek out life clues on Mars | url=http://uk.reuters.com/article/2011/11/26/uk-space-mars-idUKTRE7AP0EV20111126 | location=Cape Canaveral, Florida | date=Nobyembre 27, 2011 | language=en | work=Reuters | access-date=2021-03-15 | archive-date=2011-11-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111128024713/http://uk.reuters.com/article/2011/11/26/uk-space-mars-idUKTRE7AP0EV20111126 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128024713/http://uk.reuters.com/article/2011/11/26/uk-space-mars-idUKTRE7AP0EV20111126 |date=2011-11-28 }}</ref><ref>{{cite news | title=NASA launches new Mars rover | url=http://www.aljazeera.com/video/americas/2011/11/2011112682011425406.html | date=Nobyembre 26, 2011 | agency=Al Jazeera | language=en}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 15]] &ndash; Pormal na ipinahayag ng [[Estados Unidos]] ang katapusan ng Digmaan sa Iraq. Habang tinapos nito ang paghihimagsik, sinimulan nito ang isa pa.<ref>{{cite news|title=US flag ceremony ends Iraq operation|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-16192105|work=BBC News|access-date=Disyembre 15, 2011|date=Disyembre 15, 2011|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/defcon-hill/operations/199581-panetta-marks-end-of-iraq-war-|title=Panetta marks Iraq war's end in Baghdad|date=Disyembre 15, 2011|work=DEFCON Hill – The HILL’S Defense Blog|first=Jonathan|last=Easley|access-date=Disyembre 15, 2011|language=en|archive-date=Enero 13, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113033828/http://thehill.com/blogs/defcon-hill/operations/199581-panetta-marks-end-of-iraq-war-|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/us-lowers-flag-to-end-iraq-war-6277340.html|title=US lowers flag to end Iraq war|date=Disyembre 15, 2011|agency=Associated Press|access-date=Disyembre 15, 2011|language=en|archive-date=2012-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120201041914/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/us-lowers-flag-to-end-iraq-war-6277340.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://montreal.ctv.ca/servlet/an/local/CTVNews/20111215/leon-panetta-us-war-iraq-111215/20111215/?hub=MontrealHome|title=U.S. formally ends Iraq war with little fanfare|date=Disyembre 15, 2011|agency=Associated Press|access-date=Disyembre 15, 2011|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605043452/http://montreal.ctv.ca/servlet/an/local/CTVNews/20111215/leon-panetta-us-war-iraq-111215/20111215/?hub=MontrealHome|archive-date=Hunyo 5, 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.politico.com/news/stories/1211/70480.html|title= Leon Panetta marks end of Iraq war|date=Disyembre 15, 2011|work= POLITICO.com |first=Tim |last=Mak|access-date=Disyembre 15, 2011}}</ref> * [[Disyembre 16]] &ndash; Nagdulot ang [[Bagyong Sendong]] (Washi) ng 1,268 kamatayan dahil sa mabilisang pagbaha sa [[Pilipinas]], kasama ang 85 katao na naiulat na nawawala.<ref name="washi official">{{cite web|url=http://www.ndrrmc.gov.ph/attachments/article/358/NDRRMC%20Update%20SitRep%20No%2023%20re%20TS%20SENDONG.pdf |title=Effects of Tropical Storm "Sendong" (Washi) and Emergency Operations |date=Disyembre 30, 2011 |publisher=National Disaster Risk Reduction and Management Council |access-date=Enero 1, 2012 |location=Philippines |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502002130/http://www.ndrrmc.gov.ph/attachments/article/358/NDRRMC%20Update%20SitRep%20No%2023%20re%20TS%20SENDONG.pdf |archive-date=Mayo 2, 2012 | language=en }}</ref> == Kamatayan == <gallery> Talaksan:Jane_russell.jpg|thumb|152x152px|[[Jane Russell]] Talaksan:Taylor,_Elizabeth_posed.jpg|thumb|153x153px|[[Elizabeth Taylor]] Talaksan:Osama_bin_Laden_portrait.jpg|thumb|145x145px|[[Osama bin Laden]] Talaksan:Wangari_Maathai_no_Brasil.jpg|thumb|172x172px|[[Wangari Maathai]] Talaksan:Steve_Jobs_Headshot_2010-CROP.jpg|thumb|120x120px|[[Steve Jobs]] Talaksan:Muammar_al-Gaddafi_1-1.jpg|thumb|150x150px|[[Muammar Gaddafi]] </gallery> * [[Pebrero 28]] &#x2013; [[Jane Russell]], Amerikanong aktres (ipinanganak [[1921]]) * [[Marso 23]] &#x2013; [[Elizabeth Taylor]], Britaniko-Amerikanong aktreish-American actress (ipinanganak [[1932]]) * [[Abril 24]] &#x2013; [[Sathya Sai Baba]], Indiyanong pinunong espirituwal (ipinanganak [[1926]] * [[Mayo 1]] &#x2013; [[Henry Cooper]], Britanikong boksingerong ''heavyweight'' (ipinanganak [[1934]]) * [[Mayo 2]] &#x2013; [[Osama bin Laden]], ipinanganak sa Saudi na pinuno ng [[Al-Qaeda]] (ipinanganak [[1957]]) * [[Mayo 7]] &#x2013; [[Willard Boyle]], Kanadyanong pisikong Nobel (ipinanganak [[1924]]) * [[Agosto 4]] &#x2013; [[Naoki Matsuda]], putbolistang Hapon (ipinanganak [[1977]]) * [[Setyembre 25]] &#x2013; [[Wangari Maathai]], taga-Kenya na beterinaryo anatomista at laureado ng Premyong Nobel para sa Kapayapaan (ipinanganak [[1940]]) * [[Oktubre 5]] – [[Steve Jobs]], Amerikanong negosyante ng kompyuter (ipinanganak [[1955]]) * [[Oktubre 12]] – [[Dennis Ritchie]], Amerikanong siyentipiko ng kompyuter (ipinanganak [[1941]]) * [[Oktubre 20]] – [[Muammar Gaddafi]], Libiyong diktador (ipinanganak [[1942]]) * [[Disyembre 17]] – [[Kim Jong-il]], Kataas-taasang Pinuno ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (ipinanganak [[1941]]/[[1942|42]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2011]] 0gg001vz6winp7vtiaeci27f0f62ff9 2010 0 26087 2241608 2240341 2026-11-11T13:43:05Z Ivan P. Clarin 84769 2241608 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2010.jpg|right|200px]] {{Year nav|2010}} Ang '''2010''' ('''MMX''') ay isang karaniwang taon na nagsisimula sa [[Biyernes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ito ang ika-2010 na taon ng mga pagtatalagang [[Anno Domini]] o [[Karaniwang Panahon]]; ang ika-10 taon ng [[ikatlong milenyo]] at ang [[ika-21 dantaon]]; at ang unang taon ng [[dekada 2010]]. {{TOC limit|2}} == Kaganapan == === Enero === * [[Enero 1]] ** Pinasa ang pagmamangasiwa ng Pagkapangulo ng Konseho ng [[Unyong Europeo]] of the Council of the European Union mula sa [[Sweden]] tungo sa [[Espanya]]. ** Hindi bababa sa 95 patay at higit sa 100 ang sugatan sa pagtitiwakal na pagsasabog sa isang laro ng [[Volleyball|balibol]] sa [[Pakistan]]. * [[Enero 3]] &ndash; Isinara ang mga embahada ng [[Estados Unidos]] at [[Reino Unido]] sa [[Yemen]] dahil sa patuloy na banta sa seguridad mula sa grupo ng teroristang [[al-Qaeda]]. * [[Enero 4]] &ndash; Opisyal na binuksan ang [[Burj Khalifa]] sa [[Dubai]], [[United Arab Emirates]], ang pinakamataas na gusali at istrukturang gawa ng tao sa buong mundo, sa kasalukuyan. * [[Enero 12]] **[[Pamamaril sa Habikino noong 2010|Pamamaril sa Habikino]] sa Hapon **Niyanig ng [[Lindol sa Hayti noong 2010|7.0-magnitud na lindol]] ang [[Haiti]], na puminsala sa kabisera ng bansa, ang [[Port-au-Prince]]. Nasa 316,000 ang kumpirmadong nasawi. * [[Enero 14]] &ndash; Idineklara ng [[Yemen]] ang bukas na digmaan sa [[Al-Qaeda]] sa [[Tangway ng Arabia]].<ref>''[http://ploughshares.ca/pl_armedconflict/yemen-2004-first-combat-deaths/ "Yemen (2004 – first combat deaths)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322205018/http://ploughshares.ca/pl_armedconflict/yemen-2004-first-combat-deaths/ |date=2016-03-22 }} Project Ploughshares.'' Mayo 2016. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref> * [[Enero 15]] &ndash; Isang taunang eklipsa ay naganap. * [[Enero 24]] &ndash; Nagkaroon ng pagguho sa [[Andes]] sa [[Peru]]. Tinatayang 26 ang nasawi, 1,900 turista ang naipit at 20,000 residente ng baryo malapit sa Cusco ang nawalan ng tirahan. Nakaapekto rin sa [[Machu Picchu]]. === Pebrero === * [[Pebrero 3]] – Nasawi ang tatlong mga sundalong Amerikano, kasama ang apat na Pakistani, sa isang pagtitiwakal na pagsasabog na atake sa [[Pakistan]]. * [[Pebrero 11]] – Pagkatapos ng pitong buwan ng matinding labanan, nagkasundo ang pamahalaan ng [[Yemen]] at rebeldeng Houthi sa isang tigil-putukan.<ref>''[http://edition.cnn.com/2010/WORLD/meast/02/11/yemen.cease.fire/ "Yemen announces cease-fire with rebels"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027150002/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/meast/02/11/yemen.cease.fire/ |date=2020-10-27 }} CNN.com.'' Pebrero 12, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref><ref>''[http://www.nytimes.com/2010/02/12/world/middleeast/12yemen.html?_r=0 "Yemen’s Government Agrees to a Cease-Fire With Rebel Forces"] The New York Times.'' Pebrero 11, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles) </ref> * [[Pebrero 12]]–[[Pebrero 28|28]] – Ginanap ang [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2010]] sa [[Vancouver]] at [[Whistler, British Columbia|Whistler]] sa [[British Columbia]], [[Canada]]. * [[Pebrero 12]] – Inilunsad ang opensiba ng maramihang-bansa sa [[Afghanistan]] kung saan sinalakay ng libu-libong tropang Amerikano, ''Afghan'', at Briton, sa bilang na 6,000, ang lungsod ng Marja sa pagtatangkang wasakin ang huling kuta ng ''[[Taliban]]''. * [[Pebrero 15]] – Nadakip ang punong militar komandante ng [[Taliban|''Taliban'']] na si Mullah Abdul Ghani Baradar sa [[Karachi]], [[Pakistan]] sa isang lihim na pinagsamang operasyon ng intelihenteng puwersa [[Estados Unidos|Amerika]] at [[Pakistan]]. * [[Pebrero 22]] – Inilunsad ng Espesyal na Puwersa ng [[Estados Unidos]] ang pag-atake sa ere ng [[North Atlantic Treaty Organization|NATO]] sa [[Kabul]], [[Afghanistan]], na umasinta sa mga manghihimagsik, at aksidenteng pumatay ng 27 sibilyang Afghan. *[[Pebrero 27]] – Niyanig ng [[Lindol sa Tsile noong 2010|8.8 kalakhang lindol]] ang [[Tsile]], na nagbunsod ng mga [[tsunami]] sa [[Pasipiko]] at kumitil ng umaabot sa 708 katao,<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8542122.stm Death toll from Chile earthquake toll jumps to 708] (sa Ingles)</ref> bagama't ayon sa tala ng ''United States Geological Survey'', ang bilang ng kumpirmadong nasawi ay 547. === Marso === * [[Marso 7]] – Idinaos ang Halalan Parlamentaryo sa [[Iraq]], kung saan nakakuha ang Pambansang Kilusan ng mga taga-Iraq, na pinamumunuan nidating punong ministro Ayad Allawi ng pinakamaraming boto at ng 91 sa 325 upuan sa Parlamento, batay sa pinakahuling resulta nito noong Marso 29. Naganap rin sa bansa ang pagsabog ng dalawang bomba sa kasagsagan ng halalan na pumatay ng hindi bababa sa 38 katao. * [[Marso 14]] – [[Estados Unidos]]ː Sinimulan ng opisyal ng Departamento ng Depensa ng Estados Unidos na si Michael Furlong ang isang grupo ng mga kontratista upang subaybayan at pumatay ng mga militante sa [[Pakistan]] at [[Afghanistan]]. *[[Marso 20]] – '''[[Iceland]]ː''' ''Eyjafjallajökull'', unang yugto ng pagsabog. Abril 14, ang abong bulkaniko mula sa isa sa mga pagsabog sa ilalim ng Bundok ''Eyjafjallajökull'', ang takip na yelo sa naturang bansa, ay nagbunga ng ulap na abo, at nagsimulang gumambala ng paglalakbay sa himpapawid sa buong hilaga at kanlurang [[Europa]]. * [[Marso 24]] – Nagkasundo ang [[Estados Unidos]] at [[Rusya]] na ibaba ang limitasyon sa pinalawak na mga estratehikong ''warhead'' at ''launcher'' ng 25% at 50%, ayon sa pagkakasunod, at ipatupad rin ang isang bagong rehimeng inspeksyon. *[[Marso 26]] – [[Timog Korea|Timog]] at [[Hilagang Korea]]ː [[Paglubog ng ROKS Cheonan|Lumubog sa pinag-aagawang teritoryo ng dalawang bansa ang ''Cheonan'']], isang barko (''corvette'') ng hukbong-dagat ng [[Timog Korea|Republika ng Korea]], na ikinasawi ng 46 mandaragat. Sa isang pagsisiyasat na isinagawa ng militar ng Timog Korea, lumabas na sinira ang barko sa pamamagitan ng isang torpedo ng Hilagang Korea. * [[Marso 29]] – [[Rusya]]ː Hiwalay na pinasabog ng dalawang babaeng nagpatitiwakal na pagsasabog ang mga bomba sa dalawang estasyon ng subway sa [[Mosku|Moscow]] sa loob lang ng ilang minuto, na ikinasawi ng hindi bababa sa 39 na katao. === Abril === * [[Abril 4]] **Sinagip ng tripulanteng nagliligtas ang 34 kataong kabilang sa mga nakulong sa binahang minahan ng karbon sa [[Tsina]] mula noong Marso 28. **Niyanig ng 7.2 kalakhang lindol ang mga estado ng [[Baja California]], [[Mehiko]] at [[California]], [[Estados Unidos]], sa lalim na 10&nbsp;km at sinasabing nagtagal ng isang minuto,<ref name="yahoo">{{cite news|url=http://news.yahoo.com/s/nm/20100404/us_nm/us_quake_mexico|title=Strong 6.9 quake jolts Baja California, Mexico|work=Yahoo.com|date=2010-04-04|accessdate=2010-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100407225203/http://news.yahoo.com/s/nm/20100404/us_nm/us_quake_mexico|archivedate=2010-04-07|language=en|url-status=live}}</ref> na ikinasawi ng dalawang tao. * [[Abril 5]] **Naglunsad ang mga militante ng isang pag-atake sa Konsulado ng Estados Unidos sa [[Pakistan]]. Anim na taga-Pakistan ang nasawi at 20 ang nasugatan. Hindi bababa sa limang nagtitiwakal na pagsasabog ang nagsagawa ang pag-atake. Inako ni Azam Tariq, tagapagsalita ng [[Taliban|Pakistani Taliban]], ang responsibilidad sa pag-atake, na aniya'y ganti sa pag-atake ng misil ng Amerika at mga operasyong militar ng Pakistan sa lugar. **[[Estados Unidos]]ː Nasawi ang hindi bababa sa 25 katao at 4 ang nawawala sa pagsabog sa minahan sa [[West Virginia|Kanlurang Virginia]]. * [[Abril 7]] – Nilisan ni Pangulong Kurmanbek Bakiyev ng [[Kyrgyzstan]] ang kabiserang [[Biskek|Bishkek]] sa gitna ng malagim na mga protesta at demonstrasyon. Humalili sa kapangyarihan bilang nag-aaktong pangulo ang dating ministeryo ng panlabas na ugnayan na si Roza Otunbayeva, na gumaganap bilang pinuno ng oposisyon. Halos 70 tao ang namatay at higit sa 400 nasugatan sa girian ng hukbo ng pamahalaan at demonstrador sa mga lansangan, na nag-ugat sa matinding pagtaas sa mga presyo ng bilihin at katiwalian sa pamahalaan. * [[Abril 8]] – Nilagdaan nina Pangulo [[Barack Obama]] ng [[Estados Unidos]] at Pangulo [[Dmitry Medvedev]] ng [[Rusya|Russia]] ang kasunduan sa pagbabawas ng armas at nagkasundong kumilos sa nagkaisang anyo laban sa banta ng programang nukleyar ng [[Iran]], na ang kasunduang ito ay tinawag na Bagong Simula o ''New Start''. *[[Abril 10]] -- Nasawi ang 96 katao, kabilang ang Pangulo ng [[Poland|Polonia]], Lech Kaczynski, at ang kanyang asawa, na lulan ng bumagsak na eroplanong biyahe mula [[Poland|Polania]] sa [[Smolensk]], [[Rusya]], habang sinusubukang lumapag sa makapal na hamog. * [[Abril 14]] – Niyanig ng 6.9 magnitud na lindol ang katimugang bahagi ng [[Qinghai|lalawigan ng Qinghai]], [[Tsina|China]], na ikinasawi ng 2,968 katao at nasa 10,000 ang sugatan. *[[Abril 20]] – [[Estados Unidos]]ː Sumabog ang plataporma ng barenahan ng langis ''Deepwater Horizon'' sa Gulpo ng Mehiko, na pumatay ng 11 manggagawa. Nagresulta ito sa tinaguriang ''Horizon oil spill (Gulf Coast oil spill)'' o pagtagas ng langis ng Horizon, isa sa mga pinakamalaki sa kasaysayan, na tumagal ng maraming mga buwan. === Mayo === * [[Mayo 1]] – Binigyan ng pinansiyal na suporta ng [[Unyong Europeo]] ang [[Gresya]] na naharap sa malubhang pinansiyal na paghihirap o pagkabangkarote. Bunsod nito, libu-libo ang nagmartsa sa [[Atenas|Athenas]] at iba pang mga lungsod upang tutulan ang plano ng pamahalaan upang bawasan ang paggasta para sa pampublikong-sektor. * [[Mayo 3]] **Inalok ng Punong Ministro ng [[Thailand]] na si [[Abhisit Vejjajiva]] na magdaos ng maagang halalan na isa sa mga pangunahing pangangailangan ng mga raliyista na tapat sa dating punong ministro [[Thaksin Shinawatra]], na tinawag na mga ''red shirt'' o pulang kamiseta, ngunit tinanggihan nila ito. **[[Estados Unidos]]'''ː''' Nasawi ang hindi bababa sa 24 katao sa matinding pagbaha sa mga bahagi ng [[Tennessee]] (nagsimula noong Abril 30), [[Kentucky]], at [[Mississippi]], matapos ang dalawang araw ng matinding pag-ulan. * [[Mayo 5]] – [[Lungsod ng New York|New York]], [[Estados Unidos]]ː Ibinenta ang pintang ''[[Nude, Green Leaves and Bust]]'' ni [[Pablo Picasso]] sa halagang $106.5 milyon, isang bagong tala sa pagsusubasta ng mga likhang sining. *[[Mayo 8]] – [[Rusya]]ː Hindi bababa sa 43 katao ang nasawi sa dalawang pagsabog sa minahan sa [[Mezhdurechensk, Kemerovo Oblast|lungsod ng Mezhdurechensk]], [[Siberia]]. *[[Mayo 10]] **[[Tsina]]: 1,500 katao ang nasawi sa mga pagbaha. **Naganap ang kauna-unahang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2010|naka-automatikong halalan sa Pilipinas]].<ref name="June 8">{{cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20100608-274546/Now-its-final-Aquino-Binay-win-in-May-10-polls |title=Now it’s final: Aquino, Binay win in May 10 polls |first=Lira |last=Dalangin-Fernandez |work=Philippine Daily Inquirer|access-date=Hunyo 8, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609224731/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20100608-274546/Now-its-final-Aquino-Binay-win-in-May-10-polls |archive-date=Hunyo 9, 2010 }}</ref> * [[Mayo 11]] – Nahalal bilang Punong Ministro ng [[Gran Britanya|Britanya]] si [[David Cameron]] matapos magbitiw si [[Gordon Brown]], na inihayag ng huli noong Mayo 10. * [[Mayo 19]] ** Nagtapos sa isang madugong pagsupil at paghawi ng militar kilussang Pulang Kamiseta o ''Red Shirt movement'' ang serye ng mga protesta sa [[Bangkok]], [[Thailand]], na nagsimula pa noong Abril, na humantong sa pagkamatay ng 91 at mahigit sa 1,800 ang nasugatan.<ref>''[https://www.hrw.org/report/2011/05/03/descent-chaos/thailands-2010-red-shirt-protests-and-government-crackdown "Thailand’s 2010 Red Shirt Protests and the Government Crackdown"] HRW.'' Mayo 3, 2011. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref><ref>''[http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/05/19/thailand.protests/ "Bangkok like war zone as military cracks down on protesters"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160719184739/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/05/19/thailand.protests/ |date=2016-07-19 }} CNN.com.'' Mayo 20, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref><ref>''[https://www.theguardian.com/news/blog/2010/may/19/thailand-crackdown-redshirts "Thailand protests: crackdown against redshirts - as it happened"] The Guardian.'' Mayo 19, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref><ref>''[http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1990184,00.html "On Bangkok's Bloody Streets, a Crackdown Breaks Protests"]{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} TIME.'' Mayo 19, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref> ** Nagkasundo ang [[Estados Unidos]], [[Rusya]], Ts[[Tsina|ina]], at iba pang bansa na magpataw ang ikaapat na hanay ng mga parusa sa programang nukleyar ng [[Iran]], sa isang pagtatangka upang ihinto ang bansa mula sa pagpapasagana ng [[uranyo]]. * [[Mayo 31]] **Siyam na tao ang namatay matapos lusubin ng isang kumando ng hukbong-dagat sa Israel ang munting plota ng mga barkong kargamento at mga pampasaherong bangka, na pawang maka-Palestino, na tutungong [[Piraso ng Gaza|Gaza]] upang magbigay ng tulong at mga panustos sa lugar. **Nilamon ng ''sinkhole'' o uka sa lupa na may 20 metro ang lapad at 204 talampakang malalim, ang isang tatlong-palapag na gusali sa Lungsod ng Guatemala matapos tumama ang Bagyong Agatha sa [[Gitnang Amerika]] sa ibabaw ng katapusan ng linggo. Ikinasawi ng tatlong tao. === Hunyo === * [[Hunyo 1]] – Siyam na buwan lamang sa kanyang termino bilang Punong Ministro ng [[Hapon]], ipinahayag ni [[Yukio Hatoyama]] ang kanyang pagbibitiw sa tungkulin, ikaapat na punong ministro ng bansa na nagbitiw sa loob lamang ng apat na taon. * [[Hunyo 9]] – Pandaigdigː Ipinasa ng [[Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isa pang hanay ng mga ipapataw na parusa laban sa programang nukleyar ng Iran sa pag-asang mapigilan pa ito. * [[Hunyo 11]] – [[Hulyo 11]] – Ginanap ang ''[[World Cup 2010 (Futbol)|2010 FIFA World Cup]]'' sa [[Johannesburg]], [[Timog Aprika]]. Nagwagi rito ang [[Espanya]] kontra [[Netherlands]], 1-0, kung saan nakapuntos sa bandang huli ang una sa ika-129 minuto sa ''overtime'' o sobra sa oras ang una na nagpanalo ng kanilang titulo, Hulyo 11. *Hunyo 11 – [[Estados Unidos]]ː Hindi bababa sa 16 mga tao ang nasawi at dose-dosena ang nawawala matapos na hindi inaasahang rumagasa ang baha ang paligid ng kampo sa [[Arkansas]]. * [[Hunyo 13]] – Natuklasan ng [[Estados Unidos]] ang higit sa $1 trilyon sa mga mapagkukunang mineral sa mga bundok ng [[Afghanistan]], na napakahigit pa kaysa inaasahan o dating tantiya. * [[Hunyo 17]] – Tumindi ang mga labanan sa lansangan sa pagitan ng etnikong Kyrgyz at mga minoryang Uzbek sa lungsod ng [[Osh]], [[Kyrgyzstan]] na nag-iwan ng hindi bababa sa 200 katao ang namatay. Tumaas pa ang bilang nito sa 2,000, Hunyo 24. * [[Hunyo 20]] ** Tatlong Kumandong Australyano at isang kawal ng Estados Unidos ang nasawi sa pagbagsak ng isang ''helicopter'' crash sa baku-bakong lupain sa hilagang [[Kandahar]], [[Afghanistan]]. ** [[Estados Unidos]]ː Sa isang sorpresang tagumpay, nagwagi si Graeme McDowell sa golp na ''U.S. Open'' sa ''Pebble Beach Golf Links'' sa [[California]]. * [[Hunyo 30]] – Pinasinayaan si [[Benigno S. Aquino III]] bilang ang ika-15 [[Pangulo ng Pilipinas]] sa Panoorang Quirino, Maynila.<ref name=r8>[http://www.gmanetwork.com/news/story/193465/news/nation/noynoy-aquino-to-take-oath-at-the-luneta-grandstand Noynoy Aquino to take oath at the Luneta grandstand]. GMA News Online (Hunyo 15, 2010). Hinango noong Enero 23, 2012.</ref> === Hulyo === * [[Hulyo 3]] – Nagwagi ng titulo ang Amerikanong kampeon sa tenis na si [[Serena Williams]] sa wakas ng Pambabaeng Wimbledon. * [[Hulyo 9]] – Nagkasundo ang [[Estados Unidos]] at ng [[Rusya]] na sumasang-ayon at ipatupad ang palitan ng mga nahuling tiktik, matapos madiskubre at ibilanggo ang 10 Rusong ispiya na nagpapanggap bilang sibilyan sa Estados Unidos. * [[Hulyo 11]] – Namatay ang hindi bababa sa 70 sa isinagawang mga pambobomba sa grupo ng mga tagahanga ng ''soccer'' sa [[Uganda]], na inako ng [[Harakat al-Shabaab Mujahideen|Shabab]], isang grupo ng rebolusyonaryong Islamiko na nag-aalsang pangkat mula [[Somalia]]. *[[Hulyo 18]] -- Nasawi ang hindi bababa sa 63 mga tao at sugatan ang higit sa 100 iba pa sa banggaan sa pagitan ng tren na ekspres at pampasaherong tren sa isang himpilan sa [[West Bengal|Kanlurang Bengal]], [[India|Indya]]. * [[Hulyo 24]] – Namatay ang 21 katao ay namatay at 500 pa ang nasugatan sa pagpapanakbuhan sa isang pistang musika sa [[Alemanya|Alemenya]] na tinawag na ''Love Parade''. * [[Hulyo 25]] ** Pandaigdigː Isiniwalat sa publiko ng [[WikiLeaks]]'','' isang samahan na naghahanap at naglalathala ng mga sensitibo o mga lihim na datos ng pamahalaan, ang 77,000 lihim na talaksan ng militar ng [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] tungkol sa kaugnayan nito sa Digmaan sa [[Afghanistan]]. ** [[Pransiya|France]]ː Nagwagi si Alberto Contador sa ''Tour de France''. *[[Hulyo 26]] – Nagsimula ang malawakang pagbaha sa [[Pakistan]] matapos ang pag-ulang ''monsoon'' na nagdulot ng pag-apaw ng palanggana ng [[Ilog Indus]], nagpalubog sa baha ng halos sang-kalima ng bansa at ikinasawi ng nasa 2,000 mga tao. Inanunsyo ng pamahalaan na 20 milyong tao ang naapektuhan ng malawakang pagbaha sa bansa, Agosto 14. *[[Hulyo 28]] – Bumagsak ang eroplanong patungong [[Islamabad]], [[Pakistan]] sa paanan ng kabundukan ng [[Himalaya]] malapit sa kabisera, na ikinasawi ng lahat ng lulang 152 pasahero at mga miyembro ng tripulante. * Hulyo – Isang [[Eklipse ng araw|Eklipse ng Araw]] ay naganap. === Agosto === * [[Agosto 3]] – [[Estados Unidos]]ː Sinunog ni Omar Thornton, empleyado, ang imbakan ng pinagtatrabahuang kumpanya na Hartford Distributors sa [[Manchester]], [[Connecticut]], na ikinasawi niya at 8 iba pa. *[[Agosto 5]] – [[Oktubre 13]] – [[Chile]]ː [[Aksidente sa Minahang Copiapó, 2010|Nakulong ang 33 minero sa minahan ng tanso sa San José sa ilan ng Atacama]] sa bumigay na bahagi ng minahan sa lalim na 2,300 talampakan (700 metro), Agosto 5. Natagpuan at nasagip ang lahat ng mga minero makalipas ang 69 araw (10 linggo), noong Oktubre 12 at 13. *[[Agosto 6]] – Naitalang higit sa 52 tao na ang nasawi sa higit 800 ''wildfire'' o napakalaking sunog na kumalat sa ibayo ng [[Rusya]] at nagsimula noong Hunyo. *[[Agosto 10]] – [[Estados Unidos]]ː Nasawi ang 4 katao, kabilang ang dating Senador na si Ted Stevens, sa pagbagsak ng isang maliit na eroplano sa liblib na lugar sa [[Alaska]]. *[[Agosto 17]] – [[Iraq]]ː Binomba ng nagtitiwakal na pagsasabog ang isang tanggapan ng Hukbong Iraq, na pumatay ng hindi bababa sa 48 mga bagong kaanib na hukbo at mga sundalo, at 120 iba pa ang nasugatan.  * [[Agosto 18]] – Inihayag ng Departamento ng Estado ng [[Estados Unidos]] na dadagdagan nito ang presensya ng mga sibilyan kontratista sa taong 2011 habang naghahanda ang militar na iwanan ang bansa. *[[Agosto 23]] – [[Canada]]ː Nasunog ang halos 291,700 ektaryang kagubatan sa [[British Columbia]]. *[[Agosto 25]] – Setyembre – Ipo-ipong Earl: Nabuo sa karagatan ng [[Kabo Berde|mga Pulo ng Kabo Berde]] noong Agosto 25. Lumakas hanggang Agosto 29, at nanalasa sa hilagang bahagi ng Kapuluang Leeward at puminsala sa lugar. Bumilis noong Setyembre 2. Marami ring nasawi sa [[New Jersey]], [[Massachusetts]] at [[Florida]] sa [[Estados Unidos]] dahil sa mga alon sa dagat. Sa [[Nova Scotia]] at [[Canada]] kung saan ito tumama sa kalupaan bilang kategorya 1 na ipo-ipo o ''hurricane'', isang tao ang nalunod at daang libong katao ang nawalan ng kuryente. * [[Agosto 30]] – [[Mehiko]]ː Nadakip si Edgar Valdez Villareal, alyas "El Barbie," notoryus na ''kingpin'' ng droga, ng Mehikanong Pedera na Pulis malapit sa [[Lungsod ng Mehiko]].<ref>''[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1307625/Edgar-Valdez-captured-Mexico-catches-Barbie-drug-lord-turf-war.html "Edgar Valdez captured"] Daily Mail Online.'' Setyembre 1, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref><ref>''[http://www.nytimes.com/2010/09/09/us/09barbie.html "U.S. Student Became Mexican Drug Kingpin"] The New York Times.'' Setyembre 8, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref> === Setyembre === * Setyembre – [[Mehiko]]ː Sinibak ng [[Lungsod Juárez|Ciudad Juárez]] ang 400 tiwaling opisyal ng pulisya kaugnay ng digmaan kontra-droga sa bansa. *[[Setyembre 3]] – Niyanig ng 7.1 kalakhang lindol ang lungsod ng Christchurch, [[Australia|Australya]], na nagbunsod ng malawakang pinsala. *[[Setyembre 12]] – Nakalaya sa piyansang $500,000 ang babaeng Amerikanong tapaglakad na si Sarah Shourd, na nabilanggo sa [[Iran]] sa kasong paniniktik sa loob ng higit isang taon , kasama ang dalawang lalaking Amerikano na kaibigan nitong sina Shane Bauer at Joshua Fattal. * [[Setyembre 28]] **[[Hilagang Korea]]ː Pinasigasig ng [[Pyongyang]] ang pagtitipon upang markahan ang ika-65 anibersaryo ng makapangyarihang Partido Komunista kung saan binasbasan si [[Kim Jong-un|Kim Jong Un]] bilang kahalili ng kanyang ama, na noo'y may sakit, na si [[Kim Jong-il|Kim Jong Il]]. **Gumuho ang lupa sa [[Oaxaca|rehiyon ng Oaxaca]] sa [[Mehiko|Mexico]] kasunod ng mahabang panahon ng malakas na ulan, na naglibing sa daan-daang mga tahanan. Hindi bababa sa 11 katao ang nawawala. === Oktubre === * [[Oktubre 4]] – Sumabog ang isang imbakan ng putik sa [[Hungary]], na nagpakawala ng 200 milyong galon ng nakalalasong putik sa mga kalsada ng tatlong baryo, at ikinasawi ng 8 katao at maraming iba pa ang sugatan. *[[Oktubre 11]] – [[Afghanistan]]ː Pinaniniwalaang aksidenteng nasawi ang Britong manggagawang katuwang na si Linda Norgrove, isang bihag ng [[Taliban]]'','' sa isang salakay na nagliligtas ng Amerika. * [[Oktubre 17]] – [[Lungsod ng Vaticano|Batikano]]ː Kanonisasyon ni [[Papa Benedicto XVI|Papa Benito XVI]] sa anim na bagong hirang na mga Santo sa Liwasan ni San Pedro: ** André Bessette, isang Pranses-Kanadyano na layko ng Kongregasyon ng Banal na Krus mula sa [[Canada|Can]]</small>[[Canada|ada]]. ** Candida Maria of Jesus, isang madre at guro mula sa [[Espanya]].</small> ** [[Mary MacKillop]], isang [[Romano Katoliko|Romano Katolikong]] [[madre]] na mula sa [[Australia|Australya]] na isa sa mga tagapagtatag ng Mga Kapatid na Babae ni San Jose ng Banal na Puso (mga Josefina) na isang kongregasyon ng mga</small> madre. ** Giulia Salzano, isang [[Romano Katoliko|Romano Katolikong]] [[madre]] mula sa [[Italya]] na tagapagtatag ng Katetikal na mga Kapatid na Babae ng Banal na Puso ni Jesus. ** Stanisław Kazimierczyk, isang [[Romano Katoliko|Romano Katolikong]] regular na kanon, [[Teolohiya|teologo]] at [[mangangaral]] mula sa [[Poland|Polonia]]. ** Camilla Battista da Varano, isang prinsesa, at madre at abadesa ng Orden ni Santa Clare mula sa [[Italya]]. * [[Oktubre 19]] ** [[Pransiya|Pransya]]ː Nagsagawa ng malawakang welga ang mga nasa 1.1-3.5 milyong tao (pinakamarami sa taong ito) na tumututol sa isang plano na madagdagan ang gulang ng pagreretiro nang dalawang taon,<ref>''[http://www.bbc.com/news/world-europe-11580492 "French police frustrated by new strike blockades"] BBC News.'' Oktubre 20, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles) </ref> bahagi ng serye ng mga welga na nagsimula noong unang bahagi ng taon. ** [[Mehiko]]ː Nasamsam ng Mehikanong puwersang seguridad sa bayan sa hangganan ng Tijuana, ang 105 tonelada ng marijuana na tinangkang ipupuslit patungong [[Estados Unidos]], na may tinatayang halagang $340 milyon, noo'y ang pinakaalaking pot bust sa bansa as nakaipas na mga taon.<ref>''[https://www.theguardian.com/world/2010/oct/19/marijuana-seizure-tijuana-mexico "Huge marijuana seizure in Mexico"] The Guardian.'' Oktubre 19, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles) </ref> ** Nagkita ang nangungunang mga kasapi ng [[Taliban]] sa [[Afghanistan]], at si Pangulong [[Hamid Karzai]] at ang kanyang mga tagapayo, upang talakayin ang pagwawakas ng siyam na taong digmaan sa bansa. * Oktubre, kalagitnaan -- [[United Kingdom|Reino Unido]]ː Ipinahayag ng bagong pamahalaang Konserbatibo sa London ang $128 bilyon na pagtapyas sa badyet, na nagduot ng kalituhan sa publiko.<ref>''[http://www.bbc.com/news/uk-politics-11579979 "Spending Review 2010: George Osborne wields the axe"] BBC News.'' Oktubre 20, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 22]] – Pandaigdigː Isiniwalat naman ng [[WikiLeaks]] ang itinuring na pinakamalaking nauuuring pagbubunyag na militar sa kasaysayan. Idinokumento ng 391,832 ulat na tinawag na ''The Iraq War Logs'' ang digmaan at pananakop sa [[Iraq]], mula 2004 hanggang 2009 tulad ng sinabi ng mga sundalo ng Hukbo ng [[Estados Unidos]].<ref>''[https://wikileaks.org/irq/ "Baghdad War Diary"] WikiLeaks.'' (sa Ingles)</ref> *[[Oktubre 25]] –  Ang lindol na may lakas na 7.8 magnitud at ang ibinungang tsunami sa dalampasigan ng [[Sumatra]] at Isla ng Mentawai (Rehiyon ng Kepulauan Mentawai) sa '''[[Indonesia]]'''. Bilang ng kumpirmadong nasawi ay 503. * [[Oktubre 26]] – Disyembre – [[Indonesia]]ː Nagsimula rin ang ilang linggong pagputok ng Bulkang Merapi sa [[Gitnang Java]] na pumatay ng mahigit sa 130 katao at nakaapekto sa mga nasa 300,000 mga tao. * [[Oktubre 29]] – Natagpuan ang hinihinalang parsela na naglalaman ng mga gamit sa pampasabog, sa isang eroplano na nagmula sa [[Yemen]] at patungong [[Estados Unidos]]. * [[Oktubre 31]] – [[Iraq]]ː Namatay ang 58 katao at marami pa ang sugatan sa pagsalakay ng mga kasapi ng [[Al-Qaeda|Al Qaeda]] sa isang simbahan sa [[Baghdad]]. === Nobyembre === * [[Nobyembre 8]] – Ipinahayag ni Pangulong [[Barack Obama|Obama]] ang suporta ng [[India|Indya]] para sa permanenteng upuan nito sa [[Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa]]. * [[Nobyembre 13]] – Pinalaya ang ''icon'' ng [[demokrasya]] na si [[Aung San Suu Kyi]] mula sa aresto sa bahay sa [[Myanmar]]. * [[Nobyembre 16]] – [[Gran Britanya|Britanya]]ː Nagkasundong magpakasal si Prinsipe William kay [[Catherine, Dukesa ng Cambridge|Kate Middleton]]. * [[Nobyembre 22]] **Inihayag ni Punong Ministro Brian Cowen ng [[Irlanda (bansa)|Ireland]] na bubuwagin niya ang kanyang pamahalaan at magdadaos ng isang bagong halalan matapos ang pagpasa ng badyet ng 2011''.'' **Hindi bababa sa 300 tao ang namatay at daan-daan pa ang nasugatan sa isang pagpapanakbuhan sa panahon ng taunang pista ng tubig sa [[Cambodia]] na naganap matapos matakot ang mga tao nang magsinulang gumalaw ang tulay. * [[Nobyembre 23]] **Inilunsad ng [[Hilagang Korea]] ang pagpapakawala ng artilerya sa Isla ng Yeonpyeong, [[Timog Korea]], na ikinasawi ng apat na taga-Timog Korea na kinabibilangan ng dalawang sibilyan at dalawang marino. Labinwalong iba pa ang nasugatan. **Idineklarang patay ang 29 minero na nakulong sa ilalim ng lupa matapos ang pagsabog sa minahan ng tanso sa Ilog Pike sa [[New Zealand]] makalipas ang limang araw. * [[Nobyembre 28]] – Pandaigdigː Isiniwalat naman ng WikiLeaks ang higit sa 200,000 cableng diplomatiko ng Estados Unidos sa isang maliit na bilang ng mga kumpanyang midya. Ipinakita nito ang mga dating lihim na impormasyon sa pagkalap ng intelihensya at istratehiyang pampulitika at militar ng [[Estados Unidos|Amerika]].<ref>''[https://www.theguardian.com/world/2010/nov/28/us-embassy-cable-leak-diplomacy-crisis "US embassy cables leak sparks global diplomatic crisis"] The Guardian.'' Nobyembre 28, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref> === Disyembre === * [[Disyembre 2]] – Naipanalo ang [[Rusya]] ang imbitasyon nito bilang punang-abala para sa ''2018 World Cup'', habang gagampanan ng [[Qatar]] ang mga tungkuling ''host'' para sa pandaigdigang torneo ng [[Futbol|sipaang-bola]] sa 2022, ang unang bansa sa [[Gitnang Silangan]] para sa torneo. *[[Disyembre 6]] – Inaresto ng pulisya ng [[Gran Britanya|Britanya]] ang tagapagtatag ng WikiLeaks na si Julian Assange, isang dating mamamahayag na mula sa [[Australia]], sa [[Lungsod ng Londres|London]] dahil sa di-umano'y pag-atakeng sekswal sa [[Sweden]], na ayon sa kanyang mga abogado, ang mga kaso ay inimbento lamang para masira ang kanyang reputasyon. * [[Disyembre 21]] – Buong [[eklipse ng buwan]] ay naganap, == Kapanganakan == * Pebrero 11 – [[Yuan Francisco]], Pilipinong artista at modelo == Kamatayan == === Enero === * Enero 1 – Lhasa De Sela, Amerikanong mang-aawit at sumusulat ng kanta (ipinanganak 1972) * Enero 4 **Johan Ferrier, unang Presidente ng [[Suriname]] (ipinanganak 1910) ** [[Tsutomu Yamaguchi]], isang Hapones na nakaligtas sa atomikong pambobomba ng Hiroshima at Nagasaki (ipinanganak 1916) * Enero 5 – Kenneth Noland, Amerikanong pintor ng ''abstract'' o basal (ipinanganak 1924) *Enero 8 – [[Monica Maughan]], Australyanong aktres (ipinanganak 1933) * Enero 11 – Miep Gies, Olandes na pilantropo * Enero 13 – Teddy Pendergrass, Aprikanong-Amerikanong mang-aawit ng R&B at soul * Enero 21 – Jean Simmons, Britong aktres *Enero 22 – [[Mahmud Iskandar Ismail]], ika-8 Hari ng Malaysia (ipinanganak 1932) * Enero 25 – Ali Hassan al-Majid, Iraqi na politiko at komandante ng militar, binansagang "Chemical Ali" at kaagapay ni [[Saddam Hussein]] (binitay sa [[Iraq]].) (ipinanganak 1941) * Enero 27 ** [[J. D. Salinger|Jerome David Salinger]], Amerikanong manunulat (ipinanganak 1919) ** [[Howard Zinn]], Amerikanong historyador (ipinanganak 1922) * Enero 29 – Tom Brookshier, Amerikanong manlalaro ng sipaang-bola at isang mamamahayag ng palakasan === Pebrero === * Pebrero 10 – Charlie Wilson,  Amerikanong politiko. * Pebrero 11 – Alexander McQueen, Britong tagadisenyo ng moda''.'' * Pebrero 12 – Nodar Kumaritashvili, luger mula sa [[Georgia (bansa)|Republika ng Georgia]], (nasawi sa aksidente sa pag-e-ensayo sa [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2010|''2010 Winter Olympics'']].)  * Pebrero 20 – Alexander Haig, ika-59 Kalihim ng Estado ng Estados Unidos === Marso === * Marso 10 – Corey Haim, Kanadyanong aktor * Marso 20 – Stewart Udall, Amerikanong politiko === Abril === [[Talaksan:Juan_Antonio_Samaranch_DF-ST-01-00128.JPEG.jpg|thumb|131x131px|[[Juan Antonio Samaranch]]]] * Abril 6 – [[Anatoly Dobrynin]], Sobyet na diplomata at politiko (ipinanganak [[1919]]) *Abril 10 ** Dixie Carter<ref>''"[http://www.ew.com/article/2010/04/10/dixie-carter 'Designing Women' star Dixie Carter dies at age 70] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827161411/http://www.ew.com/article/2010/04/10/dixie-carter |date=2016-08-27 }}" EW.com''. Abril 10, 2010. Hinango Setyembre 2, 2016. (sa Ingles)</ref>, Amerikanong aktres. ** Lech Kaczyński, Pangulo ng Polanya. * Abril 19 – Guru, Amerikanong nagrarap * Abril 20 – Dorothy Height, Amerikanong aktibista ng karapatang sibil * Abril 21 – [[Juan Antonio Samaranch]], Kastilang opisyal ng palakasan (ipinanganak [[1920]]) * Abril 24 – Elizabeth Post<ref>''"[http://www.prnewswire.com/news-releases/elizabeth-lindley-post-etiquette-author-successor-to-emily-post-dies-at-89-92043844.html Elizabeth Lindley Post, Etiquette Author, Successor to Emily Post, Dies at 89]" PR Newswire.'' Abril 25, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref>, manunulat tungkol sa etiketa === Mayo === * Mayo 2 – Lynn Redgrave, Britong aktres *Mayo 5 – [[Umaru Musa Yar'Adua]], ika-13 Pangulo ng Nigeria (ipinanganak [[1951]]) * Mayo 9 – Lena Horne, Amerikanong mang-aawit at aktres *Mayo 24 – [[Paul Gray]], Amerikanong musikero (ipinanganak 1972) * Mayo 28 – [[Gary Coleman]], Amerikanong aktor, nagboboses at komedyante (ipinanganak 1936) * Mayo 31 ** Chris Haney, Kanadyanong na mamamahayag na lumikha ng larong tabla na ''Trivial Pursuit'' ** Mustafa Abu al-Yazid, pinuno at kapwang tagapagtatag ng [[Al-Qaeda|Al Qaeda]] sa [[Afghanistan]]. (Napatay sa isang pag-atake ng drone ng mga Amerikano sa [[Pakistan]]) === Hunyo === * Hunyo 3 – Rue McClanahan,<ref>''[http://www.nytimes.com/2010/06/04/arts/04mcclanahan.html?_r=0 "Rue McClanahan, Actress and Golden Girl, Dies at 76"]. The New York Times.'' Hunyo 3, 2010. Hinango Agosto 31, 2016. (sa Ingles)</ref> Amerikanong aktres * Hunyo 4 – John Wooden, Amerikanong manlalaro ng basketbol * Hunyo 18 – José Saramago, Portuges na manunulat, pinagpipitagang nanalo ng [[Nobel Prize|Premyong Nobel]] * Hunyo 28 – Robert Byrd, Amerikanong politiko === Hulyo === * Hulyo 13 ** Vernon Baker,<ref>''[http://www.infoplease.com/biography/vernon-baker.html "Vernon Baker Biography."] Infoplease.'' (sa Ingles)</ref> Amerikanong sundalo sa Hukbong-dagat ng Estados Unidos ** George Steinbrenner, Amerikanong negosyante at may-ari ng koponan sa beysbol na ''New York Yankees'' === Agosto === [[Talaksan:Cossiga_Francesco.jpg|thumb|179x179px|[[Francesco Cossiga]]]] * Agosto 8 – Patricia Neal, Amerikanong aktres * Agosto 9 – Ted Stevens,<ref>''[http://www.nbcnews.com/id/38637072/ns/us_news-life/#.V8jvf_l95dg "Former Sen. Ted Stevens dies in plane crash"] NBC News''. Agosto 10, 2010. Hinango Setyembre 2, 2016. (sa Ingles)</ref> Amerikanong politiko * Agosto 17 – [[Francesco Cossiga]], ika-63 Punong Ministro at ika-8 Pangulo ng Italya (ipinanganak [[1928]]) === Setyembre === [[Talaksan:Tony_Curtis_1958.jpg|thumb|157x157px|[[Tony Curtis]]]] * Setyembre 12 – Claude Chabrol, Pranses na direktor ng mga pelikula * Setyembre 26 – Gloria Stuart, Amerikanong aktres * Setyembre 28 – Arthur Penn, Amerikanong direktor ng mga pelikula * Setyembre 29 – [[Tony Curtis]], Amerikanong aktor (ipinanganak 1925) === Oktubre === [[Talaksan:Presidente_Nestor_Kirchner_(cropped).jpg|thumb|151x151px|[[Néstor Kirchner]]]] * Oktubre 11 – [[Joan Sutherland]], Australyano mang-aawit sa opera (ipinanganak [[1926]]) * Oktubre 16 – Barbara Billingsley, Amerikanong aktres. * Oktubre 19 – Tom Bosley, Amerikanong aktor. * Oktubre 20 – Bob Guccione, Amerikanong tagapaglathala (magasin na ''Penthouse'') * Oktubre 27 – [[Néstor Kirchner]], ika-54 Pangulo nf Arhentina (ipinanganak [[1950]]) === Nobyembre === * Nobyembre 4 – Sparky Anderson, Amerikanong tagapamahal ng beysbol * Nobyembre 5 – Jill Clayburgh, Amerikanong aktres *Nobyembre 16 – [[Wong Tin-lam]], direktor at prodyuser mula sa Hongkong (ipinanganak 1928) * Nobyembre 28 – Leslie Nielsen, Kanadyano-Amerikanong aktor === Disyembre === * Disyembre 7 – Elizabeth Edwards, Amerikanong abogada at maybahay ni John Edwards (dating Amerikanong Senador) * Disyembre 15 – Blake Edwards, Amerikanong direktor ng mga pelikula == Gantimpalang Nobel == * Kimika – Richard F. Heck, Ei-ichi Negishi at Akira Suzuki * Agham-Pangkabuhayan – Peter A. Diamond, Dale T. Mortensen at Christopher A. Pissarides * Panitikan – Mario Vargas Llosa * [[Nobel Peace Prize|Pangkapayapaan]] – Liu Xiaobo <small>(hindi niya nagawang matanggap ang Premyong Nobel para sa Kapayapaan dahil siya ay hinatulan ng 11 taon ng pagkabilanggo ng awtoridad Intsik)</small> * [[Nobel Prize in Physics|Pisika]] – [[Andre Geim]] at [[Konstantin Novoselov]] * Medisina – Robert G. Edwards == Mayoryang mga publikong mga pista == Sa karagdagan, inoobserbahan ng maraming bansa ang mga pambansang pista opisyal, tulad ng pagkakatatag ng kanilang bansa at araw ng kalayaan. Ito rin ay "espesyal na araw." '''Kalendaryong Islam at Hudyoː''' Ang Kalendaryong Islam ay batay sa pagmamasid sa mga buwan; kaya, ang mga petsang nakasaad ay maaaring mag-iba nang isa o dalawang araw. Lahat ng mga paggunitang Islam at Hudyo ay magsisimula sa paglubog ng araw, sa araw bago ang petsang nakasaad. '''Kalendaryong Hindu at Sikhː''' Mga petsa para sa mga paggunitang Sikh at Hindu ay nalalaman ayon sa petsa ng kanilang pagtalima sa [[India]]. Mga okasyon sa '''makapal''' ay mga pederal at espesyal na pista na ipinagdiriwang din sa [[Estados Unidos]]. '''Enero''' * Enero 1 - '''[[Araw ng Bagong Taon]]''' (ipinagdiriwang sa karamihan ng mga bansa) * Enero 1-3 - Ganatan-sai, Bagong Taong Shinto (Kalendaryong Hapon) * Enero 5 - Kaarawan ni Guru Gobind Singh Sahib (Kalendaryong Sikh) * Enero 6 - '''[[Pagpapakita ng Panginoon|Epipanya]]''' (Paggunitang Kristiyano) * Enero 7 - Pasko (Ortodokso) * Enero 14 ** Makar Sakranti (Kalendaryong Hindu) ** Maghi (Kalendaryong Sikh) * Enero 20 - Vasant Panchami (Kalendaryong Hindu) '''Pebrero''' * Pebrero 2 - '''Araw ng Groundhog''' * Pebrero 12 - Maha Shiva Ratri (Kalendaryong Hindu) * Pebrero 14 ** '''Bagong taon ng mga Intsik''' (Kalendaryong Intsik) ** [[Araw ng mga Puso|'''Araw ng mga Puso''']] * Pebrero 16 ** Simula ng Dakilang Kuwaresma (Ortodokso) ** Mardi Gras ([[Pransiya|Pransya]]) o '''Martes na''' '''''Shrove''''' ([[Estados Unidos]]) * Pebrero 17 - [[Miyerkules-de-Senisa|'''Miyerkules-de-Senisa''']] (Paggunitang Kristiyano) * Pebrero 26 - '''''Mawlid al-Nabi,''''' Kaarawan ni [[Muhammad]] (Kalendaryong Islam) * Pebrero 28 ** '''Purim,''' Pista ng Lots (Kalendaryong Hudyo) ** Holi, Isang piesta sa [[India|Indiya]], hanggang Marso 1 (Kalendaryong Hindu) '''Marso''' * Marso 1 - Hola Mohalla (Kalendaryong Sikh) * Marso 8 - Internasyunal na Araw ng Kababaihan * Marso 15 - Mga Idus ng Marso *Marso 16 - Bagong Taong Hindi (Kalendaryong Hindu) * Marso 17 - '''Araw ni San Patricio''' (Pambansang Publikong walang pasukan ng [[Irlanda]], ipinagdiriwang din sa [[Estados Unidos]] at iba pang bansa) * Marso 21 ** Bagong Taong Baha'i (Kalendaryong Baha'i) ** ''Noruz'', Bagong Araw (Kalendaryong Zoroastrianismo) * Marso 24 - Rama Navami (Kalendaryong Hindu) * Marso 28 ** [[Linggo ng Palaspas|'''Linggo ng Palaspas''' o Domingo de Ramos]] (Paggunitang Kristiyano) ** Kaarawan ni Propeta Zarathustra (Kalendaryong Zoroastrianismo) * Marso 30 - '''Unang araw ng Paskuwa'',''''' Pista ng Tinapay na Walang Lebadura (7 araw, Kalendaryong Hudyo) '''Abril''' * Abril 1 ** [[Huwebes Santo]] (Paggunitang Kristiyano) ** '''Araw ng mga Naloloko ng Abril''' * Abril 2 - '''[[Biyernes Santo]]''' (Paggunitang Kristiyano) * Abril 3 - [[Sabado de Gloria]] (Paggunitang Kristiyano) * Abril 4 - [[Easter|'''Pasko ng Pagkabuhay''']] (Paggunitang Kristiyano, ipinagdiriwang ng mga Simbahang Kristiyano sa Kanluran) ''Pascha'' (Ortodokso) * Abril 7 - Pandaigdigang Araw ng Kalusugan'','' anibersaryo ng pagkakatatag ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] * Abril 14 - Vaisakhi, paggunita sa pagkasilang ni Khalsa (Kalendaryong Sikh) * Abril 22 - Pandaigdigang Araw ng Mundo '''Mayo''' * Mayo 1 **'''Araw ng Mayo''' **[[Araw ng Paggawa]] (Pilipinas) * Mayo 8 - Araw ng Liberasyon'','' Paggunita sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] Sa Europa * Mayo 9 - '''Araw ng mga Ina''' * Mayo 13 - '''Araw ng Asensyon''' (Paggunitang Kristiyano at Ortodokso) * Mayo 19 - '''Unang araw ng ''Shavuot,''''' Hebreong Pentekostes; o Pista ng mga Linggo, o ng Ani, o ng mga Unang Prutas. (Kalendaryong Hudyo) * Mayo 23 ** [[Pentekostes]] (Paggunitang Kristiyano, ipinagdiriwang ng mga Simbahang Kristiyano sa Kanluran at Ortodokso) ** Deklarasyon ng Bab (Kalendaryong Baha'i) * Mayo 29 - Asensyon ni ''Baha Ullah'' (Kalendaryong Baha'i) * Mayo 30 - Linggo ng Trinidad (Paggunitang Kristiyano) '''Hunyo''' * Hunyo 3 - ''Corpus Christi'' (Paggunitang Kristiyano) * Hunyo 16 - Kamatayan bilang isang martir ni Guru Arjan Dev Sahib (Kalendaryong Sikh) * Hunyo 20 - '''Araw ng mga Ama''' * Hunyo 27 (Huling Linggo ng Hunyo) - Internasyunal na Araw ng Pagmamalaki ng [[mga bakla]] at Lesbyana '''Agosto''' * Agosto 11 - '''Unang araw ng buwan ng [[Ramadan]]''' (Kalendaryong Islam) '''Setyembre''' * Setyembre 9 (8-10) - '''Unang araw ng ''Rosh Hashanah,''''' Bagong Taon ng mga Hudyo (Kalendaryong Hudyo) * Setyembre 10 - '''''Eid ul-Fitr'''''; Katapusan ng buwan ng [[Ramadan]] (Kalendaryong Islam) * Setyembre 18 (17-18) - '''''Yom Kippur''','' Araw ng Pagsisisi (Kalendaryong Hudyo) * Setyembre 22 - Pista ng Buwan (Kalendaryong Intsik) * Setyembre 23 - '''Unang araw ng ''Sukko'''''<nowiki/>'''''t''','' Pista ng Tabernakulo, o ng Pagtitipon (7 araw, Kalendaryong Hudyo) * Setyembre 30 - '''''Shemini Atzeret''', ''Asembliya ng Ikawalong Araw (Kalendaryong Hudyo) '''Oktubre''' * Oktubre 8 - Navaratri (Kalendaryong Hindu) * Oktubre 31 - '''''Halloween''''' '''o Bisperas ng Todos los Santos''' '''Nobyembre''' * Nobyembre 1 - [[Undas|'''Araw ng mga Patay''']] (Paggunitang Kristiyano) * Nobyembre 5 - '''Diwali''' (Hindu), Mahavira Nirvana (Jain), o Bandi Chhor Divas (Sikh) (Isang pagdidiriwang ng mga Hindu, Jain at Sikh) * Nobyembre 12 - Kaarawan ni Baha Ullah (Kalendaryong Baha'i) * Nobyembre 15 ** '''[[Eid al-Adha|''Eid al-Adha'']],''' Pista ng Pag-aalay (Kalendaryong Islam, hanggang ika-16) ** Shinchi-go-san no hi o Araw ng 7-5-3 (Paggunitang Hapon) * Nobyembre 21 - Kaarawan ni Guru Nanak Dev Sahib (Kalendaryong Sikh) * Nobyembre 24 - Kamatayan bilang isang martir ni Guru Tegh Bahadur Sahib (Kalendaryong Sikh) * Nobyembre 28 - '''Unang Linggo ng Adbiyento''' (Paggunitang Kristiyano) '''Disyembre''' * Disyembre 2 - '''Unang araw ng ''Hanukkah'''''<nowiki/>'','' Pista ng mga Ilaw (8 araw, Kalendaryong Hudyo) * Disyembre 7 - '''Unang araw ng buwan ng ''Muharram'''''<nowiki/>'','' Bagong Taon ng mga Muslim (Kalendaryong Islam) * Disyembre 12 - [[Birhen ng Guadalupe]] * Disyembre 25 - [[Araw ng Pasko|'''Araw ng Pasko''']] (Paggunitang Kristiyano) * Disyembre 31- '''Bisperas ng Bagong Taon''' === Mga Paggunita sa Ibang Bansa === Sa [[Estados Unidos|'''Estados Unidos''']], mayroong sampung pederal na pista na itinakda ng kanilang batas. Apat dito ay itinakda sa petsa ([[Bagong Taon|Araw ng Bagong Taon]], Araw ng Kalayaan [Hunyo 4], ''Veterans Day'' [Nobyembre 11], at [[Pasko|Araw ng Pasko]]). Ang iba pa ay itinakda sa araw ng sanlinggo at buwan: Mga kaarawan nina [[Martin Luther King, Jr.]] [Enero 18] at Pangulong [[George Washington]] [Pebrero 22], Araw ng Pag-alala o ''Memorial Day'' [Mayo 31], Araw ng Paggawa [Setyembre 6], Araw ni [[Christopher Columbus]] [Oktubre 11], at ''[[Araw ng Pasasalamat|Thanksgiving]]'' o Araw ng Pasasalamat [Nobyembre 25]. Ipinagdiriwang din sa bansa sa 2010 ang mga sumusunod (Tingnan din ang unang bahagi ng [[2010#Mayoryang mga publikong mga pista|Mayoryang mga publikong mga pista]])ː * Mga paggunitang Islam at Hudyo. ** Hunyo 14 - Araw ng Bandila (unang ginugunita sa [[Pennsylvania]]) ** Nobyembre 2 - Araw ng Halalan (ilang estado sa [[Estados Unidos]]) ** Disyembre 26 - Unang Araw ng ''[[Kwanzaa]]'' (7 araw, paggunitang [[Aprikanong Amerikano|Aprikano-Amerikano]]) ** Enero 20 - Araw ng Inagurasyon '''[[Canada]]''' * Mayo 25 - Paggunita sa Kaarawan ni Reyna Victoria * Hulyo 1 - [[Araw ng Canada]] * Setyembre 6 (Unang Lunes ng Setyembre) - Araw ng Paggawa * Oktubre 11 - Araw ng Pasasalamat '''[[Mehiko]]''' * Mayo 5 - '''''Cinco de Mayo''''' ([[Mehiko]], ipinagdiriwang din sa [[Estados Unidos]]) * Setyembre 16 - Araw ng Kalayaan '''[[Oceania|Mga Bansa sa Pasipiko]]''' * Enero 26 - Araw ng Australya ''(''[[Australia]]) * Pebrero 6 - Araw ng Waitangi'','' Paggunita sa Kasunduan sa Waitangi ([[New Zealand]]) * Abril 25 - Araw ng ANZAC, paglapag sa Gallipoli ([[Australia]], [[New Zealand]], [[Samoa]] at [[Tonga]]) * Hunyo 19 (ika-3 inggo ng Hunyo) - Opisyal na Kaarawan ni [[Elizabeth II|Reyna Elizabeth II]] ([[New Zealand]]) '''[[Hapon]]''' * Pebrero 11 - Pambansang Araw ng Pagkakatatag * Abril 29 - Araw ng Luntian * Agosto 6 - Araw ng [[Prepektura ng Hiroshima|Hiroshima]] * Setyembre 15 - Araw ng Paggalan sa mga Matatanda [[Europa|'''Europa''']] * Marso 25 - Araw ng Kalayaan ([[Gresya]]) * Marso 14 (ika-4 na Linggo ng [[Panahon ng Kuwaresma]]) - Araw ng Pagiging Ina ([[United Kingdom|Reino Unido]]) * Abril 30 - Paggunita sa Kaarawan ni Reyna Juliana ([[Netherlands]]) * Hunyo 2 - Anibersaryo ng Republika ng [[Italya]] * Hunyo 5 - Araw ng Konstitusyon ([[Denmark]]) * Hunyo 6 - Pambansang Araw ([[Sweden]]) * Hunyo 10 - Araw ng [[Portugal]] o anibersaryo ng kamatayan ni Luis de Camões * Hunyo 19 (ika-3 inggo ng Hunyo) - Opisyal na Kaarawan ni [[Elizabeth II|Reyna Elizabeth II]] ([[United Kingdom]]) * Hunyo 23 - Pambansang Araw, Opisyal na Kaarawan ni Gran Duke Jean ([[Luxembourg]]) * Hunyo 23-24 - Gabi ng Gitnang-tag-init at Araw ng Gitnang-tag-init * Hulyo 12 - Araw ng Kahel o ''Orangemen's (Orange) Day'' ([[Hilagang Ireland]]) * Hulyo 14 - Araw ng Bastille ([[Pransiya|Pransya]]) * Hulyo 21 - Pambansang Araw ([[Belhika|Belgium]]) * Agosto 1 - Pambangsang Araw, anibersaryo ng Konpederasyong Suwiso ([[Suwisa|Switzerland]]) '''[[Tsina]]''' * Abril 5 - ''Qingming'', Pagpupuri sa mga patay. '''[[Timog Korea]]''' * Agosto (araw ng buong buwan ng ika-8 buwang pang-buwan - ''Chusok'', pista ng pag-aani '''Oras ng Pagtitipid ng Liwanag ng Araw o ''Daylight Saving Time''''' (piling mga bansa) - mula Marso 14 hanggang Disyembre 7 === Mga Panahon para sa Hilagang Hating-globo, 2010 === * Ekwinoks sa Tagsibol: Marso 20, 1:32 P.M. EDT (17:32 UT*), Pumapasok ang araw sa tanda ng Aries; simula ng tagsibol. * Soltisyo sa Tag-araw: Hunyo 21, 7:28 AM EDT (11:28 UT*), Pumapasok ang araw sa tanda ng Cancer; simula ng tag-init. * Ekwinoks sa Taglagas: Setyembre 22, 11:09 P.M. EDT (03:09 UT*), Pumapasok ang araw sa tanda ng Libra; simula ng taglagas. * Soltisyo sa Tag-niyebe: Disyembre 21, 6:38 PM EST (23:38 UT*), Pumapasok ang araw sa tanda ng Capricorn; simula ng taglamig. <nowiki>*</nowiki>''Universal time'' (UT) o Unibersal na oras, na kilala rin bilang ''Greenwich mean time'' (GMT) o katamtamang oras sa Greenwich. Sa bansang '''[[Hapon]]''', Ipinagdiriwang ang mga sumusunodː * Araw ng Ekwinoks sa Tagsibol, Marso 21-22 * Araw ng Ekwinoks sa Taglagas: Setyembre 23-24, bilang papuri as kanilang mga ninuno === 2010 sa Iba Pang Kalendaryo === *[[Kalendaryong Gregoryano|'''Kalendaryong Gregoryano''']]ː 2010; MMX *'''Kalendaryong Islam'''ː A.H. 1431-1432 *'''Kalendaryong Hinduː''' **''Vikram Samvatː'' 2066–2067 **''Shaka Samvatː'' 1932–1933 **''[[Kali Yuga]]ː'' 5111–5112 *'''Kalendaryong Sikh (''Nanaksashi'')'''ː 542 *'''Kalendaryong Tsinoː''' 4707-4708 *'''Kalendaryong Buddhista'''ː 2554 *'''Kalendaryong Haponː''' ''Heisei'' 22 *'''Kalendaryong Baha'i'''ː 166-167 == Mga sanggunian == (Lahat sa wikang Ingles) * ''"News and Events Year by Year: 1900-2013" [http://www.infoplease.com/yearbyyear.html Infoplease.]'' at ''[http://www.factmonster.com/yearbyyear.html Fact Monster.]'' * ''[http://collegian.com/2014/05/years-in-review-2010-2014/77749/ "Years in Reviewː 2010-2014."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813133658/http://collegian.com/2014/05/years-in-review-2010-2014/77749/ |date=2016-08-13 }} Rocky Mountain Collegian.'' Mayo 13, 2014. * ''[http://www.abc.net.au/news/specials/2010-year-in-review/ "2010 Year in Review."] ABC News (Australian Broadcasting Corporation)'' * [http://content.time.com/time/specials/packages/0,28757,2035319,00.html ''"The Top 10 Everything of 2010"''] ''TIME.'' 2016. * [https://archive.google.com/intl/en/press/zeitgeist2010/ "''Google Zeitgeist 2010.''"] 2011 * ''[http://www.infoplease.com/news/2010/current-events/ "2010 Current Events"] Infoplease.'' *''[http://www.livescience.com/10938-biggest-natural-disasters-2010.html "The Biggest Natural Disasters of 2010"] Live Science.'' Disyembre 28, 2010 *''[http://www.mapreport.com/years/2010/d.html "World, Disasters, 2010 Timeline"]'' *''"2010 a deadly year for natural disasters (Associated Press)"'' [http://www.nbcnews.com/id/40739667/ns/us_news-2010_year_in_review/t/s-world-gone-wild-quakes-floods-blizzards/#.V8pZO7PvMdU ''NBC News''] (Disyembre 19, 2010) at ''[http://www.ctvnews.ca/2010-a-deadly-year-for-natural-disasters-1.587800 CTV News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170721152646/http://www.ctvnews.ca/2010-a-deadly-year-for-natural-disasters-1.587800 |date=2017-07-21 }}'' (Disyembre 20, 2010) *''[https://web.archive.org/web/20161028170958/http://www.techprone.com/top-10-disasters-around-the-world-in-2010/2045 "Top 10 Disasters around the World in 2010"] Techprone.'' Disyembre 14, 2010 *''[http://www.nydailynews.com/news/world/natural-disasters-made-2010-deadliest-costliest-years-history-report-article-1.148187 "Natural disasters caused mass devastation in 2010: report"] NY Daily News.'' Enero 3, 2011 *''[http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=37357#.V8pd2rPvMdU "UN: 2010 among deadliest years for disasters, urges better preparedness"] UN News Centre.'' Enero 24, 2011 *''[http://www.treehugger.com/natural-sciences/2010-the-year-in-environmental-disasters-slideshow.html "2010: The Year in Environmental Disasters (Slideshow)"] TreeHugger.'' Disyembre 23, 2010 *''[https://probonoaustralia.com.au/news/2011/01/deadliest-year-for-natural-disasters-2010/ "Deadliest Year for Natural Disasters - 2010"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180411032049/https://probonoaustralia.com.au/news/2011/01/deadliest-year-for-natural-disasters-2010/ |date=2018-04-11 }} Pro Bono Australia.'' Enero 27, 2011 *''[https://www.fema.gov/disasters/grid/year/2010 "Disaster Declarations for 2010"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124001128/https://www.fema.gov/disasters/grid/year/2010 |date=2016-11-24 }} FEMA.gov'' *[http://www.biography.com/people/groups/died-2010 "''2010''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160911061251/http://www.biography.com/people/groups/died-2010 |date=2016-09-11 }} ''Biography.com'' *''[http://www.onthisday.com/deaths/date/2010 "Famous Deaths in 2010"] OnThisDay.com'' *''[http://www.hollywoodreporter.com/gallery/hollywoods-notable-deaths-2010-276535/1-art-linkletter-radiotv-host "Hollywood's Notable Deaths of 2010"] Hollywood Reporter.'' Disyembre 29, 2010. *''[http://www.imdb.com/search/name?death_date=2010 "IMDb: Most Popular People With Date of Death in 2010"] IMDb'' *''[http://www.people.com/people/package/gallery/0,,20442843_20451391_1,00.html "Celebrity Deaths 2010"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110328141424/http://www.people.com/people/package/gallery/0,,20442843_20451391_1,00.html |date=2011-03-28 }} People.com'' *''[https://web.archive.org/web/20161216074933/http://www.tvguide.com/galleries/celebrity-deaths-2010-1014679/ "Celebrity Deaths in 2010"] TVGuide.com'' *''[http://www.ranker.com/list/official-2010-celebrity-deaths-2010-famous-deaths-list/famous-celebrity-deaths-list "Celebrity Death -- List of Famous Deaths in 2010"] Ranker.'' *''[http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqarchives/year/2010/ "Earthquake Information for 2010"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160426110123/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqarchives/year/2010/ |date=2016-04-26 }} USGS.'' *''[http://www.infoplease.com/year/calendar-2010.html "2010 Calendar and Holidays"] Infoplease.'' *''[http://www.infoplease.com/ipa/A0875655.html "Major Holidays"] Infoplease'' *''[http://www.factmonster.com/ipka/A0882306.html "Holidaysː Major Religious and Secular Holidays"] Fact Monster'' *''[https://www.allaboutsikhs.com/sikh-festivals/the-sikh-calendar-gurupurabs-and-festival-dates "The Sikh Calendar :Gurupurabs and Festival Dates"] Gateway to Sikhism'' *''[https://books.google.com.ph/books?id=kd2bAAAAQBAJ&pg=PA120&lpg=PA120&dq=2010+sikh+holidays&source=bl&ots=s6Gk_FrvC0&sig=Ol0csJrweW1aUMFkZzf_niDfGk8&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjPr8nCyeDOAhUGpZQKHVGnDD4Q6AEINjAE#v=onepage&q=2010%20sikh%20holidays&f=false "Encycopaedia Britannica Almanac 2010"] Encycopaedia Britannica, Inc.'' ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2010]] kzxc2ic5g0an8fnyw5mwctuaj7vymea 2009 0 26088 2241609 2240339 2026-11-11T13:43:56Z Ivan P. Clarin 84769 2241609 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2009.jpg|right|200px]] {{year nav|2009}} Ang '''2009''' ('''MMIX''') ay isang karaniwang [[taon]] na nagsisimula sa [[Huwebes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ito ang ika-2009 na taon sa pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] o [[Anno Domini]], ang ika-9 na taon ng [[ikatlong milenyo]] at [[ika-21 dantaon]], at ang ika-10 at huling dekada ng [[dekada 2000]]. Itinalaga ang 2009 bilang: *Internasyunal na Taon ng [[Astronomiya]]<ref>{{cite web|url=http://iau.org/public_press/news/release/iau0606/|title=News Release &ndash; IAU0606: The International Astronomical Union announces the International Year of Astronomy 2009|date=Oktubre 27, 2006|publisher=International Astronomical Union|access-date=2008-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919162557/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0606|archive-date=Setyembre 19, 2008|url-status=dead|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://astronomy2009.org |title=The International Year of Astronomy 2009 |publisher=IYA2009 |access-date=2008-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081103045057/http://www.astronomy2009.org/ |archive-date=Nobyembre 3, 2008 |url-status=dead | language=en }}</ref> *Internasyunal na Taon ng Likas na mga [[Hibla]]<ref>{{UN document |docid=A-RES-61-189|type=Resolution|body=General Assembly|session=61|resolution_number=189 |accessdate=2008-07-15|date=Disyembre 20, 2006|title=International Year of National Fibres, 2009|language=Ingles}}</ref> == Kaganapan == === Enero === [[File:President Barack Obama.jpg|thumbnail|right|150px|Enero 20: [[Barack Obama]], ika-44 na Pangulo ng Estados Unidos]] * [[Enero 3]] &ndash; Naitatag ang unang ("Genesis") bloke o ''block'' ng [[blockchain]] ng [[salaping kripto]] at desentralisadong sistemang pambayad na [[Bitcoin]] ng lumikha ng sistema, na kilala bilang [[Satoshi Nakamoto]].<ref>{{cite journal|last=Davis|first=Joshua|title=The Crypto-Currency: Bitcoin and its mysterious inventor|url=http://www.newyorker.com/reporting/2011/10/10/111010fa_fact_davis|journal=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918090443/http://www.newyorker.com/reporting/2011/10/10/111010fa_fact_davis|date=2011-10-11|archive-date=2013-09-18|access-date=2019-01-03|language=en}}</ref> * [[Enero 20]] &ndash; Nanumpa si [[Barack Obama]] bilang ika-44 [[Pangulo ng Estados Unidos]], na naging unang [[Aprikano-Amerikano]] na umupo sa puwestong ito.<ref name="Washington Post">{{cite news|last=Ruane|first=Michael|title=D.C.'s Inauguration Head Count: 1.8 Million|access-date=2009-01-22|date=2009-01-20|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/01/21/AR2009012103884.html|language=en}}</ref> === Pebrero === * [[Pebrero 1]] &ndash; Nailuklok si Patriarka Cirilo ng [[Moscow]] bilang Patriarka ng [[Ruso]]ng [[Ortodoksong Simbahan]] pagkatapos mamatay ng kanyang sinundan, si Patriarka Alejo II noong 2008.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7863385.stm|title=Orthodox Church enthrones leader|date=Pebrero 1, 2009|access-date=Hulyo 16, 2009|work=BBC News|language=en}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 17]] &ndash; Napatalsik ang Pangulo ng [[Madagascar]], si Marc Ravalomanana, sa isang [[kudeta]], pagkatapos ng isang buwan ng kaguluhan sa [[Antananarivo]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7948196.stm|title=Madagascar president forced out|date=Marso 17, 2009|work=[[BBC News]] |access-date=Marso 17, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090319061800/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7948196.stm|archive-date=Marso 19, 2009|url-status=live|language=en}}</ref> ===Abril=== * [[Abril 6]] &ndash; Niyanig ng isang 6.3 magnitud na [[lindol]] ang lugar na malapit sa [[L'Aquila]], [[Italy]], na kinitil ang 308 at sinugatan ang higit sa 1,500.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7986727.stm|title=BBC: Italian rescuers work into night|work=BBC News|date=April 7, 2009|access-date=August 23, 2010}}</ref> * [[Abril 21]] &ndash; Nilunsad ng [[UNESCO]] ang Pandaigdigang [[Aklatan]]g Dihital.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/04/20/AR2009042001324.html?hpid=sec-world|title=U.N. Launches Library Of World's Knowledge| date=Abril 21, 2009|work=The Washington Post|access-date= Abril 21, 2009|first=Edward|last=Cody|language=en}}</ref> ===Mayo=== * [[Mayo 18]] &ndash; Pagkatapos ng higit sa sangkapat na siglo na paglalaban, natapos ang Digmaan Sibil sa [[Sri Lanka]] kasama ang buong pagkatalo ng militar ng Mga Tigreng Liberasyon ng Tamil Eelam.<ref>{{cite web|url=https://nationalpost.com/story.html?id=1605285 |title=Sri Lanka's long war reaches end, Tigers defeated |author=C. Bryson Hull and Ranga Sirilal |archive-url=https://archive.today/20110115170258/http://www.nationalpost.com/story.html?id=1605285 |archive-date=Enero 15, 2011 |url-status=dead |access-date=Mayo 31, 2009 |language=en}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 30]] &ndash; Bumagsak ang Lipad 626 ng Yemenia sa baybayin ng [[Moroni, Comoros]], na pinatay ang lahat maliban sa isa sa mga 153 pasahero at tripulante.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8127812.stm|title=Girl survives Yemen plane crash|work=BBC News|access-date=Hulyo 1, 2009|date=Hulyo 1, 2009|language=en}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 11]] &ndash; Patuloy pa rin ang mga Misa ng Paggaling para sa dating [[Pangulo ng Pilipinas]] na si [[Corazon Aquino]] na lumalaban sa kanyang [[sakit]] na [[kanser]]. <ref>[http://www.mb.com.ph/articles/210477/masses-continue-cory (Manila Bulletin)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119101606/http://www.mb.com.ph/articles/210477/masses-continue-cory |date=2012-01-19 }} (sa Ingles)</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 14]] &ndash; Nagpataw ang [[Reino Unido]] ng direktang pasya sa [[Kapuluang Turks at Caicos]] pagkatapos ang pagsisiyasat na natagpuan ang patunay ng [[Korupsiyon|korupsyon]] sa [[pamahalaan]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8202339.stm|title=UK imposes Turks and Caicos rule|work=BBC News|date=2009-08-14|access-date=2009-08-14|language=en}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 29]] &ndash; Isang 8.1 {{M|w}} na lindol ang yumanig sa [[Samoa]], na may isang pinakamataas na intensidad sa Mercalli na VII (''Napakalakas''), na iniwan ang hindi bababa sa 192 katao na patay.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5387874.stm |title=Samoa quake 'triggered tsunami'|work=BBC News|access-date=2006-09-28|language=en}}</ref> * [[Setyembre 30]] &ndash; Isang 7.6 {{M|w}} na [[lindol]] ang yumanig sa [[Sumatra]], [[Indonesia]], na may isang intensidad sa Mercalli na VIII (''Matindi''), na iniwan sa hindi bababa sa 1,115 katao ang namatay.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8284208.stm|title=Indonesia quake deaths pass 1,000|work=BBC News|access-date=2017-01-14|language=en}}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 2]] ** Ginanap ang ikalawang reperendum sa [[Republika ng Ireland|Ireland]] para sa Kasunduan sa [[Lisbon]] ng [[Unyong Europeo]]. Naaprubahan ang amyenda ng mga bumotong Irlandes,<ref name="RTE_20091003_Yes">{{cite web|url=http://www.rte.ie/news/2009/1003/eulisbon1.html |title=67% vote Yes to Lisbon Treaty |work=[[RTÉ News]] |date=October 3, 2009 |access-date=Oktubre 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091005155154/http://www.rte.ie/news/2009/1003/eulisbon1.html |archive-date=Oktubre 5, 2009 |url-status=dead | language=en }}</ref><ref name="ref.ie">{{cite web|url=http://www.referendum.ie/referendum/current/index.asp?ballotid=79 |title=Results received at the Central Count Centre for the Referendum on Treaty of Lisbon 2009|access-date=Oktubre 3, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091004235315/http://www.referendum.ie/referendum/current/index.asp?ballotid=79|archive-date=Oktubre 4, 2009|url-status=dead|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1927731,00.html |work=Time |title=Irish Ayes on Lisbon Treaty Have Europe Smiling |date=Oktubre 4, 2009 |access-date=Oktubre 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091005191607/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1927731%2C00.html |archive-date=Oktubre 5, 2009 |url-status=dead |language=en }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.rte.ie/news/2009/0708/eulisbon.html|title=Lisbon II referendum set for 2 October|work=RTÉ News|date=Hulyo 8, 2009|access-date=Hulyo 8, 2009|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8140269.stm|title=Irish treaty vote set for October|work=[[BBC News]]|date=Hulyo 8, 2009|access-date=Hunyo 8, 2009|language=en}}</ref> na tinanggihan noong reperendum na Lisbon I ng nakaraang taon. ** Ginawaran ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] sa [[Rio de Janeiro]] ang karapatang maging punong-abala ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016]].<ref>{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympic_games/8282518.stm | title = Rio to stage 2016 Olympic Games| work = BBC News| date = Oktubre 2, 2009| access-date = Setyembre 17, 2017|language=en}}</ref> *[[Oktubre 20]] &ndash; Pinasinayaan si [[Susilo Bambang Yudhoyono]] bilang [[Pangulo ng Indonesia]] sa ikalawang termino. * [[Oktubre 22]] &ndash; Nilabas ng [[Microsoft]] ang [[Windows 7]]. ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 23]] &ndash; Sa [[Pilipinas]], hindi bababa sa 58 katao ang dinukot at pinatay sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Maguindanao]], na tinawag ng Kumite upang Protektahan ang mga Mamamahayag na pinakanakamamatay na isahang pag-atake sa mga [[mamamahayag]] sa [[kasaysayan]].<ref name=pdi>{{cite news|first=Alcuin|last=Papa|title=Maguindanao massacre worst-ever for journalists|url=http://politics.inquirer.net/view.php?db=1&article=20091126-238554|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|access-date=Nobyembre 26, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091202082845/http://politics.inquirer.net/view.php?db=1&article=20091126-238554|archive-date=Disyembre 2, 2009|language=en}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 1]] &ndash; Naipapatupad na ang Kasunduan sa [[Lisbon]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8340664.stm|title=EU reform treaty passes last test|work=BBC News|date=Nobyembre 3, 2009|access-date=Agosto 23, 2010|language=en}}</ref> * [[Disyembre 16]] &ndash; Natuklasan ng mga [[Astronomiya|astronomo]] ang GJ 1214 b, ang pinakaunang kilalang [[eksoplaneta]] kung saan maaring magkaroon ng [[tubig]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/science/space/6826763/Waterworld-planet-six-times-the-size-of-Earth-discovered.html|title=Waterworld planet six times the size of Earth discovered|newspaper=The Telegraph|date=Disyembre 17, 2009|access-date=Agosto 23, 2010|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20100804171505/http://www.telegraph.co.uk/science/space/6826763/Waterworld-planet-six-times-the-size-of-Earth-discovered.html|archive-date=Agosto 4, 2010|url-status=dead|language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Hunyo 23]] - [[Xia Vigor]], artistang Britaniko-Pilipino == Kamatayan == <gallery> Talaksan:Roh Moo-hyun 3.jpg|thumb|right|120px|[[Roh Moo-hyun]] Talaksan:Kim Dae-jung (Cropped).png|thumb|right|120px|[[Kim Dae-jung]] File:Corazon Aquino 1986.jpg|120px|thumb|[[Corazon C. Aquino]] Talaksan:Michael Jackson, 1988 (46845017052).jpg|thumb|155x155px|[[Michael Jackson]] Talaksan:Samak_Sundaravej.JPG|thumb|157x157px|[[Samak Sundaravej]] </gallery> * [[Mayo 23]] – [[Roh Moo-hyun]], Ika-16 na Pangulo ng Timog Korea (ipinanganak 1946) * [[Hunyo 25]] – [[Michael Jackson]], [[Amerikano]]ng mang-aawit (ipinanganak noong [[1958]]) *[[Hulyo 25]] – [[Harry Patch]], Ingles na beterano sa digmaan (ipinanganak [[1898]]) * [[Agosto 1]] &ndash; [[Corazon C. Aquino]], ika-11 Pangulo ng Pilipinas (ipinanganak [[1933]]) * [[Agosto 18]] – [[Kim Dae-jung]], Ika-15 Pangulo ng South Korea (ipinanganak 1925) *[[Setyembre 8]] &#x2013; [[Aage Bohr]], Nobel na pisikong Danes (ipinanganak [[1922]]) * [[Setyembre 23]] &#x2013; [[Ertuğrul Osman]], ika-43 na Pinuno ng Dinastiyang Otomano (ipinanganak [[1912]]) * [[Oktubre 19]] &#x2013; [[Joseph Wiseman]], artistang taga-Canada (ipinanganak [[1918]]) * [[Nobyembre 24]] – [[Samak Sundaravej]], ika-25 Punong Ministro ng Thailand (ipinanganak [[1935]]) * [[Disyembre 27]] – [[Takashi Takabayashi]], putbolistang Hapon (ipinanganak [[1931]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2009]] [[Kategorya:Taon]] g3vb59eu16uza7trjuhtb0uha60f7dv 2008 0 26089 2241610 2240338 2026-11-11T13:44:51Z Ivan P. Clarin 84769 2241610 wikitext text/x-wiki [[File:Zahl 2008.jpg|right|200px]] {{year nav|2008}} Ang 2008 ('''MMVIII''') ay isang [[taong bisyesto]] na nagsimula sa [[Martes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-2008 na taon sa pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD), ang ika-8 taon ng [[ikatlong milenyo]], ang ika-8 taon ng [[ika-21 dantaon]], at ang ika-9 na taon ng [[dekada 2000]]. == Kaganapan == [[File:Beijing_national_stadium.jpg|Ika-29 na Palarong Olimpiko sa Tag-init sa Beijing, Tsina|thumb]] ===Enero=== * [[Enero 1]] &ndash; Sinumulan gamitin na ng [[Cyprus]] at [[Malta]] ang [[pananalapi]]ng [[euro]].<ref>[http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836 Cyprus and Malta set to join eurozone in 2008] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130041939/http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836 |date=2009-01-30 |language=en}}, EurActiv (sa Ingles)</ref><ref>[http://www.eubusiness.com/news-eu/1198764121.53/ Akrotiri and Dhekelia adopt the euro], EUbusiness ([[ISO 4217]] kodigo: VEF). {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090706103838/http://www.eubusiness.com/news-eu/1198764121.53/ |date=2009-07-06 }} (sa Ingles)</ref> * [[Enero 14]] &ndash; Sa oras na 19:04:39 [[Coordinated Universal Time|UTC]], ang walang-tao na pansiyasat sa [[kalawakan]] na [[MESSENGER]] ay nasa kanyang pinakamalapit na paglapit noong kanyang unang pagdaan sa [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]].<ref>{{cite web|url=http://messenger.jhuapl.edu/mer_flyby1.html |title=Mercury Flyby 1 |access-date=2008-01-12 |publisher=Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516045507/http://messenger.jhuapl.edu/mer_flyby1.html |archive-date=16 Mayo 2008 |language=en }}</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 17]] &ndash; Pormal na idineklera ng [[Kosovo]] ang kalayaan mula sa [[Serbia]], na nagkaroon ng magkahalong reaksyon mula sa internasyunal na pamayanan.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=anGy1wIN83Sg&refer=home|title=BU.S., Europeans at Security Council Back Kosovo's Independence|publisher=Bloomberg L.P.|access-date=2008-11-05|date=17 Pebrero 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/esteri/kosovo-indipendenza/kosovo-indipendenza/kosovo-indipendenza.html|title=Il Kosovo proclama l'indipendenza Serbia: "Non lo riconosceremo mai"|website=repubblica.it|date=17 Pebrero 2008|language=it|access-date=4 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704153923/http://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/esteri/kosovo-indipendenza/kosovo-indipendenza/kosovo-indipendenza.html|archive-date=4 Hulyo 2018|url-status=live}}</ref> ===Marso=== *[[Marso 19]] &ndash; Isang paglabas ng [[enerhiya]] ng isang sumambulat na Gamma-ray na tinatawag na [[GRB 080319B]] ay ang pinakamalinaw na kaganapan kailanman sa [[Sansinukob]].<ref>{{Cite news |url=https://www.newscientist.com/article/dn13520 |title=Universe's most powerful blast visible to the naked eye |work=New Scientist |date=21 Marso 2008 |first=Govert |last=Schilling |access-date=28 Agosto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130802052604/http://www.newscientist.com/article/dn13520 |archive-date=2 Agosto 2013 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Marso 24]] &ndash; Ginanap sa [[Bhutan]] ang kauna-unahang pangkalahatang halalan nito pagkatapos ng adopsyon ng isang bagong [[Konstitusyon]] na pinalitan ang bansa mula sa isang [[ganap na monarkiya]] tungo sa maramihang-partidong [[demokrasya]].<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/03/25/world/asia/25bhutan.html|title=Heavy Turnout in First Bhutan Election|last=Sengupta|first=Somini|date=2008-03-25|newspaper=The New York Times|issn=0362-4331|access-date=2017-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130301080749/http://www.nytimes.com/2008/03/25/world/asia/25bhutan.html|archive-date=March 1, 2013|url-status=live|language=en}}</ref> ===Abril=== *[[Abril 4]] &ndash; Ang sasakyang pangkalawakan na ''[[Jules Verne]]'', ang unang ''European Automated Transfer Vehicle'', ay tagumpay na nakapunta sa Pandaigdigang Estasyon sa Kalawakan.<ref>[http://www.esa.int/esaCP/SEMORO5QGEF_index_0.html (ESA)] - sa Ingles</ref> *[[Abril 8]] &ndash; si [[Kathie Lee Gifford]] opisyal maging Programa ni [[Hoda Kotb]] ng Today Show na 4th hour. ===Mayo=== * [[Mayo 3]] &ndash; Dumaan ang Ipo-ipong Nargis sa [[Myanmar]], na kinitil ang higit sa 138,000 katao.<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7396313.stm|title=BBC NEWS {{!}} UK {{!}} UK Politics {{!}} Cameron urges aid drops for Burma|website=news.bbc.co.uk|access-date=2017-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228125023/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7396313.stm|archive-date=28 Disyembre 2016|url-status=live|language=en}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 21]] &ndash; Nanalasa ang [[Bagyo|Bagyong Fengshen]] (Frank) sa [[Pilipinas]] na libo-libong tao ang napilitang lumikas.<ref>{{Cite web|title=Typhoon 'Frank' lashes EVisayas, may hit MM Saturday night|url=https://news.abs-cbn.com/nation/06/20/08/typhoon-frank-lashes-evisayas-may-hit-mm-saturday-night|website=ABS-CBN News|date=2008-06-20|access-date=2021-03-05|language=en}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 11]] &ndash; Sinuspinde ng [[Timog Korea]] ang lahat ng paglalakbay sa Bundok Kumgang sa [[Hilagang Korea]] pagkatapos barilin ang isang 53-taong-gulang na turista ng isang Hilagang Koreanong nagbabantay noong umaga ng araw na ito.<ref name="bbc march 2010">{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8586440.stm| title= North Korea issues warning over Mount Kumgang tour ban| work= [[BBC News]]| date= 25 Marso 2010|language=en}}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 6]] &ndash; Napatalsik si Pangulong Sidi Ould Cheikh Abdallahi ng [[Mauritania]] sa isang [[kudeta]] ng [[militar]].<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7544834.stm|title=BBC NEWS {{!}} Africa {{!}} Troops stage coup in Mauritania|website=news.bbc.co.uk|access-date=2017-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080807011413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7544834.stm|archive-date=7 Agosto 2008|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Agosto 8]]&ndash;[[Agosto 24|24]] &ndash; Ginanap ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008]] sa [[Beijing]], [[Tsina]].<ref>{{Cite news|url=https://boston.com/bigpicture/2008/08/beijing_2008_its_a_wrap.html|title=Beijing 2008 – It's a wrap|work=The Boston Globe|date=25 Agosto 2008|access-date=8 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20080827101849/http://www.boston.com/bigpicture/2008/08/beijing_2008_its_a_wrap.html|archive-date=27 Agosto 2008|url-status=dead|language=en}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 10]] &ndash; Umikot sa unang pagkakataon ang sinag ng [[proton]] sa ''Large Hadron Collider'', ang pinakamalaki at pinakamataas na enerhiyang akselarador ng [[partikula]] sa buong mundo, na matatagpuan sa CERN, malapit sa [[Geneva]], sa ilalim ng hangganan ng Pranko-Suwiso..<ref>{{cite web |url=http://press.cern/press-releases/2008/09/first-beam-lhc-accelerating-science |title=First beam in the LHC – accelerating science |access-date=20 Nobyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112174939/http://press.cern/press-releases/2008/09/first-beam-lhc-accelerating-science |archive-date=12 Nobyembre 2016 |url-status=dead |language=en }}</ref><ref>{{Cite news | url=http://www.cnn.com/2008/TECH/09/10/lhc.collider/ | title=Large Hadron Collider fired up in 'God particle' hunt | work=CNN | access-date=14 Abril 2010 | date=10 Setyembre 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090801123615/http://www.cnn.com/2008/TECH/09/10/lhc.collider/ | archive-date=1 Agosto 2009 | url-status=live |language=en }}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 3]] &ndash; [[Pandaigdigang krisis sa pananalapi ng 2007-2008|Pandaigdigang krisis sa pananalapi]]: Pinirmahan ng [[Pangulo ng Estados Unidos]] na si [[George W. Bush]] ang binagong Batas ng Emerhensiyang Ekonomikong Pagpapanatag, na naglilikha ng isang 700 bilyong [[dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] pondo ng Tesorerya upang bilhin ang mga nabigong pag-aari ng [[bangko]].<ref name="Associated Press-Raum-2008-10-03">Raum, Tom (October 3, 2008) [http://ap.google.com/article/ALeqM5hT-MwpK6QSoOPF74bGFqnUl_HVuwD93J6ND00 Bush signs $700 billion bailout bill] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028183632/http://ap.google.com/article/ALeqM5hT-MwpK6QSoOPF74bGFqnUl_HVuwD93J6ND00 |date=2008-10-28 }} ''Associated Press''. Hinango noong 3 Oktubre 2008 (sa Ingles).</ref> * [[Oktubre 22]] &ndash; Matagumpay na nailunsad ng Indiyanong Organisasyong sa Pananaliksik ng Kalawakan ang sasakyang pangkalawakan na Chandrayaan-1 sa isang misyon ng eksplorasyon sa buwan.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7679818.stm|title=India launches first Moon mission|date= 22 Oktubre 2008|work=BBC News|access-date=2008-10-22| archive-url= https://web.archive.org/web/20081022003924/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7679818.stm| archive-date=22 Oktubre 2008 | url-status= live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://planetary.org/explore/topics/space_missions/chandrayaan_1/ |title=Chandrayaan-1 |access-date=8 Hulyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628201657/http://planetary.org/explore/topics/space_missions/chandrayaan_1/ |archive-date=28 Hunyo 2011| language=en |url-status=dead }}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 1]] &ndash; Nilathala ni [[Satoshi Nakamoto]] ang "[[Bitcoin]]: A Peer-to-Peer Electronic Cash System".<ref>Bitcoin: A peer-to-peer Electronic Cash System http://themonetaryfuture.blogspot.hu/2010/03/bitcoin-peer-to-peer-electronic-cash.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171224042307/http://themonetaryfuture.blogspot.hu/2010/03/bitcoin-peer-to-peer-electronic-cash.html |date=2017-12-24 |language=en }} 20171223</ref> * [[Nobyembre 4]] &ndash; Nahalal si Demokratikong [[Senado ng Estados Unidos|Senador]] [[Barack Obama]] bilang ang ika-44 na [[Pangulo ng Estados Unidos]], ang kauna-unahang [[Aprikano-Amerikano]]ng pangulo sa kasaysayan.<ref>{{cite news|url=https://nytimes.com/2008/11/05/us/politics/05elect.html|title=Obama Elected President as Racial Barrier Falls|last=Nagourney|first=Adam|date=November 4, 2008|work=The New York Times|access-date=2008-11-05| archive-url= https://web.archive.org/web/20081209030024/http://www.nytimes.com/2008/11/05/us/politics/05elect.html| archive-date=December 9, 2008| url-status= live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7709978.stm|title=Obama wins historic US election|date=November 5, 2008|work=BBC News|access-date=2008-11-05| archive-url= https://web.archive.org/web/20081106010551/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7709978.stm| archive-date=6 Nobyembre 2008 | url-status= live |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/|title=Obama inspires historic victory|date=5 Nobyembre 2008|publisher=CNN|access-date=2008-11-05| archive-url= https://web.archive.org/web/20081217003318/http://www.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/| archive-date=17 Disyembre 2008 | language=en | url-status= live}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 5]] &ndash; Nakilala ang natagpuan mga labi ng tao noong 1991 bilang kay [[Tsar]] [[Nicholas II ng Rusya]], gamit ang pag-suri ng [[DNA]].<ref>{{Cite web|url=http://russiatoday.com/Top_News/2008-12-05/Boffins_confirm_authenticity_of_Last_Tsars_remains.html|title=Boffins confirm authenticity of Last Tsar's remains|date=2008-12-05|website=RT|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226035039/http://russiatoday.com/Top_News/2008-12-05/Boffins_confirm_authenticity_of_Last_Tsars_remains.html|archive-date=2009-02-26|url-status=dead|access-date=2017-02-14}} (sa Ingles)</ref> * [[Disyembre 10]] &ndash; Ginanap ang unang buong demokratikong eleksyon sa [[Kapuluang Channel|Pulo ng Channel]] na Sark, isang Koronang Britanikong dependensya, sa ilalim ng isang bagong kasunduang konstitusyonal, na naging ang huling teritoryo sa [[Europa]] na binuwag ang [[pyudalismo]].<ref>{{cite web|title=Sark Election: the candidates | work=[[BBC News Online|BBC Guernsey]] | date=9 Disyembre 2008 |url=https://www.bbc.co.uk/guernsey/content/articles/2008/11/18/sark_election_candidates_2008_feature.shtml | access-date=11 Disyembre 2008 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081212134434/http://www.bbc.co.uk/guernsey/content/articles/2008/11/18/sark_election_candidates_2008_feature.shtml| archive-date=12 Disyembre 2008 | url-status= live|language=en}}</ref> * [[Disyembre 31]] &ndash; Isang karagdagang segundong bisyesto (23:59:60) ang nailagay sa dulo ng taon. Ang huling pagkakataon na ginawa ito ay noong [[2005]]. == Kapanganakan == * [[Enero 24]] &ndash; [[Chlaui Malayao]], artistang Pilipina == Kamatayan == [[Talaksan:Edmund_Hillary,_c._1953,_autograph_removed.jpg|thumb|152x152px|[[Edmund Hillary]]]] [[Talaksan:President_Suharto,_1993.jpg|thumb|154x154px|[[Suharto]]]] [[Talaksan:Arthur C.Clarke, 2005.jpg|thumb|120x120px|[[Arthur C. Clarke]]]] [[Talaksan:Irena_Sendlerowa_2005-02-13_zoom.jpg|thumb|148x148px|[[Irena Sendler]]]] [[Talaksan:MichaelCrichton_2.jpg|thumb|157x157px|[[Michael Crichton]]]] * [[Enero 11]] – [[Edmund Hillary]], isang mamundok, manggagalugad, at pilantropo na taga-[[Nueva Zelanda]] (ipinanganak [[1919]]) * [[Enero 27]] – [[Suharto]], ikalawang Pangulo ng Indonesia (ipinanganak [[1921]]) * [[Marso 19]] – [[Arthur C. Clarke]], imbentor, may-akda, at puturistang Ingles (ipinanganak [[1917]])<ref>{{cite web|title=Arthur C. Clarke {{!}} Biography, Works, & Facts|url=https://www.britannica.com/biography/Arthur-C-Clarke|website=Encyclopedia Britannica|access-date=13 Disyembre 2020|language=en}}</ref> * [[Mayo 12]] – [[Irena Sendler]], Humanitaryong Polako (ipinanganak [[1910]]) * [[Hunyo 2]] – [[Mel Ferrer]], Amerikanong aktor, direktor at prodyuser (ipinanganak [[1917]]) * [[Agosto 13]] &ndash; [[Henri Cartan]], matematikong Pranses (ipinanganak [[1904]]) * [[Agosto 16]] – [[Masanobu Fukuoka]], mikrobiyologong Hapon (ipinanganak [[1913]]) * [[Agosto 20]] &ndash; [[Hua Guofeng]], Tagapangulo ng Partido Komunista at primer na Tsino (ipinanganak [[1921]]) * [[Nobyembre 1]] – [[Jacques Piccard]], manggagalugad at inhinyerong Suwiso (ipinanganak [[1922]]) * [[Nobyembre 4]] – [[Michael Crichton]], may-akda at prodyuser na Amerikano (ipinanganak [[1942]]) * [[Disyembre 7]] &ndash; [[Marky Cielo]], artistang Pilipino (ipinanganak [[1988]]) * [[Disyembre 12]] – [[Tassos Papadopoulos]], ika-5 Pangulo ng Cyprus (ipinanganak [[1934]]) ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:2008]] 8tp0exmcdjfq1eet7sp06wl6a1iobqw Ben Tisoy 0 26748 2241696 2241266 2026-11-11T17:59:30Z A09 112294 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-59567-45|~2026-59567-45]] ([[User talk:~2026-59567-45|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Cloverangel237|Cloverangel237]] 2192352 wikitext text/x-wiki {{notability|date=Nobyembre 2010}} {{BLP unsourced|date=Nobyembre 2010}} {{Infobox person | name = Ben Tisoy | image = | alt = | caption = | birth_name = Benjamin Sanchez | birth_date = Mayo 19, 1930 | birth_place = San Rafael, Bulacan | death_date = Marso 28, 2002 (gulang na 71) | death_place = San Rafael, Bulacan | nationality = Filipino | other_names = | known_for = Komedya at pag-arte | occupation = Aktor | years_active = 1962-1998 | spouse = | partner = | website = }} Si '''Ben Tisoy''' ay isang artista sa Pilipinas. Kadalasan siyang lumalabas sa mga pelikulang pangkomediya bilang isang ekstra. Nakilala siya dahil sa kumpas ng dalawang kamay niya sa gilid ng kanyang ulo habang siya ay nagsasalita. ===Pelikula=== *Ala eh... con Bisoy Hale-Hale-Hoy! (1998) bilang Michael Jordan *Neber 2 Geder (1996) bilang si Mang Ben. *Ikaw ang Miss Universe ng buhay ko (1994) *Pinagbiyak na bunga (1994) bilang isa sa mga goons ni Don Enrico *Adan Ronquillo: Tubong Cavite... laking Tondo (1993) aka Ronquillo *Prinsipe Abante at ang lihim ng ibong adarna (1990) *Legend of the Lost Dragon (1989) bilang Perry {{BD|||Tisoy, Ben}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1930]] [[Kategorya:Namatay noong 2002]] ==Sanhi ng Kamatayan== Ayon sa ulat si Ben Tisoy ay namatay sa pagkaka aksidente sa jeep habang nakasabit ito sa likuran. dahil sa kanyang kapansanan si ben ay nagbayad ng pamasahe habang winawagayway ang kamay habang nakasabit dahilan upang sya ay mahulog sa pagkakasabit nito. Ang kanyang huling mga salita ay "Manong tsuper, ay ito po ang aking bayad!" {{Pilipinas-artista-stub}} rtdr5nl0oxlt204cq300ea3rumk6jyy Prepusyo ng titi 0 29750 2241808 2213593 2026-11-12T10:15:05Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241808 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Foreskin in motion.gif|thumb|right|Prepusyo ng titi]] Ang '''prepusyo''' o '''suklob sa ulo ng titi''' ay isang nababawing dalawahang-patong na tiklop ng [[balat]] at [[mukosa]]ng [[lamad]] (membranong mukosa) na tumatakip sa [[ulo ng titi]] o [[burat]]<ref name=Gabby>{{cite-Gabby|''Foreskin'', bumabalot sa '''burat'''}},</ref> (sa [[Ingles]]: ''glans penis'') at nagsasanggalang sa [[yurinaryong meyatus]] (panlabas butas ng [[yuretra]]) kung hindi nakatayo ang titi. May prepusyo ang halos lahat ng mga [[mamalya]], bagaman sa mga kasong hindi-tao ay isang [[bayna]] o lalagyan ang prepusyo, kung saan nababawi ang buong titi. Ang mga [[monotremo]] (ang [[platipus]] at ang [[ekidna]] lang ang walang prepusyo).<ref>{{cite encyclopedia |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553537_2/Reproductive_System.html |year=2006 |title=Sistemang Reproduktibo |encyclopedia=MSN Encarta |publisher=Korporasyong Microsoft |location=Seattle, Washington (WA), Estados Unidos |access-date=2007-10-12 |archive-date=2009-10-31 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwcIHIvL?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553537_2/Reproductive_System.html |url-status=dead }}</ref> Malawakang nasasakop din ng salitang ''prepusyo'' ang [[prepusyo ng tinggil]] ng mga [[babae]]ng tao, na siyang katumbas ng prepusyo ng titi. == Ang prepusyo ng tao == === Paguuwiat === [[Talaksan:Uncircumcised penis with an intact frenulum.jpg|thumb|right|Prenyulum]] Sa mga tao, katulad ng balat sa kahabaan ng titi ang nasa labas ng prepusyo, subalit lamad na mukosa ang nasa loob ng prepusyo (katulad ng nasa loob ng [[pilik-mata]] o ng [[bibig]]). Katulad ng pilik-mata, malayang makagagalaw ang prepusyo. Mga malalambot na himaymay ng [[laman (anatomiya)|laman]] ang nakapagpapanatili sa pagkakalapit nito sa ulo ng titi subalit nagagawa itong lubos na elastiko.<ref name="lakshmanan">{{cite journal |url=http://www.cirp.org/library/anatomy/lakshmanan/ |title=Prepusyo ng tao - istruktura at tungkulin |first=S |last=Lakshmanan |author2=Prakash, S |journal=Indian J Surg |year=1980 |volume=44 |pages=134-7 |access-date=2007-10-12 |archive-date=2008-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220004724/http://www.cirp.org/library/anatomy/lakshmanan/ |url-status=dead }}</ref> Nakakabit ang prepusyo sa ulo ng titi na may [[prenyulum]] na tumutulong sa pagbawi ng prepusyo sa ibabaw ng ulo ng titi. Mayroong isang pulutong ng mga tisyung tinatawag na [[tugatog]] o [[palupo]] ng pulutong, na batay sa isang pag-aaral, ay puno ng mga dulo ng mga ugat-pandamang kilala sa pangalang mga [[korpusel ni Meissner]].<ref name="cold-taylor">{{cite journal |url=http://www.cirp.org/library/anatomy/cold-taylor/ |title=Ang prepusyo |last=Cold |first=CJ |author2=Taylor, JR |journal=BJU Int |volume=83 Supp 1 |pages=34-44 |access-date=2007-10-12 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127223916/http://cirp.org/library/anatomy//cold-taylor/ |url-status=dead }}</ref> Ayon sa isang pag-aaral ni Sorrells (at iba pa), ang limang pinakasensitibong lugar sa titi ay nasa prepusyo.<ref>{{cite journal |url=http://www.doctorsopposingcircumcision.org/pdf/sorrells_2007.pdf |title=''Fine-touch pressure thresholds in the adult penis'' (Hangganan ng mahinang-lakas na dampi sa titi ng may gulang na tao) |first=Morris |last=Sorrels |author2=James L. Snyder, Mark D. Reiss, Christopher Eden, Marilyn F. Milos, Norma Wilcox at Robert S. Van Howe. |journal=BJUINTERNATIONAL |year=2007 |volume=99 |pages=864–869 |access-date=2007-10-12 |archive-date=2009-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091007134929/http://www.doctorsopposingcircumcision.org/pdf/sorrells_2007.pdf |url-status=dead }}</ref> Sa mga kabataan, tinatakpan ng prepusyo ang buong ulo ng titi, subalit hindi kailangang ganito sa mga nakatatandang tao. Napag-alaman ni Schöberlein <ref>{{Cite web |url=http://www.male-initiation.net/library/medicus/schoeberlein.html#start |title=Schöberlein circumcision taboos. Phimosis frenulum and foreskin conditions, phimosis and male initiation. (Mga ipinagbabawal sa pagsusunat. Pimosis prenyulum at mga kalagayan ng prepusyo, pimosis at pagpapasimula sa mga kalalakihan. |access-date=2009-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004203437/http://www.male-initiation.net/library/medicus/schoeberlein.html#start |archive-date=2008-10-04 |url-status=dead}}</ref> na buo ang pagkakakubli ng prepusyo sa ulo ng titi sa may mga limampung [[porsiyento|bahagdan]] ng mga nakakababatang lalaki, 42% ang bahagi lamang ng ulo ng titi ang natatakpan ng prepusyo, at hindi natatakpan ng prepusyo ang ulo ng titi sa natitirang 8%. Matapos iayos para sa [[tuli|pagtutuli]], sinabi ni Schöberlein na kaagarang kumikibal o umiikli o umuurong ang prepusyo sa 4% ng mga nakababatang lalaki. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Tingnan din == * [[Sunat]] * [[Supot (hindi tuli)]] * [[Masturbasyon]] [[Kategorya:Sistemang reproduktibo ng lalaking mamalya]] amoyq666bqz1ey4wm2v8fvpsfyt3mcq Prepektura ng Okinawa 0 34503 2241807 2220988 2026-11-12T10:15:02Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241807 wikitext text/x-wiki {{Infobox Prepektura ng Hapon |Fullname = Prepektura ng Okinawa |FullnameJA = 沖縄県 (''Okinawa-ken'') |Name = Okinawa | Flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | Symbol = Emblem of Okinawa Prefecture.svg |Map = Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg |Rehiyong = [[Kyushu]] |Capital = [[Naha, Okinawa|Naha]] |LargestCity = Naha, Okinawa |TotalArea = 2.275,94 |AreaRank = 44th |Kabuuan = 1.396.125 |PopRank = 30th |Density = 613 |DensityRank = 9th |HighestPoint = [[Bundok Omoto]] |HighestElev = 526 |LowestElev = 0 |Governor =Denny Tamaki |Flower = ''[[Erythrina variegata]]'' |Wood = ''Pinus luchuensis Mayr'' |Bird = ''Sapheopipo noguchii'' |ISOCode = JP-47 |Website = http://www.pref.okinawa.lg.jp/ }} Ang '''Prepektura ng Okinawa''' (沖縄県, Okinawa-ken) ay isang prepektura ng [[Hapon]]. Matatagpuan ito sa [[Kapuluan ng Ryukyu]], at binubuo ng humigit-kumulang 691 na mga isla, malalaki at maliliit, na nakakalat sa humigit-kumulang 1,000 kilometro (620 milya) mula sa [[Kapuluan ng Satsunan]] sa [[Prepektura ng Kagoshima]] hanggang sa [[Taiwan]] (mga lalawigan ng Hualien at Yilan). Ang pinakamalaking lungsod ay ang [[Naha]], na matatagpuan sa [[Pulo ng Okinawa]], ang pinakamalaking isla sa prepektura. Kabilang sa iba pang mahahalagang lungsod ay ang Lungsod ng [[Lungsod ng Okinawa|Okinawa]], [[Uruma]], at [[Urasoe]]. Kabilang sa mga pangunahing isla ng prepektura ay ang [[Pulo ng Okinawa]], Mga [[Pulo ng Daitō]], [[Pulo ng Miyako]], [[Pulo ng Iriomote]], at [[Pulo ng Ishigaki]]. Ang karamihan ng populasyon ng prepektura ay naninirahan sa Pulo ng Okinawa. == kasaysayan == '''Ang Okinawa''', na dating sentrong pampulitika at pangkultura ng [[Kaharian ng Ryukyu]], ay matagal nang naging mahalagang sangandaan ng kalakalan dahil sa lokasyong heograpikal nito. Simula pa noong sinaunang panahon, nakatanggap ang rehiyon ng iba’t ibang impluwensyang panloob at panlabas. Sa panahong prehistoriko, itinuturing ang Okinawa bilang isa sa mga rutang dinaanan ng mga sinaunang taong Jōmon, na siyang pundasyon ng lahing Hapones, kaya’t madalas din itong tinutukoy bilang isa sa mga pinagmulan ng kasaysayan ng [[Hapon]].<ref name=":0">{{Cite web |last=沖縄県 |title=歴史概要（がいよう）｜沖縄県公式ホームページ |url=https://www.pref.okinawa.jp/kyoiku/kodomo/1002705/1002706.html |access-date=2025-05-22 |website=沖縄県公式ホームページ |language=ja}}</ref> Noong Gitnang Panahon, naging mahalagang daanan ang Okinawa para sa pagpasok ng kulturang kontinental sa [[Hapon]], kung saan maraming elementong kultural mula sa [[Tsina]] at iba pang bansa sa Asya ang lumaganap patungo sa pangunahing lupain ng Hapon sa pamamagitan ng Okinawa. Sa paglipas ng mga siglo, nakabuo ang Okinawa ng sariling tradisyon, lutuing lokal, at sining. Sa kasalukuyan, kilala ito sa musika ng Ryukyu, ang instrumentong ''sanshin'', at mga sayaw gaya ng ''Eisa'', na patuloy na tinatangkilik sa buong bansa.<ref name=":0" /> === Panahon ng Jōmon === Ang pinakamatandang arkeolohikal na pook sa Okinawa ay ang ''Yamashita First Cave'' sa lungsod ng [[Naha]], na tinatayang may 32,000 taong gulang. Noong [[Panahong Jōmon|panahon ng Jōmon]], may kakayahan na ang mga tao sa paglalayag gamit ang bangkang yari sa punong-kahoy (''dugout canoe''), at natuklasan sa Okinawa at Amami ang mga obsidian at kagamitang galing pa sa [[Prepektura ng Saga|Saga]], [[Kyūshū|Kyushu]]. Sa kabilang banda, natuklasan din sa [[Kyūshū|Kyushu]] ang mga kagamitang keramika mula Okinawa, na patunay ng maagang ugnayang pangkalakalan.<ref name=":1">{{Cite web |last=沖縄県 |title=沖縄県の縄文時代｜沖縄県公式ホームページ |url=https://www.pref.okinawa.jp/bunkakoryu/bunkageijutsu/1009673/1009695/1009717/1009719.html |access-date=2025-05-22 |website=沖縄県公式ホームページ |language=ja}}</ref> === Panahon ng Kaizuka (Panahon ng Shell Mounds) === Mula ika-1 hanggang ika-10 siglo, ang mga tao sa Okinawa ay namuhay sa pamamagitan ng pangingisda, pangangaso, at pagtitipon, sa halip na pagsasaka. Tinatayang tumagal ang panahong ito mula ikalawang siglo BCE hanggang ika-7 siglo CE, at tinatawag itong "late shell mound period." Nakatira ang mga tao sa ''pit houses'' at ''ground-level dwellings'', at maraming impormasyon ang nakuha mula sa mga nahukay na kabibe at buto. Sa panahong ito, may bakas din ng mga palayok na gaya ng Sobata style na nagmula sa [[Kyūshū|Kyushu]]. Sa pagpasok ng ika-7 hanggang ika-10 siglo, nagsimulang gumamit ng mga kagamitang bakal, nagbago ang mga paniniwala sa libing, at lumitaw ang mga palatandaan ng stratipikasyon sa lipunan.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web |title=貝塚 |url=https://www.touken-world.jp/history/history-important-word/midden/ |access-date=2025-05-22 |website=刀剣ワールド |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608042021/https://www.touken-world.jp/history/history-important-word/midden/ |archive-date=2025-06-08 |url-status=dead}}</ref> === Panahon ng Tatlong Kaharian (Sanzan Period) === Noong ika-14 na siglo, umiral ang tatlong magkakahiwalay na kaharian sa Okinawa: [[Hokuzan]] (北山), [[Chūzan]] (中山), at [[Nanzan]] (南山). Sila ay nagtunggali para sa kapangyarihan hanggang sa napag-isa ito ni Haring Shō Hashi ng Chūzan noong 1429, na siyang nagtatag ng Dinastiyang Unang Shō at opisyal na nagsimula ng panahon ng [[Kaharian ng Ryukyu]].<ref>{{Cite web |title=座間味博物展示施設 三山時代～琉球王朝時代(14世紀~19世紀後半)｜検索詳細｜地域観光資源の多言語解説文データベース |url=https://www.mlit.go.jp/tagengo-db/R2-00943.html |access-date=2025-05-22 |website=地域観光資源の多言語解説文データベース |language=ja}}</ref> Mula sa panahong ito, nagsimulang lumalim ang ugnayan sa Tsina. Ayon sa ''Suishu'' (隋書), nagtangka ang Emperador Yang ng Dinastiyang Sui na makipag-ugnayan sa isla, ngunit nabigo ang misyong ito dahil sa hadlang sa wika. Isa sa mga sugo ay kinulong at sapilitang dinala pabalik sa Tsina. Noong taong 608 CE, muling nagpadala ang Sui ng sugo upang subukang patahimikin ang mga mamamayan, ngunit muling tumanggi ang mga taga-isla na kilalanin ang awtoridad ng emperador. Dahil dito, ipinag-utos ng emperador na si Yangdi kay General Chen Leng (陳稜) na maglunsad ng ekspedisyon militar. Ayon sa tala, lumapag ang hukbong Tsino sa pulo at sinubukang kausapin ang mga taong "nauunawaan ang wika", ngunit patuloy ang pagtutol ng lokal na populasyon. Dahil dito, sinunog ng hukbo ang mga palasyo at tahanan, at libo-libong kalalakihan at kababaihan ang dinala bilang bihag pabalik sa Tsina. Sa mga tala ng Tsino, tinawag ang isla na 「流求」(Liúqiú) sa panahong ito—isang katawagan na may negatibong konotasyon sa ilalim ng ''Sino-centric'' na pananaw, dahil ito ay maaaring binibigyang-kahulugan bilang "mga taong nalulunod at humihingi ng tulong". Hindi ito dapat ipagkamali sa kalaunang pangalan na 「琉球」(Ryūkyū), na naging pormal na pangalan lamang mula panahon ng Dinastiyang Ming.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=沖縄県 |title=グスク時代｜沖縄県公式ホームページ |url=https://www.pref.okinawa.jp/bunkakoryu/bunkageijutsu/1009673/1009695/1009717/1009718.html |access-date=2025-05-22 |website=沖縄県公式ホームページ |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |title=国書データベース：国文学研究資料館 |url=https://kokusho.nijl.ac.jp/biblio/200020748 |access-date=2025-05-22 |website=kokusho.nijl.ac.jp}}</ref> === Panahon ng Satsuma === Noong 1609, sa ilalim ng patakaran ng panlabas na ugnayan ng Japan, sinakop ng ''[[Dominyo ng Satsuma]]'' ang [[Kaharian ng Ryukyu]]. Bagaman nanatili ang pormal na pagkilala ng Tsina sa kaharian, napasailalim ito sa kontrol ng Satsuma. Dahil dito, naging kakaiba ang kalagayang diplomatiko ng Ryukyu na sabayang nakikipag-ugnayan sa Tsina at Hapon. Sa kabila nito, nanatiling malaya sa ilang aspeto ang Kaharian, naipagpatuloy ang sistemang pamahalaan at edukasyon, at napayabong pa ang sariling kultura, wika, sining, at pananampalataya.<ref>{{Cite web |title=琉球侵攻（首里城）古戦場 |url=https://www.touken-world.jp/dtl/ryukyu/ |access-date=2025-05-22 |website=刀剣ワールド |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511112859/https://www.touken-world.jp/dtl/ryukyu/ |archive-date=2025-05-11 |url-status=dead}}</ref> === Pagkakaloob sa Hapon === Noong 1872, sa panahon ng Meiji, inalis ang ugnayang ''tributary'' ng Ryukyu sa Qing ng Tsina, at pormal itong naging bahagi ng Hapon bilang ''Ryukyu Domain''. Si Haring Shō Tai ay inanyayahan sa [[Tokyo]] at itinalagang pinuno ng bagong nilikhang domain, at kinilala bilang miyembro ng aristokrasya ng Hapon.<ref>{{Cite web |title=明治12年（1879）4月｜琉球藩を廃し沖縄県を設置する（琉球処分）：日本のあゆみ |url=https://www.archives.go.jp/ayumi/kobetsu/m12_1879_01.html |access-date=2025-05-22 |website=www.archives.go.jp}}</ref> Noong 1879, bilang bahagi ng ''abolition of domains and establishment of prefectures'' sa buong bansa, binuwag ang Ryukyu Domain at opisyal na itinatag ang Prepektura ng Okinawa.<ref>{{Cite web |title=版籍奉還・廃藩置県 |url=https://www.touken-world.jp/history/history-important-word/hansekihokan-haihanchiken/ |access-date=2025-05-22 |website=刀剣ワールド |language=ja}}</ref> === Ikalawang Digmaang Pandaigdig === Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang Okinawa ang naging tanging bahagi ng Hapon kung saan naganap ang isang malawakang labanan sa lupa. Sa ''Operasyon Iceberg'' ng pwersang Amerikano, tumawid sila papuntang Okinawa at naganap ang ''[[Labanan sa Okinawa]]'', kung saan tinatayang humigit-kumulang 200,000 katao ang nasawi. Kabilang dito ang 66,000 sundalong Hapones, 12,500 sundalong Amerikano, at 122,000 sibilyan mula sa Okinawa, kabilang na ang 28,000 Okinawan na kasapi sa militar o sapilitang kinuha.<ref>{{Cite web |title=戦争の記憶～沖縄戦 写真特集：時事ドットコム |url=https://www.jiji.com/jc/d4?p=boi430-21000213p1&d=d4_mili |access-date=2025-05-22 |website=時事ドットコム |language=ja}}</ref> Maraming nasawi dahil sa matinding pambobomba, artillery shelling, at paggamit ng mga sandatang gaya ng ''flamethrower''. May mga ulat din ng tinatawag na “''cave assaults''” kung saan ang mga sibilyan na nagtago sa mga kweba ay nasawi dahil sa kakulangan ng hangin o sunog.<ref>{{Cite web |last=neverforget1945 |date=1945-03-23 |title=1945年3月24日『米軍の空爆と艦砲射撃』 |url=https://neverforget1945.hatenablog.com/entry/1945/03/24/000000 |access-date=2025-05-22 |website=〜シリーズ沖縄戦〜 |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |title=戦争の記憶～沖縄戦 写真特集：時事ドットコム |url=https://www.jiji.com/jc/d4?p=boi430-47928451210&d=d4_mili |access-date=2025-05-22 |website=時事ドットコム |language=ja}}</ref> === Pagkatapos ng Digmaan === Matapos ang digmaan, nahiwalay ang Okinawa sa Hapon at napasailalim sa pamahalaang militar ng Estados Unidos. Sa ilalim ng pamahalaang ito, muling itinayo ng mga mamamayan ang kanilang pamumuhay at sinimulan ang mga programa sa imprastruktura at edukasyon. Samantala, ginamit ang ''B yen'' at ''US dollars'' sa halip na Japanese yen, at naging malaki ang pagbabago sa sistemang pampolitika at pang-ekonomiya.<ref>{{Cite web |title=アメリカ統治下の自治のありさま |url=https://www3.archives.pref.okinawa.jp/GRI/what-is-the-age/age3/ |access-date=2025-05-22 |website=琉球政府の時代 |language=ja}}</ref> Sa panahong ito, unti-unting pumasok ang mga elemento ng kulturang Amerikano. Ang mga pagkaing gaya ng ''taco'' at ''taco rice'' ay naging bahagi ng lokal na kultura at nananatiling popular hanggang ngayon.<ref>{{Cite web |title=沖縄の歴史 |url=http://rca.open.ed.jp/history/story/epoch5/keyword_1.html |access-date=2025-05-22 |website=rca.open.ed.jp}}</ref> === Pagbabalik sa Hapon === Noong Mayo 15, 1972, opisyal na ibinalik ang Okinawa sa pamamahala ng Hapon, sa ilalim ng Prepektura ng Okinawa. Muling isinama ang rehiyon sa sistemang administratibo, edukasyon, at ekonomiya ng bansa. Gayunpaman, nanatili ang presensya ng mga base militar ng Estados Unidos, na hanggang ngayon ay isang sensitibong usapin sa rehiyon.<ref>{{Cite web |title=日本復帰への道 – 沖縄県公文書館 |url=https://www.archives.pref.okinawa.jp/event_information/past_exhibitions/934 |access-date=2025-05-22 |language=ja}}</ref> === Kasalukuyang Panahon === Sa kasalukuyan, patuloy na pinangangalagaan at pinapahayag ng Okinawa ang mayamang tradisyon, kasaysayan, at kulturang lokal nito. Ang [[musika ng Ryukyu]], ''[[sanshin]]'', ''[[Eisa]]'' na sayaw, at lutuing Okinawan ay tinatangkilik sa buong Hapon. Lumilitaw ito sa mga [[anime]], [[J-pop]] music, at iba pang aspekto ng popular na kultura.<ref>{{Cite web |title=エイサーとは |url=https://www.zentoeisa.com/about-eisa.html |access-date=2025-05-22 |website=沖縄全島エイサーまつり実行委員会オフィシャルサイト |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |title=歌唱編｜文化デジタルライブラリー |url=https://www2.ntj.jac.go.jp/dglib/contents/learn/edc8_archive/index.html |access-date=2025-05-22 |website=www2.ntj.jac.go.jp}}</ref> Pinagsisikapan din ng gobyerno at mga lokal na organisasyon na mapanatili ang wikang Okinawan (o Ryukyuan dialects) sa pamamagitan ng edukasyon, mga palabas ng katutubong sining, at mga programa para sa kabataan.<ref>{{Cite web |last=沖縄県 |title=沖縄のことば（しまくとぅば）｜沖縄県公式ホームページ |url=https://www.pref.okinawa.jp/kyoiku/kodomo/1002688/1002689/index.html |access-date=2025-05-22 |website=沖縄県公式ホームページ |language=ja}}</ref> Gayunpaman, nananatili ang mga isyu tulad ng presensya ng maraming base militar, at patuloy ang paghahanap ng balanse sa pagitan ng kaunlarang pang-rehiyon at patakarang pambansa sa seguridad. Sa gitna ng mga hamong ito, kinikilala ang Okinawa bilang isang natatanging rehiyon sa kasaysayan ng Hapon, may sariling boses at gampanin sa kasalukuyang lipunang Hapones.<ref>{{Cite web |title=防衛省・自衛隊：在日米軍の対象防衛関係施設の一覧 |url=https://www.mod.go.jp/j/presiding/law/drone/list_zaibeigun.html |access-date=2025-05-22 |website=www.mod.go.jp}}</ref> == Kultura == Ang Okinawa ay kilala sa pagkakaroon ng isang natatanging kultura kumpara sa iba pang mga rehiyon ng [[Hapon]]. Ang mga tradisyunal na sayaw, pista, wika, at mga instrumentong pangmusika ay aktibo pa ring isinasagawa at pinagyayaman. Ang pamahalaan ng Hapon at mga lokal na yunit ng pamahalaan ay masigasig na nagsasagawa ng mga programa upang mapreserba at mapalaganap ang mga ito.<ref>{{Cite web |title=文化庁ホームページ |url=https://www.bunka.go.jp/ |access-date=2025-05-22 |website=文化庁 |language=ja}}</ref> Lalo nang kapansin-pansin ang mga kultural na pagkakatulad ng Okinawa at [[Hapon|Kyushu]]. Magkahawig ang kanilang mga pagkain at musika, at makikita ang mga elementong Okinawan sa kultura ng [[Kyūshū|Kyushu]] at kabaliktaran din.<ref>{{Cite web |last=沖縄県 |title=九州・沖縄文化力プロジェクト｜沖縄県公式ホームページ |url=https://www.pref.okinawa.lg.jp/bunkakoryu/bunkageijutsu/1022485/1009612.html |access-date=2025-05-22 |website=沖縄県公式ホームページ |language=ja}}</ref> === Relihiyon === [[Talaksan:Sangui (Triangle Rock) of Sefa-Utaki.jpg|thumb|Sefa-Utaki]] Ang relihiyon sa Okinawa ay pangunahing kinakatawan ng [[Shinto ng Ryukyu]] (琉球神道, Ryūkyū Shintō), isang anyo ng relihiyon na nananatili sa Okinawa at itinuturing na mas malapit sa sinaunang anyo ng [[Shinto]] ng pangunahing Hapon bago ito naimpluwensiyahan ng [[Budismo]].<ref>{{Cite web |last=beethoven |date=2019-06-26 |title=沖縄古来の琉球神道について - OKINAWA41 |url=https://www.okinawa41.go.jp/reports/22572 |access-date=2025-05-22 |website=www.okinawa41.go.jp |language=ja}}</ref> Sa halip na mga [[Shinto shrine]] (神社) na karaniwan sa Hapon, ang Okinawa ay may tinatawag na "[[utaki]]" (御嶽)—mga sagradong pook na ginagamit sa pagsamba. Ang mga utaki ay itinuturing na mga sinaunang anyo ng dambana, at may mga katulad na estruktura rin na matatagpuan sa mga lumang lugar o sinaunang dambana sa mismong Hapon.<ref>{{Cite web |date=2025-02-27 |title=神社本庁公式サイト |url=https://www.jinjahoncho.or.jp/ |access-date=2025-05-22 |website=www.jinjahoncho.or.jp |language=ja-JP |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421125920/https://www.jinjahoncho.or.jp/ |archive-date=2021-04-21 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=琉球王国最高の聖地　世界文化遺産 斎場御嶽 |url=https://okinawa-nanjo.jp/sefa/ |access-date=2025-05-22 |website=okinawa-nanjo.jp |archive-date=2025-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521170347/https://okinawa-nanjo.jp/sefa/ |url-status=dead }}</ref> Ang relihiyosong sistema ng Okinawa ay nagpapakita ng malinaw na impluwensya ng "Koshintō" (古神道)—ang anyo ng Shinto bago pa ito maimpluwensiyahan ng Budismo. Dahil sa mga katangiang ito, at sa pagkakapareho nito sa mga mito at alamat, ang relihiyong ito ay aktibong pinag-aaralan sa larangan ng paghahambing na mitolohiya (comparative mythology''').'''<ref>{{Cite web |title=琉球神道記下 {{!}} 琉球･沖縄関係貴重資料デジタルアーカイブ |url=https://shimuchi.lib.u-ryukyu.ac.jp/collection/nakahara/na05801 |access-date=2025-05-22 |website=shimuchi.lib.u-ryukyu.ac.jp}}</ref> === Pagkain === [[Talaksan:Nankotsu soba (Okinawa soba).jpg|thumb|Okinawa Soba]] Ang lutuing Okinawan ay may malalim na kasaysayan ng pag-aangkop sa mga impluwensiyang banyaga, habang nananatiling may natatanging karakter. Hindi tulad ng sa pangunahing bahagi ng Hapon, ang mga ulam sa Okinawa ay kadalasang nilaga, pinirito, o ginisa, habang ang pagkain ng hilaw na isda gaya ng sashimi ay hindi pangkaraniwan.<ref name=":3">{{Cite web |last=沖縄県 |title=沖縄の食文化｜沖縄県公式ホームページ |url=https://www.pref.okinawa.jp/kyoiku/kodomo/1002688/1002694.html |access-date=2025-05-22 |website=沖縄県公式ホームページ |language=ja}}</ref> Malaki ang impluwensiya ng lutuing [[Kyūshū|Kyushu]] sa Okinawa, at ganoon din naman, ilang tradisyong kulinaryo mula Okinawa ay tumawid patungong [[Kyūshū|Kyushu]].<ref name=":3" /> ==== Kilalang Pagkain ng Okinawa: ==== * '''[[Gōya Champurū]] (ゴーヤチャンプルー)''' – pritong halo-halong gulay na may mapait na melon (goya) * '''[[Okinawa Soba]] (沖縄そば)''' – miki-style na pansit na may sabaw * '''[[Rafute]] (ラフテー)''' – nilagang baboy na may toyo at asukal * '''[[Uchina Taco Rice]] (うちなータコライス)''' – kanin na may taco-style toppings * '''[[Soki Jiru]] (ソーキ汁)''' – sabaw na may buto-buto ng baboy * '''[[Sātā Andāgī]] (さーたーあんだぎー)''' – pritong matamis na donut bola<ref>{{Cite web |title=沖縄県 {{!}} うちの郷土料理：農林水産省 |url=https://www.maff.go.jp/j/keikaku/syokubunka/k_ryouri/search_menu/area/okinawa.html |access-date=2025-05-22 |website=www.maff.go.jp}}</ref> === Instrumentong Pangmusika === [[Talaksan:Sanshin.png|thumb|Sanshin]] Ang pinaka-kilalang instrumento ng Okinawa ay ang Sanshin, na siyang sentro ng musikang Okinawan. Para sa mga tao ng Okinawa, ang sanshin ay higit pa sa isang instrumento—ito ay simbolo ng kanilang pagkakakilanlan at kultura. Sa [[Kyūshū|Kyushu]], may kahalintulad na tradisyonal na instrumento na tinatawag na '''[[Gottan]]（ゴッタン）''', na may parehong papel sa lokal na musika.<ref>{{Cite web |last=沖縄県 |title=沖縄の音楽｜沖縄県公式ホームページ |url=https://www.pref.okinawa.jp/kyoiku/kodomo/1002688/1002693.html |access-date=2025-05-22 |website=沖縄県公式ホームページ |language=ja}}</ref> ==== Mga Tradisyunal na Instrumento sa Okinawa: ==== * '''[[Sanshin]] (三線)''' – tatlong-kuwerdas na plucked lute * '''[[Pārankū]] (パーランクー)''' – maliit na tambol na kadalasang ginagamit sa mga sayaw * '''[[Eisa Taiko]] (エイサー太鼓)''' – mga tambol na ginagamit sa Eisa dance * '''[[Kutchō]] (クッチョー)''' – isa pang katutubong instrumento ng rehiyon<ref>{{Cite web |title=楽器の紹介 - 伝統組踊保存会 |url=http://kumiodori.jp/gakki/index.cgi |access-date=2025-05-22 |website=kumiodori.jp |archive-date=2025-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608041932/http://kumiodori.jp/gakki/index.cgi |url-status=dead }}</ref> ==Munisipalidad== * [[Naha, Okinawa|Naha]] (''Kabisera'') * [[Ginowan, Okinawa|Ginowan]] * [[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]] * [[Itoman, Okinawa|Itoman]] * [[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]] * [[Nago, Okinawa|Nago]] * [[Nanjō, Okinawa|Nanjō]] * [[Lungsod ng Okinawa|Okinawa]] * [[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]] * [[Urasoe, Okinawa|Urasoe]] * [[Uruma, Okinawa|Uruma]] * [[Distrito ng Kunigami]] : [[Ginoza, Okinawa|Ginoza]], [[Ie, Okinawa|Ie]], [[Higashi, Okinawa|Higashi]], [[Kin, Okinawa|Kin]], [[Kunigami, Okinawa|Kunigami]], [[Motobu, Okinawa|Motobu]], [[Nakijin, Okinawa|Nakijin]], [[Ōgimi, Okinawa|Ōgimi]], [[Onna, Okinawa|Onna]] * [[Distrito ng Miyako]] : [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Distrito ng Nakagami]] : [[Chatan, Okinawa|Chatan]], [[Kadena, Okinawa|Kadena]], [[Kitanakagusuku, Okinawa|Kitanakagusuku]], [[Nakagusuku, Okinawa|Nakagusuku]], [[Nishihara, Okinawa|Nishihara]], [[Yomitan, Okinawa|Yomitan]] * [[Distrito ng Shimajiri]] : [[Aguni, Okinawa|Aguni]], [[Haebaru, Okinawa|Haebaru]], [[Iheya, Okinawa|Iheya]], [[Izena, Okinawa|Izena]], [[Kitadaitō, Okinawa|Kitadaitō]], [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]], [[Minamidaitō, Okinawa|Minamidaitō]], [[Tokashiki, Okinawa|Tokashiki]], [[Tonaki, Okinawa|Tonaki]], [[Yaese, Okinawa|Yaese]], [[Yonabaru, Okinawa|Yonabaru]], [[Zamami, Okinawa|Zamami]] * [[Distrito ng Yaeyama]] : [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]], [[Yonaguni, Okinawa|Yonaguni]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Hapon}} {{Mga prepektura ng bansang Hapon}} [[Kaurian:Prepekturang Okinawa|*]] n24ikr7ktot9smmrld6cy3p6vu3w9a0 Prepektura ng Okayama 0 34989 2241805 2086992 2026-11-12T10:11:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241805 wikitext text/x-wiki {{Infobox Prepektura ng Hapon |Fullname = Prepektura ng Okayama |FullnameJA = 岡山県 (''Okayama-ken'') |Name = Okayama |Flag = Flag_of_Okayama_Prefecture.svg |Seal = Coats of arms of None.svg |Symbol = Emblem of Okayama Prefecture.svg |Map = Map of Japan with highlight on 33 Okayama prefecture.svg |Rehiyong = Chūgoku |Capital = Lungsod ng Okayama |LargestCity = Lungsod ng Okayama |TotalArea = 7.113,21 |AreaRank = 17th |Kabuuan = 1.943.961 |PopRank = 21st |Density = 273 |DensityRank = 24th |HighestPoint = [[Bundok Ushiro]] |HighestElev = 1.344 |LowestElev = 0 |Governor = [[Ryūta Ibaragi]] |Flower = ''[[Milokoton|Amygdalus persica]]'' |Wood = ''Pinus densiflora'' |Bird = ''Phasianus versicolor'' |ISOCode = JP-33 |Website = http://www.pref.okayama.lg.jp/ }} Ang '''Prepektura ng Okayama''' ay isang prepektura sa bansang [[Hapon (bansa)|Hapon]]. Ito ay matatagpuan kasama ang [[Panloobang Dagat ng Seto]] (''Seto Inland Sea'') sa [[Chūgoku|Rehiyong Chugoku]]. Ang [[Lungsod ng Okayama]] ang kabisera ng prepekturang ito. Sa may kanlurang bahagi ng lungsod matatagpuan ang [[Kurashiki]], kung saan dinadayo ng mga turista ang lumang kanal nito.<ref>{{Cite web |title=Okayama Prefecture |url=https://www.japan-guide.com/list/e1232.html |access-date=2023-03-12 |website=www.japan-guide.com |language=en}}</ref> ==Kasaysayan== Bago ang Panunumbalik ng [[Panahong Meiji]] noong 1868, ang lugar ng kasalukuyang prepekturang Okayama ay hinati sa pagitan ng mga lalawigang [[Bitchū]], [[Bizen]] at [[Mimasaka]]. Ang prepekturang Okayama ay nabuo at pinangalanan noong 1871 bilang bahagi ng malakihang administratibong mga reporma sa unang bahagi ng panahon ng Meiji (1868–1912), at ang mga hangganan ng prefecture ay itinakda noong 1876.<ref name="enc">{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Okayama Prefecture |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-01 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=August 25, 2007 }}</ref><ref>Nussbaum, "Provinces and prefectures" galing sa [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA780| pahina 780] ng [[Google Books]].</ref> ==Mga tanawin== ===Harding Korakuen ng Okayama=== [[File:160319 Korakuen Okayama Japan02n.jpg|thumb|200px|Ang harding Korakuen ng Okayama]] Ang harding ito ay itinayo mahigit tatlong daang taon nang nakakaraan ng isang ''daimyo''. Isa itong simbolo ng kapangyarihang samurai sa lugar at isa sa mga magagandang hardin sa bansang Hapon kasama na ang Kenroku-en ng [[Kanazawa|Lungsod ng Kanazawa]] at Kairakuen ng [[Lungsod ng Mito]]. Ang harding ito ay matatagpuan sa Lungsod ng Okayama.<ref>{{Cite web |title=Okayama Korakuen Garden {{!}} Okayama Prefecture Official Tourism Guide Explore Okayama, the Land of Sunshine |url=https://www.okayama-japan.jp/en/spot/91 |access-date=2023-03-12 |website=www.okayama-japan.jp |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312134652/https://www.okayama-japan.jp/en/spot/91 |archive-date=2023-03-12 |url-status=dead}}</ref> ===Kastilyo ng Bicchu Matsuyama=== Itinayo noong 1240, isa ito sa mga importanteng kultural na lugar sa bansang Hapon. Ito ay matatagpuan sa tuktok ng isang bundok na may altitud na 430 metro, kung saan isa ito sa pinakamataas na [[portipikasyon|kuta]] na may toreng kastilyo sa Hapon. Ito ay matatagpuan sa [[Lungsod ng Takahashi]].<ref>{{Cite web |title=Bicchu Matsuyama Castle {{!}} Okayama Prefecture Official Tourism Guide Explore Okayama, the Land of Sunshine |url=https://www.okayama-japan.jp/en/spot/949 |access-date=2023-03-12 |website=www.okayama-japan.jp |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312134641/https://www.okayama-japan.jp/en/spot/949 |archive-date=2023-03-12 |url-status=dead}}</ref> ==Munisipalidad== [[File:Okayama city view from Sankunjinja remains.JPG|thumb|210px|Ang Lungsod ng Okayama]] ; Rehiyong Okayama *[[Lungsod ng Okayama|Okayama]] (''Kabisera'') : [[Kita-ku, Okayama|Kita-ku]], [[Naka-ku, Okayama|Naka-ku]], [[Higashi-ku, Okayama|Higashi-ku]], [[Minami-ku, Okayama|Minami-ku]] *[[Tamano, Okayama|Tamano]] *[[Distrito ng Kaga]] :[[Kibichūō, Okayama|Kibichūō]] ; Rehiyong Kurashiki * [[Kurashiki, Okayama|Kurashiki]] * [[Sōja, Okayama|Sōja]] * [[Distrito ng Tsukubo]] : [[Hayashima, Okayama|Hayashima]] ; Rehiyong Tōbi * [[Akaiwa, Okayama|Akaiwa]] * [[Bizen, Okayama|Bizen]] * [[Setouchi, Okayama|Setouchi]] * [[Distrito ng Wake]] : [[Wake, Okayama|Wake]] ; Rehiyong Igasa * [[Asakuchi, Okayama|Asakuchi]] * [[Ibara, Okayama|Ibara]] * [[Kasaoka, Okayama|Kasaoka]] * [[Distrito ng Asakuchi]] : [[Satoshō, Okayama|Satoshō]] * [[Distrito ng Oda]] : [[Yakage, Okayama|Yakage]] ; Rehiyong Tsuyama * [[Tsuyama, Okayama|Tsuyama]] * [[Distrito ng Kume]] : [[Kumenan, Okayama|Kumenan]] : [[Misaki, Okayama|Misaki]] * [[Distrito ng Tomata]] : [[Kagamino, Okayama|Kagamino]] ; Rehiyong Takahashi * [[Takahashi, Okayama|Takahashi]] ; Rehiyong Maniwa * [[Maniwa, Okayama|Maniwa]] * [[Distrito ng Maniwa]] : [[Shinjō, Okayama|Shinjō]] ; Rehiyong Shōei * [[Mimasaka, Okayama|Mimasaka]] * [[Distrito ng Aida]] : [[Nishiawakura, Okayama|Nishiawakura]] * [[Distrito ng Katsuta]] : [[Nagi, Okayama|Nagi]], [[Shōō, Okayama|Shōō]] ;Rehiyong Niimi * [[Niimi, Okayama|Niimi]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Hapon}} {{Mga prepektura ng bansang Hapon}} [[Kaurian:Prepekturang Okayama|*]] sqot85bpgo7amsvwdsk21a7n2rrzuds Krasnodar 0 38956 2241699 2185467 2026-11-11T19:08:10Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241699 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Krasnodar''' ({{lang-rus|Краснодар}}; hanggang 1920, '''Yekaterinodar''') ay ang pinakamalaking [[Talaan ng mga lungsod at bayan sa Rusya|lungsod]] sa timog ng Europeong [[Rusya]] at ang [[sentrong pampangasiwaan]] ng [[Krasnodar Krai]]. Itinatag noong 1793 ng [[Ukranya]]nong Kosako.<ref>{{cite web|url=https://bastion.tv/cogo-dnya-u-1792-roci-pochalasya-kolonizaciya-ukrayinskimi-kozakami-kubani_n42161|title=Цього дня, у 1792 році, почалася колонізація українськими козаками Кубані|date=2021-08-16|website=bastion.tv|accessdate=2025-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221002133059/https://bastion.tv/cogo-dnya-u-1792-roci-pochalasya-kolonizaciya-ukrayinskimi-kozakami-kubani_n42161|archivedate=2022-10-02|lang=uk}}</ref> Ang populasyon nito ay 1,154,885 katao para sa taong 2025.<ref>{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx|title=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года|accessdate=2025-11-04|website=rosstat.gov.ru|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250505020344/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx|archive-date=2025-05-05|url-status=dead}}</ref> Ito ay hindi opisyal na tinutukoy bilang ang kabisera ng katimugang Rusya at ang kabisera sa timog.<ref>{{cite web|url=https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784|title=Krasnodar Territory. Pearl of the South of Russia|date=2024-12-27|website=hedclub.com|accessdate=2025-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621043553/https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784|archivedate=2025-06-21|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news-kuban.ru/society/2025/05/25/25444.html|title=Краснодар — столица Юга!. Кричалка, которая звучала прошедшим вечером во всех частях города|date=2025-05-25|website=news-kuban.ru|accessdate=2025-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251029085151/https://news-kuban.ru/society/2025/05/25/25444.html|archivedate=2025-10-29|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|url=https://kubanpress.ru/news/2025-08-01/krasnodar-na-perelome-kak-yuzhnaya-stolitsa-spravlyaetsya-s-demograficheskim-bumom-5443854|title=Краснодар на переломе: как южная столица справляется с демографическим бумом|date=2025-08-01|author=Якушев А.|website=kubanpress.ru|accessdate=2025-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251029093205/https://kubanpress.ru/news/2025-08-01/krasnodar-na-perelome-kak-yuzhnaya-stolitsa-spravlyaetsya-s-demograficheskim-bumom-5443854|archivedate=2025-10-29|lang=ru}}</ref> == Heograpiya == Ang lungsod na ito ay matatagpuan sa katimugang bahagi ng [[Silangang Kapatagan ng Europa]], sa pampang ng [[Ilog Kuban]], hilaga ng [[Bulubundukin ng Kaukasya]].<ref>{{cite web|url=https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/|title=История города|website=krd.ru|accessdate=2025-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214171752/https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/|archivedate=2024-12-14|lang=ru}}</ref> == Galeriya ng mga larawan == <gallery> Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg Медакадемия Краснодар Russia.JPG View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg Здание гостиницы централь 03.JPG Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg 2022. Краснодар DSC 9475.jpg Дом Шарданова Б. Б. Краснодар Russia 06.JPG </gallery> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga Kawing Panlabas == {{commonscat-inline|Krasnodar}} * {{cite web|url=https://krasnodar.ru/content/40/show/34743/|title=Ang lungsod ng Krasnodar|website=krasnodar.ru|accessdate=2025-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180804204606/https://krasnodar.ru/content/40/show/34743/|archivedate=2018-08-04|lang=ru}} {{usbong|Heograpiya|Rusya}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Rusya]] [[Kategorya:Krasnodar]] s2l2m20jwmd8wm6vtwa7lqj3nxy1wcs Paksiw 0 39911 2241776 2204983 2026-11-12T05:44:29Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241776 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = Paksiw | image = Paksiwjf.JPG | caption = ''paksiw na isda'' | country = [[Pilipino]] | course = Pangunahing putahe | served = mainit | main_ingredient = Suka, tinimplahan ng [[luya]], [[bawang]] at [[asin]] | variations = [[Lechon]] paksiw | calories = | other = }} Ang '''paksiw''' (bigkas: [pɐk.ˈsɪʊ̯]) o '''pinaksiw''' ay isang paraan ng paglulutong Pilipino na nangangahulugang "lutuin at pakuluan sa suka." Gayunman, ang mga karaniwang pagkaing may katawagang ito ay maaaring malaki ang pagkakaiba depende sa kung ano ang niluluto. Sa pangkaraniwan, ang paksiw ay isang [[pagkain]]g [[Pilipino]] na ma asim may laman ng [[baboy]] (tulad ng [[pata]] o [[litson]]), [[baka]] o [[isda]] na niluto sa [[suka (sawsawan)|suka]] at tinimplahan ng [[luya]], [[bawang]] at [[asin]].<ref name="TE">''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref><ref name="FCHA">Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, pahina 51, 52 at 190, ISBN 9710800620</ref><ref name="RBFC">{{cite-RBFC}}</ref> Pinapaksiw din ang ibang karne tulad ng karne ng [[Manok (pagkain)|manok]], [[kambing]] o [[kalabaw]]. Bagaman ang pinakapopular at karaniwang paksiw ay paksiw na isda.<ref>{{Cite book |last=KIM |first=IKSOON |url=https://www.google.com.ph/books/edition/300_Keys_to_Philippine_Culture/6K1wEQAAQBAJ |title=300 Keys to Philippine Culture |date=2025-07-07 |publisher=김쌤한국어(Teacher KIM's Korean) |isbn=979-11-7508-000-3 |language=en|pages=337}}</ref> Ang [[pinangat na isda]] ay minsan ding tinatawag na paksiw, bagaman iba ito, subalit kaugnay na ulam ito na gumagamit ng mga maaasim na [[prutas]] tulad ng [[kalamansi]], [[kamias]], o [[sampalok]] upang asimin ang sabaw sa halip na suka. == Terminolohiya == Sa kasaysayan ng [[lutuing Pilipino]], ang paksiw ay hindi lamang isang partikular na ulam kundi isang paraan ng pagluluto na gumagamit ng suka, bawang, at asin. Itinuturing itong katutubong termino na umiiral bago pa dumating ang mga Kastila.<ref name=":3">{{Cite web |last=Shaw |first=Sterling V. Herrera |date=2024-08-30 |title=Adobo is ‘paksiw,’ and other terms in Filipino food history |url=https://opinion.inquirer.net/176432/adobo-is-paksiw-and-other-terms-in-filipino-food-history |access-date=2026-03-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Ipinapalagay ng ilang iskolar na ang [[adobo]] ay maaaring isang uri ng paksiw, lalo na sa anyong adobong puti (na suka lamang at walang toyo), at na ang pangalang ''adobo'' ay ipinataw lamang ng [[Mga Kasita|mga Kastila]] sa isang umiiral nang lokal na paraan ng pagluluto.<ref name=":3" /> Naidagdag lamang ang [[toyo]] sa adobo ng migranteng [[Mga Tsino|Tsino]].<ref name=":3" /> Ipinapakita nito kung paano napalitan ang ilang katutubong termino ng mga banyagang pangalan sa paglipas ng panahon.<ref name=":3" /> Gayunpaman, itinuring na ang paksiw ay kaugnay lamang na pamamaraan ng [[pagluluto]] sa adobo (maging sa [[kinilaw]]) na ginagamitan ng suka.<ref>{{Cite book |last=Ponseca |first=Nicole |url=https://www.google.com.ph/books/edition/I_Am_a_Filipino/PWx4EAAAQBAJ |title=I Am a Filipino: And This Is How We Cook |last2=Trinidad |first2=Miguel |date=2018-11-13 |publisher=Workman Publishing Company |isbn=978-1-57965-882-3 |language=en}}</ref> == Pagluluto, paghahain at pagpapanatili == Ang paksiw ay isang uri ng paglalaga (''braising'')<ref>{{Cite web |title=Paksiw Na Pata (Braised Pork Hocks) Recipe - Food.com |url=https://www.food.com/recipe/paksiw-na-pata-braised-pork-hocks-434467 |access-date=2026-03-28 |website=www.food.com |language=en}}</ref> kung saan ang karne, isda, o gulay ay niluluto nang dahan-dahan sa suka at kaunting likido.<ref>{{Cite web |last=Merano |first=Vanjo |date=2010-08-30 |title=Paksiw na Isda Recipe |url=https://panlasangpinoy.com/paksiw-na-isda-recipe/ |access-date=2026-03-28 |website=Panlasang Pinoy |language=en-US}}</ref> Karaniwang pinagsasama ang suka, bawang, luya, sibuyas, at [[paminta]], at pinapakuluan sa mahinang [[apoy]] hanggang sa lumambot ang sangkap at sumipsip ng lasa ang sabaw. Hindi lamang simpleng pagpapakulo ang paksiw; mahalaga ang tamang balanse ng [[asim]], alat, at pampalasa upang makamit ang katangi-tanging lasa nito.<ref>{{Cite web |date=2025-08-29 |title=Paksiw na Tilapia |url=https://www.pinoyfamilyrecipes.com/paksiw-na-tilapia/ |access-date=2026-03-28 |website=Pinoy Family Recipes |language=en-US}}</ref> Karaniwang inihahain ang paksiw bilang pangunahing [[ulam]] na sinasamahan ng mainit na [[kanin]].<ref>{{Cite web |last=Merano |first=Vanjo |date=2019-06-12 |title=Paksiw na Pata Recipe |url=https://panlasangpinoy.com/filipino-food-network-pork-recipe-paksiw-na-pata-ng-baboy/ |access-date=2026-03-28 |website=Panlasang Pinoy |language=en-US}}</ref> Dahil sa asim nito, mahusay itong ipares sa kanin upang balansehin ang lasa. Madalas ding mas pinipiling kainin ang paksiw matapos itong mapainit muli, sapagkat lalo pang lumalalim at sumasarap ang lasa nito habang tumatagal.<ref>{{Cite web |last=Merano |first=Vanjo |date=2010-03-08 |title=Lechon Paksiw Recipe |url=https://panlasangpinoy.com/lechon-paksiw-recipe/ |access-date=2026-03-28 |website=Panlasang Pinoy |language=en-US}}</ref> Isa sa mahahalagang katangian ng paksiw ay ang kakayahan nitong magtagal ang pagkain.<ref>{{Cite web |title=Paksiw na Isda Recipe: How to Cook Paksiw na Bangus |url=https://www.yummy.ph/recipe/paksiw-na-isda-recipe |access-date=2026-03-28 |website=Yummy.ph |language=en-US}}</ref> Dahil sa mataas na asim ng suka, napipigilan ang mabilis na pagpanis o pagkasira ng pagkain, kaya’t naging praktikal itong paraan ng pagluluto sa [[tropikal na klima]] ng Pilipinas bago pa man naging laganap ang [[pagpapalamig]] (''refrigeration'').<ref>{{Cite web |date=2025-04-10 |title=‘Paksiw’ for the Lenten season |url=https://lifestyle.inquirer.net/537684/paksiw-for-the-lenten-season/ |access-date=2026-03-28 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Juan |first=Chit U. |title=It’s Filipino Food Month 2024 |url=https://www.philstar.com/opinion/2024/04/06/2345612/its-filipino-food-month-2024 |access-date=2026-03-28 |website=Philstar.com |language=en}}</ref> == Mga baryasyon at uri == Ang paksiw ay tumutukoy sa malawak na hanay ng iba't ibang putahe na niluluto sa sabaw na may suka depende sa rehiyon. === Luzon === ==== Ilokanong paksiw ==== Hindi tulad ng ibang panrehiyong baryasyon ng paksiw, ang bersiyong [[Mga Ilokano|Ilokano]] ay karaniwang gumagamit ng isda, laman-loob ng [[karne]], at mga [[gulay]], o halo ng mga sangkap na ito na nilalaga sa suka, karaniwang gamit ang sukang Iloko (suka mula sa tubo), luya, sibuyas o sibuyas Tagalog, bawang, mantika, at bugguóng (binurong isda). Karaniwan ding ginagawang paksiw ang mga gulay sa lutuing Ilokano, tulad ng [[okra]], [[saluyot]], [[talong]], [[ampalaya]], [[Gabi (gulay)|gabi]], at [[berdeng sili]] na maaari ring lutuin nang paisa-isa. Sa mga bersiyong may isda, maaaring gamitin ang [[bangus]], hasa-hasa, [[Tilapya|tilapia]], [[dilis]], at iba pang isda; samantalang sa mga bersiyong may [[karne]], maaaring gamitin ang mga laman-loob tulad ng [[bituka]], [[atay]], [[dila]], at [[Bato (anatomiya)|bato]].<ref name=":0">{{Cite journal |last=Martinez |first=Ashley Paulino S. |date=December 2019 |title=A Retrospection of Ilocano Cuisine through Narrative Photography |url=https://vector.unp.edu.ph/index.php/1/article/download/46/17/261 |journal=University of Northern Philippines Research Journal |language=en |volume=28 |via=The Vector |access-date=2026-03-27 |archive-date=2026-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421080013/https://vector.unp.edu.ph/index.php/1/article/download/46/17/261 |url-status=dead }}</ref><ref name=":11">{{Cite journal |last=Talbo |first=Wendelyn R. |date=Disyembre 6, 2022 |title=Traditional Foods of Ilokanos |url=https://vector.unp.edu.ph/index.php/1/article/download/291/268/1424 |journal=The Vector: International Journal of Emerging Science, Technology and Management |language=en |volume=31 |issue=1 |via=The Vector |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412030547/https://vector.unp.edu.ph/index.php/1/article/download/291/268/1424 |archive-date=Abril 12, 2026 |access-date=Marso 27, 2026 |url-status=dead }}</ref> Ang tinimtim, na kilala rin bilang ''paksiw nga saluyot'', ay isang paksiw na gawa sa dahon ng saluyot na nilaga sa sukang Iloko at tinimplahan ng bawang at bugguóng, at maaari ring lagyan ng pinatuyong [[hipon]] na lokal na tinatawag na kuros.<ref>Department of Agriculture. 2022. ''<nowiki>''</nowiki>Indigenous Vegetables''<nowiki>''</nowiki>. High Value Crops Development Program. Mayo 2022, (sa Ingles) p. 37. <nowiki>https://share.google/TW3vAtwJfeDg0fCJD</nowiki></ref> Ang ''paksiw nga ipon'' ay gawa sa maliliit na isdang-tabang o [[semilya]] ng [[isda]] na nilaga sa sukang Iloko, karaniwang tinimplahan ng luya at bawang, at binabalot sa dahon ng [[saging]].<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=AUvmDYg8I68|title=PAKSIW NA DULONG / IPON {{!}} PAKSIW NA ISDA {{!}} PANLASANG PINOY {{!}} LD’s Kitchen|date=2023-01-20|last=LD’s Kitchen|access-date=2026-03-08|via=YouTube|language=en}}</ref> Ang ''paksiw nga aruy-uy'' ay isang baryasyon na gumagamit ng aruy-uy o siling duwag (banayad na berdeng sili na halos walang anghang), na tinimplahan ng sukang Iloko, bawang, at bugguóng.<ref>{{Cite web |last=Manuel |first=Sarah |date=2013-04-23 |title=Naimas!: Paksiw na Sili at Talong |url=https://msmanuel06.blogspot.com/2013/04/paksiw-na-sili-at-talong.html |access-date=2026-03-08 |website=Naimas! |language=en}}</ref> ==== Paksiw na isda ==== Ang paksiw na isda ay isdang pinakuluan sa sabaw na may suka, karaniwang tinimplahan ng [[patis]] at nilalagyan ng siling mahaba. Kadalasan ay may kasamang mga gulay, gaya ng talong at [[ampalaya]].<ref name="pp" /> ===== Ginataang paksiw na isda ===== Isang karaniwang baryante ng ginataang isda (isda sa [[gata]]) na dinaragdagan ng suka upang asimin ang sabaw. Pinagsasama ng baryanteng ito ang paraang ginataan at paksiw sa lutuing Pilipino.<ref name="pp">{{cite web |author=Vanjo Merano |date=Agosto 30, 2010 |title=Paksiw na Isda Recipe |url=http://panlasangpinoy.com/2010/08/30/paksiw-na-isda-recipe/ |access-date=Pebrero 2, 2017 |website= |publisher=Panlasang Pinoy |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Ginataang Paksiw na Galunggong |url=http://blogs.oshopping.com.ph/ginataang-paksiw-na-galunggong/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420063141/http://blogs.oshopping.com.ph/ginataang-paksiw-na-galunggong/ |archive-date=Abril 20, 2019 |access-date=Abril 20, 2019 |website=Life Made Easy |language=en}}</ref><ref name="cb">{{cite web |title=Ginataang Isda Recipe |url=https://www.casabaluartefilipinorecipes.com/2015/06/ginataang-isda.html |access-date=Abril 20, 2019 |website=Casa Baluarte Filipino Recipes |language=en}}</ref> ==== Paksiw na baboy ==== Ang paksiw na baboy ay karaniwang ginagawa gamit ang [[karne ng baboy]], kadalasan ay [[pata]] (tinatawag na paksiw na pata kapag paa ng baboy), na niluluto gamit ang mga sangkap na katulad ng sa [[adobo]] subalit dinaragdagan ng [[asukal]] at bulaklak ng saging (o [[pinya]]) upang maging mas matamis, at tubig upang manatiling malambot ang karne at makalikha ng masaganang [[sarsa]].<ref name="km">{{cite web |author=Casa Veneracion |title=Paksiw Na Pata Ng Baboy Recipe |url=http://www.kusinamaster.ph/2016/01/paksiw-na-pata-ng-baboy.html |access-date=Pebrero 2, 2017 |publisher=Kusina Master |language=en}}</ref> ===== Paksiw na litson ===== Ang paksiw na lechon ay ginagawa mula sa natirang inihaw na baboy o [[Litsong baboy|litson]] na niluluto kasama ng suka, bawang, sibuyas, paminta, at kaunting tubig. Sa bersiyong [[Luzon]], dinaragdagan ito ng dinurog na [[atay]] o palamang ata''y'' ''o liver spread'' o sarsa ng litson.<ref name=":1" /><ref name="clp" /><ref name=":2" /> === Kabisayaan === ==== Inun-unan ==== Ang inun-unan o inun-onan ay isang kilalang bersiyong [[Mga Bisaya|Bisaya]] ng paksiw na isda na pangunahing tinimplahan ng luya, kasama ng sibuyas, sibuyas Tagalog, [[paminta]], [[asin]], at kung minsan ay [[siling haba]]. Hindi tulad ng paksiw na isda sa hilaga, wala itong gulay at kaunti o halos walang tubig ang idinadagdag sa sabaw. Minsan itong isinasalin sa [[Wikang Ingles|Ingles]] bilang "''boiled pickled fish''".<ref name="mykitchen">{{cite web |date=Disyembre 2, 2014 |title=Inun-unan (Paksiw Bisaya) |url=http://angsarap.weebly.com/tested-recipes/inun-unan-paksiw-bisaya |access-date=Pebrero 2, 2017 |publisher=Ang Sarap |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Eslao-Alix |first1=Louella |date=Agosto 8, 2018 |title=Inun-unan |url=https://cebudailynews.inquirer.net/188448/inun-unan |access-date=Pebrero 14, 2019 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Inun-Unan Recipe (Visayas Paksiw) |url=https://recipenijuan.com/inun-unan-recipe-visayas-paksiw/ |access-date=Pebrero 14, 2019 |website=Recipe ni Juan |language=en}}</ref> Ang pangalan nito ay mula sa pandiwang Bisaya na ''un-un'' o ''un-on'', na nangangahulugang "nilaga sa suka, asin, at mga [[pampalasa]]."<ref>{{cite web |title=inun-onan |url=http://www.binisaya.com/cebuano/inun-onan |access-date=Pebrero 14, 2019 |website=Binisaya.com |language=en}}</ref> ==== Paksiw na dilis ==== Isang natatanging baryasyon ng paksiw na isda na gumagamit ng dilis (tinatawag na bolinaw sa mga [[Mga wikang Bisaya|wikang Bisaya]]) na pagkatapos ay binabalot sa dahon ng saging. Kilala rin ito bilang inun-unan na bolinaw o pinais na bolinaw sa mga rehiyong nagsasalita ng Bisaya.<ref>{{cite web |date=Enero 26, 2011 |title=Fish Stew in Banana Leaves |url=http://chefandreykitchenette.blogspot.com/2011/01/fish-stew-in-banana-leaves.html |access-date=Abril 6, 2019 |website=Chef Andrey's Kitchennette |language=en}}</ref> ==== Pinamalhan ==== Pinamarhan o pinamalhan ang tawag sa [[Atsara|inatsarang]] isda na niluluto hanggang sa halos matuyuan.<ref name="Lacquian">{{cite-Lacquian|Pinamarhan}}</ref> Ito ang bersyong [[Mga Ilonggo|Ilonggo]] ng paksiw na tinatawag din sa [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]] bilang ''pinamalhan nga isda''.<ref>{{Cite web |date=2018-09-23 |title=Pinamalhan nga Isda (Fish Braised in Vinegar and Soy Sauce) |url=https://ayellowbowl.com/pinamalhan-nga-isda-2/ |access-date=2026-03-27 |website=A Yellow Bowl |language=en-US}}</ref> ==== Paksiw na litsong Bisaya ==== Ang bersiyong Bisaya ng litsong paksiw ay pareho din sa litsong paksiw sa Luzon subalit hindi ito nilalagyan ng palamang atay o sarsa ng litson.<ref name=":1">{{cite book |last=Posadas |first=J. |url=https://books.google.com/books?id=fIHQAgAAQBAJ&pg=PT44 |title=Etiquette Guide to the Philippines: Know the Rules that Make the Difference! |publisher=Tuttle Publishing |year=2011 |isbn=978-1-4629-0046-6 |page=pt44 |language=en |access-date=Enero 24, 2019}}</ref><ref name="clp">{{cite web|url=http://www.cookinglikeapro.net/2013/02/cooking-lechon-paksiw-left-over-recipe.html|title=Cooking Lechon Paksiw (Left-over recipe)|publisher=Cooking Like a Pro|access-date=Pebrero 2, 2017|language=en}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":2">{{cite book |last=Roces|first=A.R.|title=Filipino Heritage: The Spanish colonial period|publisher=Lahing Pilipino Pub.|location=Manila|series=Filipino Heritage: The Making of a Nation|year=1978|url=https://books.google.com/books?id=LUFvAAAAMAAJ|access-date=Enero 24, 2019|page=1153|language=en}}</ref> === Mindanao === ===== Paksiw na bolinao ===== Ang paksiw na bolinao sa Hilagang [[Mindanao]] ay pareho din sa paksiw na dilis sa [[Kabisayaan]] na tinatawag din na paksiw na bolinao. Ang kaibahan lamang sa bersiyong ito sa Hilagang Mindanao ay gumagamit ng kahit anumang isda at binabalot sa dahon ng mangga imbis ng dahon ng saging.<ref>{{Cite web |date=2025-05-25 |title=6 Paksiw Recipes Around the Philippines - FEATR |url=https://featrmedia.com/paksiw-recipes/ |access-date=2026-03-28 |website=featrmedia.com |language=en-US}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{wikibooks|Paksiw na Isda}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] psbgm4lwapcm1gs2iikcux0zwwxkgid Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna 0 39967 2241688 2212240 2026-11-11T15:13:57Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241688 wikitext text/x-wiki {{Infobox artifact | name = Inskripsyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna | image = File:Extract from Inskripsyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna.jpg | image_caption = Larawan ng Inskripsyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna na nakatanghal ng seksyong ''Baybayin'' ng [[Pambansang Museo ng Antropolohiya]] sa Maynila | material = Tanso | height =< {{convert|20|cm|in|abbr=on}} | width = < {{convert|30|cm|in|abbr=on}} | weight = | language = Pangunahing [[Wikang Malay|Lumang Malay]] na may ilang [[Wikang Sanskrito|Sanskrit]] at maaaring [[Wikang Habanes|Lumang Habanes]] o [[Lumang Tagalog]] ayon kay [[Antoon Postma]]. | created = Ika-Abril 21, 900 (1125 taon nang nakalipas) | discovered_date = 1989 | discovered_place = [[Lumban, Laguna|Lumban]], [[Laguna (province)|Laguna]], [[Philippines]] | location = [[Pambansang Museo ng Pilipinas]] | culture = }} {{Pre-colonial history of the Philippines}} Ang '''Inskripsyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna'''<ref>{{cite web | url = http://www.bagongkasaysayan.org/ebook/wp-content/uploads/2013/03/3.Ang-Tundo_Kimuell-Gabriel_Marked.pdf | title = Ang Tundo sa Inskripsyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna | publisher = Bagong Kasaysayan | accessdate = Disyembre 2, 2015 | archive-date = 2017-08-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170822104639/http://www.bagongkasaysayan.org/ebook/wp-content/uploads/2013/03/3.Ang-Tundo_Kimuell-Gabriel_Marked.pdf | url-status = dead }}</ref> ([[Malay language|Malay]]: ''Prasasti keping tembaga Laguna''; kadalasang pinapaikli sa akronim na '''LCI'''), isang ligal na dokumento na binatbat sa tanso noong 900 PK, ay siyang pinakalumang kasulatan na natagpuan sa [[kasaysayan ng Pilipinas]]. Ayon sa petsa ng inskripsyon, magkapanabay ito sa kaharian ng [[Balitung]] ng [[Gitnang Java]], ngunit hindi naman ibig sabihin na nanggaling ito mula sa lugar na iyon.<ref name="Postma" /> Noong 1989, natagpuan ito ni Ginoong Ernesto Lacerna Legisma sa wawa ng Ilog Lumbang sa [[barangay]] Wawa, [[Lumban]], [[Laguna]]. Unang isinalin ang inskripsyon na nakasulat sa isang uri ng [[Wikang Malayo|Lumang Malay]] gamit ang [[Kawi|sulat-Kawi]] ni [[Antoon Postma]], isang noong Olandes na antropologo at dalubhasa sa [[Hanunó'o script|sulat-Hanunó'o]], noong 1992.<ref name="Postma3">{{cite journal|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018|title=The Laguna Copper-Plate Inscription: Text and Commentary|jstor=42633308|last=Postma|first=Antoon|journal=Philippine Studies|volume=40|issue=2|pages=182–203|publisher=Ateneo de Manila University|date=April–June 1992|access-date=2019-10-11|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208053836/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018|url-status=dead}}</ref><ref>Tiongson, Jaime F. (August 8, 2010). [http://www.bayangpinagpala.org/ "Laguna Copperplate Inscription: A New Interpretation Using Early Tagalog Dictionaries"]. Bayang Pinagpala. Retrieved on 2011-11-18. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120929232757/http://www.bayangpinagpala.org/|date=September 29, 2012}}</ref> Dokumentado sa LCI ang pagkakaroon ng iilang [[Kasaysayan ng Pilipinas (900–1521)|maagang Pilipinong]] estado sa noong 900 PK, lalo na ang estado sa wawa ng Ilog Pasig, [[Tondo (historical polity)|Tondo]].<ref name="Postma" /> Pinaniniwalaan ng mga isklor na nagpapahiwatig nito ang pagkakaugnay sa kalakalan, kultura, at marahil sa pulitika rin sa mga estado at di-kukulangin sa isang kaalinsabay na Asyanong sibilisasyon—ang [[Medang Kingdom|Kaharian ng Medang]] mula sa pulo ng [[Java]].<ref name="Postma" /> Nakasulat ang inskripsyon sa [[Kawi|sulat-Kawi]]—isang sistema ng pagsusulat na nilinang sa Java—gamit ang halo ng mga wika tulad ng [[Wikang Sanskrito|Sanskrito]], lumang [[Wikang Habanes|Habanes]], at lumang Malay. Ito ay isang pambihirang badha ng [[Srivijaya|impluwensyang Habanes]] na nagmumungkahi ng [[Sanskritisation|interinsular exchanges]] noong panahong iyon.<ref>{{cite book|title=Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula|first=Paul Michel|last=Munoz|publisher=Continental Sales, Incorporated|year=2006|isbn=9789814155670|url=https://books.google.com/books?redir_esc=y&hl=en&id=NqwuAQAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Philippines|page=236}}</ref> == Makasaysayang konteksto == Bago ang kolonyalismong Europeo, ang [[Timog-silangang Asya]], kabilang ang Malaysia, ay nasa ilalim ng impluwensya ng [[Indosphere|Indospera]] ng [[Greater India|dakilang Indya]], kung saan yumabong ang mga [[Indianized kingdom|isinaindyanong prinsipalidad]] nang maraming siglo sa Thailand, Indonesia, Malaysia, Singapore, Pilipinas, Cambodia, at Vietnam. Binigyan ng tawag ang impluwensya ng kulturang Indyano na ''indianisasyon''.<ref name="acharya">{{cite web|last1=Acharya|first1=Amitav|title=The "Indianization of Southeast Asia" Revisited: Initiative, Adaptation and Transformation in Classical Civilizations|url=http://www.amitavacharya.com/sites/default/files/Indianisation%20of%20Southeast%20Asia%20Revisited.pdf|website=amitavacharya.com|access-date=2020-01-18|archive-date=2020-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107152930/http://www.amitavacharya.com/sites/default/files/Indianisation%20of%20Southeast%20Asia%20Revisited.pdf|url-status=dead}}</ref> Binigyang-kahulugan ito ni [[George Coedes]], isang Pranses na arkeologo bilang paglawak ng organisadong kultura na napalibutan ng mga Indyanong pinagmulan ng hadyi, [[Hinduismo]] and [[Budismo]] at ang [[Sanskritization|dayalektong Sanskrito]].<ref name="coedes">{{cite book|last1=Coedes|first1=George|title=The Indianized States of Southeast Asia|date=1967|publisher=Australian National University Press}}</ref> Makikita ito sa [[Indianization of Southeast Asia|Indianisasyon ng Timog-silangang Asya]], [[Hinduism in Southeast Asia|pagkalat ng Hinduismo]] at [[Silk Road transmission of Buddhism|Budismo]]. Ang [[Non-resident Indian and person of Indian origin|Indyanong diaspora]], kapwa noon (PIO) at ngayon (NPI), ay pumapapel bilang propesyonal, mangangalakal, pari, at mandirigma.<ref name="lukas">{{cite journal|last1=Lukas|first1=Helmut|title=1 THEORIES OF INDIANIZATIONExemplified by Selected Case Studies from Indonesia (Insular Southeast Asia)|journal=International SanskritConference|date=May 21–23, 2001|url=https://www.academia.edu/4803585/THEORIES_OF_INDIANIZATION_Exemplified_by_Selected_Case_Studies_from_Indonesia_Insular_Southeast_Asia_}}</ref><ref>{{cite book|last1=Krom|first1=N.J.|title=Barabudur, Archeological Description|url=https://archive.org/details/dli.csl.8638|date=1927|publisher=The Hague}}</ref><ref name="smith">{{cite journal|last1=Smith|first1=Monica L.|authorlink1=Monica L. Smith|title="INDIANIZATION" FROM THE INDIAN POINT OF VIEW: TRADE AND CULTURAL CONTACTS WITH SOUTHEAST ASIA IN THE EARLY FIRST MILLENNIUM C.E.')|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|date=1999|volume=42.|issue=11-17|jstor=3632296}}</ref><ref name="smith" /> Inimpluwensya din ng mga [[Indian honorifics|Indyanong panggalang]] sa panggalang ng mga [[Malay styles and titles|Malay]], [[Thai royal and noble titles|Thai]], [[Filipino styles and honorifics|Filipino]] at [[Indonesian names#Honorifics|Indones]].<ref name="tit1">Krishna Chandra Sagar, 2002, An Era of Peace, Page 52.</ref> Kabilang sa mga halimbawa nito ang Raja, Rani, Maharlika, Datu, atbp. na ihinatid mula sa kulturang Indyano patungo sa Pilipinas sa pamamagitan ng mga Malay at [[Srivijaya empire|imperyong Srivijaya]]. Ang prekolonyal na [[Ancient Philippine scripts|katutubong sulat ng mga Filipino]] na tinatawag na [[Baybayin]] ({{Script|Tglg|ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔}}), kilala rin bilang ''badlit'' ({{Script|Tglg|ᜊᜇ᜔ᜎᜒᜆ᜔}}) sa [[Mga wikang Bisaya|Bisaya]], bilang ''kur-itan/kurditan'' sa [[Wikang Iloko|Ilokano]], at bilang ''kudlitan'' sa [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]], ay nanggaling mismo mula sa mga [[Brahmic scripts|sulat-Bramiko]] ng Indya at unang itinala noong ika-16 na siglo.<ref name="baybayin">{{Cite web|last=Morrow|first=Paul|url=http://www.mts.net/~pmorrow/bayeng1.htm|publisher=MTS|title=Baybayin, the Ancient Philippine script|accessdate=September 4, 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100821192259/http://www.mts.net/~pmorrow/bayeng1.htm|archivedate=August 21, 2010}}.</ref> == Pagkakatuklas == [[Image:Laguna Copperplate Inscription.gif|thumb|360px|right|Ang Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna ([https://www.flickr.com/photos/jayson_villaruz2008/4051845165/ key]) ay iniukit na may maliit na pagsulat na minartilyo sa ibabaw nito. Nagpapakita ito ng malaking impluwensiya ng kalinangan at kabihasnan ng Indiya (mula sa Srivijaya) na makikita sa Pilipinas bago ang pagdating ng mga Kastila noong ika-16 na dantaon.]] Ang kasulatang ito ay natagpuan noong 1989 sa Ilog Lumbang malapit sa [[lawa ng Laguna]]<ref name="Chua20130528">{{Cite web|url=https://xiaochua.net/2013/05/28/xiao-time-27-may-2013-kahalagahan-ng-laguna-copperplate-at-ika-400-taon-ng-vocabulario-ni-san-buenaventura/|title=KAHALAGAHAN NG LAGUNA COPPERPLATE AT IKA-400 TAON NG VOCABULARIO NI SAN BUENAVENTURA|last=Chua|first=Xiao|date=2013-05-28|website=IT'S XIAOTIME!|access-date=2017-10-10}}</ref> ng isang lalaki na kumukuha ng buhanging panghalo sa semento. Sa pag-aakala niya na may halaga ito, sinubok niyang ipagbili ito sa mga kolektor ng antigo at dahil walang naghangas na kumuha nito, nakarating ito sa wakas sa [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], kung saan itinakda ito kay [[Alfredo E. Evangelista]], puno ng kanyang kagawaran ng [[antropolohiya]].<ref name="mts" /><ref name="pdi">{{cite news|title=Expert on past dies; 82|url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20081021-167699/Expert-on-past-dies-82|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=October 21, 2008|accessdate=November 17, 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081024114447/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20081021-167699/Expert-on-past-dies-82|archivedate=October 24, 2008}}</ref> Ang tawag ng Pambansang Museo sa artepakto (sa wikang Ingles) ay '''''Laguna Copper Plate'''''.<ref>{{cite web|author=[[National Museum of the Philippines]]|title=National Cultural Treasures of Philippine Archaeology|url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/NCT.html|accessdate=13 June 2019|archive-date=18 Oktubre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018055500/http://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/NCT.html|url-status=dead}}</ref> Isang taon ang nakalipas, itinala ni Antoon Postma na magkahawig ang inskripsyon sa sinaunang Indones na sulat-[[Old Kawi|Kawi]]. Naisalin niya ang kasulatan sa tanso at natuklasan ang taon ng kaganapan sa kasaysayan nito, [[Indian national calendar|taong-Siyaka]] 822 na ayon sa lumang kalendaryo ng Hindu na nauugnay sa 900 PK.<ref name="bibingka" /> Nangangahulugan lamang na higit pang matanda ito sa pagkakatuklas ni [[Fernando de Magallanes|Ferdinand Magellan]] sa [[Pilipinas]] sa taong 1521, at maiuugnay sa pagdalaw ng opisyal ng [[Dinastiyang Song|dinastyang Song]] na ''[[History of Song|Kasaysayan ng Song]]'' ng [[Tsina]] sa kapuluan noong taong 972.<ref>William Henry Scott, ''Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History'', pg.65. {{ISBN|971-10-0226-4}}.</ref> ntropolohista na nagngangalang Ginoong [[Antoon Postma]] ang nakapuna at nagkainteres sa bagay na ito. Ang kaniyang kaalaman sa salitang [[Mangyan]] at mga panulat Kawi sa [[Timog-silangang Asya]] ay nag-udyok sa kaniya na pag-aralan ang sinaunang kasulatan na nakalimbag sa tanso. Nang maisagawa na niya ang pag-aaral, , pumatak sa ika-21&nbsp;ng buwan ng Abril, taong 900. == Paglalarawan == Ang inskripsyon ay nasa manipis na tanso na may sukat na mas mababa sa 20 × 30&nbsp;cm (8 × 12 pulgada) na may salitang direktang inukit sa tanso. Iba ang pagmamanupaktura nito kumpara sa mga balumbong Habanes ng panahong iyon na ikinikintal ang mga salita sa isang pinainit at pinalambot na balumbong metal.<ref name="mts" /> Nakalilok sa lapad na tansong ito ang taong 822 ng panahong [[Saka era|Siyaka]], ang buwan ng Waisaka, at ikaapat na araw ng lumiliit na buwan na tumutukoy sa ika-21&nbsp;ng Abril, taong 900 sa [[Proleptic Gregorian calendar|proleptikong kalendaryong Gregoryano]].<ref name="bibingka" /> Ang teksto ay nasa Lumang Malay na may mga mararaming salitang-hiram mula sa Sanskrito at iilang di-Malay na elemento sa bokabularyo na maaaring nagmula sa Lumang Habanes.<ref name="Postma" /> Sa kasulatang ito, sinabi na ang isang huwarang tawo na si Namwaran ay naka alpas sa pagkakautang na may halaga ng timbang ng ginto na 1 kati at 8 suwarna o katumbas ng 865 na gramos.<ref name="mts">Morrow, Paul (July 14, 2006). [http://www.mts.net/~pmorrow/lcieng.htm "Laguna Copperplate Inscription"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080205031106/http://www.mts.net/~pmorrow/lcieng.htm|date=February 5, 2008}}. Sarisari etc.</ref><ref name="bibingka">[http://www.bibingka.com/dahon/lci/lci.htm#lci_graphics "The Laguna Copperplate Inscription] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141121194304/http://bibingka.com/dahon/lci/lci.htm|date=November 21, 2014}}. Accessed September 4, 2008.</ref> ==Pagsasalin== {| class="wikitable" !Linya ! Pagsasatitik</br> <small>Ang mga tekstong nasa ibaba ay batay sa pagsasatitik ni Hector Santos noong 1995.<ref name="SantosTranslitteration1996">{{Cite web |url=http://www.bibingka.com/dahon/lci/transcri.htm |title=Sulat sa Tanso: Transcription of the LCI |last=Santos |first=Hector |date=1996-10-26 |website=www.bibingka.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029061518/http://www.bibingka.com/dahon/lci/transcri.htm |archive-date=2014-10-29 |url-status=dead |access-date=2017-10-10}}</ref> Lahat ng salin ay nakasulat sa maliliit na titik.</small> ! Pagsasalin sa Tagalog<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bagongkasaysayan.org/ebook/wp-content/uploads/2013/03/3.Ang-Tundo_Kimuell-Gabriel_Marked.pdf |access-date=2015-12-02 |archive-date=2017-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822104639/http://www.bagongkasaysayan.org/ebook/wp-content/uploads/2013/03/3.Ang-Tundo_Kimuell-Gabriel_Marked.pdf |url-status=dead }}</ref> ! Orihinal na salin ni Antoon Postma (1991) sa [[Wikang Ingles|Ingles]] ! Tala |- | 1 | swasti shaka warshatita 822 waisakha masa ding jyotisha. chaturthi krishnapaksha so- | Mabuhay! Taong Siyaka 822, buwan ng Waisaka, ayon sa aghamtala. Ang ikaapat na araw ng pagliit ng buwan, Lunes |''Hail! In the Saka-year 822; the month of March-April; according to the astronomer: the fourth day of the dark half of the moon; on'' |- | 2 | -mawara sana tatkala dayang angkatan lawan dengannya sanak barngaran si bukah | Dayang Angkatan sampu ng kaniyang kapatid na nagngangalang Buka (bulaklak), |''Monday. At that time, Lady Angkatan together with her relative, Bukah by name,'' |- | 3 | anakda dang hwan namwaran di bari waradana wi shuddhapat(t)ra ulih sang pamegat senapati di tundu- | na mga anak ng Kagalang-galang na si Namwaran, ay ginawaran ng isang kasulatan ng lubos na kapatawaran mula sa Punong Pangkalahatan sa Tundun |''the child of His Honor Namwaran, was given, as a special favor, a document of full acquittal, by the Chief and Commander2 of Tundun'' |- | 4 | n barja(di) dang hwan nayaka tuhan pailah jayadewa. di krama dang hwan namwaran dengan dang kaya- | sa pagkatawan ng Punong Kagawad ng Pailah na si Jayadewa. Sa atas na ito, sa pamamagitan ng Tagasulat, |''representing the Leader of Pailah, Jayadewa. This means that His Honor Namwran, through the Honorable Scribe4'' |- | 5 |stha shuddha nu di parlappas hutangda wale(da)nda kati 1 suwarna 8 di hadapan dang hwan nayaka tuhan pu- | ang Kagalang-galang na si Namwaran ay pinatawad na sa lahat at inalpasan sa kaniyang utang at kaniyang mga nahuling kabayaran na 1 kati at 8 suwarna sa harapan ng Kagalang-galang na Punong Kagawad ng Puliran |''was totally cleared of a salary-related debt of 1 kati and 8 suwarna (weight of gold): in the presence of His Honor the Leader of Puliran,'' |- | 6 | liran ka sumuran. dang hwan nayaka tuhan pailah barjadi ganashakti. dang hwan nayaka tu- | na si Kasumuran, (sa kapangyarihan ng Kagalang-galang na Punong Kagawad ng Pailah). |''Kasumuran; His Honor the Leader of Pailah, representing Ganasakti; (and) His Honor the Leader'' |- | 7 | han binwangan barjadi bishruta tathapi sadanda sanak kaparawis ulih sang pamegat de- | Samakatuwid ng Binwangan, ang mga nangabubuhay na inapo ng Kagalang-galang na si Namwaran ay pinatawad na sa anuman at lahat ng pagkakautang nito (ng Kagalang-galang na si Namwaran) sa Puno ng Dewata, |''of Binwangan, representing Bisruta. And, with his whole family, on orders of the Chief of Dewata'' |- | 8 | wata [ba]rjadi sang pamegat medang dari bhaktinda di parhulun sang pamegat. ya makanya sadanya anak | Ito, kung sakali, ay magpapahayag kaninuman na mula ngayon kung may taong magsasabing hindi pa alpas sa utang ang Kagalang-galang... |''representing the Chief of Mdang, because of his loyalty as a subject (slave?) of the Chief, therefore all the descendants'' |- | 9 | chuchu dang hwan namwaran shuddha ya kaparawis di hutangda dang hwan namwaran di sang pamegat dewata. ini gerang | Samakatuwid, ang mga nangabubuhay na inapo ng Kagalang-galang na si Namwaran ay pinatawad na sa anuman at lahat ng pagkakautang nito |''of his Honor Namwaran have been cleared of the whole debt that His Honor owed the Chief of Dewata. This (document) is (issued) in case'' |- | 10 | syat syapanta ha pashchat ding ari kamudyan ada gerang urang barujara welung lappas hutangda dang hwa ... |(ng Kagalang-galang na si Namwaran) sa Puno ng Dewata, Ito, kung sakali, ay magpapahayag kaninuman na mula ngayon kung may taong magsasabing hindi pa alpas sa utang ang Kagalang-galang... |''there is someone, whosoever, some time in the future, who will state that the debt is not yet acquitted of His Honor...'' | <small>* Sa ika-10 linya natapos ang sulatin.<ref name="Postma"/></small> |} == Mga pangalan ng heograpikal na lugar na nakilala sa teksto == Ipinahiwatig ni Postma, ang unang nagsalinwika sa LCI, na kailangang aralin nang mabuti ang mga pangalan ng lugar at personal na pangalan sa LCI ng mga iskolar dahil "nagbibigay sila ng mga napakahalagang badha tungkol sa sanlingang politika at topograpiko" ng mundo noong mga panahon ng LCI.<ref name="Postma" /> Pumunta sa mga detalye ng teksto, itinala niya na:<ref name="Postma" /><blockquote>''“ang mga toponimo o lugar ng pangalan ay: Pailah (linyang 4 at 6); Tundun (linyang 3); Puliran (linyang 6) at Binwangan (linyang 7). Ang Dewata (linyang 8) at Medang (linyang 8) ay maaaring personal na pangalan o toponimo.”''<ref name="Postma" /></blockquote>Itinuring ni Postma ang tatlo sa mga toponimong ito, Binwangan, Pailah at Puliran, ay mula sa Malayo-Polynesio (malamang na Filipino),<ref name="Postma" /> at tatlo pang toponimo, Tundun, Dewata at Mdang, ay mula sa Sanskrito.<ref name="Postma" /> Nang isinaalang-alang nang mabuti ang mga posibleng interpretasyon ng teksto, kabilang ang posibilidad na nakatagpo ang Pailah at Puliran sa rehiyon ng Laguna de Bay, tinapos ni Postma na nagtitiwala siya na ang [[Obando, Bulacan|Binwangan]], [[History of Bulacan#Prehistory|Pailah]], at [[Pulilan|Puliran]]:<ref name="Postma" /><blockquote>''“ay may katumbas sa limitadong dawak na kilala ngayon bilang Lalawigan ng [[Bulacan]] sa Pilipinas, [at na] maaaring ituring na ang teksto nitong LCI ay tumutukoy sa mga lugar na ito, na umiiral na sa mga magkaparehong pangalan sa ikasampung siglo.”''<ref name="Postma" /></blockquote> == Kahalagahan == Ang Inskripsyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna, kabilang sa mga iba pang kamakailangang pagtuklas tulad ng [[Golden Tara|Gintong Tara]] ng [[Butuan]] at mga palayok at gintong alahas noong ika-14 na siglo sa [[Cebu]], ay napakahalaga sa pagrerebisa ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (900–1521)|sinaunang kasaysayan ng Pilipinas]] na dating itinuring ng mga Kanlurang mananalaysay bilang nakahiwalay sa aspetong kultural mula sa iba pang bahagi ng Asya, dahil walang natuklasang pre-Hispanikong kasulatan noon. Inilantad ni Pilipinong mananalaysay na [[William Henry Scott (historian)|William Henry Scott]] na hindi totoo ang mga teoryang ito noong 1968 sa kanyang ''Prehispanic Source materials for the Study of Philippine History'' na sa dakong huli inilathala noong 1984.<ref>{{cite book|author=William Henry Scott|title=Prehispanic Source materials for the Study of Philippine History|ISBN=971-10-0226-4}}</ref> Ipinapakita ng dokumento ang pre-Hispanikong kanulatan at kultura, at itinuturing bilang [[National treasure|pambansang kayamanan]]. Sa kasalukuyan, nakadeposito ito sa [[National Museum of Anthropology (Manila)|Pambansang Museo ng Antropolohiya]] sa [[Maynila]]. Ito ang pinakamaagang dokumento na nagpapakita ng paggamit ng sipnayan sa mga prekolonyal na lipunan ng Pilipinas. Itinatanghal ang pamantayan para sa mga bigat at sukat sa pamamagitan ng paggamit ng tiyak na pagsukat para sa ginto, at ipinapakita rin ang kaalaman sa rudimentaryong astronomiya sa pagtakda ng tumpak na araw sa loob ng buwan na may kaugnayan sa mga yugto ng buwan.<ref name="manapat">{{Cite web |url=http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/3360/public/3360-4866-1-PB.pdf |title=Mathematical Ideas in Early Philippine Society |access-date=2020-01-18 |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819022906/http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/3360/public/3360-4866-1-PB.pdf |url-status=dead }}</ref> == Palabas na Link == * [https://web.archive.org/web/20141121194304/http://bibingka.com/dahon/lci/lci.htm Dokumentong Pilipino ni Hector Santos na mula 900 AD] * [https://web.archive.org/web/20080205031106/http://www.mts.net/~pmorrow/lcieng.htm "Ang Inskripsiyon ng Platong Tanso ng Laguna" ni Paul Morrow.] * [https://web.archive.org/web/20220330024118/http://bayangpinagpala.blogspot.com/2006/11/test-2.html Ang Inskripsiyon ng Platong Tanso ng Laguna at ang Ruta Papuntang Paracale.] * [https://web.archive.org/web/20220331013156/http://bayangpinagpala.blogspot.com/2006/12/laguna-copperplate-inscription-purchase.html Kwentong Pagbili ng Inskripsiyon ng Copperplate sa Laguna ] * [https://www.youtube.com/watch?v=gC2VBeEZQy4 Impormasyon na tungkol sa Inskripsiyon ng Platong Tanso ng Laguna na may kasamang pagbigkas] ==Mga sanggunian== {{reflist|refs= <ref name="Postma">{{cite journal|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018|title=The Laguna Copper-Plate Inscription: Text and Commentary|jstor=42633308|last=Postma|first=Antoon|journal=Philippine Studies|volume=40|issue=2|pages=182–203|publisher=Ateneo de Manila University|date=Abril 1992|access-date=2019-10-11|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208053836/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018|url-status=dead}}</ref> }} [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas (900–1565)]] 70owocdf8ynaniq4tu6oz34hdx5n122 Lansones 0 40612 2241705 2220114 2026-11-11T20:16:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241705 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = ''Lansium domesticum'' | image = Majayjay,Lagunajf8987 06.JPG | image_caption = Puno ng lansones na may bunga sa [[Laguna]], [[Pilipinas]] | image2 =Paete,Lagunajf6182 09.JPG | image2_caption = Mga prutas na lansones | taxon = Lansium domesticum | authority = [[Corrêa]] | synonyms = {{Collapsible list | {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Aglaia aquea'' <small>(Jacq.) Kosterm.</small> *''Aglaia domestica'' <small>(Corrêa) Pellegr.</small> *''Aglaia dookoo'' <small>Griff.</small> *''Aglaia intricatoreticulata'' <small>Kosterm.</small> *''Aglaia merrillii'' <small>Elmer</small> nom. inval. *''Aglaia sepalina'' <small>(Kosterm.) Kosterm.</small> *''Aglaia steenisii'' <small>Kosterm.</small> *''Amoora racemosa'' <small>Ridl.</small> *''Lachanodendron domesticum'' <small>(Corrêa) Nees</small> *''Lansium aqueum'' <small>(Jack) Miq.</small> *''Lansium javanicum'' <small>M.Roem.</small> *''Lansium sepalinum'' <small>Kosterm.</small> }} }} | synonyms_ref = <ref name="powo">{{cite web |title=''Lansium domesticum'' Corrêa |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:578879-1#synonyms |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens Kew |access-date=25 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425120358/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:578879-1#synonyms |archive-date=25 Abril 2024 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2494222 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |trans-title=Ang Listahan ng Halaman: Isang Pansamantalang Listahan ng Lahat ng Espesye ng Halaman |accessdate=16 Mayo 2014}}</ref> }} Ang '''lansones,<ref name="TE">''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971-91055-0-X</ref>''' na kilala rin bilang '''langsat'''<ref name="GRIN">{{GRIN | accessdate=4 Setyembre 2019 | mode=cs1}}</ref><ref name="EPPO">{{cite web |title=''Lansium domesticum'' |url=https://gd.eppo.int/taxon/LNIDO |publisher=[[European and Mediterranean Plant Protection Organization]] (EPPO) |access-date=20 Oktubre 2023|language=en}}</ref> ('''''Lansium domesticum''''')<ref name="powo" />, ay isang espesye ng puno sa pamilyang [[Meliaceae]] na itinatanim sa komersyo dahil sa mga nakakain nitong bunga. Katutubo ang espesye sa [[Timog-silangang Asya]], mula sa tangway ng [[Taylandiya]] at [[Malasya]] hanggang [[Indonesya]] at [[Pilipinas]].<ref name="powo" /><ref name="GRIN" /><ref>{{Cite book |last=Coombes |first=Allen J. |title=Dictionary of Plant Names: Botanical Names and Their Common Name Equivalents |publisher=Timber Press |year=2011 |language=en|trans-title=Diksiyonaryo ng mga Pangalan ng Halaman: Mga Pangalang Botanikal at ang Kanilang mga Karaniwang Katumbas na Pangalan}}</ref><ref>{{Cite web |title=Langsat |url=https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/langsat.html |access-date=2023-03-20 |website=hort.purdue.edu}}</ref> ==Paglalarawan== Katamtaman ang laki ng punong ito, na umaabot hanggang {{convert|30|m|ft}} ang taas at {{convert|75|cm|in}} ang diyametro. Ang mga punong may edad na 30 taon na tumutubo mula sa buto at itinanim sa agwat na 8&nbsp;×&nbsp;8 metro ay maaaring umabot sa taas na 10 metro at diyametro na 25 sentimetro. Hindi regular ang paglaki ng katawan ng puno, at nakausli sa ibabaw ng lupa ang mga ugat nitong tukod. Kulay abo ang balat ng puno, na may mapusyaw at maitim na mga batik. Makapal at kulay gatas ang dagta nito.<ref name="verheij_232">{{cite book |editor1-last=Verheij|editor1-first=E.W.M.|editor2-last=Coronel|editor2-first=R.E. |year=1997 |title=Sumber Daya Nabati Asia Tenggara 2: Buah-buahan yang dapat dimakan|language=Indonesian|trans-title=Yamang Botanikal ng Timog-Silangang Asya 2: Mga Nakakaing Prutas|publisher=PROSEA&nbsp;– Gramedia|location=Jakarta|oclc=426214596 |pages=232–237}}</ref> Ang bunga ay maaaring eliptiko, hugis-itlog, o bilog, na may habang {{convert|2|to|7|cm|in}} at lapad na {{convert|1.5|to|5|cm|in}}. Ang mga bunga ay kahawig ng maliliit na patatas at tumutubo nang kumpol-kumpol na tulad ng ubas. Ang mas malalaking bunga ay kabilang sa uring kilala bilang duku. Natatakpan ito ng maninipis na dilaw na balahibo na nagbibigay rito ng bahagyang mabalahibong anyo. Nag-iiba ang kapal ng balat ayon sa uri, mula {{convert|2|mm|in}} hanggang humigit-kumulang {{convert|6|mm|in}}. Kapag binalatan, ang bunga ay kahawig ng binalatang [[bawang]],<ref>{{Cite web|url=https://en.farmforage.com/6853-langsat-longkong-everything-about-this-fruit.html|title=Langsat (Longkong): Description of the Fruit, Useful and Harmful Properties, Photo - Crop Production}}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> na may humigit-kumulang limang puti at nanganganinag na bahagi, na ang ilan ay naglalaman ng patag at mapait na buto. Ang mga buto ay nababalutan ng makapal at malinaw na puting aril na may matamis at maasim na lasa.<ref name="verheij_232" /> Ang lasa nito ay inihalintulad sa kombinasyon ng ubas at suha at itinuturing na napakahusay ng karamihan. Ang matamis at makatas na laman ay naglalaman ng sukrosa, [[pruktosa]], at [[glukosa]].<ref name="Morton1987">{{cite book |last=Morton |first=Julia F. |authorlink=Julia Morton |title=Fruits of warm climates |publisher=Florida Flair Books |year=1987 |location=Miami, Fla. |pages=201–203 |url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/langsat.html |isbn=978-0-9610184-1-2 |language=en|trans-title=Mga prutas sa maiinit na klima}}</ref> Para sa pagkain, higit na pinipili ang mga kultibar na may maliliit o hindi pa ganap na nabubuong buto at makapal na aril. ==Mga kultibar== [[Talaksan:Lansium domesticum Blanco1.117.png|200px|thumb|Ilustrasyong botanikal ng mga dahon, bulaklak, at bunga ng ''L. domesticum'', mula sa ''Flora de Filipinas'' (s. 1837) ng Kastilang prayle at botanistang si Manuel Blanco]] Maraming kultibar ang ''L. domesticum''. Ang dalawang pinakakaraniwang itinatanim na [[kultibar]] ay 'Duku' at 'Langsat'.<ref name="verheij_232" /> * Ang 'Duku' (na iba-iba rin ang baybay bilang 'duco', 'doekoe', 'dookoo', at iba pa) sa pangkalahatan ay mas masigla ang paglaki at may katamtamang anyo ng paglaki. Mayroon itong siksik at malapad na korona na may matingkad na berdeng mga dahon at kapansin-pansing mga ugat. Namumunga ito ng maiikling kumpol na karaniwang may 4 hanggang 12 bunga. Ang bawat bunga ay humigit-kumulang {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}} ang haba at {{convert|4|to|5|cm|in|abbr=on}} ang diyametro, karaniwang bilog, at may medyo makapal na balat na halos walang lateks kapag hinog. Ang bawat bunga ay may 1 hanggang 2 buto. Ang mga buto ay maliliit at nababalutan ng makapal na laman na may matamis na amoy at matamis o maasim na lasa. Ang hinog na bunga ay may humigit-kumulang 18 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name=verheij_232/><ref name="heyne_1126">{{cite book|last=Heyne |first=K. |year=1987| title=Tumbuhan Berguna Indonesia|language=Indonesian |trans-title=Mga Kapaki-pakinabang na Halamang Indones |volume=2 |publisher=Yayasan Sarana Wana Jaya|location=Jakarta|oclc=21826488 |pages=1126–1128}}</ref><ref name="Loquias">{{cite book |last1=Loquias |first1=Virgilio |title=Production Guide for Lanzones |publisher=Kawanihan ng Industriya sa Paghahalaman, Kagawaran ng Agrikultura, Republika ng Pilipinas |url=https://library.buplant.da.gov.ph/images/1641948327LANZONES.pdf |access-date=25 Abril 2024 |language=en |trans-title=Gabay sa Produksiyon ng Lansones |archive-date=2 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502150721/https://library.buplant.da.gov.ph/images/1641948327LANZONES.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="pns">{{cite journal |title=Fresh fruits – Lanzones – Grading and classification |journal=Philippine National Standard |issue=PNS/BAFPS 54 |date=2007 |author=Bureau of Product Standards |publisher=Kagawaran ng Kalakalan at Industriya, Republika ng Pilipinas |url=https://bafs.da.gov.ph/bafs_admin/admin_page/pns_file/2021-02-24-PNS-BAFPS%2054-2007-%20Lanzones.pdf |archive-date=1 Pebrero 2024 |access-date=25 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201163419/https://bafs.da.gov.ph/bafs_admin/admin_page/pns_file/2021-02-24-PNS-BAFPS%2054-2007-%20Lanzones.pdf |url-status=dead |language=en|trans-title=Mga sariwang prutas – Lansones – Paggagrado at klasipikasyon}}</ref><ref name="Techavuthiporn"/> * Ang 'Langsat' ay karaniwang may mas balingkinitang mga puno, na may hindi gaanong siksik na korona na binubuo ng maiitim na berdeng dahon at matitigas na sanga. Mas mahahaba ang mga kumpol, at ang bawat isa ay naglalaman ng 15 hanggang 25 bunga. Mas hugis-itlog ang mga bunga at may diyametrong humigit-kumulang {{convert|3|cm|in|abbr=on}} hanggang {{convert|4|cm|in|abbr=on}}. Ang bawat bunga ay may humigit-kumulang 1 hanggang 5 buto. Manipis ang balat at naglalabas ng puting dagta kapag hinog. Ang laman ay matubig at may matamis at maasim na lasa.<ref name=verheij_232/><ref name=heyne_1126/><ref name="Techavuthiporn">{{cite journal |last1=Techavuthiporn |first1=Chairat |title=Langsat— Lansium domesticum |journal=Exotic Fruits |date=2018 |pages=279–283 |doi=10.1016/B978-0-12-803138-4.00036-8|isbn=978-0-12-803138-4 }}</ref> * Ang 'Longkong' (na minsan ding tinutukoy bilang 'Duku Langsat') ay isang likas na hibrido ng 'Duku' at 'Langsat'. Namumunga ito ng mga bungang bilog hanggang pahaba na may habang humigit-kumulang {{convert|4|to|5|cm|in|abbr=on}} at diyametrong {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}}, na nakaayos sa mahahabang kumpol na may tig-15 hanggang 25 bunga. May patayong gawi ng paglaki ang puno at may maiitim na berdeng dahon. Ito ang pinakamatamis sa lahat ng uri, mabango, halos walang lateks kapag hinog, at halos walang buto, na may 0 hanggang 1 buto bawat bunga. Ang mga hinog na bunga ay may humigit-kumulang 18 hanggang 20 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name="Loquias" /><ref name="pns" /><ref name="Salma">{{cite journal |last1=Salma |first1=I. |last2=Razali |first2=B. |title=The Reproductive Biology of Duku Langsat ''Lansium Domesticum'' Corr. (Meliaceae) in Peninsular Malaysia |journal=MARDI Research Bulletin |date=1987 |volume=15 |issue=2 |pages=141–150 |url=http://jtafs.mardi.gov.my/jtafs/15-2/Duku%20langsat.pdf |language=en |trans-title=Ang Reproduktibong Biyolohiya ng Duku Langsat ''Lansium Domesticum'' Corr. (Meliaceae) sa Tangwa ng Malasya |access-date=2026-08-01 |archive-date=2024-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727001542/http://jtafs.mardi.gov.my/jtafs/15-2/Duku%20langsat.pdf |url-status=dead }}</ref> Sa Pilipinas, ang pinakakaraniwang itinatanim na kultibar ay ang 'Paete' at 'Jolo'. Bukod dito, itinatanim din sa komersyo ang 'Duku', 'Longkong', at iba pang katutubong kultibar.<ref name="Loquias"/><ref name="pns"/> * Ang 'Paete' (na ipinangalan sa [[Paete, Laguna]]) ay kahawig ng kultibar na 'Langsat'. Kilala ito bilang isang lokal na espesyalidad ng [[Camiguin]], [[Gingoog]], at [[Laguna]]. Namumunga ito ng mahahabang kumpol na may 15 hanggang 25 bunga na may habang humigit-kumulang {{convert|3.2|cm|in|abbr=on}} at diyametrong {{convert|2.7|cm|in|abbr=on}}. Halos wala itong buto, at ang bawat bunga ay may 0 hanggang 2 buto. May patayong gawi ng paglaki ang puno at mas makikitid na mga dahon. Ang mga bungang matamis at may manipis na balat ay naglalabas ng lateks kahit hinog na. Ang mga hinog na bunga ay may humigit-kumulang 16 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name="Loquias"/><ref name="pns"/><ref name="Salma"/> * Ang 'Jolo' (kilala rin bilang 'Mindanao') ay karaniwan sa [[Mindanao]], lalo na sa [[Rehiyon ng Davao|Davao]], [[Jolo, Sulu|Jolo]], at [[Tangway ng Zamboanga]]. Namumunga ito ng mga bungang may habang humigit-kumulang {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}} at diyametrong {{convert|3.2|cm|in|abbr=on}}. Ang bawat bunga ay may 1 hanggang 3 malalaking buto. Mayroon itong siksik at malapad na korona na may malalapad na dahon. Karaniwan itong tumutubo sa ligaw, kung saan ito ay pinopollina ng mga paniking kumakain ng prutas. Medyo mas maasim ito kaysa sa iba pang komersyal na kultibar, ngunit karaniwan itong ginagamit bilang ugat-tangkay dahil sa mas malalaki at mas mataas ang kakayahang tumubong mga buto nito. Mas mahaba ang buhay-sariwa nito dahil sa bahagyang mas makapal na balat nito kaysa sa 'Paete'. Ang mga hinog na bunga ay may humigit-kumulang 13 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name="Loquias" /><ref name="pns" /> Kabilang sa iba pang kapansin-pansing kultibar ang 'Concepcion' (na madalas na mali ang baybay bilang 'Conception', at ipinangalan sa Concepcion, [[Talisay, Negros Occidental]]) mula sa Pilipinas, at ang 'Uttaradit', isang kultibar na lokal na espesyalidad ng lalawigan ng Uttaradit sa [[Taylandiya]].<ref name="Whitman">{{cite journal |last1=Whitman |first1=William F. |title=Growing and Fruiting the Langsat in Florida |journal=Proceedings of the Florida State Horticultural Society |date=1980 |volume=93 |pages=136–140 |url=https://rfcarchives.org.au/Next/Fruits/LangsatDuku/LangsatFlorida11-84.htm|language=en|trans-title=Pagpapatubo at Pagpapabunga ng Langsat sa Florida}}</ref><ref name="Morton1987" /><ref name="Ekachai">{{cite news |last1=Ekachai |first1=Sanitsuda |title=Seeing the langsat for the trees |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/1540446/seeing-the-langsat-for-the-trees |access-date=25 Abril 2024 |work=Bangkok Post |date=15 Setyembre 2018|language=en|trans-title=Nakikita ang langsat para sa mga puno}}</ref> Ang isa pang kultibar na itinatanim sa [[Indonesya]] ay ang 'Kokosan' (na kilala rin sa iba't ibang katutubong pangalan, kabilang ang ''pisitan'', ''pijetan'', at ''bijitan''). Nakikilala ito sa mabalahibong mga dahon nito at sa mga kumpol na masisiksik ang mga bungang kulay-maitim na dilaw. Karaniwang maliliit ang mga bunga, na may manipis na balat at kaunting katas; mahirap balatan ang mga ito. Upang kainin, kinakagat ang bunga at sinisipsip ang laman sa nabubuong butas,<ref name="verheij_232" /> o kinukuskos ito hanggang sa mabasag ang balat at mailabas ang mga buto. Medyo malalaki ang mga buto at may manipis at maasim na laman.<ref name="heyne_1126" /> <gallery> Talaksan:Langsat Makassar.JPG|''L. domesticum'' 'Langsat' na ibinebenta sa Makassar, [[Indonesya]] Talaksan:Lansium domesticum var domesticum1.jpg|''L. domesticum'' 'Langsat' na binalatan, pansinin ang manipis na balat at ang limang lobo Talaksan:Isi duku langsat.JPG|''L. domesticum'' 'Duku' sa [[Malasya]], binalatan, pansinin ang makapal na balat Talaksan:Lanzones.jpg|''L. domesticum'' 'Jolo' na kultibar na tumutubo sa [[Valencia, Negros Oriental]], [[Pilipinas]] Talaksan:Paete,Lagunajf6182 15.JPG|''L. domesticum'' 'Paete' na ibinebenta sa [[Paete, Laguna]], Pilipinas Talaksan:Lanzones fruits - Mindanao, Philippines.jpg|''L. domesticum'' 'Paete' na binalatan Talaksan:9796Longkong Lanzones 10.jpg|''L. domesticum'' 'Longkong' sa [[Bulacan]], Pilipinas </gallery> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Meliaceae]] [[Kategorya:Prutas]] [[Kategorya:Punongkahoy]] 36wku2smtrbsgbn1bd8do7hxcn43yon Papaver somniferum 0 41060 2241789 2228057 2026-11-12T08:12:59Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241789 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = ''Papaver somniferum'' | image = Koeh-102.jpg | image_width = 225px | taxon = Papaver somniferum | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} Ang '''''Papaver somniferum''''', karaniwang kilala bilang '''apian''' o '''opyo''', ay isang uri ng [[Halamang namumulaklak|namumulaklak na halaman]] sa pamilyang Papaveraceae. Ito ang uri ng halaman kung saan nagmula ang mga buto ng [[opyo]] at amapola at isa ring mahalagang halamang ornamental na lumaki sa mga [[hardin]]. Nasa silangan ng [[Dagat Mediteraneo]] ang katutubong hanay nito, subalit nalabuan ng mga sinaunang pagpapakilala at paglilinang, na naturalisado sa karamihan ng [[Europa]] at [[Asya]]. Ang amapola na ito ay pinatubo bilang isang agrikultural na pananim sa isang malaking sukat, para sa isa sa tatlong pangunahing layunin: upang makabuo ng mga buto ng amapola, upang makabuo [[Opyo|ng opyo]] (para sa pangunahing paggamit ng industriya ng parmasyutiko),<ref name="Tasmania">{{Cite news |last=Bradsher |first=Keith |date=19 Hulyo 2014 |title=Shake-Up on Opium Island |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/20/business/international/tasmania-big-supplier-to-drug-companies-faces-changes.html |access-date=8 Enero 2018}}</ref> at upang makabuo ng iba pang mga [[alkaloid|alkaloide]] (pangunahin ang tebayna at orapabina) na pinoproseso ng mga kumpanya ng parmasyutiko upang maging mga gamot tulad ng hidrokodona at [[oksikodona]].<ref name="Tasmania" /> Ang bawat isa sa mga layuning ito ay may mga espesyal na lahi na nakatuon sa isa sa mga negosyong ito, at ang mga pagsisikap sa pagpaparami (kabilang ang mga [[Biyoteknolohiya|biyoteknolohikal]]) ay patuloy na isinasagawa.<ref name="Tasmania" /><ref name="Russian Federation">{{Cite journal |last=Gaevskii |first=A.V. |date=1999 |title=On the intraspecies classification of opium poppy (Papaver somniferum L.) |journal=Khimiko-Farmatsevticheskii Zhurnal |language=en |volume=33 |issue=3 |pages=32–36 |doi=10.1007/BF02508453}}</ref><ref name="Latex">{{Cite journal |last=Chaturvedi |first=Nidarshana |date=2014 |title=Latex-less opium poppy: cause for less latex and reduced peduncle strength) |url=http://staff.cimap.res.in/PublicationFiles/Physiologia_Plantarum_50436.pdf |journal=Physiologia Plantarum |language=en |volume=150 |issue=3 |pages=436–445 |doi=10.1111/ppl.12086 |pmid=24033330 |access-date=7 January 2018}}</ref> Ang isang medyo maliit na halaga ng ''P.&nbsp;Ang somniferum'' ay ginawa rin sa komersyo para sa mga layuning pampalamuti. Ngayon, maraming mga sari-saring uri ang pinalaki na hindi gumagawa ng isang makabuluhang dami ng opyo.<ref name="Wisc">{{Cite web |title=Breadseed or opium poppy, ''Papaver somniferum'' |url=https://wimastergardener.org/files/2017/06/Papaver_somniferum.pdf |access-date=2020-11-21 |publisher=University of Wisconsin Extension, Master Gardener Program |language=en |archive-date=2020-11-21 |archive-url=https://archive.today/20201121225506/https://wimastergardener.org/files/2017/06/Papaver_somniferum.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Russian Federation"/> Hindi gumagawa ng lateks ang kultibar na 'Sujata'.<ref name="Latex"/> ''Breadseed poppy'' (butong amapola) ang mas tumpak ma karaniwang pangalan ngayon dahil gumagawa ang lahat ng uri ng ''P.&nbsp;Ang somniferum'' ng mga nakakain na buto. May malakas na implikasyon ang pagkakaiba-iba na ito para sa legal na patakarang nakapalibot sa paglaki ng halaman na ito.<ref name="Russian Federation" /> == Paglalarawan == Ang ''Papaver somniferum'' ay isang taunang [[yerba]] na lumalaki sa humigit-kumulang 100 sentimetro (40 pul) ang taas. Malakas na glauko ang halaman, na nagbibigay ng isang kulay-abo-berdeng hitsura, at may kalat-kalat na pamamahagi ng mga magaspang na buhok ang tangkay at [[Dahon (halaman)|dahon]]. Nakaumbok ang malalaking dahon, na dumidikit ang itaas na tangkay ng dahon sa tangkay,<ref name="Stace" /> ang pinakamababang dahon na may maikling tangkay.<ref name="Clapham">{{Cite book |last=Clapham |first=A.R. |title=Excursion flora of the British Isles |url=https://archive.org/details/excursionfloraof0000clap_t0h8 |last2=Tutin |first2=T.G. |last3=Warburg |first3=E.F. |date=1981 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521232906 |edition=3 |location=Cambridge, U.K. |language=en}}</ref>{{Rp|40}} May diyametro ang mga bulaklak na 3–10 sentimetro (1–4 pulgada), karaniwang may apat na puti, kulay-[[Rosas (kulay)|rosas]] o pulang mga [[Talulot|talutot]], na minsan may madilim na marka sa base nito. Ang [[prutas]] ay walang buhok, bilugan na kapsula na may 12-18 na nagniningning na sinag na estigmatisado, o takip na may ukit.<ref name="Readers">{{Cite book |title=Reader's Digest Field Guide to the Wild Flowers of Britain |publisher=[[Reader's Digest]] |year=1981 |isbn=9780276002175 |page=32 |language=en}}</ref> Naglalabas ang lahat ng bahagi ng halaman ng puting lateks kapag nasugatan.<ref name="Stace">{{Cite book |last=Stace |first=C. A. |title=New Flora of the British Isles |publisher=C & M Floristics |year=2019 |isbn=978-1-5272-2630-2 |edition=4 |location=Middlewood Green, Suffolk, U.K. |language=en}}</ref>{{Rp|93}}<ref name="Blamey">{{Cite book |last=Blamey |first=M. |title=Wild flowers of Britain and Ireland: The Complete Guide to the British and Irish Flora. |last2=Fitter |first2=R. |last3=Fitter |first3=A |publisher=A & C Black |year=2003 |isbn=978-1408179505 |location=London |language=en}}</ref>{{Rp|32}}  == Taksonomiya == Pormal na inilarawan ang ''Papaver somniferum'' ng [[Botanika|botanistang]] [[Suweko]] na [[Carl Linnaeus|si Carl Linnaeus]] sa kanyang lathaing ''Species Plantarum'' noong 1753 sa pahina 508.<ref name="powo">{{Cite web |date=16 Mayo 2023 |title=''Papaver somniferum'' L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673724-1 |access-date=16 May 2023 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422151750/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673724-1 |archive-date=22 Abril 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book |url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=673724-1 |title=Papaveraceae Papaver somniferum L. |publisher=ipni.org |volume=1 |language=en |access-date=1 Nobyembre 2017}}</ref> ==Paglilinang== === Produksyon === {| class="wikitable" style="float:right; clear:left; width:18em; text-align:center;" ! colspan=2|Produksyon ng buto ng amapola – 2018 |- ! style="background:#ddf; width:75%;"| Bansa ! style="background:#ddf; width:25%;"| <small>(tonelada)</small> |- | {{TUR}} || 26,991 |- | {{CZE}} || 13,666 |- | {{ESP}} || 12,360 |- | '''Mundo''' || '''76,240''' |- |colspan=2 style="text-align:left;"|<small>Pinagmulan: FAOSTAT ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]]<ref name="faostat18">{{cite web|url=http://faostat3.fao.org/browse/Q/QC/E|title=Poppy seed production in 2018, Crops/Regions/World list/Production Quantity (pick lists)|date=2019|publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT)|access-date=28 Nobyembre 2020|archive-date=22 Nobyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122053717/http://faostat3.fao.org/browse/Q/QC/E|url-status=dead|language=en}}</ref></small> |} ==== Pagkain ==== Noong 2018, ang pandaigdigang produksyon ng mga buto ng amapola para sa pagkonsumo ay 76,240 tonelada, na pinangunahan ng [[Turkiya]] na may 35% ng kabuuang mundo (talahanayan). Ang produksyon at [[kalakalan]] ng amapola ay madaling tablan ng mga pagbabago-bago pangunahin dahil sa hindi matatag na ani. Lubhang madaling kapitan ang pagganap ng karamihan sa [[henotipo]] ng ''Papaver somniferum'' ng mga pagbabago sa kapaligiran.<ref>{{Cite journal |last=Yadav |first=H. |last2=Shukla |first2=S. |last3=Singh |first3=S. |year=2007 |title=Assessment of genotype × environment interactions for yield and morphine content in opium poppy (Papaver somniferumL.) |journal=Acta Agronomica Hungarica |language=en |volume=55 |issue=3 |pages=331–338 |doi=10.1556/AAgr.55.2007.3.9}}</ref> Humahantong ang gawi sa pagwawalang-kilos ng halaga ng amapola sa merkado sa pagitan ng 2008–2009 bilang resulta ng mataas na antas ng kalakal, masamang panahon at hindi magandang kalidad.<ref>{{Cite journal |last=Procházka |first=Petr |last2=Smutka |first2=Lubos |date=30 Hunyo 2012 |title=Czech Republic as an Important Producer of Poppy Seed |url=http://purl.umn.edu/131361 |journal=AGRIS On-Line Papers in Economics and Informatics |language=en |volume=4 |issue=2 |pages=35–47 |access-date=15 Nobyembre 2018}}</ref> Ang [[Indya]] ang nangungunang mang-aangkat sa mundo ng butong amapola (16 000 tonelada), na sinusundan ng [[Rusya]], [[Polonya]] at [[Alemanya]].<ref>{{Cite web |last=Sergeeva |first=Anna |title=Global Poppy Seed Market – The Czech Republic Is the Key Producing Country |url=https://www.indexbox.io/blog/global-poppy-seed-market/ |access-date=15 Nobyembre 2018 |website=Index Box |language=en}}</ref> Ang langis sa buto ng amapola ay nananatiling isang produktong nitso (o ''niche'') dahil sa mas mababang ani kumpara sa nakasanayan na mga pananim na langis.<ref>{{Cite journal |last=Frick |first=Claudia |last2=Hebeisen |first2=Thomas |date=2005 |title=Mohn als alternative Ölpflanze |journal=AGRARForschung |language=en |volume=12 |issue=1 |pages=4–9}}</ref> ==== Gamot ==== Ang [[Australya]] (Tasmania), Turkiya at Indya ay ang mga pangunahing prodyuser ng amapola para sa mga layuning panggamot at mga gamot na nakabatay sa amapola, gaya ng morpina o kodeyna.<ref>{{Cite web |last=Dicker, Jason |title=The Poppy Industry in Tasmania |url=http://www.launc.tased.edu.au/online/sciences/agsci/alkalo/popindus.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111211054348/http://www.launc.tased.edu.au/online/sciences/agsci/alkalo/popindus.htm |archive-date=11 Disyembre 2011 |access-date=2009-09-02 |website=University of Tasmania |language=en}}</ref><ref name="Yadav-2006">{{Cite journal |last=Yadav |first=Hemant K. |last2=Shukla |first2=S. |last3=Singh |first3=S. P. |date=2006-08-16 |title=Genetic Variability and Interrelationship Among Opium and its Alkaloids in Opium Poppy (Papaver Somniferum L.) |url=https://archive.org/details/sim_euphytica_2006_150_1-2/page/207 |journal=Euphytica |language=en |volume=150 |issue=1–2 |pages=207–214 |doi=10.1007/s10681-006-9111-x |issn=0014-2336}}</ref> Iniulat ''ng New York Times'', noong 2014, na ang [[Tasmania]] ang pinakamalaking prodyuser ng mga kultibar ng amapola na ginagamit para sa produksyon ng tebayna (85% ng panustos ng mundo) at oripabina (100% ng panustos ng mundo). Mayroon din ang Tasmania ng 25% ng produksyon ng opyo at kodeyna sa mundo.<ref name="Tasmania"/> === Mga paghihigpit === [[Talaksan:Poppy_Fields_-_geograph.org.uk_-_1361923.jpg|thumb| Kabukiran ng amopolang opyo malapit sa Metheringham, Lincolnshire, [[Inglatera]]]] Sa karamihan ng [[Gitnang Europa]], karaniwang ginagamit ang buto ng amapola para sa mga tradisyonal na [[pastelerya]] at [[keyk]], at legal ang magtanim ng mga amapola sa buong rehiyon, bagama't nangangailangan ng lisensya ang Alemanya.<ref>Ursula Heinzelmann (2008) ''Food Culture in Germany'' p. 48 (sa Ingles)</ref> Mula noong Enero 1999 sa [[Republikang Tseko]], ayon sa ''167/1998 Sb.'' ''Addictive Substances Act'' (Batas para sa Bagay na Nakakaadik), ang mga amapola na lumalaki sa mga lupain na mas malaki sa 100 metro kuwadrado (120 yd kuw) ay obligado para sa pag-uulat sa lokal na Tanggapan ng Adwana.<ref>167/1998 Sb.(sa Ingles) </ref><ref>[https://www.celnisprava.cz/cz/o-nas/informace-dle-zak-c-1061999sb/zivotni-situace/Stranky/ohlasovaci-povinnost-pestitelu-maku-a-konopi-podle-par-29-zakona-c-1671998-sb-o-navykovych-latkach.aspx Ohlašovací povinnost pěstitelů máku a konopí podle par. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240420073414/https://www.celnisprava.cz/cz/o-nas/informace-dle-zak-c-1061999sb/zivotni-situace/Stranky/ohlasovaci-povinnost-pestitelu-maku-a-konopi-podle-par-29-zakona-c-1671998-sb-o-navykovych-latkach.aspx |date=2024-04-20 }} (sa Tseko)</ref> Ang pagkuha ng opyo mula sa mga halaman ay ipinagbabawal ng batas (§ 15 titik d/ ng batas). Ipinagbabawal din na magtanim ng mga sari-saring uri na may higit sa 0.8% ng morpina sa materyang tuyo ng kanilang mga kapsula, hindi kasama ang mga layunin ng pananaliksik at eksperimento (§24/1b/ ng batas). Hindi nangangailangan ng lisensya ang [[Reyno Unido]] para sa paglilinang ng opyo na amapola, subalit ito ay para sa pagkuha ng opyo para sa mga produktong panggamot.<ref>{{Cite web |last=Phillip, Rhodri, & Barry Wigmore |date=2007-07-14 |title=The painkilling fields: England's opium poppies that tackle the NHS morphine crisis |url=http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23404311details/The%20painkilling%20fields:%20England's%20opium%20poppies%20that%20tackle%20the%20NHS%20morphine%20crisis/article.do |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130505140353/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23404311details/The%20painkilling%20fields:%20England's%20opium%20poppies%20that%20tackle%20the%20NHS%20morphine%20crisis/article.do |archive-date=2013-05-05 |access-date=2009-09-02 |website=Evening Standard |language=en}}</ref> Sa [[Estados Unidos]], ipinagbabawal ang mga amapolang opyo at dayaming amapola.<ref>{{Cite web |date=2008 |title=Authorized Sources of Narcotic Raw Materials, 21 CFR Part 1312; Docket No. DEA-282F, RIN 1117-AB03 |url=https://www.deadiversion.usdoj.gov/fed_regs/rules/2008/fr0206.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221103083003/https://www.deadiversion.usdoj.gov/fed_regs/rules/2008/fr0206.htm |archive-date=3 Nobyembre 2022 |access-date=13 Setyembre 2017 |publisher=Drug Enforcement Administration, US Department of Justice |language=en}}</ref> Dahil legal ang amapolang opyo para sa paggamit sa pagluluto o [[estetika]] na mga kadahilanan, dating pinapatubo ang mga amapola bilang isang salaping pananim ng mga magsasaka sa [[California]]. Medyo malabo ang batas ng paglilinang ng amapola sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Bulletin on Narcotics – 1950 Issue 3 – 002 |url=http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1950-01-01_3_page003.html#s009 |access-date=30 Disyembre 2011 |publisher=UNODC |language=en}}</ref> Ang dahilan para sa kalabuan ay ang ''Opium Poppy Control Act'' (Batas sa Pagkontrol ng Amapolang Opyo) ng 1942 (pinawalang-bisa na ngayon)<ref>{{Cite web |title=Controlled Substances Import and Export Act |url=https://www.fda.gov/RegulatoryInformation/Legislation/ucm148751.htm |access-date=30 Disyembre 2011 |publisher=US Food and Drug Administration |language=en |archive-date=4 Enero 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104035920/http://www.fda.gov/RegulatoryInformation/Legislation/ucm148751.htm |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=21 U.S.C. § 188 : US Code – Section 188 TO 188N: Repealed. Pub. L. 91-513, title III, Sec. 1101(a)(7), Oct. 27, 1970, 84 Stat. 1292 |url=http://codes.lp.findlaw.com/uscode/21/6/188%20to%20188n |access-date=30 Disyembre 2011 |publisher=Codes.lp.findlaw.com |language=en}}</ref> na nakasaad na anumang amapolang opyo ay dapat ideklarang ilegal, kahit na ang mga magsasaka ay binigyan ng permiso ng estado. Ipinagbabawal ng [[Canada]] ang pagkakaroon, paghahanap o pagkuha ng amapolang opyo ''(Papaver somniferum)'', mga paghahanda, deribatibo, mga alkaloyde at mga asin nito, bagama't may ginawang pagbubukod para sa buto ng amapola.<ref>{{Cite web |date=4 April 2018 |title=Controlled Drugs and Substances Act 1996 |url=http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/c-38.8/ |access-date=20 June 2018 |publisher=Justice Laws Website, Government of Canada}}</ref> Sa ilang bahagi ng Australya, ''ang P. somniferum'' ay ilegal na linangin, subalit sa [[Tasmania]], humigit-kumulang 50% ng panustos ng mundo ang nililinang.<ref>{{Cite web |date=2016 |title=Poppy Regulation Act |url=https://dpir.nt.gov.au/primary-industry/agricultural-developments/agricultural-developments-poppy-regulation-act |publisher=Department of Primary Industry and Resources, Northern Territory Government, Australia |language=en |access-date=2024-06-03 |archive-date=2019-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190628133514/https://dpir.nt.gov.au/primary-industry/agricultural-developments/agricultural-developments-poppy-regulation-act |url-status=dead }}</ref> Sa [[New Zealand|Bagong Selanda]], legal na magtanim ng amapolang opyo hangga't hindi ito ginagamit sa paggawa ng mga kontroladong gamot o droga.<ref>Section 9(4) of the Misuse of Drugs Act states, "It shall be a defense to a charge under subsection (1) ''[Cultivation of prohibited plants]'' if the person charged proves that the prohibited plant to which the charge relates was of the species Papaver somniferum, and that it was not intended to be a source of any controlled drug or that it was not being developed as a strain from which a controlled drug could be produced."{{Cite web |title=New Zealand Legislation: Misuse of Drugs Act 1975 |url=http://legislation.govt.nz/act/public/1975/0116/latest/DLM436264.html?search=sw_096be8ed80861bf8_Papaver+somniferum_25&p=1&sr=1 |access-date=7 Hulyo 2012 |language=en}}</ref> Sa [[Emiratos Arabes Unidos]], Iligal ang paglilinang ng amapolang opyo, gayundin ang pagkakaroon ng buto ng amapola. Hindi bababa sa isang lalaki ang nakulong dahil sa pagkakaroon ng buto ng amapola na nakuha mula sa isang tinapay.<ref>{{Cite news |last=McGrath, Ginny |date=2008-02-08 |title=Travellers who 'smuggle' poppy seeds face Dubai jail |language=en |work=The Times |location=UK |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/news/article3333905.ece |url-status=dead |access-date=2009-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111010125643/http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/news/article3333905.ece |archive-date=2011-10-10}}</ref> Ipinagbabawal ng [[Myanmar|Burma]] ang pagtatanim sa ilang mga lalawigan. Sa hilagang Burma, tinapos ng mga pagbabawal ang isang siglong lumang [[tradisyon]] ng pagpapalaki ng amapolang opyo. Umalis ang mga nasa 20,000 at 30,000 dating [[magsasaka]] ng amapola sa rehiyon ng Kokang bilang resulta ng pagbabawal noong 2002.<ref>[http://www.tni.org/briefing/golden-triangle-rubber-belt page 4 of the Drug Policy Briefing nr. 29] by the Transnational Institute (sa Ingles)</ref> Tumakas ang mga tao mula sa rehiyon ng Wa, kung saan ipinatupad ang pagbabawal noong 2005, sa mga lugar kung saan posible pa rin ang pagtatanim ng opyo. Sa [[Timog Korea]], mahigpit na ipinagbabawal ang pagtatanim ng amapolang opyo.<ref>[https://www.nongmin.com/news/NEWS/FLD/CNT/291598/view 양귀비·대마 재배 땐 ‘큰일’…관상용 한포기도 절대 안돼] (sa Koreano)</ref> Sa [[Pilipinas]], mahigpit din na ipinagbabawal ang opyo at mga deribatibo nito, tulad ng bulaklak at buto, ayon sa Batas Republika 6425 ng 1972 at Batas Republika 9125 ng 2002.<ref>{{Cite web |last=Sumacot-Abenoja |first=Niña G. |date=Pebrero 16, 2011 |title=Sotto: Stop using poppy seeds |url=https://www.philstar.com/cebu-news/2011/02/16/657543/sotto-stop-using-poppy-seeds |access-date=2024-06-03 |website=Philstar.com |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga entheogen]] [[Kategorya:Halamang-gamot]] [[Kategorya:Yerba]] [[Kaurian:Papaveraceae]] [[Kaurian:Amapola]] n4dm9prd331hdpnlrljncog0yqci1l9 Mati 0 45535 2241720 2086722 2026-11-11T22:58:29Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241720 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = City of Mati<br />Lungsod ng Mati | sealfile = | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}}| caption = {{PH wikidata|map_caption}} | region = [[Davao Region]] (Region XI) | province = [[Davao Oriental]]| districts = [[Legislative districts of Davao Oriental#2nd District|Ikalawang Distrito ng Davao Oriental]] | barangays = 26 | founded = | class = | mayor = Michelle N. Rabat| cityhood = [[Hunyo 19]], [[2007]]| website = [http://www.mati.gov.ph www.mati.gov.ph]| areakm2 = | pop2000 = 105908 | popden2000 = | coordinates = | }} Ang '''Lungsod ng Mati ''' ay isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Davao Oriental]], [[Pilipinas]]. Ito ang ulung-lungsod ng Davao Oriental. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Tinatawag na mga ''Matinian'' ang mga naninirahan dito. == Mga Barangay == Ang Lungsod ng Mati ay nahahati sa 26 na mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Badas * Bobon * Buso * Cabuaya * Central (Pob.) * Culian * Dahican * Danao * Dawan * Don Enrique Lopez * Don Martin Marundan * Don Salvador Lopez, Sr. * Langka </td><td valign=top> * Lawigan * Libudon * Luban * Macambol * Mamali * Matiao * Mayo * Sainz * Sanghay * Tagabakid * Tagbinonga * Taguibo * Tamisan </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [https://web.archive.org/web/20080705030311/http://www.mati.gov.ph/ City of Mati Official Website] {{Davao Oriental}} {{Philippine Provincial Capitals}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Mati]] qt1mlaik3j2eni22114b76texfhkcbr Mithiing Pangkaunlaran ng Milenyo 0 46619 2241749 2189638 2026-11-12T02:09:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241749 wikitext text/x-wiki Ang mga '''Mithiing Pangkaunlaran ng Milenyo''' (sa [[wikang Ingles|Ingles]]: ''Millennium Development Goals'' o ''MDG'') ay mga walong mithiin na sinang-ayunan ng mga bansang-kasapi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] upang masubukang makamit sa taong 2015. Ang mga Mithiing Pangkaunlaran ng Milenyo ay hinango sa unang ' mga mithiing pangkaunlaran ng sabansaan',<ref>[http://www.oecd.org/about/0,2337,en_2649_34585_1_1_1_1_1,00.html OECD Development Co-operation Directorate - About the Millennium Development Goals]</ref> at opisyal na itinatag sa [[Pagtitipong Milenyo]] noong 2000, kung saan ipinagtibay ng mga 189 na pinunong pandaigdig ang [[Deklarasyong Milenyo ng mga Nagkakaisang Bansa]], mula sa planong aksiyon ng waluhang-mithiin, ang 'Mithiing Pangkaunlaran sa Milenyo', ay nabunsod nang tiyakan. == Mga mithiin == [[Talaksan:UN-millenium-goals.jpg|thumb|right|Tala ng Mithiing Pangkaunlaran sa Milenyo ng NB sa [[Himpilan ng mga Nagkakaisang Bansa]] sa [[New York|Bagong York]]]] Ang mga Mithiing Pangkaunlaran ng Milenyo (MDG) ay nalinang sa mga walong yugto ng Deklarasyong Milenyo ng mga Nagkakaisang Bansa, na nilagdaan noong Setyembre 2000. Isinali sa mga walong mithiin at mga 21 adhikain ang: # '''Sugpuin ang [[matinding kahirapan]] at kagutuman''' #* Ipangalahati, sa pagitan ng 1990 at 2015, ang proporsyon ng tao na ang kanilang kita ay mas mababa sa isang dolyar sa isang araw #* Magsagawa ng buo at kapaki-pakinabang na empleyo at [[disenteng hanapbuhay]] para sa lahat, kabilang ang mga babae at mga bata #* Ipangalahati, sa pagitan ng 1990 at 2015, ang proporsyon ng taong nagugutom # '''Isagawa ang pangkalahatang primaryang edukasyon''' #* Tiyakin na, sa 2015, ang mga bata saanman, magkatulad na mga lalaki at babae, na may kakayahang makatapos ang kabuuang kurso ng [[Primaryang edukasyon|primaryang pag-aaral]]. # '''Itaguyod ang pagkakapantay-pantay at pagbibigay ng kapangyarihan sa mga babae''' #* Iwaksi na may kanais-nais ang pagkakaibahan ng kasarian sa primarya at sekondaryang edukasyon sa taong 2005, at sa lahat ng antas sa taong 2015. # '''Bawasan ang [[dami ng namamatay na bata]]''' #* Bawasan ng dalawang-katlo, sa pagitan ng 1990 at 2015, sa antas ng namamatay na may limang taong gulang pababa. # '''Paunlarin ang pang-inang kalusugan''' #* Bawasan ng tatlong kuwarter, sa pagitan ng 1990 at 2015, ang tagwa ng [[Kamatayang pang-ina|dami ng namamatay na pang-ina]]. #* Magsagawa, sa taong 2015, ng pangkalahatang paraan ng paglapit sa [[kalusugang palaaanakin]] # '''Labanan ang [[Bayrus na bantad na kakulangang pantao|HIV]]/[[Sindroma sa nakuhang bantad na kakulangan|AIDS]], malarya, at mga iba pang sakit''' #* Makipagpigil sa 2015 at magsimulang baligtarin ang pagkalat ng HIV/AIDS. #* Magsagawa, sa 2010, ng pangkalahatang paraan ng paglapit sa panggagamot para sa HIV/AIDS para sa lahat ng mga nangangailangang ito. #* Makipagpigil sa 2015 at magsimulang baligtarin ang pangyayari ng [[malarya]] at mga ibang pangunahing sakit. # '''Tiyakin ang kapanatilihang pangkapaligiran''' #* Pagsamahin ang mga prinsipyo ng [[kapana-panatili sa kaunlaran]] sa mga patakaran ng bansa at mga programa; baligtarin ang pagkawala ng mga yamang pangkapaligiran. #* Bawasan ang pagkawala ng biobersidad; isinasagawa na, sa 2010, ang makabuluhang pagbabawas sa antas ng pagkawala #* Ipangalahati, sa 2015, ang proporsyon ng taong wala kapana-panatiling paraan ng pagpasok ng ligtas na tubig-inumin at batayang sanitasyon (para sa karagdagang kabatiran tingnan ang pasukan sa [[paglalaan ng tubig]]). #* Sa taong 2020, makapagkamit ang makabuluhang pagbuti sa mga buhay ng hindi bababa sa 100 angaw na mga maralita. # '''Paunlarin ang pandaigdigang pagsasama ukol sa kaunlaran''' #* Paunlarin nang higit pa ang bukas na pangangalakal at sistemang pananalapi na nababatay sa tuntunin, nahuhula at di-nahihibuan. Sumasaklaw ang pagtutuon sa mabuting pamamahala, kaunlaran at pagbabawas ng [[kahirapan]]-nang pambansa at pansabansaan. #* Magbigay-pugay ang mga tanging pangangailangan ng mga bansang di-gaanong umuunlad. Ito'y kabilang ang mga taripa at paraan ng paglapit nang walang kota ukol sa kanilang mga luwas; programang napabuti ng [[agarang-tulong sa pagkakautang]] para sa mga bansang di-makakautang nang mabigat; at pagpapawalang-bisa ng opisyal na bilateral na pautang; at maraming mapagbigay na [[opisyal na tulong pangkaunlaran]] para sa mga bansang mapagkakatiwalaan sa pagbabawas ng kahirapan. #* Magbigay-pugay ang mga tanging pangangailangan ng mga umuunlad na bansang hiwalay at may maliit na pulo alamang. #* Makiharap nang pangmalawakan sa may mga problema sa utang ng mga umuunlad na bansa sa pamamagitan ng mga aksiyong pambansa at sabansaan nang sa gayon ay makagawa ng pautang na kapana-panatili sa mahabang takda ng panahon. #* Sa pakikipagtulungan ng mga umuunlad na bansa, magsagawa at isakatuparan ang mga istratehiya ukol sa marangal at mapanlikhang gawain para sa kabataan. #* Sa pakikipagtulungan ng mga kompanyang parmasyutiko, magbigay ng paraan ng paglapit sa mga [[esensyal na gamot]] na kayang bilhin sa mga [[umuunlad na bansa]]. #* Sa pakikipagtulungan ng mga pribadong sektor, maging handa ang mga benepisyo ng mga bagong teknolohiya, lalo na sa kabatiran at mga komunikasyon == Tingnan din == * [[Kaunlarang pang-ekonomiko]] * [[Proyektong pangmilenyo ng mga Nagkakaisang Bansa]] * [[Tulong pangkaunlaran]] == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://www.un.org/millennium/declaration/ares552e.htm Deklarasyong Milenyo ng mga Nagkakaisang Bansa] (en) * [https://web.archive.org/web/20080531022012/http://www.omdg.org/ sentro ng kahusayan ukol sa mga MDG] (en) * [http://www.un.org/millenniumgoals Mga Mithiin sa Milenyo (Pahina ng NB)] (en) [[Kategorya:Mga Nagkakaisang Bansa]] [[Kategorya:Kaunlaran]] [[Kategorya:Kalusugang pang-ina]] [[he:פסגת המילניום#מטרות הועידה]] idfb78r8d2uspszcq5izx73ey7dij2b Kakaw 0 56868 2241690 2221185 2026-11-11T17:03:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241690 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Kakaw | image = Matadecacao.jpg | image_width = 240px | image_caption = Mga bunga sa puno ng kakaw | taxon = Theobroma cacao | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]<ref name="WFO">{{cite web |title=''Theobroma cacao'' L. Sp. Pl. : 782 (1753) |url=http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000458440 |website=World Flora Online |date=2022 |publisher=World flora Consortium |access-date=14 December 2022}}</ref> |synonyms = *''Cacao mina'' {{small|Gaertn.}} *''Cacao minus '' <small>Gaertn.</small> *''Cacao sativa'' <small> Aubl.</small> *''Cacao theobroma'' <small> Tussac </small> *''Theobroma cacao f. leiocarpum '' <small>(Bernoulli) Ducke</small> *''Theobroma cacao subsp. leiocarpum '' <small>(Bernoulli) Cuatrec.</small> *''Theobroma cacao var. leiocarpum '' <small>(Bernoulli) Cif.</small> *''Theobroma cacao subsp. sativa '' <small>(Aubl.) León</small> *''Theobroma cacao var. typica '' <small>Cif.</small> *''Theobroma caribaea '' <small>Sweet</small> *''Theobroma integerrima '' <small>Stokes</small> *''Theobroma kalagua'' <small> De Wild.</small> *''Theobroma leiocarpum'' <small> Bernoulli</small> *''Theobroma pentagonum '' <small>Bernoulli</small> *''Theobroma saltzmanniana '' <small>Bernoulli</small> *''Theobroma sapidum '' <small>Pittier</small> *''Theobroma sativa'' <small> (Aubl.) Lign. & Le Bey</small> *''Theobroma sativa var. leucosperma '' <small>A. Chev.</small> *''Theobroma sativa var. melanosperma '' <small>A. Chev.</small> *''Theobroma sativum'' <small>(Aubl.) Lign. & Bey</small> | synonyms_ref = <ref name="WFO"/><ref name="POWO">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:320783-2#synonyms |title=''Mentha canadensis'' L. |date=2022 |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=14 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508130634/https://powo.science.kew.org/taxon/urn%3Alsid%3Aipni.org%3Anames%3A320783-2#synonyms |archive-date=8 Mayo 2024 |url-status=dead }}</ref> }} [[File:Theobroma cacao MHNT.BOT.2004.0.204.jpg|thumb|''Theobroma cacao'']] {{otheruses|Cacao}} Ang '''kakaw'''<ref name="JETE">{{cite-JETE|Kakaw}}</ref> ('''''Theobroma cacao''''') ay isang maliit na [[Palaging luntian|laging luntiang]] [[tree|puno]] na may taas na {{convert|6|-|12|m|ft|abbr=on|0}} at kabilang sa pamilyang [[Malvaceae]].<ref name="WFO" /><ref>{{cite encyclopedia |title=Theobroma cacao |url=http://eol.org/pages/484592/overview |encyclopedia=Encyclopedia of Life |access-date=9 Nobyembre 2012 |archive-date=4 Nobyembre 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104063223/http://eol.org/pages/484592/overview |url-status=live}}</ref> Ang mga buto nito—na tinatawag na mga butil ng kakaw kapag pinatuyo at binuro—ay ginagamit sa paggawa ng likor ng kakaw, pulbos na kokwa, mantikilyang kokwa, at [[tsokolate]].<ref name="drugs">{{cite web |url=https://www.drugs.com/npp/cocoa.html |title=Cocoa |publisher=Drugs.com |date=6 Enero 2020 |access-date=3 Setyembre 2020 |archive-date=20 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120103652/https://www.drugs.com/npp/cocoa.html|url-status=live|language=en|trans-title=Kokwa}}</ref> Bagama't katutubo ang puno sa [[tropiko]] ng [[Kaamerikahan]], ang pinakamalaking prodyuser ng mga butil ng kakaw noong 2022 ay [[Côte d'Ivoire]]. == Paglalarawan == === Mga katangiang behetatibo === Ang mga [[Dahon (halaman)|dahon]] ng halaman ay salitan, buo, at walang lobo; may haba itong {{convert|10|-|50|cm|in|abbr=on|0}} at lapad na {{convert|5|-|10|cm|in|abbr=on|0}}.<ref>{{Cite web |title=Theobroma cacao, the food of the gods {{!}} Barry Callebaut |url=https://www.barry-callebaut.com/en/about-us/media/press-kit/theobroma-cacao-food-gods |access-date=2026-04-21 |website=www.barry-callebaut.com |language=en|trans-title=Theobroma cacao, ang pagkain ng mga diyos {{!}} Barry Callebaut}}</ref> === Mga bulaklak === Ang mga [[bulaklak]] ay namumuo nang kumpol direkta sa puno ng kahoy at sa mas matatandang mga sanga; ang katangiang ito ay tinatawag na ''cauliflory''. Ang mga bulaklak ay maliliit, may diyametrong {{convert|1|-|2|cm|in|abbr=on|frac=16}}, at may kulay-rosas na takupis. Ang pormulang ploral, na ginagamit upang katawanin ang estruktura ng isang [[bulaklak]] sa pamamagitan ng mga simbolo at numero, ay ✶ K5 C5 A(5°+5<sup>2</sup>) {{underline |G}}(5).<ref name="craene">{{cite book |last=Ronse De Craene |first=Louis P. |title=Floral Diagrams: An Aid to Understanding Flower Morphology and Evolution |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |date=4 Pebrero 2010 |url=https://books.google.com/books?id=24p-LgWPA50C |page=224 |isbn=978-0-521-49346-8 |access-date=16 Setyembre 2017 |archive-date=28 Abril 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428023554/https://books.google.com/books?id=24p-LgWPA50C |url-status=live|language=en|trans-title=Mga Diyagramong Pambulaklak: Isang Tulong sa Pag-unawa sa Morpolohiya at Ebolusyon ng Bulaklak}}</ref> Bagama't marami sa mga bulaklak sa daigdig ang napopolina ng mga [[bubuyog]] ([[Hymenoptera]]) o mga [[paruparo]] at [[gamugamo]] ([[Lepidoptera]]), ang mga bulaklak ng kakaw ay napopolina ng maliliit na nangangagat na ''midge'' ng henerong ''Forcipomyia''.<ref>{{cite web |last=Hernández B. |first=J. |title=Insect pollination of cacao (''Theobroma cacao'' L.) in Costa Rica |publisher=[[University of Wisconsin]] |year=1965 |url=http://orton.catie.ac.cr/cgi-bin/wxis.exe/?IsisScript=ORTON.xis&method=post&formato=2&cantidad=1&expresion=mfn=032010 |access-date=27 Nobyembre 2012 |archive-date=4 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220619/http://orton.catie.ac.cr/cgi-bin/wxis.exe/?IsisScript=ORTON.xis&method=post&formato=2&cantidad=1&expresion=mfn=032010 |url-status=dead|language=en|trans-title=Polinasyon ng kakaw (''Theobroma cacao'' L.) ng mga insekto sa Kosta Rika}}</ref><ref name=":2">{{cite journal |last1=Forbes |first1=Samantha J. |last2=Northfield |first2=Tobin D. |date=26 Disyembre 2016 |title=Increased pollinator habitat enhances cacao fruit set and predator conservation |journal=[[Ecological Applications]] |doi=10.1002/eap.1491 |pmid=28019052 |volume=27 |issue=3 |pages=887–899 |s2cid=6858627|language=en|trans-title=Ang pagpapalawak ng tirahan ng mga polinisador ay nagpapahusay sa pagbuo ng bunga ng kakaw at sa konserbasyon ng mga mandaragit}}</ref> Ang paggamit ng likas na polinisador na ''Forcipomyia'' ay nagbunga ng mas maraming bunga kaysa sa paggamit ng mga artipisyal na polinisador.<ref name=":2" /> [[Talaksan:Theobroma cacao2.jpg|thumb|center|Mga bulaklak ng kakaw]] === Bunga === Ang [[bunga]], na tinatawag na bao ng kakaw, ay hugis-itlog, may habang {{convert|15|-|30|cm|in|abbr=on|0}} at lapad na {{convert|8|-|10|cm|in|abbr=on|0}}, nagiging dilaw hanggang kahel kapag nahihinog, at tumitimbang ng humigit-kumulang {{convert|500|g|lb|abbr=on|0}} kapag hinog na. Naglalaman ito ng 20 hanggang 60 [[Buto ng halaman|buto]], na karaniwang tinatawag na "beans", na nakapaloob sa puting laman. Ang mga buto ang pangunahing sangkap ng [[tsokolate]], samantalang ang laman ay ginagamit sa ilang bansa upang gumawa ng [[Katas (inumin)|katas]], smoothie, helatina, at krema. Dati ay karaniwang itinatapon ang laman, ngunit mula noong ika-21 siglo, ang permentadong laman nito ay maaari nang idistila upang maging inuming may alkohol.<ref>{{cite web |last=Bell |first=Katie K. |url=https://www.forbes.com/sites/katiebell/2014/09/10/cacao-cocktails-a-new-tequila-like-spirit-distilled-from-cacao-fruit/ |title=Cacao Cocktails: A New Tequila-Like Spirit Distilled from Cacao Fruit |website=[[Forbes]] |access-date=17 Marso 2015 |archive-date=28 Abril 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428064621/http://www.forbes.com/sites/katiebell/2014/09/10/cacao-cocktails-a-new-tequila-like-spirit-distilled-from-cacao-fruit/ |url-status=live|language=en|trans-title=Mga Kaktel na Kakaw: Isang Bagong Alkohol na Mala-tequila na Distilado mula sa Prutas ng Kakaw}}</ref> Ang laman ay may lasa ng [[litsiyas]] o [[Milon|tropikal na milon]].<ref>{{Cite web |last=Martin |first=Carla D |author-link=Carla Martin (anthropologist) |date=Marso 9, 2020 |title=What Makes Chocolate "Good"? |url=https://www.youtube.com/watch?v=PFGKUZdGap4 |url-status= |access-date=Pebrero 9, 2025 |via=[[YouTube]] |publisher=[[Peabody Museum of Archaeology and Ethnology]] |at=19:35|language=en|trans-title=Ano ang "Nagpapasarap" sa Tsokolate?}}</ref> Ang bawat buto ay naglalaman ng malaking dami ng taba (40–50%) sa anyo ng mantikilyang kokwa. Ang aktibong sangkap ng prutas ay ang pampasiglang teobromina, isang kompuwestong kahalintulad ng [[kapeyna]].<ref>{{cite book |last=Wilson |first=Philip K. |editor-last1=Wilson |editor-first1=P. |editor-last2=Hurst |editor-first2=W. |year=2015 |chapter=Chocolate in Science, Nutrition and Therapy: A Historical Perspective |title=Chocolate and Health: Chemistry, Nutrition and Therapy |url=https://pubs.rsc.org/en/content/ebook/978-1-84973-912-2 |location=Cambridge, UK |publisher=Royal Society of Chemistry |page=18 |isbn=978-1-84973-912-2|language=en|trans-title=Tsokolate at Kalusugan: Kimika, Nutrisyon at Terapiya}}</ref> == Kangalanan == Ang henerikong pangalan na ''Theobroma'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Griyego|Griyego]] na nangangahulugang "pagkain ng mga diyos", mula sa {{wikt-lang|grc|θεός}} (''{{lang|grc-Latn|theós}}''), na nangangahulugang "diyos" o "banal", at {{wikt-lang|grc|βρῶμα}} (''{{lang|grc|brôma}}''), na nangangahulugang "pagkain". Ang tiyak na epitetong ''cacao'' ay ang Hispanisasyon ng pangalang ibinigay sa halaman sa mga katutubong wika ng Mesoamerika, gaya ng {{lang|emy-Latn|kakaw}} sa Tzeltal, Kʼicheʼ, at Klasikong Maya; {{lang|pos|kagaw}} sa Sayula Popoluca; at {{lang|nah|cacahuatl}} sa Nahuatl, na nangangahulugang "butil ng puno ng kakaw".<ref>{{cite web |title=Cacao |url=https://www.etymonline.com/word/cacao |publisher=Etymology Online Dictionary, Douglas Harper |access-date=19 Agosto 2018 |date=2018 |archive-date=19 Agosto 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182509/https://www.etymonline.com/word/cacao |url-status=live |language=en|trans-title=Kakaw}}</ref> Bagama't ang puno at mga buto ay karaniwang tinatawag na kakaw, minsan ay tinutukoy rin ang mga ito bilang 'kokwa'.<ref>{{Cite book |last1=Coe |first1=Sophie |author-link1=Sophie Coe |title=The Oxford Companion to Food |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000davi_m3c8 |last2=Dalby |first2=Andrew |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2014 |isbn=9780199677337 |editor-last=Davidson |editor-first=Alan |edition=3rd |chapter=Chocolate: Botany and early history |editor-last2=Jaine |editor-first2=Tom|language=en|trans-title=Ang Gabay ng Oxford sa Pagkain}}</ref> == Paglilinang == [[Talaksan:CacaoChonita14.JPG|thumb|Mga binusang butil ng kakaw, handa nang gamitin]] Noong 2023, nilinang ang kakaw sa humigit-kumulang {{convert|11650000|ha|acres}} sa buong mundo.<ref name="faostat2023">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL/visualize |title=Crops and livestock products; Production quantities of Cocoa beans by country |publisher=United Nations Food and Agriculture Organization, Statistics Division (FAOSTAT) |date=2023 |access-date=22 Mayo 2025|language=en|trans-title=Mga pananim at produktong panghayop; Dami ng produksiyon ng mga butil ng kakaw ayon sa bansa}}</ref> Ang mga butil ng kakaw ay itinatanim ng malalaking plantasyong agroindustriyal at maliliit na prodyuser, kung saan ang malaking bahagi ng produksiyon ay nagmumula sa milyun-milyong magsasakang may maliliit na lote.<ref>{{cite web |title=A strategy to safeguard the future of chocolate |url=http://www.bioversityinternational.org/index.php?id=6817|url-status=dead |publisher=Bioversity International |access-date=9 Nobyembre 2012|language=en|trans-title=Isang estratehiya upang pangalagaan ang kinabukasan ng tsokolate}}</ref> Nagsisimulang mamunga ang puno sa edad na apat o limang taon. Ang isang punong nasa hustong gulang ay maaaring magkaroon ng 6,000 bulaklak sa loob ng isang taon, ngunit humigit-kumulang 20 bunga lamang. Tinatayang 1,200 buto (40 bunga) ang kailangan upang makagawa ng 1 kg (2.2 lb) ng pasta ng kakaw . Sa kasaysayan, kinilala ng mga gumagawa ng tsokolate ang tatlong pangunahing [[Kultibar|pangkat ng mga kultibar]] ng butil ng kakaw na ginagamit sa paggawa ng kokwa at tsokolate: Forastero, Criollo, at Trinitario.<ref>{{cite web |url=http://www.xocoatl.org/variety.htm |website=All about Chocolate |title=Varieties |access-date=3 Hunyo 2017 |archive-date=2 Hulyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702090148/http://xocoatl.org/variety.htm |url-status=live|language=en|trans-title=Mga baryedad}}</ref> Ang pinakapinahahalagahan, pinakabihira, at pinakamahal ay ang grupong Criollo, ang butil ng kakaw na ginamit ng mga [[Kabihasnang Maya|Maya]].<ref>{{Cite journal |last1=Lanaud |first1=Claire |last2=Vignes |first2=Hélène |last3=Utge |first3=José |last4=Valette |first4=Gilles |last5=Rhoné |first5=Bénédicte |last6=Garcia Caputi |first6=Mariella |last7=Angarita Nieto |first7=Natalia Sofía |last8=Fouet |first8=Olivier |last9=Gaikwad |first9=Nilesh |last10=Zarrillo |first10=Sonia |last11=Powis |first11=Terry G. |last12=Cyphers |first12=Ann |last13=Valdez |first13=Francisco |last14=Olivera Nunez |first14=S. Quirino |last15=Speller |first15=Camilla |display-authors=5 |date=2024-03-07 |title=A revisited history of cacao domestication in pre-Columbian times revealed by archaeogenomic approaches |url= |journal=[[Scientific Reports]] |volume=14 |issue=1 |page=2972 |doi=10.1038/s41598-024-53010-6 |issn=2045-2322 |doi-access=free |pmid=38453955 |pmc=10920634 |bibcode=2024NatSR..14.2972L |language=en|trans-title=Muling pagsusuri sa kasaysayan ng domestikasyon ng kakaw noong panahong pre-Kolumbiyano batay sa mga pamamaraang arkeohenomiko}}</ref> Sampung porsiyento lamang ng tsokolate ang gawa sa Criollo, na masasabing hindi gaanong mapait at mas mabango kaysa sa alinmang ibang butil. Noong Nobyembre 2000, ang mga butil ng kakaw mula sa Chuao ay ginawaran ng pagtatalagang pinagmulan sa ilalim ng pangalang ''Cacao de Chuao'' (mula sa [[Wikang Kastila|Espanyol]]: "kakaw ng Chuao").<ref>{{cite web |url=http://www.wipo.int/ipadvantage/en/details.jsp?id=2618 |title=Branding Matters: The Success of Chuao Cocoa Bean |access-date=3 Hunyo 2017 |archive-date=3 Marso 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170303044314/http://www.wipo.int/ipadvantage/en/details.jsp?id=2618 |url-status=live|language=en|trans-title=Mahalaga ang Branding: Ang Tagumpay ng Chuao Cocoa Bean}}</ref><ref>[http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0122-88032015000200003 Ramírez Méndez, Luis Alberto (2015) El cultivo del cacao Venezolano desde Maruma.Scielo.Historia Caribe]</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Tsokolate]] [[Kaurian:Punongkahoy]] [[Kategorya:Malvaceae]] 9ejrqng0wzjhoc0varnmfkxwk88xbb7 Paglilimbag 0 83164 2241775 2205286 2026-11-12T05:21:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241775 wikitext text/x-wiki [[File:Buchdrucker-1568.png|thumb|Pag-imprinta noong ika-16 dantaon]] Ang '''paglilimbag''' o '''pag-imprenta ng dyaryo''' ay isang proseso para sa muling pagsasagawa ng mga teksto at larawan, karaniwang sa tinta sa [[papel]] na ginagamit ang isang palimbagan. Gumagamit ang proseso ng pangunahing huwaran o porma para makagawa ng imprenta. Kadalasang ginagawa ito sa isang malawakang prosesong pang-[[industriya]], at isa sa mga mahahalagang bahagi ng paglilimbag at transaksyong paglilimbag. Ang pinakaunang hindi [[papel]] na mga produkto na kinakasangkutan ng paglilimbag ay kinabibilangan ng mga selyong silindro (o ''cylinder seal'') at bagay tulad ng [[Silindro ni Ciro|Silindrong Ciro]] at Silindrong Nabonido. Ang pinakaunang kilalang anyo ng pag-imprenta na nilalapat sa papel ay ang pag-imprenta sa bloke ng [[kahoy]], na lumitaw sa Tsina bago ang 220 AD para sa pag-imprenta ng tela. Bagaman, hindi pa ito nailalapat sa papel hanggang noong [[Ika-7 dantaon|ikapitong dantaon]].<ref name="cave">Shelagh Vainker in Anne Farrer (ed), "Caves of the Thousand Buddhas", 1990, British Museum publications, {{ISBN|0-7141-1447-2}} (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga sumunod ng pagsulong sa teknolohiya ng pag-imprenta ang tipong lumilipat (o ''movable type'') na inimbento ni Bi Sheng noong mga 1040 AD<ref name="Great Chinese Inventions">{{cite web |url=http://www.minnesota-china.com/Education/emSciTech/inventions.htm |title=Great Chinese Inventions |publisher=Minnesota-china.com |access-date=Hulyo 29, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203213025/http://www.minnesota-china.com/education/emSciTech/inventions.htm |archive-date=Disyembre 3, 2010 |df=mdy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203213025/http://www.minnesota-china.com/education/emSciTech/inventions.htm |date=Disyembre 3, 2010 }}</ref> at ang palimbagan na inimbento ni [[Johannes Gutenberg]] noong ikalabing-limang dantaon. Gumanap ng susing papel; ang teknolohiya ng pag-imprenta sa pag-unlad ng [[Renasimyento]] at [[Rebolusyong Siyentipiko]] at inilatag ang batayang materyal para sa makabagong [[ekonomiya]]ng nakabatay sa [[kaalaman]] at ang pagkalat ng pag-aaral sa masa.<ref>Rees, Fran. ''[https://books.google.com/books?id=RQpDvuRgF9oC&printsec=frontcover&dq=gutenberg+printing+press&hl=en&ei=WMh8Tcz6FcHYgQeeqqCyDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false Johannes Gutenberg: Inventor of the Printing Press]'' (sa Ingles)</ref> Nagsimula naman ang paglilimbag sa mga tela or kasuotan sa Asya kung saan ito ay tinawag na silk screen printing<ref>{{Cite web |title=A Brief History of T-Shirt Screen Printing |url=https://everpress.com/creator-toolkit/a-brief-history-of-t-shirt-screen-printing/ |access-date=2026-04-29 |website=Everpress |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20260214014845/https://everpress.com/creator-toolkit/a-brief-history-of-t-shirt-screen-printing/ |archive-date=2026-02-14 |url-status=dead}}</ref>. Noong 2005, ang pag-imprentang dihital (tulad ng [[thermal printing|''thermal printer'']]) ay tinatayang nasa 9% ng 45&nbsp;trilyong pahina na nailimbag kada taon sa buong mundo.<ref name="vj_ipg2-0_keynote">"[http://h20325.www2.hp.com/blogs/scaglia/archive/2007/08/30/4314.html When 2% Leads to a Major Industry Shift] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216032849/http://h20325.www2.hp.com/blogs/scaglia/archive/2007/08/30/4314.html |date=February 16, 2008 }}" Patrick Scaglia, August 30, 2007.</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Paglilimbag]] k3lvam330dlw71t6ne6scjg4s5sn6ra Pagkalalaki 0 83978 2241774 2207109 2026-11-12T05:18:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241774 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Jupiter Smyrna Louvre Ma13.jpg|200px|thumb|Sa pangkasaysayan, ang mga panlalaking katangian ng pagkakaroon ng balbas ay tinatanaw bilang mga tanda ng pagkalalaki o pagiging lalaking-lalaki at pamumuno (katulad ng sa [[sinaunang Ehipto]] at sa [[sinaunang Gresya]]).<ref name="harvnb">{{harvnb|Schiebinger, Londa|1993}}</ref>]] Ang '''Pagkalalaki''' o '''birilidad''' (Ingles: ''virility'') ay ang anuman sa isang malawak na nasasakupan ng [[maskulinidad]], pagkabarako o pagiging bulog o kabulugan) ng isang [[lalaki]]. Hindi ito magagamit sa mga [[babae]] o sa negatibong mga katangian. Sinasabi ng ''[[Oxford English Dictionary]]'' (''OED1'') na ang pagiging '''barakung-barako''' o '''lalaking-lalaki''' (o kaya "parang lalaki") o kalibugan ay may "tanda ng lakas o puwersa". Ang pagkalalaki ay pangkaraniwang may kaugnayan sa katalaghayan, pagiging malakas, kasiglahan, pagiging matibay, pagiging mabisa, pagiging malusog, katatagan, at bikas ng katawan (pangangatawan), natatangi na ang kakayahang makagawa ng mga anak. Sa huling diwang ito, ang birilidad ay para sa kalalakihan, samantalang ang [[pertilidad]] ay para sa kababaihan. Sinasabi pa rin ng Talahuluganang Ingles ng Oxford na ang ''virile'' ay naging wala na sa panahon bilang pagtukoy sa isang ''nubile'' ([[nubilidad]]), o pagiging puwede nang mag-asawa<ref>''[[Oxford English Dictionary]]''</ref> ng babaeng nasa kaniyang [[kabataan]] subalit nasa wasto nang edad - "isang dalagang maaari nang ikasal o hinog na para sa isang asawang lalaki, o ''Virill''." Sa pangkasaysayan, ang mga katangiang panglalaki katulad ng pagkakaroon ng balbas ay tinatanaw bilang mga tanda ng pagkalalaki at pamumuno (katulad na sa [[sinaunang Ehipto]] at [[sinaunang Gresya|Gresya]]).<ref name="harvnb"/> Bilang isang katagang may positibong pagtukoy, ang ''pagkalalaki'' o ''birilidad'' ay hindi kaayon ng mga [[peminismo]] na nagpapasulong ng samu't saring pagkakalas ng [[maskulinidad]] (kilala rin bilang "pagkalalaki").<ref>{{cite web|url=http://www.thefword.org.uk/features/2006/02/deconstructing_masculinity|title=Deconstructing Masculinity|last=Plant|first=Sheryl|date=11 Pebrero 2006|publisher=The F Word|access-date=12 Disyembre 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106092655/http://www.thefword.org.uk/features/2006/02/deconstructing_masculinity|archive-date=6 Enero 2012|url-status=dead}}</ref> Ayon sa mga pananaw na ito, ang ''pagkalalaki'' ay muling binigyan ng kahulugan bilang wala na sa panahong abstraksiyon, na negatibong bumabangga sa kababaihan sa pamamagitan hindi ginugustong gawaing seksuwal, at hindi ginustong mga [[pagbubuntis]].<ref>{{cite book|last=Kligman|first=Gail |title=The Politics of Duplicity: Controlling Reproduction in Ceausescu's Romania|url=http://books.google.com/books?id=JhkImAIcqCMC&pg=PA249&lpg=PA249&dq=virility+%22unwanted+pregnancy%22&source=web&ots=zyxMPtFmwF&sig=vlaveNbCWxFRzOIKpdTvN_-UYtY|year=1998|publisher=[[University of California Press]]|page=249}}</ref> Ayon sa ''Gabby's Dictionary'', ang ''virility'' ay ang "sigla at lakas ng isang lalake; kakayahan ng lalake na makapagpaligaya ng babae [habang nakikipagtalik]; pagiging lalakeng-lalake" at katumbas ng mga salitang "bulog" at "birilidad".<ref name=Gab>[http://www.gabbydictionary.com/home.asp ''Virility''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711062445/http://www.gabbydictionary.com/home.asp |date=2011-07-11 }}, gabbydictionary.com</ref> ==Tingnan din== *[[Muliebridad]] o ''[[wiktionary:muliebrity|muliebrity]]'' ([[pagkababae]], pagiging babae, pagiging "mas mababa", pagkamababa, mga katangiang pambabae) *[[Matsismo]] *[[Maskulinidad]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Basahin pa== *{{Citation | surname1 = Schiebinger | given1 = Londa | year = 1993 | title = Nature's Body | publisher = Beacon Press | location = Boston, Massachusetts}} [[Kategorya:Pertilidad]] [[Kategorya:Kasarian]] [[Kategorya:Lalaki]] 747yv8yr02hsxum8njncy0jbt6m3rx5 Shirley Temple 0 86001 2241752 2225927 2026-11-12T02:19:13Z Blakegripling ph 5591 2241752 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Shirley Temple | image = Shirleytemple.jpg | alt = | caption = Temple noong 1948. | birth_name = Shirley Temple<ref group="note">Ginagamit minsan ni Temple ang "Jane" bilang panggitnang pangalan, ngunit nakasaad sa kanyang katibayan ng pagsilang na ang pangalan niya ay "Shirley Temple". (Burdick 5; Edwards 23''n'', 43''n'').</ref> | birth_date = {{birth date and age|1928|4|23}} | birth_place = [[Santa Monica, California]], [[Estados Unidos|E.U.]] | death_date = {{Death date and age|2014|2|10|1928|4|23|df=yes}} | death_place = Woodside, California | nationality = | other_names = Shirley Temple Black | known_for = | occupation = Aktres | years_active = 1932–1961 | spouse = [[John Agar]] (1945–1950, 1 anak) <br /> [[Charles Alden Black]] (1950–2005, 2 anak) | partner = | website = | signature = Shirley Temple Black autograph.svg }} Si '''Shirley Temple''' (23 Abril 1928 – 10 Pebrero 2014) ay isang Amerikanang aktres, politiko at diplomatiko, na naging tanyag sa pagiging batang atkres noong [[dekada 1930]] at naglingkod bilang isang [[diplomatiko]] ng Estados Unidos sa [[Ghana]] at [[Czechoslovakia]]. Una siyang nakilala sa kanyang pagsayaw at pag-arte sa ''Stand Up And Cheer'' at sumikat ng husto sa papel ng isang ulila sa pelikulang ''[[Bright Eyes]]'' noong 1934.<ref>Edwards 67</ref> == Personal na buhay == Pinanganak si Temple sa [[Santa Monica, California]] kay George Francis Temple (1888–1980), isang bankero, at Gertrude Amelia Krieger (1893–1977), na isang retiradong mananayaw.<ref>Edwards 15,17</ref><ref name="Windeler16">Windeler 16</ref> Mayroon siyang dalawang kapatid, si Jack (1915-1985) at George Jr. (1919-1996).<ref name="Windeler16"/><ref>Edwards 15</ref><ref>Burdick 3</ref> Mahilig ang kanyang ina sa pagsayaw, at ito ang nagtulak kay Shirley sa pagiging isang artista. Palaging kasama ng aktres ang kanyang ina noong mga panahon bilang isang batang aktres. Si Gertude ang mismong nag-aasikaso sa mga damit ng kanyang anak at sa mga ''script'' na kanyang isinasaulo. ==Buhay politika== Pagkatapos ng kanyang pag-sabak sa pag-arte, naging aktibong kasapi si Temple ng Republican Party of California. Tumakbo siya noong 1967 bilang kinatawan ng ika-11 na distrito ng California ngunit nabigong makuha ang puwesto. Kinalaunan ay tinalaga siya ni Pangulong [[Richard Nixon]] sa ika-24 United Nations General Assembly, at naging [[misyong diplomatiko]] ng Estados Unidos sa [[Ghana]] (December 6, 1974 – July 13, 1976) sa ilalim ng panunungkulan ni Pangulong [[Gerald R. Ford]]. Siya ay naging kaunaunahang [[Chief of Protocol of the United States]] (July 1, 1976 – January 21, 1977), at namahala sa panunumpa ni [[Jimmy Carter]] bilang Pangulo.<ref name="EdwardsP357">Edwards 357</ref><ref>Windeler 105</ref> Nagsilbi din siya bilang misyong diplomatiko ng Estados Unidos sa Czechoslovakia (August 23, 1989 – July 12, 1992), sa ilalim ng panunungkulan ni President [[George H. W. Bush]].<ref name="Thomas;Scheftel">Thomas; Scheftel</ref> ==Pag-panaw== Pumamaw si Temple sa edad na 85 taong gulang noong ika-10&nbsp;ng Pebrero 2014.<ref name=bbc021114>{{cite news|title=Hollywood star Shirley Temple dies|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-26135627|accessdate=11 February 2014|newspaper=BBC News|date=11 February 2014}}</ref><ref name=reuters20140211>{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2014/02/11/us-shirley-temple-idUSBREA1A0LD20140211 |title=Shirley Temple, former Hollywood child star, dies at 85 |work=Reuters |accessdate=February 11, 2014 |archive-date=February 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222213235/http://www.reuters.com/article/2014/02/11/us-shirley-temple-idUSBREA1A0LD20140211 |url-status=dead }}</ref> Siya ay nasa kanyang tahanan sa Woodside, Kalipornya kasama ang kanyang mga ka-anak at tagapagalaga. == Academy Award == '''[[Academy Juvenile Award]]''' * 1935 Outstanding Contribution in 1934 == Screen Actors Guild Award == '''[[Screen Actors Guild Life Achievement Award|Life Achievement Award]]''' * 2005 Lifetime Achievement == Pelikula == === Tinanghal === {{clear}} {{col-begin}} {{col-2}} {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Taon ! Pelikula ! Ginampanan |- |rowspan=3|1933 |''The Red-Haired Alibi'' |Gloria Shelton |- |''Out All Night'' |Child (bilang Shirley Jane Temple) |- |''[[To the Last Man (pelikula)|To the Last Man]]'' |Mary Stanley (walang kredito) |- |rowspan=10|1934 |''Carolina'' |Joan Connelly (walang kredito) |- |''Mandalay'' |Betty Shaw (tinanggal ang mga eksena) |- |''As the Earth Turns'' |Child (walang kredito) |- |''[[Stand Up and Cheer!]]'' |Shirley Dugan |- |''[[Change of Heart (pelikula noong 1934)|Change of Heart]]'' |Shirley - Girl on airplane |- |''[[Little Miss Marker]]'' |Marthy 'Marky' Jane |- |''[[Now I'll Tell]]'' |Mary Doran |- |''[[Baby Take a Bow]]'' |Shirley Ellison |- |''[[Now and Forever (pelikula noong 1934)|Now and Forever]]'' |Penelope 'Penny' Day |- |''[[Bright Eyes (pelikula)|Bright Eyes]]'' |Shirley Blake |- |rowspan=4|1935 |''[[The Little Colonel]]'' |Lloyd Sherman |- |''Our Little Girl'' |Molly Middleton |- |''[[Curly Top]]'' |Elizabeth Blair |- |''[[The Littlest Rebel]]'' |Virginia 'Virgie' Cary |- |rowspan=4|1936 |''[[Captain January (1936)|Captain January]]'' |Helen 'Star' Mason |- |''[[Poor Little Rich Girl (pelikula noong 1936)|Poor Little Rich Girl]]'' |Barbara Berry |- |''[[Dimples (pelikula)|Dimples]]'' |Sylvia 'Dimples' Dolores Appleby |- |''[[Stowaway (pelikula noong 1936)|Stowaway]]'' |Barbara 'Ching-Ching' Stewart |- |rowspan=1|1937 |''[[Wee Willie Winkie (pelikula)|Wee Willie Winkie]]'' |Priscilla 'Winkie' Williams |- |} {{col-2}} {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Taon ! Pelikula ! Ginampanan |- |rowspan=2|1937 |''[[Heidi (pelikula noong 1937)|Heidi]]'' |Heidi Kramer |- |''[[Ali Baba Goes to Town]]'' |Herself (walang kreditong kameya) |- |rowspan=3|1938 |''[[Rebecca of Sunnybrook Farm (pelikula noong 1938)|Rebecca of Sunnybrook Farm]]'' |Rebecca Winstead |- |''[[Little Miss Broadway]]'' |Betsy Brown Shea |- |''[[Just Around the Corner]]'' |Penny Hale |- |rowspan=2|1939 |''[[A Little Princess (pelikula noong 1939)|The Little Princess]]'' |Sarah Crewe |- |''[[Susannah of the Mounties]]'' |Susannah 'Sue' Sheldon |- |rowspan=2|1940 |''[[The Blue Bird (pelikula noong 1940)|The Blue Bird]]'' |Mytyl |- |''Young People'' |Wendy Ballantine |- |rowspan=1|1941 |''Kathleen'' |Kathleen Davis |- |rowspan=1|1942 |''[[Miss Annie Rooney]]'' |Annie Rooney |- |rowspan=2|1944 |''[[Since You Went Away]]'' |Bridget 'Brig' Hilton |- |''[[I'll Be Seeing You (pelikula)|I'll Be Seeing You]]'' |Barbara Marshall |- |rowspan=1|1945 |''[[Kiss and Tell]]'' |Corliss Archer |- |rowspan=3|1947 |''[[Honeymoon]]'' |Barbara Olmstead |- |''[[The Bachelor and the Bobby-Soxer]]'' |Susan |- |''[[That Hagen Girl]]'' |Mary Hagen |- |rowspan=1|1948 |''[[Fort Apache (pelikula)|Fort Apache]]'' |Philadelphia Thursday |- |rowspan=4|1949 |''Mr. Belvedere Goes to College'' |Ellen Baker |- |''Adventure in Baltimore'' |Dinah Sheldon |- |''[[The Story of Seabiscuit]]'' |Margaret O'Hara Knowles |- |''A Kiss for Corliss'' |Corliss Archer |- |} {{col-end}} === Mga maikling pelikula === {{col-begin}} {{col-break}} {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Taon ! Pelikula ! Ginampanan |- |rowspan=6|1932 |''Kid's Last Stand'' |Girl |- |''The Kid's Last Fight'' |Shirley |- |''Glad Rags to Riches'' |Nell/La Belle Diaperina |- |''Runt Page'' |Lulu Parsnips (walang kredito) |- |''War Babies'' |Charmaine |- |''The Pie-Covered Wagon'' |Shirley |- |rowspan=3|1933 |''Merrily Yours'' |Merry Lou Rogers |- |''New Deal Rhythm'' |Girl who dislikes spinach (walang kredito) |- |''Kid in Hollywood'' |Morelegs Sweettrick |- |} {{col-break}} {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Taon ! Pelikula ! Ginampanan |- |rowspan=4|1933 |''Polly Tix in Washington'' |Polly Tix |- |''Dora's Dunking Doughnuts'' |Shirley |- |''Kid in Africa'' |Madame Cradlebait |- |''What's to Do?'' |Mary Lou Rogers |- |rowspan=3|1934 |''Pardon My Pups'' |Mary Lou Rogers |- |''Managed Money'' |Mary Lou |- |''The Hollywood Gad-About'' |Bilang kanyang sarili |- |rowspan=1|1942 |''Our Girl Shirley'' |Bilang kanyang sarili |- |rowspan=1|1946 |''American Creed'' | |- |} {{col-end}} ==Mga puna== {{Reflist|group=note}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ===Mga librong sinangguni=== {{refbegin}} * {{cite book |author=Balio, Tino |year=1995 |origyear=1993 |title=Grand Design: Hollywood as a Modern Business Enterprise, 1930–1939 |publisher=University of California Press |isbn=0-520-20334-8}} * {{cite book |author=Barrios, Richard |year=1995 |title=A Song in the Dark: The Birth of the Musical Film |url=https://archive.org/details/songindarkbirtho00barr |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-508810-7}} * {{cite book |author=Black, Shirley Temple |year=1989 |origyear=1988 |title=Child Star: An Autobiography |url=https://archive.org/details/childstarautobio00temp |publisher=Warner Books, Inc. |isbn=0-446-35792-8}} * {{cite book |author=Burdick, Loraine |year=2003 |title=The Shirley Temple Scrapbook |url=https://archive.org/details/shirleytemplescr0000burd_a2d1 |publisher=Jonathan David Publishers, Inc. |isbn=0-8246-0449-0}} * {{cite web |author=Dawicki, Shelley |date=August 10, 2005 |title=In Memoriam: Charles A. Black |publisher=Woods Hole Oceanographic Institution |url=http://www.whoi.edu/page.do?pid=10934&tid=282&cid=6300&ct=163 |accessdate=February 10, 2011 |archive-date=Disyembre 2, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111202130459/http://www.whoi.edu/page.do?pid=10934 |url-status=dead }} * {{cite book |author=Edwards, Anne |year=1988 |title=Shirley Temple: American Princess |url=https://archive.org/details/shirleytempleame0000edwa |publisher=William Morrow and Company, Inc.|isbn=068806051X}} * {{cite journal |author=''Life'' Staff |date=1946-09-16 |title=Tempest Over Temple: Shirley sips liquor and the W.C.T.U. protests |journal=Life |volume=21 |issue=12 |page=140}} * {{Cite book |author1=Thomas, Andy |author2=Scheftel, Jeff |year=1996 |title=Shirley Temple: The Biggest Little Star |series=Biography |publisher=A&E Television Networks |isbn=0-7670-8495-0 |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}} * {{cite book |author=Windeler, Robert |year=1992 |origyear=1978 |title=The Films of Shirley Temple |publisher=Carol Publishing Group |isbn=0-8065-0725-X}} * {{cite book |editor=Zipes, Jack |year=2000 |title=The Oxford Companion to Fairy Tales |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000zipe |publisher=Oxford University Press |isbn=0-9653635-7-0}} {{refend}} == Kawing panlabas == {{commonscat|Shirley Temple}} {{wikinews|Many SAG Awards presenters announced}} * [http://www.shirleytemple.com/ "Official site" (Legend Films memorabilia and merchandise site authorized by Shirley Temple Black)] * {{imdb name|id=0000073|name=Shirley Temple}} * [http://www.shirleytemplefans.com/ ShirleyTempleFans.com] * [http://quest.arc.nasa.gov/space/frontiers/chat_archives/temple_black03-26-99.html Female Frontiers QuestChat Archive: Shirley Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409093405/http://quest.arc.nasa.gov/space/frontiers/chat_archives/temple_black03-26-99.html |date=2016-04-09 }} and [http://quest.arc.nasa.gov/people/bios/women/black.html biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706041607/http://quest.arc.nasa.gov/people/bios/women/black.html |date=2008-07-06 }} *[http://www.archive.org/search.php?query=Shirley%20Temple%20AND%20mediatype%3Amovies Shirley Temple movies for free download] * [http://www.tv.com/shirley-temple-theatre/show/4142/summary.html/ Shirley Temple Theatre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820210947/http://www.tv.com/shirley-temple-theatre/show/4142/summary.html |date=2008-08-20 }} * [http://www.tv.com/shirley-temples-storybook/show/4136/summary.html/ Shirley Temple's Storybook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080202165921/http://www.tv.com/shirley-temples-storybook/show/4136/summary.html |date=2008-02-02 }} * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1027 Photographs of Shirley Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114222110/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1027 |date=2009-01-14 }} {{BD|1928|2014|Temple, Shirley}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga batang Amerikanong aktor]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Aleman]] j947kf3ib4rzl0agfonzzk95glliyud Plurk 0 98290 2241796 2239818 2026-11-12T09:33:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241796 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Hunyo 2017}} {{copyedit|date=Agosto 2009}} {{cleanup|date=Hulyo 2009}} {{Infobox website | name = Plurk | type = [[Social network service]] | logo = | screenshot = | caption = | url = [http://www.plurk.com/ www.plurk.com] | commercial = oo | type = [[Micro-blogging]] | language = [[Multilingualism|Multilingual]] | registration = Required | owner = Plurk, Inc. | author = [http://www.plurk.com/plurkteam The A-team]<ref>{{cite web|accessdate=2008-07-24|url=http://www.plurk.com/plurkteam|title=The A-Team|author=Plurk.com|publisher=Plurk Inc.}}</ref> | launch date = 12 Mayo 2008<ref>{{cite web|date=2008-05-12|accessdate=2008-07-24|url=http://amix.dk/blog/viewEntry/19320|title=Plurk.com opens up|author=Amir Salihefendic|archive-date=2008-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723202204/http://amix.dk/blog/viewEntry/19320|url-status=dead}}</ref> }} Ang '''Plurk''' ay isang malayang [[social networking]] at [[micro blogging]] service na nagpapahintulot sa mga tagagamit na magpadala ng mga update (kilala rin bilang mga '''plurk''') sa pamamagitan ng mga maiikling mensahe o sangay, na kung saan dapat lang umabot sa 140 karakter ng teksto ang haba. Ang mga update ay naipapakita sa mga home page ng mga taga-gamit sa pamamagitan ng isang [[timeline]] na naglilista ng lahat ng mga update na nakuha nang pagkasunod-sunod ayon sa oras na nakuha ito, at ipinapapadala sa mga taga-gamit na naglagda para makuha ang mga iyon. Ang mga taga-gamit ay puwedeng tumugon sa mga update ng taga-gamit sa pamamagitan ng kanilang timeline sa plurk.com, sa [[instant messaging]], o sa pamamagitan ng [[text messaging]]. == Kasaysayan == Ang Plurk ay naitatag at itinadhana bilang isang medium ng komunikasyon para magkaroon ng balanse sa gitna ng mga blog at mga social network, at sa gitna ng e-mail messaging at instant messaging. Matapos ang ilang buwan ng pag-uusbong, ang Plurk ay nailunsad noong Mayo 2008.<ref>{{cite web|date=2008-05-20|accessdate=2008-07-23|url=http://blog.plurk.com/2008/05/20/das-leben-der-anderen-a-window-into-the-lives-of-others/|title=das leben der anderen - a window into the lives of others.|author=akan|publisher=Plurk Inc.|archive-date=2008-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719135327/http://blog.plurk.com/2008/05/20/das-leben-der-anderen-a-window-into-the-lives-of-others/|url-status=dead}}</ref> Ang etimolohiya ng pangalan ay naipaliwanag ng mga nag-usbong bilang:<ref>{{cite web|date=2008-06-02|accessdate=2008-07-23|url=http://blog.plurk.com/2008/06/02/why-plurk-an-etymological-deconstruction-of-the-word-you-love-to-hate/|title=‘Plurk’? An etymological deconstruction of the word you love to hate|author=akan|publisher=Plurk Inc.|archive-date=2008-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080620070834/http://blog.plurk.com/2008/06/02/why-plurk-an-etymological-deconstruction-of-the-word-you-love-to-hate/|url-status=dead}}</ref> * daglat ng 'people' at 'lurk' * [[portmanteau]] ng 'play' at 'work' * [[acronym]] ng '''p'''eace, '''l'''ove, '''u'''nity, '''r'''espect, at '''k'''arma * [[verb]] [[neologism]], kapareho ng [[Google]] ay naging pandiwa. == Mga nilalaman at teknolohiya == Ang interface ng Plurk ay nagpapakita ng mga update sa pahalang sa isang scroll na timeline sa pamamagitan ng [[JavaScript]] at napapaupdate sa pamamagitan ng [[AJAX]]. Ang mga tagagamita ay puwedeng maglagay ng mga bagong mensahe na may opsyonal na 'qualifiers' na mga iisang-salitang mga pandiwa na nagpapakita ng isip ng tagagamit (hal. "mahal", "ay nangangailangan", "ipinamamahagi", at marami pang iba). Mayroong ding mga advanced na feature tulad ng pagpapadala ng mga update sa ilang mga kaibiggan, mga updates tungkol sa mga pangyayari nang pangkasalukuyan o pangnagdaan, pamamamahagi ng mga retrato, mga video at iba pang mga midya.<ref>{{cite web|accessdate=2008-07-23|url=http://www.plurk.com/faq|title=FAQ|author=Plurk.com|publisher=Plurk, Inc.}}</ref> Ang Plurk ay sumusuporta rin sa mga pag-uusap sa mga grupo sa gitna ng mga magkakaibigan at tumatanggap ng paggamit ng mga emoticon kasama na ang kinaugaliang micro-blogging.<ref>{{cite web|accessdate=2008-09-20|url=http://www.techpluto.com/plurk-over-twitter/|title=Why Plurking is more fun than tweeting|author=Prashant Sharma|publisher=TechPluto}}</ref> Ang mga nag-usbong ng Plurk.com ay wala pang [[API]] na ipinamamahagi sa publiko, sapgakat isang hindi opisyal ngunit suportadong<ref>{{cite web|date=2008-06-10|accessdate=2008-07-23|url=http://www.inquisitr.com/939/game-on-plurk-to-release-api-tomorrow/|title=Game On: Plurk API Available Tomorrow|author=Duncan Riley|publisher=The Inquisitr|archive-url=https://web.archive.org/web/20080720171611/http://www.inquisitr.com/939/game-on-plurk-to-release-api-tomorrow/|archive-date=2008-07-20|url-status=dead}}</ref> Plurk API ay hosted ng [[Google Code]].<ref>{{cite web|access=2008-07-23|url=http://code.google.com/p/rlplurkapi/|title=RLPlurkAPI: The unofficial Plurk API|author=Ryan Lim|publisher=Google Inc.}}</ref> == Paggamit sa ibang wika == Para matulungang maisalin ang kanilang base sa mga listahan ng mga qualifier/mga pandiwa sa maraming mga wika, ang Plurk ay naghohost ng sariling translation website nito na kung saan ang mga tagagamit at makakabigay ng mga salin ng user interface ng Plurk sa iba't ibang wika.<ref>{{cite web|date=2008-06-28|accessdate=2008-07-23|url=http://blog.plurk.com/2008/06/28/introducing-the-plurk-collaborative-translation-project/|title=Introducing the Plurk Collaborative Translation Project - Help Us Bring Plurk to your Language|author=akan|publisher=Plurk Inc.|archive-date=2008-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080722180218/http://blog.plurk.com/2008/06/28/introducing-the-plurk-collaborative-translation-project/|url-status=dead}}</ref> Noong Hulyo 2008, ang Plurk ay naisalin na sa mahigit dalawampung wika. == Pagtanggap == Ang Plurk ay sinasabing karibal sa [[Twitter]], isang mas naunang micro-blogging service.<ref>{{cite web|date=2008-06-23|accessdate=2008-07-23|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2321480,00.asp|title=Plurk.com - Full Review - Reviews by PC Magazine|author=Michael Muchmore|publisher=Ziff Davis Publishing Holdings Inc.|archive-date=2018-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716111844/https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2321480,00.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|date=2008-06-03|accessdate=2008-07-23|url=http://www.techleader.co.za/stii/2008/06/03/plurk-the-new-twitter/|title=Plurk, the new Twitter?|author=Stii Pretorius|publisher=Mail & Guardian Online|archive-date=2009-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090912035353/http://www.techleader.co.za/stii/2008/06/03/plurk-the-new-twitter|url-status=dead}}</ref> Noong Hunyo 2008, ang Plurk ay nakatanggap ng maraming atensiyon sa online noong ito ay napili ni [[leo Laporte]] at [[Amber MacArthur]] sa kanilang [[net@night]] na palabas sa [[TWiT.tv podcast]] network.<ref>{{cite web|date=2008-06-04|accessdate=2008-07-24|url=http://twit.tv/natn55|title=net@night 55: Tiffany Roll|author=Amber MacArthur and Leo Laporte|publisher=TwiT.tv|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906001910/http://twit.tv/natn55|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|date=2008-06-02|accessdate=2008-07-23|url=http://news.cnet.com/8301-17939_109-9957487-2.html?tag=bl|title=Plurk: Like Twitter, in good and bad ways|author=Rafe Needleman|publisher=CNET Networks, Inc.|quote=An influx of users over the weekend (which is being blamed on or credited to Leo Laporte) has apparently overloaded the system, and occasionally users may find elements of it not working.|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806233912/http://news.cnet.com/8301-17939_109-9957487-2.html?tag=bl|archive-date=2009-08-06|url-status=dead}}</ref> == Mga sanggunian == {{refbegin}} {{Translation/Ref|en|Plurk|oldid=304416749}} <references/> {{refend}} == Mga kawing panlabas == * {{Official|http://www.plurk.com/}} * [http://translate.plurk.com/ Plurk Collaborative Translation Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716111617/http://translate.plurk.com/ |date=2017-07-16 }} * [http://plurklayouts.com/ Plurk Layouts - style your Plurk profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102084553/http://plurklayouts.com/ |date=2014-11-02 }} [[Kategorya:Mga blog]] [[Kategorya:Mga social networking service]] 31mt6thz3ylqgrdehrp9ajqyfpwvniq Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016 0 106908 2241634 2239678 2026-11-11T14:02:34Z Ryomaandres 8044 2241634 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympic games|2016|Summer|Olympics| | image = Olimpiko 2016-Rio.svg.png | image_size = 200px | alt = A green, gold and blue coloured design, featuring three people joining hands in a circular formation, sits above the words "Rio 2016", written in a stylistic font. The Olympic rings are placed underneath. | caption = Emblem ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016 | host_city = [[Rio de Janeiro]], Brazil | motto = ''A new world'' (''Isang bagong mundo'')<br />{{lang-pt|Um mundo novo}}<br /> | nations = 207 (including IOA and EOR teams) | athletes = 11,180 (6,146 men, 5,034 women)<ref>{{cite web|url=https://www.olympic.org/rio-2016|title=Rio 2016}}</ref> | events = 306 sa 28 palakasan (42 disiplina) | opening = Agosto 5 | closing = Agosto 21 | opened_by = [[Bise Presidente ng Brasil|Bise Presidente]] [[Michel Temer]]<br>{{small|(bilang pansamantalang Presidente)}} | closed_by = [[Pangulo ng Pandaigdigang Lupong Olimpiko|Pangulo ng IOC]] [[Thomas Bach]] | cauldron = [[Vanderlei Cordeiro de Lima]] | stadium = [[Estadio do Maracanã]] | summer_prev = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012|London 2012]] | summer_next = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2020|Tokyo 2020]] | winter_prev = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2014|Sochi 2014]] | winter_next = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2018|Pyeongchang 2018]] }} Ang '''Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016''' ({{lang-pt|Jogos Olímpicos de Verão de 2016}}), opisyal na kilala bilang '''Mga Laro ng XXXI Olimpiyada''' ({{lang-pt|Jogos da XXXI Olimpíada}}) at karaniwang kinilala bilang '''Rio 2016''', ay isang pandaigdigang palarong pampalakasan na ginanap mula 5 hanggang 21 Agosto 2016 sa [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]], na may paunang mga kaganapan sa ilang palakasan simula sa 3 Agosto. Ang Rio ay inihayag bilang punong-abalang lungsod sa ika-121 na sesyon ng IOC sa [[Copenhagen]], [[Denmark|Dinamarka]], noong 2 Oktubre 2009. Mahigit 11,000 mga atleta mula sa mga 205 Pambansang Lupong Olimpiko ang nakibahagi, kabilang ang mga unang kalahok mula sa [[Kosovo]], [[South Sudan]], at Refugee Olympic Team. May 306 na medalyang ginawad sa 28 pampalakasang Olimpiko na tampok sa palaro, kabilang ang [[rugby sevens]] at [[golf]], na idinagdag sa programang Olimpiko noong 2009. Ang mga paligsahang ay ginanap sa 33 mga lugar sa punong-abalang lungsod city at sa limang magkakahiwalay na lugar sa mga lungsod ng Brazil na [[São Paulo]], Belo Horizonte, Salvador, [[Brasília]], at [[Manaus]]. Ito ang unang [[Palarong Olimpiko]] na ginanap sa [[Timog Amerika]]. Ito rin ang unang ginanap sa isang bansang nagsasalita ng [[Wikang Portuges|Portuges]], ang unang edisyon ng Palarong Tag-init na gaganapin sa buong panahon ng taglamig ng punong-abalang bansa, ang una mula noong 1968 na gaganapin sa [[Latin America]], at ang una mula noong 2000 na gaganapin sa Timog Hatingdaigdig. Ito ang unang Palarong Olimpiko sa Tag-init na naganap sa ilalim ng panguluhan ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC) ni Thomas Bach. Nanguna ang [[Estados Unidos]] sa talahanayan ng medalya, na nanalo ng pinakamaraming gintong medalya (46) at ang pinakamataas na bilang ng mga medalya sa pangkalahatan (121); nasungkit rin ang koponan ng US ang kanilang ika-1,000 na gintong medalya sa pangkalahatang Palarong Olimpiko sa Tag-init. Natapos sa ikalawang pwesto ang [[Britain|Gran Britanya]] at naging ikalawang bansa lamang sa modernong kasaysayan ng Olimpiko upang madagdagan ang kanilang talahanayan ng medalya sa Palarong Olimpiko kaagad pagkatapos maging punong-abalang lungsod. Natapos ang [[China|Tsina]] sa ikatlo sa talahanayan ng medalya. Ang punong-abalang bansa na [[Brazil]] ay nagwagi ng pitong gintong medalya, ang pinakamalaking natala nito sa anumang Palarong Olimpiko sa Tag-init, na nagtatapos sa ika-labintatlong puwesto. Ang [[Bahrain]], [[Fiji]], [[Ivory Coast]], [[Jordan]], [[Kosovo]], [[Puerto Rico]], [[Singapore]], [[Tajikistan]], at [[Vietnam]] ang bawat isa ay nagwagi ng kanilang unang gintong medalya, maging ang pangkat ng [[Independent Olympic Athletes]] (mula sa Kuwait). == Proseso ng pag-anyaya == [[File:Cidade_Candidata_(Rio_de_Janeiro_for_the_2016_Olympic_Games).JPG|thumb|A young girl adds her signature in support of Rio de Janeiro's candidacy.]] [[File:Rio_de_Janeiro_2016_press_conference.jpg|thumb|The bid committee, led by [[Carlos Arthur Nuzman]], giving a press conference.]] Ang pagpipili ng punong abalang lungsod ay opisyal na inilunsad noong 16 Mayo 2007.<ref>{{cite press release|url=https://www.olympic.org/news/2016-bid-process-launched|title=2016 Bid Process Launched|publisher=International Olympic Committee|date=16 May 2007}}</ref> Ang unang hakbang ay ang magsumite ng inisyal na aplikasyon sa [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] ng 13 Setyembre 2007, para kumpirmahin ang kanilang intensyon na tumaya. Mga kumpletong talaksan ng pagtaya, na naglalaman ng sagot sa 25-tanong na form ng IOC, ay kinailangan isumite ng bawat aplikanteng lungsod ng 14 Enero 2008. Apat na aplikanteng lungsod ang napili para sa shortlist noong 4 Hunyo 2008; Pitong lungsod ang sumagot dito; [[Chicago]], [[Madrid]], [[Rio de Janeiro]] and [[Tokyo]], na nagdaos riin ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1964|Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 1964]] at magdadaos muli sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2020|2020]]. Hindi pinasa ng IOC ang [[Doha]] sa yugto ng pagkandidatura, bagama't nakapuntos ito ng mas mataas sa napiling aplikanteng lunsod na Rio de Janeiro, dahil sa kanilang intensyon na idaso ang Palarong Olimpiko sa Oktubre, sa labas ng pamapalakasang talaarawan ng IOC. Nabigo rin na makapasok sa talaan ang [[Prague]] and [[Baku]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/7435215.stm|title=Four on 2016 Olympics short-list|work=BBC Sport|date=4 June 2008|accessdate=15 March 2010}}</ref> Si Nawal El Moutawakel ng [[Morocco]] ang namuno sa 10-miyembro na Kumite sa Pagsusuri, sapagkat pinagunahan rin niya ang parehong kumite para sa pagtataya sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012|Palarong Olimpiko sa Taginit ng 2012]]. Nagsagawa ng inspeksyon sa mismongm mga aplikanteng lungsod sa ikalawang sangkapat ng 2009. Nagisyu rin sila ng kumprehensibong pagtatasang teknikal para sa mga kasapi ng IOC noong 2 Setyembre, isang buwan bago ang eleksyon.<ref>{{cite press release|url=https://www.olympic.org/news/the-international-olympic-committee-ioc-today-released-the-report-of-the-evaluation|title=The International Olympic Committee (IOC) today released the report of the Evaluation|website=olympic.org|publisher=[[International Olympic Committee|IOC]]|date=2 September 2009|accessdate=14 February 2017}}</ref> Maraming paghihigpit ang itinalaga upang pigilan ang tumatayang mga lungsod mula sa pakikipagugnayan sa isa't isa o tuwirang paghihikayat sa 115 na mga bobotong kasapi. Ang mga lungsod ay hindi maaring maganyaya ng sinumang kasapi ng IOC na bumisita o magpadala ng kahit ano na maaring ituring bilang regalo. Gayunman, ang mga tumatayang lungsod ay naglaan ng malaking halaga para sa kanilang PR at programang midya upang indirektang mahikayat ang mga kasapi ng IOC sa pamamagitan ng paglikom ng tulong lokal, tulong mula sa mga midyang pampalakasan at pangkalahatan at pangdaigdigang midya. {{Cquote|text=Sa huli, nakikipag-ugnayan ka sa 115 na mga tao lamang at ang bawat isa ay may mga pangkat ng mga nanghihikayat at nanggigipit ngunit nagsasalita ka pa rin ng hindi hihigit sa 1,500 katao, marahil 5,000 sa pinakamalawak na kahulugan. Ito ay hindi lamang tungkol sa pagpapalabas ng mga patalastas doon ngunit ito ay tungkol sa isang naka-target at maingat na ginawang kampanya.|author=Jon Tibbs, a isang konsultant sa the [[Tokyo bid for the 2016 Summer Olympics|pagtataya ng Tokyo]]<ref>{{cite web|url=http://www.communicatemagazine.co.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=277:rings-around-the-world&catid=60:april-2009&Itemid=112 |title=Rings around the world |date=2009-05-06 |website=[[Communicate (magazine)|communicatemagazine.co.uk]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008045246/http://www.communicatemagazine.co.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=277%3Arings-around-the-world&catid=60%3Aapril-2009&Itemid=112 |archive-date=2011-10-08 |url-status=dead}}</ref>|source=}} Ang huling botohan ay ginananp noong 2 Oktubre 2009, sa Copenhagen kabilang ang Madrid at Rio de Janeiro na tinatangi na masungkit ang mga Palaro. Ang Chicago at Tokyo naman ay natanggal matapos ang una at ikalawang yugto ng pagboboto, ayon sa pagkabanggit, habang ang lungsod ng Rio de Janeiro naman ay may malaking lamang sa Madrid papunta sa huling yugto. Napanatili ang lamang at ang Rio de Janeiro ang nahalal na maging punong-abalang lungsod ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016. {| class=wikitable |+Halalan para sa Pagkapunong-abalang Lungsod 2016 — mga resultang pambalota<ref>{{cite web|url=http://www.gamesbids.com/eng/past.html|title=Past Bid Results|publisher=GamesBids.com|accessdate=31 October 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://www.webcitation.org/5xFvf0ufx?url=http://www.gamesbids.com/eng/past.html|archivedate=17 March 2011|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016104242/http://www.gamesbids.com/eng/past.html |date=16 Oktubre 2014 }}</ref> |- ! Lungsod ! Bansa (NOC) ! bgcolor="silver" | Ika-1 yugto ! bgcolor="silver" | Ika-2 yugto ! bgcolor="silver" | Ika-3 yugto |- |[[Rio de Janeiro]]||{{flagicon|Brazil}} [[Brasil]]|| 26 ||'''46'''||'''66''' |- |[[Madrid]]||{{flagicon|Spain}} [[Espanya]]||'''28'''|| 29 || 32 |- |[[Tokyo]]||{{flagicon|Japan}} [[Hapon (bansa)|Hapon]]|| 22 || 20 || - |- |[[Tsikago]]||{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]]|| 18 || - || - |} == Pag-unlad at preparasyon == Noong 26 Hunyo 2011, iniulat sa AroundTheRings.com na si Roderlei Generali, ang COO ng Rio de Janeiro Organizing Committee (ROOC) para sa Palarong Olimpiko, ay nagbitiw matapos ang isang taon nung tinaggap niya ang trabaho sa ROOC. Humantong dito limang buwan lamang matapos ang CCO na si Flávio Pestana ay umalis dahil sa mga personal na kadahilanan.<ref>{{cite web|url=http://www.aroundtherings.com/articles/view.aspx?id=40436|title=Around the Rings&nbsp;– Articles Archive|publisher=aroundtherings.com|accessdate=31 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20260521140703/http://www.aroundtherings.com/articles/view.aspx%3Fid%3D40436|archive-date=21 Mayo 2026|url-status=dead}}</ref> Tumayo mula sa pagkakaupo si Pestana noong Palarong Paralimpiko sa Tag-init 2012. Si Renato Ciuchin ay itinalaga bilang COO.<ref>{{cite web|url=http://www.revistafator.com.br/ver_noticia.php?not=215658|title=Rio 2016™ contrata Renato Ciuchini como Diretor-Executivo Comercial|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121004220746/http://www.revistafator.com.br/ver_noticia.php?not=215658|archivedate=4 October 2012|language=pt}}</ref> ===Lugar at imprastruktura=== [[File:Rio_de_Janeiro_bid_venues_for_the_2016_Summer_Olympics.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rio_de_Janeiro_bid_venues_for_the_2016_Summer_Olympics.svg|left|thumb|Mga lugar ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016]] Ang mga kaganapan ay naganap sa labing walong umiiral na mga lugar, siyam na bagong lugar na partikular na itinayo para sa palaro, at pitong pansamantalang lugar.<ref name="CF">{{citation|title=Rio de Janeiro 2016 Candidate File|url=http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf|format=PDF|volume=2|date=16 February 2009|publisher=BOC|chapter=Sports and Venues|chapterurl=http://www.rio2016.org.br/sumarioexecutivo/sumario/English/Per%20Theme/Volume%202/Theme_09.pdf|accessdate=29 June 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523011631/http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf|archivedate=23 May 2013|pages=10–11|postscript=.|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523011631/http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf |date=23 Mayo 2013 }}</ref> Ang bawat kaganapan ay ginanap sa isa sa apat na hiwa-hiwalay na mga heograpiyang kumpol ng Olimpiko: Barra, Copacabana, Deodoro, at Maracanã. Ang pareho ay ginawa para sa 2007 Pan American Games.<ref>{{citation|title=Rio de Janeiro 2016 Candidate File|url=http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%201_eng.pdf|format=PDF|accessdate=5 May 2009|volume=1|date=16 February 2009|publisher=BOC|location=London, United Kingdom|chapter=Introduction|chapterurl=http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Theme/Volume%201/Intro_Vol1_eng.pdf|postscript=.|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090320033502/http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%201_eng.pdf|archivedate=20 March 2009|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090320033502/http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%201_eng.pdf |date=20 Marso 2009 }}</ref><ref>{{citation|title=Rio 2007 Pan Am Games Get Debriefed Ahead Of 2016 Bid|url=http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/rio_2016/1205250762.html|accessdate=5 May 2009|date=9 March 2008|publisher=GamesBids|location=Toronto, Canada|postscript=.|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081023122641/http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/rio_2016/1205250762.html|archivedate=23 October 2008|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023122641/http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/rio_2016/1205250762.html |date=23 Oktubre 2008 }}</ref> Ang ilan sa mga lugar ay matatagpuan sa Kumpol Barra ng Liwasang Olimpiko.<ref name="CF2">{{citation|title=Rio de Janeiro 2016 Candidate File|url=http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf|format=PDF|volume=2|date=16 February 2009|publisher=BOC|chapter=Sports and Venues|chapterurl=http://www.rio2016.org.br/sumarioexecutivo/sumario/English/Per%20Theme/Volume%202/Theme_09.pdf|accessdate=29 June 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523011631/http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf|archivedate=23 May 2013|pages=10–11|postscript=.|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523011631/http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf |date=23 Mayo 2013 }}</ref> Halos kalahati ng mga manlalaro ang maaaring makaabot sa kanilang mga lugar sa ilalim ng 10 minuto, at halos 75 porsyento ang maaaring gawin ito ng hindi lalagpas sa 25 minuto. Sa 34 na lugar ng paligsahan, walong ang sumailalim sa ilang permanenteng gawa, pito ang ganap na pansamantala at siyam ang itinayo bilang mga permanenteng lugar.<ref>{{cite web|url=https://www.olympic.org/rio-2016|title=An introduction to the Venues at the 2016 Rio Games|publisher=|date=|website=Olympic.org|accessdate=3 March 2020}}</ref> Ang pinakamalaking lugar sa mga laro sa mga tuntunin ng kapasidad ng pag-upo ay ang may 74,738-upuan na Istadyum ng Maracanã, na nagsilbing lugar ng seremonya at lugar ng pagtatapos ng football.<ref name="CF3">{{citation|title=Rio de Janeiro 2016 Candidate File|url=http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf|format=PDF|volume=2|date=16 February 2009|publisher=BOC|chapter=Sports and Venues|chapterurl=http://www.rio2016.org.br/sumarioexecutivo/sumario/English/Per%20Theme/Volume%202/Theme_09.pdf|accessdate=29 June 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523011631/http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf|archivedate=23 May 2013|pages=10–11|postscript=.|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523011631/http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf |date=23 Mayo 2013 }}</ref> Ang pangalawang pinakamalaking istadyum ay ang 60,000-upuan na Estádio Olímpico João Havelange, na nagdaos ng mga kaganapan sa track at field.<ref name="CF4">{{citation|title=Rio de Janeiro 2016 Candidate File|url=http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf|format=PDF|volume=2|date=16 February 2009|publisher=BOC|chapter=Sports and Venues|chapterurl=http://www.rio2016.org.br/sumarioexecutivo/sumario/English/Per%20Theme/Volume%202/Theme_09.pdf|accessdate=29 June 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523011631/http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf|archivedate=23 May 2013|pages=10–11|postscript=.|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523011631/http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Volume/Volume%202_eng.pdf |date=23 Mayo 2013 }}</ref> Ang nayon ng mga manlalaro ay tinaguriang pinakamalaki sa kasaysayan ng Olimpiko. Kasama sa mga kasangkapan ang mahigit kumulang mga 80,000 upuan, 70,000 mesa, 29,000 kutson, 60,000 sabitan ng damit, 6,000 hanay ng telebisyon at 10,000 smartphone.<ref name="rio2016.com">{{cite web|url=https://www.rio2016.com/en/news/8-400-shuttlecocks-250-golf-carts-and-54-boats-the-rio-2016-olympic-games-in-numbers|title=8,400 shuttlecocks, 250 golf carts, 54 boats... the mind-blowing numbers behind the Rio 2016 Games|first=Christina|last=Martins|date=2016-06-06|website=Rio 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707110414/https://www.rio2016.com/en/news/8-400-shuttlecocks-250-golf-carts-and-54-boats-the-rio-2016-olympic-games-in-numbers|archivedate=7 July 2016|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160707110414/https://www.rio2016.com/en/news/8-400-shuttlecocks-250-golf-carts-and-54-boats-the-rio-2016-olympic-games-in-numbers |date=2016-07-07 }}</ref> ==== Liwasang Olimpiko ==== [[File:Parque_Olímpico_Rio_2016_(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Parque_Ol%C3%ADmpico_Rio_2016_(2).jpg|thumb|Liwasang Olimpiko ng Barra]] Ang Liwasang Olimpiko ng Barra ay isang kumpol ng siyam na mga lugar ng pampalakasan sa Barra da Tijuca, sa kanlurang sona ng Rio de Janeiro, Brazil. Ang lugar ng Liwasang Olimpiko ay dating inookupahan ng Autódromo Internacional Nelson Piquet, na kilala rin bilang Jacarepaguá.<ref name="abcnews-2013">{{cite web|last1=Lewis|first1=Peter|title=Rio Olympics 2016: Brazilian city in a race against time to be ready to play host to the Games|url=http://www.abc.net.au/news/2013-09-15/rio-prepares-for-olympic-sized-makeover/4958554|website=[[ABC News (Australia)|ABC News Australia]]|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|accessdate=14 May 2016|date=15 September 2013}}</ref> Ang siyam na lugar sa loob ng Olympic Park ay:<ref>{{cite web|url=http://www.rio2016.com/en/news/introducing-carioca-arena-1-the-new-home-of-olympic-basketball|title=Introducing Carioca Arena 1… the new home of Olympic basketball|work=Rio 2016|publisher=[[Organizing Committee of the Olympic and Paralympic Games Rio 2016]]|accessdate=4 March 2016|date=12 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310171827/http://www.rio2016.com/en/news/introducing-carioca-arena-1-the-new-home-of-olympic-basketball|archivedate=10 March 2016|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310171827/http://www.rio2016.com/en/news/introducing-carioca-arena-1-the-new-home-of-olympic-basketball |date=10 Marso 2016 }}</ref><ref name="federal-venues">{{cite web|url=http://www.brasil2016.gov.br/en/olimpiadas/facilities/barra|title=Barra Region|work=Portal Brasil 2016|publisher=[[Federal government of Brazil|Governo Federal do Brasil]]|accessdate=4 March 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820163648/http://www.brasil2016.gov.br/en/olimpiadas/facilities/barra|archivedate=20 August 2016|df=dmy}}</ref> * Carioca Arena 1 - basketbol (kapasidad: 16,000) * Carioca Arena 2 - pakikipagbuno, judo (kapasidad: 10,000) * Carioca Arena 3 - eskrima, taekwondo (kapasidad: 10,000) * Arena ng Kinabukasan - handball (kapasidad: 12,000) * Maria Lenk Sentro ng Akwatiko- pagsisisid, naka-synchronize na paglangoy, polo sa tubig (kapasidad: 5,000) * Olimpikong Istadyum Pang-akwatiko - paglangoy, paglalaro ng polo sa tubig (kapasidad: 15,000) * Olimpikong Sentro Pang-tenis - tenis (kapasidad: 10,000 Main Court) * Olimpikong Arena ng Rio - himnastiko (kapasidad: 12,000) * Olimpikong Velodrome ng Rio - pagbibisikleta (kapasidad: 5,000) ====Futbol==== Bukod sa Estádio Olímpico João Havelange at Maracanã at sa Rio de Janeiro, naganap ang mga palaro ng football sa limang lugar sa mga lungsod ng [[São Paulo]], Belo Horizonte, Salvador, [[Brasilia|Brasília]] at [[Manaus]].<gallery class="center"> Image:Maracana_internal_view_april_2013.jpg|[[Maracanã Stadium]]<br />[[Rio de Janeiro]], [[Rio de Janeiro (state)|RJ]] Image:Olympic_Stadium_(Engenhão),_Rio_de_Janeiro,_Brazil.jpg|[[Estádio Olímpico Nilton Santos|Olympic Stadium]] <br /> [[Rio de Janeiro]], RJ Image:Arena_Amazônia.jpg|[[Arena da Amazônia]]<br />[[Manaus]], [[Amazonas (Brazilian state)|AM]] Image:Belgium vs Korea Republic - Group H - 2014 FIFA World Cup Brazil.jpg|[[Arena Corinthians]]<br />[[São Paulo]], [[São Paulo (state)|SP]] Image:EstadioForteNova-cancha1.jpg|[[Arena Fonte Nova]]<br />[[Salvador (Bahia)|Salvador]], [[Bahia|BA]] Image:Estádio Nacional Brasília.jpg|[[Estádio Nacional de Brasília|Estádio Nacional]]<br />[[Brasília]], [[Distrito Federal (Brazil)|DF]] Image:Mineirao_Stadium.jpg|[[Mineirão]]<br />[[Belo Horizonte]], [[Minas Gerais|MG]] </gallery> === Pagkukumpuni ng lungsod === [[File:VLT_Rio_09_2016_3355.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VLT_Rio_09_2016_3355.jpg|left|thumb|Liwasang Mauá, kabilang the Museyo ng Kinabuksan, dinisenyo ni [[:en:Santiago Calatrava|Santiago Calatrava]], and ang magaang riles]] Ang makasaysayang lunsod ng Rio ay sumailalim sa isang proyektong ng muling pagbabagong-tatag ng lungsod na tinatawag na Porto Maravilha. Saklaw nito ang 5&nbsp;km<sup>2</sup> (1.9 sq mi) na lawak. Ang proyekto na naglalayong gawing muli ang purok daungan, dagdagan ang pagiging kaakit-akit sa sentro ng lungsod at pagpapahusay ng mapagkumpitensyang posisyon ng Rio sa pandaigdigang ekonomiya.<ref>[http://portomaravilha.com.br/ Porto Maravilha] Rio de Janeiro City Hall. Retrieved 10 August 2012. {{in lang|pt}}.</ref> Kabilang sa pagsasaayos ng lunsod ang mga sumusunod: 700&nbsp;km (430&nbsp;mi) ng mga pampublikong network para sa suplay ng tubig, kalinisan, kanal, kuryente, gas at telecom; 4&nbsp;km (2.5&nbsp;mi) ng mga lagusan; 70&nbsp;km (43&nbsp;mi) ng mga kalsada; 650 km2 (250 sq mi) na mga bangketa; 17&nbsp;km (11&nbsp;mi) ng daan para sa mga bisikleta; 15,000 puno; tatlong taniman ng kalinisan. Bilang bahagi ng pagkukumpuning ito, isang bagong tram ang itinayo mula sa Paliparang Santos Dumont hanggang Rodoviária Novo Rio. Ito ay tinakdang buksan noong Abril 2016.<ref>{{cite web|url=http://www.railwaygazette.com/news/news/cs-america/single-view/view/rio-tram-starts-test-running.html|title=Rio tram starts test running|date=26 November 2015|accessdate=1 January 2016|website=Railway Gazette|archive-date=6 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306174740/https://www.railwaygazette.com/news/news/cs-america/single-view/view/rio-tram-starts-test-running.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306174740/https://www.railwaygazette.com/news/news/cs-america/single-view/view/rio-tram-starts-test-running.html |date=6 Marso 2019 }}</ref> Ang palaro ay nangangailangan ng higit sa 200 kilometrong bakod pang-seguridad. Isang 15,000m<sup>2</sup> na bodega sa Barra da Tijuca sa kanlurang Rio ay ginamit upang tipunin at matustusan ang mga kasangkapan at kagamitan para sa Nayong Olimpiko. Ang pangalawang bodega na may laking 90,000m<sup>2</sup>, na matatagpuan sa Duque de Caxias malapit sa mga kalsada na nagbibigay ng lagusan sa mga lugar, ang naglalaman ng lahat ng kagamitan na kinakailangan para sa mga kaganapan sa palakasan.<ref name="rio2016.com2">{{cite web|url=https://www.rio2016.com/en/news/8-400-shuttlecocks-250-golf-carts-and-54-boats-the-rio-2016-olympic-games-in-numbers|title=8,400 shuttlecocks, 250 golf carts, 54 boats... the mind-blowing numbers behind the Rio 2016 Games|first=Christina|last=Martins|date=2016-06-06|website=Rio 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707110414/https://www.rio2016.com/en/news/8-400-shuttlecocks-250-golf-carts-and-54-boats-the-rio-2016-olympic-games-in-numbers|archivedate=7 July 2016|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160707110414/https://www.rio2016.com/en/news/8-400-shuttlecocks-250-golf-carts-and-54-boats-the-rio-2016-olympic-games-in-numbers |date=2016-07-07 }}</ref> === Mga medalya === [[File:Medalhas_Rio_2016_(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Medalhas_Rio_2016_(2).jpg|thumb|Mga medalya ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016]] Ang disenyo ng medalya ay ipinakita noong 15 Hunyo 2016, na ginawa ng Casa da Moeda do Brasil, ang pagawaan ng pananalapi ng Brazil. Ang mga medalyang tanso at pilak ay naglalaman ng 30% na mga ''recycled'' na kagamitan, habang ang mga gintong medalya ay ginawa gamit ang ginto na namin at nakuha gamit ang ilang mga paraan na natutugunan ang isang pangkat ng mga pamantayan sa pagpapanatili, tulad ng pagkuha nang walang paggamit ng [[asoge]]. Nagtatampok ang mga medalya ng isang disenyo ng korona, habang ang kabilang tagiliran, tulad ng karaniwan, ay tampok si Nike, ang Griyegong diyosa ng tagumpay. Sinamahan ang mga ito ng isang kahoy na kahon, habang ang mga medalista ay nakatanggap din ng isang tropeo sa hugis simbolo ng Palaro.<ref name="ioc-medaldesign">{{cite web|title=Innovative medal design unveiled for Rio 2016|url=https://www.olympic.org/news/innovative-medal-design-unveiled-for-rio-2016|date=2016-06-15|website=olympic.org|publisher=[[International Olympic Committee|IOC]]|accessdate=12 August 2016}}</ref><ref name="yahoo-noflowers3">{{cite web|last1=Busbee|first1=Jay|title=Rio mystery solved: Why don't Olympic medal winners get flowers?|url=https://sports.yahoo.com/news/rio-mystery-solved-why-dont-olympic-medal-winners-get-flowers-195907726.html|website=Yahoo! Sports|accessdate=12 August 2016|date=2016-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160810212332/https://sports.yahoo.com/news/rio-mystery-solved-why-dont-olympic-medal-winners-get-flowers-195907726.html|archive-date=2016-08-10|url-status=dead}}</ref> Noong Mayo 2017, ipinahayag ng isang artikulo na Associated Press na higit sa 100 mga atleta mula sa buong mundo ang nag-ulat na ang kanilang mga medalya ay may pinsala, kabilang ang mga itim na batik, pagtuklap, o pagbura sa ibabaw. Nag-alok ang mga opisyal ng Rio na palitan ang anumang medalya na may sira at natagpuan ang mga problema sa may 6 hanggang 7 porsiyento ng lahat ng ginawaran ng medalya.<ref>{{cite news|last1=Meredith|first1=Luke|last2=Pells|first2=Eddie|url=https://apnews.com/c9ab3503277f4354a21c736e00bc07e0/Faster,-higher,-rustier:-Medals-from-Rio-Olympics-damaged?|title=Faster, higher, rustier: Medals from Rio Olympics damaged|work=[[Associated Press]]|date=2017-05-24|accessdate=24 May 2017}}</ref> [[File:Passagem_da_Tocha_Olímpica_em_SP_(28605511640).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Passagem_da_Tocha_Ol%C3%ADmpica_em_SP_(28605511640).jpg|thumb|Paghahatid ng sulo sa [[:en:São Paulo|São Paulo]], kasama ang manlalaro sa basketbol na si [[:en:Anderson Varejão|Anderson Varejão]]]] === Paghahatid ng sulo === Ang apoy ng Olimpiko ay sinindihan sa templo ng Hera sa Olimpiya noong 21 Abril 2016, ang tradisyunal na pagsisimula ng yugto ng Griyego sa relay ng sulo. Noong 27 Abril, ang siga ay ipinasa sa mga organisador ng Brazil sa isang seremonya sa Panathenaic Istadyum sa Atenas. Ang isang maikling paghinto ay ginawa sa Switzerland upang bisitahin ang punong-himpilan ng IOC at ang Museyong Olimpiko sa Lausanne pati na rin ang opisina ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] sa Geneva.<ref name="starts">{{cite news|title=Greek fire lights up Rio 2016 Games... Olympic Torch lit in traditional ceremony at Olympia|url=http://www.rio2016.com/en/news/greek-fire-lights-up-rio-2016-games-olympic-torch-lit-in-traditional-ceremony-at-olympia|accessdate=21 April 2016|work=Rio 2016 website|date=21 April 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160424091258/http://www.rio2016.com/en/news/greek-fire-lights-up-rio-2016-games-olympic-torch-lit-in-traditional-ceremony-at-olympia|archivedate=24 April 2016|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160424091258/http://www.rio2016.com/en/news/greek-fire-lights-up-rio-2016-games-olympic-torch-lit-in-traditional-ceremony-at-olympia |date=24 Abril 2016 }}</ref> Ang paghahatid ng sulo ay nagsimula sa paglalakbay nito sa Brazil noong 3 Mayo sa kabisera na Brasília. Ang paghahatid ng sulo ay bumisita sa higit sa 300 mga lungsod ng Brazil (kasama ang lahat ng 26 na estado ng mga kapitulo at ang Distritong Pederal ng Brazil), kasama ang huling bahagi na ginanap sa lungsod ng Rio de Janeiro,<ref name="dressage2">{{cite news|title=Goiás will be the first state to receive the Rio 2016 Olympic Flame|url=http://www.dm.com.br/cidades/goias/2015/04/goias-sera-o-primeiro-estado-receber-tocha-olimpica-rio-2016.html#|accessdate=29 April 2015|work=Diário Mercantil|date=29 April 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150418214047/http://www.dm.com.br/cidades/goias/2015/04/goias-sera-o-primeiro-estado-receber-tocha-olimpica-rio-2016.html|archivedate=18 April 2015|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418214047/http://www.dm.com.br/cidades/goias/2015/04/goias-sera-o-primeiro-estado-receber-tocha-olimpica-rio-2016.html |date=18 Abril 2015 }}</ref> na nagsindi sa kaldero sa panahon ng seremonya ng pagbubukas ng Palarong Olimpiko sa Tag-init noong 5 Agosto. [[File:Rio_2016_-_Voluntários_organizando_barreiras_(29066118645).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rio_2016_-_Volunt%C3%A1rios_organizando_barreiras_(29066118645).jpg|thumb|Mga boluntaryong nagtatrabaho sa Olimpikong Istadyum habang ginaganap ang palaro]] === Mga boluntaryo === Ang mga boluntaryo na walang bayad ay nagsagawa ng iba't ibang mga gawain bago at sa panahon ng palaro. Ang tinudlang 50,000 boluntaryo ay itinakda nang maaga noong 2012. Nang maganap ang pangangalap noong 2014, mahigit sa 240,000 mga aplikasyon ang natanggap. Ang mga boluntaryo ay nagsuot ng damit na kinabibilangan ng mga dilaw na polo shirt at jacket, beige na pantalon, puting medyas at berdeng trainer na kanilang nakolekta mula sa Uniform Distribution and Accreditation Center. Ngunit maraming mga boluntaryo ang tumigil sa dahil sa mahabang oras ng pagtatrabaho at isang libreng pagkain sa isang araw.<ref>{{cite news|title=Thousands of Olympic volunteers quit over 'long hours and lack of food'|url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/rio-2016-thousands-of-olympic-volunteers-quit-over-long-hours-and-lack-of-food-a7194776.html|accessdate=30 December 2016|publisher=independent|date=30 December 2016}}</ref> Ang mga boluntaryo ay nagsusuot din ng mga badge ng accreditation ng larawan na kung saan ay isinusuot din ng mga opisyal, atleta, miyembro ng pamilya at media na nakakakuha sa kanila ng access sa mga tiyak na lugar at gusali sa paligid ng site.<ref>{{cite news|title=Volunteers set to make their mark at Rio 2016|url=https://www.olympic.org/news/volunteers-set-to-make-their-mark-at-rio-2016|accessdate=30 December 2016|website=olympic.org|publisher=[[International Olympic Committee|IOC]]|date=2016-08-05}}</ref> === Pagtitiket === Ang mga presyo ng tiket ay inihayag noong 16 Setyembre 2014, na lahat ay naibenta sa Brazilian reais (BRL). Ang kabuuang 7.5 milyong mga tiket ay ibebenta nang buo, na may mga presyo ng tiket mula sa BRL 40 para sa maraming mga kaganapan hanggang sa BRL 4,600 para sa pinakamahal na upuan sa pambungad na seremonya. Halos 3.8 milyon sa mga tiket na ito ay magagamit para sa BRL 70 o mas kaunti.<ref>{{cite news|title=Prijzen tickets Olympische Spelen 2016 in Rio bekend|url=http://www.olympischespelenrio.nl/tickets/prijzen-tickets-olympische-spelen-2016-rio-bekend/|accessdate=6 October 2014|publisher=olympischespelenrio.nl|date=16 September 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141008011934/http://www.olympischespelenrio.nl/tickets/prijzen-tickets-olympische-spelen-2016-rio-bekend/|archivedate=8 October 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|title=Olympic Games ticket prices September 2014|url=http://www.rio2016.com/sites/all/themes/rio2016_agosto_14/doc/pdf/Ticket_prices_for_the_Rio_2016_Olympic_Games.pdf|accessdate=6 October 2014|publisher=Rio 2016|date=16 September 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140927172941/http://www.rio2016.com/sites/all/themes/rio2016_agosto_14/doc/pdf/Ticket_prices_for_the_Rio_2016_Olympic_Games.pdf|archivedate=27 September 2014|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927172941/http://www.rio2016.com/sites/all/themes/rio2016_agosto_14/doc/pdf/Ticket_prices_for_the_Rio_2016_Olympic_Games.pdf |date=27 Septiyembre 2014 }}</ref> === Pagpapanatili === Bilang isang aspeto ng pagtaya nito, binalak ng lupong tagapag-ayos ng Rio na ituon ang pansin sa pagpapanatili at proteksyon sa kapaligiran bilang isang tema ng palaro, na tinagurian nilang "Luntiang Palaro para sa Mundong Bughaw".<ref name="atlantic-greengames3">{{cite web|title=Brazil Made Big Environmental Promises for Its Rio Olympics. Here's Why It Won't Keep Them.|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2014/07/brazil-made-big-environmental-promises-for-its-rio-olympics-heres-why-it-wont-keep-them/452784/|website=The Atlantic|accessdate=13 August 2016}}</ref> Bilang mga ipamamanang proyekto, inilaan ng mga tagapag-ayos ng isang mas malawak na hanay ng mga opsyon sa [[pampublikong transportasyon]], pagbutihin ang imprastraktura ng mga barong-barong upang magbigay ng mas mahusay na transportasyon at pahintulot sa mga kagamitan, pagbutihin ang sistemang imburnal ng Rio upang mapababa ang antas ng polusyon sa Guanabara Bay.<ref name="atlantic-greengames3"/><ref name="guardian-fundingclean">{{cite web|last1=Balch|first1=Oliver|date=2016-02-01|title=Funding problems hit plan to clean Rio's polluted waterways ahead of Olympics|url=https://www.theguardian.com/sustainable-business/2016/feb/01/funding-problems-hit-plan-clean-rios-polluted-waterways-olympics|website=The Guardian|accessdate=6 May 2016}}</ref> at magtanim ng 24 milyong mga punla upang masugpo ang inaasahang paglabas ng karbon sa palaro. Gayunpaman, ang ilan sa mga proyektong ito ay natugunan ng may pagkaantala o nahaharap sa mga pagkukulang sa ekonomiya, na pinaniniwalaan ng ilang mga kritiko na naniniwala na hindi makamit ng Rio ang mga ito.<ref name="atlantic-greengames3"/><ref name="vicenews-enviro">{{cite web|title=Rio has broken its promise of an environmentally-friendly Olympics|url=https://news.vice.com/article/rio-has-broken-its-promise-of-an-environment-friendly-olympics|website=Vice News|accessdate=13 August 2016|archive-date=14 Agosto 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814010805/https://news.vice.com/article/rio-has-broken-its-promise-of-an-environment-friendly-olympics|url-status=dead}}</ref>[[File:Arena_do_Futuro_Rio_2016.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arena_do_Futuro_Rio_2016.jpg|left|thumb|Arena ng Kinabuksan, isang pansamantalang lugar na idinisenyo upang maitayong muli sa mga paaralan]] Ang pokus sa pangangalaga sa kalikasan ay naging impluwensiya sa pagpapatupad ng ilang mga pamamalakad ng Olimpiko: ang kalderong Olimpiko ay idinisenyo upang mabawasan ang paglabas ng karbon, at gumamit ng isang kinetic sculpture upang mapaganda ang itsura nito bilang kapalit sa mas malaking katawan ng apoy.<ref name="dezeen-cauldron">{{cite web|title=Diminutive Rio 2016 cauldron complemented by massive kinetic sculpture|url=http://www.dezeen.com/2016/08/08/rio-2016-cauldron-massive-kinetic-sculpture-anthony-howe/|website=Dezeen|accessdate=11 August 2016}}</ref> Ang mga medalyang tanso at pilak, pati na rin ang mga laso sa lahat ng mga medalya, ay ginamitan ng mga ''recycled'' na kagamitan.<ref name="yahoo-noflowers3"/><ref name="ioc-medaldesign2">{{cite web|title=Innovative medal design unveiled for Rio 2016|url=https://www.olympic.org/news/innovative-medal-design-unveiled-for-rio-2016|date=2016-06-15|website=olympic.org|publisher=[[International Olympic Committee|IOC]]|accessdate=12 August 2016}}</ref> Ang mga manlalaro ay hindi binigyan ng mga bulaklak sa paggawad ng mga medalya, tulad ng nakagawian sa mga naunang Palarong Olimpiko (bagaman ang mga bulaklak ay ginagamit pa rin bilang bahagi ng dekorasyon ng mga pagtatanghal ng medalya). Itinuturing ng mga tagapag-ayos ang kasanayan na maging masayang dahil madalas itong itinatapon, at "mahihirapang mabuhay sa tropikal na klima ng Brazil" kung napanatili. Ang mga podium ay dinisenyo din upang ang kanilang mga materyales ay maaaring mai-recycle upang makagawa ng mga kasangkapan sa bahay.<ref name="yahoo-noflowers3"/><ref name="mashable-noflowers">{{cite web|title=Here's why Olympic medalists don't get flowers at the Summer Games in Rio|url=http://mashable.com/2016/08/12/no-flowers-at-rio-olympics/|website=Mashable|accessdate=12 August 2016}}</ref> Ang Arena ng Kinabuksan, na ganapan ng mga kumpetisyon sa handball, ay dinisenyo bilang isang modular na pansamantalang lugar at ang mga sangkap ay maaaring muling maitayo upang bumuo ng mga paaralan. Gayunpaman, hanggang sa Nobyembre 2017, ang arena ay nakatayo pa rin dahil sa kakulangan ng pera upang magiba ito at walang paglalaan ng mga pondo upang gawin ito sa badyet ng 2018.<ref>{{cite web|accessdate=11 February 2018|title=No Answers Yet for Rio Olympic Park Dismantling|url=http://aroundtherings.com/site/A__62153/Title__No-Answers-Yet-for-Rio-Olympic-Park-Dismantling/292/Articles|website=aroundtherings.com|archive-date=12 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212004953/http://aroundtherings.com/site/A__62153/Title__No-Answers-Yet-for-Rio-Olympic-Park-Dismantling/292/Articles|url-status=dead}}</ref> Ilang bahagi ng pambungad na seremonya ay inilaan upang talakayin ang isyu ng [[pagbabago ng klima]].<ref name="huff-climatechange">{{cite web|title=The Rio Opening Ceremony Put Climate Change Front And Center|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/rio-opening-ceremony-climate-change_us_57a539c7e4b056bad215a56c|website=[[The Huffington Post]]|accessdate=7 August 2016|date=6 August 2016}}</ref> ==Mga Palaro== ===Pagbubukas na seremonya=== [[File:2016_Summer_Olympics_opening_ceremony_1035301-05082016-_v9a2048_04.08.16.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2016_Summer_Olympics_opening_ceremony_1035301-05082016-_v9a2048_04.08.16.jpg|left|thumb|Ang eksena mula sa pambungad na seremonya.]] Ang pambungad na seremonya ay naganap sa Maracana Stadium noong 5 Agosto 2016, at pinangunahan nina Fernando Meirelles, Daniela Thomas at Andrucha Waddington. Ang seremonya ay naka-highlight ng mga aspeto ng kasaysayan at kultura ng Brazil, at itinampok ang isang segment na isinaysay nina Fernanda Montenegro at Judi Dench na may apela sa pangangalaga sa kapaligiran at maiwasan ang pag-init ng mundo. Itinampok din sa seremonya ang inaugural presentasyon ng Olympic Laurel, isang karangalang ipinagkaloob ng IOC sa mga gumawa ng "makabuluhang mga nagawa sa edukasyon, kultura, kaunlaran at kapayapaan sa pamamagitan ng isport", kay Kipchoge "Kip" Keino. Ang Mga Palaro ay opisyal na binuksan ng Acting President ng Brazil na si Michel Temer. Ang Olimpiko ng Olimpiko ay sinindihan ni Vanderlei Cordeiro de Lima, ang marathon tanso na medalya ng medalya sa 2004 Summer Olympics na iginawad din sa Pierre de Coubertin medalya para sa sportsmanship ng IOC matapos na atakehin ng isang manonood at mawala sa kanyang pamunuan. Ang kaldero ay orihinal na inaasahan na naiilawan ng footballer ng Brazil na si Pelé, ngunit tumanggi siyang lumahok dahil sa mga problema sa kalusugan. Kasunod ng pambungad na seremonya, isang pampublikong kaldero ay sinindihan sa harap ng Candelária Church ni Jorge Gomes, isang 14-taong-gulang na atleta ng Brazil na nakatakas mula sa kahirapan upang sanayin bilang isang runner. [[File:Rio2016_julho_ZonaB_Deodoro_009_8214_-c-2016_GabrielHeusi_HeusiAction.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rio2016_julho_ZonaB_Deodoro_009_8214_-c-2016_GabrielHeusi_HeusiAction.jpg|thumb|[[:en:Youth Arena|Youth Arena]]]] [[File:Rio2016_julho_ZonaB_Deodoro_014_2480_-c-2016_GabrielHeusi_HeusiAction(1).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rio2016_julho_ZonaB_Deodoro_014_2480_-c-2016_GabrielHeusi_HeusiAction(1).jpg|thumb|[[:en:Deodoro Stadium|Deodoro Stadium]]]] [[File:Visão_da_arquibancada_da_pista_olimpica_BMX1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vis%C3%A3o_da_arquibancada_da_pista_olimpica_BMX1.jpg|thumb|[[:en:Olympic BMX Centre|Olympic BMX Centre]]]] [[File:Golfe_Rio_2016.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Golfe_Rio_2016.jpg|thumb|[[:en:Olympic golf course (Rio de Janeiro)|Olympic Golf Course]]]] === Pampalakasan === Ang 2016 Summer Olympic program ay nagtampok ng 28 sports na sumasaklaw sa 306 na mga kaganapan. Ang bilang ng mga kaganapan sa bawat disiplina ay nabanggit sa mga panaklong. {| class="wikitable" |- !2016 Summer Olympic Sports Programme |- | {{Col-begin}} {{Col-1-of-4}} *Aquatics **{{GamesSport|Diving|Events=8|Format=d}} **{{GamesSport|Swimming|Events=34|Format=d}} **{{GamesSport|Synchronized swimming|Events=2|Format=d}} **{{GamesSport|Water polo|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Archery|Events=4|Format=d}} *{{GamesSport|Athletics|Events=47|Format=d}} *{{GamesSport|Badminton|Events=5|Format=d}} *{{GamesSport|Basketball|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Boxing|Events=13|Format=d}} {{Col-2-of-4}} *{{GamesSport|Canoeing|Format=d}} **Sprint <small>(12)</small> **Slalom <small>(4)</small> *{{GamesSport|Cycling|Format=d|Competitors=Talaan ng mga kakumpitensya sa Palarong Olimpiko}} **BMX <small>(2)</small> **Mountain biking <small>(2)</small> **Road <small>(4)</small> **Track <small>(10)</small> *{{GamesSport|Equestrian|Format=d}} **Dressage <small>(2)</small> **Eventing <small>(2)</small> **Jumping <small>(2)</small> *{{GamesSport|Fencing|Events=10|Format=d}} {{Col-2-of-4}} *{{GamesSport|Field hockey|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Football|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Golf|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Gymnastics|Format=d}} **Artistic <small>(14)</small> **Rhythmic <small>(2)</small> **Trampoline <small>(2)</small> *{{GamesSport|Handball|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Judo|Events=14|Format=d}} *{{GamesSport|Modern pentathlon|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Rowing|Events=14|Format=d}} *{{GamesSport|Rugby sevens|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Sailing|Events=10|Format=d}} {{Col-3-of-4}} *{{GamesSport|Shooting|Events=15|Format=d}} *{{GamesSport|Table tennis|Events=4|Format=d}} *{{GamesSport|Taekwondo|Events=8|Format=d}} *{{GamesSport|Tennis|Events=5|Format=d}} *{{GamesSport|Triathlon|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Volleyball|Format=d}} **Volleyball <small>(2)</small> **Beach volleyball <small>(2)</small> *{{GamesSport|Weightlifting|Events=15|Format=d}} *{{GamesSport|Wrestling|Format=d}} **Freestyle <small>(12)</small> **Greco-Roman <small>(6)</small> {{col-end}} |} ===Mga bagong pampalakasan=== Noong Abril 2008, sinimulan ng IOC na tumanggap ng mga aplikasyon para sa dalawang bagong isport na ipakilala sa programa ng Olympic, na kasama ang baseball at softball (na nahulog noong 2005), karate, squash, golf, roller sports, at rugby union na lahat ay inilalapat upang maging kasama. Ang pormal na pagtatanghal ay ginanap para sa IOC executive board noong Hunyo 2009. Noong Agosto, ang executive board sa una ay nagbigay ng pag-apruba sa rugby sevens - isang pitong player na bersyon ng rugby union — sa pamamagitan ng isang boto ng mayorya, sa gayon tinanggal ang baseball, roller sports, at squash mula sa pagtatalo; umaalis sa golf, karate, at rugby sevens. Ang pangwakas na boto ay ginanap noong 9 Oktubre 2009, ang pangwakas na araw ng ika-121 Session ng IOC. Ang isang bagong sistema ay nasa lugar sa session na ito; ang isang isport ngayon ay nangangailangan lamang ng isang simpleng karamihan mula sa buong komite ng IOC para sa pag-apruba sa halip na ang dalawang-katlo na karamihan ay kinakailangan. Inihayag ng International Sailing Federation noong Mayo 2012 na ang windsurfing ay papalitan sa 2016 Olympics sa pamamagitan ng kitesurfing, ngunit ang desisyon na ito ay nabaligtad noong Nobyembre. Ang 121stos IOC Session ay nagpasya na magdagdag ng Rugby Sevens at Golf sa programa ng Rio 2016. Ang tally para sa rugby ay 81 na pabor, na may 8 laban, at ang golf ay naaprubahan 63-26. Ang bagong isport ay hindi bago sa Olympics — ang rugby ay huling itinampok sa Olympics noong 1924, at golf noong 1904. === Mga kalahok na National Olympic Committees === [[File:Rio2016_julho_VilaAtletas_Barra_002_2659_-c-2016_GabrielHeusi_HeusiAction.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rio2016_julho_VilaAtletas_Barra_002_2659_-c-2016_GabrielHeusi_HeusiAction.jpg|left|thumb|[[:en:Rio 2016 Olympic Village|Rio 2016 Olympic Village]]]] Lahat ng 206 Pambansang Komite ng Olimpiko ay kwalipikado ng kahit isang atleta. [citation kinakailangan] Ang unang tatlong mga bansa na kwalipikado ang mga atleta para sa Mga Laro ay ang Alemanya, Great Britain, at Netherlands na bawat isa ay may kwalipikadong apat na mga atleta para sa pagbibihis ng koponan sa pamamagitan ng nanalong medalya sa event ng koponan sa 2014 FEI World Equestrian Games. Bilang host bansa, ang Brazil ay nakatanggap ng awtomatikong pagpasok para sa ilang palakasan kasama na sa lahat ng mga disiplina sa pagbibisikleta at anim na lugar para sa mga kaganapan sa pag-aangat. Ang 2016 Summer Olympics ay ang unang mga laro kung saan ang Kosovo at South Sudan ay karapat-dapat na lumahok. Ang mga weightlifter ng Bulgaria at Ruso ay pinagbawalan mula sa Rio Olympics dahil sa maraming paglabag sa anti-doping. Ipinagbawal ng Kuwait noong Oktubre 2015 sa pangalawang beses sa limang taon dahil sa pagkagambala ng gobyerno sa komite ng Olympic ng bansa.[[File:2016 Summer Olympics team numbers.svg|thumb|center|upright=2.8|Team numbers.]] [[File:2016 Summer Olympic games countries.png|thumb|center|upright=2.8|Participating countries.<br /><span style="color:#1e90ff;">Blue</span> = Participating for the first time.<br /> <span style="color:#00ff7f;">Green</span> = Have previously participated.<br /> Kahon na Dilaw ay host na lungsod ([[Rio de Janeiro]])]] {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" |- ! Participating [[:Category:Nations at the 2016 Summer Olympics|National Olympic Committees]] |- | {{div col|colwidth=22em}} * {{flagIOC|AFG|2016 Summer|3}} * {{flagIOC|ALB|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|ALG|2016 Summer|64}} * {{flagIOC|ASA|2016 Summer|4}} * {{flagIOC|AND|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|ANG|2016 Summer|25}} * {{flagIOC|ANT|2016 Summer|9}} * {{flagIOC|ARG|2016 Summer|213}} * {{flagIOC|ARM|2016 Summer|33}} * {{flagIOC|ARU|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|AUS|2016 Summer|421}} * {{flagIOC|AUT|2016 Summer|71}} * {{flagIOC|AZE|2016 Summer|56}} * {{flagIOC|BAH|2016 Summer|28}} * {{flagIOC|BRN|2016 Summer|35}} * {{flagIOC|BAN|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|BAR|2016 Summer|12}} * {{flagIOC|BLR|2016 Summer|121}} * {{flagIOC|BEL|2016 Summer|108}} * {{flagIOC|BIZ|2016 Summer|3}} * {{flagIOC|BEN|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|BER|2016 Summer|8}} * {{flagIOC|BHU|2016 Summer|2}} * {{flagIOC|BOL|2016 Summer|12}} * {{flagIOC|BIH|2016 Summer|11}} * {{flagIOC|BOT|2016 Summer|12}} * {{flagIOC2|BRA|Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016|465}} '''(host)''' * {{flagIOC|IVB|2016 Summer|4}} * {{flagIOC|BRU|2016 Summer|3}} * {{flagIOC|BUL|2016 Summer|51}} * {{flagIOC|BUR|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|BDI|2016 Summer|9}} * {{flagIOC|CAM|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|CMR|2016 Summer|24}} * {{flagIOC|CAN|2016 Summer|314}} * {{flagIOC|CPV|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|CAY|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|CAF|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|CHA|2016 Summer|2}} * {{flagIOC|CHI|2016 Summer|42}} * {{flagIOC|CHN|2016 Summer|413}} * {{flagIOC|COL|2016 Summer|147}} * {{flagIOC|COM|2016 Summer|4}} * {{flagIOC|CGO|2016 Summer|10}} * {{flagIOC|COD|2016 Summer|4}} * {{flagIOC|COK|2016 Summer|9}} * {{flagIOC|CRC|2016 Summer|10}} * {{flagIOC|CRO|2016 Summer|87}} * {{flagIOC|CUB|2016 Summer|120}} * {{flagIOC|CYP|2016 Summer|16}} * {{flagIOC|CZE|2016 Summer|105}} * {{flagIOC|DEN|2016 Summer|122}} * {{flagIOC|DJI|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|DMA|2016 Summer|2}} * {{flagIOC|DOM|2016 Summer|29}} * {{flagIOC|ECU|2016 Summer|38}} * {{flagIOC|EGY|2016 Summer|120}} * {{flagIOC|ESA|2016 Summer|8}} * {{flagIOC|GEQ|2016 Summer|2}} * {{flagIOC|ERI|2016 Summer|12}} * {{flagIOC|EST|2016 Summer|45}} * {{flagIOC|ETH|2016 Summer|34}} * {{flagIOC|FIJ|2016 Summer|51}} * {{flagIOC|FIN|2016 Summer|56}} * {{flagIOC|FRA|2016 Summer|399}} * {{flagIOC|GAB|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|GAM|2016 Summer|4}} * {{flagIOC|GEO|2016 Summer|39}} * {{flagIOC|GER|2016 Summer|425}} * {{flagIOC|GHA|2016 Summer|14}} * {{flagIOC|GBR|2016 Summer|366}} * {{flagIOC|GRE|2016 Summer|95}} * {{flagIOC|GRN|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|GUM|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|GUA|2016 Summer|21}} * {{flagIOC|GUI|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|GBS|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|GUY|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|HAI|2016 Summer|10}} * {{flagIOC|HON|2016 Summer|26}} * {{flagIOC|HKG|2016 Summer|38}} * {{flagIOC|HUN|2016 Summer|160}} * {{flagIOC|ISL|2016 Summer|8}} * {{flagIOC|IND|2016 Summer|124}} * {{flagIOC|INA|2016 Summer|28}} * {{flagIOC|IRI|2016 Summer|64}} * {{flagIOC|IRQ|2016 Summer|23}} * {{flagIOC|IRL|2016 Summer|77}} * {{flagIOC|ISR|2016 Summer|48}} * {{flagIOC|ITA|2016 Summer|309}} * {{flagIOC|CIV|2016 Summer|12}} * {{flagIOC|JAM|2016 Summer|68}} * {{flagIOC|JPN|2016 Summer|338}} * {{flagIOC|JOR|2016 Summer|8}} * {{flagIOC|KAZ|2016 Summer|104}} * {{flagIOC|KEN|2016 Summer|89}} * {{flagIOC|KIR|2016 Summer|3}} * {{flagIOC|PRK|2016 Summer|35}} * {{flagIOC|KOR|2016 Summer|205}} * {{flagIOC|KOS|2016 Summer|8}} * {{flagIOC|IOA|2016 Summer|9}} * {{flagIOC|KGZ|2016 Summer|19}} * {{flagIOC|LAO|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|LAT|2016 Summer|34}} * {{flagIOC|LIB|2016 Summer|9}} * {{flagIOC|LES|2016 Summer|8}} * {{flagIOC|LBR|2016 Summer|2}} * {{flagIOC|LBA|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|LIE|2016 Summer|3}} * {{flagIOC|LTU|2016 Summer|67}} * {{flagIOC|LUX|2016 Summer|10}} * {{flagIOC|MKD|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|MAD|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|MAW|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|MAS|2016 Summer|32}} * {{flagIOC|MDV|2016 Summer|4}} * {{flagIOC|MLI|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|MLT|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|MHL|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|MTN|2016 Summer|2}} * {{flagIOC|MRI|2016 Summer|12}} * {{flagIOC2|MEX|Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016|125}} * {{flagIOC2|FSM|Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016|5|name=Micronesia}} * {{flagIOC|MDA|2016 Summer|23}} * {{flagIOC|MON|2016 Summer|3}} * {{flagIOC|MGL|2016 Summer|43}} * {{flagIOC|MNE|2016 Summer|34}} * {{flagIOC|MAR|2016 Summer|51}} * {{flagIOC|MOZ|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|MYA|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|NAM|2016 Summer|10}} * {{flagIOC|NRU|2016 Summer|2}} * {{flagIOC|NEP|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|NED|2016 Summer|242}} * {{flagIOC|NZL|2016 Summer|199}} * {{flagIOC|NCA|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|NIG|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|NGR|2016 Summer|75}} * {{flagIOC|NOR|2016 Summer|62}} * {{flagIOC|OMA|2016 Summer|4}} * {{flagIOC|PAK|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|PLW|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|PLE|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|PAN|2016 Summer|10}} * {{flagIOC|PNG|2016 Summer|8}} * {{flagIOC|PAR|2016 Summer|11}} * {{flagIOC|PER|2016 Summer|29}} * {{flagIOC|PHI|2016 Summer|13}} * {{flagIOC|POL|2016 Summer|243}} * {{flagIOC|POR|2016 Summer|92}} * {{flagIOC|PUR|2016 Summer|42}} * {{flagIOC|QAT|2016 Summer|38}} * {{flagIOC|ROT|2016 Summer|10}} * {{flagIOC|ROU|2016 Summer|97}} * {{flagIOC|RUS|2016 Summer|282}} * {{flagIOC|RWA|2016 Summer|8}} * {{flagIOC|SKN|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|LCA|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|VIN|2016 Summer|4}} * {{flagIOC|SAM|2016 Summer|8}} * {{flagIOC|SMR|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|STP|2016 Summer|3}} * {{flagIOC|KSA|2016 Summer|12}} * {{flagIOC|SEN|2016 Summer|22}} * {{flagIOC|SRB|2016 Summer|104}} * {{flagIOC|SEY|2016 Summer|10}} * {{flagIOC|SLE|2016 Summer|4}} * {{flagIOC|SIN|2016 Summer|25}} * {{flagIOC|SVK|2016 Summer|51}} * {{flagIOC|SLO|2016 Summer|61}} * {{flagIOC|SOL|2016 Summer|3}} * {{flagIOC|SOM|2016 Summer|2}} * {{flagIOC|RSA|2016 Summer|137}} * {{flagIOC|ESP|2016 Summer|306}} * {{flagIOC|SRI|2016 Summer|9}} * {{flagIOC|SUD|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|SSD|2016 Summer|3}} * {{flagIOC|SUR|2016 Summer|6}} * {{flagIOC|SWZ|2016 Summer|2}} * {{flagIOC|SWE|2016 Summer|152}} * {{flagIOC|SUI|2016 Summer|104}} * {{flagIOC|SYR|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|TPE|2016 Summer|60}} * {{flagIOC|TJK|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|TAN|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|THA|2016 Summer|54}} * {{flagIOC|TLS|2016 Summer|3}} * {{flagIOC|TOG|2016 Summer|5}} * {{flagIOC|TGA|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|TRI|2016 Summer|32}} * {{flagIOC|TUN|2016 Summer|61}} * {{flagIOC|TUR|2016 Summer|103}} * {{flagIOC|TKM|2016 Summer|9}} * {{flagIOC|TUV|2016 Summer|1}} * {{flagIOC|UGA|2016 Summer|21}} * {{flagIOC|UKR|2016 Summer|203}} * {{flagIOC|UAE|Tag-init 2016|13}} * {{flagIOC|USA|Tag-init 2016|554}} * {{flagIOC|URU|2016 Summer|17}} * {{flagIOC|UZB|2016 Summer|70}} * {{flagIOC|VAN|2016 Summer|4}} * {{flagIOC|VEN|2016 Summer|87}} * {{flagIOC|VIE|2016 Summer|23}} * {{flagIOC|ISV|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|YEM|2016 Summer|3}} * {{flagIOC|ZAM|2016 Summer|7}} * {{flagIOC|ZIM|2016 Summer|31}} {{div col end}} |} ====Bilang ng mga manlalaro ayon sa Pambansang Kumiteng Olimpiko==== {| class="wikitable collapsible collapsed sortable" style="border:0;" |- ! [[List of IOC country codes|IOC]] ! Country ! Athletes |- | USA || {{flagIOC|USA|2016 Summer}} || 554 |- | BRA || {{flagIOC|BRA|2016 Summer}} || 465 |- | GER || {{flagIOC|GER|2016 Summer}} || 425 |- | AUS || {{flagIOC|AUS|2016 Summer}} || 421 |- | CHN || {{flagIOC|CHN|2016 Summer}} || 413 |- | FRA || {{flagIOC|FRA|2016 Summer}} || 399 |- | GBR || {{flagIOC|GBR|2016 Summer}} || 366 |- | JPN || {{flagIOC|JPN|2016 Summer}} || 338 |- | CAN || {{flagIOC|CAN|2016 Summer}} || 314 |- | ITA || {{flagIOC|ITA|2016 Summer}} || 309 |- | ESP || {{flagIOC|ESP|2016 Summer}} || 306 |- | RUS || {{flagIOC|RUS|2016 Summer}} || 282 |- | POL || {{flagIOC|POL|2016 Summer}} || 243 |- | NED || {{flagIOC|NED|2016 Summer}} || 242 |- | ARG || {{flagIOC|ARG|2016 Summer}} || 213 |- | KOR || {{flagIOC|KOR|2016 Summer}} || 205 |- | UKR || {{flagIOC|UKR|2016 Summer}} || 203 |- | NZL || {{flagIOC|NZL|2016 Summer}} || 199 |- | HUN || {{flagIOC|HUN|2016 Summer}} || 160 |- | SWE || {{flagIOC|SWE|2016 Summer}} || 152 |- | COL || {{flagIOC|COL|2016 Summer}} || 147 |- | RSA || {{flagIOC|RSA|2016 Summer}} || 137 |- | MEX || {{flagIOC|MEX|2016 Summer}} || 125 |- | IND || {{flagIOC|IND|2016 Summer}} || 124 |- | DEN || {{flagIOC|DEN|2016 Summer}} || 122 |- | BLR || {{flagIOC|BLR|2016 Summer}} || 121 |- | CUB || {{flagIOC|CUB|2016 Summer}} || 120 |- | EGY || {{flagIOC|EGY|2016 Summer}} || 120 |- | BEL || {{flagIOC|BEL|2016 Summer}} || 108 |- | CZE || {{flagIOC|CZE|2016 Summer}} || 105 |- | KAZ || {{flagIOC|KAZ|2016 Summer}} || 104 |- | SRB || {{flagIOC|SRB|2016 Summer}} || 104 |- | SUI || {{flagIOC|SUI|2016 Summer}} || 104 |- | TUR || {{flagIOC|TUR|2016 Summer}} || 103 |- | ROM || {{flagIOC|ROM|2016 Summer}} || 97 |- | GRE || {{flagIOC|GRE|2016 Summer}} || 95 |- | POR || {{flagIOC|POR|2016 Summer}} || 92 |- | KEN || {{flagIOC|KEN|2016 Summer}} || 89 |- | CRO || {{flagIOC|CRO|2016 Summer}} || 87 |- | VEN || {{flagIOC|VEN|2016 Summer}} || 87 |- | IRL || {{flagIOC|IRL|2016 Summer}} || 77 |- | NGR || {{flagIOC|NGR|2016 Summer}} || 75 |- | AUT || {{flagIOC|AUT|2016 Summer}} || 71 |- | UZB || {{flagIOC|UZB|2016 Summer}} || 70 |- | JAM || {{flagIOC|JAM|2016 Summer}} || 68 |- | LTU || {{flagIOC|LTU|2016 Summer}} || 67 |- | ALG || {{flagIOC|ALG|2016 Summer}} || 64 |- | IRN || {{flagIOC|IRN|2016 Summer}} || 64 |- | NOR || {{flagIOC|NOR|2016 Summer}} || 62 |- | SLO || {{flagIOC|SLO|2016 Summer}} || 61 |- | TUN || {{flagIOC|TUN|2016 Summer}} || 61 |- | TPE || {{flagIOC|TPE|2016 Summer}} || 60 |- | AZE || {{flagIOC|AZE|2016 Summer}} || 56 |- | FIN || {{flagIOC|FIN|2016 Summer}} || 56 |- | THA || {{flagIOC|THA|2016 Summer}} || 54 |- | BUL|| {{flagIOC|BUL|2016 Summer}} || 51 |- | FIJ || {{flagIOC|FIJ|2016 Summer}} || 51 |- | MAR || {{flagIOC|MAR|2016 Summer}} || 51 |- | SVK || {{flagIOC|SVK|2016 Summer}} || 51 |- | ISR || {{flagIOC|ISR|2016 Summer}} || 48 |- | EST || {{flagIOC|EST|2016 Summer}} || 45 |- | MGL || {{flagIOC|MGL|2016 Summer}} || 43 |- | CHI || {{flagIOC|CHI|2016 Summer}} || 42 |- | PUR || {{flagIOC|PUR|2016 Summer}} || 42 |- | GEO || {{flagIOC|GEO|2016 Summer}} || 39 |- | ECU || {{flagIOC|ECU|2016 Summer}} || 38 |- | HKG || {{flagIOC|HKG|2016 Summer}} || 38 |- | QAT || {{flagIOC|QAT|2016 Summer}} || 38 |- | BHR || {{flagIOC|BHR|2016 Summer}} || 35 |- | PRK || {{flagIOC|PRK|2016 Summer}} || 35 |- | ETH || {{flagIOC|ETH|2016 Summer}} || 34 |- | LAT || {{flagIOC|LAT|2016 Summer}} || 34 |- | MNE || {{flagIOC|MNE|2016 Summer}} || 34 |- | ARM || {{flagIOC|ARM|2016 Summer}} || 33 |- | MAS || {{flagIOC|MAS|2016 Summer}} || 32 |- | TTO || {{flagIOC|TTO|2016 Summer}} || 32 |- | ZIM || {{flagIOC|ZIM|2016 Summer}} || 31 |- | DOM || {{flagIOC|DOM|2016 Summer}} || 29 |- | PER || {{flagIOC|PER|2016 Summer}} || 29 |- | BAH || {{flagIOC|BAH|2016 Summer}} || 28 |- | INA || {{flagIOC|INA|2016 Summer}} || 28 |- | HON || {{flagIOC|HON|2016 Summer}} || 26 |- | ANG || {{flagIOC|ANG|2016 Summer}} || 25 |- | SGP || {{flagIOC|SGP|2016 Summer}} || 25 |- | CMR || {{flagIOC|CMR|2016 Summer}} || 24 |- | IRQ || {{flagIOC|IRQ|2016 Summer}} || 23 |- | MDA || {{flagIOC|MDA|2016 Summer}} || 23 |- | VIE || {{flagIOC|VIE|2016 Summer}} || 23 |- | SEN || {{flagIOC|SEN|2016 Summer}} || 22 |- | GUA || {{flagIOC|GUA|2016 Summer}} || 21 |- | UGA || {{flagIOC|UGA|2016 Summer}} || 21 |- | KGZ || {{flagIOC|KGZ|2016 Summer}} || 19 |- | URU || {{flagIOC|URU|2016 Summer}} || 17 |- | CYP || {{flagIOC|CYP|2016 Summer}} || 16 |- | GHA || {{flagIOC|GHA|2016 Summer}} || 14 |- | PHI || {{flagIOC|PHI|2016 Summer}} || 13 |- | UAE || {{flagIOC|UAE|2016 Summer}} || 13 |- | BAR || {{flagIOC|BAR|2016 Summer}} || 12 |- | BOL || {{flagIOC|BOL|2016 Summer}} || 12 |- | BOT || {{flagIOC|BOT|2016 Summer}} || 12 |- | ERI || {{flagIOC|ERI|2016 Summer}} || 12 |- | CIV || {{flagIOC|CIV|2016 Summer}} || 12 |- | MRI || {{flagIOC|MRI|2016 Summer}} || 12 |- | KSA || {{flagIOC|KSA|2016 Summer}} || 12 |- | BIH || {{flagIOC|BIH|2016 Summer}} || 11 |- | PAR || {{flagIOC|PAR|2016 Summer}} || 11 |- | CGO || {{flagIOC|CGO|2016 Summer}} || 10 |- | CRC || {{flagIOC|CRC|2016 Summer}} || 10 |- | HAI || {{flagIOC|HAI|2016 Summer}} || 10 |- | LUX || {{flagIOC|LUX|2016 Summer}} || 10 |- | NAM || {{flagIOC|NAM|2016 Summer}} || 10 |- | PAN || {{flagIOC|PAN|2016 Summer}} || 10 |- | ROT || {{flagIOC|ROT|2016 Summer}} || 10 |- | SEY || {{flagIOC|SEY|2016 Summer}} || 10 |- class="sortbottom" |colspan=2; style="text-align:right; border:0px; background:#fff;"| '''Total''' ||style="text-align:center; border:0px; background:#fff;"| '''11,237''' |- |} [[File:Rio_2016_Refugees_1033413-29072016-_dsc1069.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rio_2016_Refugees_1033413-29072016-_dsc1069.jpg|thumb|Refugee Olympic team arriving in Rio de Janeiro]] ==== Mga nanganganlong manlalaro ==== <noinclude> Dahil sa krisis sa migrante sa Europa at iba pang mga kadahilanan, pinayagan ng IOC ang mga atleta na makipagkumpetensya bilang Independent Olympians sa ilalim ng Watawat ng Olympic. Sa nakaraang Palarong Olimpiko ng Tag-init, ang mga refugee ay hindi karapat-dapat upang makipagkumpetensya dahil sa kanilang kawalan ng kakayahang kumatawan sa kanilang mga NOC sa bahay. Noong 2 Marso 2016, ang IOC ay nagpasiya ng mga plano para sa isang tiyak na Refugee Olympic Team (ROT); sa 43 na mga atleta ng refugee na itinuturing na potensyal na karapat-dapat, 10 ang napili upang mabuo ang koponan. ==== Mga nagsasariling manlalaro ==== Dahil sa pagsuspinde ng National Olympic Committee ng Kuwait, pinahintulutan ang mga kalahok mula sa Kuwait na lumahok sa ilalim ng Watawat ng Olimpiko bilang Independent Olympic Athletes. Noong Nobyembre 2015, ang Russia ay pansamantalang nasuspinde mula sa lahat ng mga internasyonal na track at larangan ng paligsahan sa paligsahan ng International Association of Athletics Federations (IAAF) kasunod ng ulat ng World Anti-Doping Agency (WADA) sa isang programa ng doping sa bansa. Inihayag ng IAAF na pahihintulutan nito ang mga indibidwal na atleta na Ruso na mag-aplay para sa "pambihirang pagiging karapat-dapat" na lumahok sa Mga Larong bilang "mga atleta" na atleta, kung independiyenteng napatunayan na hindi sila nakikibahagi sa doping o sa programa ng doping ng Russia. Noong 24 Hulyo 2016, tinanggihan ng IOC ang mga rekomendasyon ng IAAF at WADA na pahintulutan ang mga atleta na makipagkumpetensyang neutrally, na nagsasabi na ang Olimpikong Charter "ay hindi nahuhulaan ang mga 'neutral na atleta'" at na hanggang sa bawat bansa ng National Olympic Committee na magpasya kung aling mga atleta ay nakikipagkumpitensya. Bilang isang resulta, ang mga atleta ng Russia ay nakipagkumpitensya sa ilalim ng bandila ng Russia, kahit na sila ay makipagkumpetensya sa ilalim ng isang neutral na bandila sa 2018 Winter Olympics kasunod ng ilang mga pag-unlad patungkol sa doping investigation. ==== Mga pambansang bahay ==== Sa panahon ng Mga Laro ang ilang mga bansa at mga kontinente ay mayroong pambansang bahay. Ang mga pansamantalang lugar ng pagpupulong para sa mga tagasuporta, atleta at iba pang mga tagasunod ay matatagpuan sa buong Rio de Janeiro. {| class="wikitable collapsible collapsed sortable" !Nation !Location !Name |} ===Kalendaryo=== {{Palarong Olimpiko 2016 kalendaryo}} ===Mga talaan=== Dalawampu't pitong mga tala sa mundo at siyamnapu't isang Olympic record ang itinakda sa 2016 Summer Olympics. Ang mga rekord ay itinakda sa archery, athletics, kaning, cycling track, modernong pentathlon, paggaod, pagbaril, paglangoy at pag-angkat ng timbang. === Bilang ng medalya === {{Main|Talaan ng mga medalya sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016}}Ang nangungunang sampung nakalistang NOC sa pamamagitan ng bilang ng mga gintong medalya ay nakalista sa ibaba. Natapos sa host ng Brazil ang ika-13 na lugar na may kabuuang 19 medalya (7 ginto, 6 pilak, at 6 tanso).<center> {{:Talaan ng mga medalya sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016|caption=Top ten}} ;Key {| class="wikitable" |- | style="background:#ccf; width:3em;"|* |Tinutukoy ang punong-abala (Brazil) |} </center> === Podium sweeps === {| class="wikitable" |+ !Date !Sport !Event !NOC !Gold !Silver !Bronze |- |17 August |[[:en:Athletics at the 2016 Summer Olympics|Athletics]] |[[:en:Athletics at the 2016 Summer Olympics – Women's 100 metres hurdles|Women's 100 meters hurdles]] |{{flagIOC|USA|2016 Summer}} |[[:en:Brianna Rollins|Brianna Rollins]] |[[:en:Nia Ali|Nia Ali]] |[[:en:Kristi Castlin|Kristi Castlin]] |} === Pag-iskedyul ng mga kaganapan === [[File:Candelária_cauldron_at_2016_Summer_Olympics.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Candel%C3%A1ria_cauldron_at_2016_Summer_Olympics.jpg|right|thumb|The public cauldron, located outside the [[:en:Candelária Church|Candelária Church]].]] Ang isang bilang ng mga kaganapan, pinaka-kapansin-pansin sa mga aquatic, beach volleyball, at track at field, ay naka-iskedyul sa mga session at mga tugma na nagaganap sa huli na 10:00 p.m. hanggang hatinggabi BRT. Ang mga kasanayang ito sa pag-iiskedyul ay naiimpluwensyahan ng mga karapatan sa broadcast rightsholder ng Estados Unidos NBC - ang malaking bayad sa karapatan ng NBC ay isa sa mga pangunahing mapagkukunan ng kita para sa IOC, samakatuwid pinapayagan nito ang network na magkaroon ng impluwensya sa pag-iskedyul ng kaganapan upang ma-maximize ang mga rating sa telebisyon sa US kung posible (NBC sumang-ayon sa isang US $ 7.75 bilyon na pagpapalawak ng kontrata noong 7 Mayo 2014, upang maihatid ang Olimpiko sa pamamagitan ng 2032, kasama na ang US $ 1.23 bilyon para sa Rio 2016) pati na rin ang pangunahing may-ari ng Brazilian na si Rede Globo. Tulad ng oras ng Brasília ay isang oras lamang sa unahan ng US Eastern Time Zone, ang ilang mga kaganapan sa marquee ay nakatakdang maganap sa mga oras ng primetime ng US (ayon sa kaugalian 8:00 hanggang 11:00 pm ET, 9:00 pm hanggang hatinggabi na BRT) na nagpapahintulot sa kanila na broadcast nang live sa silangan baybayin kumpara sa pagkaantala. Ang kasanayan na ito ay para sa kapakinabangan din ng Globo: isang kritiko ng taga-Brazil ang nabanggit na ang network ay bihirang pre-empts ang primetime telenovelas nito, dahil kabilang sila sa mga pinakamataas na ranggo na programa sa bansa. === Pagsasara na seremonya === [[File:Terminam_os_Jogos_Olímpicos_Rio_2016_(29040726262).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Terminam_os_Jogos_Ol%C3%ADmpicos_Rio_2016_(29040726262).jpg|left|thumb|2016 Summer Olympics closing ceremony at [[:en:Maracanã Stadium|Maracanã Stadium]]]] Ang pagsasara ng seremonya ng 2016 Summer Olympics ay ginanap sa 21 Agosto 2016 mula 20:00 hanggang 22:50 BRT sa Maracanã Stadium. Tulad ng bawat tradisyunal na protocol ng Olympic, ang seremonya ay nagtatampok ng mga pagtatanghal ng kulturang mula sa kapwa kasalukuyang (Brazil) at pagsunod sa (bansang Japan) na mga bansa, pati na rin ang pagsasara ng mga pahayag ng pangulo ng IOC na si Thomas Bach, na nagpahayag na sarado ang Mga Larong, at pinuno ng Mga Larong ' organizing committee Carlos Arthur Nuzman, ang opisyal na handover ng Olympic flag mula sa Rio de Janeiro mayor na si Eduardo Paes kay Tokyo governor Yuriko Koike, na ang lungsod ay magho-host ng 2020 Summer Olympics, at ang pagpapatay ng Olympic flame. Ang creative director para sa seremonya ay si Rosa Magalhães. Sa gitna ng malakas na pag-ulan, ang seremonya ay nagsimula sa mga mananayaw na interpretive na kumakatawan sa iba't ibang mga landmark sa lungsod ng host. Si Martinho da Vila ay gumanap ng isang pag-render ng klasikong awiting "Carinhoso [pt]" ni Pixinguinha. Sa isa pang segment, ang pagpapakilala sa mga atleta, ang pop singer na si Roberta Sá ay nag-channel kay Carmen Miranda, ang fruit-headdress-suot, midcentury Hollywood diva na nagtitiis bilang isang minamahal na kampo. Ang Parade of Flags ay sumunod sa ilang sandali matapos ang isang koro ng 27 na bata, na kumakatawan sa mga estado ng Brazil, ay kumanta ng pambansang awit ng Brazil. [[File:Centro_Olímpico_de_Deodoro.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Centro_Ol%C3%ADmpico_de_Deodoro.jpg|thumb|[[:en:Deodoro Olympic Whitewater Stadium|Deodoro Olympic Whitewater Stadium]]]] === Gastos === Tinantya ng Oxford Olympics Study 2016 ang gastos sa labas ng Rio 2016 Summer Olympics sa US $ 4.6 bilyon sa 2015-dolyar. Ang figure na ito ay kasama ang mga gastos na nauugnay sa palakasan, iyon ay, (i) mga gastos sa pagpapatakbo na natamo ng samahan ng pag-aayos para sa layunin ng dula ng Mga Palaro, kung saan ang pinakamalaking bahagi ay ang teknolohiya, transportasyon, manggagawa, at mga gastos sa pangangasiwa, habang kasama ang iba pang mga gastos sa pagpapatakbo. seguridad, pagtutustos, seremonya, at serbisyong medikal, at (ii) direktang gastos sa kabisera na natamo ng host city at bansa o pribadong mamumuhunan upang maitaguyod ang mga lugar ng kumpetisyon, ang Olympic village, international broadcast center, at media at press center, na kinakailangan upang mag-host ng Mga Laro. Ang hindi direktang mga gastos sa kabisera ay hindi kasama, tulad ng para sa imprastraktura ng kalsada, tren, o paliparan, o para sa mga pag-upgrade ng hotel o iba pang pamumuhunan sa negosyo na natapos sa paghahanda sa Mga Palaro ngunit hindi direktang nauugnay sa dula sa Mga Palaro. Ang gastos ng Rio Olympics na US $ 4.6 bilyon ay inihahambing sa mga gastos na US $ 40-44 bilyon para sa Beijing 2008 at US $ 51 bilyon para sa Sochi 2014, ang dalawang pinakamahal na Olympics sa kasaysayan. Ang average na gastos ng Mga Larong Tag-init mula noong 1960 ay US $ 5.2 bilyon.{{wide image|Zona Olímpica da Barra da Tijuca - Parque Olímpico RIO 2016.jpg|1000px|<center>[[Barra Olympic Park]]</center>}} == Pagsasahimpapawid == [[File:Centro_de_Mídia_Rio_2016.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Centro_de_M%C3%ADdia_Rio_2016.jpg|left|thumb|International Broadcast Centre, at [[:en:Barra Olympic Park|Barra Olympic Park]]]] Ang Olympic Broadcasting Services ay nagsilbi bilang host broadcaster para sa Mga Palaro; nagawa mula sa isang kabuuang pitong mobile unit, ibinahagi ng OBS ng 40,000 na oras ng footage sa telebisyon at 60,000 na oras ng digital na footage ng Mga Laro sa mga international rightsholders nito; sa kauna-unahang pagkakataon sa kasaysayan ng Olimpiko, ang sukat na nakatuon sa digital na nakatuon ay lumampas sa dami ng footage na nakatuon sa telebisyon. Ang International Broadcast Center ay itinayo sa kumpol ng Barra da Tijuca. Ang NHK at OBS ay muling nag-film ng mga bahagi ng Mga Laro, kabilang ang pagbubukas ng seremonya at mga napiling kaganapan, sa video na 8K resolution. Bilang karagdagan, ang pagpapalawak sa isang 180-degree na pagsubok sa 2016 Winter Youth Olympics, 85 oras ng nilalaman ng video ay nagmula sa 360-degree na virtual na mga format. Sa Estados Unidos, nag-alok ang NBC ng 4K na nilalaman, na-downconvert mula sa 8K footage at may suporta sa HDR at Dolby Atmos, sa mga kalahok na nagbibigay ng telebisyon. Dahil sa kanilang kadalubhasaan sa mga domestic broadcast ng bagong sports na ipinakilala sa Rio, NBC at Sky New Zealand kawani ang humawak sa paggawa ng golf at rugby sevens na mga kaganapan para sa OBS. Noong Agosto 2009, nakarating ang IOC sa isang pakikitungo upang ibenta ang mga domestic rights rights sa 2016 Summer Olympics sa Grupo Globo. Ang pagpapalit ng Record TV ang pakikitungo ay sumasaklaw sa libreng-to-air na saklaw sa Rede Globo, magbayad ng TV, at mga digital na karapatan sa Mga Laro. Kaugnay nito, ang Globo sub-lisensyang bahagyang libreng-to-air na karapatan sa Rede Record, kasama ang Rede Bandeirantes. Inilarawan ng miyembro ng lupon ng IOC na si Richard Carrión ang kasunduan bilang "walang uliran", touting na "sa pamamagitan ng pakikipagtulungan sa nangungunang mga organisasyon ng media sa Brazil, tiwala kami na ito ay kumakatawan sa isang mahusay na pakikitungo para sa mga tagahanga ng Olympic sa rehiyon. Magkakaroon ng malaking pagtaas sa dami ng Ang broadcast ng aksyon sa Olympic, kapwa sa oras at labas ng Mga Larong oras, at ang mga taga-Brazil ay magkakaroon ng higit na pagpipilian kung paano, kailan at kung saan sinusundan nila ang kanilang Olimpikong Laro. " [[File:Rio_2016_(28430991164).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rio_2016_(28430991164).jpg|thumb|[[:en:Olympic rings|Olympic rings]] displayed in Rio de Janeiro.]] === Mga Gantimpalang Gintong Olimpiko === Kasunod ng pagtatapos ng mga laro ang International Olympic Committee noong Nobyembre 2017 ay inihayag ang mga nagwagi ng mga gintong singsing sa anim na kategorya para sa pinakamahusay na pagsakop sa saklaw ng mga laro. Ang Pinakamagandang Olympic Sports Production ay iginawad sa Beach Volleyball. Ito ay ginawa ni Geoff Johnson. at sa direksyon ni Greg Breakell at Gary Milkis. Ang produksiyon para sa lahi ng pagbibisikleta at Sailing ay dumating sa pangalawa at pangatlo. Ang susunod na kategorya ay pinakamahusay na tampok ng Olympic. Ang tampok ng TV Globo ay nagbibigay ng karapatan sa "Esporte Espetacular" na natapos sa pangatlo at tampok ng China Central Television - Isang Sequel of Love ang dumating sa pangalawa. Ang nagwagi ay ang NBC Olympics para sa kanilang tampok na pinamagatang The Most Beautiful Thing. Ang pangatlong kategorya ay ang Pinakamahusay na Profile ng Athlete. Ang RTBF Radio Télévision de la Communauté Française de Belgique para sa kanilang profile ni Nafi Thiam ay nakolekta ang pangatlong premyo. Ang TV Globo ay napunta sa isang mas mahusay kaysa sa nakaraang kategorya na darating na pangalawa kasama ang kanilang profile ni Izaquias Queiroz. Ang nagwagi muli sa kategorya ay ang NBC sa oras na ito para sa kanilang piraso sa Wayde van Niekerk. Ang Best On-Air Promotion ay inihayag kasunod sa panalo ng BBC Sport kasama ang NBC sa pagkakataong ito ay darating pangalawa at ang pambansang Telebisyon sa Bulgaria ay natapos sa pangatlo. Ang Pinakamahusay na Olimpikong Digital na Serbisyo ay nagpunta sa NBC kasama ang ZDF-German TV at SporTV / Globosat picking ang pangalawa at pangatlong lugar. Ang Pinakamagandang Olimpikong Program ay iginawad sa SporTV / Globosat habang ang TV Globo at BBC Sport ay nakumpleto ang podium. ==Marketing== === Mga maskot === Ang opisyal na mga maskot ng 2016 Summer Olympics at Paralympics ay ipinakita noong 24 Nobyembre 2014. Nilikha sila ng kumpanya na nakabase sa Sao Paulo na Birdo. Ang Olympic maskot na Vinicius, na pinangalanang musikero na si Vinicius de Moraes, ay kumakatawan sa wildlife ng Brazil at nagdadala ng mga katangian ng disenyo ng mga pusa, unggoy, at mga ibon. Ayon sa kanilang kathang-isip na background, ang mga mascots "ay parehong ipinanganak mula sa kagalakan ng mga taga-Brazil pagkatapos na ipinahayag na magho-host ang Rio sa Mga Palaro." Sinabi ng direktor ng tatak na si Beth Lula na ang mga maskot ay inilaan upang maipakita ang pagkakaiba-iba ng kultura at mga tao sa Brazil. Ang mga pangalan ng mga maskot ay natutukoy ng isang pampublikong boto na ang mga resulta ay inihayag noong 14 Disyembre 2014; ang mga pangalan, na sumangguni sa mga co-manunulat ng awit na "The Girl from Ipanema", ay nanalo ng higit sa dalawang iba pang mga hanay ng mga pangalan, na tallying 44 porsyento ng 323,327 na boto. Sa mga kaganapan sa pakikipagbuno sa Olimpiko, binigyan ang mga coach ng plush na mga manika ni Vinicius na ihagis sa singsing kapag nais nilang hamunin ang tawag ng isang tagahatol. === Sagisag === [[File:Parque_Olímpico_Rio_2016_(28370259403).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Parque_Ol%C3%ADmpico_Rio_2016_(28370259403).jpg|left|thumb|Sculpture of the logo of the Rio 2016 in [[:en:Barra Olympic Park|Barra Olympic Park]]]] Ang opisyal na sagisag para sa 2016 Summer Olympics ay dinisenyo ng ahensya ng Brazil na Tatíl Design at ipinakita noong 31 Disyembre 2010, na nanalo sa isang kumpetisyon laban sa 139 mga ahensya. Ang logo ay kumakatawan sa tatlong mga numero na sumali sa kanilang mga bisig at paa, na may pangkalahatang hugis na sumasalamin sa Sugarloaf Mountain. Ang emblema ay dinisenyo din na magkaroon ng isang three-dimensional form, na inangkin ng taga-disenyo na si Fred Gelli na ginawa itong "unang 3D logo sa kasaysayan ng Olympics." Ang logo ay nabanggit bilang pag-evoking ng Sayaw ni Henri Matisse. Mayroon ding mga paratang sa pamamagitan ng Telluride Foundation na nakabase sa Colorado na ang logo ay na-plagiarized mula sa sarili nitong. Habang binubuo rin ng ilang mga figure na naka-link sa paggalaw, ang logo ng Telluride Foundation ay naglalaman ng apat na mga figure. Hindi ito ang unang pagkakataon na ang pundasyon ay di-umano’y plagiarism ng logo nito sa pamamagitan ng isang kaganapan sa Brazil; noong 2004, ang nakaugnay na elemento ng numero ay kinopya para sa logo ng Carnival celebration sa Salvador. Ipinagtanggol ni Gelli ang mga paratang, na nagsasabi na ang konsepto ng mga figure na naka-link sa pagyakap ay hindi likas na orihinal dahil ito ay "isang sinaunang sanggunian" at "sa kolektibong walang malay". Sinipi ni Gelli ang Dance bilang isang impluwensya sa konsepto ng logo, at sinabi na ang mga nagdisenyo ay sadyang naglalayong gawin ang interpretasyon ng konsepto bilang hindi kaibahan sa iba hangga't maaari. ==Pag-alala at Kontrobersiya== Ang nangunguna sa mga Larong ito ay minarkahan ng mga kontrobersya, kabilang ang krisis sa politika at pang-ekonomiya ng Brazil; ang Zika virus epidemya at ang makabuluhang polusyon sa Guanabara Bay; at isang doping scandal na kinasasangkutan ng Russia, na nakakaapekto sa pakikilahok ng mga atleta nito sa Mga Palaro. Gayunpaman, walang sinumang nakikipagkumpitensya o pumapasok sa Olympics na nagkontrata ng Zika virus at normal na naganap ang Mga Laro, nang walang pangunahing insidente. ===Pampulitika at pangekonomiyang krisis=== Noong 2014, ang Operation Car Wash, isang pagsisiyasat ng Pederal na Pulisya ng Brazil, ay hindi natuklasan ang hindi naganap na laundering ng pera at katiwalian sa kumpanya ng langis na kinokontrol ng estado na Petrobras. Noong unang bahagi ng 2015, isang serye ng mga protesta laban sa di-umano’y katiwalian ng gobyerno ni Pangulong Dilma Rousseff ay nagsimula sa Brazil, na na-trigger ng mga paghahayag na maraming mga pulitiko ang nasangkot sa pag-iibigan ng Petrobras. Pagsapit ng unang bahagi ng 2016, ang iskandalo ay tumaas sa isang buong krisis na pampulitika na nakakaapekto hindi lamang kay Pangulong Rousseff, kundi pati na rin kay dating Pangulong Luiz Inácio Lula da Silva, na nagreresulta sa napakalaking demonstrasyon sa buong bansa na kinasasangkutan ng milyun-milyong mga nagpoprotesta, kapwa anti at pro-Rousseff . Kasabay nito, nahaharap sa Brazil ang pinakamasamang pag-urong ng ekonomiya mula pa noong 1990s, na nagtataas ng mga katanungan tungkol sa kung ang bansa ay sapat na handa para sa Mga Palaro laban sa isang pabagu-bago ng politika at pang-ekonomiya. Noong 12 Mayo, tinanggal si Pangulong Rousseff ng kanyang mga kapangyarihan at tungkulin sa loob ng 180 araw, pagkatapos ng isang boto ng impeachment sa Federal Senate, kung kaya kumilos si Pangulong Pangulong Michel Temer bilang acting president sa Mga Palaro. Noong 5 Oktubre 2017, ang pinuno ng Brazilian Committee ng Olympic na si Carlos Nuzman, ay naaresto sa gitna ng pagsisiyasat ng salapi na ginawa ng isang $ 2 milyong pagbabayad upang ma-secure ang mga boto para sa bid na dalhin ang Olympics sa Rio. Ang pera ay diumano’y binabayaran kay Lamine Diack at ng kanyang anak na si Papa Massata na miyembro ng IOC sa oras ng di-umano’y pagbabayad na tatlong araw bago ang boto noong 2009. Lahat ng tatlo ay sinisingil ng money laundering kasama ang dating gobernador ng Ang state state ng Rio na si Sergio Cabral, na nasa bilangguan dahil sa mga pagkakasala sa pera sa oras, ang negosyanteng taga-Brazil na si Arthur Soares at ex ng Brazilian Committee ng Olympic na si Leonardo Gryner. Ang lahat ng anim ay kinasuhan ng pagpapatakbo ng isang kriminal na samahan, paghuhugas ng pera at paglabag sa mga batas sa pera sa kanilang sariling mga katutubong bansa. Noong 4 Hulyo 2019, naiulat na sinabi ni Cabral sa isang hukom na ang pera ay napunta kay Diack, ang dating pangulo ng International Association of Athletics Federations (IAAF) at ginamit upang bumili ng siyam na boto. Ang Mayor ng Rio, Eduardo Paes, ay inakusahan din ng katiwalian at pandaraya kaugnay sa pagtatayo ng isang bilang ng mga lugar para sa mga laro. === Zika virus === [[File:Dengue_Votuporanga.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dengue_Votuporanga.jpg|left|thumb|Agent for endemic diseases of the city of [[:en:Votuporanga|Votuporanga]], [[:en:São Paulo (state)|São Paulo]]]] Ang pagsiklab ng virus ng Zika na nagdala ng lamok sa Brazil ay nagtaas ng takot tungkol sa potensyal na epekto nito sa mga atleta at bisita. Upang maiwasan ang mga puddles ng hindi gumagaling na tubig na nagpapahintulot sa mga lamok na mag-breed, inihayag ng mga organisador ang mga plano na magsagawa ng pang-araw-araw na inspeksyon ng mga lugar ng Olympic. Ang paghahatid ng virus ng Zika ay naiugnay din sa hindi mahusay na paggamot sa dumi sa alkantarilya sa lugar - isang isyu na din sa proseso ng pagtugon para sa Mga Palaro. Noong Mayo 2016, ang isang pangkat ng 150 manggagamot at siyentipiko ay nagpadala ng isang bukas na liham sa World Health Organization, na nanawagan sa kanila, ayon sa co-may-akda na si Arthur Caplan, ay may "isang bukas, transparent na talakayan tungkol sa mga peligro ng paghawak ng Olympics bilang pinlano sa Brazil". Tinanggihan ng WHO ang kahilingan, na nagsasabi na "ang pagkansela o pagpapalit ng lokasyon ng 2016 Olympics ay hindi makabuluhang baguhin ang pang-internasyonal na pagkalat ng Zika virus", at na mayroong "walang katwiran sa kalusugan ng publiko" para sa pagpapaliban sa kanila. Ang ilang mga atleta ay hindi dumalo sa Mga Palaro dahil sa epidemya. Noong 2 Setyembre 2016, gayunpaman, iniulat ng World Health Organization na walang nakumpirma na mga kaso ng Zika sa mga atleta o mga bisita sa panahon ng Olympics. [[File:Forte_de_Copacabana_panorama.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Forte_de_Copacabana_panorama.jpg|thumb|[[:en:Fort Copacabana|Fort Copacabana]] hosted the [[:en:Cycling at the 2016 Summer Olympics|cycling road race]] (start and finish), [[:en:Marathon swimming|marathon swimming]] and [[:en:Triathlon|triathlon]] events.]] === Suliraning pangkalikasan === Ang Guanabara de Bay, na ang tubig ay ginamit para sa mga kumpetisyon sa paglalayag at mga windsurfing, ay napakalubha. Kabilang sa mga pangunahing sanhi ng polusyon ay ang mga walang kalat na basurahan na pinapakain sa bay sa pamamagitan ng mga maruming ilog at mga slum sa baybayin. Ang polusyon ng Guanabara ay isang pangmatagalang isyu. Nangako ang mga opisyal sa Earth Summit noong 1992 na sisimulan nilang talakayin ang polusyon ngunit hindi sapat ang mga nakaraang pagtatangka na gawin ito. Bilang isang aspeto ng kanilang pag-bid para sa Mga Palaro, si Rio ay muling nagpangako sa paglilinis sa bay. Gayunpaman, ang ilan sa mga iminungkahing hakbangin na ito ay naharap sa mga isyu sa badyet. Bago ang mga pagsisikap na ito, 17% lamang ng dumi sa alkantarilya sa Rio ang ginagamot; ang raw sewage na ito ay tumagas din sa bay. Bagaman sinabi ng Mayor ng Rio Eduardo Paes na ang lungsod ay maaaring hindi maabot ang layunin nito na magkaroon ng 80% ng paggamot sa dumi sa alkantarilya, hindi bababa sa 60% ng dumi sa alkantarilya ang ginagamot noong Marso 2016, na may inaasahang layunin na 65% ng dumi sa alkantarilya na ginagamot ng sa oras na nagsimula ang Olympics. [[File:Força_Aérea_Brasileira_(FAB)_faz_treinamento_de_interceptação_aérea_para_os_Jogos_Olímpicos_de_2016.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:For%C3%A7a_A%C3%A9rea_Brasileira_(FAB)_faz_treinamento_de_intercepta%C3%A7%C3%A3o_a%C3%A9rea_para_os_Jogos_Ol%C3%ADmpicos_de_2016.jpg|alt=|thumb|[[:en:Northrop F-5|F-5EM Tiger II]] fighter jet of the [[:en:Brazilian Air Force|Brazilian Air Force]] during an air intercept training for the Rio 2016.]] === Seguridad === Ang mga problema sa krimen sa Rio ay nakatanggap din ng binagong pansin matapos itong iginawad sa Mga Palaro; Sinabi ni Mayor Paes na ang lungsod ay nahaharap sa "malaking isyu" sa pagpapataas ng seguridad, ngunit ang nasabing mga alalahanin at isyu ay ipinakita sa IOC sa buong proseso ng pag-bid. Ang gobernador ng estado ng Rio de Janeiro ay binigyang-diin din ang katotohanan na ang London ay nahaharap sa mga problema sa seguridad, na may isang pag-atake ng terorista na naganap lamang isang araw matapos itong iginawad sa 2012 Summer Olympics. Ang pagtatantya ay ang 5,000 kalalakihan ng National Public Security Force at 22,000 mga opisyal ng militar (14,800 Army; 5,900 Navy at 1,300&nbsp;ng Brazilian Air Force), bilang karagdagan sa nakapirming quota ng Rio Enero, ay kumilos sa Olimpikong Palaro. Noong 21 Hulyo 2016, dalawang linggo bago ang nakatakdang pagsisimula ng Mga Palaro, sinira ng Pederal na Pulisya ng Brazil ang isang Islamic jihadist teroristang singsing sa pamamagitan ng pag-aresto sa 12 katao. === Iskandalong doping ng mga Ruso === [[File:ОКРоссии.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9E%D0%9A%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8.JPG|left|thumb|Headquarters of the [[:en:Russian Olympic Committee|Russian Olympic Committee]] in [[:en:Moscow|Moscow]]]] Nagsimulang lumaki ang atensyon ng media noong Disyembre 2014 nang iniulat ng Aleman na broadcaster ARD sa doping na na-sponsor ng estado sa Russia, na inihahambing ito sa doping sa East Germany. Noong Nobyembre 2015, inilathala ng World Anti-Doping Agency (WADA) ang isang ulat at isinuspinde ng International Association of Athletics Federations (IAAF) ang Russia nang walang hanggan mula sa mga land track at larangan ng larangan. Kalaunan ay tinulungan ng ahensya ng Anti-Doping ng United Kingdom ang WADA sa pagsubok sa Russia. Noong Hunyo 2016, iniulat nila na hindi nila lubos na maisakatuparan ang kanilang trabaho at napansin ang pananakot ng mga ahente ng Federal Security Service (FSB). Matapos ang isang dating director ng lab sa Ruso na gumawa ng mga paratang tungkol sa 2014 Winter Olympics sa Sochi, inatasan ng WADA ang isang independiyenteng pagsisiyasat na pinamumunuan ni Richard McLaren. Ang pagsisiyasat ni McLaren ay natagpuan ang nagpapatunay na ebidensya, na nagtatapos sa isang ulat na inilathala noong Hulyo 2016 na ang Ministri ng Sport at ang FSB ay nagpatakbo ng isang "state-directed failedafe system" gamit ang isang "mawala na positibong [pagsubok] na pamamaraan" (DPM) mula sa "hindi bababa sa huli 2011 hanggang Agosto 2015 ". Bilang tugon sa mga natuklasan na ito, inihayag ng WADA na ang RUSADA ay dapat ituring na hindi sumusunod sa paggalang sa World Anti-Doping Code at inirerekumenda na ang Russia ay ipagbawal mula sa pakikipagkumpitensya sa 2016 Summer Olympics. Tinanggihan ng IOC ang rekomendasyon, na nagsasaad na ang IOC at ang pandaigdigang pederasyon ng bawat isport ay magpapasya sa indibidwal na batayan ng bawat atleta. Isang araw bago ang pambungad na seremonya, 278 mga atleta ay na-clear upang makipagkumpetensya sa ilalim ng bandila ng Russia, habang ang 111 ay tinanggal dahil sa doping. Sa kaibahan, ang buong pangkat ng Kuwaiti ay pinagbawalan na makipagkumpetensya sa ilalim ng kanilang sariling watawat (para sa isang bagay na hindi nauugnay sa doping). Hindi tulad ng IOC, ang International Paralympic Committee ay bumoto nang magkakaisa upang ipagbawal ang buong koponan ng Russia mula sa 2016 Summer Paralympics at suspindihin ang Russian Paralympic Committee, pagkakaroon ng natagpuan na katibayan na ang DPM din ay nagpapatakbo sa 2014 Winter Paralympics. ==Tignan rin== * [[Palarong Pan Amerikano 2007]] * [[Palarong Paralimpiko sa Tag-init 2016]] ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} ==Mga panlabas na kawing== {{commons category|2016 Summer Olympics}} {{Wikivoyage|Rio_2016|2016 Summer Olympics}} * {{Official website|1=https://www.olympic.org/rio-2016}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012|London]]}} {{s-ttl|title=''Palarong Olimpiko sa Tag-init'' <br /> [[Rio de Janeiro]]|years=''Ika-XXXI Olimpiyada'' (2016)}} {{s-aft|after=''[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2020|Tokyo]]''}} {{s-end}} {{Palarong Olimpiko}} {{Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016}} [[Kategorya:Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016]] [[Kategorya:Palarong Olimpiko sa Brasil]] [[Kategorya:2016 sa Brazil]] adv8of8sa66pkwp1nfdisc625oyqcop Mga Embahador ng Estados Unidos 0 112695 2241727 2239369 2026-11-11T23:30:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241727 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Flag of a United States ambassador.svg|right|thumbnail|Watawat ng mga embahador ng Estados Unidos]] Nakatala sa artikulong ito ang ilan sa mga '''[[embahador]] mula sa [[Estados Unidos]]'''. Mayo ilang sariling artikulo na naglilista ng mga nagmamay-ari ng maraming tanggapan ng misyong diplomatiko, para makita tingnan ang [[:Kaurian:Tala ng mga Embahador ng Estados Unidos]]. Ang mga kasalukuyang namumuno ay maya't-maya'y napapalitan; minsan ang isang posisyon ay nasisimulan at natatapos na pansamantalang pinamumunuan ng mas mababang ranggong opisyal. Paminsan-minsan ang posisyon ay nagagawa o nababasura. Ang mga embahador ay ninonomina ng [[Pangul ng Estados Unidos|Pangulo]] at kinokompirma ng [[Senado ng Estados Unidos|Senado]]. Sa dahilang ang mga embahada ay nasa pangangalaga ng [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos|Kagawaran ng Estado]], ang mga Embahador ay may pananagutan sa [[Kalihim ng Estado ng Estados Unidos|Kalihim ng Estado]]. Katulad ng ginagawa sa mga bahagi ng kabinete at ilan pang mga posisyon na pangulo ang nagtatalaga sa Ehekutibo, kaugalian na ng mga bagong Pangulo na palitan ang karamihan sa mga embahador. == Kasalukuyang mga Embahador ng Estados Unidos == {{update}} {|class=wikitable |'''Bansang Kinalalagyan''' ||'''Ref''' ||'''Embahador ng E.U.''' ||'''Websayt ng<br />Embahada''' || '''Petsa nakompirma''' |- bgcolor=silver |Abkhazia<ref name="Abkhazia">ang Abkhazia at South Ossetia ay hindi kinikilala ng Nagkakaisang mga Bansa, Estados Unidos, o ano pa mang bansa maliban sa Rusya, Nicaragua at Beneswela.</ref> || || || || |- |[[Albanya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Albanya|Ref]]||[[John L. Withers, II]] ||[http://tirana.usembassy.gov/ Tirana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516215727/http://tirana.usembassy.gov/ |date=2011-05-16 }} || Hunyo 2007 |- |[[Alemanya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Alemanya|Ref]]||[[Philip D. Murphy]] ||[http://berlin.usembassy.gov/ Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012152602/http://berlin.usembassy.gov/ |date=2008-10-12 }} ||Agosto 2009 |- |[[Alherya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Alherya|Ref]]||[[David D. Pearce]] ||[http://algiers.usembassy.gov/ Algiers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215212801/http://algiers.usembassy.gov/ |date=2006-12-15 }} || Agosto 2007 |- |[[Andorra]]<ref name="Jacob Black">Ang Embahador ng E.U. sa Espanya—panuluyan sa Madrid—ay siya ring may pananagutan sa Andorra.</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Espanya|Ref]]||Bakante<br />Arnold A. Chacón, ''[[Chargé d'Affaires]] a.i.'' ||[http://madrid.usembassy.gov/emba/usandorraen.html Barcelona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109104053/http://madrid.usembassy.gov/emba/usandorraen.html |date=2010-01-09 }} || |- |[[Angola]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Angola|Ref]] ||[[Dan Mozena]] ||[http://luanda.usembassy.gov/ Luanda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517085448/http://luanda.usembassy.gov/ |date=2008-05-17 }} || Oktubre 2007 |- |[[Antigua at Barbuda]]<ref name="Barbados">Isang embahador para sa Antigua at Barbuda, Barbados, Dominica, Grenada, Saint Kitts at Nevis, Santa Lucia, at Saint Vincent at ang Grenadines, ay nanunuluyan sa Bridgetown, Barbados.</ref> || [[Embahador ng Estados Unidos sa Antigua at Barbuda|Ref]] ||Bakante<br />Brent Hardt, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://bridgetown.usembassy.gov/ Bridgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012031003/http://bridgetown.usembassy.gov/ |date=2007-10-12 }} || |- |[[Arhentina]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Arhentina|Ref]] ||[[Vilma Socorro Martínez|Vilma S. Martinez]] ||[https://web.archive.org/web/20070612181206/http://buenosaires.usembassy.gov/ Buenos Aires] || Hulyo 2009 |- |[[Armenya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Armenya|Ref]]||[[Marie L. Yovanovitch]]||[http://yerevan.usembassy.gov/ Yerevan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213105509/http://yerevan.usembassy.gov/ |date=2007-12-13 }} || Agosto 2008 |- |[[Apganistan]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Afghanistan|Ref]]|| Lt. General [[Karl Eikenberry]] ||[http://kabul.usembassy.gov/ Kabul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023044052/http://kabul.usembassy.gov/ |date=2013-10-23 }} || Abril 2009 |- |[[Arabyang Saudi]] ||[[List of Estados Unidos Ambassadors to Arabyang Saudi|Ref]]||[[James B. Smith]] ||[http://riyadh.usembassy.gov/ Riyadh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150221165919/http://riyadh.usembassy.gov/ |date=2015-02-21 }} || Agosto 2009 |- |[[Australya]] ||[[List of Estados Unidos ambassadors to Australya|Ref]]||[[Jeff Bleich]] nominado ||[http://canberra.usembassy.gov/ Canberra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206193257/http://canberra.usembassy.gov/ |date=2006-12-06 }} || |- |[[Austriya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Austriya|Ref]]||[[William Eacho]]<br /> ||[http://vienna.usembassy.gov/ Vienna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512001841/http://vienna.usembassy.gov/ |date=2008-05-12 }} || Hulyo 2009 |- |[[Azerbayan]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Azerbayan|Ref]] ||[[Anne E. Derse]] ||[http://baku.usembassy.gov/ Baku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011173658/http://baku.usembassy.gov/ |date=2008-10-11 }} || Mayo 2006 |- |[[Bagong Selanda]]<ref name="NewZealand">Ang embahador na nanunuluyan sa [[Wellington]]—ang siya ring may pananagutan sa Bagong Selanda at Samoa.</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Bagong Selanda|Ref]]||[[David Huebner]] (nominee)<br />David Keegan, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://wellington.usembassy.gov/ Wellington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070904114925/http://wellington.usembassy.gov/ |date=2007-09-04 }} |- |[[Bahamas]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Bahamas|Ref]]|| [[Nicole Avant]] ||[http://nassau.usembassy.gov/ Nassau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090512011224/http://nassau.usembassy.gov/ |date=2009-05-12 }} || Hulyo 2009 |- |[[Bahrain]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Bahrain|Ref]]||[[J. Adam Ereli]] ||[http://manama.usembassy.gov/ Manama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080808134559/http://manama.usembassy.gov/ |date=2008-08-08 }} |- |[[Bangladesh]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Bangladesh|Ref]]||[[James F. Moriarty]] ||[http://dhaka.usembassy.gov/ Dhaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150323020211/http://dhaka.usembassy.gov/ |date=2015-03-23 }} || Marso 2009 |- |[[Barbados]]<ref name="Barbados" /> || [[Embahador ng Estados Unidos sa Barbados|Ref]] ||Bakante<br />Brent Hardt, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://bridgetown.usembassy.gov/ Bridgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012031003/http://bridgetown.usembassy.gov/ |date=2007-10-12 }} |- |[[Batikan]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa the Batikan|Ref]]||[[Miguel Humberto Diaz]] ||[http://vatican.usembassy.gov/ Vatican] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423202313/http://vatican.usembassy.gov/ |date=2016-04-23 }} || Agosto 2009 |- |[[Belarus]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Belarus|Ref]]||Bakante simula noong 12 Marso 2008.<ref name="Belarus1">Nakiusap ang Belarus na pansamantala munang pauwiin ng E.U. ang kanilang embahador sa kanilang bansa noong 8 Marso 2008. Gayundin pinauwi muna ng Belarus ang embahador nila sa E.U. Sanggunian: [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C04EFDA1E3FF936A15750C0A96E9C8B63 The Bagong York Times], [http://www.moscowtimes.ru/article/1010/42/361246.htm The Moscow Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905104549/http://www.moscowtimes.ru/article/1010/42/361246.htm |date=2008-09-05 }}, [http://www.chinadaily.com.cn/world/2008-03/08/content_6519488.htm China Daily]. Itinalaga ang dating embahador na si Karen B. Stewart sa ibang posisyon sa Kagawaran ng Estado. Sanggunian: [http://www.state.gov/g/drl/rls/bio/63760.htm Estados Unidos Dept. of State].</ref><br />Jonathan Moore, ''Chargé d'Affaires a.i.''||[http://belarus.usembassy.gov/ Minsk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225180002/http://belarus.usembassy.gov/ |date=2008-02-25 }} || |- |[[Belhika]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Belhika|Ref]]|| [[Howard W. Gutman]]||[http://brussels.usembassy.gov/ Brussels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612181148/http://brussels.usembassy.gov/ |date=2007-06-12 }} || Hulyo 2009 |- |[[Belis]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Belis|Ref]]|| [[Vinai K. Thummalapally]] ||[http://belize.usembassy.gov/ Belmopan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070201210508/http://belize.usembassy.gov/ |date=2007-02-01 }} || Hulyo 2009 |- |[[Beneswela]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Beneswela|Ref]]||Bakante / napatalsik (2008) <ref name="duddy">Ipinag-utos ni Pangulong Chavez ang pagpapatalsik ng embahador ng E.U. na si John Duddy, noong 11 Setyembre 2008 alinsunod sa desisyon ng Pamahalaan ng Bolivian na patalsikin ang embahador ng E.U. sa La Paz. Gayundin naman pinatalsik din ng pamahalaan ng E.U. ang embahador ng Beneswela sa Washington. Sanggunian: [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35766.htm Kagawaran ng Estado ng E.U. Tala sa Beneswela]</ref><br />John Caulfield, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://caracas.usembassy.gov/ Caracas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019032529/http://caracas.usembassy.gov/ |date=2015-10-19 }} |- |[[Benin]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Benin|Ref]] ||[[Gayleatha B. Brown]] ||[http://cotonou.usembassy.gov/ Cotonou] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205020754/http://cotonou.usembassy.gov/ |date=2006-12-05 }} |- bgcolor=silver |[[Bhutan]]<ref name="Bhutan">Ang Estados Unidos ay walang misyong diplomatiko sa [[Bhutan]].</ref> || || || || |- |[[Biyetnam]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Biyetnam|Ref]]||[[Michael W. Michalak]] ||[http://hanoi.usembassy.gov/ Hanoi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080119030547/http://hanoi.usembassy.gov/ |date=2008-01-19 }} |- |[[Bulibya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Bulibya|Ref]] ||Bakante simula 10 Setyembre 2008<ref name="Bolivia1">Pinalayas ng Bulibya si Embahador [[Philip S. Goldberg]] at sinabing siya ay ''[[persona non grata]]'' noong 10 Setyembre 2008. Sanggunian: [https://web.archive.org/web/20060925205658/http://www.state.gov/r/pa/ei/biog/73005.htm U.S. Dep’t of State], [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/southamerica/bolivia/2801579/Bolivia-expels-US-ambassador-Philip-Goldberg.html The Telegraph].</ref><br />Krishna R. Urs, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://lapaz.usembassy.gov/ La Paz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819195106/http://lapaz.usembassy.gov/ |date=2008-08-19 }} || |- |[[Bosnia at Herzegovina]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Bosnia and Herzegovina|Ref]]||[[Charles L. English]] ||[http://sarajevo.usembassy.gov/ Sarajevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205194307/http://sarajevo.usembassy.gov/ |date=2006-12-05 }} || |- |[[Botswana]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Botswana|Ref]] ||[[Stephen J. Nolan]] ||[http://gaborone.usembassy.gov/ Gaborone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706120645/http://gaborone.usembassy.gov/ |date=2008-07-06 }} |- || |[[Brasil]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Brasil|Ref]] ||Bakante<br /> Lisa Kubiske ''Chargé D`Affaires, a. i.'' ||[http://brasilia.usembassy.gov/ Brasilia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207172805/http://brasilia.usembassy.gov/ |date=2009-12-07 }} || Hunyo 2006 |- |[[Brunay]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Brunay|Ref]]||[[William E. Todd]] ||[http://bandar.usembassy.gov/ Bandar Seri Begawan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227102853/http://bandar.usembassy.gov/ |date=2007-12-27 }} |- |[[Bulgaria]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Bulgaria|Ref]]||[[James Warlick]] ||[http://sofia.usembassy.gov/ Sofia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706131853/http://sofia.usembassy.gov/ |date=2008-07-06 }} || Abril 2008 |- |[[Burkina Faso]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Burkina Faso|Ref]]||[[Gayleatha B. Brown]] ||[http://ouagadougou.usembassy.gov/ Ouagadougou] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061203033538/http://ouagadougou.usembassy.gov/ |date=2006-12-03 }} || Agosto 2009 |- |[[Burma]]<ref name="Myanmar">Noong 1989 pinalitan ng pamahalaang militar ng Burma ang pangalan ng bansa bilang ''Myanmar'', subalit hindi ito tinanggap ng pamahalaan ng Estados Unidos at iba pang kanluraning pamahalaan at patuloy itong tinatawag sa pangalan ''Burma'' sa opisyal na paggamit. Tingnan ang [[Myanmar]].</ref><ref name="Burma">Hindi nagkaroon ang E.U ng embahador sa Burma simula 1990. Simula noon isang ''chargé d’affaires'' ang naging tagapamahala ng mga misyon doon.</ref><ref name="BurmaNoms">Minungkahi ni Pangulong George H. W. Bush si [[Frederick Vreeland]] bilang embahador, at iminungkahi naman ni Pangulong Clinton si [[Parker W. Borg]], subalit hindi pinansin ng Senado ang parehas na mungkahi. Sanggunian: [https://web.archive.org/web/20021117075817/http://www.state.gov/r/pa/ho/po/com/10404.htm U.S. Dep’t of State: Ambassadors to Burma].</ref>||[[Embahador ng Estados Unidos sa Burma|Ref]]||''Bakante''<br />[[Larry M. Dinger]] – Chargé d'Affaires'' ||[http://rangoon.usembassy.gov/ Rangoon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080807135823/http://rangoon.usembassy.gov/ |date=2008-08-07 }} |- |[[Burundi]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Burundi|Ref]] ||[[Pamela Jo H. Slutz]] ||[http://bujumbura.usembassy.gov/ Bujumbura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827210648/http://bujumbura.usembassy.gov/ |date=2008-08-27 }} || Agosto 2009 |- |[[Cape Verde]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Cape Verde|Ref]] ||[[Marianne M. Myles]] ||[http://praia.usembassy.gov/ Praia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070113124708/http://praia.usembassy.gov/ |date=2007-01-13 }} || |- |[[Chad]] ||||[[Louis J. Nigro]] ||[http://ndjamena.usembassy.gov/ Ndjamena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129114736/http://ndjamena.usembassy.gov/ |date=2014-11-29 }} || |- |[[Côte d'Ivoire]] ||||[[Wanda L. Nesbitt]] ||[http://abidjan.usembassy.gov/ Abidjan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213072802/http://abidjan.usembassy.gov/ |date=2006-12-13 }} |- |[[Republikang Czech]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Republikang Czech|Ref]]||Bakante<br />[[Mary Thompson-Jones]], ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://prague.usembassy.gov/ Prague] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208122757/http://prague.usembassy.gov/ |date=2015-02-08 }} || |- |[[Dinamarka]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Dinamarka|Ref]]||[[Laurie S. Fulton]]<br />Terrence P. McCulley, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://denmark.usembassy.gov/ Copenhagen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821022719/http://denmark.usembassy.gov/ |date=2011-08-21 }} || |- |[[Djibouti]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Djibouti|Ref]] ||[[James C. Swan]] ||[http://djibouti.usembassy.gov/ Djibouti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808195501/http://djibouti.usembassy.gov/ |date=2006-08-08 }} || |- |[[Dominika]]<ref name="Barbados" /> || [[Embahador ng Estados Unidos sa Dominika|Ref]] ||Bakante<br />Brent Hardt, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://bridgetown.usembassy.gov/ Bridgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012031003/http://bridgetown.usembassy.gov/ |date=2007-10-12 }} |- |[[Republikang Dominikano]] || [[Embahador ng Estados Unidos sa the Republika ng Dominika|Ref]] ||Bakante<br />Roland W. Bullen, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://www.usemb.gov.do/index.htm Santo Domingo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071121120510/http://www.usemb.gov.do/index.htm |date=2007-11-21 }} || |- |[[Ekwador]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Ekwador|Ref]] ||[[Heather M. Hodges]] ||[http://ecuador.usembassy.gov/ Quito] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130318021728/http://ecuador.usembassy.gov/ |date=2013-03-18 }} |- |[[Ehipto]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Ehipto|Ref]]||[[Margaret Scobey]] ||[http://cairo.usembassy.gov/ Cairo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100501035219/http://cairo.usembassy.gov/ |date=2010-05-01 }} || Marso 2008 |- |[[El Salvador]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa El Salvador|Ref]]||[[Charles L. Glazer]] ||[http://sansalvador.usembassy.gov/ San Salvador] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141014221931/http://sansalvador.usembassy.gov/ |date=2014-10-14 }} |- |[[Eritrea]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Eritrea|Ref]]||[[Ronald K. McMullen]] ||[http://asmara.usembassy.gov/ Asmara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820012807/http://asmara.usembassy.gov/ |date=2008-08-20 }} |- |[[Espanya]]<ref name="Andorra">Ang Embahador ng E.U. sa Espanya panuluyan sa Madrid—ay siya ring may pananagutan sa Andorra.</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Espanya|Ref]]||Alan Solomont (nominee)<br />Arnold A. Chacón, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://madrid.usembassy.gov/ Madrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015231654/http://madrid.usembassy.gov/ |date=2014-10-15 }} |- |[[Estonya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Estonya|Ref]]||Bakante<br />Karen B. Decker, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://estonia.usembassy.gov/ Tallinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924011050/http://estonia.usembassy.gov/ |date=2015-09-24 }} |- |[[Etiyopiya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Etiyopiya|Ref]] ||[[Donald Yamamoto]] ||[http://addisababa.usembassy.gov/ Addis Ababa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724083340/http://addisababa.usembassy.gov/ |date=2008-07-24 }} |- |[[Gabon]]<ref name="Gabon">Ang embahador na nanunuluyan sa [[Libreville]]—ang siya ring may pananagutan sa Gabon at São Tomé at Príncipe. Sanggunian: [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5434.htm U.S. State Department]</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Gabon|Ref]] ||[[Eunice S. Reddick]] ||[http://libreville.usembassy.gov/ Libreville] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509182900/http://libreville.usembassy.gov/ |date=2008-05-09 }} || |- |[[Gambia]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Gambia|Ref]]||[[Barry L. Wells]] ||[http://www.usembassybanjul.gm/ Banjul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402113833/http://www.usembassybanjul.gm/ |date=2008-04-02 }} || |- |[[Georgia (country)|Georgia]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Georgia|Ref]]||[[John F. Tefft]] ||[http://georgia.usembassy.gov/ Tbilisi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131016044354/http://georgia.usembassy.gov/ |date=2013-10-16 }} || |- |[[Ghana]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Ghana|Ref]] ||[[Donald Teitelbaum]] ||[http://ghana.usembassy.gov/ Ghana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105014908/http://ghana.usembassy.gov/ |date=2012-01-05 }} |- |[[Republika ng Gitnang Aprika]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Republika ng Gitnang Aprika|Ref]]||[[Frederick B. Cook]] ||[http://bangui.usembassy.gov/ Bangui] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129114613/http://bangui.usembassy.gov/ |date=2014-11-29 }} || |- |[[Gresya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Gresya|Ref]]||[[Daniel V. Speckhard]] ||[http://athens.usembassy.gov/ Athens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070912225628/http://athens.usembassy.gov/ |date=2007-09-12 }} |- |[[Grenada]]<ref name="Barbados" /> ||||Bakante<br />Brent Hardt, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://bridgetown.usembassy.gov/ Bridgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012031003/http://bridgetown.usembassy.gov/ |date=2007-10-12 }} |- |[[Guatemala]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Guatemala|Ref]]||[[Stephen G. McFarland]] ||[http://guatemala.usembassy.gov/ambassador.html Guatemala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325132139/http://guatemala.usembassy.gov/ambassador.html |date=2012-03-25 }} |- |[[Guniya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Guniya|Ref]]||[[Patricia N.Moller]] ||[http://conakry.usembassy.gov/ Conakry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206230655/http://conakry.usembassy.gov/ |date=2006-12-06 }} || Agosto 2009 |- |[[Guniya-Bissau]]<ref name="GuniyaBissau">Ang embahador na nanunuluyan sa [[Dakar]]—ang siya ring may pananagutan sa Guniya-Bissau at Senegal.</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Guniya-Bissau|Ref]] ||[[Marcia S. Bernicat]] ||[http://dakar.usembassy.gov/ Dakar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219135444/http://dakar.usembassy.gov/ |date=2015-02-19 }} |- |[[Guniya Equatorial]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Guniya Equatorial|Ref]] ||[[Donald C. Johnson]] ||[http://malabo.usembassy.gov/ Malabo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711091319/http://malabo.usembassy.gov/ |date=2011-07-11 }} |- |[[Guyana]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Guyana|Ref]] ||[[John M. Jones]] ||[http://georgetown.usembassy.gov/ Georgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141014221933/http://georgetown.usembassy.gov/ |date=2014-10-14 }} |- |[[Hamayka]] || [[Embahador ng Estados Unidos sa Hamayka|Ref]] ||Bakante<br /> James T. Heg, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://kingston.usembassy.gov/ Kingston] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061217081851/http://kingston.usembassy.gov/ |date=2006-12-17 }} || |- |[[Hapon]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Hapon|Ref]]||[[John Roos]] ||[http://tokyo.usembassy.gov/ Tokyo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050722032801/http://tokyo.usembassy.gov/ |date=2005-07-22 }} || |- |[[Hayti]] || [[Embahador ng Estados Unidos sa Hayti|Ref]] || [[Kenneth H. Merten]] ||[http://portauprince.usembassy.gov/ Port-au-Prince] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127003637/http://portauprince.usembassy.gov/ |date=2007-01-27 }} || Hulyo 2009 |- bgcolor=silver |[[Hilagang Korea]]<ref name="NorthKorea">Ang Estados Unidos ay walang misyong diplomatiko sa [[Hilagang Korea]] sa ngayon. Ang mga Amerikano na nais pumunta sa Hilagang Korea ay hinahayaan sa kanilang sariling panganganib at minsan sa paglabag sa mga parusa ng E.U. at/oo [[Nagkakaisang mga Bansa|UN]] sanctions.</ref> ||style="background-color:silver"|&nbsp;||style="background-color:silver"|&nbsp;|| || |- bgcolor=silver |[[Hilagang Tsipre]]<ref name="NorthernCyprus">Ang Turkong Republika ng Hilagang Hilagang Tsipre ay hindi kinikilala ng ay hindi kinikilala ng Nagkakaisang mga Bansa, Estados Unidos, o ano pa mang bansa maliban sa Turko.</ref> || || || || |- |[[Honduras]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Honduras|Ref]]||[[Hugo Llorens]] ||[http://honduras.usembassy.gov/ Tegucigalpa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141014221934/http://honduras.usembassy.gov/ |date=2014-10-14 }} || |- |[[Hordan]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Hordan|Ref]]||[[Robert S. Beecroft]] ||[http://amman.usembassy.gov/ Amman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081009213434/http://amman.usembassy.gov/ |date=2008-10-09 }} |- |[[Indiya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Indiya|Ref]]||[[Timothy J. Roemer]]<br /> Steven J. White, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://newdelhi.usembassy.gov/ New Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061218194858/http://newdelhi.usembassy.gov/ |date=2006-12-18 }} |- |[[Indonesya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Indonesya|Ref]]||[[Cameron R. Hume]] ||[http://www.usembassyjakarta.org/ Jakarta] || |- |[[Irak]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Irak|Ref]]||[[Christopher Hill]] ||[http://iraq.usembassy.gov/ Baghdad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060620164521/http://iraq.usembassy.gov/ |date=2006-06-20 }} || Abril 2009 |- |[[Iran]]<ref name="Iran">Ang Estados Unidos ay walang misyong diplomatiko sa [[Iran]] sa ngayon. Ang interes ng E.U. sa Iran ay pinamamahalaan ng U.S. Interests section ng Embahada ng Suwisa sa [[Tehran]].</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Iran|Ref]]||||— |- |[[Republika ng Irlanda|Irlanda]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Irlanda|Ref]]||[[Dan Rooney]] ||[http://dublin.usembassy.gov/ Dublin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061216231340/http://dublin.usembassy.gov/ |date=2006-12-16 }} |- |[[Israel]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Israel|Ref]] ||[[James B. Cunningham]] ||[http://telaviv.usembassy.gov/ Tel Aviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419234557/http://telaviv.usembassy.gov/ |date=2010-04-19 }} || |- |[[Italya]]<ref name="SanMarino">Ang embahador ng E.U. sa Roma ang siya ring may pananagutan sa San Marino. Ang Konsulado ng E.U. sa Florence ang namamahala sa mga usapin na may kinalaman sa San Marino.</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Italya|Ref]]||[[David Thorne]] ||[http://rome.usembassy.gov/english/ Roma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531033920/http://rome.usembassy.gov/english/ |date=2010-05-31 }} || Hulyo 2009 |- |[[Cambodia]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Cambodia|Ref]]||[[Carol A. Rodley]] ||[http://phnompenh.usembassy.gov/ Phnom Penh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709050517/http://phnompenh.usembassy.gov/ |date=2008-07-09 }} || |- |[[Kamerun]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Kamerun|Ref]]||[[Janet E. Garvey]] ||[http://yaounde.usembassy.gov/ Yaoundé] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170404233949/https://yaounde.usembassy.gov/ |date=2017-04-04 }} || |- |[[Kanada]] ||[[Tala ng mga Embahador ng Estados Unidos sa Kanada|Ref]]||[[David Jacobson (lawyer)|David Jacobson]] <br />Terry Breese, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://canada.usembassy.gov/ Ottawa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150722142707/http://canada.usembassy.gov/ |date=2015-07-22 }} || Setyembre 2009 |- |[[Kanlurang Sahara]]<ref name="WesternSahara">Hindi kinikilala ng E.U. ang Kanlurang Sahara, at hindi rin nito kinikilala ang pag-angkin ng Moroko sa Kanlurang Sahara. Sanggunian: [[Kanlurang Sahara]], [[Ugnayang Panlabas ng Kanlurang Sahara]], [[Ugnayang Panlabas ng Moroko]].</ref> ||style="background-color:silver"|&nbsp;||style="background-color:silver"|&nbsp;||style="background-color:silver"|&nbsp; |- |[[Kazakhstan]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Kazakhstan|Ref]]||[[Richard E. Hoagland]] ||[http://kazakhstan.usembassy.gov/ Astana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151022041116/http://kazakhstan.usembassy.gov/ |date=2015-10-22 }} |- |[[Kenya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Kenya|Ref]] ||[[Michael Ranneberger|Michael E. Ranneberger]] ||[http://nairobi.usembassy.gov/ Nairobi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427155644/http://nairobi.usembassy.gov/ |date=2006-04-27 }} |- |[[Kiribati]]<ref name="Pidyi" /> ||||[[C. Steven McGann]] ||[http://suva.usembassy.gov/ Suva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507174513/http://suva.usembassy.gov/ |date=2008-05-07 }} |- |[[Kroasya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Kroasya|Ref]]||[[Robert Bradtke]] ||[http://zagreb.usembassy.gov/ Zagreb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070112043021/http://zagreb.usembassy.gov/ |date=2007-01-12 }} || Hulyo 2006 |- |[[Kolombiya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Kolombiya|Ref]] ||[[William Brownfield]] ||[http://bogota.usembassy.gov/wwwsmane.shtml Bogotá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070811210325/http://bogota.usembassy.gov/wwwsmane.shtml |date=2007-08-11 }} |- |[[Komoro]]<ref name="Comoros">Ang embahador na nanunuluyan sa [[Antananarivo]]—ay siya ring may pananagutan sa Madagaskar at Komoro.</ref> ||||[[R. Niels Marquardt]] ||[http://www.antananarivo.usembassy.gov/ Antananarivo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153459/https://www.antananarivo.usembassy.gov/ |date=2017-05-02 }} || |- |[[Demokratikong Republika ng Konggo]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Demokratikong Republika ng Konggo|Ref]] ||[[William J. Garvelink]]<ref>{{Cite web |title=Embassy Website |url=http://kinshasa.usembassy.gov/ambassador.html |access-date=2009-11-12 |archive-date=2009-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091210063328/http://kinshasa.usembassy.gov/ambassador.html |url-status=dead }}</ref> ||[http://kinshasa.usembassy.gov/ Kinshasa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061214041030/http://kinshasa.usembassy.gov/ |date=2006-12-14 }} || |- |[[Republika ng Konggo]]||[[Embahador ng Estados Unidos sa Republika ng Konggo|Ref]] ||[[Alan W. Eastham]] ||[http://brazzaville.usembassy.gov/ Brazzaville] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108101621/http://brazzaville.usembassy.gov/ |date=2009-01-08 }} || |- |[[Kosovo]]||[[Embahador ng Estados Unidos sa Kosovo|Ref]]||Christopher William Dell||[http://pristina.usembassy.gov/ Pristina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413061826/http://pristina.usembassy.gov/ |date=2008-04-13 }} || |- |[[Kosta Rika]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Kosta Rika|Ref]]||[[Peter Cianchette]] ||[https://web.archive.org/web/20070616181653/http://sanjose.usembassy.gov/ San José] |- |[[Kuba]]<ref name="Cuba">Ang Estados Unidos ay walang misyong diplomatiko sa [[Kuba]]. Ang interes ng E.U. sa Kuba ay pinamamahalaan ng U.S. Interests section ng Embahada ng [[Suwisa]] sa [[Havana]].</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Kuba|Ref]]<br />[[Estados Unidos Interests Section in Havana|Ref]]||[[Jonathan D. Farrar]]<br />''Chief of Mission'' ||[http://havana.usinterestsection.gov/ Havana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051107023159/http://havana.usinterestsection.gov/ |date=2005-11-07 }} || |- |[[Kuwait]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Kuwait|Ref]]||[[Deborah K. Jones]] ||[http://kuwait.usembassy.gov/ Kuwait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061214092213/http://kuwait.usembassy.gov/ |date=2006-12-14 }} |- |[[Kyrgyzstan]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Kyrgyzstan|Ref]]||[[Tatiana C. Gfoeller]] ||[http://kyrgyz.usembassy.gov/ Bishkek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706130936/http://kyrgyz.usembassy.gov/ |date=2008-07-06 }} |- |[[Laos]] ||||[[Ravic R. Huso]] ||[http://vientiane.usembassy.gov/ Vientiane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703184339/http://vientiane.usembassy.gov/ |date=2008-07-03 }} || |- |[[Latbiya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Latbiya|Ref]]||Bakante<br />Bruce Rogers, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://riga.usembassy.gov/ Riga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061211103310/http://riga.usembassy.gov/ |date=2006-12-11 }} |- |[[Libano]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Libano|Ref]]||[[Michele J. Sison]] ||[http://beirut.usembassy.gov/ Beirut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518050234/http://beirut.usembassy.gov/ |date=2008-05-18 }} |- |[[Lesotho]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Lesotho|Ref]] ||[[Robert B. Nolan]] ||[http://maseru.usembassy.gov/ Maseru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061103054157/http://maseru.usembassy.gov/ |date=2006-11-03 }} |- |[[Liberia]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Liberia|Ref]]||[[Linda Thomas-Greenfield]] ||[http://monrovia.usembassy.gov/ Monrovia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061218083843/http://monrovia.usembassy.gov/ |date=2006-12-18 }} |- |[[Libya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Libya|Ref]]||[[Gene Cretz|Gene A. Cretz]]<ref name="cretz">Cretz naitalaga bilang embahador sa Libya noong 17 Disyembre 2008. Sanggunian: [http://libya.usembassy.gov/principal.html Embahada ng E.U. sa Tripoli: Pahina ng Embahador] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230225938/http://libya.usembassy.gov/principal.html |date=2008-12-30 }}</ref> ||[http://libya.usembassy.gov/ Tripoli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209070645/http://libya.usembassy.gov/ |date=2006-12-09 }} |- |[[Liechtenstein]]<ref name="Liechtenstein">Ang embahador na nanunuluyan sa [[Berne]], ang siya ring may pananagutan sa Suwisa at Liechtenstein.</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Suwisa at Liechtenstein|Ref]]||[[Donald S. Beyer,Jr.]]||[http://bern.usembassy.gov/ Bern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514115029/http://bern.usembassy.gov/ |date=2008-05-14 }} || Hulyo 2009 |- |[[Litwaniya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Litwaniya|Ref]]||[[Anne E. Derse]] ||[http://vilnius.usembassy.gov/ Vilnius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061117183331/http://vilnius.usembassy.gov/ |date=2006-11-17 }} || Hulyo 2009 |- |[[Lupangyelo]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Lupangyelo|Ref]] ||Robert S. Connan, nominee [[Carol van Voorst]] ||[http://reykjavik.usembassy.gov/ Reykjavik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080719123044/http://reykjavik.usembassy.gov/ |date=2008-07-19 }} |- |[[Luxembourg]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Luxembourg|Ref]]||[[Ann Wagner]] ||[http://luxembourg.usembassy.gov/ Luxembourg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151224002734/http://luxembourg.usembassy.gov/ |date=2015-12-24 }} || |- |[[Madagaskar]]<ref name="Comoros" /> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Madagaskar|Ref]] ||[[R. Niels Marquardt]] ||[http://www.antananarivo.usembassy.gov/ Antananarivo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153459/https://www.antananarivo.usembassy.gov/ |date=2017-05-02 }} |- |[[Macedonia]] ||||[[Philip T. Reeker]] ||[http://skopje.usembassy.gov/ Skopje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705115433/http://skopje.usembassy.gov/ |date=2008-07-05 }} |- |[[Malawi]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Malawi|Ref]] ||[[Peter W. Bodde]] ||[http://lilongwe.usembassy.gov/ Lilongwe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215072029/http://lilongwe.usembassy.gov/ |date=2006-12-15 }} |- |[[Malaysiya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Malaysiya|Ref]] ||[[James Keith]] ||[http://malaysia.usembassy.gov/ Kuala Lumpur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061217061230/http://malaysia.usembassy.gov/ |date=2006-12-17 }} |- |[[Maldives]]<ref name="Maldives">Ang embahador na nanunuluyan sa [[Colombo]]—ang siya ring may pananagutan sa Maldives at Sri Lanka.</ref> ||||[[Patricia A. Butenis]] ||[http://colombo.usembassy.gov/ Colombo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608174809/http://colombo.usembassy.gov/ |date=2007-06-08 }} |- |[[Mali]] ||||[[Gillian A. Milovanovic]] ||[http://mali.usembassy.gov/ Bamako] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907095829/http://mali.usembassy.gov/ |date=2009-09-07 }} |- |[[Malta]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Malta|Ref]]||Douglas W. Kmiec ||[http://valletta.usembassy.gov/ Valletta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827172417/http://valletta.usembassy.gov/ |date=2008-08-27 }} |- |[[Kapuluang Marshall]] ||||[[Martha Campbell]] ||[http://majuro.usembassy.gov/ Majuro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209025622/http://majuro.usembassy.gov/ |date=2006-12-09 }} |- |[[Mauritania]] ||||[[Mark Boulware]]||[http://mauritania.usembassy.gov/ Nouakchott] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061217201834/http://mauritania.usembassy.gov/ |date=2006-12-17 }} |- |[[Mauritius]]<ref name="Mauritius">Isang embahador ang namamahala sa Mauritius at Seychelles ang nanunuluyan sa [[Port Louis]], Mauritius.</ref> ||||Bakante<br />Virginia M. Blaser, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://mauritius.usembassy.gov/ Port Louis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061216153425/http://mauritius.usembassy.gov/ |date=2006-12-16 }} |- |[[Mehiko]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Mehiko|Ref]]||Carlos Pascual (nominee)<br />Leslie A. Bassett, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://mexico.usembassy.gov/ Mehiko City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150621090729/http://mexico.usembassy.gov/ |date=2015-06-21 }} |- |[[Pederal na mga Estado ng Mikronesia|Micronesia]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa the Pederal na mga Estado ng Mikronesia|Ref]]||[[Miriam K. Hughes]] ||[http://kolonia.usembassy.gov/ Kolonia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205222111/http://kolonia.usembassy.gov/ |date=2006-12-05 }} |- |[[Moldova]] ||||[[Asif J. Chaudhry]] ||[http://moldova.usembassy.gov/ Chisinau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100214191656/http://moldova.usembassy.gov/ |date=2010-02-14 }} |- |[[Monako]]<ref name="francemonaco" /><ref name="Monako">Hanggang noong Disyembre 2006, ang E.U. at Monako ay walang pormal na relasyong diplomatiko. Ang Consul General nang E.U. sa Marseille, Pransiya, sa ilalim ng kapangyarihan ng Embahador ng E.U. sa Pransiya, ang namamahala ng relasyon sa Monako. Noong Disyembre 2006, Itinaas nang Estados Unidos at Monako ang consular sa buong diplomatikong relasyon at si Embahador Craig Stapleton (Pransiya) ang pinamahala sa Monako. Sanggunian: [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3397.htm Department of State: Background notes on Monako], [http://france.usembassy.gov/monaco.html U.S. Embahada sa Pransiya: Diplomatikong Misyon ng E.U. sa Monako] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180126182650/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3397.htm |date=2018-01-26 }}.</ref> ||||[[Charles H. Rivkin]] ||[http://france.usembassy.gov/monaco.html Paris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180126182650/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3397.htm |date=2018-01-26 }} |- |[[Monggolya]] ||||[[Mark C. Minton]] ||[http://mongolia.usembassy.gov/ Ulaanbaatar] |- |[[Montenegro]] ||||[[Roderick W. Moore]] ||[http://podgorica.usembassy.gov/ Podgorica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512010314/http://podgorica.usembassy.gov/ |date=2008-05-12 }} |- |[[Moroko]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Moroko|Ref]]||[[Samuel L. Kaplan]] ||[http://rabat.usembassy.gov/ Rabat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210163007/http://rabat.usembassy.gov/ |date=2009-12-10 }} || Hulyo 2009 |- |[[Mozambik]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Mozambik|Ref]]||''Bakante''<br />[[Todd Chapman]] – Chargé d'Affaires ''a.i.'' ||[http://maputo.usembassy.gov/ Maputo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206015227/http://maputo.usembassy.gov/ |date=2006-12-06 }} |- bgcolor=silver |[[Myanmar]] (tingnan ang Burma sa taas)<ref name="Myanmar" /> || || || |- |[[Nagkakaisang Arab ng Emirado]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Nagkakaisang Arab ng Emirado|Ref]] ||[[Richard G. Olson, Jr.]] ||[http://uae.usembassy.gov/ Abu Dhabi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820091331/http://uae.usembassy.gov/ |date=2008-08-20 }} |- |[[Nagkakaisang Kaharian]]<ref name="UK">Ang embahador sa U.K. ay kilala bilang “Embahador sa Korte ng St. James’s.”</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Nagkakaisang Kaharian|Ref]]||[[Louis Susman]]<br />Richard B. LeBaron, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://london.usembassy.gov/ London]|| Hulyo 2009 |- |[[Namibia]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Namibia|Ref]] ||[[Gail D. Mathieu]] ||[http://windhoek.usembassy.gov/ Windhoek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103173957/http://windhoek.usembassy.gov/ |date=2007-01-03 }} |- |[[Nauru]]<ref name="Pidyi" /> ||||[[C. Steven McGann]] ||[http://suva.usembassy.gov/ Suva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507174513/http://suva.usembassy.gov/ |date=2008-05-07 }} |- |[[Nepal]] ||||Bakante<br />Jeffrey Moon – ''Chargé d'Affaires a.i.''||[http://kathmandu.usembassy.gov/ Kathmandu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609012831/http://kathmandu.usembassy.gov/ |date=2007-06-09 }} |- |[[Nikaragwa]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Nicaragua|Ref]]||[[Robert J. Callahan]] ||[https://web.archive.org/web/20070611093913/http://managua.usembassy.gov/ Managua] |- |[[Niger]]||[[Embahador ng Estados Unidos sa Niger|Ref]] ||[[Bernadette M. Allen]] ||[http://niamey.usembassy.gov/ Niamey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206000927/http://niamey.usembassy.gov/ |date=2006-12-06 }} |- |[[Nigeria]] ||||[[Robin R. Sanders]] ||[http://abuja.usembassy.gov/ Abuja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723173134/http://abuja.usembassy.gov/ |date=2008-07-23 }} |- |[[Noruwega]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Noruwega|Ref]]||[[Benson K. Whitney]] ||[http://norway.usembassy.gov/ Oslo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150216150649/http://norway.usembassy.gov/ |date=2015-02-16 }} |- |[[Olanda]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa the Olanda|Ref]]||[[Fay Hartog-Levin]]||[http://thehague.usembassy.gov/ The Hague] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111216232605/http://thehague.usembassy.gov/ |date=2011-12-16 }}|| Agosto 2009 |- |[[Oman]] ||||[[Richard J. Schmierer]] ||[http://muscat.usembassy.gov/ Muscat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706093353/http://muscat.usembassy.gov/ |date=2008-07-06 }} |- |[[Pakistan]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Pakistan|Ref]] ||[[Anne W. Patterson]] ||[http://islamabad.usembassy.gov/ Islamabad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221161306/http://islamabad.usembassy.gov/ |date=2008-12-21 }} |- |[[Palau]]<ref name="Palau">Hanggang 2005 ang embahadr na nanunuluyan sa [[Maynila]], ang may pananagutan sa Pilipinas at Palau. Sanggunian: [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ps.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100711145817/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ps.html |date=2010-07-11 }}. Nang naitalaga si embahador [[Kristie A. Kenney]] sa Pilipinas noong 2005, itinalaga lang siya sa nasabing bansa. Sanggunian: [https://web.archive.org/web/20021117073721/http://www.state.gov/r/pa/ho/po/com/11138.htm U.S. Dep’t of State: Ambassadors to Palau]</ref> ||||None<br />Mark J. Bezner – ''Chargé d'Affaires'' ||[http://palau.usembassy.gov/ Koror] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224021853/http://palau.usembassy.gov/ |date=2008-12-24 }} |- |[[Panama]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Panama|Ref]]||[[Barbara J. Stephenson]] ||[http://panama.usembassy.gov/ Panama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614035341/http://panama.usembassy.gov/ |date=2009-06-14 }} |- |[[Papuwa Bagong Guniya]]<ref name="Papua">Ang embahador na nanunuluyan sa [[Port Moresby]]—ang siyang may pananagutan sa Papuwa Bagong Guniya, Kapuluang Solomon, at Vanuatu.</ref> ||||[[Leslie V. Rowe]] ||[http://portmoresby.usembassy.gov/ Port Moresby] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104035346/http://portmoresby.usembassy.gov/ |date=2016-11-04 }} |- |[[Paragway]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Paragway|Ref]] ||[[Liliana Ayalde]] ||[http://paraguay.usembassy.gov/ Asunción] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213032818/http://paraguay.usembassy.gov/ |date=2006-12-13 }} |- |[[Peru]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Peru|Ref]] ||[[P. Michael McKinley]] ||[http://lima.usembassy.gov/ Lima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215113507/http://lima.usembassy.gov/ |date=2006-12-15 }} |- |[[Pidyi]]<ref name="Pidyi">Ang embahador na nanunuluyan sa [[Suva]]—ang siya rin may pananagutan sa Pidyi, Kiribati, Nauru, Tonga, at Tuvalu. Sanggunian: [http://suva.usembassy.gov/ U.S. Embassy Suva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507174513/http://suva.usembassy.gov/ |date=2008-05-07 }}.</ref> ||||[[C. Steven McGann]] ||[http://suva.usembassy.gov/ Suva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507174513/http://suva.usembassy.gov/ |date=2008-05-07 }} |- |[[Pilipinas]]<ref name="Palau" /> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Pilipinas|Ref]] ||[[Kristie A. Kenney]] ||[http://manila.usembassy.gov/ Manila] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225070550/http://manila.usembassy.gov/ |date=2008-02-25 }} |- |[[Pinlandiya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Pinlandiya|Ref]]||Bakante simula 16 Enero 2009<br />Michael A. Butler, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://helsinki.usembassy.gov/ Pinlandiya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705092127/http://helsinki.usembassy.gov/ |date=2008-07-05 }} || |- |[[Polonya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Polonya|Ref]]||[[Lee A. Feinstein]] ||[http://warsaw.usembassy.gov/ Warsaw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070305221541/http://warsaw.usembassy.gov/ |date=2007-03-05 }} |- |[[Portuges]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Portuges|Ref]]||[[Thomas F. Stephenson]] ||[http://lisbon.usembassy.gov/ Lisbon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509130949/http://lisbon.usembassy.gov/ |date=2008-05-09 }} |- |[[Pransiya]]<ref name="francemonaco">Hanggang noong Disyembre 2006, ang embahador ng E.U. sa Pransiya ang siya ring may pananagutan sa Monako.</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Pransiya|Ref]]||[[Charles Rivkin]]<br />Mark A. Pekala, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://france.usembassy.gov/ Paris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919021025/http://france.usembassy.gov/ |date=2009-09-19 }} || Hulyo 2009 |- |[[Qatar]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Qatar|Ref]] ||[[Joseph E. LeBaron]] ||[http://qatar.usembassy.gov/ Doha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421231854/http://qatar.usembassy.gov/ |date=2016-04-21 }} |- |[[Rumanya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Rumanya|Ref]] ||[[Mark H. Gitenstein]] ||[http://bucharest.usembassy.gov/ Bucharest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919023416/http://bucharest.usembassy.gov/ |date=2009-09-19 }} |- |[[Rusya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Rusya|Ref]]||[[John Beyrle]] ||[http://moscow.usembassy.gov/ Moscow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081008113649/http://moscow.usembassy.gov/ |date=2008-10-08 }} || Hunyo 2008 |- |[[Rwanda]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Rwanda|Ref]]||[[W. Stuart Symington (diplomat)|W. Stuart Symington]] ||[http://kigali.usembassy.gov/ Kigali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226234326/http://kigali.usembassy.gov/ |date=2008-02-26 }} |- |[[Saint Kitts at Nevis]]<ref name="Barbados" /> || [[Embahador ng Estados Unidos sa Saint Kitts at Nevis|Ref]] ||Bakante<br />Brent Hardt, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://bridgetown.usembassy.gov/ Bridgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012031003/http://bridgetown.usembassy.gov/ |date=2007-10-12 }} |- |[[Santa Lucia]]<ref name="Barbados" /> || [[Embahador ng Estados Unidos sa Santa Lucia|Ref]] ||Bakante<br />Brent Hardt, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://bridgetown.usembassy.gov/ Bridgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012031003/http://bridgetown.usembassy.gov/ |date=2007-10-12 }} |- |[[San Vicente at Grenadines]]<ref name="Barbados" /> || [[Embahador ng Estados Unidos sa San Vicente at Grenadines|Ref]] ||Bakante<br />Brent Hardt, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://bridgetown.usembassy.gov/ Bridgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012031003/http://bridgetown.usembassy.gov/ |date=2007-10-12 }} |- |[[Samoa]]<ref name="NewZealand" /> ||||[[David Huebner]] (nominee)<br />Robin L. Yeager, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://samoa.usembassy.gov/ Apia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205171355/http://samoa.usembassy.gov/ |date=2009-12-05 }} |- |[[San Marino]]<ref name="SanMarino" /> ||||[[David H. Thorne]] ||[http://florence.usconsulate.gov/ Florence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130716232043/http://florence.usconsulate.gov/ |date=2013-07-16 }} || Hulyo 2009 |- |[[São Tomé at Príncipe]]<ref name="Gabon" /> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa São Tomé at Príncipe|Ref]] ||[[Eunice Reddick]] ||[http://libreville.usembassy.gov/ Libreville] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509182900/http://libreville.usembassy.gov/ |date=2008-05-09 }} |- |[[Senegal]]<ref name="GuniyaBissau" /> ||||[[Marcia S. Bernicat]] ||[http://dakar.usembassy.gov/ Dakar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219135444/http://dakar.usembassy.gov/ |date=2015-02-19 }} |- |[[Serbia]] ||||[[Mary Warlick]] ||[http://belgrade.usembassy.gov/ Belgrade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090311004026/http://belgrade.usembassy.gov/ |date=2009-03-11 }} |- |[[Seychelles]]<ref name="Mauritius" /> ||||Bakante<br />Virginia M. Blaser, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://mauritius.usembassy.gov/ Port Louis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061216153425/http://mauritius.usembassy.gov/ |date=2006-12-16 }} |- |[[Sierra Leone]] ||||[[Hunyo Carter Perry]] ||[http://freetown.usembassy.gov/ Freetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090722210427/http://freetown.usembassy.gov/ |date=2009-07-22 }} |- |[[Silangang Timor]] (Timor-Leste)||||[[Hans G. Klemm]]||[http://timor-leste.usembassy.gov/ Dili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118062530/http://timor-leste.usembassy.gov/ |date=2009-01-18 }} || |- |[[Singgapur]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Singgapur|Ref]]||Bakante ||[http://singapore.usembassy.gov/ Singgapur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215231243/http://singapore.usembassy.gov/ |date=2006-12-15 }} |- |[[Sirya]]<ref name="Sirya">Si Embahador [[Margaret Scobey]] ay pinauwi noong Pebrero 2005 bilang protesta sa pagkakapatay kay [[Rafik Hariri]]. Ref: [https://web.archive.org/web/20050216002947/http://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2005/42305.htm Kagawaran ng Estado ng E.U. press release], [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm Background notes on Sirya], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4266587.stm BBC News]. Simula noon si Embahador Scobey ay itinalaga bilang embahador sa Ehipto.</ref> ||||''Bakante''<br /> Charles F. Hunter – ''Chargé d'Affaires, a.i.'' ||[http://damascus.usembassy.gov/ Damascus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061220213548/http://damascus.usembassy.gov/ |date=2006-12-20 }} |- |[[Slovakia]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Slovakia|Ref]] ||Bakante<br />Keith A. Eddins, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://bratislava.usembassy.gov/ Bratislava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061223145156/http://bratislava.usembassy.gov/ |date=2006-12-23 }} |- |[[Slovenia]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Slovenia|Ref]]||[[Thomas Bolling Robertson|Thomas B. Robertson]] ||[http://ljubljana.usembassy.gov/ Ljubljana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517122528/http://ljubljana.usembassy.gov/ |date=2008-05-17 }} |- |[[Kapuluang Solomon]]<ref name="Papua" /> ||||[[Leslie V. Rowe]] ||[http://www.usvpp-solomonislands.org/ Honiara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222112804/http://www.usvpp-solomonislands.org/ |date=2008-12-22 }} |- |[[Somalia]]<ref name="Somalia">Ang Estados Unidos ay walang doplomatikong relasyon sa [[Somalia]] sa ngayon. Ang huling embahador sa Somalia ay si [[James Keough Bishop]] nang magsara ang embahada sa [[Mogadishu]] noong 5 Enero 1991. Sanggunian: [https://web.archive.org/web/20030427172215/http://www.state.gov/r/pa/ho/po/com/11274.htm U.S State Department].</ref><ref>{{cite web|url=http://somalia.usvpp.gov/welcome.html|title=Virtual Presence Post Somalia|access-date=2009-11-12|archive-date=2009-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090627135706/http://somalia.usvpp.gov/welcome.html|url-status=dead}}</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Somalia|Ref]] ||''[[Virtual Presence Post]]''<br />Michael Ranneberger, [[Embahador ng Estados Unidos sa Kenya|U.S. Ambassador to Kenya]] ||[http://somalia.usvpp.gov/welcome.html Somalia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627135706/http://somalia.usvpp.gov/welcome.html |date=2009-06-27 }} |- |[[Sri Lanka]]<ref name="Maldives" /> ||||[[Patricia A. Butenis]] ||[http://colombo.usembassy.gov/ Colombo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608174809/http://colombo.usembassy.gov/ |date=2007-06-08 }} || Agosto 2009 |- |[[Sudan]]<ref name="Sudan">Ang embahada ng E.U. sa [[Khartoum]] ay isinara noong 7 Pebrero 1996. Si [[Timothy Michael Carney]] ang huling embahador ng sa Sudan. Ang embahada ay muling nabuksan noong 23 Mayo 2002, at si Jeffrey Millington ang nanilbihang ''Chargé d’Affaires'' ad interim. Simula noon wala nang Embahador ang E.U. sa Khartoum. Sanggunian: [https://web.archive.org/web/20021228151311/http://www.state.gov/r/pa/ho/po/com/11280.htm Kagawaran ng Estado ng E.U.].</ref>||[[Embahador ng Estados Unidos sa Sudan|Ref]]||''Bakante''<br />Alberto M. Fernandez – ''Chargé d'Affaires'' ||[http://khartoum.usembassy.gov/ Khartoum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080114103049/http://khartoum.usembassy.gov/ |date=2008-01-14 }} |- |[[Suriname]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Suriname|Ref]] ||[[John R. Nay]] ||[http://paramaribo.usembassy.gov/ Paramaribo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117081838/http://paramaribo.usembassy.gov/ |date=2007-11-17 }} || Hulyo 2009 |- |[[Suwesya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Suwesya|Ref]]||Matthew Barzun<br />Robert J. Silverman, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://stockholm.usembassy.gov/ Stockholm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527050002/http://stockholm.usembassy.gov/ |date=2011-05-27 }} |- |[[Suwisa]]<ref name="Liechtenstein" /> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Suwisa and Liechtenstein|Ref]]||[[Donald S. Beyer,Jr.]]||[http://bern.usembassy.gov/ Bern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514115029/http://bern.usembassy.gov/ |date=2008-05-14 }} |- |[[Swaziland]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Swaziland|Ref]] ||[[Maurice S. Parker]] ||[http://mbabane.usembassy.gov/ Mbabane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704070416/http://mbabane.usembassy.gov/ |date=2008-07-04 }} |- |[[Republika ng Tsina|Taywan]]<ref name="ROC">Nagtatag ng relasyon ang Estados Unidos sa Republika ng Mamamayan ng Tsina noong 1979. Simula noon ang ugnayan sa pagitan ng E.U. at Taywan ay pinamamahalaan ng [[American Institute sa Taywan]] sa [[Taipei]].</ref> ||style="background-color:silver"|&nbsp;||style="background-color:silver"|&nbsp;||style="background-color:silver"|&nbsp; |- |[[Tayikistan]] ||||[[Tracey Ann Jacobson]] ||[http://dushanbe.usembassy.gov/ Dushanbe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215074844/http://dushanbe.usembassy.gov/ |date=2006-12-15 }} |- |[[Tanzania]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Tanzania|Ref]] ||[[Alfonso E. Lenhardt]] ||[http://tanzania.usembassy.gov/ Dar es Salaam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202025/http://tanzania.usembassy.gov/ |date=2013-10-29 }} || Agosto 2009 |- |[[Thailand]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Thailand|Ref]]||[[Eric G. John]] ||[http://bangkok.usembassy.gov/ Bangkok] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150303205508/http://bangkok.usembassy.gov/ |date=2015-03-03 }} |- |[[Timog Aprika]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Timog Aprika|Ref]] ||[[Donald Gips]] ||[http://pretoria.usembassy.gov/ Pretoria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014125202/http://pretoria.usembassy.gov/ |date=2008-10-14 }} |- |[[Timog Korea]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Timog Korea|Ref]]||[[Kathleen Stephens]] ||[http://seoul.usembassy.gov/ Seoul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061210135458/http://seoul.usembassy.gov/ |date=2006-12-10 }} || |- |[[Timog Ossetia]]<ref name="Abkhazia"/>||style="background-color:silver"|&nbsp;||style="background-color:silver"|&nbsp;||style="background-color:silver"|&nbsp; |- |[[Togo]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Togo|Ref]] ||[[Patricia McMahon Hawkins]] ||[http://lome.usembassy.gov/ Lomé] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724085302/http://lome.usembassy.gov/ |date=2008-07-24 }} |- |[[Tonga]]<ref name="Pidyi" /> ||||[[C. Steven McGann]] ||[http://tonga.usvpp.gov/ Tonga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150131040431/http://tonga.usvpp.gov/ |date=2015-01-31 }} |- |[[Tsile]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Tsile|Ref]] ||[[Paul E. Simons]] ||[http://santiago.usembassy.gov/ Santiago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509130333/http://santiago.usembassy.gov/ |date=2008-05-09 }} |- |[[Tsina]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Tsina|Ref]]||[[Jon Huntsman, Jr.]] ||[http://beijing.usembassy.gov/ Beijing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006072530/http://beijing.usembassy.gov/ |date=2008-10-06 }} || Agosto 2009 |- |[[Tsipre]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Tsipre|Ref]]||[[Frank C. Urbancic, Jr.]] ||[http://nicosia.usembassy.gov/ Nicosia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203073230/http://nicosia.usembassy.gov/ |date=2009-12-03 }} || |- |[[Trinidad at Tobago]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Trinidad at Tobago|Ref]] ||Bakante<br />Len Kusnitz, ''Chargé d’Affaires a.i.'' ||[http://trinidad.usembassy.gov/ Port of Espanya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215020651/http://trinidad.usembassy.gov/ |date=2006-12-15 }} |- |[[Tunisya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Tunisya|Ref]]||[[Robert F. Godec]] ||[http://tunis.usembassy.gov/ Tunis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905193530/http://tunis.usembassy.gov/ |date=2008-09-05 }} |- |[[Turkiya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Turkiya|Ref]]||[[James F. Jeffrey]] ||[http://ankara.usembassy.gov/ Ankara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120160134/http://ankara.usembassy.gov./ |date=2008-11-20 }} |- |[[Turkmenistan]]<ref name="Turkmenistan">Ang huling embahador sa Turkmenistan, [[Tracey Ann Jacobson]] ay siya ngayong naatasan sa Tayikistan. Wala pang bagong naiitalagang embahador sa Turkmenistan. Sanggunian: [http://turkmenistan.usembassy.gov/charge.html Estados Unidos Embassy in Ashgabat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216220504/http://turkmenistan.usembassy.gov/charge.html |date=2007-02-16 }}.</ref> ||[[Embahador ng Estados Unidos sa the United Arab Emirates|Ref]]||''Bakante''<br />Richard M. Miles – ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://turkmenistan.usembassy.gov/ Ashgabat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215071755/http://turkmenistan.usembassy.gov/ |date=2006-12-15 }} |- |[[Tuvalu]]<ref name="Pidyi" /> ||||[[C. Steven McGann]] ||[http://suva.usembassy.gov/ Suva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507174513/http://suva.usembassy.gov/ |date=2008-05-07 }} |- |[[Uganda]] ||||[[Jerry P. Lanier]] ||[http://kampala.usembassy.gov/ Kampala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061222052834/http://kampala.usembassy.gov/ |date=2006-12-22 }} || Agosto 2009 |- |[[Ukraine]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Ukraine|Ref]]||[[William B. Taylor, Jr.]] ||[http://kiev.usembassy.gov/ Kiev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221162405/http://kiev.usembassy.gov/ |date=2009-02-21 }} |- |[[Unggarya]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Unggarya|Ref]]||[[Abril H. Foley]] ||[http://budapest.usembassy.gov/ Budapest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610200406/http://budapest.usembassy.gov/ |date=2007-06-10 }} || |- |[[Urugway]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Urugway|Ref]] ||Bakante<br />Robin Matthewman, ''Chargé d'Affaires a.i.'' ||[http://montevideo.usembassy.gov/ Montevideo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210170155/http://montevideo.usembassy.gov/ |date=2009-12-10 }} |- |[[Uzbekistan]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Uzbekistan|Ref]]||[[Richard Norland]] ||[https://web.archive.org/web/20030624120959/http://www.usembassy.uz/ Tashkent] |- |[[Vanuatu]]<ref name="Papua" /> ||||[[Leslie V. Rowe]] ||[http://www.usvpp-vanuatu.org/ Port Vila] |- |[[Yemen]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Yemen|Ref]] ||[[Stephen A. Seche]] ||[http://yemen.usembassy.gov/ Sana’a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061219191540/http://yemen.usembassy.gov/ |date=2006-12-19 }} |- |[[Zambia]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Zambia|Ref]] ||[[Donald E. Booth]] ||[http://zambia.usembassy.gov/ Lusaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061214124225/http://zambia.usembassy.gov/ |date=2006-12-14 }} |- |[[Zimbabwe]] ||[[Embahador ng Estados Unidos sa Zimbabwe|Ref]] ||[[Charles A. Ray]] ||[http://harare.usembassy.gov/ Harare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203170807/http://harare.usembassy.gov/ |date=2007-02-03 }} || Agosto 2009 |} === Mga Tala === {{reflist}} == Embahador sa mga Internasyonal na Kapisanan == Mga kasalukuyang embahador ng Estados Unidos sa mga Internasyonal na Kapisanan {|class=wikitable ! Internasyonal na Kapisanan !! Lokasyon !! Embahador |- |[[Unyong Aprikano]] ||[[Addis Ababa]], [[Etiyopiya]] ||[[John Simon]] |- |[[Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko|APEC]] ||[[Washington (estado)|Washington]], [[Estados Unidos]] ||[[Patricia Haslach]] |- |[[Kapisanan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] ||[[Jakarta]], [[Indonesya]] ||[[Scot Marciel]] |- |[[Conference on Disarmament]] ||[[Hinebra]], [[Suwisa]] ||[[Christina Rocca]] |- |[[Unyong Europeo]] ||[[Brussels]], [[Belhika]] ||[[Kristen Silverberg]] |- |[[International Civil Aviation Organization]] ||[[Montreal]], [[Canada]] ||[[Edward W. Stimpson]] |- |[[North Atlantic Treaty Organization]] ||[[Brussels]], [[Belhika]] ||[[Kurt Volker]] |- |[[Organization of American States]] ||[[Washington, D.C.]], [[Estados Unidos]] ||[[John Maisto]] |- |[[Organisation of the Islamic Conference]]||[[Jeddah]], Arabyang Saudi||[[Sada Cumber]] |- |[[Organisation for Economic Cooperation and Development]] ||[[Paris]], [[Pransiya]] ||[[Christopher Egan]] |- |[[Organization for Security and Cooperation in Europe]] ||[[Vienna]], [[Austria]] ||[[Julie Finley]] |- |[[Nagkakaisang mga Bansa]] ||[[Bagong York]], [[Estados Unidos]] ||[[Susan Rice]] |- |[[Organisasyon ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Edukasyon, Siyensiya, at Kultura|UNESCO]] ||[[Paris]], [[Pransiya]] ||[[Louise V. Oliver]] |- |[[Programa ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Kapaligiran|UNEP]] ||[[Nairobi]], [[Kenya]] ||[[Johnnie Carson]] |- |[[Organisasyon ng mga Bansang Nagkakaisa sa Pagkain at sa Agrikultura|FAO]] ||[[Roma]], [[Italya]] ||[[Tony P. Hall]] |- |[[Nagkakaisang mga Bansa International Organizations sa Vienna]] ||[[Vienna]], [[Austria]] ||[[Gregory Schulte]] |- |Nagkakaisang mga Bansa and other International Organizations sa Hinebra ||[[Hinebra]], [[Suwisa]] ||[[Warren Tichenor]] |- |[[Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal|WTO]] ||[[Hinebra]], [[Suwisa]] ||[[Peter Allgeier]] |} == Ambassadors-at-large == Kasalukuyang mga [[Ambassador-at-large|ambassadors-at-large]] ng Estados Unidos na may pananagutan sa buong mundo: {|class=wikitable ! Titulo (competence) !! Embahador |- |[[Ambassador-at-Large for War Crimes Issues]] ||[[John Clint Williamson]] |- |Ambassador-at-Large for Counterterrorism ||[[Dailey, Dell L.]] |- |} == Mga Embahador sa dating mga bansa == * [[Embahador ng Estados Unidos sa Czechoslovakia|Czechoslovakia]] * [[Embahador ng Estados Unidos sa Silangang Alemanya|Silangang Alemanya]] (German Democratic Republic) * [[Ministro ng Estados Unidos Haway|Haway]] * [[Embahador ng Estados Unidos sa Hilagang Yemen|Hilagang Yemen]] (Yemen Arab Republic) * [[Embahador ng Estados Unidos sa Timog Biyetnam|Timog Biyetnam]] * [[Embahador ng Estados Unidos sa Timog Yemen|Timog Yemen]] (People’s Democratic Republic of Yemen) * [[Embahador ng Estados Unidos sa Texas|Texas]] * [[Embahador ng Estados Unidos sa Yugoslavia|Yugoslavia]] == Iba pang kinatawang pangdiplomatiko == Iba pang kinatawang pangdiplomatiko ng Estados Unidos {|class=wikitable ! Bansang Kinalalagyan !! Embahador !! Titulo |- |[[Bangladesh]] ||[[Judith Ann Chammas]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Belhika]] ||[[Brenda B. Schoonover]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Burkina Faso]] ||[[Cynthia Akuetteh]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Etiyopiya]] ||[[Vicki Huddleston]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Hayti]] ||[[Timothy M. Carney]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Hong Kong]] at [[Makaw]] ||[[Joseph R. Donovan Jr.]] ||Consul General |- |[[Libya]] ||[[Gregory L. Berry]] ||Principal Officer |- |[[Mauritius]] ||[[Stephen M. Schwartz]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Niger]] ||[[John W. Davison]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Pilipinas]] ||[[Paul W. Jones]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Senegal]] ||[[Robert P. Jackson]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Sudan]] ||[[Cameron Hume]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Suwesya]] ||[[Stephen V. Noble]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Republika ng Tsina|Taywan]] ||[[Stephen M. Young (diplomat)|Stephen Young]] ||Director of the Taipei office of the [[American Institute in Taywan]] |- |[[Uganda]] ||[[William E. Fitzgerald]] ||Chargé d'Affaires |- |[[Urugway]] ||[[James D. Nealon]] ||Chargé d'Affaires |} == Mga piling dating embahador == Mga kilalang ambasador mula ng Estados Unidos {|class=wikitable ! Embahador !! Bansang Kinalalagyan o kapisanan ((Theodore Britton))//(( Albanya)) |- |[[Charles Francis Adams, Sr.|Charles Francis Adams]] ||[[Nagkakaisang Kaharian]] |- |[[John Adams]] ||[[Nagkakaisang Kaharian]], [[Olanda]] |- |[[John Quincy Adams]] ||[[Nagkakaisang Kaharian]], [[Rusya]], [[Olanda]], [[Alemanya]] |- |[[Madeleine K. Albright]] ||[[Nagkakaisang mga Bansa]] |- |[[William Anders]] ||[[Noruwega]] |- |[[Eugenie Anderson]] ||[[Denmark]] |- |[[Walter Annenberg|Walter H. Annenberg]] ||[[Nagkakaisang Kaharian]] |- |[[William Waldorf Astor]] ||[[Italya]] |- |[[Ebenezer Bassett]] ||[[Hayti]] |- |[[Shirley Temple|Shirley Temple Black]] ||[[Czechoslovakia]], [[Ghana]] |- |[[L. Paul Bremer]] ||[[Olanda]] |- |[[Carol Moseley Braun]] ||[[Bagong Selanda]] |- |[[James Buchanan]] ||[[Rusya]], [[Nagkakaisang Kaharian]] |- |[[Ellsworth Bunker]] ||[[Timog Biyetnam]] |- |[[George H. W. Bush]] ||[[Nagkakaisang mga Bansa]] |- |[[George M. Dallas]] ||[[Nagkakaisang Kaharian]], [[Rusya]] |- |[[Charles G. Dawes]] ||[[Nagkakaisang Kaharian]] |- |[[Frederick Douglass]] ||[[Hayti]] |- |[[Lawrence Eagleburger]] ||[[Yugoslavia]] |- |[[John Eisenhower]] ||[[Belhika]] |- |[[Tom Foley|Thomas S. Foley]] ||[[Hapon]] |- |[[Benjamin Franklin]] ||[[Pransiya]], [[Suwesya]] |- |[[John Kenneth Galbraith]] ||[[Indiya]] |- |[[Arthur Goldberg]] ||[[Nagkakaisang mga Bansa]] |- |[[Hannibal Hamlin]] ||[[Espanya]] |- |[[Averell Harriman|W. Averell Harriman]] ||[[Unyong Sobyet]], [[Nagkakaisang Kaharian]] |- |[[Pamela Harriman]] ||[[Pransiya]] |- |[[Patricia Roberts Harris]] ||[[Luxembourg]] |- |[[Richard Holbrooke]] ||[[Nagkakaisang mga Bansa]], [[Alemanya]] |- |[[James Hormel]] ||[[Luxembourg]] |- |[[John Jay]] ||[[Espanya]] |- |[[Thomas Jefferson]] ||[[Pransiya]] |- |[[Joseph P. Kennedy, Sr.|Joseph P. Kennedy Sr.]] ||[[Nagkakaisang Kaharian]] |- |[[Alan Keyes]] ||[[Sangguniang Pangekonomiko at Panlipunan ng mga Bansang Nagkakaisa]] |- |[[Jeane Kirkpatrick]] ||[[Nagkakaisang mga Bansa]] |- |[[Robert Todd Lincoln]] ||[[Nagkakaisang Kaharian]] |- |[[Henry Cabot Lodge, Jr.|Henry Cabot Lodge Jr.]] ||[[Nagkakaisang mga Bansa]], [[Alemanya]] |- |[[Clare Boothe Luce]] ||[[Italya]] |- |[[Douglas MacArthur II]] ||[[Hapon]], [[Iran]], [[Austria]] at [[Belhika]] |- |[[Mike Mansfield|Michael J. Mansfield]] ||[[Hapon]] |- |[[Graham Martin]] ||[[South Biyetnam]] |- |[[George McGovern|George S. McGovern]] ||ahensiya ng [[Nagkakaisang mga Bansa]] sa Roma |- |[[Andrew W. Mellon]] ||[[Nagkakaisang Kaharian]] |- |[[Walter Mondale|Walter F. Mondale]] ||[[Hapon]] |- |[[James Monroe]] ||[[Pransiya]], [[Nagkakaisang Kaharian]] |- |[[Gouverneur Morris]] ||[[Pransiya]] |- |[[Daniel Patrick Moynihan]] ||[[Nagkakaisang mga Bansa]] |- |[[John Negroponte]] ||[[Honduras]], [[Irak]], [[Mehiko]], [[Pilipinas]], [[Nagkakaisang mga Bansa]] |- |[[Charles Cotesworth Pinckney|Charles C. Pinckney]] ||[[Pransiya]], [[Espanya]] |- |[[Elliot Richardson|Elliot L. Richardson]] ||[[Nagkakaisang Kaharian]] |- |[[Carl Rowan]] ||[[Pinlandiya]] |- |[[Donald Rumsfeld]] ||[[North Atlantic Treaty Organization|NATO]] |- |[[Sargent Shriver|R. Sargent Shriver]] ||[[Pransiya]] |- |[[Raymond A. Spruance]] ||[[Pilipinas]] |- |[[Adlai Stevenson|Adlai E. Stevenson II]] ||[[Nagkakaisang mga Bansa]] |- |[[Martin Van Buren]] ||[[Nagkakaisang Kaharian]] |- |[[Paul Wolfowitz]] ||[[Indonesya]] |- |[[Andrew Young]] ||[[Nagkakaisang mga Bansa]] |} == Mga bansang walang palitan ng mga Embahador == [[Bhutan]] Ayon sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos, "Ang Estados Unidos at Kaharian ng Bhutan ay hindi nakapagtatag ng pormal na diplomatikong pakikipag-ugnayan; subalit, ang dalawang pamahalaan ay mayroong impormal at kordiyal na ugnayan." Subalit, ang impormal na pakikipag-ugnayan ay pinapanatili sa pamamagitan ng Embahada ng E.U. sa New Delhi papuntang Bhutan. [[Cuba]] Kahit na ang Kuba ay kalapit ng Estados Unidos, nakikipag-ugnayan lamang ang E.U. sa Kuba sa pamamagitan ng U.S. Interests office sa Embahada ng Suwesa sa Havana at Washington. Tinapos ng E.U. ang diplomatikong pakikipag-ugnayan sa Kuba noong 3 Enero 1961 [[Iran]] Noong 7 Abril 1980, Tinapos ng Estados Unidos ang diplomatikong pakikipag-ugnayan sa teokratikong Iran, at noong 24 Abril 1981, ang pamahalaaan ng Suwesa ang pumalit sa kinatawan ng E.U. sa Tehran. Ang interes ng Iran sa Estados Unidos ay kinakatawanan ng Pamahalaan ng Pakistan. [[Hilagang Korea]] Ang komunistang diktadorya ng Hilagang Korea ay walang maayos na pakikipag-ugnayan sa E.U. at habang ginagawa ang mga pag-uusap sa pagitan ng dalawang bansa, walang palitan ng mga embahador na nagaganap. [[Republika ng Tsina]] (Taywan) With the normalization of relations with the People's Republika ng Tsina in 1979, the U.S. does not maintain official diplomatic relations with Taywan. Ang ugnayan sa pagitan ng Taywan at Estados Unidos ay pinapanatili sa pamamagitan ng [[Taipei Economic and Cultural Representative Office]], na may punong-tanggapan sa Taipei at mga sangay sa Washington D.C. at labindalawa pang lungsod sa E.U. Ang tanggapan ng [[American Institute in Taywan]] sa Taipei naman ang nagsisilbing embahadang ''de facto'', na nagsasagawa ng mga gawaing konsulado at pinangangasiwaan ng mga naka-"leave" na [[Foreign Service Officer]]. == Tingnan rin == {{portal|Estados Unidos|Flag of the United States.svg}} * [[Embahador]] * [[Tala ng mga Embahador sa Estados Unidos]] * [[Chief of Protocol ng Estados Unidos]] * [[Estados Unidos Consulate General Hong Kong#List of former U.S. Consuls General for Hong Kong and Makaw|Estados Unidos Consuls General for Hong Kong at Makaw]] == Mga Kawing panlabas == * [http://usembassy.state.gov/ Websayt ng mga Embahada at Konsulado ng E.U.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205090859/http://usembassy.state.gov/. |date=2008-12-05 }} * [https://web.archive.org/web/20020617112008/http://www.state.gov/r/pa/ho/po/com/ Chiefs of Mission 1778 to Present] * [https://web.archive.org/web/20120205204148/http://www.lasius.narod.ru/index/died/diplomatsUS2.htm Embahador ng E.U. sa Rusya] * [http://www.usunnewyork.usmission.gov/ Misyon ng Estados Unidos sa Nagkakaisang mga Bansa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060412001950/http://www.usunnewyork.usmission.gov/ |date=2006-04-12 }} {{Mga Embahador ng Estados Unidos}} <!--Mga Kaurian--> [[Kategorya:Tala ng mga Embahador ng Estados Unidos]] [[Kategorya:Embahador ng Estados Unidos| ]] ek0r563nzhsbl1jpya9hbax9jawodkv Padron:Ancient Rome topics 10 115342 2241738 2241496 2026-11-12T01:17:10Z GinawaSaHapon 102500 2241738 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Ancient Rome topics | state = {{{state<includeonly>|{{{1|collapsed}}}</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | title = [[Sinaunang Roma]] | above = * [[Balangkas ng sinaunang Roma|Balangkas]] <!------------- Epochs ----------------> | group1 = [[Kasaysayan ng Roma|Kasaysayan]] | list1 = {{Navbox |child |bodyclass=hlist |groupstyle=font-weight:normal; | list1 = * [[Pagkatatag sa Roma|Pagkatatag]] * [[Kaharian ng Roma|Kaharian]] ** [[Pagpapatalsik sa monarkiyang Romano|pagpapatalsik]] * [[Republikang Romano|Republika]] | group2 = [[Imperyong Romano|Imperyo]] | list2 = * [[Kasaysayan ng Imperyong Romano|Kasaysayan]] * ''[[Pax Romana]]'' * [[Prinsipado]] * [[Dominado]] * [[Kanlurang Imperyong Romano]] ** [[Pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano|pagbagsak]] ** [[Historiograpiya ng pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano|historiograpiya ng pagbagsak]] * [[Imperyong Bisantino]] ** [[Paghina ng Imperyong Bisantino|paghina]] ** [[Pagbagsak ng Konstantinopla|pagbagsak]] * [[Huling Imperyong Romano]] ** [[Kasaysayan ng Huling Imperyong Romano|kasaysayan]] }} <!---group2 omitted to maintain alternating list backgrounds---> <!---------- Constitution -------------> | group3 = [[Saligang-batas ng Roma|Saligang-batas]] | list3 = * [[Kasaysayan ng saligang-batas ng Roma|Kasaysayan]] * [[Saligang-batas ng Kaharian ng Roma|Kaharian]] * [[Saligang-batas ng Republikang Romano|Republika]] * [[Saligang-batas ng Imperyong Romano|Imperyo]] * [[Saligang-batas ng Huling Imperyong Romano|Huling Imperyo]] * [[Senado ng Roma|Senado]] * [[Asamblea ng Roma|Asamblea]] ** [[Asamblea ng Curia|''Curia'']] ** [[Asamblea ng Centuria|''Centuria'']] ** [[Asamblea ng Tribo|Tribo]] ** [[Konsilyo ng Mamamayan|Mamamayan]] * [[Mahistrado ng Roma|Punong mahistrado]] * [[SPQR]] <!--------------- Law -----------------> | group4 = [[Batas ng Roma|Batas]] | list4 = * [[Labindalawang Lamesa]] * ''[[Mos maiorum]]'' * [[Pagkamamamayan ng Roma|Pagkamamamayan]] * ''[[Auctoritas]]'' * [[Imperium]] * [[Status sa sistemang legal ng Roma|''Status'']] * [[Pagsasakdal sa Roma|Pagsasakdal]] <!----------- Government --------------> | group5 = [[Pamahalaan ng sinaunang Roma|Pamahalaan]] | list5 = * [[Curia]] * [[Forum (Roma)|Forum]] * ''[[Cursus honorum]]'' * [[Emperador ng Roma|Emperador]] * [[Legatus]] * [[Dux]] * [[Officium (ancient Rome)|Officium]] * [[Praefectus]] * [[Vicarius]] * [[Vigintisexviri]] * [[Lictor]] * [[Magister militum]] * [[Imperator]] * [[Princeps senatus]] * [[Pontifex maximus]] * [[Augustus (titulo)|Augustus]] * [[Caesar (titulo)|Caesar]] * [[Tetrarkiya|Tetrarko]] * [[Optimates at populares]] * [[Mga lalawigan ng Roma|Lalawigan]] <!----------- Magistrates -------------> | group6 = [[Mahistrado ng Roma|Mahistrado]] | list6 = {{Navbox |child |bodyclass=hlist |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = Karaniwan | list1 = * [[Konsul ng Roma|Konsul]] * [[Sensor ng Roma|Sensor]] * [[Praetor]] * [[Tribuno]] * [[Tribuno ng mamamayan]] * [[Tribuno ng militar]] * [[Quaestor]] * [[Aedile]] * [[Promahistrado]] * [[Romanong gobernador|Gobernador]] | group2 = Ekstraordinaryo | list2 = * [[Hari ng Roma|Rex]] * [[Interrex]] * [[Diktador ng Roma|Diktador]] * [[Magister equitum]] * [[Decemviri]] * [[Tribuno ng konsul]] * [[Triumbirato (sinaunang Roma)|Triumvir]] }} <!---group6 omitted to maintain alternating list backgrounds---> <!------------ Military ---------------> | group7 = [[Militar ng sinaunang Roma|Militar]] | list7 = * [[Kasaysayang militar ng sinaunang Roma|Kasaysayan]] * [[Hangganan ng Imperyong Romano|Hangganan]] * [[Kasaysayan ng estraktura ng militar ng Roma|Kasaysayan ng estraktura]] * [[Kasaysayan ng kampanya ng militar ng Roma|Kasaysayan ng kampanya]] * [[Kasaysayan ng politika sa militar ng Roma|Kasaysayan ng politika]] * [[Estratehiya ng militar ng Roma|Estratehiya]] * [[Inhinyeriya ng militar ng Roma|Inhinyeriya]] * [[Hangganan at portipikasyon ng militar ng Roma|Hangganan at portipikasyon]] ** [[castra]] * [[Kasaysayan ng teknolohiya ng militar ng Roma|Teknolohiya]] * [[Hukbong Romano|Hukbo]] ** [[Lehiyong Romano|Lehiyon]] ** [[Taktika ng impanteriyang Romano|Taktika ng impanteriya]] ** [[Personal na kagamitan ng militar ng Roma|Personal na kagamitan]] ** [[Kagamitang pangkubkob ng Roma|Kagamitang pangkubkob]] ** [[Digmaang pagkubkob sa sinaunang Roma|Digmaang pagkubkob]] * [[Hukbong-pandagat ng Roma|Hukbong-pandagat]] * [[Auxilia]] * [[Paggawad at parusa sa militar ng Roma|Paggawad at parusa]] * [[Hippika gymnasia]] <!------------- Economy ---------------> | group8 = [[Ekonomiya ng sinaunang Roma|Ekonomiya]] | list8 = * [[Agrikultura ng sinaunang Roma|Agrikultura]] * [[Pagkalbo ng kagubatan sa panahon ng mga Romano|Pagkalbo ng kagubatan]] * [[Komersyo ng sinaunang Roma|Komersyo]] * [[Pananalapi ng sinaunang Roma|Pananalapi]] * [[Pera ng sinaunang Roma|Pera]] * [[Pera ng Republikang Romano|Pera ng republika]] * [[Pera ng Imperyong Romano|Pera ng imperyo]] * [[Kahirapan sa sinaunang Roma|Kahirapan]] <!------------ Culture ----------------> | group9 = [[Kultura ng sinaunang Roma|Kultura]] | list9 = <!--Alphabetically by linkname displayed:--> * [[Arkitektura ng sinaunang Roma|Arkitektura]] * [[Romanong sining|Sining]] * [[Pagligo sa sinaunang Roma|Pagligo]] * [[Kalendaryong Romano|Kalendaryo]] * [[Pananamit sa sinaunang Roma|Pananamit]] * [[Kosmetiko sa sinaunang Roma|Kosmetiko]] * [[Sinaunang lutuing Romano|Lutuin]] * [[Edukasyon sa sinaunang Roma|Edukasyon]] * [[Pamilya sa sinaunang Roma|Pamilya]] ** [[Pater familias]] * [[Romanong kuwentong-bayan|Kuwentong-bayan]] * [[Pag-eestilo ng buhok sa sinaunang Roma|Pag-eestilo ng buhok]] * [[Panitikang Latin|Panitikan]] * [[Musika ng sinaunang Roma|Musika]] * [[Mitolohiyang Romano|Mitolohiya]] * [[Relihiyon sa sinaunang Roma|Relihiyon]] **[[Talaan ng mga Romanong diyos|Mga diyos]] * [[Romanisasyon (kultural)|Romanisasyon]] * [[Mga Romano]] * [[Seksuwalidad sa sinaunang Roma|Seksuwalidad]] * [[Palabas sa sinaunang Roma|Palabas]] * [[Teatro sa sinaunang Roma|Teatro]] * [[Laro at laruan sa sinaunang Roma|Laro at laruan]] * [[Alak sa sinaunang Roma|Alak]] <!------------- Society ---------------> | group10 = [[Panlipunang uri ng sinaunang Roma|Lipunan]] | list10 = * [[Patrisyo]] * [[Mga Plebo]] * [[Hidwaan ng mga Uri]] * [[Secessio plebis]] * [[Equites]] * [[Gens]] * [[Tribong Romano|Tribo]] ** [[Asamblea ng tribo|Asamblea]] * [[Pagpapatron sa sinaunang Roma|Pagpapatron]] * [[Pagpapangalan ng mga Romano|Pagpapangalan]] * [[Demograpiya ng Imperyong Romano|Demograpiya]] * [[Kababaihan sa sinaunang Roma|Kababaihan]] * [[Kasal sa sinaunang Roma|Kasal]] ** [[Kasalan sa sinaunang Roma|kasalan]] * [[Pag-aampon sa sinaunang Roma|Pag-aampon]] * [[Pag-aalipin sa sinaunang Roma|Pag-aalipin]] * [[Bagaudae]] <!----------- Technology --------------> | group11 = [[Teknolohiya ng sinaunang Roma|Teknolohiya]] | list11 = * [[Romanong ampiteatro|Ampiteatro]] * [[Romanong akwedukto|Akwedukto]] * [[Romanong tulay|Tulay]] * [[Romanong sirko|Sirko]] * [[Inhinyeriya ng sinaunang Roma|Inhinyeriyang sibil]] * [[Romanong kongkreto|Kongkreto]] * [[Lungaw ng sinaunang Roma at Bisantino|Lungaw]] * [[Romanong metalurhiya|Metalurhiya]] * [[Romanong pagbibilang|Pagbibilang]] * [[Romanong daan|Daan]] * [[Sanitasyon sa sinaunang Roma|Sanitasyon]] * [[Barko ng sinaunang Roma|Barko]] * [[Romanong templo|Templo]] * [[Romanong teatro (estraktura)|Teatro]] * [[Thermae]] <!------------- Language --------------> | group13 = [[Wikang Latin]] | list13 = * [[Kasaysayan ng wikang Latin|Kasaysayan]] * [[Alpabetong Latin|Alpabeto]] * Kapanahunan ** [[Lumang Latin|Luma]] ** [[Klasikong Latin|Klasiko]] ** [[Balbal na Latin|Balbal]] ** [[Huling Latin|Huli]] ** [[Medyebal na Latin|Medyebal]] ** [[Renasimiyentong Latin|Renasimiyento]] ** [[Bagong Latin|Bago]] ** [[Kontemporaryong Latin|Kontemporaryo]] ** [[Pangsimbahang Latin|Pangsimbahan]] * [[Mga wikang Romanse]] <!------------- Writers ---------------> | group14 = Manunulat | list14 = {{Navbox |child |bodyclass=hlist |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = [[Panitikang Latin|Latin]] | list1 = * [[Aelius Donatus]] * [[Ammianus Marcellinus]] * [[Apuleius|Appuleius]] * [[Quintus Asconius Pedianus|Asconius Pedianus]] * [[Agustin ng Hipona|Agustin]] * [[Aurelius Victor]] * [[Ausonius]] * [[Boethius|Boëthius]] * [[Julio Cesar|Cesar]] * [[Catullus]] * [[Cassiodorus]] * [[Censorinus]] * [[Cicero]] * [[Claudian]] * [[Lucius Junius Moderatus Columella|Columella]] * [[Cornelius Nepos]] * [[Ennius]] * [[Eutropius (historyador)|Eutropius]] * [[Quintus Fabius Pictor|Fabius Pictor]] * [[Sextus Pompeius Festus]] * [[Festus (historyador)|Rufus Festus]] * [[Florus]] * [[Frontinus]] * [[Marcus Cornelius Fronto|Fronto]] * [[Fabius Planciades Fulgentius|Fulgentius]] * [[Aulus Gellius|Gellius]] * [[Horacio]] * [[Hydatius]] * [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]] * [[Jeronimo]] * [[Jordanes]] * [[Julius Paulus]] * [[Justin (historyador)|Justin]] * [[Juvenal]] * [[Lactancio]] * [[Livio]] * [[Lucan]] * [[Lucrecio]] * [[Macrobius]] * [[Marcellus Empiricus]] * [[Marco Aurelio]] * [[Marcus Manilius|Manilius]] * [[Marcial]] * [[Nicolas ng Damasco|Nicolaus Damascenus]] * [[Nonius Marcellus]] * [[Julius Obsequens|Obsequens]] * [[Orosius]] * [[Ovidio]] * [[Petronio]] * [[Phaedrus]] * [[Plautus]] * [[Matandang Plinio]] * [[Batang Plinio]] * [[Pomponius Mela]] * [[Priscian]] * [[Propertius]] * [[Quintus Claudius Quadrigarius|Quadrigarius]] * [[Quintilian]] * [[Quintus Curtius Rufus]] * [[Sallust]] * [[Matandang Seneca]] * [[Batang Seneca]] * [[Servio]] * [[Sidonius Apollinaris]] * [[Silius Italicus]] * [[Statius]] * [[Suetonius]] * [[Quintus Aurelius Symmachus|Symmachus]] * [[Tacitus]] * [[Terence]] * [[Tertullian]] * [[Tibullus]] * [[Valerius Antias]] * [[Valerius Maximus]] * [[Marcus Terentius Varro|Varro]] * [[Velleius Paterculus]] * [[Verrius Flaccus]] * [[Virgil|Vergil]] * [[Vitruvio]] | group2 = [[Sinaunang panitikang Griyego|Griyego]] | list2 = * [[Claudius Aelianus|Aelian]] * [[Aetius ng Amida]] * [[Appian]] * [[Arrian]] * [[Cassius Dio]] * [[Diodorus Siculus]] * [[Diogenes Laertius]] * [[Dionisio ng Halicarnaso]] * [[Dioscorides]] * [[Eusebio]] * [[Galen]] * [[Herodian]] * [[Flavio Josefo]] * [[Julio (emperador)|Julio]] * [[Libanius]] * [[Lucio]] * [[Pausanias (heograpo)|Pausanias]] * [[Philostratus]] * [[Phlegon ng Tralles]] * [[Photios I ng Constantinopla|Photius]] * [[Plutarco]] * [[Polyaenus]] * [[Polibio]] * [[Porfirio]] * [[Priscus]] * [[Procopius]] * [[Simplicio ng Cilicia]] * [[Sozomen]] * [[Esteban ng Bisancio|Stephanus Byzantinus]] * [[Strabo]] * [[Themistius]] * [[Theodoret]] * [[Joannes Zonaras|Zonaras]] * [[Zosimus (historyador)|Zosimus]] }} <!---group15 omitted to maintain alternating list backgrounds---> <!---------- Major cities -------------> | group16 = Pangunahing lungsod | list16 = * [[Alehandriya]] * [[Antioquia]] * [[Aquileia]] * [[Berytus]] * [[Bologna|Bononia]] * [[Cartago]] * [[Constantinopla]] * [[Eboracum]] * [[Leptis Magna]] * [[Londinium]] * [[Lugdunum]] * [[Lutecia]] * [[Mediolanum]] * [[Pompeii]] * [[Ravenna]] * [[Roma]] * [[Smirna]] * [[Vindobona]] * [[Volubilis]] <!---------- Lists / Other ------------> <!-- | group17 = Lists {{nobold|and other<br/>topics}} | list17 = * [[List of cities founded by the Romans|Cities and towns]] * [[Climate of ancient Rome|Climate]] * [[List of Roman consuls|Consuls]] * [[List of Roman dictators|Dictators]] * [[List of distinguished Roman women|Distinguished women]] * [[List of Roman dynasties|Dynasties]] * [[List of Roman emperors|Emperors]] * [[List of Roman and Byzantine empresses|Empresses]] * [[List of fiction set in ancient Rome|Fiction]] * [[List of films set in ancient Rome|Film]] * [[List of Roman generals|Generals]] * [[List of Roman gentes|Gentes]] * [[List of Graeco-Roman geographers|Geographers]] * [[Political institutions of ancient Rome|Institutions]] * [[List of Roman laws|Laws]] * [[Legacy of the Roman Empire|Legacy]] * [[List of Roman legions|Legions]] * [[List of Roman dictators|Magistri equitum]] * [[List of Roman nomina|Nomina]] * [[List of pontifices maximi|Pontifices maximi]] * [[List of Roman praetors|Praetors]] * [[List of Roman quaestors|Quaestors]] * [[List of Roman tribunes|Tribunes]] * [[List of Roman usurpers|Usurpers]] * [[Roman–Iranian relations]] * [[List of Roman external wars and battles|External wars and battles]] * [[List of Roman civil wars and revolts|Civil wars and revolts]] --> }}<noinclude> {{Navbox documentation}} </noinclude> pfenissx9thkeroeowlitwewizqnk16 Lugnano in Teverina 0 129043 2241710 2026657 2026-11-11T21:16:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241710 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Lugnano in Teverina|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=TR}} (TR)|website={{official website|http://www.comune.lugnanointeverina.tr.it/}}|area_code=0744|postal_code=05020|day=Agosto 15|saint=[[Asunsiyon ni Maria]]|elevation_m=419|elevation_footnotes=|population_demonym=Lugnanesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=29.83|area_footnotes=|mayor=Gianluca Filiberti|mayor_party=|frazioni=|region=[[Umbria]]|official_name=Comune di Lugnano in Teverina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|34|N|12|20|E|type:city(1,610)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Lugnano in Teverina-Stemma.png|image_caption=Simbahan ng Santa Maria Assunta.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Lugnano in Teverina santa Maria Assunta 001.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Lugnano in Teverina''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Terni]] sa rehiyon ng [[Umbria]] sa gitnang [[Italya]], na matatagpuan mga 60&nbsp;km sa timog ng [[Perugia]] at mga 25&nbsp;km sa kanluran ng [[Terni]]. Ang munisipalidad ng Lugnano sa Teverina, ayon sa heograpiya sa Lambak ng Tiber, ay bahagi ng [[Associazione Nazionale Città dell'olio|Pambansang Samahan ng mga Bayan ng Langis]] at ng club ng [[mga pinakamagandang nayon sa Italya]]. Mula noong Setyembre 2014, tulad ng sa maraming munisipalidad sa Italya, pinagtibay ang konseho ng munisipalidad ng mga bata. Ang Lugnano sa Teverina ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alviano]], [[Amelia, Umbria|Amelia]], [[Attigliano]], at [[Graffignano]]. == Mga pangunahing tanawin == * ''Palazzo Pennone'' * Palazzo ng mga Konde ng Bufalari * Simbahan ng ''Santa Maria Assunta'' * Kumbento ng ''San Francesco'' == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20250619151554/http://www.comune.lugnanointeverina.tr.it/ Opisyal na website] {{In lang|it|en}} {{Province of Terni}} 6d0fqxaxom37spyeif0x30sn88j44n9 Massa Martana 0 129128 2241718 2025842 2026-11-11T22:46:06Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241718 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Massa Martana|area_footnotes=|province=[[lalawigan ng Perugia|Perugia]] (PG)|footnotes=|website={{official website|http://www.comune.massamartana.pg.it/}}|area_code=075|postal_code=06056|elevation_m=351|elevation_footnotes=|population_demonym=Massetani|population_as_of=31 Agosto 2017|population_total=3741|population_footnotes=|area_total_km2=78.41|coordinates_footnotes=|official_name=Comune di Massa Martana|coordinates={{coord|42|47|N|12|31|E|region:IT_type:city(3839)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Massa_martana_giornate_massetane1.jpg|region=[[Umbria]]}} Ang '''Massa Martana''' (malapit sa kinikilalang sinaunang lugar ng ''[[Vicus Martis Tudertium]]'' sa [[Sa pamamagitan ng Flaminia|Via Flaminia]]) ay isang sinaunang [[Italya]]no na bayan at [[komuna]] sa hanay ng bundok ng Monti Martani sa [[lalawigan ng Perugia]] ([[Umbria]]). Ito ay 10&nbsp;km&nbsp;H ng [[Acquasparta]], 18&nbsp;km&nbsp;H ng [[San Gemini]] at 32&nbsp;km&nbsp;H ng [[Narni]]; 14&nbsp;km&nbsp;S ng [[Bastardo (PG)|Bastardo]] at 27&nbsp;km&nbsp;S ng [[Bevagna]]. Sa senso ng 2003, ang bayan ay may 3558&nbsp;mga naninirahan. Ito ay isa sa mga klasikong napapaderan na bayan ng gitnang Italya, at sa pangunahing tarangkahan nito ay makikita ang ilang sinaunang inskripsiyon, kabilang ang isang Romano na katang-tangi. Ang modernong bayan ay kumalat pahilaga sa kahabaan ng kalsada. == Teritoryo == Kasama sa teritoryo ng komuna ang tatlong napapanatili na maayos na mga simbahang Romaniko, bawat isa ay itinayo sa bahagi ng Romanong bato sa mga abadia ng S.&nbsp;Fidenzio, ng Santa Maria sa Pantano at ng San Faustino. Ang medyebal na simbahang abadia ng [[Santa Maria sa Viepri]] ay itinayo noong ika-12 siglo. Ang modernong dambana sa Colvalenza (6&nbsp;km timog-kanluran) ngayon ay tumatanggap ng mga peregrino. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20220411151537/https://www.comune.massamartana.pg.it/ Opisyal na site] * [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Umbria/Perugia/Massa_Martana/Massa_Martana/home.html Thayer's Gazetteer of Umbria] ''(Ang teksto ng artikulong ito ay bahagyang batay sa artikulo sa Bill Thayer's Gazetteer of Italy, sa pamamagitan ng pahintulot.'' '')''{{Province of Perugia}} 8o1t1kwnffzktdzxuihy7gpfoh6dz0i Montefalco 0 129131 2241754 2218692 2026-11-12T02:35:06Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241754 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montefalco|area_footnotes=|province=[[lalawigan ng Perugia|Perugia]] (PG)|footnotes=|website={{official website|http://www.comune.montefalco.pg.it}}|area_code=0742|postal_code=06036|elevation_m=473|elevation_footnotes=|population_demonym=Montefalchesi|population_as_of=31 Agosto 2017|population_total=5581|population_footnotes=|area_total_km2=69.51|coordinates_footnotes=|official_name=Comune di Montefalco|coordinates={{coord|42|53|N|12|39|E|type:city(5686)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Montefalco-Stemma.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Montefalco z01.jpg|native_name=|region=[[Umbria]]}} Ang '''Montefalco''' ay isang makasaysayang maliit na bayan sa burol sa [[Umbria]], Italya, na may populasyon na 5,581 noong Agosto 2017. Naayos na ito mula pa noong panahon bago ang Romano, at pinapanatili ang marami sa mga makasaysayang gusali nito. Mula 1446 hanggang 1861 ito ay bahagi ng Estado ng [[Estado ng Simbahan|Papa]] . Ang [[Montefalco DOC]] ay isang reguladong heograpikal na lugar para sa alak nito, ang mga pula ay kadalasang kasama ang lubos na nakalokalisa na pagkakaibang ubas na [[Sagrantino]]. Ang museo ng bayan ay nasa isang dating simbahan, na may [[fresco]] na siklo sa buhay ni [[Francisco ng Asisi|San Francisco]] ng Florentinong artistang [[Benozzo Gozzoli]] (1450–1452). == Kasaysayan == Ang bayan ay aktibong nanirahan mula pa noong panahon ng [[Umbri]]. Ito ay nasa ilalim ng sunud-sunod na dominasyon ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]], [[Mga Lombardo|Lombardo]], na tinatawag na '''Coccorone''' noong Gitnang Kapanahunan. Noong 1249 ay dinambong ito ni [[Federico II, Banal na Emperador ng Roma|Federico II]], ngunit sa lalong madaling panahon ay itinayong muli gamit ang modernong pangalan. Mula sa ika-13 siglo ito ay naging isang malayang komuna sa ilalim ng dominasyon ng mga lokal na maharlika at mangangalakal, ngunit nang maglaon, tulad ng maraming iba pang mga lokal na Umbro, ang komuna ay nagbigay daan sa pamahalaan sa pamamagitan ng isang ''Signoria'' &mdash; sa kasong ito, ang [[Trinci]] mula sa kalapit na [[Foligno]] (1383–1439). Noong 1446 nahulog ito sa ilalim ng pamamahala ng [[Estado ng Simbahan]] kung saan nanatili ito hanggang sa pagkakaisa ng Italya noong 1861. Si Santa [[Clara ng Montefalco]], minsan kilala bilang Sta. Clara ng Krus, ay isinilang sa Montefalco at namatay doon noong 1308. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{reflist}} == Mga panlabas na link == * '''Commons:''' [[c:Convento di San Fortunato|Convento di San Fortunato]] na may mga fresco ni Gozzoli * [https://web.archive.org/web/20220406031805/https://www.comune.montefalco.pg.it/ Opisyal na website] * [http://www.montefalcodoc.it/// Website ng Turista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326165218/https://www.montefalcodoc.it/ |date=2022-03-26 }} * [http://www.consorziomontefalco.it/ Montefalco Wine Consortium] * [http://www.tuttomontefalco.it/eng/index.php Tutto Montefalco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419064936/http://tuttomontefalco.it/eng/index.php |date=2021-04-19 }} * [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Umbria/Perugia/Montefalco/Montefalco/home.html Ang site ni Bill Thayer] (kabilang ang ''Spello ni Urbini, Bevagna, Montefalco'' ) {{Province of Perugia}} r2utnkgoacwjk7t86bl7nretkywwkjg Montemurlo 0 131304 2241755 2026369 2026-11-12T02:36:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241755 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montemurlo|official_name=Comune di Montemurlo|native_name=|image_skyline=La Rocca di Montemurlo 22.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang muog ng Montemurlo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|56|N|11|2|E|type:city(18,097)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Toscana]]|province=[[Lalawigan ng Prato|Prato]] (PO)|frazioni=Albiano, Bagnolo, Fornacelle, Oste, Bagnolo di Sopra, Campi Solari, Javello, Borgo Forte, Freccioni, Guzzano, La Gualchiera, Popolesco, Santorezzo|mayor_party=|mayor=Simone Calamai|area_footnotes=|area_total_km2=30.7|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Montemurlesi|elevation_footnotes=|elevation_m=73|saint=|day=|postal_code=59013|area_code=0574|website={{official website|http://www.comune.montemurlo.po.it/}}|footnotes=}} Ang '''Montemurlo''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Prato]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Florencia]] at mga {{Convert|8|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Prato]]. [[Talaksan:Villa_del_Barone_03.jpg|thumb|240x240px| [[Villa del Barone]] sa Bagnolo di Sopra.]] Ang Montemurlo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Agliana]], [[Cantagallo, Italya|Cantagallo]], [[Montale]], [[Prato]], at [[Vaiano]]. == Mga pangunahing tanawin == === Mga simbahan === * Kapilya sa sakahan ng Javello * Kapilya sa kuta sa Montemurlo * Kapilya sa Villa del Barone sa Bagnolo di Sopra * Kapilya sa Villa Giamari sa Fornacelle * Simbahang Parokya of [[San Giovanni Battista Decollato, Montemurlo|San Giovanni Battista Decollato]] sa kastilyo Montemurlo * Sagradong Puso ni Hesus sa Montemurlo * San Pietro sa Albiano * Santa Maria Maddalena de' Pazzi sa Bagnolo * Santa Maria Ina ng Simbahan sa Oste * Santa Maria Ina ng Diyos sa Fornacelle == Sport == * [[ASD Jolly Montemurlo]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20181223210411/http://www.comune.montemurlo.po.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Prato}} 7kjxuajlc9yfbx5bg8uju0e1k40tle4 Bibbona 0 134806 2241685 2042481 2026-11-11T14:28:39Z Ryomaandres 8044 2241685 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bibbona|area_footnotes=|province=[[Lalawigan ng Livorno|Livorno]] (LI)|footnotes=|website={{official website|http://www.comune.bibbona.li.it/}}|area_code=0586|postal_code=57020|elevation_m=80|elevation_footnotes=|population_demonym=Bibbonesi|population_as_of=Pebrero 2017|population_total=3,191|population_footnotes=<ref>{{cite web |title=Popolazione residente al 1° Gennaio 2017 per età, sesso e stato civile. Comune: Bibbona |url=http://demo.istat.it/pop2017/index.html |website=Geo demo, istat.it |access-date=20 May 2021 |lang=it |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103163404/http://demo.istat.it/pop2017/index.html |url-status=dead }}</ref>|area_total_km2=65.6|coordinates_footnotes=|official_name=Comune di Bibbona|coordinates={{coord|43|16|N|10|36|E|type:city(3,091)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Fort of Bibbona|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Forte di bibbona 02.JPG|native_name=|region=[[Toscana]]}} Ang '''Bibbona''' ay isang ''[[comune]]'' (komune o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Livorno]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} timog-kanluran ng [[Florencia]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-silangan ng [[Livorno]] sa Val di Cecina. == Mga pangunahing tanawin == Ang makasaysayang sentro ng nayon, kasama ang mga katangiang kalyeng bato, ay umiikot sa loob ng perimeter ng sinaunang kastilyo at tahanan ng ilang mga gusali na may kapansin-pansing halaga sa sining at kasaysayan. * Romanikong ''[[Pieve]] di Sant'Ilario'' (itinatag noong ika-11 siglo). * Palazzo del Comune Vecchio, medyebal din. * Muog ng Bibbone, na itinayo ng mga Dakilang Duke ng Toscana noong ika-18 siglo. == Kasaysayan == Ang maburol na lokasyon ng bayan ay pinahihintulutan para sa mga natural na depensa, at ang matibay na mga [[portipikasyon|kuta]] ay kilala na umiral noong unang bahagi ng gitnang kapanahunan. Ang lugar ay kilala na naayos nang mas maaga sa panahong Etrusko batay sa mga libingan at arkeolohiko na paghahanap, at ang paninirahan ay nagpatuloy hanggang sa panahon ng Romano. Sa Bibbona ipinanganak ang eskultor (Riccardo) na si Richard Aurili noong 1864. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.bibbona.li.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Livorno}}{{Clear}}{{Authority control}} 5ikefj1xfg7jpv5swg0yliutsk2wnqc Rosignano Marittimo 0 135947 2241684 2028349 2026-11-11T14:27:15Z Ryomaandres 8044 2241684 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rosignano Marittimo|province=[[Lalawigan ng Livorno|Livorno]] (LI)|website={{official website|http://www.comune.rosignano.livorno.it}}|area_code=0586|postal_code=57016|day=Setyembre 10|saint=[[Nicolas ng Tolentino]]|elevation_m=147|elevation_footnotes=|population_demonym=Marci|population_footnotes=<ref>[http://demo.istat.it/pop2017/index.html Istat]</ref>|area_total_km2=120.3|area_footnotes=|mayor=Daniele Donati|mayor_party=|frazioni=[[Castelnuovo della Misericordia]], [[Castiglioncello]], [[Gabbro, Rosignano Marittimo|Gabbro]], [[Nibbiaia]], [[Rosignano Solvay]], [[Vada, Rosignano Marittimo|Vada]]|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Rosignano Marittimo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|24|N|10|28|E|type:city(31,516)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Rosignano_Marittimo-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Rosignano Marittimo.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Rosignano Marittimo''' ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Livorno]], rehiyon ng [[Toscana]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|0}} timog-kanluran ng [[Florencia]] at humigit-kumulang {{Convert|20|km|mi}} timog-silangan ng [[Livorno]]. Ang Rosignano Marittimo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castellina Marittima]], [[Cecina, Toscana|Cecina]], [[Collesalvetti]], [[Livorno]], [[Orciano Pisano]], at [[Santa Luce]]. == Mga ''frazione'' == Ang komuna ay nabuo sa pamamagitan ng munisipal na luklukan ng Rosignano Marittimo at ang mga ''[[frazione]]'' – mga bayan at nayon – ng [[Castelnuovo della Misericordia]], [[Castiglioncello]], [[Gabbro, Rosignano Marittimo|Gabbro]], [[Nibbiaia]], [[Rosignano Solvay]], at [[Vada, Rosignano Marittimo|Vada]]. Kasama rin sa munisipyo ang [[bayang resort]] ng [[La Mazzanta]]. === Iba pang lokalidad sa lugar === Bukod sa pitong pangunahing bayan sa munisipalidad, mayroon ding tatlong iba pang mahahalagang lokalidad sa lugar: [[La Mazzanta]] (3 m sa ibabaw ng antas ng dagat, 214 na naninirahan),<ref name="istat2011">Censimento Istat 2011.</ref> Polveroni (10 m sa ibabaw ng antas ng dagat, 306 na naninirahan),<ref name="istat2001">[http://dawinci.istat.it/MD/dawinciMD.jsp?a1=m0GG0c0I0&a2=mG0Y8048f8&n=1UH90007SN5&v=1UH07B07SJ50000 Censimento Istat 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210827173612/http://dawinci.istat.it/MD/dawinciMD.jsp?a1=m0GG0c0I0&a2=mG0Y8048f8&n=1UH90007SN5&v=1UH07B07SJ50000|date=27 agosto 2021}}.</ref> at ang malaking industriyal na lugar ng [[Morelline]]. == Ugnayang pandaigdig == Ang Rosignano Marittimo ay [[Kakambal na lungsod|kakambal]] ng: * {{Flagicon|FRA}} [[Champigny-sur-Marne]], Pransiya. * {{Flagicon|UK}} [[Musselburgh]], Nagkakaisang Kaharian * {{Flagicon|SADR}} [[Zug, Kanlurang Sahara|Zug]], [[Kanluraning Sahara|Kanluraning]] [[Sahara]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{reflist}}{{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.rosignano.livorno.it Comune di Rosignano Maritimo] {{Clear}}{{Province of Livorno}}{{Authority control}} 6mz8y4pof7nw2cw9ehq11vd5xu43uhx Cascina 0 136018 2241631 2004602 2026-11-11T14:01:21Z Ryomaandres 8044 2241631 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cascina|province=[[Lalawigan ng Pisa|Pisa]] (PI)|website={{official website|http://www.comune.cascina.pi.it/}}|area_code=050|postal_code=56021|day=Martes matapos ang huling Linggo ng Mayo|saint=San Inocencio at Florentino|elevation_m=8|elevation_footnotes=|population_demonym=Cascinesi|population_footnotes=|area_total_km2=79.2|area_footnotes=|mayor=Michelangelo Betti|mayor_party=[[Partito Democratico]]|frazioni=[[Arnaccio]], [[Casciavola]], [[Laiano, Cascina|Laiano]], [[Latignano]], [[Marciana, Cascina|Marciana]], [[Montione]], [[Musigliano]], [[Navacchio]], [[Pettori]], [[Ripoli, Cascina|Ripoli]], [[San Benedetto, Cascina|San Benedetto]], [[San Casciano, Cascina|San Casciano]], [[San Frediano a Settimo]], [[San Giorgio a Bibbiano]], [[San Lorenzo a Pagnatico]], [[San Lorenzo alle Corti]], [[San Prospero, Cascina|San Prospero]], [[San Sisto al Pino]], [[Santo Stefano a Macerata]], [[Titignano, Cascina|Titignano]], [[Visignano, Cascina|Visignano]], [[Zambra, Cascina|Zambra]]|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Cascina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|41|N|10|33|E|type:city(40,007)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Cascina-Stemma.png|image_caption=Pieve di Santa Maria in Cascina|image_alt=|imagesize=|image_skyline=SantaMariaCascina.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Cascina''' ({{IPA-it|ˈkaʃʃina}}) ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Pisa|Lalawigan ng Pisa]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} sa kanluran ng [[Florencia]] at mga {{Convert|13|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Lungsod ng Pisa|Pisa]]. Matatagpuan ang Cascina sa kaliwang baybayin ng [[Ilog Arno]], sa isang kapansin-pansing patag na lupain. Hangganan ng ''comune'' ang mga sumusunod na munisipalidad: [[Calcinaia]], [[Collesalvetti]], [[Crespina]], [[Casciana Terme Lari]], [[Lungsod ng Pisa|Pisa]], [[Pontedera]], [[San Giuliano Terme]], at [[Vicopisano]]. == Kasaysayan == Ang unang pagbanggit ng Cascina ay mula sa isang dokumento ng 750 AD. Ang pinagmulan ng pangalan ay hindi tiyak, ngunit ito ay maaaring nagmula sa ''[[Pavilion|Casina]]'' ("Maliit na Bahay"), o mula sa sapa na tumawid dito (ngayon ay nawala), o mula sa isang [[Wikang Etrusko|Etruskong]] [[Pangalan|personal na pangalan]], Latinado bilang ''Cassenius''. == Mga ''frazione'' == Ang munisipalidad ay nabuo sa pamamagitan ng munisipal na luklukan ng Cascina at ang mga nayon (mga ''[[frazione]]'') ng [[Arnaccio]], [[Casciavola]], [[Laiano, Cascina|Laiano]], [[Latignano]], [[Marciana, Cascina|Marciana]], [[Motione|Montione]], [[Musigliano]], [[Navacchio]], [[Pettori]], [[Ripoli, Cascina|Ripoli]], [[San Benedetto, Cascina|San Benedetto]], [[San Casciano, Cascina|San Casiciano]], [[San Frediano a Settimo]], [[San Giorgio at Bibbiano|San Giorgio a Bibbiano]], [[San Lorenzo a Pagnatico]], [[San Lorenzo alle Corti]], [[San Prospero, Cascina|San Prospero]], [[San Sisto al Pino]], [[Santo Stefano a Macerata]], [[Titignano, Cascina|Titignano]], [[Visignano, Cascina|Visignano]], at [[Zambra, Cascina|Zambra]]. == Kakambal na bayan - Mga kinakapatid na lungsod == Ang Cascina ay [[Kakambal na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|ESH}} [[Umm Dreiga]], Kanluraning Sahara * {{Flagicon|GER}} [[Sebnitz]], Alemanya * {{Flagicon|FRA}} [[Saliès]], Pransiya, simula 2007 == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.cascina.pi.it/ Opisyal na website] {{Clear}} == Mga sanggunian == <references />{{Lalawigan ng Pisa}}{{Authority control}} kaocr1tk1swgyjetcur98n1okbrxwyt 2241632 2241631 2026-11-11T14:01:37Z Ryomaandres 8044 /* Mga panlabas na link */ 2241632 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cascina|province=[[Lalawigan ng Pisa|Pisa]] (PI)|website={{official website|http://www.comune.cascina.pi.it/}}|area_code=050|postal_code=56021|day=Martes matapos ang huling Linggo ng Mayo|saint=San Inocencio at Florentino|elevation_m=8|elevation_footnotes=|population_demonym=Cascinesi|population_footnotes=|area_total_km2=79.2|area_footnotes=|mayor=Michelangelo Betti|mayor_party=[[Partito Democratico]]|frazioni=[[Arnaccio]], [[Casciavola]], [[Laiano, Cascina|Laiano]], [[Latignano]], [[Marciana, Cascina|Marciana]], [[Montione]], [[Musigliano]], [[Navacchio]], [[Pettori]], [[Ripoli, Cascina|Ripoli]], [[San Benedetto, Cascina|San Benedetto]], [[San Casciano, Cascina|San Casciano]], [[San Frediano a Settimo]], [[San Giorgio a Bibbiano]], [[San Lorenzo a Pagnatico]], [[San Lorenzo alle Corti]], [[San Prospero, Cascina|San Prospero]], [[San Sisto al Pino]], [[Santo Stefano a Macerata]], [[Titignano, Cascina|Titignano]], [[Visignano, Cascina|Visignano]], [[Zambra, Cascina|Zambra]]|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Cascina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|41|N|10|33|E|type:city(40,007)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Cascina-Stemma.png|image_caption=Pieve di Santa Maria in Cascina|image_alt=|imagesize=|image_skyline=SantaMariaCascina.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Cascina''' ({{IPA-it|ˈkaʃʃina}}) ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Pisa|Lalawigan ng Pisa]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} sa kanluran ng [[Florencia]] at mga {{Convert|13|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Lungsod ng Pisa|Pisa]]. Matatagpuan ang Cascina sa kaliwang baybayin ng [[Ilog Arno]], sa isang kapansin-pansing patag na lupain. Hangganan ng ''comune'' ang mga sumusunod na munisipalidad: [[Calcinaia]], [[Collesalvetti]], [[Crespina]], [[Casciana Terme Lari]], [[Lungsod ng Pisa|Pisa]], [[Pontedera]], [[San Giuliano Terme]], at [[Vicopisano]]. == Kasaysayan == Ang unang pagbanggit ng Cascina ay mula sa isang dokumento ng 750 AD. Ang pinagmulan ng pangalan ay hindi tiyak, ngunit ito ay maaaring nagmula sa ''[[Pavilion|Casina]]'' ("Maliit na Bahay"), o mula sa sapa na tumawid dito (ngayon ay nawala), o mula sa isang [[Wikang Etrusko|Etruskong]] [[Pangalan|personal na pangalan]], Latinado bilang ''Cassenius''. == Mga ''frazione'' == Ang munisipalidad ay nabuo sa pamamagitan ng munisipal na luklukan ng Cascina at ang mga nayon (mga ''[[frazione]]'') ng [[Arnaccio]], [[Casciavola]], [[Laiano, Cascina|Laiano]], [[Latignano]], [[Marciana, Cascina|Marciana]], [[Motione|Montione]], [[Musigliano]], [[Navacchio]], [[Pettori]], [[Ripoli, Cascina|Ripoli]], [[San Benedetto, Cascina|San Benedetto]], [[San Casciano, Cascina|San Casiciano]], [[San Frediano a Settimo]], [[San Giorgio at Bibbiano|San Giorgio a Bibbiano]], [[San Lorenzo a Pagnatico]], [[San Lorenzo alle Corti]], [[San Prospero, Cascina|San Prospero]], [[San Sisto al Pino]], [[Santo Stefano a Macerata]], [[Titignano, Cascina|Titignano]], [[Visignano, Cascina|Visignano]], at [[Zambra, Cascina|Zambra]]. == Kakambal na bayan - Mga kinakapatid na lungsod == Ang Cascina ay [[Kakambal na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|ESH}} [[Umm Dreiga]], Kanluraning Sahara * {{Flagicon|GER}} [[Sebnitz]], Alemanya * {{Flagicon|FRA}} [[Saliès]], Pransiya, simula 2007 == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.cascina.pi.it/ Opisyal na website] == Mga sanggunian == <references />{{Lalawigan ng Pisa}}{{Authority control}} t7zvpef3burzbu9fiqzk8809oco0utd Ribera, Agrigento 0 136119 2241672 2193693 2026-11-11T14:18:40Z Ryomaandres 8044 2241672 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ribera|province=[[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Agrigento|Agrigento]] (AG)|website={{official website|http://www.comune.ribera.ag.it/}}|area_code=0925|postal_code=92016|day=Disyembre 6|saint=San Nicolas|elevation_m=223|elevation_footnotes=|population_demonym=Riberesi|population_footnotes=|area_total_km2=118.67|area_footnotes=|mayor=Carmelo Pace|mayor_party=|frazioni=Borgo Bonsignore, Seccagrande|region=[[Sicilia]]|official_name=Comune di Ribera|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|37|29|58|N|13|15|54|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Ribera-Stemma.png|image_caption=Panorama ng Ribera|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama Ribera.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Ribera''' ([[Wikang Sisilyano|Siciliano]]: '''''Rivela''''') ay isang ''[[komuna]]'' sa [[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Agrigento]], Rehiyon ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya]], sa pagitan ng mga lambak ng [[Verdura]] at [[Magazzolo]] sa tinaguriang [[Kapatagan ng San Nicola]]. Ang bayan ay konektado sa pamamagitan ng SS115 state road, na patungo sa [[Trapani]] hanggang sa [[Siracusa]]. Ang [[Platani (ilog)|Ilog Platani]], ang pangatlong Sicilianong ilog, ay dumadaloy sa malapit. Napakalaking naitutulong nito sa pagpapaunlad ng parehong pagsasaka at turismo sa lugar. Ang bibig ng ilog na ito ay itinalaga bilang isang natural na reserba. == Mga monumento at tanawin == Mula sa pananaw ng kultura at tanawin, maraming maiaalok ang Ribera sa mga potensiyal na turista na interesado sa pagbisita sa lungsod. Ang mga pangunahing monumento ay ang mga sagrado at sibil na gusali kabilang ang: ang lugar ng kapanganakan ng estadistang si [[Francesco Crispi]] at ang ikalabing walong siglong Inang simbahan. == Mga kambal-bayan == * {{Flagicon|Greece}} [[Oinousses]], Gresya * {{Flagicon|USA}} [[Elizabeth, New Jersey|Elizabeth]], Estados Unidos == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.ribera.ag.it/ Opisyal na website] * [http://www.cilibertoribera.it/ Ribera - Mga larawan, kasaysayan, tradisyon, balita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205170145/http://www.cilibertoribera.it/ |date=2020-12-05 }} * [http://www.riberella.it/ Arancia di Ribera DOP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120215650/http://www.riberella.it/ |date=2010-11-20 }} == Mga sanggunian == <references />{{Lalawigan ng Agrigento}} c2g7xkm17jrc87pdhd3ciajoj609ii2 2241682 2241672 2026-11-11T14:25:20Z Ryomaandres 8044 2241682 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ribera|province=[[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Agrigento|Agrigento]] (AG)|website={{official website|http://www.comune.ribera.ag.it/}}|area_code=0925|postal_code=92016|day=Disyembre 6|saint=San Nicolas|elevation_m=223|elevation_footnotes=|population_demonym=Riberesi|population_footnotes=|area_total_km2=118.67|area_footnotes=|mayor=Carmelo Pace|mayor_party=|frazioni=Borgo Bonsignore, Seccagrande|region=[[Sicilia]]|official_name=Comune di Ribera|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|37|29|58|N|13|15|54|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Ribera-Stemma.png|image_caption=Panorama ng Ribera|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama Ribera.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Ribera''' ([[Wikang Sisilyano|Siciliano]]: '''''Rivela''''') ay isang ''[[komuna]]'' sa [[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Agrigento]], Rehiyon ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya]], sa pagitan ng mga lambak ng [[Verdura]] at [[Magazzolo]] sa tinaguriang [[Kapatagan ng San Nicola]]. Ang bayan ay konektado sa pamamagitan ng SS115 state road, na patungo sa [[Trapani]] hanggang sa [[Siracusa]]. Ang [[Platani (ilog)|Ilog Platani]], ang pangatlong Sicilianong ilog, ay dumadaloy sa malapit. Napakalaking naitutulong nito sa pagpapaunlad ng parehong pagsasaka at turismo sa lugar. Ang bibig ng ilog na ito ay itinalaga bilang isang natural na reserba. == Kasaysayan == Ang bayan, na umunlad sa malalawak at maayos na mga kalye, na sumusunod sa avant-garde na pamantayan sa pagpaplano ng lungsod, ay pinangalanang Ribera, bilang pagpupugay sa asawa ni Prinsipe Moncada na si Maria Afan de Ribera, anak na babae ng Duke ng Alcalá. == Mga monumento at tanawin == Mula sa pananaw ng kultura at tanawin, maraming maiaalok ang Ribera sa mga potensiyal na turista na interesado sa pagbisita sa lungsod. Ang mga pangunahing monumento ay ang mga sagrado at sibil na gusali kabilang ang: ang lugar ng kapanganakan ng estadistang si [[Francesco Crispi]] at ang ikalabing walong siglong Inang simbahan. == Mga kambal-bayan == * {{Flagicon|Greece}} [[Oinousses]], Gresya * {{Flagicon|USA}} [[Elizabeth, New Jersey|Elizabeth]], Estados Unidos == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.ribera.ag.it/ Opisyal na website] * [http://www.cilibertoribera.it/ Ribera - Mga larawan, kasaysayan, tradisyon, balita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205170145/http://www.cilibertoribera.it/ |date=2020-12-05 }} * [http://www.riberella.it/ Arancia di Ribera DOP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120215650/http://www.riberella.it/ |date=2010-11-20 }} == Mga sanggunian == <references />{{Lalawigan ng Agrigento}} g7xhfkr9d7i7vys7zom86bjv9iqcypl 2241683 2241682 2026-11-11T14:25:49Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2241683 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ribera|province=[[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Agrigento|Agrigento]] (AG)|website={{official website|http://www.comune.ribera.ag.it/}}|area_code=0925|postal_code=92016|day=Disyembre 6|saint=San Nicolas|elevation_m=223|elevation_footnotes=|population_demonym=Riberesi|population_footnotes=|area_total_km2=118.67|area_footnotes=|mayor=Carmelo Pace|mayor_party=|frazioni=Borgo Bonsignore, Seccagrande|region=[[Sicilia]]|official_name=Comune di Ribera|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|37|29|58|N|13|15|54|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Ribera-Stemma.png|image_caption=Panorama ng Ribera|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama Ribera.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Ribera''' ([[Wikang Sisilyano|Siciliano]]: '''''Rivela''''') ay isang ''[[komuna]]'' sa [[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Agrigento]], Rehiyon ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya]], sa pagitan ng mga lambak ng [[Verdura]] at [[Magazzolo]] sa tinaguriang [[Kapatagan ng San Nicola]]. Ang bayan ay konektado sa pamamagitan ng SS115 state road, na patungo sa [[Trapani]] hanggang sa [[Siracusa]]. Ang [[Platani (ilog)|Ilog Platani]], ang pangatlong Sicilianong ilog, ay dumadaloy sa malapit. Napakalaking naitutulong nito sa pagpapaunlad ng parehong pagsasaka at turismo sa lugar. Ang bibig ng ilog na ito ay itinalaga bilang isang natural na reserba. == Kasaysayan == Ang bayan, na umunlad sa malalawak at maayos na mga kalye, na sumusunod sa avant-garde na pamantayan sa pagpaplano ng lungsod, ay pinangalanang Ribera, bilang pagpupugay sa asawa ni Prinsipe Moncada na si Maria Afan de Ribera, anak na babae ng [[Per Afán Enríquez de Ribera|Duke ng Alcalá]]. == Mga monumento at tanawin == Mula sa pananaw ng kultura at tanawin, maraming maiaalok ang Ribera sa mga potensiyal na turista na interesado sa pagbisita sa lungsod. Ang mga pangunahing monumento ay ang mga sagrado at sibil na gusali kabilang ang: ang lugar ng kapanganakan ng estadistang si [[Francesco Crispi]] at ang ikalabing walong siglong Inang simbahan. == Mga kambal-bayan == * {{Flagicon|Greece}} [[Oinousses]], Gresya * {{Flagicon|USA}} [[Elizabeth, New Jersey|Elizabeth]], Estados Unidos == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.ribera.ag.it/ Opisyal na website] * [http://www.cilibertoribera.it/ Ribera - Mga larawan, kasaysayan, tradisyon, balita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205170145/http://www.cilibertoribera.it/ |date=2020-12-05 }} * [http://www.riberella.it/ Arancia di Ribera DOP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120215650/http://www.riberella.it/ |date=2010-11-20 }} == Mga sanggunian == <references />{{Lalawigan ng Agrigento}} ou1o6wat2q6d9ju6w9s9grrzztjmnp0 Resuttano 0 136140 2241818 2046178 2026-11-12T11:24:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241818 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Resuttano|province=[[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Caltanissetta|Caltanissetta]] (CL)|website={{official website|http://www.comune.resuttano.cl.it/}}|area_code=0934|postal_code=93010|day=|saint=|elevation_m=600|elevation_footnotes=|population_demonym=Resuttanesi|population_footnotes=|area_total_km2=38.2|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region=[[Sicilia]]|official_name=Comune di Resuttano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|37|41|N|14|2|E|type:city(2,370)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Resuttano panorama.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Resuttano''' ([[Wikang Sisilyano|Siciliano]]: '''''Rastanu''''') ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Caltanissetta]] sa [[Italya|Italyanong]] rehiyon ng [[Sicilia]], na matatagpuan tungkol mga {{Convert|80|km|mi}} timog-silangan ng [[Lungsod ng Palermo|Palermo]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Caltanissetta]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 2,370 at sakop na {{Convert|38.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Resuttano ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Alimena]], [[Blufi]], [[Bompietro]], [[Petralia Sottana]], at[[Santa Caterina Villarmosa]]. == Kasaysayan == [[Talaksan:Resuttano_castello.JPG|left|thumb|Kastilyo ng Resuttano.]] Ang lugar ng Resuttano ay naapektuhan ng mga pamayanang Arabe, na pinatunayan ng pagkakaroon ng isang kastilyo ng mga Arabeng pinagmulan. Noong 1337 si Federico II d'Aragona (1272 &#x2013; 1337), hari ng Sicilia, ay huminto sa Kastilyo ng Resuttano upang idikta ang kaniyang kalooban doon na nagdulot ng Digmaan ng Apat na Vicario sa pagitan ng paksiyong Chiaramonte at paksiyong Ventimiglia.<ref>http://www.gentracer.com/resuttano.html Accessed 2014-2-3</ref> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20160524090427/http://www.comune.resuttano.cl.it/ www.comune.resuttano.cl.it/] {{Lalawigan ng Caltanissetta}} fl132y9a6hb9f1jq6e4y4qxpdbe10w0 Mirabello Sannitico 0 138027 2241731 2235727 2026-11-12T00:11:33Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241731 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mirabello Sannitico|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.mirabellosannitico.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86010|day=Abril 23|saint=San Jorge|elevation_m=600|elevation_footnotes=|population_demonym=Mirabellesi|population_footnotes=|area_total_km2=21.43|area_footnotes=|mayor=Angelo Miniello<ref>{{cite web |title=Comune di Mirabello Sannitico |url=http://www.comune.mirabellosannitico.cb.it/zf/index.php/trasparenza/index/index/categoria/77 |website=www.comune.mirabellosannitico.cb.it |accessdate=22 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322164001/http://www.comune.mirabellosannitico.cb.it/zf/index.php/trasparenza/index/index/categoria/77 |archive-date=22 Marso 2020 |url-status=dead}}</ref>|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Mirabello Sannitico|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|31|N|14|40|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Mirabello Sannitico-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=<!-- MS-townview-sw.jpg -->Mirabello_Sannitico_75.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Mirabello Sannitico''' ay isang maliit na bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]] sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]]. Ang populasyon ay humigit-kumulang 2,100 na naninirahan. Ito ay may kultura at kasaysayang nakabatay sa agrikultura, na itinayo noong hindi bababa sa ika-12 siglo. Kasama sa mga kalapit na bayan ang [[Campobasso]] sa hilagang-kanluran at [[Vinchiaturo]] sa timog-kanluran. Ang Ilog Tappino ay dumadaloy sa magkabilang panig ng bayan sa hilaga at timog. Ang mga emigrante mula sa bayang ito ay nakakalat sa buong mundo. Mula noong mga 1880 hanggang 1925 marami ang nanirahan sa [[Lungsod ng Bagong York|New York City]], [[Philadelphia]] at [[Cleveland, Ohio|Cleveland]] . Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], mas karaniwan ang paglipat sa Canada, [[Suwisa]], at [[Timog Amerika]]. == Kasaysayan == Ang pinakamaagang pagbanggit sa lungsod ay lumilitaw sa isang rehistro ng simbahan mula Pebrero 1193, kung saan binanggit ni Abad Ferulf ang simbahan ng San Salvatore di Mirabello (ang lokasyon ay hindi alam), na katabi ng Ilog Tappino. Maraming madugong labanan ang ipinaglaban hinggil sa mga karapatan sa tubig para sa lupain sa pagitan ng Mirabello Sannitico at Ferrazzano. Maraming lindol ang sumalot sa lugar sa kasaysayan. Ang rehiyong ito ay dumanas ng malalakas na lindol noong 847, 1294, 1309, 1456, 1587, 1688 (walang namatay sa pagkakataong ito, dahil karamihan sa mga tao ay nasa bukid noong panahon ng lindol), at 1794. Noong Hulyo 26, 1805, isang lindol ang tumama sa lugar, na ikinamatay ng halos 6,000 katao sa Molise at 300 sa Mirabello, at naging durog na bato ang isang simbahang, ang San Nicola, na naunang sira na. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} ju26yahvz0vh4ir1iytbtm46kd0bvfl Roccamandolfi 0 138112 2241821 2234278 2026-11-12T11:54:37Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241821 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Roccamandolfi|elevation_footnotes=|area_total_km2=53.67|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=926|population_as_of=30 Setyembre 2016|pop_density_footnotes=|population_demonym=Roccolani|elevation_m=850|mayor=Giacomo Lombardi|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=86098|area_code=0865|website={{official website|http://www.comune.roccamandolfi.is.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Roccamandolfi|image_map=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|frazioni=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|30|N|14|21|E|type:city(1,058)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Molise]]|province=[[lalawigan ng Isernia|Isernia]] (IS)|footnotes=|caption=Kastilyo|image=Castello di Roccamandolfi.jpg}}Ang '''Roccamandolfi''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Isernia|Isernia]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Campobasso]] at humigit-kumulang {{Convert|15|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Isernia]]. Ang Roccamandolfi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cantalupo nel Sannio]], [[Castelpizzuto]], [[Gallo Matese]], [[Letino]], [[Longano]], [[San Gregorio Matese]], [[San Massimo]], at [[Santa Maria del Molise]]. == Heograpiya == === Klima === Sa kasalukuyan, hindi na nararanasan ng Roccamandolfi ang matinding lamig na nagdala ng pambihirang pag-ulan ng niyebe hanggang ilang dekada na ang nakalilipas. Sa halip, ang temperatura ng tag-araw ngayon ay umaabot at lumalagpas sa 35°C bawat taon. Gayunpaman, ang klima ay tuyo, at ang hangin ay nananatiling mas malamig kaysa sa mga kalapit na bayan kahit sa kasagsagan ng tag-araw. == Kasaysayan == Noong Una at Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang Roccamandolfi ay dumanas ng parehong kapalaran tulad ng maraming iba pang mga bayan sa Italya, mga pambobomba, mga pagsalakay ng mga dayuhang sundalo at iba pang mga bagay. Noong 1962, nagtala ang RAI ng isang ulat sa balita tungkol sa Roccamandolfi noong dekada '60. Ang komunidad ng bayan ay hindi direktang nasangkot sa sakuna ng [[Monongah]], West Virginia (Estados Unidos), noong ika-6 ng Disyembre 1907, ngunit ang konsul na si Joseph D'Andrea, na nagmula sa Roccamandolfi, ang nag-alay ng kaniyang lakas sa alaala ng sakuna na iyon.<ref>{{Cita web|url=https://www.isnews.it/2023/12/23/scomparso-negli-usa-joseph-dandrea-originario-di-roccamandolfi-fu-console-onorario-italiano/|titolo=Scomparso negli Usa Joseph D'Andrea: originario di Roccamandolfi, fu console onorario italiano|autore=Giuliano|sito=isNews - Molise|data=2023-12-23|lingua=it-IT|accesso=2024-05-28}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20160325120107/http://www.comune.roccamandolfi.is.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Isernia}} eqlzay1jhivj5q2d1t3dk33l5bezqup Montecarotto 0 138163 2241753 2233976 2026-11-12T02:30:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241753 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montecarotto|official_name=Comune di Montecarotto|native_name=|image_skyline=Panoramica Montecarotto.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|32|N|13|4|E|type:city(2,163)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Mirella Mazzarini|area_footnotes=|area_total_km2=24.07|population_footnotes=|population_demonym=Montecarottesi|elevation_footnotes=|elevation_m=385|saint=[[San Placido]]|day=Oktubre 5|postal_code=60036|area_code=0731|website=|footnotes=}} Ang '''Montecarotto''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Italya|Marche]] ng [[Marche|Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} sa kanluran ng [[Ancona]], karamihan ay kilala sa buong mundo<ref>{{Cite web |title=Pagina non Trovata |url=http://www.ilmessaggero.it/marche/ancona_da_tutto_il_mondo_alla_5_giorni_del_blackmoon_festival_dedicato_alla_musica_goa/notizie/859801.shtml}}</ref> para sa taunang pista ng Blackmoon, isang kilalang <ref>{{Cite web |title=Blackmoon Festival 2014 • 20.08-24.08.2014 • Italy |url=http://www.mushroom-magazine.com/blackmoon-festival-2014/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029045006/http://www.mushroom-magazine.com/blackmoon-festival-2014/ |archive-date=2014-10-29 |website=www.mushroom-magazine.com}}</ref> pangyayaring [[goa]] at [[Psychedelic trance|psytrance]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 2,163 at may lawak na {{Convert|24.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Montecarotto ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arcevia]], [[Belvedere Ostrense]], [[Ostra, Marche|Ostra]], [[Ostra Vetere]], [[Poggio San Marcello]], [[Rosora]], at [[Serra de' Conti]]. == Heograpiyang pisikal == === Klima === Ang pinakamalamig na taon ay nananatili sa taong 1980, na may pangkaraniwang temperatura na +11.62°C; ang pinakamainit ay sa taong 2000, na may average na +15.23°C. Ang taong 1976 ang pinakamabasang taon simula noong 1975, na may mahigit 1,667 mm ng presipitasyon, kumpara sa 438 mm sa pinakamatuyong taon, ang 1998. Ang taong 2010 ang may hawak ng rekord para sa bilang ng mga araw ng pag-ulan, na may 142; ang taong 1998 ay nananatiling panghuli, na may 57 araw lamang ng presipitasyon. Ang taong 2003 ay mas mataas kaysa sa pana-panahong pangkaraniwan para sa bilang ng mga mainit na araw ng tag-araw (≥ +30°C), na may 73; walang katulad noong 1976, na may 7 araw lamang ng nakapapasong init. Ang taas, ang pagkakalantad sa mga agos ng Balkaniko at Siberia ay nangangahulugan na ang mga pag-ulan ng niyebe ay madaling maging pambihira, mahigit 50 cm (ngunit maaari pa ngang umabot sa 150 cm). Sa nakalipas na daang taon, walang kakulangan ng mga pambihirang pag-ulan ng niyebe (mas mataas sa karaniwan sa mga tuntunin ng kasaganaan at tagal ng penomeno) at, kabilang sa mga ito, ang mga taglamig noong 1929 (ang taon ng malaking niyebe), 1956, 1963, 1985,<ref>{{cita web|url=http://www.meteo.it/Meteorologia-Neve/Il-freddo-in-Italia-le-nevicate-del-1956-e-1985/content/it/1-707-305332-57769|titolo=Copia archiviata|accesso=3 ottobre 2012|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20121017053458/http://www.meteo.it/Meteorologia-Neve/Il-freddo-in-Italia-le-nevicate-del-1956-e-1985/content/it/1-707-305332-57769|dataarchivio=17 ottobre 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017053458/http://www.meteo.it/Meteorologia-Neve/Il-freddo-in-Italia-le-nevicate-del-1956-e-1985/content/it/1-707-305332-57769 |date=2012-10-17 }}</ref> 2005,<ref>{{Cita web|url=http://www.meteogiornale.it/notizia/2412-1-gennaio-2005-la-grande-neve-nelle-marche|titolo=Gennaio 2005: la "GRANDE NEVE" nelle Marche! - MeteoGiornale.it|accesso=23 aprile 2012|dataarchivio=16 marzo 2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140316113109/http://www.meteogiornale.it/notizia/2412-1-gennaio-2005-la-grande-neve-nelle-marche|urlmorto=sì}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316113109/http://www.meteogiornale.it/notizia/2412-1-gennaio-2005-la-grande-neve-nelle-marche |date=2014-03-16 }}</ref> at 2012 ay namumukod-tangi. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2707 bar:1871 from: 0 till:2792 bar:1881 from: 0 till:2827 bar:1901 from: 0 till:3349 bar:1911 from: 0 till:3546 bar:1921 from: 0 till:3671 bar:1931 from: 0 till:3590 bar:1936 from: 0 till:3618 bar:1951 from: 0 till:3763 bar:1961 from: 0 till:3134 bar:1971 from: 0 till:2496 bar:1981 from: 0 till:2399 bar:1991 from: 0 till:2181 bar:2001 from: 0 till:2176 PlotData= bar:1861 at:2707 fontsize:XS text: 2707 shift:(-8,5) bar:1871 at:2792 fontsize:XS text: 2792 shift:(-8,5) bar:1881 at:2827 fontsize:XS text: 2827 shift:(-8,5) bar:1901 at:3349 fontsize:XS text: 3349 shift:(-8,5) bar:1911 at:3546 fontsize:XS text: 3546 shift:(-8,5) bar:1921 at:3671 fontsize:XS text: 3671 shift:(-8,5) bar:1931 at:3590 fontsize:XS text: 3590 shift:(-8,5) bar:1936 at:3618 fontsize:XS text: 3618 shift:(-8,5) bar:1951 at:3763 fontsize:XS text: 3763 shift:(-8,5) bar:1961 at:3134 fontsize:XS text: 3134 shift:(-8,5) bar:1971 at:2496 fontsize:XS text: 2496 shift:(-8,5) bar:1981 at:2399 fontsize:XS text: 2399 shift:(-8,5) bar:1991 at:2181 fontsize:XS text: 2181 shift:(-8,5) bar:2001 at:2176 fontsize:XS text: 2176 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Galeriya == <gallery> Talaksan:Collines au coucher du soleil.jpg Talaksan:Chiesa Collegiata della Santissima Annunziata di Montecarotto ,vista dalla Chiesa di San Francesco di Montecarotto.jpg Talaksan:Chiesa Collegiata della Santissima Annunziata di Montecarotto.jpg Talaksan:Teatro Comunale di Montecarotto.jpg Talaksan:Interno Teatro Comunale di Montecarotto.jpg </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20250314075711/http://www.comune.montecarotto.an.it/ Opisyal na Site] * [https://web.archive.org/web/20041013051559/http://www.turismo.marche.it/it/it/localita/ancona/ancona.asp Marche Tourism site] {{Lalawigan ng Ancona}} fck87pqdyjda5kjd3xp7uafcxq6dzb1 Lambrugo 0 140589 2241703 2024268 2026-11-11T20:13:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241703 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Lambrugo|official_name=Comune di Lambrugo|native_name={{native name|lmo|Lambrügh}}|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Lambrugo-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|45|N|9|14|E|type:city(2,211)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lombardia]]|province=[[Lalawigan ng Como|Como]] (CO)|frazioni=Momberto, Galletto, Cascina Giulia, Resegone|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=1.9|population_footnotes=|population_demonym=Lambrughesi|elevation_footnotes=|elevation_m=290|saint=|day=Nobyembre 4|postal_code=22045|area_code=031|website={{official website|http://www.comune.lambrugo.co.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Lambrugo''' ([[Diyalektong Brianzolo|Brianzöö]]: {{Lang|lmo|Lambrügh}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Como]] sa rehiyon ng [[Lombardia]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi|0}} sa hilaga ng [[Milan]] at mga {{Convert|14|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Como, Lombardia|Como]] . Noong Nobyembre 30, 2019, mayroon itong populasyon na 2,510 at isang lugar na 1.9&nbsp;km <sup>2</sup>.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Lambrugo ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga pagkakahati, pangunahin na mga nayon at pamayanan) ng Momberto, Galletto, Cascina Giulia, at Resegone. Ang Lambrugo ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Costa Masnaga]], [[Inverigo]], [[Lurago d'Erba]], [[Merone]], at [[Nibionno]]. == Pisikal na heograpiya == '''<big>Teritoryo</big>''' Ang teritoryo ng munisipyo ay may katangiang tatsulok na hugis at mga hangganan sa silangan kasama ang mga munisipalidad ng Costa Masnaga at Nibionno, sa timog kasama ng Inverigo, sa kanluran kasama ng Lurago d'Erba, sa hilaga kasama ng Merone. Ang Lambrugo ay humigit-kumulang 30 kilometro mula sa kabeserang Lombardo at 14 mula sa kabisera ng lalawigan, ang lungsod ng Como. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2011 text:2011 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:892 bar:1871 from: 0 till:892 bar:1881 from: 0 till:845 bar:1901 from: 0 till:1222 bar:1911 from: 0 till:1302 bar:1921 from: 0 till:1230 bar:1931 from: 0 till:1323 bar:1936 from: 0 till:1334 bar:1951 from: 0 till:1496 bar:1961 from: 0 till:1533 bar:1971 from: 0 till:1707 bar:1981 from: 0 till:1856 bar:1991 from: 0 till:2079 bar:2001 from: 0 till:2181 bar:2011 from: 0 till:2469 PlotData= bar:1861 at:892 fontsize:XS text: 892 shift:(-8,5) bar:1871 at:892 fontsize:XS text: 892 shift:(-8,5) bar:1881 at:845 fontsize:XS text: 845 shift:(-8,5) bar:1901 at:1222 fontsize:XS text: 1222 shift:(-8,5) bar:1911 at:1302 fontsize:XS text: 1302 shift:(-8,5) bar:1921 at:1230 fontsize:XS text: 1230 shift:(-8,5) bar:1931 at:1323 fontsize:XS text: 1323 shift:(-8,5) bar:1936 at:1334 fontsize:XS text: 1334 shift:(-8,5) bar:1951 at:1496 fontsize:XS text: 1496 shift:(-8,5) bar:1961 at:1533 fontsize:XS text: 1533 shift:(-8,5) bar:1971 at:1707 fontsize:XS text: 1707 shift:(-8,5) bar:1981 at:1856 fontsize:XS text: 1856 shift:(-8,5) bar:1991 at:2079 fontsize:XS text: 2079 shift:(-8,5) bar:2001 at:2181 fontsize:XS text: 2181 shift:(-8,5) bar:2011 at:2469 fontsize:XS text: 2181 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Data from ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20150106002817/http://www.comune.lambrugo.co.it/ www.comune.lambrugo.co.it/] {{Province of Como}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Lombardy]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 68rmdvo9k563u4cgunw3ctmzmpoc7zc Locate Varesino 0 140598 2241709 2024987 2026-11-11T21:02:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241709 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Locate Varesino|official_name=Comune di Locate Varesino|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|41|N|8|56|E|type:city(4,036)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lombardia]]|province=[[Lalawigan ng Como|Como]] (CO)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=5.8|population_footnotes=|population_demonym=Locatesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=22070|area_code=0331|website={{official website|http://www.comune.locatevaresino.co.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Locate Varesino''' ([[Diyalektong Comasco|Comasco]]: {{Lang|lmo|Locàa}} [luˈkaː]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Como]] sa rehiyon ng [[Lombardia|Lombardy]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Milan]] at mga {{Convert|20|km|mi|0}} timog-kanluran ng [[Como, Lombardia|Como]]. Noong Disyembre 31, 2015, mayroon itong populasyon na 4,349<ref>{{Cite web |title=Popolazione Locate Varesino (2001-2019) Grafici su dati ISTAT |url=http://www.tuttitalia.it/lombardia/38-locate-varesino/statistiche/popolazione-andamento-demografico/}}</ref> at isang lugar na 5.8&nbsp;km². Hanapin ang hangganan ng Varesino sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cairate]], [[Carbonate, Lombardia|Carbonate]], [[Fagnano Olona]], [[Gorla Maggiore]], at [[Tradate]]. == Kasaysayan == Mula sa Locatum, ang Romanong pangalan ng Locate Varesino, ay dumaan sa [[Via Mediolanum-Bilitio]], na nag-uugnay sa [[Mediolanum]] ([[Milan]]) sa Luganum ([[Lugano]]) na dumadaan sa Varisium ([[Varese]]). == Pamamahala == Ang Locate ay pumasok sa lalawigan ng Como sa unang pagkakataon noong 1802. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:5000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1301 bar:1871 from: 0 till:1453 bar:1881 from: 0 till:1494 bar:1901 from: 0 till:1299 bar:1911 from: 0 till:1472 bar:1921 from: 0 till:1625 bar:1931 from: 0 till:1782 bar:1936 from: 0 till:1704 bar:1951 from: 0 till:2142 bar:1961 from: 0 till:2654 bar:1971 from: 0 till:3172 bar:1981 from: 0 till:3215 bar:1991 from: 0 till:3685 bar:2001 from: 0 till:3960 PlotData= bar:1861 at:1301 fontsize:XS text: 1301 shift:(-8,5) bar:1871 at:1453 fontsize:XS text: 1453 shift:(-8,5) bar:1881 at:1494 fontsize:XS text: 1494 shift:(-8,5) bar:1901 at:1299 fontsize:XS text: 1299 shift:(-8,5) bar:1911 at:1472 fontsize:XS text: 1472 shift:(-8,5) bar:1921 at:1625 fontsize:XS text: 1625 shift:(-8,5) bar:1931 at:1782 fontsize:XS text: 1782 shift:(-8,5) bar:1936 at:1704 fontsize:XS text: 1704 shift:(-8,5) bar:1951 at:2142 fontsize:XS text: 2142 shift:(-8,5) bar:1961 at:2654 fontsize:XS text: 2654 shift:(-8,5) bar:1971 at:3172 fontsize:XS text: 3172 shift:(-8,5) bar:1981 at:3215 fontsize:XS text: 3215 shift:(-8,5) bar:1991 at:3685 fontsize:XS text: 3685 shift:(-8,5) bar:2001 at:3960 fontsize:XS text: 3960 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20200422172043/http://www.comune.locatevaresino.co.it/ www.comune.locatevaresino.co.it/] {{Province of Como}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Lombardy]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] t82mvbty6x1bidoqfmoybnplnyyw0cx Mornago 0 142779 2241759 2157083 2026-11-12T02:47:44Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241759 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mornago|official_name=Comune di Mornago|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=Map of comune of Mornago (province of Varese, region Lombardy, Italy).svg|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates=|coordinates_footnotes=|region=[[Lombardia]]|province=[[Lalawigan ng Varese|Varese]] (VA)|frazioni=Crugnola Montonate Vinago|mayor_party=LISTA CIVICA: VIVIAMO MORNAGO|mayor=Davide Tamborini|area_footnotes=|area_total_km2=12|population_footnotes=395,07 ab./km²|population_demonym=Mornaghesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=San Michele Arcangelo|day=Setyembre 29|postal_code=21020|area_code=0331|website={{official website|http://www.comune.mornago.va.it}} https://www.amministrazionicomunali.it/lombardia/mornago|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Mornago''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Varese]], rehiyon ng [[Lombardia]], hilagang [[Italya]]. Ito ay tungkol sa 45&nbsp;km hilagang-kanluran ng [[Milan]] at mga 10&nbsp;km timog-kanluran ng [[Varese]]. Ito ay may populasyong 5011 na naninirahan at may lawak na 12 km².<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Comune di Mornago (VA) |url=https://www.amministrazionicomunali.it/lombardia/mornago |access-date=2021-10-12 |website=amministrazionicomunali.it |language=it}}</ref> Naglalaman ang Mornago ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng Crugnola, Montonate at Vinago, at hangganan ang mga munisipalidad ng [[Arsago Seprio]], [[Besnate]], [[Casale Litta]], [[Crosio della Valle]], [[Sumirago]], at [[Vergiate]]. == Pinagmulan ng pangalan == Iba't ibang hinuha ang iniharap sa pinagmulan ng pangalan, ngunit ang pinakamaaasahan ay ang pangalan ay nagmula sa Latin na Maurinus o Maurenus, isang Romanong tauhan na nagmamay-ari ng malalaking kapirasong lupa sa lugar kung saan nakatayo ngayon si Mornago. Nang maglaon ay binago ang pangalan (Morenago, ika-13 siglo) hanggang sa maabot nito ang kasalukuyang anyo nito. == Pampublikong holiday == Setyembre 29 ng bawat taon.<ref name=":0">{{Cite web |title=Comune di Mornago (VA) |url=https://www.amministrazionicomunali.it/lombardia/mornago |access-date=2021-10-12 |website=amministrazionicomunali.it |language=it}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.amministrazionicomunali.it/lombardia/mornago "Comune di Mornago (VA)"]. </cite></ref> == Santong patron == [[Arkanghel Miguel|San michele arcangelo]] (San Miguel Arkanghel).<ref name=":0">{{Cite web |title=Comune di Mornago (VA) |url=https://www.amministrazionicomunali.it/lombardia/mornago |access-date=2021-10-12 |website=amministrazionicomunali.it |language=it}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.amministrazionicomunali.it/lombardia/mornago "Comune di Mornago (VA)"]. </cite></ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:5000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1665 bar:1871 from: 0 till:1871 bar:1881 from: 0 till:1913 bar:1901 from: 0 till:2040 bar:1911 from: 0 till:2018 bar:1921 from: 0 till:2054 bar:1931 from: 0 till:1889 bar:1936 from: 0 till:1820 bar:1951 from: 0 till:2179 bar:1961 from: 0 till:2492 bar:1971 from: 0 till:3149 bar:1981 from: 0 till:3485 bar:1991 from: 0 till:3556 bar:2001 from: 0 till:4163 PlotData= bar:1861 at:1665 fontsize:XS text: 1665 shift:(-8,5) bar:1871 at:1871 fontsize:XS text: 1871 shift:(-8,5) bar:1881 at:1913 fontsize:XS text: 1913 shift:(-8,5) bar:1901 at:2040 fontsize:XS text: 2040 shift:(-8,5) bar:1911 at:2018 fontsize:XS text: 2018 shift:(-8,5) bar:1921 at:2054 fontsize:XS text: 2054 shift:(-8,5) bar:1931 at:1889 fontsize:XS text: 1889 shift:(-8,5) bar:1936 at:1820 fontsize:XS text: 1820 shift:(-8,5) bar:1951 at:2179 fontsize:XS text: 2179 shift:(-8,5) bar:1961 at:2492 fontsize:XS text: 2492 shift:(-8,5) bar:1971 at:3149 fontsize:XS text: 3149 shift:(-8,5) bar:1981 at:3485 fontsize:XS text: 3485 shift:(-8,5) bar:1991 at:3556 fontsize:XS text: 3556 shift:(-8,5) bar:2001 at:4163 fontsize:XS text: 4163 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Kakambal na bayan — kinakapatid na lungsod == Si Mornago ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Malta}} [[Naxxar]], Malta == Mga kalapit na munisipyo == * '''Vergiate''' 5.6 <small>km</small> * '''Arsago Seprio''' 6.9 <small>km</small> * '''Sumirago''' 2.5 <small>km</small> * '''Casale Litta''' 2.1 <small>km</small> * '''Crosio della Valle''' 1.6 <small>km</small> * '''Besnate''' 5.8 <small>km</small><ref name=":0">{{Cite web |title=Comune di Mornago (VA) |url=https://www.amministrazionicomunali.it/lombardia/mornago |access-date=2021-10-12 |website=amministrazionicomunali.it |language=it}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.amministrazionicomunali.it/lombardia/mornago "Comune di Mornago (VA)"]. </cite></ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20080705083651/http://www.comune.mornago.va.it/ www.comune.mornago.va.it] {{Lalawigan ng Varese}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Lombardy]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 6vqnj91kdpwi7zmo5lu8cxrwwc51h3c Rho, Lombardia 0 143828 2241669 2099906 2026-11-11T14:17:51Z Ryomaandres 8044 2241669 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Rho|official_name=Città di Rho|native_name={{native name|lmo|Rò}}|image_skyline=Rho - Il Comune (2).jpg|imagesize=|image_alt=|image_flag=Rho-Bandiera.svg|image_caption=|image_shield=Rho-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|31|52|N|09|02|26|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lombardia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Milan|Milan]] (MI)|frazioni=Lucernate, Mazzo Milanese, Passirana, Terrazzano, Biringhello, Castellazzo, Pantanedo|mayor_party=[[Democratic Party (Italy)|PD]]|mayor=Andrea Orlandi|area_footnotes=|area_total_km2=22.32|population_footnotes=|population_total=50558|population_as_of=Agosto 31, 2015|pop_density_footnotes=|population_demonym=Rhodensi|elevation_footnotes=|elevation_m=156|twin1=|twin1_country=|istat=|saint=[[Victor Maurus]]|day=Mayo 8|postal_code=20017|area_code=02|website={{official website|http://www.comune.rho.mi.it/}}|footnotes=}} Ang '''Rho''' ([[Wikang Lombardo|Lombardo]]: ''Rò''; {{Lang-la|Rhaudum}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Milan]], rehiyon ng [[Lombardia]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|14|km|0}} hilagang-kanluran ng [[Milan]]. Ang wikang sinasalita sa Rho ay Italyano. == Heograpiya == Ang Rho ay dinadaanan ng ilog [[Olona]] at tinatawid ng mga sanga nito [[Bozzente]] at [[Lura (river)|Lura]], sa kasalukuyan ay bahagyang nababalot sa loob ng bayan. Sa hilaga at silangan ng bayan, mayroong kalsada ng pambansang interes, ang [[Strada statale 33 del Sempione]], na noong nakaraan ay tumatawid sa mismong bayan, sa kasalukuyang ''corso Europa''. Nasa tagpuan ang Rho ng mga riles na nag-uugnay sa Milan sa [[Varese]] ([[Line S5 (Milan suburban railway service)|Linya S5]]) at [[Daambakal ng Domodossola–Milan|Domodossola]] at Milan sa [[Novara]] ([[Line S6 (Milan suburban railway service)|Linya S6]]). Sa Passirana, ito ay nakabatay sa isang estasyong meteo, na pinamamahalaan sa pakikipagtulungan sa Sentrong Meteolohiko ng Lombardia.<ref>[http://www.centrometeolombardo.com/content.asp?contentid=1494&ContentType=Stazioni Data of the Meteo Station]</ref> == Tingnan din == * [[Labanan ng Vercellae]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons|Rho}}{{Lalawigan ng Milan}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] sanbvgnzoqk2i78o2shvmi1p7qly79r Nova Ponente 0 154884 2241767 2205593 2026-11-12T04:09:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241767 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Deutschnofen|official_name=Gemeinde Deutschnofen<br>Comune di Nova Ponente|native_name=|image_skyline=Deutschnofen - Deutschnofen.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Nova Ponente-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|46|25|N|11|26|E|type:city(2,075)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Trentino-Alto Adigio]]|province=[[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano]] (BZ)|frazioni=[[Petersberg, Italy|Petersberg]] (Monte San Pietro), [[Sankt Nikolaus/Eggen]] (San Nicolò d'Ega)|mayor_party=|mayor=Bernhard Daum|area_footnotes=|area_total_km2=112.49|population_footnotes=|population_total=4011|population_as_of=Agosto 31, 2020|pop_density_footnotes=|population_demonyms=[[wikang Aleman|Aleman]]: ''Deutschnofner''<br>[[wikang Italyano|Italyano]]: ''di Nova Ponente''|elevation_footnotes=|elevation_m=1357|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=39050|area_code=0471|website={{Official website|http://www.gemeinde.deutschnofen.bz.it}}|footnotes=}} Ang '''Deutschnofen''' ({{Lang-it|Nova Ponente}} [ˈnɔːva poˈnɛnte]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano]], rehiyon ng [[Trentino-Alto Adigio]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} timog-silangan ng lungsod ng [[Bolzano]]. May hangganan ang Deutschnofen sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Aldino|Aldein]], [[Bolzano]], [[Bronzolo]], [[Cornedo all’Isarco|Karneid]], [[Laives]], at [[Welschnofen]], at mga munisipalidad ng [[Predazzo]], [[Tesero]] at [[Varena]] sa [[Lalawigang Awtonomo ng Trento]]. Ang munisipalidad ng Deutschnofen ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin ang mga nayon at pamayanan) ng [[Petersberg, Italy|Petersberg]] (Italyano: ''Monte San Pietro''), [[Eggen, Italy|Eggen]] (Italyano: ''San Nicolò d'Ega''), [[Rauth]] (''Novale''), at [[Obereggen]], isang maliit na nayon ng turista na matatagpuan sa paanan ng [[Latemar]], na may mga 900 na naninirahan. == Distribusyon ng wika == Ayon sa senso noong 2011, 97.42% ng populasyon ang nagsasalita ng [[Wikang Aleman|Aleman]], 2.33% Italyano, at 0.25% [[Wikang Ladin|Ladin]] bilang unang wika.<ref name="Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011">{{Cite journal |date=June 2012 |title=Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011 |url=http://www.provinz.bz.it/astat/de/service/256.asp?news_action=300&news_image_id=563169 |journal=astat info |publisher=Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol |issue=38 |pages=6–7 |access-date=2012-06-14 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165250/http://www.provinz.bz.it/astat/de/service/256.asp?news_action=300&news_image_id=563169 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" !Wika ! 2001<ref name="Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol">Oscar Benvenuto (ed.): [http://www.provinz.bz.it/Astat/downloads/Siz_2008-eng.pdf "South Tyrol in Figures 2008", Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160614231554/http://www.provinz.bz.it/Astat/downloads/Siz_2008-eng.pdf |date=2016-06-14 }}, Bozen/Bolzano 2007, p.&nbsp;16, table&nbsp;10</ref> ! 2011<ref name="Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011"/> |- | Aleman | align="right" | 97.10% | align="right" | 97.42% |- | Italyano | align="right" | 2.51% | align="right" | 2.33% |- | Ladin | align="right" | 0.39% | align="right" | 0.25% |} [[Talaksan:Location_of_Deutschnofen_(Italy).png|right|thumb|250x250px| Lokasyon ng Deutschnofen sa loob ng Lalawigang Awtonomo ng Bolzano.]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Deutschnofen}} * [http://www.gemeinde.deutschnofen.bz.it Opisyal na website] {{In lang|de|it}} * [https://web.archive.org/web/20240323231753/https://obereggen.com/en Obereggen Opisyal na Website] {{Province of Bolzano-Bozen}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 988zflfydfih5o5v34v01edw3jcosba Prata di Principato Ultra 0 155287 2241804 2233926 2026-11-12T10:03:21Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241804 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Prata di Principato Ultra|frazioni=Tavernanova, Ponte Sabato|website={{official website|http://www.comune.pratadiprincipatoultra.av.it/}}|area_code=0825|postal_code=83030|day=Hulyo 25|saint=[[Santiago, anak ni Zebedeo|Santiago]]|elevation_m=310|elevation_footnotes=|population_demonym=Pratesi|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=10.99|area_footnotes=|mayor=Bruno Francesco Petruzziello|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Prata di Principato Ultra|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|59|N|14|50|E|region:IT_type:city(3011)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Prata di Principato Ultra-Stemma.png|image_caption=Panorama ng Prata mula sa mga burol sa [[:wikt:kanang pampang|kanang pampang]] ng ilog Sabato|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Prata Principato d' Ultra.JPG|footnotes=}} Ang '''Prata di Principato Ultra''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Ang bayan ay kumalat sa isang burol sa kaliwang baybayin ng [[Benevento|ilog Sabato]]. Ang lugar ay nabanggit sa unang pagkakataon sa isang makasaysayang dokumento noong 1070. == Heograpiya == === Teritoryo === Ang munisipalidad ng Prata di Principato Ultra ay matatagpuan sa isang pahaba at matarik na tagaytay na tinatanaw ang Ilog Sabato. Napapaligiran ito ng mga kakahuyan at iba't ibang taniman ng prutas. Bagama't 310 metro lamang ang taas mula sa antas ng dagat, mayroon itong estratehikong posisyon kung saan makokontrol ang mga ruta sa pagitan ng [[Napoles]] at [[Puglia|Apulia]] at sa pagitan ng [[Benevento]] at [[Salerno]]. == Kasaysayan == Ang teritoryo na ngayon ay pag-aari ng munisipalidad ay tinitirhan mula pa noong sinaunang panahon at ang mga labi ng ilang mga nayon ng [[Irpinia]] ay lumitaw sa mga tawiran ng ilog. Ang paninirahan ay binanggit sa unang pagkakataon sa isang nakasulat na dokumento mula 1070. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20251212154749/https://www.comune.pratadiprincipatoultra.av.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] pvr7d11cyt70pstiun972y3qk19i5x9 Presenzano 0 155478 2241809 2233214 2026-11-12T10:17:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241809 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Presenzano|province=[[Lalawigan ng Caserta|Caserta]] (CE)|website={{official website|http://www.comune.presenzano.ce.it/}}|area_code=0823|postal_code=81050|day=|saint=|elevation_m=350|elevation_footnotes=|population_demonym=Presenzanesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=31.7|area_footnotes=|mayor=Andrea Maccarelli|mayor_party=|frazioni=|region=[[Campania]]|official_name=Comune di Presenzano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|23|N|14|5|E|type:city(1,697)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Mga labi ng kastilyong [[Italonormando|Normando]].|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Ruderi_del_castello_normanno_di_Presenzano.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Presenzano''' ([[Wikang Napolitano|Campano]]: {{Lang|nap|Presenzànë}}) ay isang [[komuna]] (munisipyo) sa [[Caserta|Lalawigan ng Caserta]] sa rehiyon ng [[Campania]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilaga ng [[Napoles]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Caserta]]. May hangganan ang Presenzano sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Conca della Campania]], [[Marzano Appio]], [[Mignano Monte Lungo]], [[Pratella]], [[Sesto Campano]], [[Tora e Piccilli]], at [[Vairano Patenora]]. == Kasaysayan == Noong Gitnang Kapanahunan, muli dahil sa mga estratehikong kadahilanan, lumipat ang populasyon sa burol, kung saan itinayo rin ang isang kastilyo. Ang bagong pamayanan ay ginamit ang pangalang Presenzano, na hango sa Latin na maharlikang pangalang Praesentius. Noong ika-10 siglo, ang bayan ay naging bahagi ng [[Prinsipalidad ng Capua|Lombaridong Prinsipalidad ng Capua]] at kalaunan, sa ilalim ng mga [[Mga Normando|Normando]], ay pinasiyahan noong 1097 ni Landenolfo, Konde ng Teano. == Mga monumento at tanawin == === Simbahan ng San Nicola === Ang Romanikong simbahan ng San Nicola ay may estrukturang agilon. Ang pasukan sa simbahan ay sa pamamagitan ng isang marmol na portada, na nasa ibabaw ng isang lunette na pinalamutian nang sagana ng mga anghel at isang gitnang fresco. Sa loob, ang simbahan ay may tatlong nabe na pinaghihiwalay ng mga Romaniko na bilog na arkong toba; sa kanan, mayroon ding matulis na arkong Gotiko, na nasa ibabaw ng isang arkong Romaniko. Ang simbahan ay isinaayos salamat sa mga pondong inilaan kasunod ng lindol noong 1980.<ref>{{Cita web|url=http://www.campaniatour.it/poi.view.php?id=867|titolo=La chiesa romanica di San Nicola|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140903154606/http://www.campaniatour.it/poi.view.php?id=867|dataarchivio=3 settembre 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903154606/http://www.campaniatour.it/poi.view.php?id=867 |date=2014-09-03 }}</ref> == Mga kilalang mamamayan == * [[Adriana Giramonti]] - chef<ref name="GreatChefs2">{{cite web|title=Adriana Giramonti (1929 - 2016)|url=https://greatchefs.com/chef/adriana-giramonti-1929-2016/|website=Great Chefs|access-date=3 January 2021}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Caserta}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 9hz6pq9q5l7j6y4rl5sz7fj0fi2gha4 Rocchetta e Croce 0 155485 2241822 2233226 2026-11-12T11:55:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241822 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rocchetta e Croce|province=[[Lalawigan ng Caserta|Caserta]] (CE)|website={{official website|http://www.comune.rocchettaecroce.ce.it/}}|area_code=0823|postal_code=81042|day=|saint=|elevation_m=459|elevation_footnotes=|population_demonym=Rocchettani|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=12.9|area_footnotes=|mayor=Salvatore Geremia|mayor_party=|frazioni=Valdassano|region=[[Campania]]|official_name=Comune di Rocchetta e Croce|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|14|N|14|9|E|type:city(517)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Rocchetta e Croce-Stemma.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Rocchetta e Croce''' ay isang [[komuna]] (munisipyo) sa [[Caserta|Lalawigan ng Caserta]] sa rehiyon ng [[Campania]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} hilaga ng [[Napoles]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Caserta]]. Ang Rocchetta e Croce ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Calvi Risorta]], [[Formicola]], [[Giano Vetusto|Giano]] [[Pietramelara|Vetusto]], [[Riardo|Pietramelara, Riardo]], at [[Teano]]. == Heograpiya == Ang Rocchetta e Croce ay kabilang sa pinakamababang populasyon na munisipalidad sa Campania at may tatlong [[Frazione|''frazione'']]: Rocchetta, Croce, at Val d'Assano. == Kasaysayan == Ang pinagmulan ng Rocchetta ay nagmula pa sa panahong Romaniko na Cales. Ang pangalan ay nagmula sa isang sinaunang kuta, ang luklukan ng baronya ng mga obispo ng Calvi, isang titulong pinapanatili pa rin ng obispo ng Teano-Calvi bilang isang parangal. Ang mga nayon ng Rocchetta at Croce ay lumitaw pagkatapos ng pag-abandona sa sinaunang Cales, na winasak ng mga Saraseno noong 879. Ang mga nakaligtas ay nagtago sa mga burol, na bumuo ng isang pinatibay na pamayanan sa isang natural na nagtatanggol na posisyon. Ang kuta, na itinayo noong bandang ika-8 siglo, ay sinakop ng mga Saraseno sa loob ng maraming taon, na ginamit ito bilang base para sa mga pagsalakay. Kalaunan ay naipasa ito sa mga obispo, na ginawa itong isang lugar ng kanlungan at panalangin. == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20160730195130/http://www.comune.rocchettaecroce.ce.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Caserta}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] nwcdb5jcskj4k9r3s3fdqv8bibzim9s Qualiano 0 155853 2241637 2226287 2026-11-11T14:05:14Z Ryomaandres 8044 2241637 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Qualiano|frazioni=Glicine-Teorema, Oleandro, Ripuaria, Varcaturo|website={{official website|http://www.comune.qualiano.na.it/}}|area_code=081|postal_code=80019|day=|saint=|elevation_m=101|elevation_footnotes=|population_demonym=Qualianesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=7.43|area_footnotes=|mayor=Raffaele De Leonardis|mayor_party=|region=[[Campania]]|native_name=|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|55|N|14|9|E|type:city(25,452)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Tulay ng Surriento noong dekada '50|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Ponte 'e Surriento.jpg|footnotes=}} Ang '''Qualiano''' ({{Lang-nap|Qualiàne}}) ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Napoles]] sa [[Italya|Italyanong]] rehiyon ng [[Campania]], na matatagpuan mga {{Convert|13|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Napoles]]. Ang Qualiano ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Calvizzano]], [[Giugliano in Campania|Giugliano sa Campania]], at [[Villaricca]]. == Pinagmulan ng pangalan == Maraming mga ipotesis ang nabuo tungkol sa pinagmulan ng pangalang "Qualiano", ang ilan ay mas mapanlikha kaysa iba. Kaya naman, may mga taong nais na ang pangalan ay hango sa Colo Ianum, dahil sa isang umano'y kulto ni Jano, na isinasagawa doon; ang iba naman ay nagsasabing ito ay nagmula sa isang (hindi inaasahang) gens Quelia;<ref>{{Cita libro |autore=Egidio Finamone |titolo=Origine e storia dei nomi locali campani |anno=1964 |SBN=SBL0616762}}</ref> ang iba naman, na binabaluktot ito sa "Guagliano" ("ager Qualianus"), ay nagpapahiwatig ng pagkakaroon ng mga pugo;<ref>{{Cita libro |p=56 |autore=Michelangelo Schipa |titolo=Il Mezzogiorno d'Italia anteriormente alla monarchia : ducato di Napoli e principato di Salerno |anno=1923 |editore=Gius. Laterza & Figli, Bari |SBN=CUB0587069}}</ref> panghuli, ang iba ay sinusundan ito pabalik sa Guaidanum, mula sa Sahon na Wald (=kagubatan), na nangangahulugang "lungsod sa kakahuyan".<ref>{{Cita libro |p=86 |autore=Fabio Sebastiano Santoro |titolo=Scola di canto fermo in cui s'insegnano facilissime, e chiare regole per ben cantare, e componere, non meno utile, che necessaria ad ogni ecclesiastico. Divisa in tre libri dal sacerdote D. Fabio Sebastiano Santoro della terra di Giugliano maestro di canto... dedicata a Maria sempre vergine assonta. Con infine le considerazioni de novissimi, ed altre cose utili à chi spera il Paradiso |anno=1719 |editore=De Bonis Novello, Napoli}}</ref> Sabihin na natin agad na, kung walang patunay ng pagkalat ng hentil na Quelius, o ng isang matagal nang kasanayan ng pangangaso ng pugo, ang dalawang pinakamatibay na teorya ay ang mga nagpapaalala, ayon sa pagkakabanggit, sa kulto ni Jano at sa kakahuyan ng lugar. Gayunpaman, tila sa atin na kahit ang diyos na may dalawang mukha ng mga Romano ay hindi makahanap ng gaanong suporta, mula sa isang etimolohikong pananaw, lalo na't ang tesis, na binuo sa ganitong paraan, ay tila sumasaklaw sa mga pantasya tungkol sa kulto ni Pan sa Panicocolo.<ref>{{Cita libro |autore=Nico Pirozzi |autore2=Rosario Scarpato |titolo=Panicòcolo: storia, tradizioni e immagini di Villaricca / Nico Pirozzi, Rosario Scarpato |anno=1984 |SBN=NAP0319891}}</ref> Isang estatwa ng diyos na si Jano ang natagpuan sa Qualiano; ngunit mula rito hanggang sa pagnanais na iugnay ang tagapag-alaga na diyos ng sinaunang Qualianesi kay Jano ay malayo pa.<ref>{{Cita libro |pp=13-14 |autore=Sergio Zazzera |titolo=Qualiano: storia, tradizioni e immagini |annooriginale=1986 |editore=Rosario Scarpato Editore, Napoli - Corso Garibaldi, 46 |SBN=NAP0080646}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Kalakhang Lungsod ng Napoles}} k11az2z99mdrus9dcluqg919n4jyxuv Pontecagnano Faiano 0 156028 2241802 2230286 2026-11-12T09:52:50Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241802 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pontecagnano Faiano|province=[[lalawigan ng Salerno|Salerno]] (SA)|website={{official website|http://www.comune.pontecagnanofaiano.sa.it/}}|area_code=089|postal_code=84098|day=|saint=|elevation_m=10|elevation_footnotes=28|population_demonym=Pontecagnanesi|population_footnotes=<ref>Datos ng populasyon mula sa [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|mayor=Giuseppe Lanzara|area_total_km2=|mayor_party=|frazioni=Baroncino, Corvinia, [[Faiano]], Magazzeno, Pagliarone, Picciola, Sant'Antonio a Picenzia|region=[[Campania]]|official_name=Comune di Pontecagnano Faiano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|38|39.12|N|14|52|36.84|E|region:IT_type:city(24210)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=Pontecagnano sa loob ng Lalawigan ng Salerno|map_alt=|image_map=Pontecagnano Faiano pos SA.gif|image_shield=Pontecagnano_Faiano-Stemma.png|image_caption=Panoramikong tanaw ng Pontecagnano|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Pontecagnano (Panorama).JPG|native_name=|footnotes=}}Ang '''Pontecagnano Faiano''' (kilala rin bilang '''Pontecagnano''') ay isang bayan at ''[[komuna]]'' ng [[lalawigan ng Salerno]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa timog-kanlurang [[Italya]]. Ang lugar ay mula pa noong mga panahong Romano nang ang lungsod ng Picentia ay itinatag sa lugar na winasak ng mga Romano pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Puniko]]. == Heograpiyang pisikal == Sa kahabaan ng baybayin ay matatagpuan ang Magazzeno, isang nayon na binubuo ng mga nakakalat na villa, nayon ng turista, mga nightclub, at mga resort sa dalampasigan, na kilala rin bilang baybayin ng Pontecagnano. == Kasaysayan == Ang lugar ng Pontecagnano ay tinirhan na noong panahon ng [[Panahon ng Tanso]] (3500-2300 BK), na pinatunayan ng mga arkeolohikong paghukay ng dalawang santuwaryo at dalawang nekropolis. Noong ika-9 hanggang ika-8 siglo BK ay matatagpuan ang mga labi mula sa [[Kulturang Villanova]], na nauna sa mga [[Kabihasnang Etrusko|Etrusko]]. Ang sentrong Etrusko ay marahil tinawag na '''Amina''' at napetsahan noong ika-6 na siglo BK. Sa rurok ng kapangyarihan nito pinasiyahan nito ang lahat ng lupa mula sa [[Salerno]] hanggang sa Ilog Silaurus (Sele). Kilala ito sa isang templo ng Argive [[Juno (mitolohiya)|Juno]] na ipinapalagay na itinayo ni [[Jason]]. Dito, noong 268 BK, ang mga Romano ay nagtayo ng isang bagong bayan, ang '''Picentia''', upang bigyang-tahanan ang punong grupo ng mga ipinatapong [[Mga Piceno|Piceno]].<ref>[[Natural History (Pliny)|Pliny]] 3.9</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20081011093741/http://www.comune.pontecagnanofaiano.sa.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Salerno}} 6hkmogvid6x8s9kx5uecfsk0gdlz3w6 Montereale, Abruzos 0 159568 2241756 2236565 2026-11-12T02:36:21Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241756 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montereale|official_name=Comune di Montereale|native_name=|image=Montereale (panorama).jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|42|31|30.882|N|13|14|38.1804|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Abruzzo]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=[[Aringo]], Busci, Cabbia, Castello, [[Castel Paganica]], Castiglione, Cesaproba, Colle, [[Ville di Fano]] - Lonaro, Marana, San Giovanni, Santa Vittoria, Verrico, Casale Bottone, Cavagnano, Colle Cavallari, Cavallari, Colle Calvo, Piedicolle, Colle Verrico, Marignano, [[Pellescritta]], Santa Lucia, San Vito, Cesariano, San Giovanni Paganica, Colle Paganica, Paganica Castello|mayor_party=|mayor=Massimiliano Giorgi|area_footnotes=|area_total_km2=104.42|population_footnotes=|population_demonym=Monterealesi|elevation_footnotes=|elevation_m=945|saint=[[San Andres]]|day=Setyembre 13|postal_code=67015|area_code=0862|website={{official website|https://www.comune.montereale.it/}}|footnotes=}}Ang '''Montereale''' ay isang [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzos]], [[Gitnang Italya|gitnang]]-[[Katimugang Italya|timog]] [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa [[Liwasang Pambansa ng Gran Sasso e Monti della Laga]]. == Kasaysayan == Ang pagsalakay ng mga Pelasgian ay sinundan ng pagsalakay ng mga [[Mga Sabino|Sabino]] at pagkatapos ay ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]], na noong 296 BK ay sinakop ang lungsod ng [[Amiternum]] at mula roon ay sumulong patungong Maronea.<ref name="Angelini, 81">{{Cita|Angelini|p. 81}}.</ref> Ang presensiya ng mga Romano ay mahusay ding naitala at kabilang sa mga natuklasan ay ang isang inskripsiyong bato na nakalagay sa mga pader ng lungsod, na katumbas ng sinaunang Porta Marana.<ref name="Angelini, 83">{{Cita|Angelini|p. 83}}.</ref> == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang militar === * Mga Pader Sibiko: Ang mga pader ng lungsod—na may ilan pang labi—ay mula pa noong ika-10 siglo at ganap na nakapalibot sa itaas na bahagi ng lungsod, ang kasalukuyang sentrong pangkasaysayan; nagtatampok ito ng apat na tarangkahan, ang pinakamahalaga sa mga ito (Porta Marana sa timog) ay nailalarawan sa pamamagitan ng pagkakaroon ng isang sinaunang inskripsiyong Romano na nakikita pa rin ngayon.<ref name="Mura civiche">{{cita web|url=http://www.comune.montereale.it/zf/index.php/musei-monumenti/index/dettaglio-museo/museo/4|sito=Comune di Montereale|titolo=Le antiche mura di cinta|accesso=11 aprile 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160420125511/http://www.comune.montereale.it/zf/index.php/musei-monumenti/index/dettaglio-museo/museo/4 |date=2016-04-20 }}</ref> * Tore Sibiko: matatagpuan sa pinakamataas na punto ng lungsod, ito ay itinayo noong ika-13 siglo ngunit binago sa mga sumunod na siglo, gaya ng pinatutunayan ng dalawang nakaukit na petsa na 1771 at 1794. Sa kasalukuyan, ito ay humigit-kumulang 12 metro ang taas at nailalarawan sa pamamagitan ng pagkakaroon ng isang orasan.<ref name="Torre municipale">{{cita web|url=http://www.comune.montereale.it/zf/index.php/musei-monumenti/index/dettaglio-museo/museo/1|sito=Comune di Montereale|titolo=Torre civica|accesso=11 aprile 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160420140556/http://www.comune.montereale.it/zf/index.php/musei-monumenti/index/dettaglio-museo/museo/1 |date=2016-04-20 }}</ref><ref name="Abruzzo Cultura. Torre civica">{{cita web|url=http://cultura.regione.abruzzo.it/index.asp?modello=torreaq&servizio=xList&stileDiv=monoLeft&template=intIndex&b=menuTorr2769&tom=769|autore=[[Regione Abruzzo]]|titolo=Torre civica|accesso=11 aprile 2016}}</ref> == Tingnan din == * [[Mga lindol sa Apeninos noong 1703]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] k2tcticcmpnfqzv0lxtm84pq9aonbq8 Media theories on audience effect 0 160926 2241722 2205432 2026-11-11T23:04:54Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241722 wikitext text/x-wiki Isang aspekto ng pag-aaral tungkol sa midya ay ang epekto nito sa mga tagatangkilik nito. Pinag-aaralan dito kung paano nakakaapekto ang panonood at pakikinig sa midya sa pang araw-araw na kabuhayan ng mga audience. Ang sumusunod ay mga teoryang binuo ng mga iskolar ng midya ukol sa epekto ng midya sa lipunan: ==Hypodermic Needle Theory== Sinasabi nito na ang lahat ng naririnig at nakikita ng audience sa midya ay tinatanggap nito nang buong-buo. ==Two-step flow of media== Sinasabi nito na ang mga audience na may direktang access sa midya ang siyang nagpapalaganap ng mga bagay na pinapahayag ng midya, ayon sa kanyang sariling pagkaunawa dito. ==Uses and Gratifications Theory== Kinukuha lamang ng audience ang mga bagay na makakatulong sa kanya habang siya ay nanonood o nakikinig sa midya. Ang mga bagay na nakikitang niyang walang maaaring itulong sa kanya ay hindi niya binibigyan ng halaga. ==Reception Theory== Ini-interpret ng audience ang nakikita at naririnig nila sa midya ayon sa kanilang mga pinagdaanan at kulturang kinalakhan. ===Mga Sanggunian=== *http://www.mediaed.org.uk/posted_documents/Audience.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408214152/http://www.mediaed.org.uk/posted_documents/Audience.html |date=2011-04-08 }} *https://web.archive.org/web/20101217201408/http://mediaknowall.com/as_alevel/alevkeyconcepts/alevelkeycon.php?pageID=audience {{stub}} [[Kategorya:Mga midya]] gcjcj77lpq4l861tjbcctnnotnmejg5 Dimasalag̃ Kalendariog̃ Tagalog 0 168838 2241757 2092421 2026-11-12T02:37:26Z ~2026-52103-24 168748 2241757 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Dimasalang Kalendaryong Tagalog.png|Pabalát ng 2012 Dimasalag̃ Kalendariog̃ Tagalog|thumb|250px]] {{Italic title|Dimasalag̃ Kalendariog̃ Tagalog}} Ang '''''Dimasalag̃ Kalendariog̃ Tagalog''''' ('''''Dimasalang Kalendaryong Tagalog''''' sa modernong pagbabaybay), ay isang taunang lathalaing sinumulan ni [[Honorio Lopez|Honorio López]] noong 1897 na naglalaman ng impormasyong patungkol sa [[astronomiya]] at kapalarang nakabatay rito.<ref name:"KT">{{Cite web |title=Kalendaryong Tagalog. |url=http://wikangtagalog.multiply.com/journal/item/1/Honorio_Lopez_-_Kalendaryong_Tagalog_aklat_na_ginto_Lihim_na_Karunungan |access-date=2011-12-07 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305202611/http://wikangtagalog.multiply.com/journal/item/1/Honorio_Lopez_-_Kalendaryong_Tagalog_aklat_na_ginto_Lihim_na_Karunungan |url-status=dead }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Pahayagang Tagalog]] [[Kategorya:Wikang Tagalog]] [[Kategorya:Astronomiya]] jt103xo181g8hvdonetlnghbmvsl6dg Martin Lewis Perl 0 177511 2241717 2028837 2026-11-11T22:37:17Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241717 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist |name = Martin Lewis Perl |image =Martin Perl - tau.jpg |image_size =150px |caption = Martin Lewis Perl |birth_date = {{Birth date and age|1927|6|24}} |birth_place = [[New York]] |death_date = |death_place = |residence = |citizenship = |nationality = [[Estados Unidos]] |ethnicity = |field = [[Pisika]] |work_institutions = [[University of Michigan]] <br /> [[Stanford Linear Accelerator Center]] (SLAC)<br /> [[University of Liverpool]] |alma_mater = [[Columbia University]] |doctoral_advisor = [[I. I. Rabi]] |doctoral_students = |known_for = [[tau lepton]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |prizes = [[Nobel Prize in Physics]] in 1995 |religion = |footnotes = |signature = }} Si '''Martin Lewis Perl''' (ipinanganak noong Hunyo 24, 1927 sa [[New York]]) ay isang [[Amerika]]nong [[pisiko]] na nanalo ng [[Gantimpalang Nobel sa Pisika]] noong 1995 sa kanyang pagkakatuklas sa [[tau lepton]]. Ang kanyang mga magulan ay mga [[Hudyo]]ng [[emigrante]] sa [[Estados Unidos]] mula sa [[Polish]] na area ng [[Rusya]]. Si Perl ay nagtapos ng [[inheryeryang kemikal]] noong 1948 sa Brooklyn Polytechnic Institute (na ngayong ay kilala bilang [[Polytechnic Institute of New York University (New York)|Polytechnic University]]) sa [[Brooklyn, New York]]. Kanyang natanggap ang kanyang Ph.D sa [[Unibersidad ng Columbia]] noong 1955 kung saan ang kanyang tagapayo ng [[tesis]] ay si [[I.I. Rabi]] na nanalo ng [[Gantimpalang Nobel]] sa Pisika noong 1944. Kanyang ginugol ang kanyang karera sa [[Unibersidad ng Michigan]] at pagkatapos sa [[Stanford Linear Accelerator Center]] (SLAC). Habang nasa Michigan, sina Perl at [[Lawrence W. Jones]] ay nagsilbing kapwa mga tagapayo nina [[Samuel C. C. Ting]] na nanalo ng Gantimpalang Nobel sa Pisika noong 1976. Siya ay kasalukuyang kasali sa [[Unibersidad ng Liverpool]] bilang bumibistang propesor<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-merseyside-16018296.html |title=Professor Martin Perl joins University of Liverpool |publisher=BBC |date=3 December 2011 |accessdate=3 December 2011}}</ref>. Siya ay nagsisilbi rin bilang lupon ng mga tagapayo ng [[Scientists and Engineers for America]] na isang organisasyon na nakapokus sa pagtataguyod ng tamang [[agham]] sa [[pamahalaan ng Amerika]]. Noong 2009, Si Perl ay tumanggap ng honoraryong doktorado mula sa [[Unibersidad ng Belgrade]].<ref>{{cite web |url=http://www.rtv.rs/sr_lat/drustvo/promovisani-pocasni-doktori-beogradskog-univerziteta-_120094.html |title=Promovisani počasni doktori Beogradskog univerziteta - RADIO-TELEVIZIJA VOJVODINE |publisher=Rtv.rs |date=2009-10-20 |accessdate=2011-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307235732/http://www.rtv.rs/sr_lat/drustvo/promovisani-pocasni-doktori-beogradskog-univerziteta-_120094.html |archive-date=2012-03-07 |url-status=dead}}</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Nobel Prize in Physics}} {{authority control}} {{BD|1927||Perl, Martin Lewis}} [[Kategorya:Mga pisiko]] [[Kategorya:Mga Nobel laureate sa pisika]] lpgsdl2ptxytnpaahba7yxj4udq8g0x Matematikang pang-ekonomika 0 187203 2241719 2233973 2026-11-11T22:56:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 26 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241719 wikitext text/x-wiki {{better translation|date=Enero 2014}} {{Economics sidebar}} Ang '''ekonomiks na pangsipnayan''' o '''ekonomiks na pangmatematika''' (Ingles: '''''mathematical economics''''') ay ang paglalapat ng mga paraang [[pangmatematika]] upang kumatawan ng mga teoriyang pang-ekonomiya at suriin ang mga suliraning hinaharap sa [[ekonomiks]]. Nagpapahintulot ito ng pormulasyon at paghango (deribasyon) ng susing mga ugnayan sa isang teoriya na mayroong linaw, pagkapanglahatan, kahigpitan, kapayakan. Ayon sa nakaugalian, ang [[nilalapat na mga paraan]] ay tumutukoy sa mga lampas sa payak na [[heometriya]], katulad ng [[kalkulo]]ng [[kalkulong diperensiyal|diperensiyal]] at [[kalkulong integral|integral]], mga [[ekwasyon ng diperensiya|diperensiya]] at mga [[ekwasyong diperensiyal]], [[Matris (matematika)|alhebra ng matris]], at [[pagpoprogramang pangmatematika]]<ref name = "Chiang">{{cite book | last = Chiang | first = Alpha C. | author2 = and Kevin Wainwright | title = Fundamental Methods of Mathematical Economics | publisher = McGraw-Hill Irwin | year = 2005 | pages = [https://archive.org/details/fundamentalmetho0000alph_4ed/page/3 3]–4 | url = https://archive.org/details/fundamentalmetho0000alph_4ed | doi = | isbn = 0-07-010910-9}} [http://www.mhprofessional.com/product.php?isbn=0070109109 TOC.]</ref> at iba pang mga [[Ekonomiks na komputsyunal|paraang pangkomputasyon]].<ref>Search of ''The New Palgrave Dictionary of Economics Online'', [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=%22mathematical++economics%22+Computational+&edition=current&button_search=GO "mathematical economics" "computational".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120518001821/http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=%22mathematical++economics%22+Computational+&edition=current&button_search=GO |date=2012-05-18 }}</ref> Nagpapahintulot ang matematika sa mga ekonomista na makabuo ng makahulugan at masusubok na mga proposisyon o mungkahi hinggil sa maraming mga paksa na malawak ang nasasakupan at kumplikado na hindi pormal na maipapahayag nang sapat. Bilang karagdagan, ang wika ng matematika ay nagpapahintulot sa mga ekonomista upang makagawa ng malinaw, espesipiko, at [[agham na positibo|positibo]]ng mga pag-aangkin hinggil sa mga paksang kontrobersiyal o matututulan na maaaring imposible kapag wala ang paggamit ng matematika.<ref>[[Hal Varian|Varian, Hal]] (1997). "What Use Is Economic Theory?" in A. D'Autume and J. Cartelier, ed., ''Is Economics Becoming a Hard Science?'', Edward Elgar. Pre-publication [http://www.sims.berkeley.edu/~hal/Papers/theory.pdf PDF.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625062619/http://www.sims.berkeley.edu/~hal/Papers/theory.pdf |date=2006-06-25 }} Retrieved 2008-04-01.</ref> Ang karamihan ng teoriyang ekonomika ay kasalukuyang ihinaharap sa pamamagitan ng mga [[Modelo (ekonomiks)|modelong pang-ekonomiya]] na pangmatematika. isang pangkat ng inistiluhan at pinapayak na mga ugnayang pangmatematika na naglilinaw ng mga pagpapalagay at mga kahihinatnan.<ref>• Katulad ng nasa loob ng ''Handbook of Mathematical Economics'', mga kawing sa kabanata na nasa unang pahina:<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Arrow, Kenneth J., at Michael D. Intriligator, patnugot, (1981), v. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_tockey=%23TOC%2324615%231981%23999989999%23565707%23FLP%23&_cdi=24615&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=01881ea3fe7d7990fed1c5b78d9f7be6 1]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; _____ (1982). v. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_tockey=%23TOC%2324615%231982%23999979999%23565708%23FLP%23&_cdi=24615&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=80dbd8f22c229a3640dc02e59ff80fe4 2]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; _____ (1986). v. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_tockey=%23TOC%2324615%231986%23999969999%23565709%23FLP%23&_cdi=24615&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=56f86ec2f0a1d2881e15bd1d0a45accd 3]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Werner Hildenbrand|Hildenbrand, Werner]], at [[Hugo Sonnenschein]], patnugot (1991). v. [http://www.sciencedirect.com/science/handbooks/15734382 4.]<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Gérard Debreu|Debreu, Gérard]] (1983). ''Mathematical Economics: Twenty Papers of Gérard Debreu'', [http://books.google.com/books?id=wKJp6DepYncC&pg=PR7&source=bl&ots=mdhM3H6nCb&sig=zu38qa9R-3AiWqypwplcMibgdPo&hl=en&ei=etaJTu_XG6Lb0QG1nvXTAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CF4Q6AEwBg#v=onepage&q&f=false Contents].<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Stephen Glaister|Glaister, Stephen]] (1984). ''Mathematical Methods for Economists'', ika-3 edisyon, Blackwell. [http://books.google.com/books?id=Ct2nrJSHxsQC&printsec=find&pg=PR5=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false Contents.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Takayama, Akira (1985). ''Mathematical Economics'', ika-2 edisyon. Cambridge. [http://books.google.com/books/about/Mathematical_economics.html?id=685iPEaLAEcC Description] at [http://books.google.com/books?id=685iPEaLAEcC&printsec=find&pg=PR9=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false Contents].<br/>&nbsp;&nbsp; • Michael Carter (2001). ''Foundations of Mathematical Economics'', MIT Press. [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8630 Paglalarawan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060915230536/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8630 |date=2006-09-15 }} at [http://books.google.sh/books?id=KysvrGGfzq0C&printsec=find&pg=PR7=onepage&q&f=false mga Nilalaman].</ref> Kabilang sa paggamit o paglalapat na malawakan ang: * Mga problema ng [[optimisasyong matematikal|optimisasyon]] ayon sa ekilibriyo o pagbabalanse ng layunin, maging ng isang sambahayan man, kompanyang pangnegosyo, o kaya tagagawa ng patakaran * Ang istatik/hindi gumagalaw (o [[ekilibriyong ekonomiko|ekilibriyo]]) na analisis na pinagmodeluhan ng yunit na ekonomiko (katulad ng sambahayan) o sistemang pang-ekonomiya (katulad ng isang pamilihan o ang [[ekonomiya]]) bilang hindi nagbabago * [[comparative statics|Estatikang komparatibo]] (estatikang hambingan) na katulad ng isang pagbabago mula sa isang ekilibriyo papunta sa ibang inudyok ng isang pagbabago sa isa o mas marami pang mga bagay-bagay * Analisis na [[Ekilibriyong dinamiko|dinamiko]] o masigla, na bumabakas ng mga pagbabago sa loob ng isang sistemang pang-ekonomiya sa paglipas ng panahon, halimbawa na ang magmula sa [[paglaking pang-ekonomiya]].<ref name = "Chiang"/><ref>Chiang, Alpha C. (1992). ''Elements of Dynamic Optimization'', Waveland. [http://www.waveland.com/Titles/Chiang.htm TOC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101211093859/http://www.waveland.com/Titles/Chiang.htm |date=2010-12-11 }} & Amazon.com [http://www.amazon.com/Elements-Dynamic-Optimization-Alpha-Chiang/dp/157766096X kawing] na papasok, unang mga pahina.</ref><ref name="Samuelson">{{cite book|last=Samuelson|first=Paul| authorlink =Paul Samuelson|title=[[Foundations of Economic Analysis]]|publisher=Harvard University Press|date= (1947) [1983]|isbn=0-674-31301-1|url=}}</ref> Ang pormal na pagmomodelong ekonomiko ay nagsimula sa loob ng ika-19 daantaon sa pamamagitan ng paggamit ng [[kalkulong diperensiyal]] upang katawanin at ipaliwanag ang gawi na pang-ekonomiya, katulad ng maksimisasyon o lalong pagpapataas ng [[utilidad]] (paggamit), isang maagang pang-ekonomiyang paggamit ng [[optimisasyong pangmatematika]]. Ang ekonomiks ay naging mas makamatematika bilang isang disiplina sa kahabaan ng unang hati ng ika-20 daantaon, subalit ang pagpapakilala ng bao at panglahatang mga teknik sa loob ng kapanahunan na nakapaligid sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], katulad ng [[teoriya ng laro]], ay magpapalawak ng paggamit ng mga pormulasyong pangmatematika sa ekonomiks.<ref name="DebreuNeumann">• [[Gérard Debreu|Debreu, Gérard]] ([1987] 2008). "mathematical economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', ika-2 edisyon. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000107&edition=current&q=Mathematical%20economics&topicid=&result_number=1 Abstrakto.] (Unang nalimbag na mayroong mga rebisyon mula noong 1986, "Theoretic Models: Mathematical Form and Economic Content", ''Econometrica'', 54(6), pp. [http://www.jstor.org/pss/1914299 1259]-1270.)<br/>&nbsp;&nbsp; • [[John von Neumann|von Neumann, John]], at [[Oskar Morgenstern]] (1944). ''[[Theory of Games and Economic Behavior]]''. Princeton University Press.</ref><ref name="Samuelson"/> Ang matulin na pagsisistema ng ekonomiks ang nagbigay ng alarma sa mga manunuri ng disiplina pati na sa ilang kilalang mga ekonomista. Tinuligsa nina [[John Maynard Keynes]], [[Robert Heilbroner]], [[Friedrich Hayek]] at iba pa ang malawakang panggamit ng mga modelong pangmatematika para sa ugali ng tao, na nangangatwiran na ang ilan sa mga pagpili ng tao ay hindi maipabababa bilang matematika. ==Modernong ekonomikang matematikal== Mula huli nang mga 1930, ang isang kalipunan ng mga bagong kasangkapang matematikal mula sa kalkulong diperensiyal at mga ekwasyong diperensiyal, mga [[hanay na konbeks]] at [[teoriya ng grapo]] ay ginamit upang isulong ang teoriyang ekonomiko sa paraang tulad ng mga bagong pamamaraang matematikal na mas unang nilapat sa [[pisika]].<ref name="DebreuNeumann"/><ref>{{cite journal|last=Herstein|first=I.N.|month=October | year=1953|title=Some Mathematical Methods and Techniques in Economics|url=https://archive.org/details/sim_quarterly-of-applied-mathematics_1953-10_11_3/page/n3|journal=Quarterly of Applied Mathematics|publisher=[[American Mathematical Society]]|volume=11|issue=3|pages=249, 252, 260|issn=1552-4485}} [Pp. [http://cowles.econ.yale.edu/P/cp/p00b/p0078.pdf 249-62].</ref> Ang proseso ay kalaunang inilarawan bilang paglipat mula sa [[mekanika]] tungo sa [[aksiyomatika]].<ref>• Weintraub, E. Roy (2008). "mathematics and economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000372&edition=current&q=&topicid=&result_number=1 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (2002). ''How Economics Became a Mathematical Science''. Duke University Press. [http://www.dukeupress.edu/Catalog/ViewProduct.php?productid=6807&viewby=series&categoryid=47&sort=newest Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729022635/http://www.dukeupress.edu/Catalog/ViewProduct.php?productid=6807&viewby=series&categoryid=47&sort=newest |date=2010-07-29 }} and [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=ntc_Fs36AoQC&oi=fnd&pg=PR7&dq=&f=false#v=onepage&q&f=false preview].</ref> ===Kalkulong diperensiyal=== Siniyasat ni [[Vilfredo Pareto]] ang [[mikroekonomika]] sa pamamagitan ng pagtatrato ng mga desisyon ng mga aktor na ekonomiko bilang mga pagtatangka sa pagbabago sa isang ibinigay na pamamahagi ng mga kalakal sa isa pang mas ninanais na pamamahagi. Ang mga hanay ng mga pamamahagi ay maari namang tratuhin bilang [[kaigihang Pareto|maiging Pareto]] (ang optimal na Pareto ay isang katumbas na termino) kapag walang mga palitan ay maaaring mangyari sa mga aktor na maaaring gumawa sa hindi bababa sa isang indibidwal na mas mabuti nang hindi gumagawa sa anumang isa pa mas masahol.<ref>{{cite book|last=Nicholson|first=Walter|author2=Snyder, Christopher|title=Intermediate Microeconomics and Its Applications|publisher=Thompson|year=2007|edition=10th|pages=364, 365|chapter=General Equilibrium and Welfare|isbn=0-324-31968-1}}</ref> Ang patunay ni Pareto ay karaniwang ay hinahalo sa ekwilibrium na Walrassian o inpormal na itinuro sa hipotesis na [[hindi makikitang kamay]] ni [[Adam Smith]].<ref>{{cite book|author=Jolink, Albert|chapter=What Went Wrong with Walras?|title=From Walras to Pareto|editor=Backhaus, Juergen G.; Maks, J.A. Hans|publisher=Springer|year=2006|series=The European Heritage in Economics and the Social Sciences |volume=IV|isbn=978-0-387-33756-2 |doi=10.1007/978-0-387-33757-9_6}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite journal|last=Blaug|first=Mark|year=2007|title=The Fundamental Theorems of Modern Welfare Economics, Historically Contemplated |url=https://archive.org/details/sim_history-of-political-economy_summer-2007_39_2/page/186|journal=History of Political Economy|publisher=Duke University Press|volume=39|issue=2|pages=186–188|doi=10.1215/00182702-2007-001|issn=0018-2702}}</ref> Rather, Pareto's statement was the first formal assertion of what would be known as the [[Fundamental theorems of welfare economics#Proof of the first fundamental theorem|first fundamental theorem of welfare economics]].<ref>Blaug (2007), p. 185, 187</ref> Ang modelong ito ay nagkukulang sa mga inekwalidad ng sumunod na henerasyo ng ekonomikang matematika. Sa isang mahalagang treatise na ''[[Foundations of Economic Analysis]]'' (1947), tinukoy ni [[Paul Samuelson]] ang isang karaniwang [[paradigm]] at istrakturang matematikal sa buong mga maraming larangan ng paksa na nagtatayo sa nakaraang akda ni [[Alfred Marshall]]. Ang ''Foundations'' ay kumuha ng mga konseptong matemtikal mula sa [[pisika]] at inilipat ang mga ito sa mga problemang ekonomiko. Ang malawak na pananw na ito (halimbawa ang paghahambing ng [[prinsipyo ni Chatelier]] sa [[subastang Walrasian]]) ay nagpapatakbo ng pundamental na premisa ng ekonomikang matematika: ang mga sistema ng mga aktor na ekonomika ay maaaring imodelo at ang mga pag-aasal nito ay mailalarawan tulad ng ibang mga sistema. Ang pagpalawig na ito ay sumunod sa akda ng mga marhinalista sa nakaraang siglo at malaki itong pinalawaig. Pinakitunguhan ni Samuelson ang mga problema sa pamamagitan ng paglalapat ng maksimisasyon ng utilidad ng indibidwal sa ibabaw ng mga agregatong pangkat sa [[kompartaibong statika]] na naghahambing ng dalawang magkaibang mga estadong [[ekwilibirium]] pagkatapos ng pagbabagong [[eksohenoso]] sa isang bariabulo. Ito ang iba pang mga paraan sa aklat ay nagbigay ng pundasyon para sa ekonomikang matematikal noong ika-20 siglo.<ref name="Samuelson"/><ref>{{cite journal|last=Metzler|first=Lloyd |authorlink=Lloyd Metzler |year=1948|title=Review of ''Foundations of Economic Analysis''|url=https://archive.org/details/sim_american-economic-review_1948-12_38_5/page/905|journal=American Economic Review|volume=38|issue=5|pages=905–910|issn=0002-8282|jstor=1811704|publisher=The American Economic Review, Vol. 38, No. 5}}</ref> ===Mga modelong linyar=== {{See also|linear algebra|Pagpoprogramang linyar|teoremang Perron-Frobenius}} Ang mga nilimitahang model ng pangkalahatang ekwilibrium ay pinormula ni [[John von Neumann]] noong 1937.<ref name="Neumann1937">Neumann, J. von (1937). "Über ein ökonomisches Gleichungssystem und ein Verallgemeinerung des Brouwerschen Fixpunktsatzes", ''Ergebnisse eines Mathematischen Kolloquiums'', 8, pp. 73–83, translated and published in 1945–46, as "A Model of General Equilibrium", ''Review of Economic Studies'', 13, pp. 1–9.</ref> Hindi tulad ng mga mas naunang bersiyon, ang mga modelo ni von Neurmann ay may mga pagtatakdang inekwalidad. Para sa kanyang modelo ng lumalawaig na [[ekonomikya]], pinatunayan ni von Neumann ang pag-iral at pagiging walang katulad ng isang ekwilibrium gamit ang kanyang paglalahat ng [[teoriyang nakapirmeng punto ni Brouwer]]. Ang modelo ni von Neumann ng lumalawig na eknonomiya ay nagsaalang alang ng [[problemang nilahat na eigenhalaga|lapis na matriks]]&nbsp; '''A''' - λ '''B''' '' na may mga hindi negatibong matriks na &nbsp;'''A''' and '''B'''. Hinanap ni von Neuman ang [[bektor na probabilidad|probabilidad]] na mga [[nilahat na eigenbektor|bektor]] na &nbsp;''p'' at&nbsp;''q'' at isang positibong bilang na &nbsp;''λ'' na lulutas sa ekwasyong [[teoriyang komplementaridad|komplementaridad]] na :'' p<sup>T</sup>&nbsp; ('''A''' - λ&nbsp;'''B''')&nbsp;q = 0'', kasama ng dalawang mga sistemang inekwalidad na naghahayag ng kaigihang ekonomiko. Sa modelong ito, ang [[transposo|tinransposong]] probabilidad na bektor na ''p'' ay kumakatawan sa mga presyo ng mga kalakal samantalang ang probabilidad na bektor na q ay kumakatawan sa "intensidad" kung saan ang prosesong produksiyon ay tatakbo. Ang walang katulad na [[problemang nilahat na eigenhalaga|solusyon]]g ''λ'' ay kumakatawan sa [[paglagong ekonomiko|rate ng paglago]] ng [[ekonomiya]] na katumbas ng [[rate ng interes]]. Ang pagpapatunay ng pag-iral ng isang positibong rate ng paglago at pagpapatunay na ang rate ng paglago ay katumbas ng [[rate ng interes]] ay isang kahanga hangang mga pagkakamit kahit para kay von Neumann.<ref>For this problem to have a unique solution, it suffices that the nonnegative matrices&nbsp;'''A''' and&nbsp;'''B''' satisfy an [[Perron–Frobenius theorem|irreducibility condition]], generalizing that of the [[Perron–Frobenius theorem]] of nonnegative matrices, which considers the (simplified) [[eigenvalue|eigenvalue problem]] :'' '''A''' - λ '''I''' q = 0'', where the nonnegative matrix''&nbsp;'''A''''' must be square and where the [[diagonal matrix]]''&nbsp;'''I''' ''is the [[identity matrix]]. Von Neumann's irreducibility condition was called the "whales and [[wrangler (profession)|wrangler]]s" hypothesis by David Champernowne, who provided a verbal and economic commentary on the English translation of von Neumann's article. Von Neumann's hypothesis implied that every economic process used a positive amount of every economic good. Weaker "irreducibility" conditions were given by [[David Gale]] and by [[John George Kemeny|John Kemeny]], [[Oskar Morgenstern]], and [[Gerald L. Thompson]] in the 1950s and then by [[Stephen M. Robinson]] in the&nbsp;1970s.</ref><ref>David Gale. ''The theory of linear economic models''. McGraw-Hill, New York, 1960.</ref><ref>{{cite book | last1=Morgenstern | first1=Oskar | authorlink1=Oskar Morgenstern | last2=Thompson| first2=Gerald L. | authorlink2=Gerald L. Thompson | title=Mathematical theory of expanding and contracting economies | series=Lexington Books| publisher=D. C. Heath and Company | year=1976 | location=Lexington, Massachusetts | pages=xviii+277 | url= }}</ref> Ang mga result ni Von Neumann ay nakita bilang isang espesyal na kaso ng pagpoprogramang linyar kung saan ang modelo ni von Neumanan ay gumagamit lamang ng mga hindi negatibong matriks.<ref>[[Alexander Schrijver]], ''Theory of Linear and Integer Programming''. John Wiley & sons, 1998, ISBN 0-471-98232-6.</ref> Ang pag-aral ng modelo ng ni von Neumann ng isang lumalawig na ekonomiya ay patuloy na nagbibigay interes sa mga ekonomista na may mga interes sa ekonomikang komputasyona.<ref> •{{cite book|last=Rockafellar|first=R. Tyrrell|title=Monotone processes of convex and concave type|series=Memoirs of the American Mathematical Society|publisher=American Mathematical Society|location=Providence, R.I.|pages=i+74|year=1967|issue=77}} <br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Rockafellar|first=R. T.|authorlink=R. Tyrrell Rockafellar|chapter=Convex algebra and duality in dynamic models of production|title=Mathematical models in economics (Proc. Sympos. and Conf. von Neumann Models, Warsaw, 1972)|editor=Josef Loz and Maria Loz|pages=351–378|publisher=North-Holland and Polish Adademy of Sciences (PAN)|location=Amsterdam|year=1974}} <br/>&nbsp;&nbsp; •{{cite book|authorlink=R. Tyrrell Rockafellar|first=R. T.|last=Rockafellar|title=Convex analysis|url=https://archive.org/details/convexanalysis0000rock|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, New Jersey|year=1970 (Reprint 1997 as a Princeton classic in mathematics)}} </ref><ref>{{cite book|title=John Von Neumann and modern economics|editor=Mohammed Dore, Sukhamoy Chakravarty, [[Richard Murphy Goodwin|Richard Goodwin]]| publisher=Oxford:Clarendon|year=1989|pages=261|author=[[Kenneth Arrow]], [[Paul Samuelson]], [[John Harsanyi]], [[Sidney Afriat]], [[Gerald L. Thompson]], and [[Nicholas Kaldor]].}}</ref><ref>Chapter 9.1 "The von Neumann growth model" (pages 277–299): [[Yinyu Ye]]. ''Interior point algorithms: Theory and analysis''. Wiley. 1997.</ref> ====Ekonomikang input-output==== {{Main|Modelong input-output}} Noong 1936, itinayo ng ipinanganak sa Rusyang ekonomistang si [[Wassily Leontief]] ang kanyang modelo ng [[modelong input-output]] mula sa mga tablang 'material balance' na nilikha ng mga ekonomistang Soviet na kahit mismong sila ay sumunod sa mas naunang akda ng mga [[pisiokrata]]. Sa kanyang modelo na naglarawan ng isang sistema ng produksiyon at mga proseso ng pangangailangan (''demand''), inilaraan ni Leontief kung paanong ang mga pagbabago sa pangangailangansa isang [[sektor ekonomiko]] ay maiimpluwensiya sa produksiyon ng isa pa.<ref>{{cite book|last=Screpanti|first=Ernesto|author2=Zamagni, Stefano|title=An Outline of the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/outlineofhistory0000scre|publisher=[[Oxford University Press]]|location=New York|year=1993|pages=[https://archive.org/details/outlineofhistory0000scre/page/288 288]–290|isbn=0-19-828370-9|oclc=57281275}}</ref> Sa kasanayan, tinantiya ni Leontief ang mga koepisyente ng kanyang mga simpleng modelo upang sagutin ang mga interesanteng tanong na eknonomiko. <!-- Leontief's work made him a hero to [[George B. Dantzig]], the inventor of the [[simplex algorithm]] of [[linear programming]]. --> Sa [[hanay produksiyon|ekonomikang produksiyon]], ang "Leontief technologies" ay lumikha ng mga output gamit ang mga konstanteng proporsiyon ng mga input kahit pa hindi isaalang alang ang presyo ng mga input na nagpapaliit sa halaga ng mga modelo ni Leontief upang maunawaan ang mga [[ekonomiya]] ngunit pumapayag sa mga parametro nito na matantiyang relatibong madali. Salungat dito, ang modelong von Neumann ng isang lumalawig na eknomomiya ay pumapayag para sa pagpipilian ng mga pamamaraan ngunit ang mga koepisyente ay dapat tantiyahin para sa bawat teknolohiya.<ref>[[David Gale]]. ''The theory of linear economic models''. McGraw-Hill, New York, 1960.</ref><ref>{{cite book|last1=Morgenstern |first1=Oskar|authorlink1=Oskar Morgenstern|last2=Thompson|first2=Gerald&nbsp;L.|authorlink2=Gerald L. Thompson|title=Mathematical theory of expanding and contracting economies|series=Lexington Books|publisher=D.&nbsp;C.&nbsp;Heath and Company|year=1976| location=Lexington, Massachusetts|pages=xviii+277}}</ref> ===Matematikal na optimisasyon=== [[File:MaximumParaboloid.png|right|thumb|Pulang tuldok sa direksiyong z bilang [[maksimum at minimum|maksimum]] para sa punsiyong [[parabolodi]] ng mga input na (x,y)]]{{Main|Matematikal na optimisasyon|Problemang dual}} {{See also|Konbeksidad sa ekonomika|Hindi-konbeksidad (ekonomika)}} Sa matematika, ang [[matematikal na optimisasyon]] ay tumutukoy sa pagpili ng isang pinakamahusay na elemento mula sa isang hanay ng mga makukuhang alternatibo.<ref>"[http://glossary.computing.society.informs.org/index.php?page=nature.html The Nature of Mathematical Programming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305080324/http://glossary.computing.society.informs.org/index.php?page=nature.html |date=2014-03-05 }}", ''Mathematical Programming Glossary'', INFORMS Computing Society.</ref> Sa pinakasimpleng kaso, ang isang problemang optimisasyon ay kinasasangkutan ng [[maksima at minima|pagmamaksima o pagmiminimisa]] ng isang [[punksiyon ng isang real na bariabulo|real na punsiyon]] sa pamamagitan ng pagpili ng mga halagang [[argumento ng isang punsiyon|input]] ng punsiyon at pagkukwenta ng tumutugong mga halaga ng punsiyon. Ang prosesong solusyon ay kinabibilangan ng pagsasapat sa mga kinakaialangan at sapat ng mga kondisyon para sa optimalidad. Sa mas pangkalahatan, ang optimisasyon ay kinabibilangan ng paghahanp ng pinakamahusay ng makukuhang elemento ng isang punsiyon sa ibinigay na isang inilarawang [[sakop]] at maaaring gumamit ng iba't ibang mga pamamaraang komputasyonal.<ref name="Schmedders">Schmedders, Karl (2008). "numerical optimization methods in economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition, v. 6, pp. 138-57. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_N000148&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=1 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811183849/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_N000148&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=1 |date=2017-08-11 }}</ref> Ang eknonomika ay sapat na malapit na iniuugnay sa optimisasyon ng mga ahente sa isang [[ekonomiya]] na ang isang maimpluwensiya ''(influential)'' na depinisyon ay kaugnay na naglalarawan ng ekonomikang ''qua'' agham bilang "pag-aaral ng pag-aasal ng tao bilang relasyon sa pagitan ng mga wakas at salat na mga paran" na may mga alternatibong paggamit.<ref>[[Lionel Robbins|Robbins, Lionel]] (1935, 2nd ed.). ''[[An Essay on the Nature and Significance of Economic Science#Major propositions|An Essay on the Nature and Significance of Economic Science]]'', Macmillan, p. 16.</ref> Ang mga problemang optimisasyon ay tumatakbo sa modenong ekonomika na ang marami ay may mga hayagang pagtatakdang ekonomiko o teknikal. Sa mikroekonomika, ang [[problemang maksimisayon ng utilidad]] at ang [[problemang dual]] nito, ang [[problemang minimisasyon ng paggasta]] para isang ibinigay na lebel ng utilidad ay mga problemang optimisasyong ekonomiko.<ref>[[Lawrence E. Blume|Blume, Lawrence E.]] (2008). "duality", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_D000196 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202015620/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_D000196 |date=2017-02-02 }}</ref> Ang teoriya ay nagpapalagay na ang mga konsumer ay nagmamaksima ng kanilang utilidad sa ilalim ng mga [[pagtatakdang badyet]] at ang mga negosyo ay nagmamaksima ng kanilang mga [[tubo (ekonomika)|tubo]] sa ilalim ng mga [[punsiyong produksiyon]], mga [[gastos]] ng [[mga paktor ng produksiyon|input]] at [[pangangailangan]] ng pamilihan.<ref name="Dixit1990">[[Avinash Dixit|Dixit, A. K.]] ([1976] 1990). ''Optimization in Economic Theory'', 2nd ed., Oxford. [http://books.google.com/books?id=dHrsHz0VocUC&pg=find&pg=PA194=false#v=onepage&q&f=false Description] and contents [http://books.google.com/books?id=dHrsHz0VocUC&pg=PR7&lpg=PR6&dq=false&lr=#v=onepage&q=false&f=false preview].</ref> Ang [[ekwilibrium na ekonomiko]] ay pinag-aaralan sa teoriyang optimisasyon bilang isang mahalagang sangkapt ng mga teoremang ekonomiko na sa prinsipyo ay maaaring masubok laban sa mga datos na empirikal.<ref name="Samuelson"/><ref>• Samuelson, Paul A., 1998. "How ''Foundations'' Came to Be", ''Journal of Economic Literature'', 36(3), pp. [http://www.jstor.org/pss/2564803 1375]–1386.<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (1970).[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1970/samuelson-lecture.pdf "Maximum Principles in Analytical Economics"], Nobel Prize lecture.</ref> Ang mas bagong mga pag-unlad ay nangyari sa [[pagpoprogramang dinamiko]] at pagmomodelo ng optimisasyon gamit ang panganib at kawalang katiyakan kabilang ang mga aplikasyon sa [[teoriya ng portfoli]], ang [[eknomika ng impormasyon]] at [[teoriya ng paghahanap]].<ref name="Dixit1990"/> Ang mga katangiang optimalidad para sa buong [[sistemang pamilihan]] ay maaaring isaad sa mga terminong matematikal gaya ng pormulasyon ng dalawang mga [[pundamental na teorema ng ekonomikang kapakanan]]<ref>• Allan M. Feldman (3008). "welfare economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_W000050&edition=current&q=fundamental%20theorems%20&topicid=&result_number=3 Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811183948/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_W000050&edition=current&q=fundamental%20theorems%20&topicid=&result_number=3 |date=2017-08-11 }}. <br/>&nbsp;&nbsp; • [[Andreu Mas-Colell|Mas-Colell, Andreu]], Michael D. Whinston, and Jerry R. Green (1995), ''Microeconomic Theory'', Chapter 16. Oxford University Press, ISBN 0-19-510268-1. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa&ci=9780195073409 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126115547/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa |date=2012-01-26 }} and [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa&sf=toc&ci=9780195073409 contents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126115547/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa |date=2012-01-26 }}.</ref> at sa [[modelong Arrow-Debreu]] ng [[pangkalahatang ekwilibrium]].<ref>• [[John Geanakoplos|Geanakoplos, John]] ([1987] 2008). "Arrow–Debreu model of general equilibrium", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_A000133&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=20 Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811183914/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_A000133&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=20 |date=2017-08-11 }}.<br/>&nbsp;&nbsp;• Arrow, Kenneth J., and Gérard Debreu (1954). "Existence of an Equilibrium for a Competitive Economy", ''Econometrica'' 22(3), pp. [http://www.jstor.org/pss/1907353 265]-290.</ref> Sa mas konkreto, maraming mga problema ay tutugon sa solusyong analitikal. Maraming mga iba ay sapat na komplikado upang mangailangan ng mga [[numerikal na analisis|pamamaraang numerikal]] ng solusyon na tinulungan ng sopwer.<ref name="Schmedders"/> Gayunpaman, ang iba ay komplikado ngunit sapat na mabilis na malulutas upang pumayag sa mga pamamaraang pagkukuwenta ng solusyon, sa partikular ang mga modelong makukwentang pangkalahatang ekwilibrium ng ekonomiya.<ref>• [[Herbert Scarf|Scarf, Herbert E.]] (2008). "computation of general equilibria", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000573&q=computational%20economics&topicid=&result_number=3 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523073724/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000573&q=computational%20economics&topicid=&result_number=3 |date=2009-05-23 }} <br/>&nbsp; • Kubler, Felix (2008). "computation of general equilibria (new developments)", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000564&q=computational%20economics&topicid=&result_number=2 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811183202/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000573&q=computational%20economics&topicid=&result_number=3 |date=2017-08-11 }}</ref> Ang pagpoprogramang linyar at hindi linyar ay malalim na umapekto sa mikroekonomika na mas naunang nagsaalang alang lamang ng mga pagtatakdang ekwalidad.<ref>Nicola, p. 133</ref> Marami sa mga ekonomistang matematikal na nakatanggap ng Gantimpalang Nobel ay nagsagawa ng kilalalang pagsasaliksik gamit ang pagpoprogramang linyar:[[Leonid Kantorovich]], [[Leonid Hurwicz]], [[Tjalling Koopmans]], [[Kenneth J. Arrow]], and [[Robert Dorfman]], [[Paul Samuelson]], at [[Robert Solow]].<ref>Dorfman, Robert, Paul A. Samuelson, and Robert M. Solow (1958). ''Linear Programming and Economic Analysis''. McGraw–Hill. Chapter-preview [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=k5_vzaCNQP4C&oi=fnd&pg=PP11&dq=&ots=ticEpVKqDz&sig=FEIiGNmox4KDifmeKEfir7pZZNw#v=onepage&q&f=false links.]</ref> Parehong kinilala nina Kantorovich at Koopmans na si [[George B. Dantzig]] ay nararapat na magsalo sa kanilang [[Gantimpalang Nobel]] para sa pagpoprogramang linyar. Ang mga ekonomistang nagsagawa ng pagsasaliksik sa pagpoprogramang hindi linyar ay nananlo rin ng Gantimpalang Nobel na ang pinakakilala dito ay si [[Ragnar Frisch]] sa karagdagan pa kina Kantorovich, Hurwicz, Koopmans, Arrow, at Samuelson. ====Optimisasyong linyar==== {{Main|Pagpoprogramang linyar|algoritmong simplex}} Ang [[pagpoprogramang linyar]] ay pinaunlad upang makatulong sa pamamahagi ng mga mapagkukunan sa mga negosyo sa mga industriya noong mga 1930 sa Rusya at noong mga 1940 sa Estados Unidos. Noong panahon ng [[Berlin airlift|Berlin airlift (1948)]], ang pagpoprogramang linyar ay ginamit upang planuhin ang paghahatid ng mga suplay upang maiwasan ang Berlin sa pagkagutom pagkatapos ng paghaharang ng Soviet.<ref>M. Padberg, ''Linear Optimization and Extensions'', Second Edition, Springer-Verlag, 1999.</ref><ref>Dantzig, George B. ([1987] 2008). "linear programming", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_L000106&edition=current&q=Linear%20programming&topicid=&result_number=1 Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811222114/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_L000106&edition=current&q=Linear%20programming&topicid=&result_number=1 |date=2017-08-11 }}.</ref> ====Pagpoprogamang hindi linyar==== {{See also|Pagpoprogramang linyar|Pamparaming Lagrange|mga kondisyona Karush-Kuhn-Tucker|presyong anino}} Ang mga pagpapalawig sa [[pagpoprogramang hindi linyar|optimisasyong hindi linyar na mga pagtatakdang inekwalidad]] ay nakamit noong 1951 nina [[Albert W. Tucker]] at [[Harold Kuhn]] na nagsaalang alang mga hindi linyar na problemang optimisasyon na: :Minimize <math>f</math>(<math>x</math>) subject to <math>g</math>''<sub>i</sub>''(<math>x</math>) ≤ 0 at <math>h</math>''<sub>j</sub>''(<math>x</math>) = 0 kung saan ang :<math>f</math>(<sup>'''.'''</sup>) ang [[punsiyon (matematika)|punsiyon]] na imiminimisa :<math>g</math>''<sub>i</sub>''(''<sup>'''.'''</sup>'') (<math>j</math> = 1, ..., <math>m</math>) ang mga punsiyon ng mga pagtatakdang inekwalidad na <math>m</math> :<math>h</math><sub>j</sup>(<sup>'''.'''</sup>) (<math>j</math> = 1, ..., <math>l</math>) ang mga punsiyon ng mga pagtatakdang ekwalidad na <math>l</math> Sa pagpayag ng mga pagtatakdang inekwalidad, ang [[mga kondisyon Karush-Kuhn-Tucker|pakikitungong Kuhn-Tucker]] ay naglahat ng klasikong paraan ng mga [[pamparaming Lagrange]] na pumayag lamang ng mga pagtatakdang ekwalidad.<ref>• Intriligator, Michael D. (2008). "nonlinear programming", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_N000083&edition=current&q=non-linear%20programming&topicid=&result_number=3 TOC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052812/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_N000083&edition=current&q=non-linear%20programming&topicid=&result_number=3 |date=2016-03-04 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • Blume, Lawrence E. (2008). "convex programming", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000348&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=4 Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018182532/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000348&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=4 |date=2017-10-18 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite conference | first = H. W. | last = Kuhn |authorlink1=Harold W. Kuhn | first2 = A. W. | last2 = Tucker |authorlink2=Albert W. Tucker | booktitle = Proceedings of 2nd Berkeley Symposium | pages = 481–492 | title=Nonlinear programming | publisher = University of California Press | date = 1951 | location = Berkeley }}</ref> Ang pakikitungong Kuhn–Tucker ay nagbigay inspirasyon rin sa karagdagang pagsasaliksik ng dualidad na Lagrangian kabilang ang pagtatrato ng mga pagtatakdang inekwalidad.<ref> • {{cite book | last = Bertsekas | first = Dimitri P. | authorlink = Dimitri P. Bertsekas | title = Nonlinear Programming | edition = Second | publisher = Athena Scientific | year = 1999 | location = Cambridge, Massachusetts. | isbn = 1-886529-00-0 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{springer | id=L/l057190 | title=Lagrange multipliers| first=I.B. | last=Vapnyarskii }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Lasdon|first=Leon&nbsp;S.|title=Optimization theory for large systems|url=https://archive.org/details/optimizationtheo0000leon|publisher=The Macmillan Company|series=Macmillan series in operations research|location=New York|year=1970|pages=xi+523|mr=337317}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Lasdon|first=Leon&nbsp;S.|title=Optimization theory for large systems|url=https://archive.org/details/optimizationtheo0000lasd|publisher=Dover Publications, Inc.|location=Mineola, New York|year=2002|edition=reprint of the 1970 Macmillan|pages=xiii+523|mr=1888251}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last1=Hiriart-Urruty|first1=Jean-Baptiste|last2=Lemaréchal|first2=Claude|chapter=XII&nbsp;Abstract duality for practitioners|title=Convex analysis and minimization algorithms, Volume&nbsp;II: Advanced theory and bundle methods|series=Grundlehren der Mathematischen Wissenschaften [Fundamental Principles of Mathematical Sciences]|volume=306|publisher=Springer-Verlag|location=Berlin|year=1993|pages=136–193 (and Bibliographical comments on pp.&nbsp;334–335)|isbn=3-540-56852-2|authorlink2=Claude Lemaréchal}}</ref><ref name="Lemaréchal 2001 112–156">{{cite book|last=Lemaréchal|first=Claude |chapter=Lagrangian relaxation|pages=112–156|doi=10.1007/3-540-45586-8_4|title=Computational combinatorial optimization: Papers from the Spring School held in Schloß Dagstuhl, May&nbsp;15–19,&nbsp;2000|editor=Michael Jünger and Denis Naddef|series=Lecture Notes in Computer Science|volume=2241|publisher=Springer-Verlag|location=Berlin|year=2001|isbn=3-540-42877-1|mr=1900016.{{doi|10.1007/3-540-45586-8_4}}|authorlink=Claude Lemaréchal}}</ref> Ang teoriyang dualidad ng pagpoprogramang hindi linyar ay partikular na nakakasapat kapag inilapat sa mga problemang [[minimisasyon na konbeks]] na nakikinabang sa [[analisis na konbeks|konbeks-analitikong]] [[transpormasyong Legendre|teoriyang dualidad]] nina [[Werner Fenchel|Fenchel]] at [[R. Tyrrell Rockafellar|Rockafellar]]. Ang dualidad na konbeks na ito ay partikular na malakas para sa mga [[punsiyong polihedral konbeks]] gaya ng lumilitaw sa [[pagpoprogramang linyar]]. Ang dualidad na Lagrangian at analisis na konbeks ay araw araw ginagamit sa mga operasyong pagsasaliksik, sa pagiiskedyul ng mga planta ng elektrisidad, sa pagpaplano ng mga skedyul ng produksiyonh para sa mga pabrika at sa pagruruta ng mga eroplano (mga ruta, paglipag, eroplano at tauhan).<ref name="Lemaréchal 2001 112–156"/> ====Kalkulong bariasyonal at kontrol na optimal==== {{See also|Kalkulo ng mga bariasyon|Kontrol na optimal|pagpoprogramang dinamiko}} Ang dinamikang ekonomiko ay pumapayag sa mga pagbabago sa mga bariabulong ekonomika sa paglipas ng panahon kabilang ang mga [[sistemang dinamiko]]. Ang problema ng paghahanap ng mga punsiyong optimal para sa gayong mga pagbabago ay pinag-aaralan sa [[kalkulong bariasyonal]] at sa [[teoriyang kontrol na optimal]]. Bagon ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ginamit nina [[Frank P. Ramsey|Frank Ramsey]] at [[Harold Hotelling]] ang kalkulo ng bariasyon para sa dahilang ito. Kasunod ng akda ni [[Richard Bellman]] sa pagpoprogramang dinamiko at sa saling ingles noong 1962 mas naunang akda nina [[Pontryagin]] at iba,<ref>{{cite book|last=Pontryagin|first=L. S.|author2=Boltyanski, V. G., Gamkrelidze, R. V., Mischenko, E. F.|title=[http://books.google.com/books?id=kwzq0F4cBVAC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false The Mathematical Theory of Optimal Processes]|publisher=Wiley|location=New York|year=1962|isbn=68981}}</ref> ang teoriya ng kontrol na optimal ay ginamit ng mas malawak sa ekonomika upang sagutin ang mga problemang dinamiko lalo na ang ekwilibrium na paglagong ekonomiko at pagiging matatag ng mga sistemang ekonomiko<ref>• Zelikin, M. I. ([1987] 2008). "Pontryagin's principle of optimality", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. Preview [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=%22Pontryagin%27s+principle+of+optimality%22&edition=current&button_search=GO link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811183438/http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=%22Pontryagin%27s+principle+of+optimality%22&edition=current&button_search=GO |date=2017-08-11 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • Martos, Béla (1987). "control and coordination of economic activity", ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]''. Description [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=control+coordination+Martos+&field=content&edition=all&topicid= link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306035519/http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=control+coordination+Martos+&field=content&edition=all&topicid= |date=2016-03-06 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • Brock, W. A. (1987). "optimal control and economic dynamics", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde1987_X001613 Outline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811183836/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde1987_X001613 |date=2017-08-11 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Shell|first=K., ed.| title= Essays on the Theory of Optimal Economic Growth|url=https://archive.org/details/essaysontheoryof00karl|publisher=The MIT Press|location=Cambridge, Massachusetts|year=1967|isbn=0-262-19036-2}}]</ref> kung saan ang isang halimbawa sa aklat pampaaralan ang pagtitipid at optimal na [[pagkonsumo]].<ref>[[Nancy Stokey|Stokey, Nancy L.]] and [[Robert E. Lucas]] with [[Edward Prescott]] (1989). ''Recursive Methods in Economic Dynamics'', Harvard University Press, chapter 5. [http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674750968 Desecription] and chapter-preview [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=tWYo0QolyLAC&oi=fnd&pg=PR11&dq=#v=onepage&q=f%3Dfalse&f=false links].</ref> Ang isang mahalagang distinksiyon ay sa pagitan nga mga modelong kontrol na deterministiko at stokastiko.<ref>Malliaris, A.G. (2008). "stochastic optimal control", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_S000269&edition=&field=keyword&q=Taylor's%20th&topicid=&result_number=1 Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018182459/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_S000269&edition=&field=keyword&q=Taylor%27s%20th&topicid=&result_number=1 |date=2017-10-18 }}.</ref> Ang ibang mga aplikasyon ng teoriyang kontrol na optimal ay kinabibilangan ng sa pinansiya, mga inbentoryo at produksiyon.<ref>• {{cite book|last=Arrow|first=K. J.|author2=Kurz, M.|title=Public Investment, the Rate of Return, and Optimal Fiscal Policy|url=https://archive.org/details/publicinvestment0000arro|publisher=The Johns Hopkins Press|location=Baltimore, Maryland|year=1970|isbn=0-8018-1124-4}} [http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=7107596&q=&uid=788819967&setcookie=yes Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309003925/http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=7107596&q=&uid=788819967&setcookie=yes |date=2013-03-09 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last1=Sethi|first1=S. P.|last2=Thompson|first2=G. L.|authorlink2=Gerald L. Thompson|title=Optimal Control Theory: Applications to Management Science and Economics, Second Edition|url=https://archive.org/details/optimalcontrolth0002seth|publisher=Springer|location=New York|year=2000|isbn=0-7923-8608-6 }} Scroll to chapter-preview [http://books.google.com/books?id=gLMmaLYRy4QC&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false links.]</ref> ====Analisis na punisyonal==== {{See also|Analisis na punsiyonal|hanay na konbeks|sumusuportang hiperplano|teoremang Hahn-Banach|teoremang nakapirmeng punto|espasyong dual}} Sa kurso ng pagpapatunay ng pag-iral ng optimal na ekwilibrium sa kanayang modelo ng paglagong ekonomiko noong 1937 nang ipinakilala ni [[John von Neumann]] ang mga pamamaraang [[analisis na punsiyonal]] sa teoriyang ekonomiko sa partikular ang [[teoremang nakapirmeng punto]] sa pamamagitan ng kanyang paglalahat ng [[teoremang nakapirmeng punto ni Brouwer]].<ref name="DebreuNeumann"/><ref name="Neumann1937"/><ref>Andrew McLennan, 2008. "fixed point theorems", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_F000135&edition=current&q= Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306100148/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_F000135&edition=current&q= |date=2016-03-06 }}.</ref> Kasunod ng programa ni von Neumann, sina [[Kenneth Arrow]] at [[Gérard Debreu]] ay nagpormula ng mga modelong abstrakto ng mga ekwilibrium na ekonomiko gamit ang mga [[hanay na konbeks]] at teoriyang nakapirmeng punto. Sa pagpapakilala ng [[modelong Arrow-Debreu]] noong 1954, kanilang pinatunayan ang pag-iral (ngunit hindi ang pagiging walang katulad) ng ekwilibrium at pinatunayan rin na ang bawat ekwilibrium na Walras ay isang [[kaigihang Pareto|magiging Pareto]]. Sa pangkalahatan, ang mga ekwilibrium ay hindi kinakailangang walang katulad.<ref>{{cite book|last=Weintraub|first=E. Roy|authorlink=E. Roy Weintraub|pages=107–109|chapter=General Equilibrium Theory|title=Modern Economic Thought|editor=Weintraub, Sidney|publisher=University of Pennsylvania Press|year=1977|isbn=0-8122-7712-0|url=http://books.google.com/?id=JDqAAAAAIAAJ}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite journal|last1=Arrow|first1=Kenneth J.|authorlink1=Kenneth Arrow|last2=Debreu|first2=Gérard|authorlink2=Gérard Debreu|year=1954|title=Existence of an equilibrium for a competitive economy|url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1954-07_22_3/page/265|journal=[[Econometrica]]|publisher=The Econometric Society|volume=22|pages=265–290|issn=0012-9682|doi=10.2307/1907353|jstor=1907353|issue=3}}</ref> Sa mga modelo nito, ang primal na espasyong bektor ay kinatawan ng mga kantidad samantalang ang dual na espasyong bektor ay kinatawan ng mga presyo.<ref name="LK08" >Kantorovich, Leonid, and Victor Polterovich (2008). "Functional analysis", in S. Durlauf and L. Blume, ed., ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_F000236 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171917/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_F000236 |date=2016-03-03 }}, ed., Palgrave Macmillan.</ref> Sa Rusya, ang matematikong si [[Leonid Kantorovich]] ay bumuo ng mga modelong ekonomiko sa [[espasyong Riesz|parsiyal na inayo na mga espasyong bektor]] na nagbigay diin sa dualidad sa pagitan ng mga kantidad at mga presyo.<ref>{{cite book|first=L.&nbsp;V|last=Kantorovich|authorlink=Leonid Kantorovich|chapter="My journey in science (supposed report to the Moscow Mathematical Society)" [expanding ''Russian Math. Surveys''&nbsp;42 (1987), no.&nbsp;2, pp.&nbsp;233–270]|pages=8–45|mr=898626|editor=Lev&nbsp;J.&nbsp;Leifman |title=Functional analysis, optimization, and mathematical economics: A collection of papers dedicated to the memory of Leonid Vitalʹevich Kantorovich|publisher=The Clarendon Press, Oxford University Press|location=New York|year=1990|isbn=0-19-505729-5}} </ref> Sa pagkaapi<!-- This is a euphemism, of course. See Polyak --> sa komunismo, muling pinangalanan ni Katorovich ang mga presyo bilang obhektibong matutukoy na mga pagtatasa"<!-- "objective–conditioned estimates", Polyak --> na pinaikli sa Rusyano bilang "o.&nbsp;o.&nbsp;o." na nagpapahiwatig sa kahirapan ng pagtalakay ng mga presyo sa Unyong Sobyet.<ref name="LK08"/><ref>Page&nbsp;406: {{Cite news|last=Polyak|first=B.&nbsp;T.|authorlink=Boris T. Polyak|title=History of mathematical programming in the USSR: Analyzing the phenomenon (Chapter&nbsp;3 The pioneer: L.&nbsp;V.&nbsp;Kantorovich, 1912–1986, pp.&nbsp;405–407)|journal=Mathematical Programming |series=Series&nbsp;'''B'''|volume=91|year=2002|number=3|pages=401–416|doi=10.1007/s101070100258|mr=1888984}}</ref><ref> {{cite web|title=Leonid Vitaliyevich Kantorovich&nbsp;— Prize Lecture ("Mathematics in economics: Achievements, difficulties, perspectives")|work=Nobelprize.org|accessdate=12 Disyembre 2010| url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1975/kantorovich-lecture.html}}</ref> Kahit sa may mga hangganang dimensiyon, ang mga konsepto ng analisis na punsiyonal ay nagliwanag ng teoriyang ekonomiko partikular na ang pagbibigay liwanag sa papel ng mga presyo bilang mga [[normal na bektor]] sa isang [[sumusuportang hiperplano]] sa isang hanay na konbeks na kumakatawan sa mga posibilidad ng produksiyon o konsumpsiyon. Gayunpaman, ang mga problema ng paglalarawan ng optimisasyon sa paglipas ng panahon o ilalim ng kawalang katiyakan ay nangangailangan ng paggamit ng walang hangganang dimenisyonal na mga espasyong punsiyon dahil ang mga ahente ay pumipili sa mga punsiyon o mga prosesong stokastiko.<ref name="LK08"/><ref>{{cite book|last1=Aliprantis |first1=Charalambos&nbsp;D.|authorlink1=Charalambos D. Aliprantis|last2=Brown|first2=Donald&nbsp;J. |last3=Burkinshaw|first3=Owen|title=Existence and optimality of competitive equilibria|publisher=Springer–Verlag|location=Berlin |year=1990|pages=xii+284|isbn=3-540-52866-0|mr=1075992}}</ref><ref>[[R. Tyrrell Rockafellar|Rockafellar, R. Tyrrell]]. ''Conjugate duality and optimization''. Lectures given at the Johns Hopkins University, Baltimore, Maryland, June, 1973. Conference Board of the Mathematical Sciences Regional Conference Series in Applied Mathematics, No. 16. Society for Industrial and Applied Mathematics, Philadelphia, Pa., 1974. vi+74 pp.</ref><ref>[[Lester G. Telser]] and [[Robert L. Graves]] ''Functional Analysis in Mathematical Economics: Optimization Over Infinite Horizons'' 1972. University of Chicago Press, 1972, ISBN 978-0-226-79190-6.</ref> ===Pagbagsak at pag-ahong diperensiyal=== Ang akda ni von Neumann sa [[analisis na punsiyonal]] at [[topolohiya]] ay nagpasulong sa matematika at teoriyang ekonomiko.<ref name="Neumann1937"/><ref name="NeumannMorgenstern">Neumann, John von, and Oskar Morgenstern (1944) ''[[Theory of Games and Economic Behavior]]'', Princeton.</ref> Ito ay nag-iwan rin ng matas na eknomikang matematikal na may ilang mga aplikasyong ng kalkulong diperensiyal. Sa partikular, ang mga teorista ng pangkalahatang ekwilibrium ay gumamit ng [[pangkalahatang topolohiya]], [[heometriyang konbeks]] at [[matematikal na optimisasyon]] ng higit sa kalkulong diperensiyal dahil ang pakikitungo ng kalkulong diperensiyal ay nabigo sa pagpapatunay ng pag-iral ng isang ekwilibrium. Gayunpaman, ang pagbagsak ng kalkulong diperensiyal ay hindi dapat pasidhiin dahil ang ang kalkulong diperensiyal ay palaging ginagamit sa pagsasanay ng edukasyong lagpas kolehiyo at mga aplikasyon. Sa karagdagan, ang kalkulong diperensiyal ay bumalik sa pinakamataas na mga lebel ng ekonomikang matematika, teoriyang pangkalahatang ekwilibrium gaya ng sinasanay ng "[[jet set|GET-set]]". Gayunpaman, noong mga 1960 at 1970, sina [[Gérard Debreu]] at [[Stephen Smale]] ay nanguna sa muling pagbuhay ng paggamit ng kalkulong diperensiyal sa ekonomikang matematika. Sa partikular, nagawa nilang mapatunayan ang pag-iral ng pangkalahatang ekwilibrium na kung saan ang mga mas naunang manunulat ay nabigo dahil sa kanilang nobelang matematika: ang [[kategoryang Baire]] mula sa [[pangkalahatang topolohiya]] at ang [[lemma ni Sard]] mula sa [[topolohiyang diperensiyal]]. Ang ibang mga ekonomistang nauugnay sa paggamit ng analisis na diperensiyal ay kinabibilangan nina Egbert Dierker, [[Andreu Mas-Colell]], at [[Yves Balasko]].<ref>{{cite book|last=Mas-Colell|first=Andreu|authorlink=Andreu Mas-Colell|year=1985|title=The Theory of general economic equilibrium: A ''differentiable'' approach|url=https://archive.org/details/theoryofgenerale0000masc|series=Econometric Society monographs|publisher=Cambridge&nbsp;UP|isbn=0-521-26514-2|mr=1113262|issue=9}}</ref><ref>[[Yves Balasko]]. ''Foundations of the Theory of General Equilibrium'', 1988, ISBN 0-12-076975-1.</ref> Ang mga pagsulong na ito ay nagbago ng tradisyonal na salaysay ng ekonomikang matematikal kasunod ni von Neumann na nagdiwang ng pag-iwan sa kalkulong diperensiyal. ===Teoriya ng laro=== {{Main|Teoriya ng laro}} {{See also|larong pakikipagtulungan|larong hindi pakikipagtulungan|teoriya ng mga laro at pag-aasal ekonomiko|John Forbes Nash, Jr.}} Si John von Neumann na gumagawang kasama ni [[Oskar Morgenstern]] sa [[teoriya ng mga laro at pag-aasal ekonomiko]] ay sumulong sa matematika nong 1944 sa pamamagitan ng pagpapalawig ng mga pamamaraan ng [[analisis na punsiyonal]] na nauugnay sa mga [[hanay na konbeks]] at [[topolohiya|topolohikal]] na [[teoremang nakapirmeng punto (ekonomika)|teoriyang nakapirmeng punto]] sa analisis na ekonomiko.<ref name="DebreuNeumann"/><ref name="NeumannMorgenstern"/> Dahil dito, ang kanilang akda ay umiwas sa tradisyonal na kalkulong diperensiyal kung ang operador na maksimum ay hindi lumapat sa mga punsiyong hindi diperensiyable. Sa pagpapatuloy ng gawa ni von Neumann sa larong pakikipagtulungan, ang mga teorista ng larong sina [[Lloyd S. Shapley]], [[Martin Shubik]], [[Hervé Moulin]], [[Nimrod Megiddo]] at [[Bezalel Peleg]] ay umimpluwensiya sa pananaliksik ekonomiko sa politika at ekonomika. Halimbawa, ang pagsasaliksik sa [[halagang Shapley|mga patas na presyo]] sa mga larong pakikipagtulungan at ang mga patas na halaga para sa larong pagboto ay tumungo sa pagbabago ng mga patakran sa pagbot sa mga lehislatura at sa pagtatasa ng mga gastos sa mga proyektong trabahong publiko. Halimbawa, ang teoriyang larong pakikipagtulungan ay ginamit sa pagdidisenyo ng sistemang distribusyon ng tubig ng Katimugang Sweden at sa pagtatakda ng mga rate para sa nakatuong mga linya ng telepono sa Estados Unidos. Ang mas naunang teoriyang neoklasiko ay nagtakda lamang ng saklaw ng mga baratilyong kalalabasan at sa mga espesyal na kaso, halimbawa sa [[monopolyong bilateral]] o sa kahabaan ng [[kurbang kontrata]] ng [[kahong Edgeworth]].<ref>Creedy, John (2008). "Francis Ysidro (1845–1926)", ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000041&edition=current&q=edgeworth&topicid=&result_number=3 Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811182927/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000041&edition=current&q=edgeworth&topicid=&result_number=3 |date=2017-08-11 }}.</ref> Ang mga resulta ng akda nina Von Neumann at Morgenstern ay parehong mahina. Gayunpaman, kasunod ng programan ni von Neumann, si [[John Forbes Nash, Jr.|John Nash]] ay gumamit ng teoriyang nakapirmeng punto upang patunayan ang mga kondisyon sa ilalim ng problemang baratilyo at ang mga larong pakikipagtulungan ay maaaring lumikha ng walang katulad na solusyong [[ekwilibrium na Nash]].<ref>• Nash, John F., Jr. (1950). "The Bargaining Problem", ''Econometrica'', 18(2), pp. [http://www.stern.nyu.edu/networks/Nash_The_Bargaining_Problem.pdf 155-162].<br/>&nbsp;&nbsp; • Serrano, Roberto (2008). "bargaining", ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000073&edition=current&q=bargaining&topicid=&result_number=1 Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811183937/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000073&edition=current&q=bargaining&topicid=&result_number=1 |date=2017-08-11 }}.</ref> Ang teoriyang laro na hindi pakikipagtulungan ay kinuha bilang isang pundamental na aspeto ng [[ekonomikang eksperimental]],<ref>• [[Vernon L. Smith|Smith,Vernon L.]] (1992). "Game Theory and Experimental Economics: Beginnings and Early Influences", in E. R. Weintraub, ed., ''Towards a History of Game Theory'', pp. [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=9CHY2Gozh1MC&oi=fnd&pg=PA241&ots=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false* 241-] 282.<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (2001). "Experimental Economics", ''[[International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences]]'', pp. 5100-5108. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080430767022324 Abstract] per sect. 1.1 & 2.1.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Charles R. Plott|Plott, Charles R.]], and Vernon L. Smith, ed. (2008). ''Handbook of Experimental Economics Results'', v. 1, Elsevier, Part 4, Games, ch. 45–66 preview [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_hubEid=1-s2.0-S1574072207X00015&_cid=277334&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000228598&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=49f8b6d5e3024eac39ed5fad351fe568 links]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • Shubik, Martin (2002). "Game Theory and Experimental Gaming", in R. Aumann and S. Hart, ed., ''Handbook of Game Theory with Economic Applications'', Elsevier, v. 3, pp. 2327-2351. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574000502030254 Abstract].</ref> ekonomikang pag-aasal,<ref>From ''The New Palgrave Dictionary of Economics'' (2008), 2nd Edition: <br/>&nbsp;&nbsp; • [[Faruk Gul|Gul, Faruk]]. "behavioural economics and game theory." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_G000210&q=Behavioral%20economics%20&topicid=&result_number=2 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170807112808/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_G000210&q=Behavioral%20economics%20&topicid=&result_number=2 |date=2017-08-07 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Colin F. Camerer|Camerer, Colin F.]] "behavioral game theory." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000302&q=Behavioral%20economics%20&topicid=&result_number=13 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111123034346/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000302&q=Behavioral%20economics%20&topicid=&result_number=13 |date=2011-11-23 }}</ref> [[information economics]],<ref>• Rasmusen, Eric (2007). ''Games and Information'', 4th ed. [http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-EHEP001009.html Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170624054901/http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-EHEP001009.html |date=2017-06-24 }} and chapter-preview [http://books.google.com/books?id=5XEMuJwnBmUC&printsec=fnd&pg=PR5&dq=gbs_atb#v=onepage&q&f=false links.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Aumann, R., and S. Hart, ed. (1992, 2002). ''Handbook of Game Theory with Economic Applications'' v. 1, links at [http://www.sciencedirect.com/science/handbooks/15740005/1 ch. 3-6] and v. 3, [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574000502030060 ch. 43].</ref> [[organisasayong industriyal]],<ref>• [[Jean Tirole|Tirole, Jean]] (1988). ''The Theory of Industrial Organization'', MIT Press. [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8224 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315131945/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8224 |date=2010-03-15 }} and chapter-preview links, pp. [http://books.google.com/books?id=HIjsF0XONF8C&printsec=find&pg=PR7=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false vii-ix], "General Organization", pp. [http://books.google.com/books?id=HIjsF0XONF8C&dq=find&pg=PA5&source=bn&hl=en&ei=e2vES-H-O8T68Abxp_GyDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CB8Q6AEwAw#v=onepage&q&f=false 5-6], and "Non-Cooperative Game Theory: A User's Guide Manual,' " ch. 11, pp. [http://books.google.com/books?id=HIjsF0XONF8C&dq=find&pg=PA423&source=bn&hl=en&ei=e2vES-H-O8T68Abxp_GyDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CB8Q6AEwAw#v=onepage&q&f=false 423-59].<br/>&nbsp;&nbsp; • Bagwell, Kyle, and Asher Wolinsky (2002). "Game theory and Industrial Organization", ch. 49, ''Handbook of Game Theory with Economic Applications'', v. 3, pp. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574000502030126 1851]-1895.</ref> at ekonomiyang politkal.<ref>• Shubik, Martin (1981). "Game Theory Models and Methods in Political Economy", in ''Handbook of Mathematical Economics'',, v. 1, pp. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B7P5Y-4FDF0FN-C&_user=10&_coverDate=01/01/1981&_rdoc=11&_fmt=high&_orig=browse&_origin=browse&_zone=rslt_list_item&_srch=doc-info (%23toc%2324615%231981%23999989999%23565707%23FLP%23display%23Volume)&_cdi=24615&_sort=d&_docanchor=&_ct=14&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=cb34198ec88c9ab8fa59af6d5634e9cf&searchtype=a 285]-330.</ref> Ito ay nagpalitaw rin sa paksa ng [[disenyong mekanismo]] na minsang tinatawag na kabaligtarang [[teoriya ng laro]] na may mga aplikasyong pribado at publiko sa mga paraan ng pagpapabuti ng [[kaigihang ekonomiko]] sa pamamagitan ng mga pabuya para sa pagsasalo ng impormasyon.<ref name="Abstract">• ''The New Palgrave Dictionary of Economics'' (2008), 2nd Edition: <br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Roger B. Myerson|Myerson, Roger B.]] "mechanism design." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000132&edition=current&q=mechanism%20design&topicid=&result_number=3 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111123042038/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000132&edition=current&q=mechanism%20design&topicid=&result_number=3 |date=2011-11-23 }} <br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; _____. "revelation principle." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_R000137&edition=current&q=moral&topicid=&result_number=1 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516143359/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_R000137&edition=current&q=moral&topicid=&result_number=1 |date=2013-05-16 }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Sandholm, Tuomas. "computing in mechanism design." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000563&edition=&field=keyword&q=algorithmic%20mechanism%20design&topicid=&result_number=1 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111123042038/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000563&edition=&field=keyword&q=algorithmic%20mechanism%20design&topicid=&result_number=1 |date=2011-11-23 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • Nisan, Noam, and Amir Ronen (2001). "Algorithmic Mechanism Design", ''Games and Economic Behavior'', 35(1–2), pp. [http://www.cs.cmu.edu/~sandholm/cs15-892F09/Algorithmic%20mechanism%20design.pdf 166–196].<br/>&nbsp;&nbsp; • Nisan, Noam, ''et al''., ed. (2007). ''Algorithmic Game Theory'', Cambridge University Press. [http://www.cup.cam.ac.uk/asia/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521872829 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505140924/http://www.cup.cam.ac.uk/asia/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521872829 |date=2012-05-05 }}.</ref> Noong 1994, sina Nash, [[John Harsanyi]], at [[Reinhard Selten]] ay tumanggap ng Gantimpalang Nobel sa ekonomika para sa kanilang akda sa mga larong hindi pakikipagtulungan. Sina Harsanyi at Selten ay ginantimpalaan para sa kanilang akda sa mga [[larong paulit ulit]]. Ang kalaunang akda ay nagpalawig ng mga resulta sa mga pamamaraang [[ekonomikang komputasyonal]] ng pagmomodelo.<ref name="COMP&GT">• [[Joseph Y. Halpern|Halpern, Joseph Y.]] (2008). "computer science and game theory", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000566&edition=current&q=&topicid=&result_number=1 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; • Shoham, Yoav (2008). "Computer Science and Game Theory", ''Communications of the ACM'', 51(8), pp. [http://www.robotics.stanford.edu/~shoham/www%20papers/CSGT-CACM-Shoham.pdf 75-79] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426005917/http://www.robotics.stanford.edu/~shoham/www%20papers/CSGT-CACM-Shoham.pdf |date=2012-04-26 }}.<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; • [[Alvin E. Roth|Roth,Alvin E.]] (2002). "The Economist as Engineer: Game Theory, Experimentation, and Computation as Tools for Design Economics", ''Econometrica'', 70(4), pp. [http://kuznets.fas.harvard.edu/~aroth/papers/engineer.pdf 1341–1378] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112073316/http://kuznets.fas.harvard.edu/~aroth/papers/engineer.pdf |date=2012-01-12 }}.</ref> ===Batay sa ahenteng ekonomikang komputasyonal=== Ang batay sa ahenteng ekonomikang komputasyonal (ACE) ay isang pinangalanang larangan na relatibong kamakailan lamang na may petsang mula mga 1990. Ito ay nag-aaral ng mga prosesong ekonomiko kabilang ang buong mga [[ekonomiya]] bilang mga sistemang dinamiko ng nag-uugnayang mga ahente sa paglipas ng panahon. Kaya ito ay nahuhulog sa paradigm ng mga sistemng adaptibong kompleks.<ref>• Kirman, Alan (2008). "economy as a complex system", ''The New Palgrave Dictionary of Economics '', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000246&edition=current&q=Computational%20economics&topicid=&result_number=20 Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811150018/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000246&edition=current&q=Computational%20economics&topicid=&result_number=20 |date=2017-08-11 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Leigh Tesfatsion|Tesfatsion, Leigh]] (2003). "Agent-based Computational Economics: Modeling Economies as Complex Adaptive Systems", ''Information Sciences'', 149(4), pp. [http://copper.math.buffalo.edu/urgewiki/uploads/Literature/Tesfatsion2002.pdf 262-268] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426000037/http://copper.math.buffalo.edu/urgewiki/uploads/Literature/Tesfatsion2002.pdf |date=2012-04-26 }}.</ref> Sa pagtugon sa mga modelong nakabatay sa ahente, ang mga ahente ay hindi mga tunay na tao kundi "mga obhektong komputasyonal na minodelo bilang nag-uugnayan ayon sa mga patakaran...na ang mga interaksiyong mikro-lebel ay lumilikha ng mga paternong umaahon."<ref>Scott E. Page (2008), "agent-based models", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_A000218&edition=current&q=agent-based%20computational%20modeling&topicid=&result_number=1 Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180210023520/https://www.springernature.com/gp/ |date=2018-02-10 }}.</ref> Ang mga patakaran ay pinormula upang hulaan ang pag-aasal at mga intraksiyong panlipunan batay sa mga gantimpala at impormasyon. Ang asumpsiyong teoretikal ng [[matematikal na optimisasyon]] ng mga ahenteng pamilihan ay pinalitan ng hindi mas restriktibong postulado ng mga ahenteng may tinakdaaang pagiging makatwiran na umaangkop sa mga pwersa ng pamilihan.<ref>• [[John H. Holland|Holland, John H.]], and John H. Miller (1991). "Artificial Adaptive Agents in Economic Theory", ''American Economic Review'', 81(2), pp. [http://www.santafe.edu/media/workingpapers/91-05-025.pdf 365-370] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110105015853/http://www.santafe.edu/media/workingpapers/91-05-025.pdf |date=2011-01-05 }} p. 366.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[W. Brian Arthur|Arthur, W. Brian]], 1994. "Inductive Reasoning and Bounded Rationality", ''American Economic Review'', 84(2), pp. [http://www-personal.umich.edu/~samoore/bit885f2011/arthur-inductive.pdf 406-411] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521145936/http://www-personal.umich.edu/~samoore/bit885f2011/arthur-inductive.pdf |date=2013-05-21 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Thomas C. Schelling|Schelling, Thomas C.]] (1978 [2006]). ''Micromotives and Macrobehavior'', Norton. [http://books.wwnorton.com/books/978-0-393-32946-9/ Description], [http://books.google.com/books?id=DenWKRgqzWMC&printsec=find&pg=PA1=#v=onepage&q&f=false preview]. <br/>&nbsp;&nbsp; • [[Thomas J. Sargent|Sargent, Thomas J.]] (1994). ''Bounded Rationality in Macroeconomics'', Oxford. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MacroeconomicTheory/?view=usa&ci=9780198288695 Description] and chapter-preview 1st-page [http://www.questia.com/library/book/bounded-rationality-in-macroeconomics-thomas-j-sargent-by-thomas-j-sargent.jsp links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130604053239/http://www.questia.com/library/98571582/bounded-rationality-in-macroeconomics-thomas-j-sargent |date=2013-06-04 }}.</ref> Ang mga modelong ACE ay naglalapat ng mga [[numerikal na analisis|pamamarang numerikal]] sa batay sa kompyuter na mga simulasyon ng mga problemang dinamikong kompleks kung ang ang mas konbensiyonal na mga pamamaraan gaya ng pormulasyon ng teorema ay maaaring hindi makahanap ng handang paggamit.<ref>• Judd, Kenneth L. (2006). "Computationally Intensive Analyses in Economics", ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, ch. 17, Introduction, p. 883. Pp. [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=6ITfRkNmKQcC&oi=fnd&pg=PA881&ots=2j0cCBB5S6&sig=a1DlAKMWcxFQZwSkGVVp2zlHIb8#v=onepage&q&f=false 881-] 893. Pre-pub [http://www2.econ.iastate.edu/tesfatsi/Judd.finalrev.pdf PDF]. <br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (1998). ''Numerical Methods in Economics'', MIT Press. Links to [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=3257 description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120211061602/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=3257 |date=2012-02-11 }} and [http://books.google.com/books?id=9Wxk_z9HskAC&pg=PR7&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false chapter previews].</ref> Sa pagsisimula mula sa isang tinukoy na mga inisyal na kondisyon, ang komputasyonal na sistemang ekonomiko ay minomodelo bilang nag-eebolb sa paglipas ng panahon habang ang mga ahenteng bumubuo dito ay paulit ulit na nakikipag-ugnayan sa bawat isa. Sa mga respetong ito, ang ACE ay inilirawan bilang isang pakikitungong baba-pataas na kulturang plato sa pag-aaral ng ekonomiya.<ref>• Tesfatsion, Leigh (2002). "Agent-Based Computational Economics: Growing Economies from the Bottom Up", ''Artificial Life'', 8(1), pp.55-82. [http://www.mitpressjournals.org/doi/abs/10.1162/106454602753694765 Abstract] and pre-pub [http://www.econ.brown.edu/fac/Peter_Howitt/SummerSchool/Agent.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514143904/http://www.econ.brown.edu/fac/Peter_Howitt/SummerSchool/Agent.pdf |date=2013-05-14 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (1997). "How Economists Can Get Alife", in W. B. Arthur, S. Durlauf, and D. Lane, eds., ''The Economy as an Evolving Complex System, II'', pp. 533-564. Addison-Wesley. Pre-pub [http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/18196/1/er37.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415135342/http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/18196/1/er37.pdf |date=2012-04-15 }}.</ref> Salungat sa ibang mga pamantayang mga pamamaraang pagmomodelo, ang mga pangyayaring ACE ay pinapatakbo lamang ng mga inisyal na kondisyon kahit pa ang ekwilibrium ay umiiral o mabilis na malulutas sa pagkukwenta. Gayunpaman, ang pagmomodelong ACE ay kinabibilangan ng pag-aangkop ng ahente, autonomiya at pagkatuto.<ref>Tesfatsion, Leigh (2006), "Agent-Based Computational Economics: A Constructive Approach to Economic Theory", ch. 16, ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, part 2, ACE study of economic system. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020162 Abstract] and pre-pub [http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811162709/http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf |date=2017-08-11 }}.</ref> Ito ay may pagkakatulad at sumasanib sa [[teoriya ng laro]] bilang isang paraang batay sa ahente para sa pagmomodelo ng mga interaksiyong panlipunan.<ref name="COMP&GT"/> Ang ibang mga dimensiyon ng pakikitungo ay kinabibilangan ng gayong mga paksang pamantayang ekonomiko gaya ng [[kompetisyon]] at [[kolaborasyo]],<ref>[[Robert Axelrod|Axelrod, Robert]] (1997). ''The Complexity of Cooperation: Agent-Based Models of Competition and Collaboration'', Princeton. [http://press.princeton.edu/titles/6144.html Description], [http://press.princeton.edu/titles/6144.html#TOC contents], and [http://books.google.com/books?id=J0dgRGMdjmQC&printsec=find&pg=PR11#v=onepage&q&f=false preview].</ref> [[istaktura ng pamilihan]] at [[organisasyong industriyal]],<ref>• Leombruni, Roberto, and Matteo Richiardi, ed. (2004), ''Industry and Labor Dynamics: The Agent-Based Computational Economics Approach.'' World Scientific Publishing ISBN 981-256-100-5. [http://www.worldscibooks.com/economics/5706.html Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727221149/http://www.worldscibooks.com/economics/5706.html |date=2010-07-27 }} and chapter-preview [http://books.google.com/books?id=P5O7A5D55nQC&printsec=fond&pg=PR5#v=onepage&q&f=false links].<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Joshua M. Epstein|Epstein, Joshua M.]] (2006). "Growing Adaptive Organizations: An Agent-Based Computational Approach", in ''Generative Social Science: Studies in Agent-Based Computational Modeling'', pp. 309 [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=543OS3qdxBYC&oi=fnd&pg=PA326&dq=false#v=onepage&q=false&f=false -] 344. [http://press.princeton.edu/titles/8277.html Description] and [http://www.santafe.edu/research/working-papers/abstract/99895b6465e8b87656612f8e3570b34c/ abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019055158/http://www.santafe.edu/research/working-papers/abstract/99895b6465e8b87656612f8e3570b34c/ |date=2016-10-19 }}.</ref> mga [[gastos ng transaksiyon]],<ref>Klosa, Tomas B., and Bart Nooteboom, 2001. "Agent-based Computational Transaction Cost Economics", ''Journal of Economic Dynamics and Control'' 25(3–4), pp. 503–52. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0165188900000348 Abstract.]</ref> [[ekonomikang kapakanan]]<ref>[[Robert Axtell|Axtell, Robert]] (2005). "The Complexity of Exchange", ''Economic Journal'', 115(504, Features), pp. [http://econfaculty.gmu.edu/pboettke/workshop/archives/f05/Axtell.pdf F193-F210].</ref> at disensiyong mekanismo,<ref name="Abstract"/> ekonomikang impormasyon,<ref>Sandholm, Tuomas W., and Victor R. Lesser (2001)."Leveled Commitment Contracts and Strategic Breach", ''Games and Economic Behavior'', 35(1–2), pp. [http://www.cs.cmu.edu/afs/.cs.cmu.edu/Web/People/sandholm/leveled.geb.pdf 212-270].</ref> at [[makroekonomika]].<ref>• [[David Colander|Colander, David]], [[Peter Howitt]], Alan Kirman, [[Axel Leijonhufvud]], and [[Perry Mehrling]] (2008). "Beyond DSGE Models: Toward an Empirically Based Macroeconomics", ''American Economic Review'', 98(2), pp. [http://www.jstor.org/pss/29730026 236]-240. Pre-pub [http://www.econ.brown.edu/fac/peter_howitt/publication/complex%20macro6.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100622214223/http://www.econ.brown.edu/fac/peter_howitt/publication/complex%20macro6.pdf |date=2010-06-22 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Thomas J. Sargent|Sargent, Thomas J.]] (1994). ''Bounded Rationality in Macroeconomics'', Oxford. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MacroeconomicTheory/?view=usa&ci=9780198288695 Description] and chapter-preview 1st-page [http://www.questia.com/library/book/bounded-rationality-in-macroeconomics-thomas-j-sargent-by-thomas-j-sargent.jsp links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130604053239/http://www.questia.com/library/98571582/bounded-rationality-in-macroeconomics-thomas-j-sargent |date=2013-06-04 }}.</ref><ref>Tesfatsion, Leigh (2006), "Agent-Based Computational Economics: A Constructive Approach to Economic Theory", ch. 16, ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, pp. 832-865. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020162 Abstract] and pre-pub [http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811162709/http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf |date=2017-08-11 }}.</ref> Ang paraang ito ay sinasabing nakikinabang mula sa patuloy na pagpapabuti sa mga pamamaraang pagmomodelo ng [[agham pangkompyuter]] at tumaas na mga kakayahan ng kompyuter. Ang mga isyu ay kinabibilangan ng mga karaniwan sa ekonomikang eksperimental sa pangkalahatan <ref>[[Vernon L. Smith|Smith, Vernon L.]] (2008). "experimental economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000277&q=experimental%20&topicid=&result_number=2 Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020053927/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000277&q=experimental%20&topicid=&result_number=2 |date=2017-10-20 }}.</ref> and by comparison<ref>[[John Duffy (economist)|Duffy, John]] (2006). "Agent-Based Models and Human Subject Experiments", ch. 19, ''Handbook of Computational Economics'', v.2, pp. 949–101. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020198 Abstract].</ref> at pagpapaunlad ng isang karaniwang balangkas para sa balidasyong empirikal at paglutas ng mga bukas na taon sa pagmomodelong batay sa ahente.<ref>• Namatame, Akira, and Takao Terano (2002). "The Hare and the Tortoise: Cumulative Progress in Agent-based Simulation", in ''Agent-based Approaches in Economic and Social Complex Systems''. pp. [http://books.google.com/books?id=nTkwxVUYvfIC&printsec=find&pg=PA3=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false 3-] 14, IOS Press. [http://www.iospress.nl/book/agent-based-approaches-in-economic-and-social-complex-systems-2/ Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405084745/http://www.iospress.nl/book/agent-based-approaches-in-economic-and-social-complex-systems-2/ |date=2012-04-05 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • Fagiolo, Giorgio, Alessio Moneta, and Paul Windrum (2007). "A Critical Guide to Empirical Validation of Agent-Based Models in Economics: Methodologies, Procedures, and Open Problems", ''Computational Economics'', 30, pp. [http://www.springerlink.com/content/t683473172528275/ 195]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}–226.</ref> Ang huling layuning siyentipiko ng paraang ito ay inilarawan bilang "pagsubok sa mga natuklasang teoretikal laban sa tunay na daigdig na mga datos sa mga paraang papayag na ang mga teoriyang empirikal na sinuportahan ay magtitipon sa paglipas ng panahon na ang mga akda ng mananaliksik ay angkop na magtatayo sa akdang nauna na".<ref>• Tesfatsion, Leigh (2006). "Agent-Based Computational Economics: A Constructive Approach to Economic Theory", ch. 16, ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, [pp. 831-880] sect. 5. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020162 Abstract] and pre-pub [http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811162709/http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf |date=2017-08-11 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Kenneth L. Judd|Judd, Kenneth L.]] (2006). "Computationally Intensive Analyses in Economics", ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, ch. 17, pp. [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=6ITfRkNmKQcC&oi=fnd&pg=PA881&ots=2j0cCBB5S6&sig=a1DlAKMWcxFQZwSkGVVp2zlHIb8#v=onepage&q&f=false 881-] 893. Pre-pub [http://www2.econ.iastate.edu/tesfatsi/Judd.finalrev.pdf PDF].<br/>&nbsp;&nbsp; • Tesfatsion, Leigh, and Kenneth L. Judd, ed. (2006). ''Handbook of Computational Economics'', v. 2. [http://www.elsevier.com/wps/find/bookdescription.cws_home/660847/description#description Description] & and chapter-preview [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_hubEid=1-s2.0-S1574002105X02003&_cid=273377&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000228598&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=e4757b4f65755ed6340a11fee9615200 links.]{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist|2}} [[Kategorya:Nilalapat na matematika]] [[Kategorya:Ekonomika]] fd46drfko93glqscba3dps1kog273ia Hathor 0 194767 2241621 2088999 2026-11-11T13:57:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241621 wikitext text/x-wiki {{Infobox Egyptian deity | Image = Hathor.svg | Caption = The goddess Hathor wearing her headdress, a pair of cow horns with a sun disk. | Hiro = [[File:Hathorhierogl.gif]] | Name = Hathor | God_of = '''Sky-goddess of love, beauty, motherhood, foreign lands, mining, and music.''' | cult_center = [[Dendera]] | Symbol = the [[sistrum]] | Parents = [[Ra]] or [[Ptah]] | Consort = Ra, [[Horus]] | Offspring = [[Ihy]], Horus<ref name="hathor"/> }} Si '''Hathor''' (Ehipsiyo: ''{{linktext|Ḥwt}}-{{linktext|Ḥr}}'', "mansion ni [[Horus]]")<ref name="hathor">''Hathor and Thoth: two key figures of the ancient Egyptian religion'', Claas Jouco Bleeker, pp. 22–102, BRILL, 1973, ISBN 978-90-04-03734-2</ref> ay isang is diyosa ng Sinaunang Ehipto na kumatawan sa mga prinsipyo ng kaligayan, pambabaeng pag-ibig at pagkaina.<ref>''The ancient Egyptian pyramid texts'', Peter Der Manuelian, translated by James P. Allen, p. 432, BRILL, 2005, ISBN 90-04-13777-7 (also commonly translated as "House of Horus")</ref> Siya ay isa sa pinakamahalaga at sikat na mga diyos sa buong kasaysayan ng Sinaunang Ehipto. Si Hathor ay sinamba ng mga dugong bughaw gayundin ang mga karaniwang tao na sa mga libingan ay inilalarawan siya bilang "mistress ng Kanluran" na tumatanggap sa mga namatay sa kabilang buhay.<ref name="oakes">''The Illustrated Encyclopedia of Ancient Egypt'', Lorna Oakes, Southwater, pp. 157–159, ISBN 1-84476-279-3</ref> Sa ibang mga papel, siya ay diyosa ng musika, pagsayaw, mga dayuhang lupain at pertilidad na tumutulong sa mga kababaihan sa panganganak gayundin sa bilang diyosang patron ng mga minero.<ref name=SIS>{{cite web | title = Spotlights on the Exploitation and Use of Minerals and Rocks through the Egyptian Civilization | url = http://www.sis.gov.eg/En/Pub/magazin/spring1997/110204000000000008.htm | year = 2005 | accessdate = 2010-04-20 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081120104203/http://www.sis.gov.eg/En/Pub/magazin/spring1997/110204000000000008.htm | archivedate = 2008-11-20 | publisher = Egypt State Information Service | url-status = dead }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga diyos ng Sinaunang Ehipto]] osqlefh7dkgtnwlb3b0fhzqz0eoq8f9 Pasta 0 198965 2241791 2217312 2026-11-12T08:30:48Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241791 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Infobox prepared food|name=Pasta|image=(Pasta) by David Adam Kess (pic.2).jpg|image_size=251px|caption=Koleksyon ng iba't ibang baryante ng pasta|alternate_name=|country=[[Italya]]|region=|creator=|course=|type=Pangunahing sangkap para sa maraming putahe|served=|main_ingredient=[[trigong durum]] [[harina]]|variations=Pastang [[galapong]], Pastang legumbre|calories=|other=|minor_ingredient=Tubig, mga itlog}}Ang '''pasta''' ({{IPA-it|ˈpasta}}) ay isang klase ng [[Nudels|luglog]] na kadalasang gawa magmula sa di-inalsang masa ng harinang [[trigong durum]] na hinalo sa [[tubig]] o mga itlog, hinuhubog na maging pilyego o iba't ibang hugis, at niluluto sa mainit na tubig o sa [[hurno]] bago kainin. Minsan, ginagamit ang [[galapong]], o [[Legumes|legumbre]], katulad ng mga bean o lentil, bilang kapalit ng [[Wheat flour|harinang trigo]] para magkaroon ng ibang lasa at pagkakahabi, o bilang alternatibong awangluten. [[Pangunahing pagkain]] ang pasta sa [[lutuing Italyano]].<ref name="PadalinoConte20162">{{cite journal|vauthors=Padalino L, Conte A, Del Nobile MA|year=2016|title=Overview on the General Approaches to Improve Gluten-Free Pasta and Bread|journal=Foods|type=Review|volume=5|issue=4|pages=87|doi=10.3390/foods5040087|pmc=5302439|pmid=28231182}}</ref><ref name="LalegCassan20162">{{cite journal|vauthors=Laleg K, Cassan D, Barron C, Prabhasankar P, Micard V|year=2016|title=Structural, Culinary, Nutritional and Anti-Nutritional Properties of High Protein, Gluten Free, 100% Legume Pasta.|journal=PLoS One|volume=11|issue=9|pages=e0160721|doi=10.1371/journal.pone.0160721|pmc=5014310|pmid=27603917}}</ref> Inihahati ang pasta dalawang malawak na kategorya: tuyo (''pasta secca'') at presko (''pasta fresca''). Komersyal na binubuo ang karamihan sa tuyong pasta sa pamamagitan ng prosesong [[Food extrusion|ekstrusyon]], ngunit maaari itong ihanda sa bahay. Tradisyonal na binubuo ang preskong pasta gamit ang kamay, minsan na may tulong mula sa mga simpleng makina.<ref name="Marcella">Hazan, Marcella (1992) ''Essentials of Classic Italian Cooking'', Knopf, {{ISBN|0-394-58404-X}}</ref> Komersyal na binubuo ang mga preskong pasta na ibenebenta sa mga groseri sa pamamagitan ng malalaking makina. Mayroong iba't ibang hugis at baryante ang mga pastang tuyo at presko, na may 310 tiyak na anyo na kilala sa higit 1300 dokumentadong pangalan.<ref name="Zanini">Zanini De Vita, Oretta, ''Encyclopedia of Pasta'', [[University of California Press]], {{ISBN|9780520255227}}</ref> Sa Italya, nag-iiba ang mga pangalan ng espesipikong hugis o klase ayon sa lugar. Halimbawa, kilala ang anyong ''[[cavatelli]]'' sa 28 magkakaibang pangalan depende sa bayan at rehiyon. Kabilang sa mga karaniwang anyo ng pasta ang mahaba at maikling hugis, mga tubo, mga patag na hugis o pilyego, maliliit na hugis para sa sabaw, mga nilalayong ipuno o palamanan, at espesyal o hugis pandekorasyon.<ref>Hazan, Giuliano (1993) ''The Classic Pasta Cookbook'', Dorling Kindersley, {{ISBN|1564582922}}</ref> Bilang kategorya sa [[Italian cuisine|lutuing Italyano]], klasikal na ginagamit ang mga pastang tuyo at presko sa isa sa mga tatlong inihahanda na putahe: ''pasta asciutta'' (o ''pastasciutta''), lutong pasta na inihahain na may komplementaryong sarsa o pampalasa; ang ikalawang pag-uuri ng mga putaheng pasta ay ''pasta in brodo'', kung saan bahagi ang pasta ng isang [[Sabaw|malasabaw]] na putahe. Ang ikatlong kategorya ay ''pasta al forno'', kung saan isinasama ang pasta sa isang putahe na iniluluto sa hurno.<ref>{{cite web|url=http://italianfood.about.com/od/pastarecipesandsauces/a/aa102298.htm|title=Hinango noong 21 Marso 2012|publisher=Italianfood.about.com|date=10 Abril 2012|accessdate=30 Hulyo 2012|archive-date=9 Pebrero 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209173000/http://italianfood.about.com/od/pastarecipesandsauces/a/aa102298.htm|url-status=dead}}</ref> Karaniwang payak ang mga putaheng pasta, ngunit nag-iiba ang paghahanda ng mga iba't ibang putahe. Inihahain ang ilang putaheng pasta bilang maliit na [[Course (meal)|unang kurso]] o para sa mga magagaang tangahalian, katulad ng mga [[Pasta salad|ensaladang pasta]]. Maaaring palakihin ang mga ibang putahe at ihain sa hapunan. Gayundin, maaaring mag-iba ang mga [[Sauce|sarsa]] ng pasta ayon sa lasa, kulay, at pagkakahabi.<ref>{{cite book|title=Pasta|url=https://archive.org/details/pasta0000brid_a1p6|publisher=Parragon Publishing|location=UK|pages=[https://archive.org/details/pasta0000brid_a1p6/page/n9 6]–57|isbn=978-1405425162|year=2005}}</ref> Sa mga tuntunin ng [[Human nutrition|nutrisyon]], ang nilutong payak na pasta ay 31% [[Carbohydrate|karbohidrata]] (halos [[Starch|gawgaw]] ang lahat), 6% protina, at mababa sa [[taba]], na may kainamang dami ng [[Manganese|mangganeso]], ngunit kadalasang kaunti lamang ang mga [[Micronutrient|mikroalimento]] ng pasta. Maaaring [[Food fortification|payamanin o patibayin]] ang pasta, o igawa mula sa mga ''[[whole grain]]''. <br /> == Etimolohiya == Unang pinatototohanan sa Ingles noong 1874, nagmumula ang salitang "pasta" mula sa [[Italian language|Italyanong]] ''pasta'', na nagmumula naman sa ''pasta'' ng [[Latin]], [[Latinisation (literature)|latinisasyon]] ng [[Greek language|Griyegong]] παστά (''pasta'') "sebadang [[Porridge|lugaw]]". == Kasaysayan == [[Talaksan:6-alimenti, pasta,Taccuino Sanitatis, Casanatense 4182..jpg|thumb|Paggawa ng pasta; larawan mula sa ika-15 siglong edisyon ng ''[[Tacuinum Sanitatis]]'', isang Latin pagsasalin ng [[Arabic|Arabeng]] pagsulat ''Taqwīm al-sihha'' ni [[Ibn Butlan]].<ref name="Watson">Watson, Andrew M (1983). ''Agricultural innovation in the early Islamic world''. New York: [[Cambridge University Press]]. p. 22-23</ref>]] [[Talaksan:Moser Spaghetti essender Junge.jpg|thumb|''Boy with Spaghetti'' ni Julius Moser, s. 1808]] Sa mga pagsusulat noong ika-1 siglong PK ni [[Horace|Horatius]], ang ''[[Lagana (dough)|laganum]]'' (maramihan: ''lagana'') ay pinong pilyego ng prinitong masa{{sfn|Serventi|Sabban|2002|pages=24}} at naging pang-araw-araw na pagkain.{{sfn|Serventi|Sabban|2002|pages=15–16}} Nagbibigay ang isang kutha sa ika-2 siglo ni [[Athenaeus of Naucratis|Athenaeus ng Naucratis]] ng reisipi para sa ''lagana'' kung saan kinekredito niya sa Chrysippus ng Tyana noong ika-1 siglo: mga pilyego ng masa na gawa sa harinang trigo at katas ng dinurog na litsugas, na pinapalasa ng mga pampaanghang at piniprito sa mantika.{{sfn|Serventi|Sabban|2002|pages=15–16}} Dinedeskribo ng isang librong pangkusina noong unang bahagi ng ika-5 siglo ang isang putahe na tinatawag na ''lagana'' na binuo ng mga patong ng masa na may karne bilang laman, ang hinalinhan ng ''[[lasagna]]'' sa kasalukuyang panahon.{{sfn|Serventi|Sabban|2002|pages=15–16}} Gayunpaman, hindi tumutugma ang pamamaraang ito ng pagluluto ng mga pilyego ng masa sa ating kasalukuyang kahulugan ng pastang fresko man o pastang tuyo na nagkaroon lamang ng magkakatulad na sangkap at hugis.{{sfn|Serventi|Sabban|2002|pages=15–16}} Pinepetsahan ang unang kongkretong impormasyon tungkol sa mga produktong pasta sa Italya noong ika-13 o ika-14 na siglo.{{sfn|Serventi|Sabban|2002|pages=10}} Itinala ng mga mananalaysay ang iilang milyaheng leksikal na may kinalaman sa pasta nang walang nagbabago sa mga pangunahing katangian nito. Halimbawa, binabanggit sa mga gawa ni [[Galen]], isang Griyegong manggagamot noong ika-2 siglo PK, ang ''itrion'', mga magkakatulad na langkapan na gawa sa harina at tubig.{{sfn|Serventi|Sabban|2002|pages=17}} Isinulat sa [[Jerusalem Talmud|Talmud ng Herusalem]] na karaniwan sa [[Syria Palaestina|Palestina]] ang ''itrium'', isang klase ng pinakuluang masa,{{sfn|Serventi|Sabban|2002|pages=17}} mula ika-3 hanggang ika-5 siglo PK.{{sfn|Serventi|Sabban|2002|pages=29}} Dinedepinihin sa isang diksyunaryo na naitala ni Isho bar Ali, isang Arabeng manggagamot at leksikograpo noong ika-9 na siglo,<ref>"A medical text in Arabic written by a Jewish doctor living in Tunisia in the early 900s", according to {{cite book|ref=Dickie|author=Dickie, John|year=2008|title=Delizia! The Epic History of Italians and Their Food|url=https://archive.org/details/deliziaepichisto0000dick_f9k5|publisher=Simon and Schuster|place=New York|pages=[https://archive.org/details/deliziaepichisto0000dick_f9k5/page/21 21] ff|isbn=978-1416554004}}</ref> ang Arabeng magkaugnay, ''itriyya'', bilang malapisi na hugis na gawa sa semolina at pinapatuyo bago iluto. Binabanggit ng heograpikal na teksto ni [[Muhammad al-Idrisi]], na naitala para sa Normandong Hari ng Sicilia [[Roger II of Sicily|Roger II]] noong 1154 ang ''itriyya'' na ginagawa at inaangkat mula sa Normandong Sicilia:<blockquote>Sa kanluran ng Termini mayroong kalugud-lugod na tirahan na tinatawag na Trabia.<ref>The Sicilian coast east of [[Palermo]] is being described.</ref> Pinapatakbo ng kanyang tuluy-tuloy na sapa ang iilang gilingan. Dito mayroong malalaking gusali sa kanayunan kung saan gumagawa sila ng napakaraming ''itriyya'' na iniaangkat sa lahat ng dako: patungo sa [[Calabria]], patungo sa mga bansang Muslim at Kristyano. Sobrang dami ang ipinapadalang kargamento.<ref>Quoted in [[Pasta#Dickie|Dickie]], p. 21.</ref></blockquote>Isang anyo ng ''itriyya'' na may mahabang kasaysayan ang ''laganum'' (maramihan: ''lagana''), na nagtutukoy sa Wikang Latin ng manipis na pilyego ng masa,{{sfn|Serventi|Sabban|2002|pages=15–16}} at nagdulot sa Italyanong ''lasagna''. Sa [[Hilagang Aprika]], kinakain ang isang pagkaing kahawig ng pasta na kilala bilang [[couscous]] nang iilang siglo. Gayunpaman, kulang ito ng tanging pupuking katangian ng pasta at mas katulad ito sa mga patak ng masa. Noong una, karangyaan ang tuyong pasta sa Italya dahil sa mataas na gastos sa paggawa; nangailangan ng mahabang panahon para masahin ang semolina ng tridong durum. Mayroong alamat ni [[Marco Polo]] na nag-angkat ng pasta mula sa [[China|Tsina]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110726174114/http://www.ilovepasta.org/faqs.html "Who "invented" pasta?"]. National Pasta Association: "The story that it was Marco Polo who imported noodles to Italy and thereby gave birth to the country's pasta culture is the most pervasive myth in the history of Italian food." ([[Pasta#Dickie|Dickie]], p. 48).</ref> na nagmula sa ''Macaroni Journal'', na inilathala ng isang asosasyon ng industrya ng pagkain na may layuning itaguyod ang pasta sa [[United States|Estados Unidos]].{{sfn|Serventi|Sabban|2002|pages=}} Isinulat ni [[Rustichello da Pisa]] sa kanyang ''[[The Travels of Marco Polo|Travels]]'' na inilarawan ni Marco Polo ang isang pagkain na magkatulad sa "lagana". Iginigiit ni [[Jeffrey Steingarten]] na ipinakilala ng mga [[Arab people|Arabe]] ang pasta sa [[Emirate of Sicily|Emirado ng Sicilia]] sa ikasiyam na siglo, nang ibinaggit din na nahanap ang mga bakas ng pasta sa sinaunang Griyego, at naniwala si [[Jane Grigson]] na nagmula ang kuwento ni Marco Polo sa dekada 1920 o 1930 sa isang pamadya para sa Kanadyanong kumpanya ng spaghetti.<ref>{{cite book|author=Jeffrey Steingarten|title=The Man Who Ate Everything|url=https://books.google.com/books?id=T33d0IIwwaQC|year=1998|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-375-70202-0|page=260}}</ref> Sa mitolohiyang Griyego, pinaniniwalaang nag-imbento si diyos Hephasestus ng aparato na gumagawa ng pisi ng masa. Ito ang pinakaunang pagtukoy sa pangyari ng pasta.<ref>{{cite web|url=http://www.food-info.net/uk/products/pasta/history.htm|title=Food-Info.net> History of Italian-type pasta.|website=www.food-info.net|access-date=2017-06-13}}</ref> Noong ika-14 at ika-15 siglo, naging tanyag ang pastang tuyo dahil sa kadaliang imbakan. Nagpahintulot ito ng mga tao na mag-imbak ng pasta sa mga barko habang ginagalurin ang Baong Mundo.<ref name="Diana Viola">{{cite web|last=Walker|first=Margaret E.|title=The History of Pasta|url=http://www.inmamaskitchen.com/FOOD_IS_ART/pasta/historypasta.html|publisher=inmamaskitchen|accessdate=24 March 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120331135946/http://www.inmamaskitchen.com/FOOD_IS_ART/pasta/historypasta.html|archivedate=31 March 2012}}</ref> Isang siglo pagkatapos, laganap ang pasta sa buong mundo noong mga paglalakbay ng pagtutuklas.<ref name="Demetri">{{cite web|last=Demetri|first=Justin|title=History of pasta|url=http://www.lifeinitaly.com/food/pasta-history.asp|publisher=lifeinitaly|accessdate=24 March 2012}}</ref> Kahit na ipinakilala ang mga [[Tomato#History|kamatis]] sa Italya noong ika-16 na siglo at isinama sa lutuing Italyano noong ika-17 siglo, pinetsahan ang unang paglalarawan ng mga Italyanong sarsang kamatis mula sa huling bahagi ng ika-18 siglo; mahahanap ang unang nakasulat na rekord ng pasta sa librong panluto noong 1970 na ''L'Apicio Moderno'' ni [[Francesco Leonardi (Chef)|Francesco Leonardi]], isang [[Rome|Romanong]] punong tagapagluto.<ref>{{cite book|last=Faccioli|first=Emilio|title=L'Arte della cucina in Italia|publisher=Einaudi|location=Milan|year=1987|language=Italyano|page=756}} The ''culí di pomodoro'' recipe is in the chapter devoted to Leonardi.</ref> Bago ipinakilala ang sarsang kamatis, kinain nang tuyo ang pasta gamit ang mga darili; kinailangang gumamit ng tinidor para sa likidong sarsa.<ref name="Diana Viola" />[[Talaksan:Napoli - Negozio di prodotti tipici Campani.jpg|thumb|Tipikal na tindahan sa [[Naples]] na ipinapakita ang pasta]] === Kasaysayan ng pagmamanupaktura === Noong simula ng [[17th century|ika-17 siglo]], mayroong mga panimulang makinarya ang [[Naples|Napoles]] sa pagbubuo ng pasta, kinamamayaang itinatatag ang [[Kneading|pangmasahe]] at press na nagpasulit sa paggagawa ng pasta.<ref name="something-else">{{cite web|title=History of pasta|url=http://www.internationalpasta.org/index.aspx?id=6|publisher=nternational Pasta Organisation|accessdate=18 November 2018|date=2018|archive-date=19 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119010704/http://www.internationalpasta.org/index.aspx?id=6|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119010704/http://www.internationalpasta.org/index.aspx?id=6 |date=19 Nobiyembre 2018 }}</ref> Noong 1740, ibinigay ang lisensya para sa unang pabrikang pampasta sa [[Venice|Venezia]].<ref name="something-else" /> Noong siglong 1800, ginamit ang mga [[Water mill|kiskisan ng tubig]] at [[Mill (grinding)|gilingan ng bato]] para ihiwalay ang semolina mula sa bran na nagsimula ng pagpapalawak ng merkado ng pasta.<ref name="something-else" /> Noong 1859, itinatag ni Joseph Topits (1824−1876) ang unang pabrikang pampasta ng [[Hungary|Unggarya]] sa lungsod ng [[Pest, Hungary|Pest]] na gumamit ng mga makina desingaw; ito ang isa sa mga unang pabrikang pampasta ng Gitnang Europa.<ref name="tésztáklexikona">{{Cite web|url=https://ujgastrovatmagazin.eoldal.hu/cikkek/a-tesztak-lexikonja/kifott-tesztak/a-tesztak-lexikonja---tesztatortenelem---kifott-tesztak-3..html|title=A TÉSZTÁK LEXIKONJA - TÉSZTATÖRTÉNELEM - KIFŐTT TÉSZTÁK 3. 2017.01.02 (visited - 2019. Jan 3.)|access-date=2019-06-11|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103210656/https://ujgastrovatmagazin.eoldal.hu/cikkek/a-tesztak-lexikonja/kifott-tesztak/a-tesztak-lexikonja---tesztatortenelem---kifott-tesztak-3..html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190103210656/https://ujgastrovatmagazin.eoldal.hu/cikkek/a-tesztak-lexikonja/kifott-tesztak/a-tesztak-lexikonja---tesztatortenelem---kifott-tesztak-3..html |date=2019-01-03 }} {{in lang|hu}}</ref> Noong 1867, naging matatag na tagayari ng pasta ang Kumpanyang [[Buitoni]] sa [[Sansepolcro]], [[Tuscany]].<ref>{{cite web|title=The History of Pasta: It's not what you think!|url=http://www.pasta-recipes-by-italians.com/history-of-pasta.html|publisher=Pasta Recipes by Italians|accessdate=26 Marso 2012}}</ref> Noong unang bahagi ng siglong 1900, nagpahintulot ang mga proseso ng artipisyal na pagtuyo at [[Extrusion|pagpilit]] sa mas maraming baryasyon ng paghahanda ng pasta at mas malaking dami panluwas na nagsimula ng panahon na tinatawag na "Ang Industriya ng Pasta".<ref name="something-else" /><ref>{{cite web|author1=Justin Demetri|title=History of pasta|url=https://www.lifeinitaly.com/food/history-of-pasta|publisher=Life in Italy|accessdate=18 Nobyembre 2018|date=10 Mayo 2018}}</ref> Noong 1884, itinatag ang planta ng Magkapatid na Zátka sa Boršov nad Vltavou at naging unang pabrikang pampasta ito ng Bohemia.<ref name="praharadio">{{Cite web|url=https://www.radio.cz/en/section/panorama/the-oldest-czech-pasta-plant-relies-on-traditional-taste-of-its-customers|title=Radio Praha - THE OLDEST CZECH PASTA PLANT RELIES ON TRADITIONAL TASTE OF ITS CUSTOMERS (visited - 2019. Jan. 3.)|access-date=2019-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923151518/https://www.radio.cz/en/section/panorama/the-oldest-czech-pasta-plant-relies-on-traditional-taste-of-its-customers|archive-date=2019-09-23|url-status=dead}}</ref> == Ebolusyon == Makabago noon ang paggamit ng sarsang kamatis bilang pampalasa ng pasta, dahil kinain ito dati nang walang sarsa. Nagbago ang pagkonsumo ng pasta sa paglipas ng panahon; habang maliit at payak na pagkain dati, kadalasang mas malaki ang paghahain nito at bilang bahagi ng mga kumplikado't sopistikadong putahe. Nag-ambag ang mga salik tulad ng mababang presyo at kadalian ng pagluto sa tumataas na katanyagan ng itong pangunahing pagkain.<ref>{{cite web|title=The History of Pasta in the Italian Kitchen|url=http://pastarito.info/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824103340/http://www.pastarito.info/|archivedate=24 Agosto 2011|url-status=dead|access-date=26 Marso 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824103340/http://www.pastarito.info/ |date=24 Agosto 2011 }}</ref> === Sa modernong panahon === Nagbabago ang sining ng paggawa ng pasta at ang debosyon sa pagkain mula noong unang kinonsepto ang pasta. Tinatantya na kumakain ang mga Italyano ng higit sa 60 libra (27&nbsp;kg) ng pasta bawat ulo, at madaling dinadaig ang mga Amerikano na kumakain ng halos 20 libra (9.1&nbsp;kg) bawat ulo.<ref name="lifeinitaly.com">{{cite web|last=Demetri|first=Justin|title=History of Pasta|url=http://www.lifeinitaly.com/food/pasta-history.asp|access-date=29 Marso 2012}}</ref> Mahal na mahal ng mga Italyano ang pasta na humihigit ang indibidwal na pagkonsumo sa balasak na paggawa ng trigo ng bansa; kaya madalas na umaangkat ang Italya ng trigong panggawa ng pasta. Sa kontemporaryong lipunan, nasa lahat ng pook ang pasta at makahahanap ang mga indibidwal ng iba't ibang uri sa mga lokal na supermarket. Dahil sa pandaigdigang pangangailangan para sa pangunahing pagkaing ito, karaniwang ginagawa ang pasta nang maramihan sa mga pabrika at maliit na proporsyon lamang ang ginagawa gamit ang kamay.<ref name="lifeinitaly.com" /> Noong una, bahagi lamang ang pasta sa lutuing Italyano at Europeo. Dahil sa pagsikat nito sa buong mundo, lumagom ang pasta sa mga pandaigdigang hangganan at ngayon ay tanyag na uri ng ''fast food'' at pangunahing pagkain sa Hilagang Amerika at sa iba pang lugar. Dahil ito sa dami ng Italyanong pandarayuhan sa Canada at Estados Unidos noong unang bahagi ng ika-20 siglo. Katulad nito, natiyak ng napakalaking imigrasyon ng mga Italyano sa Timog Aprika na naging mahalagang bahagi ng lutuing Timog Aprika ang [[Spaghetti with meatballs|spaghetting may almondigas]].<ref>{{cite web|last=Tracey|first=Michael|title=The Origin and History of Pasta where Pasta comes from|url=http://africhef.com/Pasta/|access-date=28 Marso 2012}}</ref> == Kasangkapan == [[Talaksan:CSIRO ScienceImage 11385 Pasta made from durum wheat.jpg|thumb|Pasta na gawa sa trigong [[durum]]]] Mula noong mga panahon ng ''[[De Agri Cultura]]'' ni [[Cato the Elder|Cato]], karaniwang ibinubuo ang basikong masa ng pasta ng harinang trigo o [[semolina]],<ref name="Zanini" /> kung saan kadalasang ginagamit ang [[Durum wheat|trigong durum]] sa Timog ng Italya at trigong malambot sa Hilaga. Sa ibang rehiyon, ginagamit ang mga ibang butil, kabilang ang mga galing sa sebada, hayang trigo, senteno, kanin, at mais, pati na rin ang harinang kastanyas at tsikpi. Para matugunan ang pangangailangan ng mga taong apektado ng mga [[Gluten-related disorders|sakit na may kinalaman sa gluten]] (tulad ng mga nagdudusa sa [[Coeliac disease|sakit coeliac]], [[Non-celiac gluten sensitivity|pagkamapagdamdam sa gluteng di-celiac]], at [[Wheat allergy|alerhiya sa trigo]]),<ref name="VriezingaSchweizer2015">{{cite journal|vauthors=Vriezinga SL, Schweizer JJ, Koning F, Mearin ML|title=Coeliac disease and gluten-related disorders in childhood|journal=Nat Rev Gastroenterol Hepatol|volume=12|issue=9|pages=527–36|date=Sep 2015|pmid=26100369|doi=10.1038/nrgastro.2015.98|type=Review|quote=Gluten-related disorders such as coeliac disease, wheat allergy and noncoeliac gluten sensitivity are increasingly being diagnosed in children. (...) These three gluten-related disorders are treated with a [[gluten-free diet]].}}</ref> ginagamit ng ilang resipi ang kanin o [[Maize|mais]] sa pagbubuo ng pasta. Maaari ring dagdagan ang mga harinang butil ng mga nilutong [[patatas]].<ref name="FerreiraDeMello">{{cite journal|vauthors=Ferreira SM, de Mello AP, de Caldas Rosa dos Anjos M, Krüger CC, Azoubel PM, de Oliveira Alves MA|title=Utilization of sorghum, rice, corn flours with potato starch for the preparation of gluten-free pasta|journal=Food Chem|volume=191|pages=147–51|date=Jan 15, 2016|pmid=26258714|doi=10.1016/j.foodchem.2015.04.085}}</ref><ref name="PadalinoMastromatteo">{{cite journal|vauthors=Padalino L, Mastromatteo M, Lecce L, Spinelli S, Conte A, Del Nobile MA|title=Optimization and characterization of gluten-free spaghetti enriched with chickpea flour|journal=Int J Food Sci Nutr|volume=66|issue=2|pages=148–58|date=Mar 2015|pmid=25519246|doi=10.3109/09637486.2014.959897}}</ref>{{Cookbook|Pasta Recipes|Mga Resiping Mayroong Pasta}}{{commonscat|Pasta}} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pasta| ]] [[Kategorya:Pangunahing pagkain]] hmayn5aohu0i3jhv3pqtgl3nm02mlab Pokémon X at Y 0 199990 2241801 2088153 2026-11-12T09:48:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241801 wikitext text/x-wiki {{Infobox VG | title=Pokémon X at Y | image= 250px-X EN boxart.png | caption= Pabalat ng Pokémon Y | developer=[[Game Freak]] | publisher=[[Nintendo]], [[The Pokémon Company]] | director= [[Junichi Masuda]] | producer= | composer= | released= {{vgrelease|WW|12 Oktubre 2013}} | genre=[[Role-playing video game]] | series=''[[Pokémon (serye ng mga bidyong laro)|Pokémon]]'' | modes=[[Single-player]], [[Multiplayer video game|multiplayer]], [[Online game|online multiplayer]] | ratings= | platforms=[[Nintendo 3DS]] | media= [[Nintendo 3DS Game Card]] | italic title=yes }} Ang {{nihongo|'''''Pokémon X'''''|ポケットモンスターX|Poketto Monsutā Ekkusu}} at {{nihongo|'''''Pokémon Y'''''|ポケットモンスターY|Poketto Monsutā Wai}} ay mga uri ng [[role-playing game]] na nilikha ng [[Game Freak]] at inilathala naman ng [[Nintendo]] para sa konsolang [[Nintendo 3DS]]. Sila ang mga kauna-unahang mga laro sa pangunahing serye na laro ng Pokémon na ilalabas para sa Nintendo 3DS. Ang mga larong ito ay ilalabas sa buong mundo sa 12 Oktubre 2013 na kung saan kauna-unahang mga laro sa Nintendo na ilalabas sa [[Hapon (bansa)|Hapon]], [[Hilagang Amerika]], [[Australya]], [[Europa]] at [[Timog Korea]] ng sabay-sabay.<ref>{{cite web|title=『ポケットモンスター Ｘ・Ｙ』ニンテンドー3DSで2013年10月、世界同時発売【画像追加】|url=http://www.famitsu.com/news/201301/08026993.html|publisher=Famitsu|accessdate=8 Enero 2013}}</ref> Ang mga larong ito ay malalaro sa pitong iba't ibang mga wika: [[Wikang Hapones|Hapon]], [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Aleman|Aleman]], [[Wikang Kastila|Espanyol]], [[Wikang Pranses|Pranses]], [[Wikang Italyano|Italyano]], at [[Wikang Koreano|Koreano]]. ==Buod== Katulad ng mga dating laro ng Pokémon, ang manlalaro ay gaganap bilang isang tagasanay na maglalakbay sa buong rehiyon, manghuhuli ng mga nilalang na ang tawag ay Pokémon at gagamitin ang mga ito upang makipag-laban sa iba pang mga tagasanay. Sa kauna-unahan ng serye, ang mismong laro, kasama na ang mga paligid, manlalaro at pakikipaglaban sa loob ng laro ay nakapresenta na ng buong 3D na grapika. Sa mga larong ito ay magpapakilala ito ng mga bagong uri ng Pokémon kasama na ang tatlong bagong pansimulang Pokémon; ang mukhang tsipmank na grass-type na si Chespin ({{nihongo|Harimaron|ハリマロン}}), ang mukhang asong lobo na fire-type na si Fennekin ({{nihongo|Fokko|フォッコ}}) at ang mukhang palaka na water-type na si Froakie ({{nihongo|Keromatsu|ケロマツ}}). Ang dalawang iba pang Pokémon na ipinakita sa anunsiyong ''trailer'' ay sina {{nihongo|Xerneas|ゼルネアス|Zeruneasu}} at {{nihongo|Yveltal|イベルタル|Iberutaru}} na magsisilbing ''legendary Pokémon'' sa mga larong ito.<ref name="IGN first"/><ref name="ANN first"/><ref>{{cite web|last=O'Mara|first=Matthew|title=Meet Xerneas and Yveltal, two new legendary Pokémon|url=http://business.financialpost.com/2013/01/09/meet-xerneas-and-yveltal-two-new-legendary-pokemon-x-and-y/|publisher=Financial Post|accessdate=9 Enero 2013}}</ref> Matapos mailabas ng trailer, sabi ng mga tagapatnugot sa [[GamesRadar]] ay ang rehiyon dito ay parang ibabase sa bansang [[Pransiya]] dahilan ng mga nakitang ''landmark'' sa mga larong ito na [[Toreng Eiffel]] at [[Palasyo ng Versailles]].<ref>{{cite web|last1=Cundy|first1=Matt|last2=Cooper|first2=Hollander|url=http://www.gamesradar.com/pokemon-x-y-did-you-spot-everything-trailer/ |title=Pokemon X & Y: Did you spot everything in the trailer? |publisher=GamesRadar |date=2013-01-08 |accessdate=2013-01-20}}</ref> Noong 14 Pebrero 2013 inanunsiyo ng Nintendo sa dalawang opisyal na websayt ng mga larong ito ang bagong pagbabagong anyo ni [[Eevee]] na si {{nihongo|Sylveon|ニンフィア|Ninfia}} na hindi pa binuking kung anong uri nito at saan ito magpapakita sa mga laro.<ref>''[[CoroCoro Comic]], Marso 2013 Issue, [[Shogakukan]]''.</ref><ref>{{cite web|title=Meet Sylveon, Pokémon X And Pokémon Y’s Eighth Eeevee Evolution|url=http://www.siliconera.com/2013/02/14/meet-sylveon-pokemon-x-and-pokemon-ys-eight-eeevee-evolution/|publisher=Siliconera|accessdate=14 Pebrero 2013}}</ref> Noong 31 Marso 2013 sa episodyo ng [[Pokémon Smash!]], ang direktor ng mga laro na si [[Junichi Masuda]] ay sinabi na ang sa susunod na episodyo ng palabas ay magpapakilala sila ng isang bagong Pokémon na hindi pa nakikilala.<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=UHiHpa77-xc |title=【公式】4/7「ポケスマ！」で『ポケットモンスターX・Y』の最新情報が！ |publisher=YouTube |date= |accessdate=31 Marso 2013}}</ref> Sa episodyo noong 6 Abril 2013 ay ipinakita na nila ang bagong Pokémon sa pamamagitan ng pagpapakita ng Pokémon sa loob ng laro pero hindi pa nila sinasabi ang pangalan nito; sinabi sa mga opisyal na websayt ng mga larong ito na ang Pokémon na ito ay merong relasyon kay [[Mewtwo]].<ref>{{cite web|url=http://www.pokemon.co.jp/ex/xy/pokemon03/ |title=新ポケモン登場！ その姿は、ミュウツーに・・・!?｜『ポケットモンスター Ｘ』『ポケットモンスター Ｙ』公式サイト |publisher=Pokemon.co.jp |date= |accessdate=07 Abril 2013}}</ref> Ang ''"Mayo 2013"'' isyu sa magasin ni CoroCoro ay kinumpirma na ito ay isang bagong alternatibong anyo ni Mewtwo at ito rin ay maitatampok sa paparating na pelikulang ''[[ExtremeSpeed Genesect: Mewtwo Awakens]]''.<ref>''[[Magasin ni CoroCoro]]'', Mayo 2013 (inilabas noong 15 Abril 2013)</ref> Ang Hunyo 2013 isyu sa magasin ni CoroCoro ganundin ang mga internasyunal na websayt ng mga larong ito ay nagsimula ng magbuking ng ilang mga impormasyon sa mga laro noong 15 Mayo 2013. Ang rehiyon ng mga larong ito ay ang hugis bituin na {{nihongo|Kalos Region|カロス地方|Karosu-chihō}},<ref>{{cite web |url=http://www.pokemonxy.com/en-us/story/region/ |title=The Kalos Region |publisher=Pokemonxy.com |date= |accessdate=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130607053705/http://www.pokemonxy.com/en-us/story/region/ |archive-date=2013-06-07 |url-status=dead}}</ref> kasama na ang magsisilbing gitnang lungsod nito na Lumiose ({{nihongo|Miare City|ミアレシティ|Miare Shiti}}).<ref>{{cite web |url=http://www.pokemonxy.com/en-us/story/city/ |title=Lumiose City |publisher=Pokemonxy.com |date= |accessdate=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130607053701/http://www.pokemonxy.com/en-us/story/city/ |archive-date=2013-06-07 |url-status=dead}}</ref> Sinabi rin rito na ang mga manlalaro ay maaring ibahin ang suot at buhok ng kanilang tauhan na may maraming opsiyon para sa kulay ng buhok at balat.<ref>{{cite web |url=http://www.pokemonxy.com/en-us/characters/ |title=Characters |publisher=Pokemonxy.com |date= |accessdate=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130607053256/http://www.pokemonxy.com/en-us/characters/ |archive-date=2013-06-07 |url-status=dead}}</ref> Meron ding bagong apat na Pokémon na inanunsiyo: na sila Helioptile ({{nihongo3||エリキテル|Erikiteru}}) na isang Electric/Normal-type, ang Normal/Flying-type na si Fletchling ({{nihongo3||ヤヤコマ|Yayakoma}}), ang Fighting-type na si Pancham ({{nihongo3||ヤンチャム|Yanchamu}}), at Grass-type na si {{nihongo|Gogoat|ゴーゴート|Gōgōto}}.<ref>{{cite web |url=http://www.pokemonxy.com/en-us/pokemon/other_pokemon/ |title=More Pokémon |publisher=Pokemonxy.com |date= |accessdate=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813054003/http://www.pokemonxy.com/en-us/pokemon/other_pokemon/ |archive-date=2013-08-13 |url-status=dead}}</ref><ref>''[[CoroCoro Comic]]'', Hunyo 2013</ref> Noong 11 Hunyo 2013 sa [[Electronic Entertainment Expo 2013|E3]], ang Nintendo ay naglabas ulit ng panibagong presentasyon para sa Nintendo Direct na kung saan itatampok nila ang bagong ''trailer'' ng mga larong ito. Sa ''trailer'' na ito ay ipinakilala nila ang dalawang panibagong Pokémon at ang bagong {{nihongo|Fairy Type|フェアリータイプ|Fearī Taipu}} Pokémon na kung saan ipinakita nila ito sa mga Pokémon na sina [[Sylveon]], [[Jigglypuff]], [[Marill]], at [[Gardevoir]] na mabisang panlaban sa dragon-type Pokémon.<ref name="e3trailer">{{cite web|author=Nintendo |url=http://www.youtube.com/watch?v=gmywDbnC5oc |title=Pokémon X and Pokémon Y Gameplay Trailer 2 |publisher=YouTube |date=2013-06-11 |accessdate=2013-06-11}}</ref><ref name="e3japanese">{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=PGu9XOIk3ek |title=【公式】『ポケットモンスター Ｘ・Ｙ』 プロモーションビデオ ２ |publisher=YouTube |date= |accessdate=2013-06-12}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pokemonxy.com/en-us/whats_new/fairy_type/ |title=The All-New Fairy Type! |publisher=Pokemonxy.com |date= |accessdate=2013-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180211203038/http://www.pokemonxy.com/en-us/whats_new/fairy_type/ |archive-date=2018-02-11 |url-status=dead}}</ref> Ang bagong Pokémon-Amie ({{nihongo|PokéParler|ポケパルレ|Pokeparure}}) na katangian ay ipinakilala rin na kung saan pinapayagan ang mga manlalaro na gumawa ng mabubuting pakikisalamuha sa kanilang mga Pokémon upang tumaas pa ang kaligayahan nito.<ref name="e3trailer"/><ref>{{cite web |url=http://www.pokemonxy.com/en-us/whats_new/pokemon_amie/ |title=At Play with Pokémon-Amie! |publisher=Pokemonxy.com |date= |accessdate=2013-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614032356/http://www.pokemonxy.com/en-us/whats_new/pokemon_amie/ |archive-date=2013-06-14 |url-status=dead}}</ref> ==Pagsasagawa== Ang ''Pokémon X'' at ''Pokémon Y'' ay unang binuking ng [[Nintendo]] sa [[Nintendo Direct]] na bidyo noong 8 Enero 2013, kasama na ang unang pakitang paglalaro. Sila ang mga kauna-unahang laro ng Pokémon sa pangunahing serye ng laro na ilalabas para sa [[Nintendo 3DS]]. Plano ng Nintendo na ilabas ang mga larong ito ng sabay-sabay sa [[Hapon (bansa)|Hapon]], [[Hilagang Amerika]], [[Europa]] at [[Australia]] sa Oktubre 2013.<ref name="IGN first">{{cite web|last=MacDonald|first=Keza|title=Pokemon X and Y Coming in October|url=http://www.ign.com/articles/2013/01/08/pokemon-x-and-y-coming-in-october|publisher=IGN|accessdate=8 Enero 2013|date=8 Enero 2013}}</ref><ref name="ANN first">{{cite web|title=Pokémon X & Y Arrives on 3DS Worldwide in October|url=http://www.animenewsnetwork.com/interest/2013-01-08/pokemon-x-and-y-games-arrives-worldwide-in-october|publisher=[[Anime News Network]] |accessdate=8 Enero 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Panlabas na Kawing== *[http://www.pokemon.co.jp/ex/xy/ Opisyal na Websayt] (Hapon) *[http://www.pokemon.com/pokemonxy/en-us Opisyal na Websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130111171520/http://www.pokemon.com/pokemonxy/en-us |date=2013-01-11 }} (Hilagang Amerika) *[http://www.nintendo.com/nintendo-direct/archive/01-08-2013/ Opisyal na "Pokémon Direct" na anunsiyo mula sa Nintendo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210134153/https://www.nintendo.com/nintendo-direct/archive/01-08-2013/ |date=2019-12-10 }} {{Mga Pangunahing Serye na laro ng Pokémon}} [[Kategorya:Mga laro ng Game Freak]] [[Kategorya:Mga laro ng Nintendo 3DS]] [[Kategorya:Mga RPG na laro ng Pokémon|X at Y]] [[Kategorya:Mga larong nilikha sa bansang Hapon]] [[Kategorya:Mga role-playing na laro]] [[Kategorya:Larong bidyo noong 2013]] haw4z7rl3pumweydj9clv7l7tym4nwy Reuters 0 211791 2241819 2221586 2026-11-12T11:25:02Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241819 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Reuters|logo=Reuters logo 2024.svg|image=Exterior of 5 Canada Square.jpg|image_caption=Punong-himpilan ng Reuters sa 5 Canada Square sa Canary Wharf, Londres|type=Dibisyon|foundation={{Start date and age|df=yes|1851|10}}|founder=Paul Julius Reuter|area_served=Buong mundo|key_people={{ubl|Paul Bascobert (pangulo)<ref>{{cite web|title=Executive team - Thomson Reuters|url=https://www.thomsonreuters.com/en/about-us/executive-team.html#busines|website=thomsonreuters.com|access-date=26 Oktubre 2024|language=en}}</ref>|Alessandra Galloni (punong-patnugot)<ref>{{cite web|title=Executive team - Thomson Reuters|url=https://www.thomsonreuters.com/en/about-us/executive-team.html#:~:text=Alessandra%20Galloni%C2%A0,in%2DChief%2C%20Reuters|website=thomsonreuters.com|access-date=26 Oktubre 2024|language=en}}</ref>}}|industry=Ahensyang pambalita|location=5 Canada Square, Canary Wharf, Londres, [[Inglatera]]|num_employees=25,000<ref>{{Cite web |title=Working at Thomson Reuters |url=https://www.thomsonreuters.com/en/careers/working-at-thomson-reuters.html |access-date=2025-01-12 |website=www.thomsonreuters.com |language=en-US}}</ref>|owner=Pamilyang Thomson|homepage={{URL|reuters.com}}}}Ang '''Reuters''' (/ROY-terz/) ay isang ahensiyang [[Pamamahayag|pampamahayag]] na pagmamay-ari ng Thomson Reuters.<ref>{{cite web |title=Thomson Reuters |url=https://www.britannica.com/topic/Thomson-Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107003736/https://www.britannica.com/topic/Thomson-Reuters |archive-date=7 Nobyembre 2018 |access-date=17 Hunyo 2022 |website=Britannica |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=About us |url=https://agency.reuters.com/en/about-us.html |access-date=14 Enero 2019 |website=Reuters |language=en |archive-date=1 Nobiyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101122616/https://www.reutersagency.com/en/about/about-us/ |url-status=dead }}</ref> Ito ay may humigit-kumulang 2,500 [[mamamahayag]] at 600 [[Potograpo|potograpong]] mamamahayag na nakatalaga sa humigit-kumulang 200 lokasyon sa buong mundo, na nagsusulat sa 16 na [[wika]].<ref>{{cite web |date=2017 |title=Reuters the Facts |url=https://www.thomsonreuters.com/content/dam/openweb/documents/pdf/reuters-news-agency/fact-sheet/reuters-fact-sheet.pdf |access-date=18 Marso 2024 |website=Reuters |language=en |archive-date=18 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318163634/https://www.thomsonreuters.com/content/dam/openweb/documents/pdf/reuters-news-agency/fact-sheet/reuters-fact-sheet.pdf |url-status=dead }}</ref> Ang Reuters ay isa sa pinakamalalaking ahensiya ng [[balita]] sa buong mundo.<ref name="britannica-two">{{cite encyclopedia |title=News agency |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/topic/news-agency#ref203528 |access-date=18 Pebrero 2017 |date=23 Agosto 2002 |language=en}}</ref><ref name=":5">{{cite web |last=Stephen Brook |date=30 Mayo 2006 |title=Reuters recruits 100 journalists |url=https://www.theguardian.com/media/2006/may/30/reuters.pressandpublishing |access-date=5 Nobyembre 2021 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> [[File:Reuter,_Paul_Julius_von,_Nadar,_Gallica.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Reuter,_Paul_Julius_von,_Nadar,_Gallica.jpg|thumb|Si Paul Reuter, ang tagapagtatag ng Reuters (kuha ni Nadar, {{Circa|1865}})]] Itinatag ang ahensiya sa [[Londres]], [[Inglatera]] noong 1851 ni Paul Reuter. Nakuha ito ng Thomson Corporation mula sa [[Canada]] sa isang pagsasanib ng [[korporasyon]] noong 2008, na nagbunga ng pagkakatatag ng Thomson Reuters Corporation.<ref name=":5" /> Noong Disyembre 2024, napabilang ang Reuters sa ika-27 na pinakabinibisitang [[websayt]] ng balita sa buong mundo, na may higit sa 105 milyong mambabasa bawat buwan.<ref>{{Cite web |last=Gazette |first=Press |date=2024-12-19 |title=Top 50 news websites in the world: AP and NBC see more than 50% monthly surge |url=https://pressgazette.co.uk/media-audience-and-business-data/media_metrics/most-popular-websites-news-world-monthly-2/ |access-date=2025-01-08 |website=Press Gazette |language=en-US}}</ref> == Mga mamamahayag == May humigit-kumulang 2,500 mamamahayag at 600 potograpong mamamahayag<ref>{{Cite web |title=Pictures |url=https://www.reutersagency.com/en/content-types/pictures/ |access-date=17 Disyembre 2020 |website=Reuters News Agency |language=en}}</ref> ang nagtatrabaho sa Reuters sa halos 200 lokasyon sa buong mundo.<ref name=":1">{{Cite web |title=Home – Reuters News – The Real World in Real Time |url=https://www.reutersagency.com/en/ |access-date=13 Disyembre 2020 |website=Reuters News Agency |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20201222232736/https://www.reutersagency.com/en/ |archive-date=22 Disyembre 2020 |url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{cite web |title=Careers |url=https://www.reuters.tv/careers |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202001145/http://www.reuters.tv/careers |archive-date=2 Disyembre 2019 |access-date=14 Enero 2019 |website=www.reuters.tv |language=en}}</ref><ref name=":5" /> Ginagamit ng mga mamamahayag ng Reuters ang ''Standards and Values'' (Mga Pamantayan at Kahalagahan) bilang gabay sa makatarungang pag-uulat at pagbubunyag ng mga kaugnay na interes, upang "mapanatili ang mga pagpapahalaga ng integridad at kalayaan na siyang pinagbabatayan ng kanilang reputasyon para sa pagiging mapagkakatiwalaan, tama, mabilis, at eksklusibo."<ref>{{cite web |date=23 Setyembre 2014 |title=Standards and Values |url=https://www.reutersagency.com/en/about/standards-values/ |access-date=17 Nobyembre 2021 |publisher=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=11 Marso 2010 |title=Social Media Guide lines |url=https://www.theguardian.com/media/pda/2010/mar/11/reuters-sets-up-social-media-guidelines |access-date=5 Nobyembre 2021 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Noong Mayo 2000, napatay si Kurt Schork, isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] mamamahayag, sa isang pananambang habang nasa isang pagtatalaga sa [[Sierra Leone]]. Noong Abril at Agosto 2003, napatay naman ang mga ''news cameraman'' (tagapagkuha ng bidyong balita) na sina Taras Protsyuk at Mazen Dana sa magkahiwalay na insidente ng mga tropang Amerikano sa [[Iraq]]. Noong Hulyo 2007, sina Namir Noor-Eldeen at Saeed Chmagh ay napatay matapos tamaan ng putok mula sa [[helikopter]] ng militar ng Estados Unidos (Apache) sa [[Baghdad]].<ref name="Bumiller0405">{{Cite news |last=Bumiller |first=Elisabeth |date=5 Abril 2010 |title=Video Shows U.S. Killing of Reuters Employees |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2010/04/06/world/middleeast/06baghdad.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2015 |archive-url=https://archive.today/20120909073632/http://www.nytimes.com/2010/04/06/world/middleeast/06baghdad.html?_r=1 |archive-date=9 Setyembre 2012}}</ref><ref>{{cite web |date=3 Abril 2010 |title=Collateral Murder - Wikileaks - Iraq |url=https://www.youtube.com/watch?v=5rXPrfnU3G0 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/5rXPrfnU3G0 |archive-date=21 Disyembre 2021 |access-date=17 Hunyo 2015 |language=en |via=YouTube}}{{cbignore}}</ref> Noong 2004, napatay si Adlan Khasanov, isang kameraman, ng mga separatistang Chechen, habang si Dhia Najim ay napatay rin sa Iraq. Noong Abril 2008, napatay si Fadel Shana, isang cameraman, sa [[Piraso ng Gaza]] matapos tamaan ng putok mula sa [[tangke]] ng [[Israel]].<ref>{{cite news |last=Al-Mughrabi |first=Nidal |date=16 Abril 2008 |title=Reuters cameraman killed in Gaza |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-israel-gaza-reuters-idUSL1632826120080416 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704041552/https://www.reuters.com/article/us-palestinians-israel-gaza-reuters-idUSL1632826120080416 |archive-date=4 Hulyo 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Mark Sweney |date=17 Abril 2008 |title=Reuters cameraman 'killed by Israeli tank' |url=https://www.theguardian.com/media/2008/apr/17/middleeastthemedia.television?gusrc=rss&feed=worldnews |access-date=5 Nobyembre 2021 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Habang nag-uulat sa [[Himagsikang Pangkalinangan|Rebolusyong Kultural]] ng [[Tsina]] noong huling bahagi ng dekada 1960 sa [[Peking]] para sa Reuters, ikinulong ng pamahalaang Tsino si Anthony Grey, isang mamamahayag, bilang tugon sa pagkakakulong ng ilang mamamahayag na Tsino ng kolonyal na pamahalaang [[Briton]] ng [[Hong Kong]].<ref>{{cite news |date=20 Disyembre 1968 |title=Foreign Correspondents: The Tiny World of Anthony Grey |language=en |magazine=Time |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,844706,00.html |url-status=dead |url-access=subscription |access-date=22 Mayo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806203224/https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,844706,00.html |archive-date=6 Agosto 2020}}</ref> Pinalaya siya matapos ang 27 buwan ng pagkakakulong (mula 1967 hanggang 1969), at pagkaraan ay ginawaran ng OBE (''Order of the British Empire'' o Orden ng [[Imperyong Britaniko]]) ng pamahalaang Briton. Matapos mapalaya, naging isa siyang pinakamabentang nobelistang pangkasaysayan.<ref>{{cite web |last=Tom Phillips |date=11 Mayo 2016 |title=The Cultural Revolution |url=https://www.theguardian.com/world/2016/may/11/the-cultural-revolution-50-years-on-all-you-need-to-know-about-chinas-political-convulsion |access-date=5 Nobyembre 2021 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Noong Mayo 2016, inilathala ng websayt na Myrotvorets ng [[Ukranya]] ang mga pangalan at personal na impormasyon ng 4,508 mamamahayag, kabilang ang mga taga-ulat ng Reuters at iba pang kawani ng medya mula sa iba’t ibang panig ng mundo, na kinilala ng mga awtoridad sa mga rehiyong hawak ng mga separatista sa silangang Ukraine.<ref>{{Cite news |last=Shamanska |first=Anna |date=11 Mayo 2016 |title=Ukrainian Hackers Leak Personal Data Of Thousands Of Journalists Who Worked In Donbas |language=en |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-hackers-journalist-donbas-current-time/27728765.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191014060900/https://www.rferl.org/a/ukraine-hackers-journalist-donbas-current-time/27728765.html |archive-date=14 Oktubre 2019}}</ref> Noong 2018, dalawang mamamahayag ng Reuters ang nahatulan sa [[Myanmar]] dahil sa umano’y pagkuha ng mga lihim ng estado habang iniimbestigahan ang isang [[masaker]] sa isang nayon ng mga Rohingya. Mariing kinondena sa buong mundo ang kanilang pagkakaaresto at pagkakahatol bilang isang pag-atake sa kalayaan ng pamamahayag. Ang mga mamamahayag na sina Wa Lone at Kyaw Soe Oo ay tumanggap ng maraming parangal, kabilang ang ''Foreign Press Association Media Award'' (Parangal mula sa Samahan ng Banyagang Pamamahayag), ''Pulitzer Prize for International Reporting'' (Parangal ng Pulitzer para sa Pandaigdigang Ulat), at kinilalang bahagi ng ''Time Person of the Year'' (Indibiduwal ng Taon ng [[Time]]) ng 2018 kasama ang iba pang inuusig na mamamahayag.<ref>{{cite news |date=23 Disyembre 2018 |title=Wa Lone and Kyaw Soe Oo to appeal seven-year sentence |language=en |publisher=Al-Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/12/wa-lone-kyaw-soe-oo-appeal-year-sentence-181224012706486.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427164532/https://www.aljazeera.com/news/2018/12/wa-lone-kyaw-soe-oo-appeal-year-sentence-181224012706486.html |archive-date=27 Abril 2019}}</ref><ref>{{cite press release|url=https://www.reuters.com/article/rpb-fpamediaaward/reuters-journalists-wa-lone-and-kyaw-soe-oo-win-journalist-of-the-year-at-foreign-press-association-media-awards-idUSKCN1NW1T8|title=Reuters journalists Wa Lone and Kyaw Soe Oo win Journalist of the Year at Foreign Press Association Media Awards|date=27 Nobyembre 2018|publisher=Reuters Press Blog|url-status=live|archive-date=7 Mayo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507114518/https://www.reuters.com/article/rpb-fpamediaaward/reuters-journalists-wa-lone-and-kyaw-soe-oo-win-journalist-of-the-year-at-foreign-press-association-media-awards-idUSKCN1NW1T8|language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=15 Abril 2019 |title=Pulitzer Prize: 2019 Winners List |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2019/04/15/business/media/pulitzer-prize-winners.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530230716/https://www.nytimes.com/2019/04/15/business/media/pulitzer-prize-winners.html |archive-date=30 Mayo 2019}}</ref> Matapos ang 511 araw sa bilangguan, pinalaya sila noong 7 Mayo 2019 matapos tumanggap ng pampanguluhang ''pardon'' o patawad.<ref>{{cite news |date=7 Mayo 2019 |title=Wa Lone and Kyaw Soe Oo: Reuters journalists freed in Myanmar |language=en |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-48182712 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824201809/https://www.bbc.com/news/world-asia-48182712 |archive-date=24 Agosto 2019}}</ref> Noong Pebrero 2023, ginawaran ang isang pangkat ng mga mamamahayag ng Reuters ng ''Selden Ring Award'' dahil sa kanilang imbestigasyon na naglantad ng mga pag-abuso sa [[karapatang pantao]] ng militar ng [[Nigeria]].<ref>{{Cite web |date=15 Pebrero 2023 |title=Reuters wins Selden Ring Award for investigation of Nigerian military |url=https://news.yahoo.com/reuters-wins-selden-ring-award-204523961.html |access-date=16 Pebrero 2023 |website=Yahoo News |language=en-US}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Pamamahayag]] [[Kategorya:Mga kompanya ng pamamahayag]] [[Kategorya:Mga kompanya sa United Kingdom]] j7lbtdcwbg338ozuo0ik5qkwy3yhtam Lancelot 0 216024 2241704 2085859 2026-11-11T20:13:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241704 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Lancelot3344.jpg|right|200px]] Si '''Sir Lancelot''', na binabaybay din bilang '''Launcelot''', ay isang tauhan sa alamat ni [[Haring Arturo]], at isang [[Kabalyero ng Mesang Bilog]]. Siya ang isa sa pinaka pinagkakatiwalaang mga kabalyero ng [[Bilog na Mesa]] ni Haring Arturo, subalit dagliang nagbago ang katayuang ito nang umibig siya sa asawa ni Haring Arturo na si Reyna [[Guinevere]]. Si Ginoong Lancelot ay pinalaki ng [[Lady of the Lake|Babae ng Lawa]], kaya't nakikilala rin siya sa pamagat na '''''Lancelot du Lac''''' sa wikang Pranses, na katumbas ng '''''Lancelot of the Lake''''' sa wikang Ingles, at mayroong kahulugang si '''Lancelot ng Lawa'''. Si Lancelot lamang ang tanging kabalyerong nalalaman na nakagapi kay Haring Arturo habang nagaganap ang isang paligsahan ng ''[[jousting]]''. Malaki ang naging gampanin ni Lancelot sa maraming naging pananagumpay ni Haring Arturo. Mayroon din siyang gampanin sa paghahanap ng [[Holy Grail|Banal na Kopita]].<ref name="Sir Lancelot">[http://arthurianadventure.com/sir_lancelot.htm Sir Lancelot, Biography : Lancelot]</ref> Siya rin ang naging pinakamatapat na kaibigan ng pamangking lalaki ni Haring Arturo na si [[Sir Gawaine]].<ref name="Pyle 1993 238">{{Cite book | last = Pyle | first = Howard | title = King Arthur and the Knights of the Round Table | url = https://archive.org/details/kingarthurknigh00josh | publisher = Waldman Publishing Corporation | year= 1993 | location = [[New York City, New York]] | pages = [https://archive.org/details/kingarthurknigh00josh/page/238 238] | isbn = 0-86611-982-5}}</ref> Ang una niyang paglitaw bilang isang pangunahing tauhan sa panitikan ay ang sa ''[[Le Chevalier de la Charette]],'' o "Lanzarote, ang Kabalyero ng Kareta" (''"Lancelot, the Knight of the Cart"'') na isinulat ni [[Chrétien de Troyes]], na isinulat noong ika-12 daantaon.<ref>{{Cite web |url=http://www.sir-lancelot.co.uk/ |title=''Sir Lancelot'' sa Internet |access-date=2013-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130328022535/http://www.sir-lancelot.co.uk/ |archive-date=2013-03-28 |url-status=dead}}</ref> Noong ika-13 daantaon, siya pangunahing pinagtuonan ng pansin sa [[Vulgate Cycle|Siklong Vulgata]], kung saan ang kaniyang maningning na mga gawain at katapangan ay muling isinalaysay sa seksiyon na nakikilala bilang [[Prose Lancelot|Prosang Lancelot]] ("Tuluyang Lanzarote").<ref name="Sir Lancelot"/> Ang buhay at mga pakikipagsapalaran ni Lancelot ay natampok sa ilang mga romansang panggitnang kapanahunan (midyebal), na kadalasang mayroong nagsasalungatang mga kuwentong pangnakaraan at mga tanikala ng mga pangyayari. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga kawing na panlabas== {{commons category}} *[[Courtly love|Magalang na pagmamahal]] {{stub|Panitikan}} [[Kategorya:Alamat ni Haring Arturo]] 2wf7wa04y65z6ivw1wcdzujly2satrr Katandaan 0 216209 2241694 2239130 2026-11-11T17:54:10Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241694 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]]. Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=dead |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]]. == Pananaw == Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}</ref> Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.<ref name=":2" /> Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.<ref name=":3" /> === Kanluran === Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.<ref>{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}</ref> Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.<ref>National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)</ref> Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.<ref>{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}</ref> Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.<ref>{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}</ref> Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.<ref>{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}</ref> Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}</ref> Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.<ref>{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}</ref> ==== Europeo ==== Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:<ref> {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} </ref><ref> Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)</ref><ref>Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)</ref><ref>C. Gilleard, "Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages" ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) </ref> * Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya. * Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]]. * Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]]. === Silangan === Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].<ref name=":3">{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}</ref> Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.<ref>{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}</ref> Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.<ref>{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}</ref> Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.<ref>{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}</ref> Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].<ref name=":4">{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}</ref> Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.<ref name=":4" /> Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.<ref name=":4" /> === Amerikang Latino === Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.<ref>{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}</ref> Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.<ref>{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}</ref> Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].<ref>{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}</ref> Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.<ref>{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}</ref> Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.<ref>{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}</ref> Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.<ref>{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}</ref> Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.<ref>{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}</ref> Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.<ref>{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}</ref> Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.<ref>{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}</ref> === Pilipinas === [[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]] Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}</ref> Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng "po" at "opo".<ref>{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}</ref> Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng "'''Lolo'''" at "'''Lola'''" bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.<ref>{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}</ref> Mayroon din gumagamit "'''Nanay'''" at "'''Tatay'''" sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.<ref name=":1">{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Mas angkop pa na tawagin na "'''Ale'''" o "'''Mama'''" ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang "'''matanda'''", "'''hukluban'''" at "'''ulyanin'''".<ref name=":1" /> Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.<ref>{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].<ref name=":5">{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}</ref> Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}</ref><ref name=":5" /> Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].<ref name=":5" /> Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}</ref> Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.<ref>{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}</ref> Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.<ref name=":5" /> Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.<ref>{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}} {{Dead link|date=Nobiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.<ref name=":5" /> Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.<ref name=":6">{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}</ref> Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.<ref name=":5" /> Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.<ref name=":5" /> Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].<ref name=":6" /> Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.<ref>{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}} {{Dead link|date=Nobiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang=== Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.<ref>''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk & Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)</ref> Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.<ref>David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)</ref> Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa "bilis ng isang [[glasyar]]".<ref>{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}</ref> Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].<ref>Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)</ref> Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.<ref>Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)</ref> Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng "kahinaan at kapansanan".<ref name="jacoby"/> ===Pananaw ng mga matatanda mismo=== Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.<ref name="Berk"/>{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.<ref name="Tor Inge Romoren 2003" /> Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:<ref name="Minois">{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}</ref>{{rp|14}} {{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.<br /> Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.<br /> Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.<ref name="Minois"/>{{rp|14–5}}}} Nagkomento si Minois na ang "daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko" at "ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon".<ref name="Minois"/>{{rp|14}} Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang "masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon." Inihambing ni Rubin ang "tunay na katandaan" sa "mga malarosas na larawan" na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.<ref>Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)</ref> Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang "kabayanihan" na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na "ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob".<ref>Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)</ref> Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang "purong [[impiyerno]]".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|7–8, 208}} Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.<ref>{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}</ref> ====Mga maling akala==== Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang "matagumpay na pag-aangkop" sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; "malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo". Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang "mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal" at muling binubuo ang kanilang "representasyon sa sarili".<ref name="cjohnson"/>{{rp|5–6}} ===Panlipunan at pangkasaysayan=== Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na "malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan". Sa kaisipang Kanluranin, "ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan". Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa "pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]".<ref name="Minois" />{{rp|303}} "Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa."<ref name="Minois"/>{{rp|11}} Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng "pagbaba at pagkabulok ng katawan".<ref name="hillier">{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}</ref>{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang "[[kagandahan]] at [[lakas]]", at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na "dakilang hiwaga" kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. "Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan."<ref name="Minois"/>{{rp|43}} Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa "posisyon at katayuan" ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng "ginintuang panahon ng pagtanda".<ref name="hillier"/>{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.<ref name="pjohnson">{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.<ref>{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}</ref>{{rp|1}} "Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan."<ref name="Minois"/>{{rp|11}} Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.<ref name="hillier"/>{{rp|6}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}</ref> Itinuturing na "matanda" ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.<ref name=pjohnson/>{{rp|6}} Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na "ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan".<ref name="Minois"/>{{rp|60}} Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang "malupit o mahina".<ref name="hillier"/>{{rp|7}} Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.<ref name="Minois"/>{{rp|277–8, 280}} Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at "nalampasan na ang kanilang sarili" at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na "magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan". Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].<ref>{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}</ref> Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay "may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima". Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang "ginintuang mundo" kung saan "nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay".<ref>{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}</ref> ====Mga kontemporaryong pananaw==== Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].<ref name="hillier"/>{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na "ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]".<ref name="erikson">{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}</ref>{{rp|114}} Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.<ref>{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}</ref> Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.<ref>{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}</ref> Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].<ref>James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)</ref> Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang "hinanakit at paghamak sa matatanda" sa lipunang Amerikano.<ref name="posner"/>{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na "pananaw at paniniwala" tungkol sa "Kabataan kumpara sa Katandaan".<ref>{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may "awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda" at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay "pare-parehong negatibo ang pananaw" sa matatanda.<ref>Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)</ref> Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay "kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw" tungkol sa kanila.<ref>Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)</ref> Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}</ref>{{rp|23}} ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=dead |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= dead |language= en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson"/>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}</ref> ==Mga benepisyo== Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.<ref name="britannica.com">{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}</ref> Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.<ref>{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}</ref> Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.<ref name="socialsecurity.gov">{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}</ref> Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito. Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.<ref>James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.</ref> May ilang nagreklamo na ang mga "makapangyarihan" at "sakim" na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.<ref>Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.</ref> Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.<ref name="autogenerated3"/> === Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas === Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.<ref>{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}</ref> May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.<ref>{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.<ref>{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}</ref> Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.<ref name=":8">{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}</ref> Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].<ref name=":7">{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO & CO. |language=en-US}}</ref> Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.<ref name=":7" /> May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,<ref>{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> minero<ref>{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}</ref> at nangangarerang sa kabayo.<ref>{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}</ref> Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.<ref>{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}</ref> May mga Pilipinong na patuloy pa rin nagtatrabaho para kumita kahit lampas na sila sa tinakdang gulang sa pagreretiro. Ang mga propesyon tulad ng mga negosyante, miyembro ng mga lupon ng mga direktor ng kompanya,<ref>{{Cite web |last=Payos |first=Ranulfo P. |date=2016-07-31 |title=The ‘Unretireds’ |url=https://business.inquirer.net/212690/the-unretireds |access-date=2026-11-04 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-04-29 |title=Asia's oldest and longest-serving directors can be found in the Philippines |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/asias-oldest-and-longest-serving-directors-can-be-found |access-date=2026-11-04 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas|mga artista]]<ref>{{Cite web |last=Gallardo |first=Ricky |date=2024-03-19 |title=Senior actors are happy that they are appreciated {{!}} Ricky Gallardo |url=https://businessmirror.com.ph/2024/03/19/senior-actors-are-happy-that-they-are-appreciated/ |access-date=2026-11-04 |website=BusinessMirror |language=en-US}}</ref> at ilang mga doktor na nagsasanay pa rin sa kanilang propesyon.<ref>{{Cite web |last=Simeon |first=Louise Maureen |date=Enero 27, 2019 |title=The business of ageing gracefully |url=https://www.philstar.com/business/2019/01/27/1888383/business-ageing-gracefully |access-date=2026-11-04 |website=Philstar.com}}</ref> Si [[Whang-od]] ay nambabatok pa rin kahit higit sa 100 na siya.<ref>{{Cite web |last=Carpio |first=Audrey |date=2023-04-07 |title=Meet the 106-Year-Old Woman Keeping an Ancient Filipino Tattooing Tradition Alive |url=https://www.vogue.com/article/apo-whang-od-and-the-indelible-marks-of-filipino-identity |access-date=2026-11-04 |website=Vogue |language=en-US}}</ref> Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.<ref name=":8" /> Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').<ref>{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}</ref> Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').<ref>{{Cite web |last=Dalanon |first=Jelyn |date=2026-06-12 |title=GSIS Retirement Pension Computation for 33 Years Service Age 58 Philippines |url=https://www.respicio.ph/commentaries/gsis-retirement-pension-computation-for-33-years-service-age-58-philippines |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO & CO. |language=en-US}}</ref> Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90.<ref name=":9">{{Cite web |title=Expanded Centenarians Act |url=https://www.ncsc.gov.ph/eca |access-date=2026-11-03 |website=NCSC |language=en}}</ref> Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100.<ref name=":9" /> ==Tulong== [[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]] [[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]] Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.<ref>{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}</ref> Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga "tagapagpadali" o mga "tagapagpahirap".<ref>{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}</ref> Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.<ref>{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=dead |language=en}}</ref> Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.<ref>{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}</ref> Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.<ref name="burbank"/>{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.<ref>{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}</ref> Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].<ref>{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] [[Kategorya:Kapansanan]] ovhomtzg7demvv3itgea1bnzdxahgjd Surah Sad 0 228186 2241748 2017540 2026-11-12T02:09:43Z Atcovi 50235 2241748 wikitext text/x-wiki {{infobox surah | number = 38 | number-3 = 0387 | name = Sad | name-ar = ص | name-en = [[ص|Tsadi]] | prev_sura = Quran 37 | next_sura = Quran 39 | classification = Meccan | othernames-ar = <!-- alternate Arabic names --> | othernames = <!-- alternate English names in Pickthall, Arberry, and Asad translations --> | juz = 23 | rukus = 5 | verses = 88 | sajdahs = 1 | words = <!-- optional, uncommon --> | letters = <!-- optional, uncommon --> | muqattaat = Ṣād ص | audio = Chapter 38, Sad (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3 }} Ang '''Surat Sad''' (Arabiko: سورة ص‎) (Ang Titik [[Tsadi|Sad]], ص) ang ika-38 sura ng [[Koran]] na may 88 ayat at 1 sajdah (39:24). Si Saad ay ipinadala kay [[Muhammad]] ng diyos habang nagpupunyagi sa pagtakwil ng kanyang sariling tribo na [[Quraysh]] at nakikibaka na manatili sa pananampalataya. Ito ay nagkekwento ng mga nakaraang propeta at naglalarawan ng langit at impiyerno. Ang sura ay mula ikalawang panahong Meccan. {{Koran}} [[Kategorya:Mga Sura]] 4bpjzr727pdd574gaeow6kvbqi1zey6 Pulang selula ng dugo 0 233785 2241812 2164594 2026-11-12T10:35:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241812 wikitext text/x-wiki [[File:RBC micrograph.jpg|150px|right|220px]] Ang mga '''pulang sihay-dugo'''<ref>{{Maugnayin|salita=puláng sihay-dugô}}</ref>, '''pulang selula ng dugo''' o '''pulang korpuskulo ng dugo''' (Ingles: ''red blood cell'', dinadaglat na ''RBC'', ''red blood corpuscle'', o ''erythrocyte'') ay mga [[selula]] sa [[dugo]] na nagdadala ng [[oksiheno]].<ref name=tb>{{cite book|title=Edexcel IGCSE Biology Student Book|url=https://archive.org/details/edexceligcsebiol0000brad|author1=Bradfield, Phil|author2=Potter, Steve|publisher=Pearson Education|year=2009|isbn=9780435966881}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Wisc-Online|title=General Anatomy & Physiology: Red Blood Cells|url=http://www.wisc-online.com/objects/ViewObject.aspx?ID=ap14604|author=Liang, Barbara|accessdate=2011-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110417142918/http://www.wisc-online.com/objects/ViewObject.aspx?ID=AP14604|archive-date=2011-04-17|url-status=dead}}</ref> Napakarami ng bilang ng mga pulang selula ng dugo; sa mga babae, mayroong 4.8 milyong mga pulang selula ng dugo sa bawat [[mikrolitro]] ng dugo. Sa mga lalaki, mayroong 5.4 milyong pulang selula ng dugo sa bawat mikrolitro ng dugo.<ref>[http://www.webmd.com/a-to-z-guides/complete-blood-count-cbc?page=3 WebMD]</ref> Ang mga pulang selula ng dugo ay pula dahil mayroong silang [[haemoglobin]] sa loob nila. == Tungkulin == Ang pinaka mahalagang tungkulin ng mga pulang selula ng dugo ay ang pagdadala ng [[oksiheno]]. Sinisipsip (absorpsiyon) ng [[haemoglobin]] ang oksiheno na nasa loob ng mga [[baga (anatomiya)|baga]], na naglalakbay sa pamamagitan ng mga [[sisidlan ng dugo]] at nagdadala ng oksiheno sa lahat ng iba pang mga selula sa pamamagitan ng [[puso]]. Dahil sa ang mga selula ng dugo ay dumaraan sa dalawang mga baga (upang kumukha ng oksiheno), na dumaraan sa puso (upang mapiga o bombahin sa paligid ng iba pang mga bahagi ng katawan upang mabigyan ng oksiheno ang lahat ng mga selula) at pabalik sa puso upang muling bombahin papunta sa mga baga (upang muling mangulekta ng oksiheno), sinasabi na ang dugo sa loob ng katawan ng tao ay naglalakbay sa loob ng isang [[sirkitong doble]] (dalawang sirkito), na dumaraan sa puso ng dalawang beses bago nito makumpleto ang isang buong [[sirkulasyon]] sa loob ng katawan. Ang katotohanan na nakapagkakaiba ng mga pulang selula ng dugo ng mga [[mamalya]] mula sa ibang mga selula ay ang, kapag nasa husto nang edad, ang mga pulang selula ng dugo ay walang [[Nukleyus ng selula|nukleyus]]. Ang iba pang mga [[bertebrado]] ay mayroong mga pulang selula ng dugo na mayroong mga nukleyus. Ang mga pulang selula ng dugo ay kahugis ng [[donut]], subalit walang butas. Ang hugis na ito ay tinatawag na isang diskong dalawa ang pisnging malukong ''(bi-concave disc)''. Subalit ang mga [[hereditary disease|sakit na namamana]]ng katulad ng [[sakit ng selulang hugis karit]] ay nakapagdurulot sa mga ito na magbago ng mga hugis at nagpapahinto ng daloy ng dugo sa loob ng mga [[kapilaryo]] at mga ugat na [[bena]]. Ang [[plasma]] ay nakukuha mula sa dugong buo (o dugong puno, ''whole blood''). Upang maiwasan ang pagkulta ''(clotting)'', isang [[antikoagulante]] (katulad ng ''[[citrate]]'') ang kaagad na idinaragdag sa dugo pagkaraan na ito ay makuha. == Pagtalakay == Ang mga pulang selula ng dugo ay natatangi sa mga bertebrado dahil ang mga ito ay mga selulang walang nukleyus. Ang mga selulang ito ay mayroong mga [[nukleyus ng selula|nukleyus]] habang umuunlad, subalit itinutulak nilang palabas ang nukleyus habang nahihinog o tumatanda. Nagbibigay ito ng higit na mas maraming puwang para sa haemoglobin. Ang mga pulang selula ng mga mamalya ay nawawalan din ng iba pang mga [[organelle]] na selular (pangselula) katulad ng kanilang [[mitochondrion|mitochondria]], [[Golgi apparatus|aparatong Golgi]] at [[endoplasmic reticulum|retikulum na endoplasmiko]]. Bilang resulta ng hindi pagkakaroon ng mitochondria, ang mga selula ay hindi gumagamit ng oksihenong dala-dala nila. Sa halip ay gumagawa sila ng isang [[Adenosine triphosphate|ATP]] na tagagawa ng enerhiya. Dahil sa kawalan ng nukleyus at ng mga organelle, ang mga hinog nang mga pulang selula ng dugo ay hindi naglalaman ng [[DNA]] at hindi nagsisintesis (bumubuo o gumagawa) ng anumang [[RNA]]. Hindi sila nahahati, at mayroong silang limitadong kakayahang kumpunihin ang kanilang mga sarili.<ref name=Kabanova>{{cite journal |author=Kabanova S. ''et al'' 2009 |title=Gene expression analysis of human red blood cells |journal=International Journal of Medical Sciences |volume=6 |issue=4 |pages=156–9 |pmid=19421340 |pmc=2677714 |url=http://www.medsci.org/v06p0156.htm}}</ref> Nakapagtitiyak din ito na walang [[birus]] na makapupuntirya sa mga pulang selula ng dugo ng mga mamalya.<ref>{{cite news|last=Zimmer, Carl|title=Scientists explore ways to lure viruses to their death |url=http://www.nytimes.com/2007/03/27/science/27viral.html|accessdate=2013-03-26|newspaper=The New York Times|date=2007-03-27}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Pulang selula ng dugo]] [[Kategorya:Pisyolohiya]] jaiew80miomr48tm7rch729sig60641 Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 0 240925 2241786 2236979 2026-11-12T07:45:50Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241786 wikitext text/x-wiki {{Infobox international basketball competition | tourney_name = FIBA Basketball World Cup | year = 2019 | other_titles = {{lang|zh|2019年国际篮联篮球世界杯}}<br> ''2019 Nián Guójì Lánlián Lánqiú Shìjièbēi'' | image = | size = 200px | alt = | caption = | city = | country = China | dates = 31 August – 15 September | opened = [[Xi Jinping]] | num_teams = [[#Qualified teams|32]] (from 4 confederations) | federations = 214 | venues = [[#Venues|8]] | cities = 8 | matches = 92 | champion = Spain | count = 2 | second = Argentina | third = France | fourth = Australia | games = 92 | attendance = | mvp = {{flagicon|ESP}} [[Ricky Rubio]] | top_scorer = {{flagicon|KOR}} [[Ricardo Ratliffe|Ra Gun-ah]] <br/>(23.0 [[Point (basketball)|points]] per game)<br/>{{flagicon|SRB}} [[Bogdan Bogdanović (basketball)|Bogdan Bogdanović]]<br/>(183 total points) | prevseason = [[2014 FIBA Basketball World Cup|2014]] | nextseason = [[2023 FIBA Basketball World Cup|2023]] }} Ang '''Pandaigdigang Kopa ng FIBA Basketbol 2019''' ay ang magiging ika-18 na edisyon ng [[Pandaigdigang Kopa ng FIBA Basketbol]] para sa mga pambansang koponan na panglalaki. Ang torneo ay gaganapin sa [[Tsina]]. Inilipat ang taon kung kailan gaganapin ang paligsahan mula sa 2019 sa 2018. Ang edisyon na ito ay ang magiging unang Pandaigdigang Kopa ng Basketbol mula noong [[Pandaigdigang Kampeonato ng FIBA|1967]] na hindi makakasabay sa [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Ang pangpangkatang bahagi ay papalawigin - ang paligsahan ay lalahukin ng 32 na mga koponan mula sa 24 na kasaping mga koponan sa nakaraang edisyon. Ang top 8 teams, kabilang ang Japan ay ang host ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2020]] (at ang top 2 teams mula bawat sa Amerika at Europa; at ang top team mula bawat sa Aprika, Asya at Oseanta) sa ito ay kompetisyon maging kwalipikado para sa kaganapan ng kalalakihang basketbol sa Palarong Olimpiko 2020 sa Tokyo. ==Pagpili ng Punong-abala== {{main|Mga punong-abala ng Pandaigdigang Kopa ng FIBA Basketbol 2019}} Sinimulan ang pagpili sa magiging punong-abala ng torneo noong buwan ng Abril taong 2014. Noong 16 Marso sa taong 2015, kinumpirma ng FIBA Executive Committee na gaganapin sa Asya ang pinaka-prestihiyosong torneo, kung saan ang [[Tsina]] at [[Pilipinas]] ang pinakahuling batayan ng pagpili ng magiging punong-abala sa nasabing kompetisyon.<ref>{{cite press release |url=http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/presRele/p/newsid/51257/presReleArti.html |title=Mainini: calendar, system of competition and 3x3 our biggest priorities |publisher=[[FIBA]] |date=2012-04-20 |accessdate=2012-07-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304220151/http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/presRele/p/newsid/51257/presReleArti.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=54422 |title=PR N°20 – Central Board gives green light to new format and calendar of competition |access-date=2015-07-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083035/http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=54422 |url-status=dead }}</ref> Noong 7 Agosto sa parehong taon, inanunsiyo ng Presidente ng FIBA na nanalo ang [[China]] kontra sa [[Pilipinas]] at iginawad sa kanila ang karapatang maging punong-abala sa paparating na edisyon ng kompetisyon.<ref>{{cite news|title=PR N°30 - People's Republic of China to host 2019 FIBA Basketball World Cup|url=http://www.fiba.com/pr-n30-peoples-republic-of-china-to-host-2019-fiba-basketball-world-cup|accessdate=7 August 2015|publisher=FIBA|date=7 August 2015|archive-date=11 Pebrero 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211135347/http://www.fiba.com/pr-n30-peoples-republic-of-china-to-host-2019-fiba-basketball-world-cup|url-status=dead}}</ref> ===Resulta ng boto=== {| class="wikitable" |- ! colspan="7" | Resulta ng huling botohan para sa Pandaigdigang Kopa ng Basketbol sa 2019 |- ! Bansa ! Boto |- ||'''{{CHN}}''' | align=center|'''14''' |- ||{{PHI}} | align=center|7 |} == Mga lugar ng pagdaraos == <center> {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ![[Beijing]] !rowspan="8" |{{location map+|float=middle|China|width=300|caption=|places= {{Location map~ |China|lat=39.909167 |long=116.273056 |label=[[Beijing]] |position=left |marksize=6 }} {{Location map~ |China|lat=23.4 |long=113.5 |label=[[Guangdong]]<br><small>(see below)</small> |position=bottom |marksize=6 }} {{Location map~ |China|lat=31.2 |long=121.5 |label=[[Shanghai]] |position=right |marksize=6 }}<!--coordinates of city itself not the venue---> {{Location map~ |China|lat=32.05 |long=118.766667 |label=[[Nanjing]] |position=left |marksize=6 }} {{Location map~ |China|lat=30.5044444 |long=114.1686111 |label=[[Wuhan]] |position=bottom |marksize=6 }} }} ![[Nanjing]] |- |[[Cadillac Arena|Wukesong Sport Center]] |[[Nanjing Youth Olympic Sports Park|Gymnasium of Youth Olympic Games Sport Park]] |- |[[Seating capacity|Capacity]]: 18,000 |[[Seating capacity|Capacity]]: 19,614 |- |[[File:Multicoloured Wukesong Arena Facade (crop).jpg|150px]] | |- ![[Shanghai]] ![[Wuhan]] |- |[[Shanghai Oriental Sports Center]] |[[Wuhan Gymnasium|Wuhan Sports Center]] |- |[[Seating capacity|Capacity]]: 18,000 |Capacity: 11,700 |- |[[File:Shanghai Oriental Sports Center Indoor Arena.jpg|150px]] |- !colspan=3|Venues within [[Guangdong]] |- ![[Dongguan]] !rowspan="8" align=center|{{location map+|float=middle|Guangdong|width=300|caption=|places= {{Location map~ |Guangdong|lat=23.0272222 |long=113.7430556 |label=[[Dongguan]] |position=right |marksize=6 }} {{Location map~ |Guangdong|lat=23.016667 |long=113.116667 |label=[[Foshan]] |position=left |marksize=6 }}<!--coordinates of city itself not the venue---> {{Location map~ |Guangdong|lat=23.1794444 |long=113.4780556 |label=[[Guangzhou]] |position=top |marksize=6 }} <!--coordinates of city itself not the venue---> {{Location map~ |Guangdong|lat=22.7005556 |long=114.2122222 |label=[[Shenzhen]] |position=bottom |marksize=6 }} }} ![[Foshan]] |- |[[Dongfeng Nissan Cultural and Sports Centre|Dongguan Basketball Center]] |[[Foshan International Sports and Cultural Center|Foshan International Sports & Cultural Arena]] |- |Capacity: 16,000 |Capacity: 14,700 |- |<!-- Deleted image removed: [[File:Dongguan Sports Centre.jpg|150px]] --> |[[File:Foshan International Sports and Cultural Center.jpg|150px]] |- ![[Guangzhou]] ![[Shenzhen]] |- |[[Guangzhou Gymnasium]] |[[Shenzhen Bay Sports Centre]] |- |Capacity: 11,609 |Capacity: 12,381 |- |[[File:Guangzhou Gymnasium.JPG|150px]] |[[File:Shenzhen Bay Sports Center.jpg|150px]] |} </center> ==Kwalipikasyon== {{main|Kwalipikasyon ng Pandaigdigang Kopa ng FIBA Basketbol 2019}} ==Kwalipikadong Koponan== {{col begin}} {{col-4}} ;[[2019 FIBA Basketball World Cup qualification (Africa)|Africa]] (5) * {{bk|ANG}} * {{bk|CIV}} * {{bk|NGA}} * {{bk|SEN}} * {{bk|TUN}} ;[[2019 FIBA Basketball World Cup qualification (Asia)|Asia and Oceania]] (8) * {{bk|AUS}} * {{bk|CHN}} '''(hosts)''' * {{bk|IRN}} * {{bk|JPN}} * {{bk|JOR}} * {{bk|NZL}} * {{bk|PHI}} * {{bk|KOR}} {{col-4}} ;[[2019 FIBA Basketball World Cup qualification (Europe)|Europe]] (12) * {{bk|CZE}} * {{bk|FRA}} * {{bk|GER}} * {{bk|GRE}} * {{bk|ITA}} * {{bk|LTU}} * {{bk|MNE}} * {{bk|POL}} * {{bk|RUS}} * {{bk|SRB}} * {{bk|ESP}} * {{bk|TUR}} {{col-4}} ;[[2019 FIBA Basketball World Cup qualification (Americas)|Americas]] (7) * {{bk|ARG}} * {{bk|BRA}} * {{bk|CAN}} * {{bk|DOM}} * {{bk|PUR}} * {{bk|USA}} * {{bk|VEN}} {{col-4}} <!-- [[File:2019 FIBA Basketball World Cup qualification status after february 24 (1).png|thumb|right|300px| {{legend|#000cff|Qualified}} {{legend|#ffb400|Failed to qualify}} {{legend|#7F7F7F|Did not participate}} {{legend|#000000|Disqualified and suspended by FIBA}} {{legend|#cccccc|Not a FIBA member}}]] -->{{col-end}} ==Pormat== ==Draw== Ang draw na lugar na gaganapin sa 16 Marso 2019 sa [[Shenzhen Cultural Center]] sa [[Shenzhen]].<ref>{{cite web|url=http://www.fiba.basketball/news/fiba-statement-regarding-seeding-of-hosts-in-world-cups|title=FIBA statement regarding seeding of Hosts in World Cups|publisher=FIBA.com|date=18 February 2019}}</ref> {| class=wikitable width=80% |- ! width=13% | Pot 1 ! width=13% | Pot 2 ! width=13% | Pot 3 ! width=13% | Pot 4 ! width=13% | Pot 5 ! width=13% | Pot 6 ! width=13% | Pot 7 ! width=13% | Pot 8 |- valign=top | {{bk|CHN}} (30) ''(hosts)''<br/>{{bk|USA}} (1)<br/>{{bk|ESP}} (2)<br/>{{bk|FRA}} (3) | {{bk|SRB}} (4)<br/>{{bk|ARG}} (5)<br/>{{bk|LTU}} (6)<br/>{{bk|GRE}} (8) | {{bk|RUS}}<br/>{{bk|AUS}}<br/>{{bk|BRA}}<br/>{{bk|ITA}} | {{bk|PUR}}<br/>{{bk|TUR}}<br/>{{bk|DOM}}<br/>{{bk|VEN}} | {{bk|GER}}<br/>{{bk|CZE}}<br/>{{bk|POL}}<br/>{{bk|IRN}} | {{bk|CAN}}<br/>{{bk|MNE}}<br/>{{bk|PHI}}<br/>{{bk|KOR}} | {{bk|NGR}}<br/>{{bk|SEN}}<br/>{{bk|NZL}}<br/>{{bk|ANG}} | {{bk|JPN}}<br/>{{bk|JOR}}<br/>{{bk|TUN}}<br/>{{bk|CIV}} |} ==Paunang bilog== ===Group A=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group A}} Venue: [[Wukesong Arena]], [[Beijing]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group A table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |31 Agosto 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|POL}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group A#Poland vs. Venezuela|80–69]]|| ||{{bk|VEN}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|CIV}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group A#Ivory Coast vs. China|55–70]]|| ||{{bk|CHN}}|| |- |2 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|VEN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group A#Venezuela vs. Ivory Coast|87–71]]|| ||{{bk|CIV}} |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|CHN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group A#China vs. Poland|76–79 (OT)]]|| ||{{bk|POL}}|| |- |4 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|CIV}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group A#Ivory Coast vs. Poland|63–80]]|| ||{{bk|POL}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|VEN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group A#Venezuela vs. China|72–59]]|| ||{{bk|CHN}}|| |} ===Group B=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group B}} Venue: [[Wuhan Gymnasium]], [[Wuhan]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group B table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |31 Agosto 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|RUS}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group B#Russia vs. Nigeria|82–77]]|| ||{{bk|NGR}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|ARG}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group B#Argentina vs. South Korea|95–69]]|| ||{{bk|KOR}}|| |- |2 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|NGR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group B#Nigeria vs. Argentina|81–94]]|| ||{{bk|ARG}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|KOR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group B#South Korea vs. Russia|73–87]]|| ||{{bk|RUS}}|| |- |4 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|KOR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group B#South Korea vs. Nigeria|66–108]]|| ||{{bk|NGR}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|RUS}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group B#Russia vs. Argentina|61–69]]|| ||{{bk|ARG}}|| |} ===Group C=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group C}} Venue: [[Guangzhou Gymnasium]], [[Guangzhou]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group C table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |31 Agosto 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|IRI}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group C#Iran vs. Puerto Rico|81–83]]|| ||{{bk|PUR}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|ESP}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group C#Spain vs. Tunisia|101–62]]|| ||{{bk|TUN}}|| |- |2 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|TUN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group C#Tunisia vs. Iran|79–67]]|| ||{{bk|IRI}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|PUR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group C#Puerto Rico vs. Spain|63–73]]|| ||{{bk|ESP}}|| |- |4 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|PUR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group C#Puerto Rico vs. Tunisia|67–64]]|| ||{{bk|TUN}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|ESP}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group C#Spain vs. Iran|73–65]]|| ||{{bk|IRI}}|| |} ===Group D=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group D}} Venue: [[Foshan International Sports and Cultural Center]], [[Foshan]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group D table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |31 Agosto 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|ANG}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group D#Angola vs. Serbia|59–105]]|| ||{{bk|SRB}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|PHI}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group D#Philippines vs. Italy|62–108]]|| ||{{bk|ITA}}|| |- |2 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|ITA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group D#Italy vs. Angola|92–61]]|| ||{{bk|ANG}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|SRB}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group D#Serbia vs. Philippines|126–67]]|| ||{{bk|PHI}}|| |- |4 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|ANG}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group D#Angola vs. Philippines|84–81 (OT)]]|| ||{{bk|PHI}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|ITA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group D#Italy vs. Serbia|77–92]]|| ||{{bk|SRB}}|| |} ===Group E=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group E}} Venue: [[Shanghai Oriental Sports Center]], [[Shanghai]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group E table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |1 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|TUR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group E#Turkey vs. Japan|86–67]]|| ||{{bk|JPN}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|CZE}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group E#Czech Republic vs. United States|67–88]]|| ||{{bk|USA}}|| |- |3 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|JPN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group E#Japan vs. Czech Republic|76–89]]|| ||{{bk|CZE}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|USA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group E#United States vs. Turkey|93–92 (OT)]]|| ||{{bk|TUR}}|| |- |5 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|TUR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group E#Turkey vs. Czech Republic|76–91]]|| ||{{bk|CZE}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|USA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group E#United States vs. Japan|98–45]]|| ||{{bk|JPN}}|| |} ===Group F=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group F}} Venue: [[Nanjing Youth Olympic Sports Park|Nanjing Youth Olympic Sports Park Gymnasium]], [[Nanjing]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group F table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |1 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|NZL}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group F#New Zealand vs. Brazil|94–102]]|| ||{{bk|BRA}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|GRE}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group F#Greece vs. Montenegro|85–60]]|| ||{{bk|MNE}}|| |- |3 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|MNE}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group F#Montenegro vs. New Zealand|83–93]]|| ||{{bk|NZL}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|BRA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group F#Brazil vs. Greece|79–78]]|| ||{{bk|GRE}}|| |- |5 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|BRA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group F#Brazil vs. Montenegro|84–73]]|| ||{{bk|MNE}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|GRE}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group F#Greece vs. New Zealand|103–97]]|| ||{{bk|NZL}}|| |} ===Group G=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group G}} Venue: [[Shenzhen Bay Sports Centre]], [[Shenzhen]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group G table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |1 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|DOM}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group G#Dominican Republic vs. Jordan|80–76]]|| ||{{bk|JOR}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|FRA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group G#France vs. Germany|78–74]]|| ||{{bk|GER}}|| |- |3 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|GER}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group G#Germany vs. Dominican Republic|68–70]]|| ||{{bk|DOM}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|JOR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group G#Jordan vs. France|64–103]]|| ||{{bk|FRA}}|| |- |5 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|GER}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group G#Germany vs. Jordan|96–62]]|| ||{{bk|JOR}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|DOM}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group G#Dominican Republic vs. France|56–90]]|| ||{{bk|FRA}}|| |} ===Group H=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group H}} Venue: [[Dongfeng Nissan Cultural and Sports Centre]], [[Dongguan]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group H table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |1 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|CAN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group H#Canada vs. Australia|92–108]]|| ||{{bk|AUS}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|SEN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group H#Senegal vs. Lithuania|47–101]]|| ||{{bk|LTU}}|| |- |3 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|AUS}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group H#Australia vs. Senegal|81–68]]|| ||{{bk|SEN}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|LTU}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group H#Lithuania vs. Canada|92–69]]|| ||{{bk|CAN}}|| |- |5 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|CAN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group H#Canada vs. Senegal|82–60]]|| ||{{bk|SEN}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|LTU}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group H#Lithuania vs. Australia|82–87]]|| ||{{bk|AUS}}|| |} ==Ikalawang round== ===Group I=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketball 2019 Group I}} Venue: [[Foshan International Sports and Cultural Center]], [[Foshan]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group I table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |6 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|POL}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group I#Poland vs. Russia|79–74]]|| ||{{bk|RUS}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|ARG}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group I#Argentina vs. Venezuela|87–67]]|| ||{{bk|VEN}}|| |- |8 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|VEN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group I#Venezuela vs. Russia|60–69]]|| ||{{bk|RUS}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|POL}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group I#Poland vs. Argentina|65–91]]|| ||{{bk|ARG}}|| |} ===Group J=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketball 2019 Group J}} Venue: [[Wuhan Gymnasium]], [[Wuhan]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group J table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |6 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|SRB}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group J#Serbia vs. Puerto Rico|90–47]]|| ||{{bk|PUR}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|ESP}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group J#Spain vs. Italy|67–60]]|| ||{{bk|ITA}}|| |- |8 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|PUR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group J#Puerto Rico vs. Italy|89–94 (OT)]]|| ||{{bk|ITA}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|ESP}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group J#Spain vs. Serbia|81–69]]|| ||{{bk|SRB}}|| |} ===Group K=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketball 2019 Group K}} Venue: [[Shenzhen Bay Sports Centre]], [[Shenzhen]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group K table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |7 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|BRA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group K#Brazil vs. Czech Republic|71–93]]|| ||{{bk|CZE}}|| |- style=font-size:90% |align=right|[[2019 United States FIBA Basketball World Cup team|United States]] {{flagdeco|USA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group K#United States vs. Greece|69–53]]|| ||{{bk|GRE}}|| |- |9 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|CZE}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group K#Czech Republic vs. Greece|77–84]]|| ||{{bk|GRE}}|| |- style=font-size:90% |align=right|[[2019 United States FIBA Basketball World Cup team|United States]] {{flagdeco|USA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group K#United States vs. Brazil|89–73]]|| ||{{bk|BRA}}|| |} ===Group L=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketball 2019 Group L}} Venue: [[Nanjing Youth Olympic Sports Park|Nanjing Youth Olympic Sports Park Gymnasium]], [[Nanjing]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group L table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |7 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|AUS}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group L#Australia vs. Dominican Republic|82–76]]|| ||{{bk|DOM}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|FRA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group L#France vs. Lithuania|78–75]]|| ||{{bk|LTU}}|| |- |9 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|DOM}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group L#Dominican Republic vs. Lithuania|55–74]]|| ||{{bk|LTU}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|FRA}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group L#France vs. Australia|98–100]]|| ||{{bk|AUS}}|| |} ==17th-32nd Clasification== Bottom 2 teams from each group in Round 1 will play in the Classification Round.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.fiba.basketball/basketballworldcup/2019/competition-system/full.pdf |access-date=28 Enero 2019 |archive-date=21 Disyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221082336/http://www.fiba.basketball/basketballworldcup/2019/competition-system/full.pdf |url-status=dead }}</ref> ===Group M=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group M}} Venue: [[Guangzhou Gymnasium]], [[Guangzhou]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group M table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |6 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|'''{{bk-rt|NGR}}'''|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group M#Nigeria vs. Ivory Coast|83–66]]|| ||{{bk|CIV}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|CHN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group M#China vs. South Korea|77–73]]|| ||{{bk|KOR}}|| |- |8 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|CIV}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group M#Ivory Coast vs. South Korea|71–80]]|| ||{{bk|KOR}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|CHN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group M#China vs. Nigeria|73–86]]|| ||{{bk|NGR}}|| |} ===Group N=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group N}} Venue: [[Wukesong Arena]], [[Beijing]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group N table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |6 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|ANG}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group N#Angola vs. Iran|62–71]]|| ||{{bk|IRI}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|TUN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group N#Tunisia vs. Philippines|86–67]]|| ||{{bk|PHI}}|| |- |8 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|TUN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group N#Tunisia vs. Angola|86–84]]|| ||{{bk|ANG}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|IRI}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group N#Iran vs. Philippines|95–75]]|| ||{{bk|PHI}}|| |} ===Group O=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group O}} Venue: [[Dongfeng Nissan Cultural and Sports Centre]], [[Dongguan]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group O table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |7 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|NZL}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group O#New Zealand vs. Japan|111–81]]|| ||{{bk|JPN}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|TUR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group O#Turkey vs. Montenegro|79–74]]|| ||{{bk|MNE}}|| |- |9 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|JPN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group O#Japan vs. Montenegro|65–80]]|| ||{{bk|MNE}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|TUR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group O#Turkey vs. New Zealand|101–102]]|| ||{{bk|NZL}}|| |} ===Group P=== {{main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 Group P}} Venue: [[Shanghai Oriental Sports Center]], [[Shanghai]] {{2019 FIBA Basketball World Cup Group P table}} {| style="width:100%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=2%| !width=6%| !width=2%| !width=25%| |- |7 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|CAN}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group P#Canada vs. Jordan|126–71]]|| ||{{bk|JOR}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|GER}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group P#Germany vs. Senegal|89–78]]|| ||{{bk|SEN}}|| |- |9 Setyembre 2019 |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|JOR}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group P#Jordan vs. Senegal|79–77]]|| ||{{bk|SEN}}|| |- style=font-size:90% |align=right|{{bk-rt|GER}}|| ||align=center|[[2019 FIBA Basketball World Cup Group P#Germany vs. Canada|82–76]]|| ||{{bk|CAN}}|| |} ==Huling Bahagi== ===Panaklong=== {{Main|Pandaigdigang Kopa ng Basketbol 2019 huling round}} ===Bracket=== {{Round8-with third <!-- Date-Place/Team 1/Score 1/Team 2/Score 2 --> <!-- quarter finals --> |10 Setyembre – [[Dongfeng Nissan Cultural and Sports Centre|Dongguan]]|I1||J2| |11 Setyembre – [[Dongfeng Nissan Cultural and Sports Centre|Dongguan]]|K1||L2| |10 Setyembre – [[Shanghai Oriental Sports Center|Shanghai]]|J1||I2| |11 Setyembre – [[Shanghai Oriental Sports Center|Shanghai]]|L1||K2| <!-- semi finals --> |13 Setyembre – [[Wukesong Arena|Beijing]]|||| |13 Setyembre – [[Wukesong Arena|Beijing]]|||| <!-- final --> |15 Setyembre – [[Wukesong Arena|Beijing]]|||| <!-- consol=name --> |15 Setyembre – [[Wukesong Arena|Beijing]]|||| <!-- parameters --> |RD1=[[#Quarter-finals|Quarter-finals]]|RD2=[[#Semi-finals|Semi-finals]]|RD3=[[#Final|Final]]|Consol=[[#Third place game|Third place game]]|3rdplace=yes|color=no <!-- exclude matches --> |skipmatch01=no|skipmatch02=no|skipmatch03=no|skipmatch04=no <!-- column widths --> |team-width=150|score-width=50 }} ===5th-8th Classification=== {{Round4-with third <!-- Date-Place/Team 1/Score 1/Team 2/Score 2 --> <!-- 5th-8th Classification --> |13 September|Loser QF1||Loser QF2 | |13 September|Loser QF3||Loser QF4 | <!-- Fifth place --> |15 September - [[Cadillac Arena|Beijing]]|||| <!-- Seventh Place --> |15 September |||| <!-- parameters --> |RD1=[[#5th-8th Classification|5th-8th Classification]]|RD2=[[#Fifth Place|Fifth Place]]|Consol=[[#Seventh place|Seventh place]]|3rdplace=no|color=no <!-- exclude matches --> |skipmatch01=no|skipmatch02=no|skipmatch03=no|skipmatch04=no <!-- column widths --> |team-width=150|score-width=50 }} ==Final Rankings== {|class=wikitable style="text-align:left;" |- |bgcolor=lightgreen| || Qualify to the [[Basketball at the 2020 Summer Olympics|2020 Summer Olympics]] via sub-zone rank |- |bgcolor=lightblue| || Qualify to the 2020 [[FIBA World Olympic Qualifying Tournament]] |- |bgcolor=pink| || Qualify to the [[Basketball at the 2020 Summer Olympics|2020 Summer Olympics]] as host country |} {| class="wikitable" |- ! Rank ! Team ! Record ! Tie-breaker (points average) |- ! {{Gold1}} ||||| |- ! {{Silver2}} ||||| |- ! {{Bronze3}} ||||| |- ! 4 ||||| |- ! colspan="4" |5th-8th classification |- ! 5 ||||| |- ! 6 ||||| |- ! 7 ||||| |- ! 8 ||||| |- ! colspan="4" | Rank 3 in Second Round groups |- ! 9 ||||| |- ! 10 ||||| |- ! 11 ||||| |- ! 12 ||||| |- ! colspan="4" | Rank 4 in Second Round groups |- ! 13 ||||| |- ! 14 ||||| |- ! 15 ||||| |- ! 16 ||||| |- ! colspan="4" | Rank 1 in 17th–32nd groups |- ! 17 ||||| |- ! 18 ||||| |- ! 19 ||||| |- ! 20 ||||| |- ! colspan="4" | Rank 2 in 17th–32nd groups |- ! 21 ||||| |- ! 22 ||||| |- ! 23 ||||| |- ! 24 ||||| |- ! colspan="4" | Rank 3 in 17th–32nd groups |- ! 25 ||||| |- ! 26 ||||| |- ! 27 ||||| |- ! 28 ||||| |- ! colspan="4" | Rank 4 in 17th–32nd groups |- ! 29 ||||| |- ! 30 ||||| |- ! 31 ||||| |- ! 32 ||||| |- |} ==Brodkasters== The television rights holders by territory as follows: {| class="wikitable hlist" !Territory !Rights holder !Ref |- |Andorra | *[[Canal+]] *[[Mediaset España Comunicación|Mediaset]] |<ref name=":0"/> |- |Angola |[[Televisão Pública de Angola|TPA]] |<ref name=":0"/> |- |Argentina | *DeporTV *[[Televisión Pública Argentina|TV Pública]] *[[TyC Sports]] |<ref>{{Cite web|url=http://deportv.gov.ar/noticias/el-mundial-de-basquet-se-vive-a-traves-de-los-medios-publicos_5737|title=El Mundial de Básquet se vive a través de los medios públicos|last=|first=|date=27 August 2019|website=DeporTV|access-date=5 September 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=Cómo ver el Mundial de básquet 2019? Partidos, horarios y opciones de televisión|url=https://ar.nba.com/news/mundial-de-basquet-2019-horarios-como-ver-en-vivo-partidos/1etc97hwvg3epzcdo4gc5jxks|accessdate=8 September 2019|work=NBA|date=7 September 2019|language=Spanish|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118104415/https://ar.nba.com/news/mundial-de-basquet-2019-horarios-como-ver-en-vivo-partidos/1etc97hwvg3epzcdo4gc5jxks|archive-date=18 Enero 2022|url-status=dead}}</ref> |- |Australia |[[Fox Sports (Australia)|Fox Sports]] |<ref>{{cite web|url=https://www.dailytelegraph.com.au/sport/basketball/fox-sports-and-fiba-enter-landmark-broadcast-deal-as-boomers-opals-get-huge-boost/news-story/5e7070965b05cbdc220745d6db476fbc|title=Fox Sports and FIBA enter landmark broadcast deal as Boomers, Opals get huge boost|author=Logue, Matt|publisher=The Daily Telegraph|date=7 August 2017|accessdate=17 April 2019}}</ref> |- |[[Baltic states]] |[[TVPlay Sports]] |<ref name=":0"/> |- |Belgium |[[BeTV (Belgium)|BeTV]] |<ref name=":0"/> |- |Bosnia and Herzegovina |[[Sport Klub]] |<ref name=":0"/> |- |Brazil |[[SporTV]] |<ref>{{cite news|title=Copa do Mundo de Basquete Masculino tem transmissão do SporTV; veja primeiros jogos|url=https://www.esporteemidia.com/2019/08/sportv-transmite-copa-do-mundo-de.html|accessdate=8 September 2019|work=esporteemidia.com|date=29 August 2019|language=Portuguese|archive-date=25 Septiyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925101402/https://www.esporteemidia.com/2019/08/sportv-transmite-copa-do-mundo-de.html|url-status=dead}}</ref> |- |Bulgaria |[[Bulgarian National Television|BNT]] |<ref name=":0"/> |- |Canada |[[DAZN]] |<ref>{{cite web|url=http://www.performgroup.com/news-and-insights/dazn-announces-new-partnership-fiba-basketball/|title=DAZN announces new partnership with FIBA Basketball|publisher=Perform Group|date=17 November 2017|accessdate=17 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417012811/http://www.performgroup.com/news-and-insights/dazn-announces-new-partnership-fiba-basketball/|archive-date=17 Abril 2019|url-status=dead}}</ref> |- |China | *[[China Central Television|CCTV]] *[[Tencent]] |<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fiba.basketball/basketballworldcup/2019/broadcaster-list|title=Broadcaster list|website=FIBA.basketball|language=en|access-date=2019-09-02}}</ref> |- |Croatia | *[[Hrvatska Radiotelevizija|HRT]] *[[Sport Klub]] |<ref name=":0"/> |- |Cuba |[[Cuban Institute of Radio and Television|ICRT]] |<ref name=":0"/> |- |Cyprus |[[CYTA]] |<ref name=":0"/> |- |Czech Republic |[[Česká televize|ČT]] |<ref name=":0"/> |- |Estonia |[[TV3 (Estonia)|TV3]] |<ref name=":0"/> |- |Finland |[[Yle]] |<ref>{{cite news|title=YLE secures Fiba basketball coverage|url=https://media.sportbusiness.com/news/yle-secures-fiba-basketball-coverage/|accessdate=8 September 2019|work=SportBusiness|date=12 June 2017}}</ref> |- |France |[[Canal+]] |<ref>{{cite web|url=http://www.performgroup.com/news-and-insights/canal-and-fiba-extend-long-standing-partnership-until-2021/|title=CANAL+ and FIBA extend long-standing partnership until 2021|publisher=Perform Group|date=2 March 2017|accessdate=17 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417011558/http://www.performgroup.com/news-and-insights/canal-and-fiba-extend-long-standing-partnership-until-2021/|archive-date=17 Abril 2019|url-status=dead}}</ref> |- |Georgia |[[Georgia Public Broadcasting|GPB]] |<ref name=":0"/> |- |Germany |Magenta Sport |<ref>{{cite news|title=MagentaSport: Every game of the FIBA Basketball World Cup 2019 live and for free|url=https://www.telekom.com/en/media/media-information/archive/the-basketball-world-cup-on-magentasport-569450|accessdate=8 September 2019|work=Deutsche Telekom|date=18 March 2019|archive-date=9 Abril 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409143916/https://www.telekom.com/en/media/media-information/archive/the-basketball-world-cup-on-magentasport-569450|url-status=dead}}</ref> |- |Greece |[[Hellenic Broadcasting Corporation|ERT]] |<ref>{{cite news|title=ERT returns as home of Greece national team basketball|url=http://www.fiba.basketball/basketballworldcup/2019/european-qualifiers/news/ert-returns-as-home-of-greece-national-team-basketball|accessdate=8 September 2019|work=FIBA.basketball|date=16 June 2017}}</ref> |- |Hong Kong |[[I-Cable Communications|I-Cable]] |<ref>{{cite news|last1=White|first1=Jonathan|title=Fiba Basketball World Cup 2019: how to watch NBA MVP Giannis Antetokounmpo and Team USA stars live, streaming, odds and key dates in China|url=https://www.scmp.com/sport/basketball/article/3024254/fiba-basketball-world-cup-2019-how-watch-nba-mvp-giannis|accessdate=8 September 2019|work=South China Morning Post|date=25 August 2019}}</ref> |- |Hungary |M4 Sport |<ref name=":0"/> |- |Iceland |[[RÚV]] |<ref name=":0"/> |- |India | *FanCode *[[DD Sports]] |<ref name=":0"/> |- |Indonesia |[[TVRI]] |<ref>{{cite news|last1=Hermawan|first1=Bayu|title=TVRI Bakal Tayangkan Semifinal dan Final FIBA World Cup 2019|url=https://bola.republika.co.id/berita/pxaz9h354/tvri-bakal-tayangkan-semifinal-dan-final-fiba-world-cup-2019|accessdate=8 September 2019|work=Republika.co.id|date=4 September 2019|archive-date=5 Septiyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905160605/https://bola.republika.co.id/berita/pxaz9h354/tvri-bakal-tayangkan-semifinal-dan-final-fiba-world-cup-2019|url-status=dead}}</ref> |- |Ireland |[[Eurosport]] |<ref name=":0"/> |- |Israel |[[Sport 5]] |<ref>{{cite web|url=http://www.performgroup.com/news-and-insights/new-fiba-agreement-sees-sport-channel-become-israels-home-international-basketball/|title=New FIBA agreement sees The Sport Channel become Israel’s home of international basketball|publisher=Perform Group|date=6 April 2017|accessdate=17 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417013630/http://www.performgroup.com/news-and-insights/new-fiba-agreement-sees-sport-channel-become-israels-home-international-basketball/|archive-date=17 Abril 2019|url-status=dead}}</ref> |- |Italy |[[Sky Sport (Italy)|Sky Sport]] |<ref>{{cite web|url=http://www.performgroup.com/news-and-insights/fiba-deal-makes-sky-italia-the-home-of-italy-national-team-basketball-until-2021-2/|title=FIBA deal makes Sky Italia the home of Italy national team basketball until 2021|publisher=Perform Group|date=6 May 2016|accessdate=17 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417012811/http://www.performgroup.com/news-and-insights/fiba-deal-makes-sky-italia-the-home-of-italy-national-team-basketball-until-2021-2/|archive-date=17 Abril 2019|url-status=dead}}</ref> |- |Japan | *[[Fuji TV]] *[[DAZN]] |<ref name=":0"/><ref>{{cite news|title=DAZN Signs Broadcast Deal for 2019 FIBA Basketball World Cup in Three Markets|url=https://media.dazn.com/en/press-releases/2019/08/dazn-signs-broadcast-deal-for-2019-fiba-basketball-world-cup-in-three-markets/|accessdate=8 September 2019|work=DAZN|date=23 August 2019|archive-date=25 Septiyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925101401/https://media.dazn.com/en/press-releases/2019/08/dazn-signs-broadcast-deal-for-2019-fiba-basketball-world-cup-in-three-markets/|url-status=dead}}</ref> |- |Kosovo |[[Radio Television of Kosovo|RTK]] |<ref name=":0"/> |- |Latin America | *[[DirecTV]] *[[Fox Sports (Latin America)|Fox Sports]] |<ref name=":0"/><ref>{{cite news|last1=Bertran|first1=Agustin|title=DirecTV takes the Basketball FIBA World Cup from China to Latin America|url=http://nextvnews.com/directv-takes-the-basketball-fiba-world-cup-from-china-to-latin-america/|accessdate=8 September 2019|work=Nextv News|date=6 September 2019|archive-date=28 Mayo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528130017/https://nextvnews.com/directv-takes-the-basketball-fiba-world-cup-from-china-to-latin-america/|url-status=dead}}</ref> |- |Latvia |[[TV3 Latvia|TV3]] |<ref name=":0"/> |- |Lebanon |[[Lebanese Broadcasting Corporation International|LBC]] |<ref name=":0"/> |- |Lithuania |[[TV3 Lithuania|TV3]] |<ref name=":0"/> |- |Macau |[[TDM (Macau)|TDM]] |<ref>{{cite news|title=Transmissão em Directo na TDM do 30.º Concurso Internacional de Fogo-de-Artifício de Macau|url=https://port.tdm.com.mo/c_about/noticesdatdm.php?id=87|accessdate=8 September 2019|work=TDM|date=10 June 2019|language=Portuguese|archive-date=25 Septiyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925101356/https://port.tdm.com.mo/c_about/noticesdatdm.php%3Fid%3D87|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925101356/https://port.tdm.com.mo/c_about/noticesdatdm.php%3Fid%3D87 |date=25 Septiyembre 2019 }}</ref> |- |Malaysia |[[Astro (television)|Astro]] |<ref name=":0"/> |- |[[MENA]] |[[beIN Sports]] |<ref name=":0"/> |- |Mongolia |[[NTV (Mongolian TV channel)|NTV]] |<ref name=":0"/> |- |Montenegro | *[[RTCG]] *[[Sport Klub]] |<ref name=":0"/> |- |Netherlands |[[Ziggo]] |<ref name=":0"/> |- |New Zealand | *[[Māori Television]] *[[Sky (New Zealand)|Sky]] |<ref>{{cite news|title=Sky Sport and Māori Television join forces to deliver FIBA Basketball World Cup to New Zealanders|url=https://nz.basketball/sky-sport-and-maori-television-join-forces-to-deliver-fiba-basketball-world-cup-to-new-zealanders/|accessdate=8 September 2019|work=Basketball New Zealand|date=30 August 2019}}</ref> |- |[[Mga bansang Nordiko|Nordiko]] |[[Nordic Entertainment Group|NENT]] |<ref name=":0"/> |- |North Macedonia |[[Sport Klub]] |<ref name=":0"/> |- |[[List of islands in the Pacific Ocean|Pacific Islands]] |Melania Media |<ref name=":0"/> |- |Paraguay |TigoStarTV |<ref name=":0"/> |- |Philippines | *[[Cignal]] *[[ESPN5]] |<ref>{{cite news|last1=Terrado|first1=Reuben|title=Where to watch the 2019 Fiba Basketball World Cup games|url=https://www.spin.ph/life/guide/where-to-watch-the-fiba-basketball-world-cup-games-a795-20190831|accessdate=8 September 2019|work=Spin.ph|date=31 August 2019}}</ref> |- |Pakistan | *[[Geo Super]] *[[PTV Sports]] *[[Ten Sports Pakistan]] | |- |Poland |[[Telewizja Polska|TVP]] |<ref>{{cite web|url=https://sport.tvp.pl/41773590/ms-2019-wiemy-z-kim-zagra-w-fazie-grupowej-polska|title=MŚ 2019: polscy koszykarze poznali rywali w fazie grupowej|publisher=TVP Sport|date=16 March 2019|accessdate=10 July 2019}}</ref> |- |Portugal |[[Eleven Sports (Portugal)|Eleven Sports]] |<ref>{{cite news|title=Eleven takes on Basketball World Cup rights in Portugal|url=https://media.sportbusiness.com/news/eleven-takes-on-basketball-world-cup-rights-in-portugal/|accessdate=8 September 2019|work=SportBusiness|date=27 June 2019}}</ref> |- |Puerto Rico |[[WAPA-TV]] |<ref name=":0"/> |- |Qatar |[[Al Kass Sports Channels|Al Kass]] |<ref name=":0"/> |- |Russia |[[Match TV]] |<ref name=":0"/> |- |Senegal |[[Radiodiffusion Télévision Sénégalaise|RTS]] |<ref name=":0"/> |- |Serbia | *[[Radio Television of Serbia|RTS]] *[[Sport Klub]] |<ref name=":0"/> |- |Singapore |[[StarHub]] |<ref>{{cite news|title=Prices differ for StarHub, Singtel broadcast packages for Rugby World Cup|url=https://sg.news.yahoo.com/prices-differ-for-star-hub-singtel-broadcast-packages-for-rugby-world-cup-072619347.html|accessdate=8 September 2019|work=Yahoo! News|date=8 August 2019}}</ref> |- |Slovenia |[[Pop TV]] |<ref name=":0"/> |- |South Korea |[[SPOTV]] |<ref name=":0"/> |- |Spain | *[[DAZN]] *[[Mediaset España Comunicación|Mediaset]] |<ref>{{cite news|title=Mediaset Espana signs up as FIBA's home for the 2017-2021 period|url=http://www.fiba.basketball/basketballworldcup/2019/news/mediaset-espana-signs-up-as-fibas-home-for-the-2017-2021-period|accessdate=8 September 2019|work=FIBA.basketball|date=4 May 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Impey|first1=Steven|title=DAZN snaps up Spanish Fiba 2019 World Cup rights|url=http://www.sportspromedia.com/news/dazn-spanish-fiba-2019-world-cup-china-streaming-rights|accessdate=8 September 2019|work=SportsPro|date=20 August 2019|archive-date=25 Septiyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925102901/http://www.sportspromedia.com/news/dazn-spanish-fiba-2019-world-cup-china-streaming-rights|url-status=dead}}</ref> |- |[[Sub-Saharan Africa]] | *[[StarTimes]] *[[Canal+ Afrique|Canal+]] |<ref name=":0"/><ref>{{cite news|last1=Rafter|first1=Shana|title=StarTimes to broadcast 2019 Fiba Basketball World Cup|url=http://nextvnews.com/startimes-to-broadcast-2019-fiba-basketball-world-cup/|accessdate=8 September 2019|work=Nextv News|date=2 September 2019|archive-date=9 Abril 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409102803/https://nextvnews.com/startimes-to-broadcast-2019-fiba-basketball-world-cup/|url-status=dead}}</ref> |- |Switzerland | *[[Canal+ Group|Canal+]] *[[Swiss Broadcasting Corporation|SRG SSR]] *[[Teleclub]] |<ref name=":0"/> |- |Taiwan |[[Eleven Sports]] |<ref>{{cite news|title=Eleven Sports brings FIBA basketball to Chinese Taipei|url=http://www.fiba.basketball/news/eleven-sports-brings-fiba-basketball-to-chinese-taipei|accessdate=8 September 2019|work=FIBA.basketball|date=29 June 2017}}</ref> |- |Turkey | *[[NTV (Turkish TV channel)|NTV]] *S Sport |<ref name=":0"/> |- |Ukraine |[[XSPORT]] |<ref name=":0"/> |- |United Kingdom |[[Eurosport]] |<ref name=":0"/> |- |United States |[[ESPN Inc.|ESPN]] |<ref>{{cite news|last1=Thompson|first1=Gianina|title=ESPN & FIBA Sign Five-Year Multiplatform Rights Agreement|url=https://espnpressroom.com/us/press-releases/2017/10/espn-fiba-sign-five-year-multiplatform-rights-agreement/|accessdate=16 April 2019|work=ESPN|date=10 October 2017}}</ref> |- |Uruguay |[[ANTEL]] |<ref name=":0"/> |- |Vietnam |[[Ho Chi Minh City Television|HTV]] |<ref name=":0"/> |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==External links== * {{Official website|http://www.fiba.basketball/basketballworldcup/2019}} * {{officialwebsite|http://www.fiba.com|FIBA official website}} * {{Official website|https://www.eurobasket.com/world-cup/basketball.asp|EuroBasket.com FIBA Basketball World Cup Page}} {{2019 FIBA Basketball World Cup}} {{Pandaigdigang Kopa ng FIBA Basketbol}} {{World championships in 2019}} {{DEFAULTSORT:Basketball, World Cup, 2019}} [[Kategorya:Pandaigdig na timpalak ng mga pambansang koponan sa basketbol]] [[Kategorya:Pandaigdigang Kopa ng FIBA Basketbol 2019| ]] [[Kategorya:Pandaigdigang Kopa ng FIBA Basketbol|2019]] 5w1n1p18m78fflnoggt1jb3wq6w34k0 Miss Universe 2015 0 243251 2241739 2239445 2026-11-12T01:19:09Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241739 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | photo = President Benigno S. Aquino III receives Miss Universe 2015 Pia Wurtzbach 012616 (cropped).jpg | caption = [[Pia Wurtzbach]], Miss Universe 2015 | date = 20 Disyembre 2015 | venue = The AXIS, [[Las Vegas, Nevada]], [[Estados Unidos]] | presenters = {{Hlist|[[Steve Harvey]]|Roselyn Sánchez}} | acts = {{Hlist|Charlie Puth|The Band Perry|Seal}} | entrants = 80 | placements = 15 | broadcaster = {{Hlist|[[Fox Broadcasting Company|Fox]]|Azteca}} | withdraws = {{Hlist|Ehipto|Eslobenya|Etiyopiya|Guam|Kapuluang Turks at Caicos|Kasakistan|Kenya|Litwanya|Santa Lucia|Sri Lanka|Suwisa|Trinidad at Tobago}} | returns = {{Hlist|Biyetnam|Dinamarka|Kapuluang Kayman|Montenegro}} | winner = '''[[Pia Wurtzbach]]''' |congeniality=Whitney Shikongo<br>{{flagu|Angola}} | best national costume = Aniporn Chalermburanawong<br>{{flagu|Taylandiya}} |photogenic=Samantha McClung<br>{{flagicon|New Zealand}} Bagong Silandiya | before = [[Miss Universe 2014|2014]] | next = [[Miss Universe 2016|2016]] |represented='''{{flagu|Pilipinas}}'''}} Ang '''Miss Universe 2015''' ay ang ika-64 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Planet Hollywood Resort & Casino sa Las Vegas, Nevada, Estados Unidos noong 20 Disyembre 2015.<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2015 |title=Miss Universe 2015 pageant gets a confirmed date |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/110105-miss-universe-2015-pageant-date-las-vegas/ |access-date=30 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Ito ang unang edisyon ng kompetisyon na ginanap sa ilalim ng pagmamay-ari ng WME/IMG, na binili ang Miss Universe Organization mula kay [[Donald Trump]] noong 14 Setyembre 2015.<ref>{{Cite news |last=Koblin |first=John |date=14 Setyembre 2015 |title=Trump Sells Miss Universe Organization to WME-IMG Talent Agency |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html |access-date=30 Setyembre 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Dahil dito, ito ang edisyon ng kompetisyon na ipinalabas sa [[Fox Broadcasting Company|Fox]] at Azteca sa halip na sa [[NBC]] at UniMás.<ref>{{Cite web |last=Stelter |first=Brian |date=25 Hunyo 2015 |title=Univision dumps Trump, cancels Miss USA over his comments about Mexicans |url=https://money.cnn.com/2015/06/25/media/univision-donald-trump-mexicans/index.html |access-date=24 Marso 2023 |website=CNN Money |language=en |archive-date=17 Disyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217183644/https://money.cnn.com/2015/06/25/media/univision-donald-trump-mexicans/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last=Hibberd |first=James |date=29 Hunyo 2015 |title=Donald Trump slams 'weak, foolish' NBC |url=http://www.ew.com/article/2015/06/29/donald-trump-fired-NBC |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629215942/http://www.ew.com/article/2015/06/29/donald-trump-fired-NBC |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=24 Marso 2023 |website=Entertainment Weekly |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Paulina Vega]] ng Kolombiya si [[Pia Wurtzbach]] ng Pilipinas bilang Miss Universe 2015.<ref>{{Cite web |date=21 Disyembre 2015 |title=PH's Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/ |access-date=24 Marso 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Ito ang pangatlong tagumpay ng Pilipinas sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref name=":0">{{Cite web |last=Tinio |first=Norman |date=21 Disyembre 2015 |title=Miss Universe 2015: A crown 42 years in the making |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116729-pia-wurtzbach-announcement-mix-up-winner-reaction/ |access-date=30 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si [[Ariadna Gutiérrez]] ng [[Colombia|Kolombya]] samantalang nagtapos bilang second runner-up si Olivia Jordan ng [[Estados Unidos]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Gambino |first=Lauren |date=21 Disyembre 2015 |title=Steve Harvey's Miss Universe winner error will live in TV pageant infamy |url=http://www.theguardian.com/us-news/2015/dec/21/steve-harvey-miss-universe-winner-error-colombia-phillipines |access-date=30 Setyembre 2015 |website=The Guardian |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpung mga bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni [[Steve Harvey]] ang kompetisyon, samantalang nagsilbi bilang backstage correspondent si Roselyn Sanchez.<ref name=":1" /> Nagtanghal sina [[Charlie Puth]], The Band Perry, at Seal sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Friedlander |first=Whitney |date=14 Disyembre 2015 |title=TV News Roundup: Miss Universe Performers; ‘Underground’ Premiere Date |url=https://variety.com/2015/tv/news/seal-band-perry-miss-universe-underground-premiere-date-trailer-1201661454/ |access-date=30 Setyembre 2022 |website=Variety |language=en-US}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Theater at the Performing Arts.png|thumb|250x250px|The AXIS Theatre (kasalukuyang Bakkt Theater), ang lokasyon ng Miss Universe 2015]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Ayon sa panayam kay Miss Universe 2014 Paulina Vega noong 8 Pebrero 2015, binanggit ni Vega na gaganapin ang Miss Universe 2015 sa Beijing sa Nobyembre 2015.<ref>{{Cite web |last= |date=8 Pebrero 2015 |title=Miss Universo 2015 será en Beijing, China |trans-title=Miss Universe 2015 will be in Beijing, China |url=https://www.laprensa.hn/sociales/miss-universo-2015-sera-en-beijing-china-KSLP793108 |access-date=27 Hunyo 2023 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> Gayunpaman, inanunsyo ng bise-presidente ng Miss Universe Organization na si Shawn McClain noong 29 Abril 2015 na gaganapin ang kompetisyon sa Bogotá, Kolombya sa Enero 2016.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Abril 2015 |title=Miss Universo 2016 sería en Bogotá: Shawn McClain, vicepresidente del certamen |trans-title=Miss Universe 2016 would be in Bogotá: Shawn McClain, vice president of the pageant |url=https://www.elheraldo.co/entretenimiento/miss-universo-2016-seria-en-bogota-shawn-mcclain-vicepresidente-del-certamen-193173 |access-date=16 Hulyo 2023 |website=El Heraldo |language=es}}</ref> Kasunod ng mga pahayag ng may-ari ng Miss Universe Organization na si Donald Trump patungkol sa mga imigranteng Mehikano sa Amerika sa isang talumpati noong 16 Hunyo 2015, binawi ng Kolombya ang kanilang ''bid'' upang idaos ang kompetisyon sa kanilang bansa dahil sa pagkondena nila kay Trump.<ref>{{Cite news |date=7 Hulyo 2015 |title=Miss Universe defends keeping crown despite Trump row |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-33421449 |access-date=27 Abril 2023}}</ref> Bukod pa rito, tumanggi ang [[NBCUniversal]] at UniMás (tagahimpapawid ng kompetisyon sa wikang Espanyol) na isahimpapawid ang [[Miss USA 2015]] ''pageant'' at winakasan ang kanilang mga karapatan sa pageant. Ito ang nagtulak kay Trump na magsampa ng kaso laban sa NBC at UniMás dahil tumanggi sila na ipalabas ang ''pageant''.<ref name=":10">{{Cite web |last=Parker |first=Ryan |date=11 Setyembre 2015 |title=Donald Trump Buys NBC’s Stake in Miss Universe |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/politics-news/donald-trump-buys-nbcs-stake-822154/ |access-date=27 Abril 2023 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Basu |first=Tanya |date=30 Hunyo 2015 |title=Mexico Quits Donald Trump's Miss Universe |url=https://time.com/3942024/mexico-donald-trump-cheryl-burke-miss-universe-nbc-univision/ |access-date=27 Abril 2023 |website=[[Time]] |language=en |archive-date=19 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519145049/https://time.com/3942024/mexico-donald-trump-cheryl-burke-miss-universe-nbc-univision/ |url-status=dead }}</ref> Noong 11 Setyembre 2015, binili ni Trump ang istaka ng NBCUniversal sa Miss Universe, kaya siya na lang ang nag-iisang may-ari ng Miss Universe Organization.<ref name=":10" /> Kalaunan, ibinenta ni Trump ang Miss Universe Organization sa WME/IMG noong 14 Setyembre.<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2015 |title=WME {{!}} IMG Acquires Donald Trump's Miss Universe Organization |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/wme-img-acquires-donald-trumps-822906/ |access-date=26 Hunyo 2023 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> Noong 28 Oktubre 2015, mahigit isang buwan matapos bilhin ng WME/IMG ang Miss Universe Organization kay Trump, inanunsyo ng Fox na nakuha nito ang mga karapatang isahimpapawid ang Miss Universe 2015 pageant, na gaganapin sa 20 Disyembre 2015.<ref>{{Cite news |last=Koblin |first=John |date=28 Oktubre 2015 |title=Miss Universe Organization Joins Forces With Fox |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/10/29/business/media/miss-universe-organization-joins-forces-with-fox.html |access-date=13 Hulyo 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Swift |first=Andy |date=28 Oktubre 2015 |title=Miss Universe and Miss USA Pageants Find New Home on Fox |url=https://tvline.com/2015/10/28/miss-universe-miss-usa-fox-2016-donald-trump/ |access-date=13 Hulyo 2023 |website=TVLine |language=en-US}}</ref> Gaganapin ang kompetisyon sa AXIS Theatre ng Planet Hollywood sa Las Vegas, Nevada, Estados Unidos.<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2015 |title=Miss Universe 2015 pageant gets a confirmed date |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/110105-miss-universe-2015-pageant-date-las-vegas/ |access-date=13 Hulyo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpung mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Labindalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa o napili sa isang ''casting process'', at tatlong kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. Iniluklok si Miss Austria 2012 Amina Dagi bilang kandidata ng Austrya sa Miss Universe matapos na pinili ni Miss Austria 2015 Annika Grill na lumahok lamang sa Miss World, dahil sa salungatan ng iskedyul ng dalawang pageant.<ref name=":2" /> Iniluklok rin sina Ornella Obone ng Gabon, Cynthia Samuel ng Libano, Vladislava Evtushenko ng Rusya, at Refilwe Mthimunye ng Timog Aprika upang kumatawan sa kanilang bansa dahil hindi maaaring sumali ang mga orihinal na kalahok na sina Miss Gabon 2015 Reine Ngotala, Miss Lebanon 2015 Valerie Abou Chacra, Miss Russia 2015 Sofia Nikitchuk, at Miss South Africa 2015 Liesl Laurie dahil sa kanilang pagsali sa [[Miss World 2015]] na ginanap isang araw bago ganapin ang Miss Universe 2015.<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2015 |title=Reine Ngotala is Miss Gabon 2015 |url=https://www.gabonews.com/2/news/women/article/reine-ngotala-is-miss-gabon-2015 |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Gabonews |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Nobyembre 2015 |title=Cynthia Samuel to represent Lebanon at Miss Universe 2015 pageant |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/240144/lbci-lebanon-articles/en |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Abril 2015 |title=Sofia Nikitchuk wins Miss Russia -2015" title |url=https://tass.com/russia/790339 |access-date=16 Hulyo 2023 |website=TASS |language=en}}</ref><ref name=":9" /> Iniluklok ang second runner-up ng Miss Croatia 2015 na Mirta Kuštan upang palitan ang orihinal na nagwagi na si Barbara Ljiljak bilang kinatawan ng Kroasya matapos nitong magkaroon ng pinsala sa kanyang braso.<ref>{{Cite web |date=14 Hunyo 2015 |title=Barbara Ljiljak crowned Miss Universe Croatia 2015 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/barbara-ljiljak-crowned-miss-universe-croatia-2015/articleshow/47663462.cms |access-date=16 Hulyo 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=18 Hunyo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618125951/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Barbara-Ljiljak-crowned-Miss-Universe-Croatia-2015/articleshow/47663462.cms |url-status=dead }}</ref><ref name=":03">{{Cite web |last=Perić |first=Luka |date=30 Nobyembre 2015 |title="Bilo bi lijepo predstavljati Hrvatsku u Las Vegasu, ali zauzeta sam svojom modnom karijerom" |trans-title="It would be nice to represent Croatia in Las Vegas, but I'm busy with my fashion career" |url=https://www.zadarskilist.hr/clanci/30112015/bilo-bi-lijepo-predstavljati-hrvatsku-u-las-vegasu-ali-zauzeta-sam-svojom-modnom-karijerom |url-status=live |access-date=18 Enero 2022 |website=Zadarski list |language=hr}}</ref> Iniluklok ang first runner-up ng Miss Mauritius 2014 na si Sheetal Khadun dahil sa hindi pagtupad ng mga obligasyon ng orihinal na Miss Mauritius na si Kushboo Ramnawaj.<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2014 |title=Miss Mauritius 2014: Kushboo Ramnawaj sacrée reine |trans-title=Miss Mauritius 2014: Kushboo Ramnawaj crowned queen |url=https://www.lexpress.mu/article/248424/miss-mauritius-2014-kushboo-ramnawaj-sacree-reine |access-date=16 Hulyo 2023 |website=L'Express |language=fr}}</ref><ref>{{cite web |date=3 Hulyo 2014 |title=Kushboo Ramnawaj, Miss Mauritius 2014 : Yannah, la star de Rivière du Poste |trans-title=Kushboo Ramnawaj, Miss Mauritius 2014: Yannah, the star of Rivière du Poste |url=http://www.lemauricien.com/article/kushboo-ramnawaj-miss-mauritius-2014-yannah-la-star-riviere-du-poste |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Le Mauricien |language=fr |archive-date=2 Abril 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402131136/http://www.lemauricien.com/article/kushboo-ramnawaj-miss-mauritius-2014-yannah-la-star-riviere-du-poste/ |url-status=dead }}</ref> Iniluklok si Miss Earth Paraguay 2015 Myriam Arévalos upang maging Miss Universe Paraguay 2015 dahil ang orihinal na nagwagi Laura Garcete ay nabuntis sa kasagsagan ng kanyang panunungkulan.<ref name=":62">{{Cite web |date=7 Nobyembre 2015 |title=Demandarán a "Miss Paraguay 2015" |trans-title=They will sue "Miss Paraguay 2015" |url=https://www.extra.com.py/fama/demandaran-miss-paraguay-2015-n1521420.html |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Diario Extra |language=es-ES}}</ref> Dahil nagkaroon ng salungatan sa iskedyul ng Miss Universe 2015 at Miss France 2016 kung saan obligadong dumalo si Miss France 2015 Camille Cerf ayon sa kanyang kontrata, iniluklok si Miss France 2014 Flora Coquerel upang lumahok sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Vogel |first=Magali |date=4 Nobyembre 2015 |title=Miss Univers 2015 : pourquoi Flora Coquerel représente la France et pas Camille Cerf ? |trans-title=Miss Universe 2015: why Flora Coquerel represents France and not Camille Cerf? |url=https://www.telestar.fr/actu-tv/miss-univers/miss-univers-2015-pourquoi-flora-coquerel-represente-la-france-et-pas-camille-cerf-photos-177253 |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Télé Star |language=fr}}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Montenegro at Kapuluang Kayman na huling sumali noong [[Miss Universe 2012|2012]], at Biyetnam at Dinamarka na huling sumali noong [[Miss Universe 2013|2013]]. Iniluklok si Aigerim Smagulova upang kumatawan sa Kasakistan upang palitan si Miss Universe Kazakhstan 2015 Regina Valter dahil napagdesisyunan niyang sumali na lamang sa susunod na edisyon. Gayunpaman, umurong sa kompetisyon si Smagulova dahil sa mga personal na dahilan. Dapat sanang lalahok si Miss Universe Slovenia 2015 Ana Haložan, ngunit naaksidente ito noong nakarating na siya sa Las Vegas, dahilan upang maospital at bumitiw sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2015 |title=Slovenian Miss Universe out of Las Vegas beauty pageant |url=https://www.rtvslo.si/news-in-english/slovenian-miss-universe-out-of-las-vegas-beauty-pageant/380924 |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Radiotelevizija Slovenija |language=en}}</ref> Nagkaroon ito ng mga ''seizure'' at ang kanyang mukha ay bahagyang paralisado.<ref>{{Cite web |date=14 Disyembre 2015 |title=Miss Eslovenia sufre un accidente y se retira de Miss Universo |trans-title=Ana Halozan, Miss Slovenia 2015, suffers an accident and withdraws from Miss Universe |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/latinx-now-espanol/ana-halozan-miss-eslovenia-2015-sufre-un-accidente-y-se-retira-de-miss-universo-foto-tmna1011971 |access-date=16 Hulyo 2023 |website=[[Telemundo]] |language=es}}</ref> Bagama't nagbitiw na sa kompetisyon, binigyan pa rin ng pagkakaton si Haložan upang rumampa sa entablo sa ''live telecast''.<ref>{{Cite web |last=Vulpo |first=Mike |date=21 Disyembre 2015 |title=Miss Universe Slovenia Makes Inspiring Appearance at Pageant After Right Side of Her Face Was Paralyzed |url=https://www.eonline.com/news/725565/miss-universe-slovenia-makes-inspiring-appearance-at-pageant-after-right-side-of-her-face-was-paralyzed |access-date=16 Hulyo 2023 |website=E! Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 Disyembre 2015 |title=Touching Moment at ‘Miss Universe’ After Seizure Leaves Contestant Partially Paralyzed |url=https://www.yahoo.com/entertainment/touching-moment-at-miss-universe-after-seizure-083504349.html |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Yahoo Entertainment |language=en-US}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Ehipto, Etiyopiya, Guam, Kapuluang Turks at Caicos, Kenya, Litwanya, Santa Lucia, Sri Lanka, Suwisa, at Trinidad at Tobago matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{Cite web |date=19 Oktubre 2015 |title=T&T pulls out of Miss Universe Pageant |url=https://trinidadexpress.com/news/local/t-t-pulls-out-of-miss-universe-pageant/article_5eab2ee6-a345-5ac8-83ec-e58333d3b7a6.html |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Trinidad Express Newspapers |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716095430/https://trinidadexpress.com/news/local/t-t-pulls-out-of-miss-universe-pageant/article_5eab2ee6-a345-5ac8-83ec-e58333d3b7a6.html |archive-date=16 Hulyo 2023 |url-status=dead}}</ref> Noong una, hindi dapat lalahok ang mga bansang Kosta Rika, Mehiko, at Panama sa edisyong ito dahil sa mga pahayag ni Donald Trump patungkol sa mga imigrante sa Mehiko.<ref>{{Cite web |last=Fisher |first=Luchina |date=7 Hulyo 2015 |title=Miss USA and Miss Universe Pageants: Where Things Stand |url=https://abcnews.go.com/Entertainment/miss-usa-miss-universe-pageants-things-stand/story?id=32252205 |access-date=16 Hulyo 2023 |website=[[ABC News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kludt |first=Tom |date=30 Hunyo 2015 |title=Mexico pulls out of Trump's Miss Universe pageant |url=https://money.cnn.com/2015/06/30/media/trump-miss-universe-mexico/index.html |access-date=16 Hulyo 2023 |website=CNN Money |language=en |archive-date=25 Nobiyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125182652/https://money.cnn.com/2015/06/30/media/trump-miss-universe-mexico/index.html |url-status=dead }}</ref> Gayunpaman, pagkatapos ng ibenta sa WME/IMG ang Miss Universe Organization, nagpasya ang tatlong bansa na lumahok sa Miss Universe.<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2015 |title=México sí que participará en Miss Universo tras la salida de Trump |trans-title=Mexico will participate in Miss Universe after Trump's departure |url=https://www.elmundo.es/loc/2015/10/29/563251d446163fb14e8b4571.html |access-date=16 Hulyo 2023 |website=El Mundo |language=es}}</ref> === Mga insidente sa panahon ng kompetisyon === [[Talaksan:Ariadna-g-protagonistas.jpg|left|thumb|250x250px|Si Ariadna Gutiérrez, first runner-up sa Miss Universe 2015]] Nakatanggap ng atensyon ng media sa buong mundo ang ''final telecast'' ng edisyong ito dahil sa isang pagkakamaling nagawa tungkol sa nanalo.<ref>{{Cite news |last= |date=21 Disyembre 2015 |title=Crown slips as Miss Universe 2015 host names the wrong woman as winner |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/dec/21/crown-slips-as-miss-universe-2015-host-names-the-wrong-woman |access-date=16 Hulyo 2023 |issn=0261-3077}}</ref> Noong una, inanunsyo ng ''host'' na si Steve Harvey na ang nagwagi sa kompetisyon ay si Ariadna Gutiérrez ng Kolombya. Ilang minuto matapos ang kanyang koronasyon, bumalik si Harvey sa entablado upang humingi ng paumanhin, at sinabing si Gutiérrez ang first runner-up habang si Pia Wurtzbach ng Pilipinas ang nagwagi.<ref>{{Cite web |last=Brisco |first=Elise |date=8 Abril 2021 |title='The worst week of my life': Steve Harvey recalls 'painful' Miss Universe name mix up |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2021/04/08/steve-harvey-reflects-2015-miss-universe-name-mistake/7137328002/ |access-date=16 Hulyo 2023 |website=USA Today |language=en-US}}</ref> Kalaunan ay sinabi niya na siya ay nalito nang basahin ang pangalan ng nagwagi dahil ang parehong pangalan ay nasa ''card'' at napansin lamang niya ang "1st" sa pangalan ng Kolombya.<ref>{{Cite web |last=Ford |first=Dana |date=21 Disyembre 2015 |title=Wrong contestant crowned at Miss Universe 2015 |url=https://www.cnn.com/2015/12/20/us/miss-universe-wrong-contestant-crowned/index.html |access-date=16 Hulyo 2023 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Dahil dito, binawi ni Miss Universe 2014 Paulina Vega ang sintas sa baywang at korona mula kay Gutiérrez at koronahan si Wurtzbach bilang ang kanyang kahalili.<ref>{{Cite web |last=Otis |first=John |date=23 Disyembre 2015 |title=Miss Universe Snub Is No Laughing Matter in Colombia |url=https://time.com/4160554/colombia-miss-world-response-ariadna-gutierrez/ |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Time |language=en |archive-date=19 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519093605/https://time.com/4160554/colombia-miss-world-response-ariadna-gutierrez/ |url-status=dead }}</ref> Pagkatapos ng koronasyon ni Wurtzbach, napaluha si Gutiérrez dahil sa insidente habang napapaligiran ng kanyang mga kasamang kandidata. Sinubukan ni Wurtzbach na sumali at kausapin si Gutiérrez, ngunit sinabihan siya ng ilan sa kanyang mga kasamang kandidato na "umatras", habang ang iba ay buo siyang hindi pinansin.<ref>{{Cite news |last=Lee |first=Min Kok |date=22 Disyembre 2015 |title='Unseen' footage shows Miss Universe contestants snubbing Miss Philippines in favour of Miss Colombia after mix-up |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/world/united-states/unseen-footage-shows-miss-universe-contestants-snubbing-miss-philippines-in |access-date=16 Hulyo 2023 |issn=0585-3923}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Enero 2016 |title=Miss Colombia Ariadna Gutierrez ‘Cried a Ton’ After Mistaken Crowning |url=https://abcnews.go.com/US/miss-colombia-ariadna-gutierrez-cried-ton-mistaken-crowning/story?id=36091824 |access-date=16 Hulyo 2023 |website=ABC News |language=en}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 2015 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2015 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 2015''' | * '''{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]''' – '''[[Pia Wurtzbach]]'''<ref name=":3">{{Cite web |last=Vila |first=Alixandra Caole |date=21 Disyembre 2015 |title=FULL TEXT: Miss Universe 2015 Q&A with top 5 contestants |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/12/21/1535034/full-text-miss-universe-2015-qa-top-5-contestants |access-date=8 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|Colombia}} [[Colombia|Kolombya]] – [[Ariadna Gutiérrez]]<ref name=":3" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Olivia Jordan<ref name=":3" /> |- |Top 5 | * {{flag|Australya}} – Monika Radulovic<ref name=":3" /> * {{flagicon|France}} [[Pransiya]] – Flora Coquerel<ref name=":3" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|Venezuela}} [[Beneswela]] – Mariana Jimenez<ref name=":7">{{Cite web |date=21 Disyembre 2015 |title=Miss Universe 2015: Top 10 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Miss-Universe-2015-Top-10/eventshow/50261384.cms |access-date=8 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=8 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408014950/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Miss-Universe-2015-Top-10/eventshow/50261384.cms |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Curaçao}} [[Curaçao]] – Kanisha Sluis<ref name=":7" /> * {{flagicon|Japan}} [[Hapon]] – Ariana Miyamoto<ref name=":7" /> * {{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]] – Clarissa Molina<ref name=":7" /> * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Aniporn Chalermburanawong<ref name=":7" /> |- | Top 15 | * {{flagicon|Belgium}} [[Belhika]] – Annelies Törös<ref name=":8">{{Cite web |date=21 Disyembre 2015 |title=Miss Universe PH 2015 Pia Wurtzbach in Top 15 of final |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116631-philippines-pia-wurtzbach-2015-top-15-final/ |access-date=8 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * {{flag|Brasil}} – Marthina Brandt<ref name=":8" /> * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Anindya Kusuma Putri<ref name=":8" /> * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Wendolly Esparza<ref name=":8" /> * {{flagicon|South Africa}} [[Timog Aprika]] – Refilwe Mthimunye<ref name=":8" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="background:#FFFFFF; font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Whitney Shikongo |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="background:#FFFFFF; font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Aniporn Chalermburanawong<ref>{{Cite web |last=Cox |first=Lauren |date=21 Disyembre 2015 |title=Miss Thailand Wins Best National Costume At Miss Universe 2015 |url=https://hollywoodlife.com/2015/12/20/best-costume-miss-universe-2015-thailand-national-outfit/ |access-date=8 Abril 2023 |website=Hollywood Life |language=en-US}}</ref> |- |Top 5 | * {{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] – Claudia Barrionuevo * {{flagicon|China}} [[Tsina]] – Jessica Xue * {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] – Daniela Torres * {{flagicon|Panama}} [[Panama]] – Gladys Brandao |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 2014|2014]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' ang labinlimang mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay pinili ang sampung mga ''semifinalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semifinalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista. Limang pinalista ang sumabak sa paunang ''question-and-answer round''.<ref>{{Cite web |last=Vila |first=Alixandra Caole |date=21 Disyembre 2015 |title=FULL TEXT: Miss Universe 2015 Q&A with top 5 contestants |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/12/21/1535034/full-text-miss-universe-2015-qa-top-5-contestants |access-date=16 Hulyo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Gayunpaman, sa unang pagkakataon simula noong [[Miss Universe 2000|2000]], mula sa lima, tatlong pinalista naman ang aabante sa susunod na ''round'' at sasabak sa ''final question'' at ''final walk''.<ref>{{Cite web |date=21 Disyembre 2015 |title=Miss Universe PH 2015 Pia Wurtzbach in Top 3 of final |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116650-philippines-pia-wurtzbach-2015-top-3-final/ |access-date=16 Hulyo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Sa unang pagkakataon, nagkaroon ng isang ''real-time voting system'' sa kompetisyon kung saan maaaring bigyan ng mga manonood ang mga kandidata ng iskor habang nagaganap ang isang parte ng kompetisyon. Kasama ng mga hurado ang ''global vote'' at ang mga kandidatang hindi kabilang sa tatlong pinalista sa pagpili ng susunod na hihiranging Miss Universe.<ref>{{Cite web |last=Jimenez |first=Joyce |date=18 Disyembre 2015 |title=Miss Universe 2015 launches real-time voting |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/12/18/1534345/miss-universe-2015-launches-real-time-voting |access-date=16 Hulyo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Komite sa pagpili === ==== Paunang kompetisyon ==== * Erika Albies – Bise-presidente ng Global Fashion Communications sa IMG<ref name=":11">{{Cite web |date=17 Disyembre 2015 |title=Photo recap: Miss Universe 2015 preliminary competition |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116198-miss-universe-2015-preliminary-competition-photo-recap/ |access-date=16 Hulyo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * Erin Brady – Miss USA 2013 mula sa [[Connecticut]]<ref name=":11" /> * Julio Caro – ''Producer'' para sa pelikula at telebisyon at ''talent manager<ref name=":11" />'' * Keiko Uraguchi – Director of Digital Partnerships para sa WME/IMG<ref name=":11" /> * Nischelle Turner – Korespoden sa Entertainment Tonight<ref name=":11" /> * Rocky Motwani – Negosyante, ''co-founder'' ng Jiko Services<ref name=":11" /> * Zak Soreff – ''Entertainment marketing expert<ref name=":11" />'' ==== Final telecast ==== * Emmitt Smith – Dating manlalaro ng propesyonal at pangkolehiyong putbol<ref>{{Cite web |last=Piwowarski |first=Allison |date=20 Disyembre 2015 |title=Who Are The Miss Universe 2015 Judges? Here's What You Need To Know About The Released Names |url=https://www.bustle.com/articles/130766-who-are-the-miss-universe-2015-judges-heres-what-you-need-to-know-about-the-released |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Bustle |language=en}}</ref> * Niecy Nash – Aktres na nanomina para sa [[Gawad Emmy]] * Olivia Culpo – [[Miss Universe 2012]] mula sa Estados Unidos * Perez Hilton – ''Blogger,'' kolumnista, at personalidad sa telebisyon == Mga kandidata == Walumpung kandidata ang kumalahok para sa titulo.<ref name=":5">{{Cite web |last=Fears |first=Shannon |date=11 Disyembre 2015 |title=First look: All 80 Miss Universe contestants |url=https://www.seattlepi.com/entertainment/slideshow/First-look-All-80-Miss-Universe-contestants-121945.php |access-date=30 Setyembre 2022 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|Albania}} [[Albanya]]||Megi Luka<ref>{{Cite web |date=20 Setyembre 2015 |title=Megi Luka, ja kush është fituesja e “Miss Universe Albania 2015” |url=https://www.imalbania.com/megi-luka-ja-kush-eshte-fituesja-e-miss-universe-albania-2015/ |access-date=1 Pebrero 2023 |website=InfoMedia Albania |language=sq}}</ref>||19||Fushë-Krujë |- |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]]|| Sarah-Lorraine Riek<ref>{{Cite web |last=Blair |first=Olivia |date=24 Disyembre 2015 |title=Miss Universe 2015: Miss Germany apologises after criticising Miss Philippines' win |url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-universe-2015-miss-germany-apologises-after-criticising-miss-philippines-win-a6782801.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Independent |language=en}}</ref>||22||[[Leipzig]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]]||Whitney Shikongo<ref>{{cite web |date=20 Disyembre 2014 |title=Witney Shikongo elected Miss Angola 2015 |url=http://www.portalangop.co.ao/angola/en_us/noticias/lazer-e-cultura/2014/11/51/Witney-Shikongo-elected-Miss-Angola-2015,c4e06b24-0c0c-4cc7-acf7-75b98fb5a0fe.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150326231443/http://www.portalangop.co.ao/angola/en_us/noticias/lazer-e-cultura/2014/11/51/Witney-Shikongo-elected-Miss-Angola-2015,c4e06b24-0c0c-4cc7-acf7-75b98fb5a0fe.html |archive-date=26 Marso 2015 |access-date=30 Setyembre 2022 |website=Angola Press News Agency |language=en}}</ref>||20||Huíla |- |{{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]]||Claudia Barrionuevo<ref>{{Cite web |date=31 Oktubre 2015 |title=Claudia Barrionuevo is Miss Universe Argentina 2015 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/claudia-barrionuevo-is-miss-universe-argentina-2015/articleshow/49594251.cms |access-date=1 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=1 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201113343/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/claudia-barrionuevo-is-miss-universe-argentina-2015/articleshow/49594251.cms |url-status=dead }}</ref>||24||Salta |- |{{flagicon|ARU}} [[Aruba]]|| Alysha Boekhoudt<ref>{{Cite web |last= |date=23 Agosto 2015 |title=Alysha Boekhoudt ta Miss Aruba 2015!! |url=https://www.noticiacla.com/news/3727 |access-date=1 Pebrero 2023 |website=NoticiaCla |language=en}}</ref>||20||Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]]||Monika Radulovic<ref>{{Cite web |last=Dumas |first=Daisy |date=6 Hunyo 2015 |title=Bosnian refugee Monika Radulovic crowned Miss Universe Australia |url=https://www.smh.com.au/lifestyle/beauty/bosnian-refugee-monika-radulovic-crowned-miss-universe-australia-20150606-ghi3e9.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730083614/https://www.smh.com.au/lifestyle/beauty/bosnian-refugee-monika-radulovic-crowned-miss-universe-australia-20150606-ghi3e9.html |archive-date=30 Hulyo 2021 |access-date=30 Setyembre 2022 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref>||25||[[Sydney]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]]|| Amina Dagi<ref name=":2">{{cite web |date=14 Oktubre 2015 |title=Amina Dagi wird recycled, Annika Grill goes China |url=http://www.krone.at/Stars-Society/Amina_Dagi_wird_recycled._Annika_Grill_goes_China-Und_Trump_ist_schuld-Story-476866 |access-date=30 Setyembre 2022 |website=Kronen Zeitung |language=de}}</ref>||20|| [[Viena]] |- |{{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Samantha McClung<ref>{{Cite web |date=25 Oktubre 2015 |title=Samantha McClung wins Miss Universe NZ 2015 |url=https://www.stuff.co.nz/life-style/beauty/73361308/samantha-mcclung-wins-miss-universe-nz-2015 |access-date=30 Setyembre 2022 |website=Stuff |language=en}}</ref> |25 |Christchurch |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]]||Toria Nichole Penn<ref>{{Cite web |last=Cadet |first=Alesha |date=15 Setyembre 2015 |title=Three queens crowned at Miss Bahamas 2015 pageant |url=http://www.tribune242.com/news/2015/sep/15/three-queens-crowned-miss-bahamas-2015-pageant/ |access-date=30 Setyembre 2022 |website=The Tribune |language=en}}</ref>||27||[[Nassau]] |- |{{flagicon|Belgium}} [[Belhika]]||Annelies Törös<ref>{{Cite web |last=Torfs |first=Michaël |date=11 Enero 2015 |title=Annelies Törös is the new Miss Belgium |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2015/01/11/annelies_toeroesisthenewmissbelgium-1-2205395/ |access-date=30 Setyembre 2022 |website=VRT |language=en}}</ref>||20||[[Antwerp]] |- |{{flagicon|Venezuela}} [[Beneswela]]||Mariana Jimenez<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2014 |title=La modelo Mariana Jiménez, coronada Miss Venezuela 2014 |url=https://www.elmundo.es/internacional/2014/10/10/5437cb5022601df4668b4585.html |access-date=30 Setyembre 2022 |website=El Mundo |language=es}}</ref>||21||[[Caracas]] |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Phạm Thị Hương<ref>{{Cite web |last= |date=4 Oktubre 2015 |title=Phạm Thị Hương: 'Tôi tự tin mình có tư cách tốt' |url=https://vnexpress.net/pham-thi-huong-toi-tu-tin-minh-co-tu-cach-tot-3290124.html |access-date=30 Setyembre 2022 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |24 |Hải Phòng |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]||Marthina Brandt<ref>{{Cite web |last= |first= |date=19 Nobyembre 2015 |title=Gaúcha Marthina Brandt é eleita Miss Brasil 2015 |url=http://g1.globo.com/sao-paulo/noticia/2015/11/gaucha-e-eleita-miss-brasil-2015.html |url-status=live |access-date=30 Setyembre 2022 |website=G1 |language=pt-br}}</ref>||23||Vale Real |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Radostina Todorova<ref>{{Cite web |date=22 Disyembre 2015 |title=Why Miss Bulgaria trended on Twitter |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/12/22/15/why-miss-bulgaria-trended-on-twitter |access-date=1 Oktubre 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |20 |Vratsa |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]]||Romina Rocamonje<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 2014 |title=Romina Rocamonje es elegida Miss Bolivia Universo 2014 |url=https://elpais.bo/archivo-nacional/20140801_134798-romina-rocamonje-es-elegida-miss-bolivia-universo-2014.html |access-date=1 Pebrero 2023 |website=El País Tarija |language=es}}</ref>||23||Santa Cruz |- |{{flagicon|Curaçao}} [[Curaçao]] |Kanisha Sluis<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2015 |title=Curaçao’s most beautiful: Miss Universe 2015 Kanisha Sluis |url=http://curacaochronicle.com/local/curacaos-most-beautiful-miss-universe-2015-kanisha-sluis/ |url-status=dead |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Curaçao Chronicle |language=en-US |archive-date=6 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210306143822/http://curacaochronicle.com/local/curacaos-most-beautiful-miss-universe-2015-kanisha-sluis/ }}</ref> |19 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Cecilie Wellemberg<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2015 |title=Miss Rungsted Kyst er ny Miss Universe Denmark |url=https://www.sn.dk/hoersholm-kommune/miss-rungsted-kyst-er-ny-miss-universe-denmark/ |access-date=1 Pebrero 2023 |website=Sjællandske Nyheder |language=da-DK |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201115710/https://www.sn.dk/hoersholm-kommune/miss-rungsted-kyst-er-ny-miss-universe-denmark/ |archive-date=1 Pebrero 2023 |url-status=dead}}</ref> |21 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Francesca Cipriani<ref>{{Cite web |date=14 Marso 2015 |title=Francesca Cipriani Burgos es Miss Ecuador 2015 |trans-title=Francesca Cipriani Burgos is Miss Ecuador 2015 |url=https://www.eluniverso.com/vida-estilo/2015/03/14/nota/4658706/francesca-cipriani-burgos-es-miss-ecuador-2015 |access-date=19 Pebrero 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |22 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador|El Salbador]] |Idubina Rivas<ref>{{Cite web |last=Mendez |first=N. |date=2 Disyembre 2021 |title=Entre lorocos, elotes y mucha playa: Exreina de belleza Idubina Rivas muestra a su pareja lo mejor de El Salvador |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/espectaculos/idubina-rivas-muestra-elsalvador-pareja-esposo-extranjero/905866/2021/ |access-date=21 Marso 2023 |website=Noticias de El Salvador |language=es}}</ref> |22 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Denisa Vyšnovská<ref>{{Cite web |last= |date=6 Marso 2015 |title=Miss Universe 2015 je Denisa Vyšňovská z Prievidze |url=https://www.teraz.sk/magazin/miss-universe-2015-denisa-vysnovska/123744-clanok.html |access-date=25 Marso 2023 |website=Teraz.sk |language=sk}}</ref> |20 |Prievidza |- |{{flagicon|Spain}} [[Espanya]] |Carla García<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2015 |title=Carla García, Miss Universo España 2015 |url=https://www.diariovasco.com/gente-estilo/201507/31/carla-garcia-miss-espana-20150731201532.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=El Diario Vasco |language=es-ES}}</ref> |25 |Las Palmas |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Olivia Jordan<ref>{{Cite web |last=Plucinska |first=Joanna |date=12 Hulyo 2015 |title=Miss Oklahoma Olivia Jordan Is the new Miss USA |url=https://time.com/3954936/olivia-jordan-oklahoma-miss-usa-winner/ |access-date=30 Setyembre 2022 |website=[[Time]] |language=en |archive-date=15 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215025250/https://time.com/3954936/olivia-jordan-oklahoma-miss-usa-winner/ |url-status=dead }}</ref> |27 |[[Tulsa, Oklahoma|Tulsa]] |- |{{flagicon|Gabon}} [[Gabon]] |Ornella Obone<ref>{{Cite web |last=Stephen |first=Krystel |date=15 Disyembre 2015 |title=Miss Gabon,Ornella Obone |url=https://www.journaldesfemmes.fr/people/magazine/1446099-miss-univers-2015-candidates/1448430-miss-gabon-ornella-obone |access-date=25 Marso 2023 |website=Le Journal des femmes |language=fr}}</ref> |19 |Oyem |- |{{flagicon|Ghana}} [[Ghana|Gana]] |Hilda Akua<ref>{{Cite web |last=Dela Cruz |first=Paula |date=7 Setyembre 2015 |title=Controversies surround Miss Universe Ghana 2015 |url=https://www.christianpost.com/news/controversies-surround-miss-universe-ghana-2015.html |access-date=25 Marso 2023 |website=The Christian Post |language=en-US}}</ref> |26 |Kumasi |- |{{flagicon|Great Britain}} [[Gran Britanya]] |Nena France<ref>{{Cite web |date=28 Hunyo 2015 |title=Narissara France is Miss Universe Great Britain 2015 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/narissara-france-is-miss-universe-great-britain-2015/articleshow/47852607.cms |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=18 Hunyo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618130141/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Narissara-France-is-Miss-Universe-Great-Britain-2015/articleshow/47852607.cms%C2%A0 |url-status=dead }}</ref> |25 |[[Londres]] |- |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |Mikaela-Eleni Fotiadi<ref>{{Cite web |date=19 Enero 2017 |title=H Μικαέλα Φωτιάδη είναι η νέα Σταρ Ελλάς (ΦΩΤΟ-VIDEO) |url=https://www.parapolitika.gr/perierga/article/199158/h-mikaela-fotiadi-einai-i-nea-star-ellas-foto-video/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Parapolitika |language=el |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001002351/https://www.parapolitika.gr/perierga/article/199158/h-mikaela-fotiadi-einai-i-nea-star-ellas-foto-video/ |archive-date=1 Oktubre 2022 |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|Guatemala}} [[Guwatemala]] |Jeimmy Aburto<ref>{{cite web |date=20 Setyembre 2015 |title=Jeimmy Aburto fue coronada como la nueva Miss Guatemala 2015 |url=http://www.soy502.com/articulo/jeimmy-aburto-fue-coronada-como-nueva-miss-guatemala-2015 |access-date=25 Marso 2023 |website=Soy 502 |language=es}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{flag|Guyana}} |Shauna Ramdyhan<ref>{{Cite web |last=Dhanraj |first=Joanna |date=21 Nobyembre 2015 |title=Shauna Ramdyhan is Miss Guyana Universe |url=https://www.stabroeknews.com/2015/11/21/the-scene/shauna-ramdyhan-is-miss-guyana-universe/ |access-date=25 Marso 2023 |website=Stabroek News |language=en-US}}</ref> |25 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|Jamaica}} [[Hamayka]] |Sharlene Rädlein<ref>{{Cite web |date=2 Setyembre 2015 |title='Miracle child' - Miss Universe Jamaica 2015 Sharlene Radlein |url=https://jamaica-gleaner.com/article/lead-stories/20150903/video-miracle-child-miss-universe-jamaica-2015-sharlene-radlein |access-date=25 Marso 2023 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |25 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |Ariana Miyamoto<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2015 |title=The First Multiracial Miss Universe Japan Has Been Crowned |url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/first-multiracial-miss-universe-japan-has-been-crowned-n325131 |access-date=30 Setyembre 2022 |website=NBC News |language=en}}</ref> |21 |[[Nagasaki]] |- |{{flagicon|Haiti}} [[Haiti|Hayti]] |Lisa Drouillard<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Disyembre 2015 |title=Miss Haiti Lisa Drouillard Set To Compete In Miss Universe Pageant |url=https://haitiantimes.com/2015/12/18/miss-haiti-lisa-drouillard-set-to-compete-in-miss-universe-pageant/ |access-date=30 Setyembre 2022 |website=The Haitian Times |language=en-US}}</ref> |23 |[[Port-au-Prince]] |- |{{flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Janet Kerdikoshvili<ref>{{Cite web |date=23 Oktubre 2015 |title=Stunning Janet Kerdikoshvili to present Georgia at Miss Universe 2015 |url=https://georgianjournal.ge/culture/31662-stunning-janet-kerdikoshvili-to-present-georgia-at-miss-universe-2015.html |access-date=25 Marso 2023 |website=Georgian Journal |language=en |archive-date=26 Oktubre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026184819/https://www.georgianjournal.ge/culture/31662-stunning-janet-kerdikoshvili-to-present-georgia-at-miss-universe-2015.html |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Tbilisi]] |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Iroshka Elvir<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Nobyembre 2015 |title=Controversia en Miss Universo Honduras con elección de dos reinas |url=https://www.laprensa.hn/honduras/controversia-en-miss-universo-honduras-con-eleccion-de-dos-reinas-DVLP903734 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |24 |Choluteca |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Urvashi Rautela<ref>{{Cite web |date=20 Disyembre 2015 |title=Miss Universe candidate from U'khand credits her beauty to 'pahadi' air |url=http://www.hindustantimes.com/dehradun/miss-universe-candidate-from-u-khand-credits-her-beauty-to-pahadi-air-and-water/story-Vrw6bB2NcIQOtSYzpuuDdN.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Hindustan Times}}</ref> |21 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Anindya Kusuma Putri<ref>{{cite web |date=20 Pebrero 2015 |title=Anindya Kusuma Putri, Puteri Indonesia 2015 |url=http://hot.detik.com/read/2015/02/20/233851/2838821/230/anindya-kusuma-putri-puteri-indonesia-2015 |access-date=30 Setyembre 2022 |website=Detik.com}}</ref> |23 |Semarang |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Joanna Cooper<ref>{{Cite web |last=Rabbitt |first=Eimear |date=12 Pebrero 2018 |title=Meet Derry model Joanna Cooper - the beauty queen who stole Conor Murray's heart |url=https://www.independent.ie/style/celebrity/celebrity-news/meet-derry-model-joanna-cooper-the-beauty-queen-who-stole-conor-murrays-heart-36592836.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |21 |Derry |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Avigail Alfatov<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2015 |title=From fencing champ to beauty queen: Meet the reigning Miss Israel |url=http://www.jpost.com/Israel-News/From-fencing-champ-to-beauty-queen-Meet-the-reigning-Miss-Israel-437038 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> |19 |Acre |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Giada Pezzaioli<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Disyembre 2015 |title=Giada Pezzaioli, l'italiana a Miss Universo |url=https://www.quotidiano.net/cronaca/foto/giada-pezzaioli-miss-universo-1.1584026 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Quotidiano Nazionale |language=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001002831/https://www.quotidiano.net/cronaca/foto/giada-pezzaioli-miss-universo-1.1584026 |archive-date=1 Oktubre 2022 |url-status=dead }}</ref> |22 |Montichiari |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]||Paola Nunez<ref>{{Cite web |last=Ferreras |first=Jesse |date=25 Mayo 2015 |title=How Miss Universe Canada 2015 Paola Nunez Valdez Overcame Bullying |url=https://www.huffingtonpost.ca/2015/05/25/miss-universe-canada-paola-nunez-valdez_n_7437850.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=HuffPost |language=en}}</ref>||24||[[Toronto]] |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]]||Adorya Rocio Baly<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2015 |title=2 Queens, 2 countries; Sasha O. E. Wintz & Adorya R. Baly @ international pageants! |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/domains/virginislandsnewsonline.com/en/news/2-queens-2-countries-sasha-o-e-wintz-adorya-r-baly-international-pageants |access-date=25 Marso 2023 |website=Virgin Islands News Online |language=en}}</ref>||22||Tortola |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]]|||Tonie Chisholm<ref>{{Cite web |last= |date=2 Pebrero 2015 |title=Tonie Chisholm wears Miss Cayman 2015 crown |url=https://www.caymancompass.com/2015/02/02/tonie-chisholm-wears-miss-cayman-2015-crown/ |url-status=live |access-date=25 Marso 2023 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref>||27||Grand Cayman |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombiya]] |[[Ariadna Gutiérrez]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Nobyembre 2014 |title=«Este era mi año» Ariadna Gutiérrez, Señorita Colombia 2014-2015 |url=https://www.elespectador.com/cromos/vida-social/este-era-mi-ano-ariadna-gutierrez-senorita-colombia-2014-2015/ |url-status=live |access-date=30 Setyembre 2022 |website=El Espectador |language=es}}</ref> |21 |[[Sincelejo]] |- |{{flagicon|Kosovo}} [[Kosovo|Kosobo]] |Mirjeta Shala<ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Harry |date=15 Oktubre 2015 |title=Candidatas recicladas ganan por segunda vez sus concursos locales |url=http://www.metro.pr/certamenes/candidatas-recicladas-ganan-por-segunda-vez-sus-concursos-locales/pGXojo%21VgU5cooeVCBMs/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128180824/http://www.metro.pr/certamenes/candidatas-recicladas-ganan-por-segunda-vez-sus-concursos-locales/pGXojo%21VgU5cooeVCBMs/ |archive-date=28 Nobyembre 2015 |access-date=25 Marso 2023 |website=Metro International |language=es}}</ref> |21 |Vučitrn |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]]||Brenda Castro<ref>{{Cite web |date=10 Agosto 2015 |title=Miss Costa Rica 2015 is Brenda Castro |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/miss-costa-rica-2015-is-brenda-castro/articleshow/48422300.cms |access-date=25 Marso 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325064830/https://beautypageants.indiatimes.com/others/miss-costa-rica-2015-is-brenda-castro/articleshow/48422300.cms |url-status=dead }}</ref>||23||Limón |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]]||Mirta Kuštan<ref name=":02">{{Cite web |date=30 Nobyembre 2015 |title="Bilo bi lijepo predstavljati Hrvatsku u Las Vegasu, ali zauzeta sam svojom modnom karijerom" |url=https://www.zadarskilist.hr/clanci/30112015/bilo-bi-lijepo-predstavljati-hrvatsku-u-las-vegasu-ali-zauzeta-sam-svojom-modnom-karijerom |url-status=live |access-date=25 Marso 2023 |website=Zadarski list |language=hr}}</ref>||22 ||Krapinske Toplice |- |{{flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]]||Cynthia Samuel<ref>{{Cite web |last=Al Shatti |first=Nouriah |date=22 Hunyo 2020 |title=Cynthia Samuel Reveals What Lies Central to Her Multi-Passionate Life |url=https://en.vogue.me/culture/cynthia-samuel-interview/ |access-date=30 Setyembre 2022 |website=Vogue Arabia}}</ref>||20||[[Beirut]] |- |{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]||Vanessa Tevi Kumares<ref>{{Cite web |last=Kam |first=Patsy |date=24 Abril 2015 |title=Up close and personal with Miss Universe Malaysia 2015 |url=https://www.thestar.com.my/lifestyle/people/2015/04/24/up-close-and-personal-with-miss-universe-malaysia-2015 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Star |language=en}}</ref>||24||Seremban |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]]||Sheetal Khadun<ref>{{Cite web |date=6 Enero 2016 |title=MISS UNIVERSE 2015: Maurice première au classement du… pire défilé |url=https://www.lemauricien.com/actualites/societe/miss-universe-2015-maurice-premiere-au-classement-du-pire-defile/11778/ |access-date=25 Marso 2023 |website=Le Mauricien |language=fr-FR}}</ref>||26||Rose-Hill |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]||Wendolly Esparza<ref>{{Cite web |date=26 Oktubre 2014 |title=Wendolly Esparza, de Aguascalientes, se lleva la corona de Nuestra Belleza México 2014 |trans-title=Wendolly Esparza, from Aguascalientes, takes the crown of Nuestra Belleza México 2014 |url=https://www.20minutos.com.mx/noticia/18807/0/wendolly-esparza/nuestra-belleza-mexico-2014/aguascalientes/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102225145/https://www.20minutos.com.mx/noticia/18807/0/wendolly-esparza/nuestra-belleza-mexico-2014/aguascalientes/ |archive-date=2 Nobyembre 2014 |access-date=30 Setyembre 2022 |website=20 minutos |language=es-MX}}</ref>||24||[[Lungsod ng Aguascalientes|Aguascalientes]] |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar|Miyanmar]]||May Barani Thaw<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2015 |title=Myanmar picks Miss Universe hopefuls |url=https://coconuts.co/yangon/news/myanmar-picks-miss-universe-hopefuls/ |access-date=25 Marso 2023 |website=Coconuts Media |language=en-US}}</ref>|| 25 || [[Yangon]] |- |{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]]||Maja Čukić<ref>{{Cite web |last=Zogović |first=Mirela |date=19 Disyembre 2015 |title=Kladioničari: Male šanse da pobijede Crnogorke |trans-title=Bookmakers: Little chance to beat the Montenegrins |url=https://www.vijesti.me/lifestyle/moda/149357/kladionicari-male-sanse-da-pobijede-crnogorke |access-date=23 Marso 2023 |website=Vijesti |language=sr}}</ref>||20||[[Podgorica]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]]||Debbie Collins<ref>{{Cite web |last= |date=24 Oktubre 2015 |title=The Most Beautiful Girl in Nigeria MBGN 2015 is Unoaku Anyadike |url=https://www.bellanaija.com/2015/10/the-2015-mbgn-is-unoaku-anyadike/ |access-date=8 Abril 2023 |website=[[BellaNaija]] |language=en-US}}</ref>||23||[[Lagos]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]||Daniela Torres<ref>{{cite web |last=Solano |first=Martha |date=7 Marso 2015 |title=Daniela Torres es Miss Nicaragua 2015 |trans-title=Daniela Torres is Miss Nicaragua 2015 |url=https://www.laprensani.com/2015/03/08/espectaculo/1795010-candidatas-con-mayor-puntuacion |access-date=8 Abril 2023 |website=La Prensa |language=es}}</ref>||25||[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]]||Martine Rødseth<ref>{{Cite web |last=Hansen |first=Martha-Lill Nordby |date=21 Disyembre 2015 |title=Martine røk ut, men levde drømmen |trans-title=Martine quits, but lived the dream |url=https://www.glomdalen.no/5-19-140218 |access-date=8 Abril 2023 |website=Glåmdalen |language=no}}</ref>||24||[[Oslo]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]||Jessie Jazz Vuijk<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2015 |title=Jessie-Jazz Vuijk wint Miss Nederland-verkiezing |url=https://www.nu.nl/cultuur-overig/4121276/jessie-jazz-vuijk-wint-miss-nederland-verkiezing.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=NU.nl |language=nl}}</ref>||20||[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|Panama}} [[Panama]]||Gladys Brandao<ref>{{Cite web |last=Sotillo |first=Irlanda |date=25 Agosto 2015 |title=Gladys Brandao es la Miss Panamá 2015 |trans-title=Gladys Brandao is Miss Panama 2015 |url=https://www.prensa.com/entretenimiento/Gladys-Brandao-Miss-Panama_0_4285821499.html |access-date=8 Abril 2023 |website=La Prensa |language=es}}</ref>||24||La Villa de los Santos |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]]||Myriam Arévalos<ref name=":6">{{Cite web |date=7 Nobyembre 2015 |title=Demandarán a "Miss Paraguay 2015" |url=https://www.extra.com.py/fama/demandaran-miss-paraguay-2015-n1521420.html |access-date=30 Setyembre 2022 |website=Diario Extra |language=es-ES}}</ref>||25||[[Asunción]] |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]]||Laura Spoya<ref>{{cite web |date=3 Hunyo 2015 |title=Miss Perú 2015: Laura Spoya se coronó como la nueva reina de belleza |trans-title=Miss Peru 2015: Laura Spoya was crowned the new beauty queen |url=http://peru21.pe/espectaculos/miss-peru-2015-laura-spoya-se-corono-como-nueva-reina-certamen-belleza-2220089 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609225617/http://peru21.pe/espectaculos/miss-peru-2015-laura-spoya-se-corono-como-nueva-reina-certamen-belleza-2220089 |archive-date=9 Hunyo 2015 |access-date=8 Abril 2023 |website=Perú.21 |language=es}}</ref>||24||[[Lima]] |- |{{flagicon|Philippines}} '''[[Binibining Pilipinas|Pilipinas]]'''||[[Pia Wurtzbach|'''Pia Wurtzbach''']]'''<ref>{{cite web |date=16 Marso 2015 |title=Wurtzbach finally bags crown, to vie for Miss Universe |url=http://news.abs-cbn.com/lifestyle/03/15/15/wurtzbach-finally-bags-crown-vie-miss-universe |access-date=30 Setyembre 2022 |website=[[ABS-CBN News]]}}</ref>'''||26||[[Cagayan de Oro]] |- |{{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]]||Rosa-Maria Ryyti<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2015 |title=Miss Suomi sai nuorena kuittailua ulkonäöstään – "halusin olla lyhyempi" |trans-title=Miss Finland was criticized for her appearance when she was young - "I wanted to be shorter" |url=https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/miss-suomi-sai-nuorena-kuittailua-ulkonaostaan-halusin-olla-lyhyempi/5007424 |access-date=8 Abril 2023 |website=MTV3 |language=fi}}</ref>||21||Oulu |- |{{flagicon|Poland}} [[Polonya]]||Weronika Szmajdzińska<ref>{{Cite web |last=Chilewicz |first=Patryk |date=31 Oktubre 2015 |title=Wiemy, Kto Będzie Reprezentował Polskę na Miss Universe |trans-title=We know who will represent Poland at Miss Universe |url=https://plejada.pl/newsy/miss-universe-2015-weronika-szmajdzinska-bedzie-reprezentowac-polske/3mfk4h |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151102015945/https://plejada.pl/newsy/miss-universe-2015-weronika-szmajdzinska-bedzie-reprezentowac-polske/3mfk4h |archive-date=2 Nobyembre 2015 |access-date=8 Abril 2023 |website=Onet Plejada |language=pl}}</ref>||21||[[Szczecin]] |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]||Catalina Morales<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Oktubre 2014 |title=Futura abogada es reina |trans-title=Future lawyer is queen |url=https://www.laprensani.com/2014/10/10/espectaculo/1251986-futura-abogada-es-reina |access-date=1 Oktubre 2022 |website=La Prensa |language=es}}</ref>||24||Caguas |- |{{flag|Portugal}} ||Emilia Araújo<ref name=":5" />||24||[[Lisbon]] |- |{{flagicon|France}} [[Pransiya]]||Flora Coquerel<ref name=":4">{{Cite web |last=Vogel |first=Magali |date=4 Nobyembre 2015 |title=Miss Univers 2015 : pourquoi Flora Coquerel représente la France et pas Camille Cerf ? |url=https://www.telestar.fr/actu-tv/miss-univers/miss-univers-2015-pourquoi-flora-coquerel-represente-la-france-et-pas-camille-cerf-photos-177253 |access-date=30 Setyembre 2022 |website=Télé Star |language=fr}}</ref>||21||Orléanais |- |{{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]]||Clarissa Molina<ref>{{Cite web |last= |first= |date=31 Agosto 2015 |title=Una modelo de 23 años, Miss República Dominicana |url=https://www.heraldo.es/noticias/sociedad/2015/08/31/una_modelo_anos_elegida_miss_republica_dominicana_2015_481807_310.html |access-date=30 Setyembre 2022 |website=Heraldo de Aragón |language=es}}</ref>|| 24 ||Moca |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]]||Nikol Švantnerová<ref>{{cite web |date=28 Marso 2015 |title=Českou Miss 2015 je nejvyšší z finalistek Nikol Švantnerová |trans-title=Nikol Švantnerová is the highest among the finalists of the Czech Miss 2015 |url=http://www.tyden.cz/rubriky/lide/ceskou-miss-2015-je-nejvyssi-z-finalistek-nikol-svantnerova_337851.html |access-date=8 Abril 2023 |website=Týden |language=cs}}</ref>||22||Šumperk |- |{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]||Vladislava Evtushenko<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2015 |title=Miss Universe Turkey, Russia pose for ‘peace’ at Las Vegas camp |url=https://www.dailysabah.com/turkey/2015/12/08/miss-universe-turkey-russia-pose-for-peace-at-las-vegas-camp |access-date=8 Abril 2023 |website=Daily Sabah |language=en-US}}</ref>||19||[[Chita, Russia|Chita]] |- |{{flagicon|Serbia}} [[Serbia|Serbiya]]||Daša Radosavljević<ref>{{cite web |date=9 Oktubre 2014 |title=Dasa Radosavljevic crowned Miss Universe Serbia |url=http://beautypageants.indiatimes.com/world-pageants/archives/Dasa-Radosavljevic-crowned-Miss-Universe-Serbia/articleshow/44742634.cms |access-date=8 Abril 2023 |work=The Times of India |language=en |archive-date=22 Hulyo 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722034407/http://beautypageants.indiatimes.com/world-pageants/archives/Dasa-Radosavljevic-crowned-Miss-Universe-Serbia/articleshow/44742634.cms |url-status=dead }}</ref>||19||Kragujevac |- |{{flagicon|Singapore}} [[Singapore|Singapura]]||Lisa Marie White<ref>{{Cite web |last=Heng |first=Melissa |date=4 Agosto 2016 |title=Beauty queen who wants to be herself |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/beauty-queen-who-wants-to-be-herself |access-date=8 Abril 2023 |website=The Straits Times |language=en |archive-date=20 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200720011048/https://www.straitstimes.com/lifestyle/beauty-queen-who-wants-to-be-herself |url-status=dead }}</ref>||22||Singapore |- |{{flagicon|Sweden}} [[Suwesya]]||Paulina Brodd<ref>{{Cite news |last=Ericsson |first=Eva |date=July 31, 2015 |title=Paulina Brodd från Haninge representerar Sverige i Miss Universum |language=sv |trans-title=Paulina Brodd from Haninge represents Sweden in Miss Universe |work=Sveriges Radio |url=https://sverigesradio.se/artikel/6223492 |url-status=dead |access-date=June 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414181122/https://sverigesradio.se/artikel/6223492 |archive-date=14 Abril 2021}}</ref>||21||[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]]||Lorraine Marriot<ref>{{Cite web |date=27 Nobyembre 2015 |title=It is Lorrain Marriot at Miss Universe |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/the-beat/it-is-lorrain-marriot-at-miss-universe-2539718 |access-date=8 Abril 2023 |website=The Citizen Tanzania |language=en}}</ref>||20||[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]]||Aniporn Chalermburanawong<ref>{{Cite web |last= |first= |date=20 Hulyo 2015 |title=Phuket News: Phuket teen runner-up in Miss Universe Thailand pageant |url=https://www.thephuketnews.com/phuket-teen-runner-up-in-miss-universe-thailand-pageant-53283.php |access-date=30 Setyembre 2022 |website=The Phuket News |language=en}}</ref>||21||Lampang |- |{{flagicon|South Africa}} [[Timog Aprika]]|| Refilwe Mthimunye<ref name=":9">{{Cite web |last=Molobi |first=Stephens |date=26 Nobyembre 2015 |title=SA beauties ready to take on the world! |url=https://www.dailysun.co.za/dailysun/news/entertainment/sa-beauties-ready-to-take-on-the-world-20151125 |access-date=30 Setyembre 2022 |website=Daily Sun |language=en-US}}</ref>||23||[[Pretoria]] |- |{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]||Kim Seo-yeon<ref>{{Cite web |date=15 Hulyo 2014 |title=Gorgeous Ewha Womans University student Kim Seo Yeon wins Miss Korea 2014 |url=https://www.allkpop.com/article/2014/07/gorgeous-ewha-womans-university-student-kim-seo-yeon-wins-miss-korea-2014 |access-date=8 Abril 2023 |website=Allkpop |language=en}}</ref>||23||[[Seoul]] |- |{{flagicon|Chile}} [[Tsile]]||María Belén Jerez<ref>{{Cite web |last=Woo |first=Eduardo |date=27 Nobyembre 2015 |title=Conoce a María Belén Jerez, la nueva Miss Chile para Miss Universo 2015 |url=http://www.biobiochile.cl/noticias/2015/11/27/conoce-a-maria-belen-jerez-la-nueva-miss-chile-para-miss-universo-2015.shtml |url-status=dead |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Radio Bío-Bío |language=es |archive-date=19 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119152408/https://www.biobiochile.cl/noticias/2015/11/27/conoce-a-maria-belen-jerez-la-nueva-miss-chile-para-miss-universo-2015.shtml }}</ref>||26||[[Viña del Mar]] |- |{{flagicon|China}} [[Tsina]]||Jessica Xue<ref>{{Cite web |date=11 Oktubre 2015 |title=The power of beauty |url=http://www.sundaytimes.lk/151011/sunday-times-2/the-power-of-beauty-167274.html |access-date=8 Abril 2023 |website=The Sunday Times |language=en}}</ref>||21||[[Shenzhen]] |- |{{flagicon|Turkey}} [[Turkiya]]||Asli Melisa Uzun<ref>{{Cite web |date=4 Agosto 2017 |title=Türkiye güzeli Aslı Melisa Uzun dünyayı salladı! |trans-title=Miss Türkiye Aslı Melisa Uzun shook the world! |url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/magazin/turkiye-guzeli-asli-melisa-uzun-dunyayi-salladi-40028713 |access-date=8 Abril 2023 |website=Hürriyet |language=tr}}</ref>||19||[[Ankara]] |- |{{flagicon|Ukraine}} [[Ukranya]]||Anna Vergelskaya<ref>{{Cite web |date=23 Oktubre 2015 |title=Anna Verhelska is Miss Universe Ukraine 2015 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/anna-verhelska-is-miss-universe-ukraine-2015/articleshow/49469654.cms |access-date=8 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408014953/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/anna-verhelska-is-miss-universe-ukraine-2015/articleshow/49469654.cms |archive-date=8 Abril 2023 |url-status=dead }}</ref>||26||[[Kyiv]] |- |{{flagicon|Hungary}} [[Hungary|Unggarya]] |Nikoletta Nagy<ref>{{Cite web |last=Orbán |first=Violetta |date=7 Hulyo 2015 |title=A Miss Universe Hungary győztesét kritizálják! Fotókon Nagy Nikoletta |trans-title=The winner of Miss Universe Hungary is criticized! Nikoletta Nagy in photos |url=http://www.femina.hu/hazai_sztar/nagy_nikolett_miss_universe_hungary_gyoztese |access-date=8 Abril 2023 |website=Femina |language=hu}}</ref> |19 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|Uruguay}} [[Uruguay]]||Bianca Sánchez<ref>{{cite web |date=27 Abril 2015 |title=Bianca Sanchez es la nueva y flamante Miss Universo Uruguay 2015 |trans-title=Bianca Sanchez is the new and brand new Miss Universe Uruguay 2015 |url=http://neturuguay.com/bianca-sanchez-es-la-nueva-y-flamante-miss-universo-uruguay-2015/ |access-date=8 Abril 2023 |website=Net Uruguay |language=es}}</ref>||20||[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Miss Universe]] [[Kategorya:Zappos Theater]] [[Kategorya:2015]] jc03puxc430kswapmy2jbh1l8y5tgo5 Tagagamit:Pandakekok9 2 243843 2241589 1903346 2026-11-11T12:43:22Z Pandakekok9 66733 bago kaunti 2241589 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia is not for RRL Filipino.png|300px|right|thumb|Hindi pang-RRL ang Wikipedya! At mas lalo na ang mga sinaling artikulo nito sa Tagalog!! (Ngunit puwedeng-puwede ninyong banggitin ang mga sanggunian sa halip na artikulo mula rito)]] Kumusta! Ito ang aking pahina. Minsan nagbabago ako ng artikulo rito, pero mas aktibo parin ako sa ''Wikimedia Commons'' at Wikipedyang Ingles. Para sa sarili kong pahina sa Wikipedyang Ingles, [[:en:User:pandakekok9|pumunta rito]]. Para naman sa pahina ko sa ''Wikimedia Commons'', [[:commons:User:pandakekok9|dito ka pumunta]]. __INDEX__ lgj2akhn8j0zr0rjbw47giolvgqcz0q Nonoka Ono 0 245001 2241765 2092498 2026-11-12T03:55:42Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241765 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Nonoka Ono | image = | caption = | native_name = おの ののか | native_name_lang = wikang Hapones | birth_name = Maria Miyata<ref name="Sports Nippon">{{cite web|url=http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2014/10/12/kiji/K20141012009088800.html|title=ＣＭ５本、出演番組１カ月25本…おのののか、ブレイクのワケ|work=Sports Nippon|language=Hapones|date=Oktubre 12, 2014|accessdate=Nobyembre 1, 2015}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1991|12|13}} | birth_place = [[Tokyo]], Hapon<ref name="Profile">{{cite web|url=http://talent.platinumproduction.jp/onononoka|title=公式プロフィール|language=Hapones|publisher=Platinum Production|accessdate=Nobyembre 1, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823070029/https://talent.platinumproduction.jp/onononoka|archive-date=2020-08-23|url-status=dead}}</ref> | nationality = Hapones | death_date = | alias = Nonokyan | occupation = {{flatlist| * nagbibigay aliw * reyna ng karera}} | years_active = 2012-kasalukuyan | death_place = | agent = Platinum Production | height = 1.69 m<ref name="Profile"/><ref>{{cite web|url=http://mdpr.jp/news/detail/1370022|title=おのののか、ビキニでEカップ美バストを大胆披露「ワクワクしました」|work=Modelpress|language=Hapones|date=Hunyo 2, 2014|accessdate=Nobyembre 1, 2015}}</ref> | spouse = | relatives = | website = }} Si {{nihongo|'''Maria Miyata'''<ref name="Sports Nippon"/>|宮田 真理愛|Miyata Maria|ipinanganak Disyembre 13, 1991 sa [[Tokyo]], Hapon}},<ref name="Profile"/> mas kilala bilang {{nihongo|'''Nonoka Ono'''|おの ののか|Ono Nonoka}}, ay isang artista at reyna ng karera sa bansang [[Hapon]] na kinakatawan ng ahensiyang pantalento na Platinum Production. {{nihongo|'''Nonokyan'''|ののきゃん}} ang kanyang palayaw. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub}} [[Kaurian:Mga artista mula sa Hapon]] 865hxbygkrr7c2spvjkwg0g2rsg10a5 Partido ng Repormang Pantao 0 245600 2241790 2183903 2026-11-12T08:26:18Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241790 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine political party | name = Partido ng Repormang Pantao | native_name = People's Reform Party | colorcode = #F08080 | president = Narciso Santiago Jr. | spokesperson = Narciso D. Santiago III | foundation = {{start date|1991|4|12}} | ideology = Repormismo | position = Gitnang-kaliwa<ref>https://asiaelects.com/philippines/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231211035656/https://asiaelects.com/philippines/ |date=2023-12-11 }} Philippines - Asia Elects (sa Ingles)</ref> | headquarters = [[Lungsod Quezon]] | colors = Pula | website = [http://www.miriam.com.ph/ www.miriam.com.ph] }} Ang '''Partido ng Repormang Pantao'''<ref name="salin">{{cite book | author=Kenny, Paul D. | title=Populism and Patronage: Why Populists Win Elections in India, Asia, and Beyond | chapter=Appendix | page=189 | year=2017 | place=Oxford | publisher=Oxford University Press | isbn=978-019-88078-72}}</ref> ({{lang-en|People's Reform Party}}; daglat: '''PRP''') ay isang gitanang-makakaliwang [[partidong politikal]] sa [[Pilipinas]]. Itinatag noong Abril 12, 1991 ng noo'y dating [[Kagawaran ng Repormang Pansakahan (Pilipinas)|Kalihim ng Repormang Pansakahan]] na si [[Miriam Defensor Santiago]] upang ikasá ang kaniyang pagtakbo bílang [[Pangulo ng Pilipinas]] noong 1992. Si [[Ramon Magsaysay, Jr.]] ay ang kasama niyang kumandidato bilang bise presidente. Bagaman, natalo silang pareho kay dating Kalihim ng Depensa na si [[Fidel Ramos]] at noo'y Senador [[Joseph Estrada]], ayon sa pagkakabanggit. Nagsisilbi ang Force of Reform Philippines (FORPH, literal sa [[wikang Tagalog|Tagalog]] bilang Puwersa ng Reporma ng Pilipinas) bilang opisyal na kabataang sangay ng Partido ng Repormang Pantao. Habang nasa ilalim ng pangangalaga ni Miriam Defensor Santiago, walang kaugnayan ang Youth Reform Movement (literal: Kilusang Reporma ng Kabataan) sa PRP. ==Pagsali sa halalan== Noong Oktubre 13, 2015, ipinabatid ni Senador Miriam Defensor Santiago ang kanyang intensyon na tumakbo sa pagkapangulo para sa halalan ng 2016. Ipinabatid din niya na si [[Bongbong Marcos]] ang kanyang kasamang kandidato para sa bise presidente ng halalang 2016.<ref> http://www.gmanetwork.com/news/story/540496/news/nation/miriam-announces-presidential-run-in-2016#sthash.tvzksgZC.dpuf</ref><ref>http://www.abs-cbnnews.com/nation/10/15/15/miriam-confirms-bongbong-her-vp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118084148/http://www.abs-cbnnews.com/nation/10/15/15/miriam-confirms-bongbong-her-vp |date=2015-11-18 }} {{Bare URL inline|date=Mayo 2022}} (sa Ingles)</ref> Natalo silang pareho at napunta ang posisyong Pangulo kay [[Rodrigo Duterte]] at ang [[Pangalawang Pangulo]] kay [[Leni Robredo]]. Namatay si Miriam Defensor Santiago noong Setyembre 2016 at pinamumunuan na ang partido ng kanyang asawang si Narciso Santigo Jr. Noong halalan ng 2022, ipinabatid ni Narciso Jr. ang pagsuporta para sa potensyal na pagkandidato ni [[Sara Duterte]] sa pagkapangulo at pinagpanibago ang alyansa sa Hugpong ng Pagbabago.<ref>{{Cite news |first=Zacarian |last=Sarao |title=Miriam Defensor-Santiago's PRP backs Sara Duterte's potential presidential run |url=https://newsinfo.inquirer.net/1456837/miriam-defensor-santiagos-prp-backs-sara-dutertes-potential-presidential-bid-in-2022 |publisher= |date=Hulyo 7, 2021 |access-date=Hulyo 7, 2021|language=en}}</ref> Subalit noong kumandidato na lamang si Sara Duterte sa pagkapangalawang pangulo, hindi na nila tiyak kung sino ang susuportahan sa pagkapangulo.<ref>{{Cite web |last=AGUINALDO |first=SANDRA |date=2022-04-20 |title=PRP yet to endorse presidential bet |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/829146/prp-yet-to-endorse-presidential-bet/story/ |access-date=2023-12-11 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga partidong pampolitika sa Pilipinas]] s1qlhp80tuognil7h6ea0mxiey5oojo Palarong Olimpiko sa Taglamig 1992 0 249612 2241779 2168328 2026-11-12T05:54:39Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241779 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympic games|1992|Winter|Olympics| | image = 1992_wolympics_logo.png | image_size = 150 | caption = Sagisag ng Palarong Olimpikong Taglamig ng 1992{{efn|Ang sagisang ay ang watawat ng rehiyon ng Savoy na nasa hugis ng apoy ng Olimpiko, na sumasayaw sa itaas ng mga guhit na kinakatawan ang watawat ng Pransya.}} | host_city = [[Albertville]], Pransya | motto = ''At the Peak of Performance''<br />({{lang-fr|A la Pointe de la Performance}})<br/>''Sa Tugatog ng Pagpapalabas'' | nations = 64 | athletes = 1,801 (1313 lalaki, 488 babae) | events = 57 sa 6 na mga palakasan (12 disiplina) | opening = 8 Pebrero | closing = 23 Pebrero | opened_by = [[Pangulo ng Pransiya|Pangulong]] [[François Mitterrand]] | cauldron = [[François-Cyrille Grange]]<br />[[Michel Platini]] | stadium = [[Théâtre des Cérémonies]] | winter_prev = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1988|Calgary 1988]] | winter_next = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1994|Lillehammer 1994]] | summer_prev = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1988|Seoul 1988]] | summer_next = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1992|Barcelona 1992]] }} Ang '''Palarong Olimpiko sa Taglamig 1992''' opisyal na Kilala bilang '''Ika-XVI Palarong Olimpiko sa Taglamig''' ({{lang-fr|Les XVI<sup>es</sup> Jeux olympiques d'hiver}}) ay isang winter multi-sport event na ginanap mula 8 hanggang 23 Pebrero 1992 sa loob at paligid ng [[Albertville]], Pransiya. Nanalo ang Albertville sa bid na mag-host ng Olimpiko sa Taglamig noong 1986, tinalo ang [[Sofia]], [[Falun]], [[Lillehammer]], [[Cortina d'Ampezzo]], [[Anchorage]], at [[Berchtesgaden]]. Ang [[Palarong Olimpiko sa Taglamig|Olimpiko sa Taglamig]] 1992 ay ang huling mga laro sa taglamig na ginanap sa parehong taon ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init|Olimpiko sa Tag-init]].<ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/en/content/Olympic-Games/All-Past-Olympic-Games/Winter/Albertville-1992/|title=Albertville 1992|publisher=www.olympic.org|accessdate=12 Marso 2010|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20140107032344/http://www.olympic.org/content/error-pages/error404/?404;http://www.olympic.org:80/en/content/olympic-games/all-past-olympic-games/winter/albertville-1992/|archivedate=7 Enero 2014|url-status=dead|df=dmy-all|language=en}}</ref><ref name="athletes_number">{{cite web|title=The Olympic Winter Games Factsheet|url=http://www.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/The_Olympic_Winter_Games.pdf|publisher=International Olympic Committee|accessdate=5 Agosto 2012|language=en}}</ref> Ang Mga Laro ay ang ikalimang Palarong Olimpiko na ginanap sa Pransiya at ang ikatlong Olimpiko sa Taglamig ng bansa, pagkatapos ng [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1924|Palarong Taglamig ng 1924]] sa [[Chamonix]] at ang [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1968|Palarong Taglamig ng 1968]] sa [[Grenoble]]. Ang mga larong ito ang una sa dalawang magkasunod na Olympic games na gaganapin sa Kanlurang Europa, bago ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1992]] sa Barcelona, ​​Spain. == Mga laro == Mayroong 57 mga kaganapan na pinaglabanan sa 6 na palakasan (12 disiplina). {{col-begin}} {{col-1-of-2}} *{{GamesSport|Alpine skiing|Events=10}} *{{GamesSport|Biathlon|Events=6}} *{{GamesSport|Bobsleigh|Events=2}} *{{GamesSport|Cross country skiing|Events=10}} *{{GamesSport|Figure skating|Events=4}} *{{GamesSport|Freestyle skiing|Events=2}} {{col-2}} *{{GamesSport|Ice hockey|Events=1}} *{{GamesSport|Luge|Events=3}} *{{GamesSport|Nordic combined|Events=2}} *{{GamesSport|Ski jumping|Events=3}} *{{GamesSport|Short track speed skating|Events=4}} *{{GamesSport|Speed skating|Events=10}} {{col-end}} ===Mga larong demonstrasyon=== Ito ang huling pagkakataon na napasama ang mga [[palakasan]]g demonstrasyon sa programa ng Palarong Olimpiko sa Taglamig. * [[Curling at the 1992 Winter Olympics|Curling]] – naidagdag sa unang pagkakataon simula noong [[1924 Winter Olympics|1924]]. Naging regular na disiplina ito noong [[Curling at the 1998 Winter Olympics|1998]]. * [[Freestyle skiing at the 1992 Winter Olympics|Freestyle skiing]] – Bagaman opisyal na displina ang [[moguls skiing]], ang aerials at ski ballet ay tinuturing pa rin na kaganapang demonstrasyon. * [[Speed skiing at the 1992 Winter Olympics|Speed skiing]] – May namatay noong sesyon sa isang [[pagsasanay]]. Hindi napabilang ang palakasan sa programa ng Palarong Olimpiko ng Taglamig. ==Mga bansang naglalahok== {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" |- ! Mga lumalahok na [[:Category:Nations at the 1980 Winter Olympics|National Olympic Committees]] |- | {{div col|colwidth=22em}} * {{flagIOC|ALG|Taglamig 1992|4}} * {{flagIOC|AND|1992 Winter|5}} * {{flagIOC|ARG|1992 Winter|20}} * {{flagIOC|AUS|1992 Winter|21}} * {{flagIOC|AUT|1992 Winter|58}} * {{flagIOC|BEL|1992 Winter|5}} * {{flagIOC|BER|1992 Winter|1}} * {{flagIOC|BOL|1992 Winter|4}} * {{flagIOC|BRA|1992 Winter|7}} * {{flagIOC|BUL|1992 Winter|31}} * {{flagIOC|CAN|1992 Winter|108}} * {{flagIOC|CHI|1992 Winter|5}} * {{flagIOC|CHN|Taglamig 1992|32}} * {{flagIOC|CRC|1992 Winter|4}} * {{flagIOC|CRO|1992 Winter|4}} * {{flagIOC|CYP|1992 Winter|4}} * {{flagIOC|TCH|1992 Winter|74}} * {{flagIOC|DEN|1992 Winter|6}} * {{flagIOC|EST|1992 Winter|19}} * {{flagIOC|FIN|1992 Winter|62}} * {{flagIOC|FRA|Taglamig 1992|109}} '''(host)''' * {{flagIOC|GER|1992 Winter|111}} * {{flagIOC|GBR|1992 Winter|49}} * {{flagIOC|GRE|1992 Winter|8}} * {{flagIOC|HON|1992 Winter|1}} * {{flagIOC|HUN|1992 Winter|24}} * {{flagIOC|ISL|1992 Winter|5}} * {{flagIOC|IND|1992 Winter|2}} * {{flagIOC|IRL|1992 Winter|4}} * {{flagIOC|ITA|1992 Winter|107}} * {{flagIOC|JAM|1992 Winter|5}} * {{flagIOC|JPN|1992 Winter|60}} * {{flagIOC|PRK|1992 Winter|20}} * {{flagIOC|KOR|Taglamig 1992|23}} * {{flagIOC|LAT|1992 Winter|23}} * {{flagIOC|LIB|1992 Winter|4}} * {{flagIOC|LIE|1992 Winter|7}} * {{flagIOC|LTU|1992 Winter|6}} * {{flagIOC|LUX|1992 Winter|1}} * {{flagIOC|MEX|1992 Winter|20}} * {{flagIOC|MON|1992 Winter|5}} * {{flagIOC|MGL|1992 Winter|4}} * {{flagIOC|MAR|1992 Winter|12}} * {{flagIOC|NED|1992 Winter|19}} * {{flagIOC|AHO|1992 Winter|2}} * {{flagIOC|NZL|1992 Winter|6}} * {{flagIOC|NOR|1992 Winter|80}} * {{flagIOC|PHI|1992 Winter|1}} * {{flagIOC|POL|1992 Winter|53}} * {{flagIOC|PUR|1992 Winter|6}} * {{flagIOC|ROU|1992 Winter|23}} * {{flagIOC|SMR|1992 Winter|3}} * {{flagIOC|SEN|1992 Winter|2}} * {{flagIOC|SLO|1992 Winter|27}} * {{flagIOC|ESP|1992 Winter|17}} * {{flagIOC|SWZ|1992 Winter|1}} * {{flagIOC|SWE|1992 Winter|73}} * {{flagIOC|SUI|1992 Winter|74}} * {{flagIOC|TPE|1992 Winter|8}} * {{flagIOC|TUR|1992 Winter|8}} * {{flagIOC|EUN|1992 Winter|129}} * {{flagIOC|USA|Taglamig 1992|147}} * {{flagIOC|ISV|1992 Winter|12}} * {{flagIOC|YUG|1992 Winter|25}} {{div col end}} |} == Talahanayan ng medalya == (''Binigyan-diin ang punong-abalang bansa.'') {{Medals table | caption = | host = | show_limit = | remaining_text = | flag_template = flagIOC | event = 1992 Winter | team = | gold_GER = 10 | silver_GER = 10 | bronze_GER = 6 | gold_EUN = 9 | silver_EUN = 6 | bronze_EUN = 8 | note_EUN = ¹ | gold_NOR = 9 | silver_NOR = 6 | bronze_NOR = 5 | gold_AUT = 6 | silver_AUT = 7 | bronze_AUT = 8 | gold_USA = 5 | silver_USA = 4 | bronze_USA = 2 | gold_FRA = 3 | silver_FRA = 5 | bronze_FRA = 1 | gold_ITA = 4 | silver_ITA = 6 | bronze_ITA = 4 | gold_FIN = 3 | silver_FIN = 1 | bronze_FIN = 3 | gold_CAN = 2 | silver_CAN = 3 | bronze_CAN = 2 | gold_KOR = 2 | silver_KOR = 1 | bronze_KOR = 1 }} ==Tignan din== {{Portal|Olympics}} * [[Palarong Paralimpiko sa Taglamig 1992]] * [[Palarong Paralimpiko sa Tag-init 1992]] * [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1992]] * Palarong Olimpiko ginanap sa Pransiya ** [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1900]] – Paris ** [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1924]] – Paris ** [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1924]] – Chamonix ** [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1968]] – Grenoble ** [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1992]] – Albertville ** [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]] – Paris ** [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2030]] – French Alps * [[Talaan ng IOC mga codes ng bansa]] ==Mga pananda== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na link == {{commons category|1992 Winter Olympics}} * * [https://web.archive.org/web/20140812202347/http://library.la84.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1992/ore294/ORE294o.pdf ''Olympic Review'' – Official Results] * [https://web.archive.org/web/20080705153454/http://www.marcolympics.org/jeux/1992/winter/index.php The program of the 1992 Albertville Winter Olympics] {{s-start}} {{s-bef|before=[[1988 Winter Olympics|Calgary]]}} {{s-ttl|title=''[[Winter Olympic Games|Winter Olympics]]'' <br> [[Albertville]]|years=''XVI Olympic Winter Games'' (1992)}} {{s-aft|after=[[1994 Winter Olympics|Lillehammer]]}} {{s-end}} {{Palarong Olimpiko}} {{Authority control}} [[Kategorya:Palarong Olimpiko]] p9bqfy1ktlbqf3rjv35u0j4o1rdekt2 Pambansang Unibersidad ng Singapore 0 249744 2241784 1882441 2026-11-12T07:17:00Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241784 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:NUS,_Engineering_12,_Nov_06.JPG|right|thumb|200x200px|Faculty of Engineering]] Ang '''Pambansang Unibersidad ng Singapore''' ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''National University of Singapore''), na kilala din bilang '''NUS''', ay isang may-awtonomiyang pampublikong unibersidad sa pananaliksik sa [[Singapore]]. Itinatag noong 1905, ito ay ang pinakamatandang institusyon ng mas mataas na pag-aaral sa buong bansa, pati na rin ang pinakamalaki. Ang NUS ay konsistent na niranggo bilang isa sa nangunguna sa Asya, ayon sa QS World University Rankings at Times Higher Education World University Rankings, kung saan ang NUS ay nananatili sa posisyon nito bilang una ng sa Asya.<ref name="topuniversities.com">{{Cite web|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2015#sorting=rank+region=+country=+faculty=+stars=false+search=|title=QS World University Rankings 2015|work=Top Universities|access-date=15 Setyembre 2015}}</ref> Bukod pa rito, ayon sa 2014 ''US News & World Report'' ay kinikilala ang pamantasan sa hanay ng Best Global Universities<ref name="US News Best Global Universities Rankings">[http://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings?int=9cf408 US News Best Global Universities Rankings]</ref> Ang pangunahing kampus ng NUS ay matatagpuan sa Timog-Kanlurang Singapore katabi ng Kent Ridge, na may eryang {{Convert|150|ha|sqmi}}.<ref>{{Cite web|url=http://nus.edu.sg/registrar/nusbulletin/history|title=History|access-date=2016-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810000720/https://nus.edu.sg/registrar/nusbulletin/history|archive-date=2024-08-10|url-status=dead}}</ref> Sa Bukit Timah campus naman matatagpuan ang Fakultad ng Batas, Lee Kuan Yew Paaralan ng Pampublikong Polisiya at mga surian sa pananaliksik, habang ang Duke-NUS Graduate Medical School sa Singapore ay matatagpuan sa Outram campus. == Mga sanggunian == {{Reflist|colwidth=30em}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Singapore]] o7llx4j0qvhmb5pjku0mh5ydhrfn9wu Unibersidad ng Nairobi 0 251035 2241724 1831933 2026-11-11T23:07:43Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2241724 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name=University of Nairobi |image= |motto=''Unitate et Labore''<br>''In Unity and Work'' |established=1956 Royal Technical College<br>1961 Royal College Nairobi<br>1964 University College Nairobi<br>1970 University of Nairobi |type=[[Public university|Public]] |chancellor=Dr. Vijoo Rattansi |vice_chancellor=Prof. Peter Mulwa Felix Mbithi |undergrad=49,488 |postgrad=12,424 |city=[[Nairobi]] |country=[[Kenya]] |coor={{coord|1|16|47|S|36|49|00|E|type:edu_region:KE|display=inline,title}} |campus=Urban |affiliations=[[Association of Commonwealth Universities|ACU]] |website={{URL|www.uonbi.ac.ke}} }} [[Talaksan:Universityofnairobi.jpg|thumb|Tanawin mula sa pangunahing pasukan]] [[Talaksan:Universityofnairobi2.jpg|thumb|Tanawin mula sa pangunahing quadranggel ]] Ang '''Unibersidad ng Nairobi''' ('''UoN''') ay isang [[Dalubhasaan|unibersidad]] para sa pananaliksik na nakabase sa [[Nairobi]]. Ito ay isa sa pinakamalaking unibersidad sa [[Kenya]]. Kahit na nagsimula ang kasaysayan nito bilang isang institusyong pang-edukasyon noong 1956, ito ay hindi maging isang malayang unibersidad hanggang 1970. Sa taong ito, ang University of East Africa ay hinati sa tatlong mga independiyenteng mga unibersidad: Pamantasang Makerere sa [[Uganda]], ang [[Unibersidad ng Dar es Salaam]] sa Tanzania, at ang Unibersidad ng Nairobi. == Mga fakultad/paaralan/sentro/instituto == * African Women's Studies Centre  * Center for Sustainable Dryland Ecosystems and Societies  * Center of Open and Distance Learning  * Centre For Biotechnology & Bioinformatics  * Centre for Hiv Prevention And Research  * Centre for Urban Innovations  * Education For Change  * Faculty of Agriculture  * Faculty of Arts  * Faculty of Veterinary Medicine  * Institute for Climate Change and Adaptation * Institute For Development Studies  * Institute of Anthropology, Gender & African Studies  * Institute of Diplomacy and International Studies  * Institute of Nuclear Science & Technology  * Institute of Tropical & Infectious Diseases  * Kenya Science Campus  * [[Kisumu]] Campus  * Mombasa Campus  * Open, Distance and eLearning Centre * Physical Sciences  * Population Studies And Research Institute  * School of Arts and Design  * School of Biological Sciences  * School of Business  * School of Computing and Informatics  * School of Continuing and Distance Education  * School of Dental Sciences  * School of Economics  * School of Education  * School of Engineering  * School of Journalism  * School of Law  * School of Mathematics  * School of Medicine  * School of Nursing  * School of Pharmacy  * School of Physical Science  * School of Public Health  * School of the Built Environment  * The Wangari Maathai Institute for Peace and Environmental Studies [[Kategorya:Mga institusyong pang-edukasyon na naitatag noong 1961]] [[Kategorya:Mga institusyong pang-edukasyon sa Kenya]] qncqvsrwpuv5r9ge6g6xr2vntdpv8hi Miwako Kakei 0 253079 2241750 2092587 2026-11-12T02:15:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241750 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=Oktubre 2020}} {{Orphan|date=Oktubre 2020}} {{Infobox person | name = Miwako Kakei | native_name = 筧 美和子 | native_name_lang = wikang Hapones | image = {{wikidata|property|raw|P18}} | birth_date = {{birth date and age|1994|3|6|df=yes}} | birth_place = [[Tokyo]], Japan<ref name="profile">{{cite web|url=http://talent.platinumproduction.jp/kakeimiwako|title=筧美和子|language=Hapones|publisher=Platinum Production|accessdate=8 Marso 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222175444/http://talent.platinumproduction.jp/kakeimiwako|archive-date=22 Pebrero 2017|url-status=dead}}</ref> | nationality = Hapones | other_names = {{nihongo|Mīko|みーこ}} | occupation = {{hlist|Model|artista|''tarento''}} | years_active = 2012&ndash;kasalukuyan | style = {{hlist|pangkalahatang pagmomodelo|''gravure'' na nakasuot pang-langoy}} | height_cm = 164<ref name="profile"/> }} Si {{nihongo|'''Miwako Kakei'''|筧 美和子|Kakei Miwako|ipinanganak 6 Marso 1994}}<ref>{{cite web|url=http://wpb.shueisha.co.jp/2013/09/08/21747/|title=筧美和子『未完成熟。』|work=Weekly Playboy|language=Hapones|publisher=Shueisha|accessdate=8 Marso 2017|archive-date=29 Abril 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429144430/http://wpb.shueisha.co.jp/2013/09/08/21747/|url-status=dead}}</ref> ay isang ''tarento'', modelo at artista mula sa bansang [[Hapon]]. Eksklusibong modelo siya para sa magasin na ''JJ''. Kinakatawan siya ng Platinum Production. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Hapon]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994|Kakei, Miwako]] {{stub}} gy1mmfeezaqtzr2bli2rk7snwkzkfag Maki Pulido 0 269329 2241714 2099834 2026-11-11T21:56:06Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241714 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Maki Pulido | birth_name = Maria Judea Jimenez Pulido | birth_date = {{birth date and age|1972|5|20}} | birth_place = [[Lungsod ng Dagupan]], [[Pangasinan]], Pilipinas | other_names = Maki | occupation = Taga-ulat, [[Mamamahayag]] | years_active = 1995-kasalukuyan | notable_works = ''[[Reporter's Notebook]]''<br>''Balita Pilipinas Ngayon'' | spouse = Joey Ilagan | children = 2 }} Si '''Maria Judea "Maki" Jimenez Pulido-Ilagan''' ({{IPA-tl|himɛˈnɛs puˈlɪdɔ|lang}}; ipinanganak noong Mayo 20, 1972 sa [[Lungsod ng Dagupan]]) ay isang [[mamamahayag]] na mula sa Pilipinas. Naging prodyuser din siya ng palabas sa telebisyon, nagsimula ang kanyang karera sa pamamahayag noong 1994 sa [[GMA Network]]. Kilala siya sa mga programng pantelebisyon na ''[[Reporter's Notebook]]'' at ''Balita Pilipinas Ngayon''. Binansagan bilang "mamamahayag na walang takot" (o ''fearless journalist''), nakamit niya ang iba't ibang mga parangal kabilang ang ''Silver Screen Award'' (Gawad Pinalakang Tabing) sa ''U.S. International Film and Video Festival'' (Pista ng Internasyunal na Pelikula at Bidyo sa Estados Unidos) noong 2006, at ''Gold World Medal for Best Human Interest Story'' (Gintong Medalyang Pandaigdig para sa Pinakamagandang Kuwento ng Interes ng Tao) sa ''New York Festivals Television and Film Awards'' (Mga Gawad sa Pista ng Telebisyon at Pelikula sa [[Nueva York]]) bukod sa iba pa. Isang politiko at aktibista ang ama sa [[Pangasinan]], ibinigay sa kanya ng kanyang ama ang palayaw "Maki" bilang pinaikling "makibaka". Sinubok din niya ang mundo ng [[politika]] nang kumandidato siya sa pagkakongesista ng [[Distritong pambatas ng Pangasinan#Unang Distrito|Unang Distrito ng Pangasinan]] noong 2010 subalit hindi siya nanalo at sinabing hindi na siya tatakbo muli.<ref name=":3">{{Cite web |last=Losorata |first=Yugel |date=2010-09-06 |title=Reporter Maki vows never to run again {{!}} Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/articles/275777/reporter-maki-vows-never-run-again |archive-url=https://web.archive.org/web/20100910011001/https://mb.com.ph/articles/275777/reporter-maki-vows-never-run-again |archive-date=2010-09-10 |access-date=2023-11-25 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> ==Maagang buhay== Ipinanganak si Maki Pulido sa [[Lungsod ng Dagupan]] kina Nestor at Alicia na parehong politiko.<ref name=":1">{{Cite web |date=2008-02-24 |title=GMA7’s Maki Pulido grabs international award |url=https://punch.dagupan.com/news/2008/02/gma7s-maki-pulido-grabs-international-award/ |access-date=2023-11-27 |website=Sunday Punch |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118041700/https://punch.dagupan.com/news/2008/02/gma7s-maki-pulido-grabs-international-award/ |archive-date=2025-01-18 |url-status=dead}}</ref> May limang kapatid si Maki.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer-1109/20131006/281569468442878|title=Alicia Jimenez-Pulido; 61|via=Pressreader|newspaper=Philippine Daily Inquirer|access-date=2023-11-27|date=2013-10-06|language=Ingles}}</ref> Ang kanyang ina na si Alicia ay naging bokal ng Sangguniang Panlalawigan ng [[Pangasinan]] at alkalde ng [[Anda, Pangasinan|Anda]], Pangasinan, na ang unang babaeng naluklok na alkalde ng Anda,<ref name=":6" /> samantalang ang ama naman niya ay naging alkalde din ng Anda, Pangasinan,<ref name=":7" /> at naging Bise Presidente ng GMA Network para sa Promosyon ng Programa at Publisidad.<ref>{{Cite web |date=2019-06-14 |title=Obit |url=https://cmfr-phil.org/chronicle/obit/obit-112/ |access-date=2023-11-27 |website=CMFR |language=en}}</ref> Binigay sa kanya ang palayaw na "Maki" ng kanyang ama na aktibista din.<ref>{{Cite web |date=2013-06-18 |title=Post ni Maki Pulido sa kanyang Twitter account |url=https://twitter.com/makipulido/status/346942559408508928?lang=en |access-date=2023-11-27 |website=X (formerly Twitter) |language=en}}</ref> Pinaikling "makibaka" ang palayaw niya na hango sa [[parirala]]ng "Makibaka! Huwag matakot!" na panlabang sigaw ng mga aktibista noong diktadurang [[Ferdinand Marcos|Marcos]] ng mga dekada 1970 at 1980.<ref>{{Cite web |date=2022-02-25 |title=Never Again, Never Forget! Long Live the spirit of the EDSA Revolution! Makibaka, Huwag Matakot! |url=https://migranteinternational.org/never-again-never-forget-long-live-the-spirit-of-the-edsa-revolution-makibaka-huwag-matakot%EF%BF%BC/ |url-status=live |access-date=2023-11-27 |website=migranteinternational.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Makibaka! Huwag Matakot! |url=https://www.malayamovement.com/sigwa/killjoy |access-date=2023-11-27 |website=Malaya Movement |language=en-US}}</ref> Nagtapos si Maki sa [[Unibersidad ng Pilipinas Diliman]]<ref>{{Cite book|title=The Catalyst|url=https://books.google.com/books?id=ABClLthrwEsC&newbks=0&hl=en|publisher=Rex Bookstore, Inc.|language=en|first=Institute for Social Service|last=Alternatives|year=2008}}</ref> sa kursong [[Pangmadlang komunikasyon|Pangmadlang Komunikasyon]] na may espesyalisasyon sa pelikula (o ''AB Mass Communications major in film'').<ref name=":8">{{Cite web |last=Aquio |first=Jojo |date=2006-01-28 |title=Reading the 'Reporter's Notebook' |url=https://www.philstar.com/cebu-entertainment/2006/01/28/318936/reading-reporters-notebook |access-date=2023-11-26 |website=Philstar.com |language=en}}</ref> Totoo sa kanyang palayaw, naging aktibista siya noong mag-aaral siya ng Unibersidad ng Pilipinas at sumali sa politika ng kampus.<ref name=":2" /> ==Karera== Nagsimula ang karera ni Maki Pulido sa [[GMA Network]] noong 1994<ref name=":9">{{Cite web |last=Raquel |first=Butch S. |date=2015-05-10 |title=Celebrating Mother’s Day with Maki Pulido {{!}} Entertainment, News, The Philippine Star {{!}} philstar.com |url=http://www.philstar.com/entertainment/2015/05/09/1452665/celebrating-mothers-day-maki-pulido |archive-url=https://web.archive.org/web/20150510024644/http://www.philstar.com/entertainment/2015/05/09/1452665/celebrating-mothers-day-maki-pulido |archive-date=2015-05-10 |access-date=2023-11-27 |website=philstar.com |language=en}}</ref> bilang espesyalisadong taga-ulat (o ''beat reporter'') ng depensa.<ref name=":8" /> Ginawa niya ito hanggang 1998 at sa kalaunan nailipat upang maging taga-ulat ng mga balita sa [[Palasyo ng Malacañang]], at humawak ng mga natatanging pagtatalaga para sa ''[[24 Oras]]'' at ''[[Saksi]]''.<ref name=":8" /> Naging regular na dokumentarista sa ''[[I-Witness]]'', at nakapag-aral sa [[Estados Unidos]] sa ''Asia Foundation'' (Pundasyong Asya) noong 2002.<ref name=":8" /> Dahil regular sa Malacañang, siya ang unang nagbigay ng balita nang umalis na ang noo'y [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]] sa Malacañang kasunod ng pangyayari sa tinaguriang [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|EDSA Dos]], isang pagtitipon na naglayong patalsikin ang Pangulo.<ref>{{Cite web |last=Chua |first=Xiao |author-link=Xiao Chua |date=2021-01-26 |title=MY EDSA DOS AND TRES DIARIES |url=https://xiaochua.net/2021/01/ |access-date=2023-11-27 |website=IT'S XIAOTIME! |language=en}}</ref> Tinaguriang "mamamahayag na walang takot" o ''fearless journalist'',<ref name=":4">{{Cite web |date=2022-09-01 |title=Kapuso broadcast journalists uphold 'Tatak Public Affairs' amid misinformation |url=https://mb.com.ph/2022/09/01/kapuso-broadcast-journalists-uphold-tatak-public-affairs-amid-misinformation/ |access-date=2023-11-27 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mariano |first=Dianne |date=2022-09-29 |title=Maki Pulido shares pieces of advice for aspiring journalists |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/93266/maki-pulido-shares-pieces-of-advice-for-aspiring-journalists/story |access-date=2023-11-27 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> nag-uulat at nadedestino sa mga balita delikado at sensitibo.<ref name=":0" /> Sa pagtatapos ng paglilitis ng kaso ng [[Panggagahasa sa Pilipinas|panggagahasa]] sa Subic ng isang Pilipina ng mga marinong Amerikano noong Disyembre 2006, hinabol niya ang mga nahatulang marino para mahatid ang balita sa kabila ng paghaharang sa kanilang pangkat pambalita ng mga seguridad na naghatid sa nahatulan. At isa pa uling marino ng Estados Unidos ang nagkakaso, si Joseph Scott Pemberton, na pinatay naman ang isang ''[[Transeksuwalismo|transgender]]'' Pilipina na si Jennifer Laude, makikita muli si Maki na napapaligiran ng pulis habang nagbabalita siya ng ''live'' para sa ''Balita Pilipinas Ngayon'' sa kaganapan ng kaso ni Pemberton.<ref>{{Cite web |last=Ayroso |first=Dee |date=2014-10-23 |title=US Marine Pemberton in Camp Aguinaldo: Is it PH or US custody? |url=https://www.bulatlat.com/2014/10/23/us-marine-pemberton-in-camp-aguinaldo-is-it-ph-or-us-custody-2/ |access-date=2023-11-27 |website=Bulatlat |language=en-US}}</ref> May elemento din ng panganib ang kanyang mga kinapapanayam at pag-ulat ng balita.<ref name=":0" /> May mga politikong nasaktan sa kanyang ulat at bagaman hindi siya nakakatanggap ng bantang pagpatay, nasiraan na siya ng ''break'' (o pantigil) ng sasakyan upang parating sa kanya na nasaktan sila.<ref name=":0" /> Naging delikado din ang pagpunta niya sa kampo ng [[Bagong Hukbong Bayan]] kung saan maaring magkaroon ng panganib sa engkuwentro ng militar at ng Bagong Hukbong Bayan.<ref name=":0" /> Sa kabila ng panganib sa kampo, nakapanayam niya si Gregorio Rosal, o mas kilala bilang Ka Roger, ang noo'y tagapagsalita ng Bagong Hukbong Bayan.<ref name=":0">{{Cite web |last=Asilo |first=Rito P. |date=2011-10-07 |title=Maki Pulido takes the good (news) with the bad |url=https://entertainment.inquirer.net/16685/maki-pulido-takes-the-good-news-with-the-bad |access-date=2023-11-27 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Nakapanayam din niya si Murad Ibrahim ng [[Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro]].<ref name=":0" /> Ilan pa sa pagbabalita niyang delikado ang pag-uulat ng [[Super Bagyong Yolanda]] noong 2013,<ref>{{Cite web |title=Coverage of Supertyphoon Yolanda (Haiyan) |url=https://peabodyawards.com/award-profile/coverage-of-supertyphoon-yolanda-haiyan-gma-network-inc-philippines/ |access-date=2023-11-26 |website=The Peabody Awards |language=en-US}}</ref> at [[Krisis sa Marawi|pagkubkob ng Marawi]] noong 2017.<ref>{{Cite web |last=Cal |first=Ben |date=2018-05-20 |title=Fearless journo recalls Marawi siege experience |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1035819 |access-date=2023-11-27 |website=Philippine News Agency (Ahensiyang Pambalita ng Pilipinas) |language=en}}</ref> Bukod sa pagiging taga-ulat, si Maki ay naging brodkaster at prodyuser ng pambalitang palabas sa telebisyon.<ref name=":9" /> Naging dokumentarista din siya ng ''[[Reporter's Notebook]]''<ref>{{Cite web |date=2009-11-10 |title=Reporter's Notebook of Maki Pulido |url=https://www.gmanetwork.com/news/publicaffairs/reportersnotebook/176631/reporter-s-notebook-of-maki-pulido/story/ |access-date=2023-11-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at naging tagapresenta ng balita sa ''Balita Pilipinas Ngayon'' at ''State of the Nation''.<ref name=":5">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Atom Araullo, Maki Pulido anchor ‘State of the Nation’ |url=https://manilastandard.net/?p=343471 |access-date=2023-11-27 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> ==Pagsubok sa pagpasok sa politika== Naging dokumentarista at mamamahayag sa mga isyung panlipunan na kinahaharap ng mga pinakamahirap sa mga mahihirap at naghangad ng maglingkod sa kanyang kababayan sa unang distrito ng [[Pangasinan]] upang ihain ang kanilang boses sa mga isyung pambansa, kumandidato siya bilang kongresista ng unang distrito ng Pangasinan noong 2010.<ref name=":2">{{Cite web |date=2010-03-22 |title=Fearless Maki |url=https://northwatch.wordpress.com/2010/03/22/fearless-maki-2/ |access-date=2023-11-27 |publisher=Northern Watch |language=en}}</ref> Unang minungkahi sa kanya ng noo'y Kalihim [[Ronaldo Zamora]] noong 2001 na tumakbo siya sa tanggapang publiko.<ref name=":2" /> Tumanggi siya noon dahil aktibista siya<ref name=":2" /> subalit inisip niya kung ano nga ang mangyayari kapag papaloob siya sistema kanyang inuulat.<ref name=":3" /> Nang kumandidato siyang kongresista sa ilalim ng Partido ng Masang Pilipino (PMP)-Biskeg na Pangasinan,<ref>{{Cite web |last=Visperas |first=Eva |last2=Laude |first2=Jaime |date=2009-12-06 |title=Pangasinan's six districts field women candidates |url=https://www.philstar.com/nation/2009/12/06/529425/pangasinans-six-districts-field-women-candidates |access-date=2023-11-27 |website=Philstar.com |language=en}}</ref> nagbitaw siya bilang mamamahayag ng GMA Network at pinalitan siya ni [[Rhea Santos]] sa ''Reporter's Notebook''.<ref name=":7">{{Cite news |last=Valle |first=Jocelyn |date=2009-11-17 |title=GMA-7 reporter resigns to run for Congress |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/node/229961/gma7-reporter-re |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122103021/https://mb.com.ph/node/229961/gma7-reporter-re |archive-date=2009-11-22}}</ref> Natalo siya ng dating alkalde ng [[Bolinao, Pangasinan|Bolinao]] na si Jesus Celeste sa eleksyon<ref>{{Cite web |last=Tordesillas |first=Ellen |date=2010-05-12 |title=Pacquiao makes it; also Imelda, Arroyo – ellen tordesillas |url=https://www.ellentordesillas.com/2010/05/12/pacquiao-makes-it-also-imelda-arroyo/ |access-date=2023-11-27 |language=en-US}}</ref> at bumalik sa GMA Network at nangakong magiging aktibo sa ''National Union of Journalists of the Philippines'' (o Pambansang Unyon ng mga Mamamahayag ng Pilipinas).<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Macaraig |first=Ayee |date=2012-09-18 |title=ABS-CBN’s Sol Aragones running for Congress |url=https://www.rappler.com/nation/elections/12608-abs-cbns-sol-aragones-running-for-congress/ |access-date=2023-11-27 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> Dahil sa disgusto niya sa inakala niyang mabuti sa politika, ipinangako sa sarili na hindi na siya tatakbo muli sa politika.<ref name=":3" /> ==Mga parangal== Noong 2006, nanalo si Maki Pulido ng Silver Screen Award (Gawad Pinalakang Tabing) sa ''U.S. International Film and Video Festival'' (Pista ng Internasyunal na Pelikula at Bidyo sa Estados Unidos) para sa kanyang ulat niya sa ''Reporter's Notebook'' na pinamagatang "Backdoor".<ref name=":4" /> Tungkol ang ulat sa malalim na pag-usisa sa mga Pilipinong ilegal na pumapasok sa [[Malaysia]].<ref name=":5" /> Nanalo din siya ng ''Gold World Medal for Best Human Interest Story'' (Gintong Medalyang Pandaigdig para sa Pinakamagandang Kuwento ng Interes ng Tao) sa ''New York Festivals Television and Film Awards'' (Mga Gawad sa Pista ng Telebisyon at Pelikula sa [[Nueva York]]).<ref name=":1" /> Ang entrada niyang dokumentaryo na "Batang Kalakal" ang nagpanalo sa kanya ng gintong medalya na tinatalakay ang istorya ng isang batang nangalakal ng [[basura]] upang may makain.<ref>{{Cite web |date=2008-02-07 |title=2008 gold and bronze medalists in NY fest |url=https://www.gmanetwork.com/news/publicaffairs/content/79654/2008-gold-and-bronze-medalists-in-ny-fest/story/ |access-date=2023-11-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Nanalo muli si Maki ng gintong medalya sa Pista ng Telebisyon at Pelikula sa Nueva York noong 2017 para episodyo ng ''Reporter's Notebook'' na pinamagatang "Pasan-pasang Pangarap" na tungkol sa magkapatid na batang lalaki na gumagawa ng [[Uling (panggatong)|uling]] para magkaroon ng [[Salapi|salaping]] pang-eskuwela.<ref>{{Cite web |date=2017-04-28 |title=GMA-7, nag-uwi ng tatlong gold medal mula sa 2017 NY Fest |url=https://balita.net.ph/2017/04/29/gma-7-nag-uwi-ng-tatlong-gold-medal-mula-sa-2017-ny-fest/ |access-date=2023-11-27 |website=Balita - Tagalog Newspaper Tabloid |language=en-US |archive-date=2017-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429044816/http://balita.net.ph/2017/04/29/gma-7-nag-uwi-ng-tatlong-gold-medal-mula-sa-2017-ny-fest/ |url-status=dead }}</ref> Noong 2016, nanalo naman siya ng tansong medalya sa Pistang Nueva York uli para sa episodyong "Hikahos sa Lungsod" ng ''Reporter's Notebook'' na ikinuwento ang mga usaping panlipunan ng migrasyon sa [[Pook na urbano|urbanong lugar]].<ref>{{Cite web |last=Dimaculangan |first=Jocelyn |date=2018-04-20 |title=GMA-7, only PH TV network to earn medals at New York Festivals 2016 |url=https://www.pep.ph/news/local/23492/gma-7-only-tv-network-to-earn-medals-at-new-york-festivals-2016 |access-date=2023-11-27 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Nanomina din siya kasama ang kanyang kasamang tagapresenta sa ''Reporter's Notebook'' na si [[Jiggy Manicad]] noong 2007 bilang mga Pinakamahusay na Tagapresenta ng Kasalukuyang Pangyayari (o ''Best Current Affairs Presenter'') sa ''Asian Televison Awards'' (Mga Gawad sa Telebisyong Asyano).<ref>{{Cite web |last=Dimaculangan |first=Jocelyn |date=2007-09-27 |title=Filipino shows and hosts nominated in 2007 Asian Television Awards |url=https://www.pep.ph/news/local/1137/filipino-shows-and-hosts-nominated-in-2007-asian-television-awards- |access-date=2023-11-27 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> ==Pansariling buhay== Asawa ni Maki Pulido ang negosyanteng si Joey Ilagan at mayroon silang dalawang anak.<ref name=":9" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{BD|1972||Pulido, Maki}} [[Kategorya:Mga mamamahayag mula sa Pilipinas]] evw9s9t8rqkvy6fxk736g9grjocxgdl Mr. Vampire IV 0 280760 2241760 2143248 2026-11-12T03:00:12Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241760 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name = Mr. Vampire IV |image = |alt = |caption = Original Hong Kong film poster | native_name = {{Film name|traditional = {{lang|zh-Hant|殭屍叔叔}} |simplified = 僵尸叔叔 |pinyin = Jiāngshī Shūshū |jyutping = Goeng1 Si1 Suk1 Suk1}} |director = Ricky Lau |producer = [[Sammo Hung]]<br>Jessica Chan |screenplay = Lo Wing-keung |story = Ricky Lau<br>Lo Wing-Keung<br>Shut Mei-yee<br>Sam Chi-Leung |starring = [[Anthony Chan (actor)|Anthony Chan]]<br>[[Wu Ma]]<br>[[Chin Kar-lok]]<br>[[Loletta Lee]] |music = Stephen Shing |cinematography = Abdul M. Rumjahn<br>Tom Lau<br>Bill Wong |editing = Peter Cheung<br>Keung Chuen-tak |studio = Bo Ho Films Co., Ltd.<br>Paragon Films Ltd. |distributor = [[Orange Sky Golden Harvest|Golden Harvest]] |released = {{film date|1988|12|12|df=y}} |runtime = 96 minutes |country = {{flag|Hong Kong|1959}} |language = Cantonese |budget = |gross = HK$14,038,901 }} Ang '''''Mr. Vampire IV''''', na mas kilala rin bilang '''''Mr. Vampire Saga Four''''', ay isang [[pelikulang katatakutan]]g [[komedya]] na idinirek ni Ricky Lau at ipinoprodyus ni [[Sammo Hung]] at Jessica Chan. Ito ay ang pang-apat sa mga serye ng limang pelikulang idinirek ni Ricky Lau para sa [[Mr. Vampire (franchise)|''Mr. Vampire'']] franchise. Ang ''Mr. Vampire'' at mga sequel nito ay parte rin ng [[kulturang jiangshi|jiangshi cinematic boom]] sa Hong Kong noong mga 1980s.<ref>{{cite journal|last=Lam|first=Stephanie|year=2009|title=Hop on Pop: Jiangshi Films in a Transnational Context|journal=CineAction|issue=78|pages=46–51}}</ref> Ang pamagat nito sa Tsino ay nangangahulugang '''''Uncle Vampire'''''. Sa [[Pilipinas]], ito ay ipinalabas noong 31 Marso 1989&nbsp;ng [[Pioneer Films]]. ==Buod== ==Mga Artista at Tauhan== *[[Anthony Chan (artista)|Anthony Chan]] bilang isang Taoist na may Apat na Mata (四目道長) *[[Wu Ma]] bilang Master Yat-yau (一休大師), isang mongheng Buddhist *[[Chin Kar-lok]] bilang Kar-lok (家樂), isang estudyante ng may Apat na Mata *[[Loletta Lee]] bilang JīngJīng (菁菁), estudyante ni Yat-yau *[[Yuen Wah]] bilang Attendant Wu (烏侍長), ang personal assistant ng mahal na prinsipe *Pauline Wong bilang ang Espiritu ng mga Lobo, ang umibig sa may Apat na Mata *Chun Fat bilang Taoist Crane (千鶴道長), estudyante ng may Apat na Mata *Hoh Kin-wai bilang ang ika-71 na prinsipe *Cheung Wing-cheung bilang isang [[bampira]] *Chun Kwai-bo bilang isa sa mga guwardya ng prinsipe *Chu Tau bilang isa sa mga guwardya ng prinsipe *Pang Yun-cheung bilang isa sa mga guwardya ng prinsipe *Ka Lee bilang isa sa mga estudyante ni Taoist Crane *Chow Gam-kong bilang isa sa mga estudyante ni Taoist Crane *Kwan Yung bilang isa sa mga estudyante ni Taoist Crane *Lung Ying bilang isang sundalo ==Home media== ===VHS=== {| class="wikitable" |- ! Release date<br> ! Country<br> ! Classifaction<br> ! Publisher <br> ! Format <br> ! Language ! Subtitles ! Notes<br> ! REF |- style="text-align:center;" || Unknown || United States || Unknown || Rainbow Audio and Video Incorporation || NTSC || Cantonese || English || ||<ref>{{cite web|url=http://www.ghoulbasement.com/2011/08/mr-vampire-saga-4-jiang-shi-shu-shu.html|title=Mr. Vampire Saga 4 (Jiang shi shu shu) (1988) - 1988 Golden Harvest Ltd./Rainbow Audio VHS|publisher=ghoulbasement.com |accessdate=21 September 2011}}</ref> |} ===Laserdisc=== {| class="wikitable" |- ! Release date<br> ! Country<br> ! Classifaction<br> ! Publisher <br> ! Catalog No <br> ! Format <br> ! Language ! Subtitles ! Notes<br> ! REF |- style="text-align:center;" || Unknown || Japan || N/A || Pioneer LDC || || CLV / NTSC || Cantonese || Japanese || Audio Mono ||<ref>{{cite web|url=http://www.urabanchou.com/index.php?main_page=product_info&products_id=64900|title=Mr. Vampire [IT94]|publisher=urabanchou.com|accessdate=3 December 2011|archive-date=5 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405231236/http://www.urabanchou.com/index.php?main_page=product_info&products_id=64900|url-status=dead}}</ref> |- |- style="text-align:center;" || 1989 || Hong Kong || N/A || Unknown || SEL0133H89 || CLV / NTSC || Cantonese || None || Audio: Stereo, 2 Sides ||<ref>{{cite web|url=http://dadons-laserdiscs.com/mr-vampire-saga-vol-4-rare-laserdisc|title=Mr. Vampire Saga: vol.4 Rare LaserDisc|publisher=dadons-laserdiscs.com|accessdate=4 November 2011|archive-date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403162103/http://dadons-laserdiscs.com/mr-vampire-saga-vol-4-rare-laserdisc|url-status=dead}}</ref> |} ===VCD=== {| class="wikitable" |- ! Release date<br> ! Country<br> ! Classifaction<br> ! Publisher <br> ! Format <br> ! Language ! Subtitles ! Notes<br> ! REF |- style="text-align:center;" || Unknown || Hong Kong || N/A || Deltamac (HK) || NTSC || Cantonese, Mandarin || English, Chinese || 2VCDs ||<ref>{{cite web|url=http://www.cinemasie.com/en/fiche/video/3547/|title=VCD Mr Vampire 4 Deltamac|publisher=cinemasie.com|accessdate=21 September 2011}}</ref> |- |- |- style="text-align:center;" || 1 April 2000 || Hong Kong || N/A || Joy Sales (HK) || NTSC || Cantonese, Mandarin || English, Traditional Chinese || 2VCDs ||<ref>{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/mr-vampire-saga-4-vcd-hong-kong-version/1000007561-0-0-0-en/info.html|title=Mr. Vampire Saga 4 (VCD) (Hong Kong Version) VCD|publisher=yesasia.com|accessdate=21 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018202335/http://www.yesasia.com/us/mr-vampire-saga-4-vcd-hong-kong-version/1000007561-0-0-0-en/info.html|archive-date=18 Oktubre 2012|url-status=dead}}</ref> |} ===DVD=== {| class="wikitable" |- ! Release date<br> ! Country<br> ! Classifaction<br> ! Publisher <br> ! Format <br> ! Region <br> ! Language<br> ! Sound <br> ! Subtitles <br> ! Notes<br> ! REF |- style="text-align:center;" || Unknown || Japan || N/A || Universal Pictures Japan || NTSC || 2 || Cantonese, Japanese || Dolby Digital Mono || Japanese || Digitally Re-mastered Box-set ||<ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=UALD-48819 |title=Mr.Vampire DVD Box [Limited Release] |publisher=cdjapan.co.jp |accessdate=18 September 2011}}</ref> |- |- style="text-align:center;" || 19 December 2002 || Hong Kong || N/A || Deltamac (HK) || NTSC || ALL || Cantonese, Mandarin || Dolby Digital || English, Chinese || ||<ref>{{cite web|url=http://www.play-asia.com/paOS-13-71-7m-49-en-86-1-70-4xv.html|title=Mr Vampire Saga 4 Deltamac CO. LTD.|publisher=play-asia.com|accessdate=21 September 2011}}</ref> |- |- style="text-align:center;" || 19 February 2004 || France || N/A || HK Video || PAL || 2 || Cantonese || Dolby Digital || French || Box-set ||<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.fr/Mister-Vampire-Lint%C3%A9grale-Coffret-DVD/dp/B0001501Z8/ref=sr_1_1?s=dvd&ie=UTF8&qid=1316356868&sr=1-1|title=Mister Vampire : L'intégrale - Coffret 4 DVD|publisher=amazon.fr |accessdate=18 September 2011}}</ref> |- |- style="text-align:center;" || 15 March 2008 || Hong Kong || N/A || Joy Sales (HK) || NTSC || ALL || Cantonese, Mandarin || Dolby Digital 2.0 || English, Traditional Chinese, Simplified Chinese || ||<ref>{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/mr-vampire-saga-4-dvd-hong-kong-version/1002469327-0-0-0-en/info.html|title=Mr. Vampire Saga 4 (DVD) (Hong Kong Version) DVD Region All|publisher=yesasia.com|accessdate=21 September 2011|archive-date=18 Oktubre 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018202345/http://www.yesasia.com/us/mr-vampire-saga-4-dvd-hong-kong-version/1002469327-0-0-0-en/info.html|url-status=dead}}</ref> |} ==Sanggunian== <references /> ==Mga kawing panlabas== * {{IMDb title|0099881}} * {{hkmdb title|id=7109}} * [http://www.hkcinemagic.com/en/movie.asp?id=924 ''Mr. Vampire IV''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630183124/http://www.hkcinemagic.com/en/movie.asp?id=924 |date=2017-06-30 }} at [[Hong Kong Cinemagic]] {{Mr Vampire franchise}} [[Kategorya:Mga pelikula ng 1988]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Hong Kong]] [[Kategorya:Mga pelikulang katatakutan mula sa Hong Kong]] [[Kategorya:Mr. Vampire]] [[Kategorya:Mga bampira sa pelikula]] {{stub|Pelikula|Hong Kong}} 3om7pmbcydcw2e4n5ptfml0y815b1gb Maharlika Pilipinas Basketball League 0 281792 2241794 2239299 2026-11-12T09:07:51Z Julius Santos III 139725 /* Media Coverage */ 2241794 wikitext text/x-wiki {{pp-vandalism|small=yes}} {{infobox sports league | title = Maharlika Pilipinas Basketball League (MPBL) | current_season = 2021 MPBL Invitational | logo = | sport = Basketball | founded = {{start date and age|2017|08|29}} | founder = [[Manny Pacquiao]] | inaugural = [[Panahong MPBL 2018|2018]] | coo = [[Zaldy Realubit]] | commissioner = [[Kenneth Duremdes]] | motto= ''Ang Liga Ng Bawat Pilipino'' <br>({{translation|The League of Every Filipino}}) | teams = [[#Koponan|31]] | country = {{flag|Pilipinas}} | headquarters = [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]] | continent = [[FIBA Asia]] ([[Asia]]) | champion = [[Davao Occidental Tigers]] (1st title) | most_champs = {{unbulleted list|[[Batangas City Athletics]]|[[Davao Occidental Tigers]]|[[San Juan Knights]] (1 title each)}} | tv = [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC]]<br>[[TAP Sports]] | streaming = [[Facebook]]<br>[[TAP Go]] | website = {{URL|mpbl.web.geniussports.com}} }} Ang '''Maharlika Pilipinas Basketball League''' o '''MPBL''' ay isang liga ng rehiyong liga ng [[basketbol]] sa Pilipinas. Ito ay nagbukas noong 29 Agosto 2017. ==Kasaysayan== ==Mga Koponan== {|style="margin-left:auto;margin-right:auto" |- |{{location map+|Philippines|width=540|float=center|caption=Locations of MPBL teams (NCR & Cavite are pinned by blue pogs)|places= {{location map~ | Philippines |lat=14.58 |long=121.00 |label=<div style="font-size:80%;"></div>|mark=Blue pog.svg|position=top}} {{location map~ | Philippines |lat=13.75 |long=121.05 |label= <div style="font-size:80%;">[[Tanduay Athletics Batangas|Athletics]]</div>|position=right}} {{location map~ | Philippines |lat=14.68 |long=120.54 |label=<div style="font-size:80%;">[[Bataan Defenders|Risers]] </div>|position=left}} {{location map~ | Philippines |lat=15.495133 |long=120.973843|label=<div style="font-size:80%;">[[Nueva Ecija MiGuard|MiGuard]]</div>|position=right}} {{location map~ | Philippines |lat=14.8563 |long=120.8139 |label= <div style="font-size:80%;">[[Bulacan Kuyas|Kuyas]] </div>|position=right}} {{location map~ | Philippines |lat=14.4297 |long=120.9367|label=<div style="font-size:80%;">[[Cavite]]</div>|mark=Blue pog.svg|position=left}} {{location map~ | Philippines |lat=14.33 |long=121.08|label=<div style="font-size:80%;">[[Laguna Heroes|Heroes]]</div>|position=right}} {{location map~ | Philippines |lat=15.03 |long=120.68|label=<div style="font-size:80%;">[[Pampanga Lanterns|Long Giant Lanterns]]</div>|position=left}} {{location map~ | Philippines |lat=14.58 |long=121.17|label=<div style="font-size:80%;">[[Rizal Crusaders|Golden Coolers]]</div>|position=right}} {{location map~| Philippines |lat=13.4070 |long=121.1778|label=<div style="font-size:80%;">[[Mindoro Tamaraws|Tamaraws]]</div>|position=right}} {{location map~| Philippines |lat=13.1388|long=123.7343|label=<div style="font-size:80%;">[[Bicol Volcanoes|Volcanoes]]</div>|position=right}} {{location map~ | Philippines |lat=6.65 |long=122.13|label=<div style="font-size:80%;">[[Basilan Steel|Steel]]</div>|position=right}} {{location map~ | Philippines |lat=10.30 |long=123.90|label=<div style="font-size:80%;">[[Cebu City Sharks|Sharks]]</div>|position=left}} {{Location map~ | Philippines |lat=10.640739 |long=122.968956|label=<div style="font-size:80%;">[[Bacolod Master Sardines|Master Sardines]]</div>|position=right}} {{Location map~ | Philippines |lat=10.7117|long=122.5625|label=<div style="font-size:80%;">[[Iloilo United Royals|Royals]]</div>|position=left}} {{location map~ | Philippines |lat=6.08|long=125.67|label=<div style="font-size:80%;">[[Davao Occidental Tigers|Tigers]]</div>|position=right}} {{location map~ | Philippines |lat=6.12|long=125.17|label=<div style="font-size:80%;">[[GenSan Warriors|Warriors]]</div>|position=left}} {{location map~ | Philippines |lat=6.5003 |long=124.8435 |label=<div style="font-size:80%;">[[Soccsksargen KAPA|KAPA]]</div>|position=right}} {{location map~ | Philippines |lat=6.92|long=122.08|label=<div style="font-size:80%;">[[Zamboanga Family's Brand Sardines|Family's Brand Sardines]]</div>|position=left}} <!--DISPLAY OF METRO MANILA & CAVITE TEAMS IN UPPER LEFT--> {{Location map~ |Luzon |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1 |lat=18.95 |long=118.7 |label=<div style="font-size:80%;"> '''[[Metro Manila|NCR]]&nbsp;teams'''<br /> [[Muntinlupa Cagers|Cagers]]<br /> [[Quezon City Capitals|Capitals]]<br /> [[Navotas Clutch|Clutch]]<br /> [[Valenzuela Classic|Classic]]<br /> [[San Juan Knights|Knights]]<br /> [[Caloocan Supremos|Supremos]]<br /> [[Parañaque Patriots|Patriots]]<br /> [[Pasig Pirates|Realtors]]<br /> [[Marikina Shoemasters|Shoemasters]]<br /> [[Makati Super Crunch|Super Crunch]]<br /> [[Manila Stars|Stars]]<br /> [[Pasay Voyagers|Voyagers]]<br /> '''[[Cavite]]&nbsp;teams'''<br /> [[Imus Bandera|Bandera]]<br /> [[Bacoor Strikers|Strikers]] </div>|position=right}} }} |{{location map+|Metro Manila|width=300|float=right|caption=Greater Metro Manila (NCR) and Cavite MPBL Teams|places= {{location map~ | Metro Manila | label=[[Quezon City Capitals|Capitals]] | position=top | lat=14.620556 | long=121.053333 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Valenzuela Classic|Classic]] | position=top | lat=14.6994 | long=120.9887 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Navotas Clutch|Clutch]] | position=left | lat=14.6667 | long=120.9417 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Muntinlupa Cagers|Cagers]] | position=right | lat=14.383108 | long=121.049 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Parañaque Patriots|Patriots]] | position= | lat=14.4796 | long=120.9962 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Caloocan Supremos|Supremos]] | position=right |lat=14.7504602 |long=121.0186072 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Makati Super Crunch|Super Crunch]] | position=top | lat=14.55 | long=121.03 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Manila Stars|Stars]] | position=top | lat=14.58 | long=121.0 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Marikina Shoemasters|Shoemasters]] | position=top | lat=14.65 | long=121.1 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Pasay Voyagers|Voyagers]] | position=bottom | lat=14.55 | long=121.0 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Pasig Pirates|Realtors]] | position=bottom | lat=14.57 | long=121.0833 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[San Juan Knights|Knights]] | position= | lat=14.6 | long=121.03 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Bacoor Strikers|Strikers]] | position=bottom | lat=14.431761| long=120.968190 | mark=Blue pog.svg}} {{location map~ | Metro Manila | label=[[Imus Bandera|Bandera]] | position=left | lat=14.432617| long=120.947996 | mark=Blue pog.svg}} }} |} {| class="navbox wikitable" style="width:100%; text-align:left" |- ! style="background:white"|Team ! style="background:white"|Locality ! style="background:white"|Main Sponsor ! style="background:white"|Arena ! style="background:white"|Capacity ! style="background:white"|Founded ! style="background:white"|Joined ! style="background:white"|Head coach |- ! style="background:#1D428A;" colspan="9"|<span style="color:#FFFFFF;">Northern Division</span> |- | '''[[Bataan Risers]]''' | [[Balanga, Bataan|Balanga]], [[Bataan]] | | People's Center Capitol | align=center|4,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | [[Jong Uichico]] |- | '''[[Bulacan Kuyas]]''' | [[Malolos]], [[Bulacan]]<br>[[Baliuag]], [[Bulacan]] | [[Mighty Sports]] | Bulacan Capitol Gymnasium<br>Baliwag Star Arena | align=center|5,000<br>5,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2017 | Britt Reroma |- | '''[[Caloocan Supremos]]''' | [[Caloocan]], <br> [[Metro Manila]] | Victory Liner | [[Caloocan Sports Complex]] | align=center|3,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2017 | John Kallos |- | '''[[Makati Super Crunch]]'''<ref name="expansion5">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/basketball/839512/makati-makes-mpbl-sweet-16/|title=MPBL reaches Sweet 16 as Makati enters as latest expansion ball club|last=Joble|first=Rey|date=|website=Fox Sports Philippines|accessdate=April 11, 2018|archive-date=Abril 11, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180411025949/http://www.foxsports.ph/basketball/839512/makati-makes-mpbl-sweet-16/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/934588/makati-ditches-skyscrapers-mpbl-moniker-as-team-unveils-super-crunch/|title=Makati ditches Skyscrapers MPBL moniker as team unveils Super Crunch|publisher=[[Fox Sports]]|date=November 5, 2018|accessdate=November 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105160840/https://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/934588/makati-ditches-skyscrapers-mpbl-moniker-as-team-unveils-super-crunch/|archive-date=Nobiyembre 5, 2018|url-status=dead}}</ref> | [[Makati]], <br> [[Metro Manila]] <br> [[Pasig]], <br> [[Metro Manila]] | Super Crunch | [[Ynares Sports Arena]] <small>(temporary)</small> | align=center|3,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | [[Cholo Villanueva]] |- | '''[[Manila Stars]]'''<ref name="expansion4">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/cover-story/838373/manila-team-rizal-raise-maharlika-pilipinas-member-teams-15/|title=Manila, Team Rizal raise Maharlika Pilipinas member teams to 15|last=Joble|first=Rey|date=|website=Fox Sports Philippines|accessdate=April 8, 2018|archive-date=Abril 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073307/http://www.foxsports.ph/cover-story/838373/manila-team-rizal-raise-maharlika-pilipinas-member-teams-15/|url-status=dead}}</ref> | [[Manila]], <br> [[Metro Manila]] | Frontrow International | San Andres Sports Complex | align=center|3,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | [[Philip Cezar]] |- | '''[[Navotas Clutch]]''' | [[Navotas]], <br> [[Metro Manila]] <br> [[Manila]], <br> [[Metro Manila]] | Uni-Pak Sardines | Navotas Sports Complex<br>San Andres Sports Complex <small>(temporary)</small> | align=center|1,000<br>3,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Gabby Severino |- | '''[[Nueva Ecija MiGuard]]''' | [[Cabanatuan City]], [[Nueva Ecija]] | MiGuard | Araullo University Gym | align=center|3,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2019 | Eric Gascon |- | '''[[Pampanga Lanterns|Pampanga Long Giant Lanterns]]'''<ref name="expansion6">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/846140/anybody-wants-know-pampangas-moniker/|title=MPBL: Anybody wants to know what Pampanga’s moniker is?|last=Joble|first=Rey|date=|website=Fox Sports Philippines|accessdate=April 25, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425032032/http://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/846140/anybody-wants-know-pampangas-moniker/|archive-date=Abril 25, 2018|url-status=dead}}</ref> | [[Angeles City|Angeles]], [[Pampanga]] | ADG Group of Companies | [[Angeles University Foundation|Angeles University Foundation Sports and Cultural Center]] | align=center|2,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Aldrin Morante |- | '''[[Parañaque Patriots]]''' | [[Parañaque]], <br> [[Metro Manila]] | yabo Sports | [[Olivarez College|Olivarez College Coliseum]] | align=center|3,500 | colspan="2" style="text-align:center;"|2017 | Monel Kallos |- | '''[[Pasay Voyagers]]'''<ref name="expansion13">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/basketball/855388/unheralded-lastimosa-2-ex-pros-lead-pasays-mpbl-campaign/|title=Unheralded Lastimosa, 2 ex-pros lead Pasay’s MPBL campaign|last=Joble|first=Rey|date=|website=Fox Sports Philippines|accessdate=May 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513223607/http://www.foxsports.ph/basketball/855388/unheralded-lastimosa-2-ex-pros-lead-pasays-mpbl-campaign/|archive-date=Mayo 13, 2018|url-status=dead}}</ref> | [[Pasay]], <br> [[Metro Manila]] | FamilyMart | [[Cuneta Astrodome]] | align=center|12,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Cholo Martin |- | '''[[Pasig Pirates|Pasig Sta Lucia. Realtors]]'''<ref name="expansion2">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/basketball/836727/pasig-pirates-set-sail/|title=Pasig Pirates set to sail again|last=Reyes|first=Jonas Egan|date=|website=Fox Sports Philippines|accessdate=April 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406040734/http://www.foxsports.ph/basketball/836727/pasig-pirates-set-sail/|archive-date=Abril 6, 2018|url-status=dead}}</ref> | [[Pasig]], <br> [[Metro Manila]] | [[Sta. Lucia Land Inc.]] | [[Pasig Sports Center]] | align=center|2,500 | align=center|1998* | align=center|2018 | Ronjay Enrile |- | '''[[Quezon City Capitals]]''' | [[Quezon City]], <br> [[Metro Manila]] | Black Mamba Energy Drink | [[Blue Eagle Gym]]<br>[[Trinity University of Asia|Henry Noble Gymnasium, Trinity University of Asia]]<br>JCSGO Seed Dome | align=center|7,500 <br> 980 <br> 1,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Vis Valencia |- | '''[[Rizal Crusaders|Rizal Golden Coolers<br> - Xentro Mall]]'''<ref name="expansion4"/><ref>{{cite news|url=http://www.foxsports.ph/basketball/868257/team-rizal-planning-to-change-moniker-for-mpbl-season/|title=Team Rizal planning to change moniker for MPBL season|publisher=Fox Sports Philippines|last=Joble|first=Rey|accessdate=June 11, 2018|archive-date=Hunyo 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142600/http://www.foxsports.ph/basketball/868257/team-rizal-planning-to-change-moniker-for-mpbl-season/|url-status=dead}}</ref> | [[Antipolo]], [[Rizal]] | Golden Coolers Plus 50 <br> Xentro Mall | [[Ynares Center]] | align=center|7,400 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Jayvee Gayoso |- | '''[[San Juan Knights]]'''<ref name="expansion3">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/basketball/838339/ex-senator-estrada-excited-see-cardona-led-san-juan-knights-mpbl/|title=Ex-Senator Estrada excited to see Cardona-led San Juan Knights in MPBL|last=Joble|first=Rey|date=|website=Fox Sports Philippines|accessdate=April 8, 2018|archive-date=Abril 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010243/http://www.foxsports.ph/basketball/838339/ex-senator-estrada-excited-see-cardona-led-san-juan-knights-mpbl/|url-status=dead}}</ref> | [[San Juan, Metro Manila|San Juan]], <br> [[Metro Manila]] | Go For Gold | [[Filoil Flying V Centre]] | align=center|5,500 | align=center|1999* | align=center|2018 | Randy Alcantara |- | '''[[Valenzuela Classic|Valenzuela SPVTOP Marketplace]]''' | [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], <br> [[Metro Manila]] | SPVTOP Marketplace | Valenzuela City Astrodome | align=center|2,158 | colspan="2" style="text-align:center;"|2017 | Gerry Esplana |- ! style="background:#C8102E;" colspan="9"|<span style="color:#FFFFFF;">Southern Division</span> |- | '''[[Bacoor Strikers|Bacoor City Strikers]]'''<ref name="expansion14">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/basketball/859223/mpbl-welcomes-bacoor-strikers-26th-squad/|title=MPBL welcomes Bacoor Strikers as 26th squad|last=Joble|first=Rey|website=Fox Sports Philippines|date=|accessdate=May 23, 2018|archive-date=Mayo 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180523173033/http://www.foxsports.ph/basketball/859223/mpbl-welcomes-bacoor-strikers-26th-squad/|url-status=dead}}</ref> | [[Bacoor City]], [[Cavite]] | | Strike Gymnasium | align=center|1,500 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | [[Leo Isaac]] |- | '''[[Basilan Steel]]''' <ref name="expansion12">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/basketball/853797/mpbl-wants-show-good-side-25th-member-squad-basilan/|title=MPBL wants to show good side of 25th member squad Basilan|last=Joble|first=Rey|website=Fox Sports Philippines|date=|accessdate=May 12, 2018|archive-date=Mayo 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512112519/http://www.foxsports.ph/basketball/853797/mpbl-wants-show-good-side-25th-member-squad-basilan/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/860851/tough-as-steel-basilan-hopes-live-teams-new-moniker/|title=Basilan hopes to live up to team’s new moniker|last=Joble|first=Rey|website=Fox Sports Philippines|date=|accessdate=May 25, 2018|archive-date=Mayo 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180526041103/http://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/860851/tough-as-steel-basilan-hopes-live-teams-new-moniker/|url-status=dead}}</ref> | [[Lamitan]], [[Basilan]] | Jumbo Plastic Linoleum | Lamitan Capitol Gymnasium | align=center|3,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Jerson Cabiltes |- | '''[[Batangas City Athletics|Batangas City Tanduay Athletics]]''' | [[Batangas City]], [[Batangas]] | [[Tanduay]] | Batangas City Sports Center <br> [[Batangas State University|Batangas State University Gymnasium]] | align=center|4,000<br>2,500 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Mac Tan |- | '''[[Bacolod Master Sardines]]''' | [[Bacolod City]], [[Negros Occidental]] | Master Sardines | [[La Salle Coliseum]] | align=center|8,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2019 | Vic Ycasiano |- | '''[[Bicol Volcanoes]]''' | [[Legazpi City]], [[Albay]] | LCC Mall | Albay Astrodome <br> Ibalong Centrum for Recreation | align=center|5,000<br>8,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2019 | Monel Kallos |- | '''[[Cebu City Sharks]]'''<ref name="expansion11">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/basketball/851435/cebu-ninos-return-join-mpbl-fourth-southern-expansion-team/|title=Cebu Niños return, join MPBL as fourth southern expansion team|last=Joble|first=Rey|website=Fox Sports Philippines|accessdate=May 5, 2018|archive-date=Mayo 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506035032/http://www.foxsports.ph/basketball/851435/cebu-ninos-return-join-mpbl-fourth-southern-expansion-team/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.ph/basketball/news/cebu-city-sharks-excited-over-chance-to-play-more-home-games-in-mbpl-debut|title=Cebu City Sharks excited over chance to play more home games in MPBL debut|last=Panerio|first=Jonas|website=Spin.ph|date=May 22, 2018|accessdate=May 25, 2018}}</ref> | [[Cebu City]], [[Cebu]]<br>[[Lapu-Lapu, Philippines|Lapu-Lapu City]], [[Cebu]] | Casino Ethyl Alcohol | USJ-R Basak Coliseum<br>[[Hoops Dome]] | align=center|4,000<br>6,500 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Titing Manalili |- | '''[[Davao Occidental Tigers]]'''<ref name="expansion9">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/cover-story/849482/davao-occidental-first-mpbl-southern-team-sign-expansion-club/|title=Davao Occidental first MPBL southern team to sign as expansion club|last=Joble|first=Rey|website=Fox Sports Philippines|accessdate=April 30, 2018|archive-date=Mayo 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180501004754/http://www.foxsports.ph/cover-story/849482/davao-occidental-first-mpbl-southern-team-sign-expansion-club/|url-status=dead}}</ref> | [[Davao Occidental]] <br> [[Davao City]], <br> [[Davao del Sur]] | [[United Coconut Planters Bank|Cocolife]] | University of Southeastern Philippines Gymnasium & Cultural Center<br>[[Davao City|Rizal Memorial Colleges Petro Gazz Arena]]<br>[[Davao City Recreation Center]] | align=center|6,000<br>2,000<br>2,500 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | [[Don Dulay]] |- | '''[[GenSan Warriors]]'''<ref name=GenSanZambo >{{cite news |last=Joble |first=Rey |title=Gen San, Zamboanga join Davao Occi in MPBL’s Vis-Min expansion |url=http://www.foxsports.ph/basketball/850145/gen-san-zamboanga-join-davao-occidental-mpbls-vis-min-expansion/ |publisher=[[Fox Sports Asia]] |date=May 2, 2018 |accessdate=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180502211645/http://www.foxsports.ph/basketball/850145/gen-san-zamboanga-join-davao-occidental-mpbls-vis-min-expansion/ |archive-date=Mayo 2, 2018 |url-status=dead }}</ref> | [[General Santos]], <br> [[South Cotabato]] | Burlington Socks | Lagao Gymnasium | align=center|6,000 | align=center|2006* | align=center|2018 | Jesus Ramon Pido |- | '''[[Iloilo United Royals]]''' | [[Iloilo City]], [[Iloilo]] | | University of San Agustin Gymnasium | align=center|5,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2019 | Eric Gonzales |- | '''[[Imus Bandera]]''' | [[Imus]], [[Cavite]] | GLC Trucks & Equipment<br>Khaleb Shawarma | Imus Sports Complex | align=center|1,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Noynoy Falcasantos |- | '''[[Laguna Heroes|Biñan City Laguna Krah Heroes]]'''<ref name="expansion1">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/basketball/837486/laguna-second-expansion-squad-join-mpbl-san-juan-makati-next-line/|title=Laguna 2nd expansion squad to join MPBL; San Juan, Makati next in line|last=Joble|first=Rey|website=Fox Sports Philippines|accessdate=April 6, 2018|archive-date=Abril 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406041208/http://www.foxsports.ph/basketball/837486/laguna-second-expansion-squad-join-mpbl-san-juan-makati-next-line/|url-status=dead}}</ref> | [[Biñan]], [[Laguna (province)|Laguna]] | Krah Pipes | [[Alonte Sports Arena]] | align=center|6,500 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Nath Gregorio |- | '''[[Marikina Shoemasters]]'''<ref name="expansion7">{{cite web|url=http://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/846668/ex-navotas-stars-likely-join-old-coach-new-team-marikina/|title=Ex-Navotas stars likely to rejoin old coach in new team in Marikina|last=Joble|first=Rey|date=|website=Fox Sports Philippines|accessdate=April 25, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425183459/http://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/846668/ex-navotas-stars-likely-join-old-coach-new-team-marikina/|archive-date=Abril 25, 2018|url-status=dead}}</ref> | [[Marikina]], <br>[[Metro Manila]] | | [[Marist School (Marikina)|Marist School Gym]] | align=center|2,500 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Elvis Tolentino |- | '''[[Mindoro Tamaraws]]''' | [[Calapan]], [[Occidental Mindoro]] | | TBA | align=center| | colspan="2" style="text-align:center;"|2019 | Justin Tan |- | '''[[Muntinlupa Cagers]]''' | [[Muntinlupa]], <br> [[Metro Manila]] | Angelis Resort | Muntinlupa Sports Center | align=center|3,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Jack Azcueta |- | '''[[SocSarGen Marlins|Soccsksargen Marlins]]''' | [[Soccsksargen]] | Armor On Philippines | South Cotabato Gymnasium and Cultural Center <br> Lagao Gymnasium | align=center|7,500 <br> 6,000 | align=center|1998* | align=center|2019 | Biboy Simon |- | '''[[Zamboanga Family's Brand Sardines]]'''<ref name=GenSanZambo /> | [[Zamboanga City]], <br> [[Zamboanga del Sur]] | Family's Brand Sardines | [[Mayor Vitaliano D. Agan Coliseum]] | align=center|10,000 | colspan="2" style="text-align:center;"|2018 | Raymund Valenzona |} ; Notes {{refbegin}} # ''The [[Pasig Pirates]] (as Pasig-Rizal Pirates) and [[San Juan Knights]] were founded during the active years of [[Metropolitan Basketball Association|MBA]]''. # ''The [[General Santos Warriors]] was founded in 2006 as GenSan MP PacMan Warriors and participated in [[Mindanao Visayas Basketball Association|Mindanao Visayas Basketball Association (MVBA)]], [[National Basketball Conference|National Basketball Conference (NBC)]] and [[Liga Pilipinas]] in 2008.'' {{refend}} ==Lugar== {|class=wikitable |- !Team !! Arena !! Image !! Location !! Capacity |- | [[Bataan Risers|1Bataan Risers - Camaya Coast]] | Bataan People's Center | [[File:Balanga,Bataanjf2820 01.JPG|150px|]] | [[Balanga, Bataan|Balanga]], [[Bataan]] | 4,000 |- | [[Imus Bandera|Imus Bandera - Luxxe White]] | Imus Sports Complex <br> AATF Sports Complex | [[File:ImusCavitejf0475 04.JPG|150px]] | [[Imus]], [[Cavite]] | 1,000<br>2,000 |- | [[Muntinlupa Cagers|Muntinlupa Cagers - Angelis Resort]] | Muntinlupa Sports Center | | [[Muntinlupa]], <br> [[Metro Manila]] | 3,000 |- | [[Batangas City Athletics|Batangas City Tanduay Athletics]] | Batangas City Sports Coliseum <br> [[Batangas State University|Batangas State University Gymnasium]] <br> [[De La Salle Lipa|De La Salle Lipa SENTRUM]] | <!-- [[File:Batangas City Coliseum.jpg|150px]] --> | [[Batangas City]], <br> [[Batangas]] <br> [[Lipa, Batangas|Lipa City]], [[Batangas]] | 4,000<br>2,500<br>1,000 |- | [[Bulacan Kuyas]] | Bulacan Capitol Gymnasium<br>Baliwag Star Arena | <!-- [[File:Bulacan Capitol Gymnasium, Malolos Bulacan.jpg|150px]] <br> --> [[File:Landmarks Arena Baliwag, Bulacan.jpg|150px]] | [[Malolos]], [[Bulacan]]<br>[[Baliuag]], [[Bulacan]] | 5,000<br>5,000 |- | [[Caloocan Supremos|Caloocan Supremos - Victory Liner]] | [[Caloocan Sports Complex]] | [[File:9891Caloocan City Bagumbong Deparo Landmarks 42.jpg|150px]] | [[Caloocan]], <br> [[Metro Manila]] | 3,000 |- | [[Parañaque Patriots|Parañaque Patriots - yabo Sports]] | [[Olivarez College|Olivarez College Coliseum]] | | [[Parañaque]], <br> [[Metro Manila]] | 3,500 |- | [[Navotas Uni-Pak Sardines]] | Navotas Sports Complex | [[File:NavotasCityjf0230 37.JPG|150px]] | [[Navotas]], <br> [[Metro Manila]] | 1,000 |- | [[Quezon City Capitals|Quezon City Capitals - WEMSAP]] | [[Blue Eagle Gym]] <br> [[Trinity University of Asia|Henry Noble Gymnasium, Trinity University of Asia]]<br>JCSGO Seed Dome | [[File:Blueeaglegymjf1999 04.JPG|150px]] | [[Quezon City]], <br> [[Metro Manila]] | 7,500<br>980<br>1,000 |- | [[Valenzuela Classic|Val City - Carga Backload Solution]] |Bahayang Pag-asa Sports Complex | | [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]], <br> [[Metro Manila]] | 3,000 |- | [[Makati Super Crunch]] | [[Makati Coliseum]] | | [[Makati]], <br> [[Metro Manila]] |12,000 |- | [[Pasay Voyagers]] | [[Cuneta Astrodome]] | [[File:Cuneta Astrodome panorama - PBA - 2016-0417 (26485021665).jpg|150px]] | [[Pasay]], <br> [[Metro Manila]] | 12,000 |- | [[San Juan Knights|San Juan Knights - Go for Gold]] | [[Filoil Flying V Centre]] | [[File:Filoil Flying V Centre - Interior - 2018.jpg|150px]] | [[San Juan, Metro Manila|San Juan]], <br> [[Metro Manila]] | 5,500 |- | [[Pasig Sta. Lucia Realtors]] | [[Pasig Sports Center]] <br> [[Ynares Sports Arena]] | [[File:0592jfPasig City Capitol Commons Sports Arena Ortigas Center Shaw Boulevardfvf 14.jpg|150px]] | [[Pasig]], <br> [[Metro Manila]] | 2,500<br>3,000 |- | [[Marikina Shoemasters]] | [[Marist School (Marikina)|Marist School Gym]] <br> [[Marikina Sports Center]] | | [[Marikina]], <br> [[Metro Manila]] | 2,500<br>7,000 |- | [[Rizal Golden Coolers|Rizal Golden Coolers - Xentro Mall]] | [[Ynares Center]] | [[File:YnaresCenterjf5353 02.JPG|150px]] | [[Antipolo]], [[Rizal]] | 7,400 |- | [[Biñan City Heroes|Biñan City Luxxe White]] | [[Alonte Sports Arena]] <br> [[Santa Rosa Sports Complex]] | [[File:3632Biñan City, Laguna Barangays Landmarks 45.jpg|150px]] <br> [[File:5Santa Rosa Laguna City Proper Landmarks 40.jpg|150px]] | [[Biñan|Biñan City]], [[Laguna (province)|Laguna]] <br> [[Santa Rosa, Laguna|Santa Rosa City, Laguna]] | 6,500 <br> 5,700 |- | [[Bacoor City Strikers]] | Strike Gymnasium | [[File:Inside the City of Bacoor Sports Gymnasium at Bacoor Government Center in Bacoor, Cavite, Philippines.JPG|150px]] | [[Bacoor City]], [[Cavite]] | 1,500 |- | [[Pampanga Giant Lanterns]] | [[Angeles University Foundation|Angeles University Foundation Sports and Cultural Center]] <br> Bren Z. Guiao Sports Complex and Convention Center | [[File:Brenjf.JPG|150px]] | [[Angeles City|Angeles]], [[Pampanga]] <br> [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] | 2,000<br>3,000 |- | [[Zamboanga Family's Brand Sardines]] | [[Mayor Vitaliano D. Agan Coliseum]] | [[File:Mayor Vitaliano D. Agan (Zamboanga City) Coliseum during MPBL game.jpg|150px]] | [[Zamboanga City]], <br> [[Zamboanga del Sur]] | 10,000 |- | [[Basilan Steel|Basilan Steel - Jumbo Plastic]] | Lamitan Capitol Gym | [[File:Lamitan City Capitol Gymnasium.jpg|150px]] | [[Lamitan]], [[Basilan]] | 3,000 |- | [[GenSan Warriors|GenSan Warriors - Burlington]] | Lagao Gymnasium | | [[General Santos]], <br> [[South Cotabato]] | 6,000 |- | [[Davao Occidental Tigers|Davao Occidental Tigers - Cocolife]] | [[University of Southeastern Philippines|University of Southeastern Philippines Gymnasium & Cultural Center]]<br>Rizal Memorial Colleges Petro Gazz Arena<br>[[Davao City Recreation Center]] | | [[Davao Occidental]] <br> [[Davao City]], <br> [[Davao del Sur]] | 6,000<br>2,000<br>2,500 |- | [[Cebu Casino Ethyl Alcohol|Cebu - Casino Ethyl Alcohol]] | [[University of San Jose–Recoletos|USJ-R Basak Coliseum]]<br>[[Hoops Dome]]<br>[[Southwestern University (Philippines)|Aznar Coliseum]] | [[File:Hoops Dome.jpg|150px]] | [[Cebu City]], [[Cebu]]<br>[[Lapu-Lapu, Philippines|Lapu-Lapu City]], [[Cebu]] | 4,000<br>6,500<br>7,000 |- | [[Manila Stars|Manila Stars - Frontrow]] | San Andres Sports Complex <br> [[Ninoy Aquino Stadium]] | [[File:Ninoy Aquino Stadium.jpg|150px]] | [[Malate, Manila|Malate]], <br> [[Manila]], <br> [[Metro Manila]] | 3,000<br>6,000 |- | [[Nueva Ecija ForestLake|Nueva Ecija Rice Vanguards]] | [[Araullo University|Araullo University Gym]] <br> San Leonardo Gymnasium | | [[Cabanatuan City]], <br> [[Nueva Ecija]] <br> [[San Leonardo, Nueva Ecija]] | 3,000 |- | Bicol Volcanoes - LCC Malls | Albay Astrodome <br> Ibalong Centrum for Recreation <br> [[Jesse M. Robredo Coliseum]] | [[File:Jesse M. Robredo Coliseum.jpg|150px]] | [[Bicol Region]] <br> [[Legazpi City]], [[Albay]] <br> [[Naga, Camarines Sur|Naga City]], [[Camarines Sur]] | 5,000<br>8,000<br>~12,000 |- | Mindoro Tamaraws - JAC Liner | [[TBA]] | | [[Calapan|Calapan City]], <br> [[Oriental Mindoro]] | [[N/A]] |- | Iloilo United Royals | [[University of San Agustin|University of San Agustin Gymnasium]] <br> [[Iloilo Sports Complex]] <br> Passi City Arena | | [[Iloilo City]], [[Iloilo]] <br> [[Passi, Iloilo|Passi City, Iloilo]] | 5,000<br>3,000<br>2,000 |- | Bacolod Master Sardines | [[La Salle Coliseum]] <br> [[STI West Negros University|STI West Negros University Gymnasium]] | | [[Bacolod City]], <br> [[Negros Occidental]] | 8,000<br>5,000 |- | [[Soccsksargen Marlins|Sarangani Marlins]] | Sarangani Capitol Gymnasium | | [[Alabel]], <br> [[Sarangani]] | N/A |- | {{N/A|N/A <br> (Opening games)}} | [[Smart Araneta Coliseum]] <br> [[Mall of Asia Arena]] | [[File:Smart Araneta Coliseum - Basketball configuration - wideshot - 2016 (30183917215).jpg|150px]] <br> [[File:Mall_of_Asia_Arena_2019.jpg|150px]] | [[Quezon City|Cubao]], <br> [[Quezon City]], <br> [[Metro Manila]] <br> [[Bay City, Metro Manila|Bay City]], <br> [[Pasay]], <br> [[Metro Manila]] | 25,000<br>15,000 |- | {{N/A|N/A <br> (All-star games)}} | [[Mall of Asia Arena]] | [[File:Mall_of_Asia_Arena_2019.jpg|150px]] | [[Bay City, Metro Manila|Bay City]], <br> [[Pasay]], <br> [[Metro Manila]] | 15,000 |} ==Liga ng Kampeonato== {{main|Talaan ng mga kampeon sa MPBL}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%" !Teams!!width="30"|Win!!width="30"|Loss!!Total!!width="350"|Year(s) won!!width="350"|Year(s) lost |- |style="text-align:left"| [[Batangas City Athletics]] || 1 || 0 || 1 ||style="text-align:center"| [[2018 MPBL Finals|2018]] || — |- |style="text-align:left"| [[San Juan Knights]] || 1 || 1 || 2 ||style="text-align:center"| [[2019 MPBL Finals|2019]] || [[2021 MPBL Finals|2021]] |- |style="text-align:left"| [[Muntinlupa Cagers]] || 0 || 1 || 1 ||style="text-align:center"| — ||style="text-align:center"| [[2018 MPBL Finals|2018]] |- |style="text-align:left"| [[Davao Occidental Tigers]] || 1 || 1 || 2 ||style="text-align:center"| [[2021 MPBL Finals|2021]] ||style="text-align:center"| [[2019 MPBL Finals|2019]] |} ==Media Coverage== Tulad ng sa wala na ngayong [[Philippine Basketball League]], gumagamit ang MPBL ng sarili nitong broadcast team—mula sa mga announcer hanggang sa mga staff. Ang [[ABS-CBN Sports]] at [[ABS-CBN Regional Network Group]] ang mga opisyal na broadcaster ng liga. Ipinapalabas nito ang mga laro sa pamamagitan ng [[A2Z (channel)|A2Z]]; dati, ipinapalabas nito ang mga laro ng MPBL sa [[ABS-CBN Sports and Action|S+A]] Channel 23 at S+A HD Channel 166, pati na rin sa [[Liga (TV channel)|Liga]] Channel 86 at Liga HD Channel 183. Ang mga piling laro ng national finals ay ipapalabas sa [[ABS-CBN]]. Inanunsyo ang kasunduan sa pag-broadcast noong Enero 11, 2018.<ref>{{cite news|title=ABS-CBN S+A is broadcaster of Pacman's cage league|url=http://thestandard.com.ph/sports/basketball/256163/abs-cbn-s-a-is-broadcaster-of-pacman-s-cage-league.html|access-date=23 January 2018|work=Manila Standard|date=12 January 2018|archive-date=23 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123190419/http://thestandard.com.ph/sports/basketball/256163/abs-cbn-s-a-is-broadcaster-of-pacman-s-cage-league.html|url-status=dead}}</ref> Ang mga laro ay ipinalabas sa buong mundo sa pamamagitan ng [[The Filipino Channel]], pati na rin ang mga laro ay ipinalabas sa [[Fox Sports (kalambatang pantelebisyon sa Timog Silangang Asya)|Fox Sports Asia]] sa mga laro sa Lunes hanggang sa [[2019 MPBL Datu Cup Finals|2018–19 championship]]. Available din ang mga laro sa pamamagitan ng livestreaming sa pamamagitan ng Maharlika Pilipinas Basketball League Facebook page, [[ABS-CBN Sports]] Website at [[iWant TFC]]. Gayunpaman, nagtapos ang kanilang kontrata sa dibisyon ng palakasan ng network at nailagay ito sa alanganin, bunsod ng isyu sa pagpapanibago ng prangkisa sa lehislatura at ang pagtanggi rito; humantong ito sa pagbuwag sa dibisyon ng palakasan kasunod ng pagtatanggal ng mga empleyado noong ika-31 ng Agosto. Sa kabila nito, sa pagpapatuloy ng mga naantalang playoff noong Marso 2021, nanatiling broadcast partner ng liga ang [[ABS-CBN]], sa pamamagitan ng [[A2Z (Philippine TV network)|A2Z]]. Noong Disyembre 2021, simula sa Invitationals, ang media coverage ng liga ay inilipat sa [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC]] at [[TAP Sports]]. Ang livestreaming ng mga laro ay inilipat din sa Facebook page ng Chooks-to-Go at sa TAP Go. ==Rules== ===Game regulations=== # FIBA Rules ===Player eligibility/limits=== # At least 3 homegrown talents per team # One Filipino-Foreign Player per team with 6'4" Height limit # 5 ex-professional player per team ==Notable people== ===Tagapagtatag=== *[[Manny Pacquiao]] ===Komisyoner=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%" !rowspan=2| No. !! rowspan=2 |Komisyoner !!colspan=2|Tenure |- !{{small|From}} !! {{small|To}} |- |1||{{sortname|Snow|Badua}}|| 29 Agosto 2017 || 22 Nobyembre 2017 |- |2||{{sortname|Kenneth|Duremdes}} || 22 Nobyembre 2017 || ''incumbent'' |} ==Tignan Din== *[[National Basketball League (Pilipinas)]] *[[Chooks-to-Go Pilipinas 3x3]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{MPBL}} {{Manny Pacquiao}} {{Basketbol sa Pilipinas}} [[Kategorya:Maharlika Pilipinas Basketball League]] przqibb91htskvbon4buyl5wet4g8ja News5 0 286653 2241777 2231849 2026-11-12T05:48:28Z ~2026-59904-37 168751 Updated by [[Tagagamit:Houras13|Houras13]] 2241777 wikitext text/x-wiki {{more footnotes|date=September 2013}} {{Infobox | title = News5 | image = [[Image:NEWS5.svg|270px|center]] | label1 = Division of | data1 = [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | label2 = Country | data2 = [[Pilipinas]] | label3 = Area served | data3 = Worldwide | label4 = Key people | data4 = {{plainlist | * Patrick Paez <small> (First Vice President and Head, News and Information) </small> * Jackie Sierda <small> (Assistant Vice President, News Operations) </small> * Mary Grace Navarro <small>(Assistant Vice President, News Production) </small> * Jay Cesora Orense <small> (Head, Public Affairs Unit) </small> * Cherry Bayle <small> (OIC-Station Manager, Radyo5) </small> * Ed Lingao <small> (Chief of the Reporters) </small> }} | label5 = Headquarters | data5 = [[TV5 Media Center]], Reliance corner Sheridan Streets, Brgy. Buayang Bato, [[Mandaluyong City]], Philippines | label6 = Slogan | data6 = {{plainlist | ''Higit sa Balita, Aksyon!''<br>''Nakaduty Para sa Bayan''<br>''Get Informed, Get it on 5!'' }} | label8 = Former names | data8 = ABC News and Public Affairs<br>TV5 News and Information | label9 = Language | data9 = {{Plainlist| * [[Tagalog language|Tagalog]] (main) * [[English]] (secondary) }} | label10 = Website | data10 = {{URL|http://news.tv5.com.ph}} }} Ang '''TV5 News and Public Affairs''', na kilalang on-air bilang '''News5''' (dating '''ABC News and Public Affairs''' at '''TV5 News and Information'''), ay ang division ng news and public affairs division programming ng Philippine media company [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] Ito ay headquartered sa [[TV5 Media Center]] sa [[Mandaluyong]], [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == Noong Setyembre 2024, nagretiro si mamamahayag na si [[Luchi Cruz-Valdes]] bilang pinuno ng TV5 News and Public Affairs.<ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Two Thomasian journalists named officers-in-charge of Mediaquest news units |url=https://abtheflame.net/news/2024/10/two-thomasian-journalists-named-officers-in-charge-of-mediaquest-news-units/ |access-date=2025-12-19 |website=The Flame |language=en-US}}</ref> Pagkatapos nito, itinalaga si Patrick Paez bilang officer-in-charge (OIC) ng News5.<ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Two Thomasian journalists named officers-in-charge of Mediaquest news units |url=https://abtheflame.net/news/2024/10/two-thomasian-journalists-named-officers-in-charge-of-mediaquest-news-units/ |access-date=2025-12-19 |website=The Flame |language=en-US}}</ref> == Programa == === Kasalukuyang ipinalabas === ==== TV5 ==== * ''[[Aksyon (programa sa telebisyon)|Aksyon]]'' * ''Aksyon Alert'' *''Aksyon Weekend'' * ''Alagang Kapatid'' * ''Anggulo'' * ''Balitaang Tapat'' * ''Bitag'' * ''Gud Morning Kapatid'' * ''Insider'' * ''Journo'' * ''Pilipinas News'' * ''T3: Kapatid, Sagot Kita!'' * ''Tutok Tulfo'' * ''USI: Under Special Investigation'' * ''Wanted'' ==== AksyonTV ==== * ''[[Aksyon (programa sa telebisyon)|Aksyon Breaking]]'' * ''Aksyon Weather'' * ''Andar ng mga Balita'' * ''Astig'' * ''Balitang 60'' * ''Buhay OFW'' * ''Chef vs. Mom'' * ''CNN Konek'' * ''Cocktales'' * ''Crime Klasik'' * ''Dokumentado'' * ''Duelo: Barilan ng Opinyon'' * ''Kuwentong Kanto'' * ''Mondo Manu'' * ''Presinto 5'' * ''Tayuan Mo! at Panindigan'' * ''Wasak'' * ''Word of the Lourd'' ==== One PH ==== * ''[[Aksyon (programa sa telebisyon)|Aksyon]]'' * ''Aksyon Weekend'' * ''[[One Balita Pilipinas]]'' ==== One News ==== *''[[The Big Story (programa sa telebisyon)|The Big Story]]'' ==== Mga dating regional newscasts ==== * ''Aksyon Bisaya'' ([[DYET-TV|TV5 Cebu]]) * ''Aksyon Dabaw'' (TV5 Davao) == Tignan din == * [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] * [[One Sports (TV channel)|One Sports]] * [[One News]] * [[One PH]] * [[DWFM|Radyo5 92.3 News FM]] ==Talasanggunian== {{reflist}} {{News5}} {{TV5}} [[Kategorya:TV5 Network]] == Mga sanggunian == bo90gykxl0wi483mluoh2qlar8jrjhi Positibong ekonomika 0 286968 2241803 2169808 2026-11-12T09:56:14Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241803 wikitext text/x-wiki Ang '''positibong ekonomika''' (salungat sa [[Normatibong ekonomika|normatibong ekonomika]]) ay sangay ng [[ekonomika]] na may kinalaman sa paglalarawan at paliliwanag ng mga pang-ekonomiyang penomino.<ref name="Wong"> [[Stanley Wong]] (1987). "positibong ekonomiya," Ang [[New Palgrave: A Dictionary of Economics|Bagong Palgrave: Isang Diksyunaryo ng Economics]] , v. 3, pp. 920-21 </ref> Nagtutuon ito sa mga katotohanan at relasyong sanhi-at-epekto na mga pag-uugaling relasyon at kabilang dito ang pag-unlad at pagsubok ng mga [[Ekonomika|teorya ng ekonomika]].<ref> [[Richard Lipsey|Richard G. Lipsey]] (2008). "positibong ekonomiya." [[The New Palgrave Dictionary of Economics|Ang Bagong Palgrave Dictionary of Economics]] ''. Ikalawang edisyon. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_P000130&q=positive%20economics&topicid=&result_number=1 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824221232/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_P000130&q=positive%20economics&topicid=&result_number=1 |date=2017-08-24 }}''</ref> Ang isang mas naunang salita ay ekonomikang walang etika ([[Wikang Aleman|Aleman]]: ''wertfrei''). May kinalaman ang positibong ekonomika bilang [[agham]] sa pagtatasa ng pang-ekonomiyang pag-[[Ugali|uugali]].<ref> [[Lionel Robbins]] (1932). ''[[An Essay on the Nature and Significance of Economic Science|Isang Sanaysay sa Kalikasan at Kahulugan ng Economic Science]]'' . </ref> Mahahanap ang isang pamantayang teoretikal na pahayag ng positibong ekonomika bilang mga [[Falsifiability|operational na makabuluhang]] teorama sa ''[[Foundations of Economic Analysis|Foundations ng Economic Analysis]]'' ni [[Paul Samuelson]] (1947). IIniiwasan ng positibong ekonomika ang ekonomikong paghatol sa [[Value theory|saysay]]. Halimbawa, maaaring ilarawan ng isang [[Teorya|teoryang]] positibong ekonomika kung paano nakakaapekto ang paglago ng [[Money supply|panustos ng pera]] sa [[Inplasyon (presyo)|inplasyon]], ngunit hindi ito nagbibigay ng anumang panuto sa kung ano ang dapat susundin na [[Policy|patakaran]]. Gayunpaman, karaniwang itinuturing ang positibong ekonomika na kinakailangan para sa pagraranggo ng mga patakarang pang-ekonomiya o mga resulta ayon sa pagiging katanggap-tanggap,<ref name="Wong"> [[Stanley Wong]] (1987). "positibong ekonomiya," Ang [[New Palgrave: A Dictionary of Economics|Bagong Palgrave: Isang Diksyunaryo ng Economics]] , v. 3, pp. 920-21 </ref> na itinatwag na [[Normative economics|normatibong ekonomika]]. Tinutukoy paminsan-minsan ang positibong ekonomika bilang economics ng "ano ang", samantalang ang normatibong ekonomika ay tinatalakay ang "kung ano ang nararapat". Pinalawak ni [[John Neville Keynes]] (1891) ang pagkakaiba<ref>John Neville Keynes (1891). [http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/keynesjn/Scope.pdf ''Ang Saklaw at Pamamaraan ng Pampulitika Ekonomiya''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160825220428/http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/keynesjn/Scope.pdf |date=2016-08-25 }} [http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/keynesjn/Scope.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160825220428/http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/keynesjn/Scope.pdf |date=2016-08-25 }}</ref> at pinalakas ni [[Milton Friedman]] sa isang maimpluwensiyang [[Essays in Positive Economics|sanaysay]] noong 1953.<ref> [[Milton Friedman]] (1953). " [[Essays in Positive Economics#The Methodology of Positive Economics|Ang Pamamaraan ng Positibong Ekonomiya]] ," Mga ''Sanaysay sa Positibong Ekonomiya'' . </ref> Pinagmulan ang metodolohikal na batayan para sa pagkakaiba ng positibo/normatibo sa [[Fact-value distinction|pagkakaiba ng katotohanan at asal]] sa pilosopiya, kung saan si [[David Hume]] at si [[G. E. Moore|GE Moore]] ang mga punong tagapagtaguyod ng mga pagkakaibang ito. Pinagtatalunan sa pilosopikal na literatura ang lohikal na batayan ng gayong kaugnayan bilang isang [[Dichotomy|dikotomya]]. Makikita rin ang mga nasabing pakikipagtalo sa talakayan ng [[Positive science|positibong agham]] at partikular na sa ekonomika, kung saan pinagtatalunan ng mga kritiko, tulad ng [[Gunnar Myrdal]] (1954), at mga tagapagtaguyod ng [[Feminist economics#Normativity|Pemenismong Ekonomika]] tulad ni [[Julie A. Nelson]],<ref name="nelson1">{{Cite journal|last=Nelson|first=Julie A.|title=Feminism and Economics}}</ref> Geoff Schneider at [[Jean Shackelford]], <ref name="FemEcon01">{{Cite web|last=Schneider|first=Geoff|last2=Shackelford|first2=Jean|authorlink2=Jean Shackelford|url=http://www.facstaff.bucknell.edu/gschnedr/FemPrcpls.htm|title=Ten Principles of Feminist Economics: A Modestly Proposed Antidote|publisher=Dept. of Economics, Bucknell University|accessdate=2015-05-09|quote=2. Values enter into economic analysis at many different levels. When economists study the economy, they make many choices which are influenced to various degrees by their values. The issues that economists choose to study, the kinds of questions they ask, and the type of analysis undertaken all are a product of a belief system which is influenced by numerous factors, some of them ideological in character. ... Understanding the role of values is especially important because the male-dominated field of economics tends to regularly overlook issues of importance to women, children and families—other than as variables in models.|archive-date=2017-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210224745/http://www.facstaff.bucknell.edu/gschnedr/FemPrcpls.htm|url-status=dead}}</ref> at [[Diana Strassmann]],<ref name="strassmann">{{Cite journal|last=Strassmann|first=Diana|title=Editorial: Expanding the Methodological Boundaries of Economics|quote=All economic statistics are based on an underlying story forming the basis of the definition. In this way, narrative constructions necessarily underlie all definitions of variables and statistics. Therefore, economic research cannot escape being inherently qualitative, regardless of how it is labeled.}}</ref> ang ekonomiya ay maaaring maging walang kinikilingan at walang adyenda. Nababahala ang mga positibong ekonomika sa ''ano ang''. Upang ilarawan, ang isang halimbawa ng isang positibong pahayag sa ekonomika ay ang mga sumusunod: "Mas mataas ang reyt ng kawalan ng trabaho sa Pranses kaysa sa Estados Unidos." == Tingnan din == * [[Consumer theory|Ang teorya ng mamimili]] * [[Distribusyon (ekonomika)|Pamamahagi (ekonomika)]] * [[Economic methodology|Ekonomikong pamamaraan]] * [[Feminist economics|Pemenismong ekonomika]] *[[Normatibong ekonomika]] * [[Philosophy of economics|Pilosopiya ng ekonomika]] * [[Production possibilities frontier|Posibilidad ng hangganan ng produksyon]] * [[Pagpupuno at pangangailangan]] == Mga tala == <references group=""></references> == Mga sanggunian == * [[Andrew Caplin]] at Andrew Schotte, ed. (2008). ''The Foundations of Positive and Normative Economics: A Handbook'', Oxford. [https://web.archive.org/web/20110422090523/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/Theory/?view=usa&ci=9780195328318 Paglalarawan] at [https://books.google.com/books?id=GoAoZelUInsC&printsec=find&pg=PR9=gbs_atb#v=onepage&q&f=false preview.] * [[Milton Friedman]] (1953). "[[Essays in Positive Economics#The Methodology of Positive Economics|The Methodology of Positive Economics]]," ''Essays in Positive Economics''. * [[Daniel M. Hausman]] at Michael S. McPherson (1996). ''Economic Analysis and Moral Philosophy'', "Appendix: How could ethics matter to economics?", Pp. &nbsp; 211-20: :: A.2: Pagtatanggol 2: Ang positibong ekonomiya ay walang value :: A.3: Kung paano may kinalaman ang moralidad sa positibong economics * [[John Neville Keynes]] (1891). [http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/keynesjn/Scope.pdf ''The Scope and Method of Political Economy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160825220428/http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/keynesjn/Scope.pdf |date=2016-08-25 }} [http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/keynesjn/Scope.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160825220428/http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/keynesjn/Scope.pdf |date=2016-08-25 }} * [[Richard Lipsey|Richard G. Lipsey]] (2008). "positibong ekonomiya." [[The New Palgrave Dictionary of Economics]]''.'' ''Ikalawang edisyon.'' ''[https://web.archive.org/web/20170824221232/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_P000130&q=positive%20economics&topicid=&result_number=1 Abstract.]'' * [[Gunnar Myrdal]] (1954 [1929]). ''The Political Element in the Development of Economic Theory'', trans. Paul Streeten (Cambridge, MA: Harvard University Press). * [[Lionel Robbins]] (1932). ''[[An Essay on the Nature and Significance of Economic Science]]''. * Paul A. Samuelson (1947, pinalaki noong 1983). ''[[Foundations of Economic Analysis]]'' * Stanley Wong (1987). "positive economics," Ang <a href="./https://en.wikipedia.org/wiki/New_Palgrave:_A_Dictionary_of_Economics" rel="mw:WikiLink" data-linkid="113" class="mw-redirect cx-link" title="New Palgrave: A Dictionary of Economics">New Palgrave: A Dictionary of Economics</a> , v. 3, pp. &nbsp; 920-21. * {{Cite book|last=McConnell|last2=Brue|last3=Flynn|title=Macroeconomics|location=|publisher=|edition=19th|year=|isbn=}} * {{Cite book|last=Holcombe|title=Economic Models and Methodology|url=https://archive.org/details/economicmodelsme0000holc|location=New York|publisher=Greenwood Press|year=1989|isbn=978-0-313-26679-9}} == Mga panlabas na link == * [http://doc.cat-v.org/economics/milton_friedman/positive_economics Essays in Positive Economics ni Milton Friedman] * Milton Friedman ([1953] 1966). [http://academic2.american.edu/~dfagel/Class%20Readings/Friedman/Methodology.pdf "The Methodology of Positive Economics,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060909125829/http://academic2.american.edu/~dfagel/Class%20Readings/Friedman/Methodology.pdf |date=2006-09-09 }} mga sipi mula sa sanaysay ni Friedman [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 5vftrg0z1s5nygsmenacdvd2ort2wcz Normatibong ekonomika 0 286976 2241766 1901668 2026-11-12T04:02:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241766 wikitext text/x-wiki Ang '''normatibong ekonomika''' (salungat sa [[Positibong ekonomika|positibong ekonomika]]) ay isang bahagi ng [[ekonomika]] na nagpapahayag ng [[Value theory|halaga]] o [[Norm (philosophy)|normatibo na mga]] hatol tungkol sa [[Equity (economics)|katarungang]] ekonomika o kung ano ang kinahinatnan ng ekonomiya o mga ''nararapat na'' layunin ng [[Patakarang pampubliko|pampublikong patakaran]]. <ref name="Samuelson"> [[Paul A. Samuelson]] at [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'' , 18th ed., Pp. 5-6 & [end] Glossary of Terms, "Normative vs. positive economics." </ref> Karaniwang ninanais ng mga ekonomista na ihiwalay ang normatibong ekonomika ("kung ano ang nararapat" sa mga ekonomikong bagay) mula sa [[Positibong ekonomika|positibong ekonomika]] ("ano ang"). Gayunpaman, kondisyonal ang karamihan sa mga pamantayan sa paghahalintulad (halaga), upang matalikdan kung nagbago ang mga katotohanan o kaalaman ng mga katotohanan, kaya ang pagbabago ng mga halaga ay maaaring pulos pang-agham.<ref> Stanley Wong (1987). "Positibong economics," Ang ''Bagong Palgrave: Isang Dictionary of Economics'' , v. 3, p. 21. </ref> Sa kabilang banda, pinaghihiwalay ng ekonomista ng kapakanan na si [[Amartya Sen]] ang mga ''pangunahing (normatibo) na paghatol'', na hindi nababatay sa naturang kaalaman, mula sa mga ''di-basikong hatol'', na may batay. Sa palagay niya, kawili-wiling tandaan na "walang hatol na maaaring ipakita bilang basiko" habang ang ilang mga hatol ng halaga ay maaaring ipakita bilang di-basiko. Binubuksan nito ang posibilidad ng mabunga na talakayan ng pang-agham ng mga hatol na halaga. <ref> [[Amartya Sen|Amartya K. Sen]] (1970), ''Collective Choice at Social Welfare'' , pp. 61, 63-64). </ref> Madalas na isinasaling sa estilo ng [[Practical idealism|praktikal na idealismo]] ang mga positibo at normatibong ekonomika. Sa disiplinang ito, na minsan ay tinatawag na "sining ng ekonomika," ginagamit ang positibong ekonomika bilang isang praktikal na kasangkapan para sa pagkamit ng mga normatibong layunin. Narito ang isang halimbawa ng isang normatibong ekonomikong pahayag: :: ''Dapat $6 kada galon ang presyo ng gatas para mabigyan ang mga magsasaka ng gatas ng mas mataas na pamantayan ng pamumuhay at upang iligtas ang sakahan ng kanilang pamilya.'' Normatibong pahayag ito, dahil nagpapakita ito ng mga hatol sa kahalagahan. May paghatol ang partikular na pahayag na ito na karapat-dapat magkaroon ng isang mas mataas na pamantayan ng pamumuhay ang mga magsasaka at dapat na iligtas ang mga sakahan ng pamilya.<ref name="Samuelson"> [[Paul A. Samuelson]] at [[William Nordhaus|William D. Nordhaus]] (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'' , 18th ed., Pp. 5-6 & [end] Glossary of Terms, "Normative vs. positive economics." </ref> Kabilang sa mga ilalim ng normatibong ekonomika ang teorya ng pagpili ng lipunan, kooperatibong teorya ng laro, at disenyo ng mekanismo. Sapat na tinutugunan ang ilang mga mas naunang problemang teknikal na ipinakilala sa [[Welfare economics|ekonomikang kapakanan]] at sa [[Katarungan|teorya ng hustisya]] upang magbigay ng puwang para sa konsiderasyon ng mga panukala sa mga inilapat na larangan katulad ng [[Paglalaan ng yaman|paglalaan ng yaman]], [[Patakarang pampubliko|pampublikong patakaran]], mga tagapagpahiwatig sa lipunan, at [[Income inequality metrics|hindi pagkakapantay-pantay at pagsukat ng kahirapan]].<ref> Marc Fleurbaey (2008). "Mga etika at ekonomiya," ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics|Ang Bagong Palgrave Dictionary of Economics]]'' . [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000272&q=normative%20economics&topicid=&result_number=1 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043026/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000272&q=normative%20economics&topicid=&result_number=1 |date=2016-03-04 }}</ref> == Tingnan din == {{Div col|colwidth=30em}} * [[Pamamahagi (ekonomika)]] * [[Problemang Ano-Nararapat]] * [[Katarungan (ekonomika)]] * [[Normatibong agham]] * [[Positibong ekonomika]] * [[Punsyon ng panlipunang kapakanan]] * [[Teorya ng panlipunang pagpili]] * [[Ekonomikong kapakanan]] * [[Ekonomikong progresibismo]] {{Div col end}} == Mga tala == <references group=""></references> == Mga sanggunian == * [[Andrew Caplin]] at Andrew Schotte, ed. (2008). ''Ang Mga Pundasyon ng Positibo at Normative Economics: Isang Handbook'' , Oxford. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/Theory/?view=usa&ci=9780195328318 Paglalarawan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110422090523/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/Theory/?view=usa&ci=9780195328318 |date=2011-04-22 }} at [https://books.google.com/books?id=GoAoZelUInsC&printsec=find&pg=PR9=gbs_atb#v=onepage&q&f=false preview.] * Marc Fleurbaey (2004). "Normative Economics and Theories of Distributive Justice," ''Ang Elgar Companion sa Economics and Philosophy'' , JB Davis at J. Runde, ed., Pp. [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=_ZujWW52n9cC&oi=fnd&pg=PA132&dq=false 132-58.] * _____ (2008). "Mga etika at ekonomiya," ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics|Ang Bagong Palgrave Dictionary of Economics]]'' . [https://web.archive.org/web/20160304043026/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000272&q=normative%20economics&topicid=&result_number=1 Abstract.] * Milton Friedman (1953). " [[Essays in Positive Economics#The Methodology of Positive Economics|Ang Pamamaraan ng Positibong Ekonomiya]] ," Mga ''Sanaysay sa Positibong Ekonomiya'' * [[John C. Harsanyi]] (1987), "Value judgments," ''Ang [[New Palgrave: A Dictionary of Economics|Bagong Palgrave: Isang Dictionary of Economics]]'' , v. 4, pp. &nbsp; 792-93 * [[Daniel M. Hausman]] at Michael S. McPherson (1996). ''Pagsusuri ng Ekonomiya at Moral na Pilosopiya'' , Cambridge: Cambridge University Press. * Phillipe Mongin (2002). "May Pag-unlad ba sa Normative Economics?" sa Stephan Boehm ''et al.'' , eds., ''May Progreso ba sa Economics?'' , pp. [https://books.google.com/books?id=KbQc92sYwIMC&pg=PA145&=false#v=onepage&q&f=false 145-170.] * [[Amartya Sen|Amartya K. Sen]] (1970), ''Collective Choice at Social Welfare'' . "5.3 Basic at Nonbasic Judgments" & "5.4 Facts and Values," pp. &nbsp; 59-64. * Stanley Wong (1987). "Positibong economics," Ang ''Bagong Palgrave: Isang Dictionary of Economics'' , v. 3, pp. &nbsp; 920-21. [[Kategorya:Ekonomikang kapakanan]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] k3y68ldrirc6ahhsvo4ud4yp59l2akr Pandunia 0 287192 2241787 2190300 2026-11-12T07:51:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241787 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" id="4" style="border: gray solid 1px; width: 23em; -moz-box-shadow: 4px 4px 4px #CCC; -webkit-box-shadow: 4px 4px 4px #CCC; box-shadow: 4px 4px 4px #CCC;" | colspan="2" align="center" class="header comic" style="background-color:black; color:white;" |'''Pandunia''' |- |'''Paraan ng Pagsulat''' |[[Alpabetong Latino]] |- |'''Lumikha''' |[[Risto Kupsala]] |- |'''Taon ng Paglikha''' |[[2007]], [[2017]] |- | colspan="2" style="text-align:center; margin-left:auto; margin-right:auto; margin-bottom:0" |[[Talaksan:Flag_of_Pandunia.svg|center|150x150px]] |- ! colspan="2" align="center" id="36" style="background-color:black; color:white;" |'''[[Wika|<span style="color:white; border:1px dotted white;background-color:black; color:white;">Klasipikasyon ng Wika</span>]]''' |- | colspan="2" |[[Artipisyal na Wika]]<br /><br /> |- ! colspan="2" align="center" id="44" style="background-color:black; color:white;" |Opisyal na katayuan |- |'''Wikang&nbsp;Opisyal&nbsp;sa''' |wala |- ! colspan="2" align="center" id="52" style="background-color:black; color:white;" |Mga kodigong pangwika |- |'''[[ISO 639-1]]''' |wala |- |'''[[ISO 639-2]]''' |wala |- | colspan="2" align="center" class="shangu-shablonon infoboximage" |<div class="noprint toccolours" id="68" style="float:none;vertical-align: top; padding:0; font-size: 90%; text-align:center;"> {| id="69" style="background:transparent; width:99.9%;" | style="padding:.2em;background-color:black;border:0; color:white;" width="98%" |<div class="noprint plainlinksneverexpand" id="73" style="background-color:transparent; padding:0; white-space:nowrap; font-weight:normal; font-size:xx-small; ; color:white; ">[[Template:Inbox language|<span style=";color:white;" title="Look at this template">v</span>]]&nbsp;<span style="font-size:80%;">•</span>&nbsp;[[Template talk:Inbox language|<span style="color:#002bb8;;color:white;" title="Talk about this template">d</span>]]&nbsp;<span style="font-size:80%;">•</span>&nbsp;[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Informkesto_lingvo&action=edit <span style="color:#002bb8;;color:white;" title="Vi povas redakti ĉi tiun ŝablonon. Konservonte la paĝon bonvolu uzi la antaŭrigardan butonon.">r</span>]</div> | style="padding:.2em;background-color:black;border:0; color:white;" width="1%" |[[Dosiero:Information_icon.svg|link=Vikipedio:Informkestoj|15x15px]] |} </div> |} Ang '''Pandunia''' ay isang [[Internasyonal na Wikang Awksilyar]] na pinasimulan ni Risto Kupsala. Ang mga orihinal na tagalikha ay nagsimulang magplano ng isang proyekto mula noong 2005. Mula sa simula, ang ideya ay upang lumikha ng isang internasyonal na programang pangwika, gayon pa man, ay kumakatawan sa pinakasinasalitang wika sa mundo. Ang pangalang ''Pandunia'' ay lumitaw noong 2007, ngunit ang wika ay tinanggap lamang sa kasalukuyang porma nito noong 2017. Sa pagtatapos ng 2016, ito ay patuloy na napatunayan sa pamamagitan ng telegramo na may isang maliit na komunidad, lalo na ng mga Esperantista <ref name="aktivaPanduniaEsperantoKomunumo">{{Cite web|url=https://www.facebook.com/groups/pandunia/permalink/560995344024957/}}</ref>. Noong Marso ng taong 2017, ang wika ay naging ganap na analitikal <ref name="iĝisAnaliza">{{Cite web|url=https://github.com/barumau/pandunia/commit/67b9cc34a94f65a39d0472630033a813663c5b86}}</ref>. Ang papel na ginagampanan ng mga salita ay tinutukoy ng isang mapanlinlang na posisyon. Ngunit, noong Agosto ng taon 2017, kumuha ito ng ilang mga katangiang aglutenante <ref name="aglutinaDenove">{{Cite web|url=https://github.com/barumau/pandunia/commit/71b54445ec55103b15e14b8bf88060b2ff05150c}}</ref>, tulad ng mga hulaping pang-Esperanto upang ipakita ang isang papel na ginagampanan ng isang salita, at ng ilang mga hulapi<ref name="kelkajSufiksoj">{{Cite web|url=https://github.com/barumau/pandunia/commit/abad2825d9f58e33296439ac34c1ed7cb5d18355}}</ref>. Pagkatapos nito, ang wika ay lalong pinabuting at kapansin-pansing nagbago.<ref name="oficialaDemandaroAngla">{{Cite web|url=http://pandunia.info/english/kia_i_dap.html|title=Archive copy|access-date=2019-04-05|archive-date=2018-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113194656/http://www.pandunia.info/english/kia_i_dap.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181113194656/http://www.pandunia.info/english/kia_i_dap.html |date=2018-11-13 }}</ref> Ang mga pangunahing layunin ng Pandunia ay ang mga sumusunod <ref name="RetejoPandunia2017">{{Cite web|url=http://www.pandunia.info/esperanto/index.html|title=Archive copy|access-date=2019-04-05|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426002805/http://www.pandunia.info/esperanto/index.html|url-status=dead}}</ref>: * Mayroong mga salitang nagmula sa maraming wika, gaya ng Ingles, Arabic, Tsino, Espanyol, Pranses, Indian, Hapon, Persian, Ruso, Swahili at iba pang mga wika. * Medyo simpleng ponema * Madaling isulat. * Madaling matutuhan at maigsi ang balarila. ==Paraan ng Pagbigkas== Gumagamit ang Pandunia ng 25 titik ng [[Alpabetong Latino]] . Laging gumagawa ang bawat liham ng parehong tunog. Walang liham ang tahimik. <ref name="FonemaroPandunia2017">{{Cite web|url=http://www.pandunia.info/english/abc.html|title=Archive copy|access-date=2019-04-05|archive-date=2018-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113192352/http://www.pandunia.info/english/abc.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181113192352/http://www.pandunia.info/english/abc.html |date=2018-11-13 }}</ref> ===Mga Patinig=== {| class="wikitable" ! ! Harap ! Likod |- align="center" ! style="text-align: center;" | Nakasara | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ i /</span>]]<br>'''i''' | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ u /</span>]] <br>'''u''' |- align="center" ! style="text-align: center;" | Gitna | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ e /</span>]] <br> '''e''' | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ o /</span>]] <br>'''o''' |- align="center" ! style="text-align: center;" | Nakabuka | colspan="2" | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ a /</span>]]<br> '''a''' |} ===Mga Katinig=== {| class="wikitable" ! ! [[Labyal]] ! [[Katinig na Dental|Dental]] ! Interdental ! [[Albeyolar]] ! Albeyolar-Palatal ! Belar ! Labyal-Belar ! Glotal |- align="center" ! rowspan="2" | [[Plosibo]] | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ p /</span>]] <br>'''p''' | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ t /</span>]] <br> '''t''' | | | | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ k /</span>]] <br> '''k''' | | |- align="center" | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ b /</span>]] <br> '''b''' | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ d /</span>]] <br> '''d''' | | | | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ ɡ /</span>]] <br> '''g''' | | |- align="center" ! rowspan="2" | Prikatibo | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ f /</span>]] <br> '''f''' | | | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ s /</span>]] <br> '''s''' | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ ʃ /</span>]] [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ tʃ /</span>]] <br> '''sh''' '''ch''' | | | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ h /</span>]] <br> '''h''' |- align="center" | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ v /</span>]] <br> '''v''' | | | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ z /</span>]] <br> '''z''' | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ dʒ /</span>]] <br> '''j''' | | | |- align="center" ! Nasal | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ m /</span>]] <br> '''m''' | | | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ n /</span>]] <br> '''n''' | | | | |- align="center" ! Aproksimante | | | | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ l /</span>]] <br> '''l''' <br> [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ r /</span>]] <br> '''r''' | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ j /</span>]] <br> '''y''' | | [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">/ w /</span>]] <br> '''w''' | |} ==Balarila== Ang pangunahing teksto ng Pandunia ay may balarilang: simuno-pandiwa-layon. Ang mga mapaglarawang mga salita tulad ng mga pang-uri at mga pang-abay ay kaagad bago ang inilarawan na salita. == Mga salita == Ang mga salita ay nanggaling mula sa iba't ibang mga wika ng mundo <ref name="EtimologiaVortaro">{{Cite web|url=http://www.pandunia.info/pandunia/loge_asle.html|title=Archive copy|access-date=2019-04-05|archive-date=2019-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512030230/http://pandunia.info/pandunia/loge_asle.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512030230/http://pandunia.info/pandunia/loge_asle.html |date=2019-05-12 }}</ref>. Dahil sa internationalisasyon, marami sa mga tema ang nabibilang sa ilang mga wika kahit na ang kongkretong porma sa Pandunia ay mas katulad ng sa isang wika. === Mga halimbawa === * Ang ''bote'' (bangka) ay katulad ng Ingles na ''boat'' , German ''Boot'' , Espanyol ''bote'' , Hindi पोत (''pōt''), Swahili ''boti'' atbp. * Ang ''cay'' (tsaa) ay katulad sa Mandarin na 茶''(cha), '' Korean 차 ''(cha),'' Russian чай ''(CAJ),'' Hindi चाय ''(CAY),'' Swahili ''chai,'' Portuges ''CA,'' atbp. * Ang ''nam'' (ngalan) ay katulad sa Hindi नाम (''nām''), Indonesian ''nama'', Japanese 名前 (''namae''), Ingles ''name'', German ''Name'' atbp. * Ang ''rang'' (kulay) ay katulad ng isang Persian رنگ ''(rang),'' Hindi रंग (Rang), Turkish ''renk,'' Swahili ''ranggo,'' Lingala ''Langi'' atbp. * Ang ''safar'' (biyahe) ay katulad ng Arabic at Persian سفر (''safar''), Turkish ''Sefer'' , Swahili ''safari'' , Ingles ''safari'' , atbp. == Mga halimbawa == * ''salam!'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">[sa.'lam]</span>]] = 'Hello!' * ''salam laye pa bartia!'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">[sa.'lam 'la.je 'pa 'bar.ti.a]</span>]] ='Maligayang pagdating sa India!' * ''salam safar!'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">[sa<nowiki>''</nowiki>lam sa<nowiki>''</nowiki>far]</span>]] = 'Maligayang paglalakbay!' * ''shukur.'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">[ʃukur]</span>]] = 'Salamat.' * ''te keci'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">[te keː.t &#x283;<nowiki> i]</nowiki></span>]] = 'Walang anuman.' * ''plisa ...'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">['pli.sa]] = 'Pakiusap...' * ''me ama te'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">['me' aː.ma 'te]</span>]] = 'Mahal kita.' * ''eska te ama me?'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">['es.ka' te 'aː.ma' me]</span>]] = 'Mahal mo ba ako?' * ''te namu ke?'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">['te 'naː.mu 'ke]</span>]] = 'Ano ang iyong pangalan?' * ''me namu ...'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">['me 'naː.mu]</span>]] = 'Ang pangalan ko ay...' * ''te doma ke?'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">['me 'doː.ma]</span>]] = 'Saan ka nakatira?' * ''me doma ...'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">['me 'doː.ma]</span>]] = 'Nakatira ako. . . ' * ''te ya ke?'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">['te 'ja 'ke]</span>]] = 'Saan ka nagmula?' * ''me ya suomia'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">['me 'ya 'suo.mi.a]</span>]] = 'Ako ay nagmula sa Finland.' * ''me ni baxa bon pandunia. ''' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">['me 'ni 'baː.&#x283;a 'bon pan.'duː.ni.a]</span>]] = 'Hindi ako nakapagsasalita ng maayos na Pandunia.' * ''eska te baxa esperanti/engli?'' [[Internacia Fonetika Alfabeto|<span class="IPA" title="Ĉi tiu estas transskribo laŭ internacia fonetika alfabeto">['es.ka' te 'baː. &#x283;<nowiki> a es.pe.'ran.ti / 'eŋ.gli]</nowiki></span>]] = 'Nagsasalita ka ba ng Esperanto/Ingles?' == Tingnan din == * [[Wikang artipisyal]] == Mga sanggunian == <references group=""></references> == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20180215220433/http://www.pandunia.info/ Opisyal na Website ng Pandunia] [[Kategorya:Mga wikang pantulong]] 08rtk1x6uvs9c6xhpkbudocmg1br1cy Inhenyeriyang pang-industriya 0 287204 2241687 2227736 2026-11-11T15:12:51Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241687 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Disyembre 2023}} {{cleanup|date=Disyembre 2023|reason=Kailangang isulat muli ang artikulo para mataas na pamantayan.}} }} Ang '''Inhenyeriyang Pang-industriya''' ay isang propesyong interdisiplinaryo na nakatuon sa pag-uusisa nang mabuti ng mga komplikadong proseso, sistema, o [[Organisasyon|mga organisasyon]] sa pamamagitan ng pagbuo, pagpapabuti at pagpapatupad ng pinagsama-samang sistema ng mga tao, pera, kaalaman, impormasyon, kagamitan, enerhiya at mga materyales <ref name=":0">Salvendy, Gabriel. Handbook of Industrial Engineering. John Wiley & Sons, Inc; Ika-3 edisyon p. 5</ref>. Ang mga inhenyerong pang-industriya ay gumagamit ng mga nagdadalubhasang kaalaman at kasanayan sa matematika, mga agham pampisikal at panlipunan, kasama ang mga prinsipyo at pamamaraan ng [[inhenyeriyang pagsusuri]] at disenyo, upang tukuyin, hulaan, at suriin ang mga resulta na nakuha mula sa mga sistema at mga proseso<ref name=":0"/> . Mula sa mga resultang ito, maaari silang lumikha ng mga bagong sistema, proseso o sitwasyon para sa kapaki-pakinabang na koordinasyon ng tao, mga materyales at mga makina at mapabuti rin ang kalidad at pagiging produktibo ng mga sistema, pisikal o panlipunan <ref>{{Cite web|url=http://www.iienet2.org/details.aspx?id=716|title=What IEs Do|accessdate=September 24, 2015|archive-date=Septiyembre 19, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919170507/https://www.iienet2.org/details.aspx?id=716|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|title=The Nature of Industrial Engineering|url=}}</ref>. Depende sa mga sub-specialties na kasangkot, ang inhenyeriyang pang-industriya ay maaari ring magsanib sa: pananaliksik sa operasyon, mga sistema ng inhenyeriyang, inhenyeriyang pangmanupaktura, [[Production engineering|inhenyeriyang pangproduksyon]] , agham sa pamamahala , inhenyeriyang pampamahala, inhenyeriyang pampinansyal, [[Ergonomiya|ergonomya]] o [[Ergonomiya|human factor engineering]] , [[inhenyeriyang pangkaligtasan]], o iba pa, depende sa pananaw o motibo ng gumagamit. Kahit na ang mga pinagbabatayan ng mga konsepto nito ay higit na magkakalat ng ilang disiplina na nakatuon sa negosyo, tulad ng pamamahala ng mga operasyon, ang pang-industriyang inhenyeriya ay isang disiplinang pang-agham na napapailalim sa (at karapat-dapat para sa) propesyonal na lisensya sa inhenyeriya sa karamihan ng mga hurisdiksyon. == Kasaysayan == === Mga pinagmulan === ==== Rebolusyong Industriyal ==== May pangkalahatang pinagkasunduan sa mga istoryador na ang mga pinagmulan ng pang-industriya na propesyon ng propesyon ay bumalik sa [[Rebolusyong Industriyal|Industrial Revolution]]. Ang mga teknolohiya na tumulong sa pag-mekanisa ng mga tradisyunal na operasyong manu-manong sa industriya ng tela kabilang ang paglipad na shuttle, ang umiikot na jenny, at marahil ang pinakamahalaga ang [[Makinang pinasisingawan|steam engine na]] nakabuo ng mga ekonomiya ng sukat na nagawa ang produksyon ng Mass sa mga sentralisadong lokasyon na kaakit-akit sa unang pagkakataon. Ang konsepto ng sistema ng produksyon ay may simula sa mga pabrika na nilikha ng mga likhang ito.<ref name="Maynard-Zandin">Maynard & Zandin. Maynard's Industrial Engineering Handbook. McGraw Hill Professional 5th Edition. Hunyo 5, 2001. p. 1.4-1.6</ref> ==== Espesyalisasyon ng paggawa ==== [[Talaksan:Maquina_vapor_Watt_ETSIIM.jpg|thumb|225x225px| Ang steam engine ni Watt ( [[Politeknikong Unibersidad ng Madrid|Technical University of Madrid]] ) ]] Ang konsepto ni Adam Smith ng Division of Labour at ang "Invisible Hand" ng kapitalismo na ipinakilala sa kanyang treatise na " [[The Wealth of Nations]]" ay nagbunsod sa maraming teknolohiko innovators ng rebolusyong Industrial upang itatag at ipatupad ang mga sistema ng pabrika. Ang mga pagsisikap ni James Watt at Matthew Boulton ang humantong sa unang pinagsama-samang machine manufacturing facility sa mundo, kabilang ang pagpapatupad ng mga konsepto tulad ng mga sistema ng kontrol sa gastos upang mabawasan ang basura at dagdagan ang produktibo at ang institusyon ng mga kasanayan sa pagsasanay para sa mga manggagawa.<ref name="Maynard-Zandin"/> [[Charles Babbage|Si Charles Babbage ay]] naging kaugnay sa industriya ng engineering dahil sa mga konsepto na ipinakilala niya sa kanyang aklat na "On the Economy of Machinery and Manufacturers" na isinulat niya bilang isang resulta ng kanyang mga pagbisita sa mga pabrika sa Inglatera at Estados Unidos noong unang mga 1800s. Kasama sa libro ang mga paksa tulad ng oras na kinakailangan upang maisagawa ang isang partikular na gawain, ang mga epekto ng mga subdividing na gawain sa mas maliit at mas detalyadong elemento, at ang mga pakinabang na nakuha mula sa mga paulit-ulit na gawain.<ref name="Maynard-Zandin"/> ==== Mga mapagpapalit na bahagi ==== Pinangunahan nina Eli Whitney at Simeon North ang posibilidad ng paniwala ng mga bahagi na mapagpapalit sa paggawa ng mga muskets at pistols para sa Pamahalaan ng Estados Unidos. Sa ilalim ng sistemang ito, ang mga indibidwal na bahagi ay gawa-gawa sa mga tolerasyon upang paganahin ang kanilang paggamit sa anumang natapos na produkto. Ang resulta ay isang makabuluhang pagbabawas sa pangangailangan para sa kasanayan mula sa mga dalubhasang manggagawa, na sa kalaunan ay humantong sa pang-industriya na kapaligiran upang pag-aralan mamaya.<ref name="Maynard-Zandin"/> == Nagsasanay ng mga inhinyero == Ayon sa kaugalian, isang pangunahing aspeto ng inhinyeriya sa industriya ay pagpaplano ng mga layout ng mga pabrika at pagdidisenyo ng mga linya ng pagpupulong at iba pang paradigma sa pagmamanupaktura. At ngayon, sa lean manufacturing system, ang mga inhinyero ng industriya ay nagsisikap na alisin ang mga pag-aaksaya ng oras, pera, materyales, enerhiya, at iba pang mapagkukunan. Ang mga halimbawa kung saan maaaring gamitin ang industrial engineering ay ang flow process charting, process mapping, pagdidisenyo ng assembly workstation, pag-istratehiya para sa iba't ibang operational logistics, pagkonsulta bilang isang eksperto sa kahusayan, pagbuo ng bagong algorithm sa pananalapi o sistema ng pautang para sa isang bangko, pag-streamline ng operasyon at lokasyon ng emergency room o paggamit sa isang ospital, pagpaplano ng mga kumplikadong scheme ng pamamahagi para sa mga materyales o produkto (tinukoy bilang [[Supply chain management|supply-chain management]]), at pagpapaikli ng mga linya (o mga pila) sa isang bangko, ospital, o isang theme park. Karaniwang ginagamit ng mga modernong inhinyero sa industriya paunang natukoy na mga sistema ng oras ng paggalaw, computer simulation (especially discrete event simulation), along with extensive mathematical tools for modeling, such as [[mathematical optimization]] at teorya ng queuing, at mga pamamaraan ng computational para sa pagsusuri, pagsusuri, at pag-optimize ng system. Ginagamit din ng mga inhinyero sa industriya ang mga tool ng data science at machine learning sa kanilang trabaho dahil sa malakas na pagkakaugnay ng mga disiplinang ito sa larangan at katulad na teknikal na background kinakailangan ng mga inhinyero sa industriya (kabilang ang isang matibay na pundasyon sa teorya ng posibilidad, [[Alhebrang linyar|linear algebra]], at [[Estadistika|statistics]], pati na rin ang pagkakaroon [[Pagpoprograma sa kompyuter|coding]] kasanayan).<ref>{{Cite web |last= |first= |date=February 6, 2023 |title=U.S. BUREAU OF LABOR STATISTICS |url=https://www.bls.gov/ooh/architecture-and-engineering/industrial-engineers.htm}}</ref> == Mga sub-disiplina == Ang inhinyerong pang-industriya ay may maraming mga sub-disiplina, ang pinakakaraniwan ay nakalista sa ibaba. Bagama't may mga inhinyero sa industriya na eksklusibong nakatuon sa isa sa mga sub-disciplines, maraming deal sa kumbinasyon ng mga ito tulad ng supply chain at logistics, at mga pasilidad at pamamahala ng enerhiya.<ref>{{Cite web |date=May 23, 2014 |title=What is Industrial Engineering? |url=https://wonderfulengineering.com/what-is-industrial-engineering/ |website=Wonderful Engineering}}</ref><ref>{{Cite web |title=Industrial Engineering |url=https://www.sebokwiki.org/wiki/Systems_Engineering_and_Industrial_Engineering |access-date=2019-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121171916/https://sebokwiki.org/wiki/Systems_Engineering_and_Industrial_Engineering |archive-date=2019-11-21 |url-status=dead }}</ref> '''<big>Mga pamamaraan ng engineering</big>''' '''Engineering ng mga pasilidad at pamamahala ng enerhiya'''{{Pangunahin|Facilities engineering|Energy management}} '''Enhinyerong pampinansiyal'''{{Pangunahin|Financial engineering}} '''<big>Enerhiya engineering</big>'''{{Pangunahin|Energy engineering}} '''<big>Inhinyero at pamamahala ng mga sistema ng impormasyon</big>'''{{Pangunahin|Information system}} '''<big>Paggawa ng engineering</big>'''{{Pangunahin|Manufacturing engineering}} '''<big>Operations engineering at pamamahala</big>'''{{Pangunahin|Operations engineering|Operations management}} '''Pananaliksik sa pagpapatakbo at pag-optimize'''{{Pangunahin|Operations research}} '''Pagpaplano ng patakaran''' '''Inhinyero ng produksyon'''{{Pangunahin|Production Engineering}} <big>'''Kalidad at pagiging maaasahan ng engineering'''</big>{{Pangunahin|Quality engineering|Reliability engineering}} '''Pamamahala ng supply chain at logistik'''{{Pangunahin|Supply-chain management|Logistics}} '''<big>System engineering at pagsusuri</big>'''{{Pangunahin|Systems engineering|Systems analysis}} '''<big>Sistema ng simulation</big>'''{{Pangunahin|Systems simulation|Simulation modeling}} '''Mga kaugnay na disiplina''' '''Pag-unlad ng organisasyon at pamamahala ng pagbabago''' '''Ekonomiya sa pag-uugali''' ===Inhenyeriyang pangkaligtasan=== Ang '''inhenyeriyang pangkaligtasan''' ay isang [[agham na inilapat]] na mahigpit na may kaugnayan sa [[inhenyeriyang pangsistema]] o [[inhenyeriyang pang-industriya]]. Kabahagi ito ng [[inheyeriya na pangkaligtasan ng sistema]] (tinatawag na ''system safety engineering'' sa Ingles). Tinitiyak ng inhenyeriyang pangkaligtasan na ang isang [[sistemang kritikal sa buhay]] ay gumagana ayon sa kinakailangan at inaasahan kahit na nabigo ang mga langkap nito. == Karagdagang pagbabasa == * Badiru, A. (Ed.) (2005). ''Handbook ng industriyal at system engineering''. CRC Press. {{ISBN|0-8493-2719-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8493-2719-9|0-8493-2719-9]]. * [[Benjamin S. Blanchard|B. S. Blanchard]] and [[Fabrycky, W.]] (2005). ''Systems Engineering at Pagsusuri'' (4th Edition). Prentice-Hall. {{ISBN|0-13-186977-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-13-186977-9|0-13-186977-9]]. * Salvendy, G. (Ed.) (2001). ''Handbook ng industrial engineering: Teknolohiya at pamamahala ng operasyon''. Wiley-Interscience. {{ISBN|0-471-33057-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-471-33057-4|0-471-33057-4]]. * Turner, W. et al. (1992). ''Introduction to industrial and systems engineering'' (Third edition). Prentice Hall. {{ISBN|0-13-481789-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-13-481789-3|0-13-481789-3]]. * [[Eliyahu M. Goldratt]], Jeff Cox (1984). ''The Goal'' North River Press; 2nd Rev edition (1992). {{ISBN|0-88427-061-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-88427-061-0|0-88427-061-0]]; 20th Anniversary edition (2004) {{ISBN|0-88427-178-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-88427-178-1|0-88427-178-1]] * Miller, Doug, Towards Sustainable Labour Costing in UK Fashion Retail (February 5, 2013). {{doi|10.2139/ssrn.2212100}}[[Doi (identifier)|doi]][[doi:10.2139/ssrn.2212100|10.2139/ssrn.2212100]] * Malakooti, B. (2013). Operations and Production Systems with Multiple Objectives. John Wiley & Sons.{{ISBN|978-1-118-58537-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-118-58537-5|978-1-118-58537-5]] * [https://web.archive.org/web/20190617034551/https://www.sebokwiki.org/wiki/Guide_to_the_Systems_Engineering_Body_of_Knowledge_(SEBoK) Systems Engineering Body of Knowledge (SEBoK)] * [https://web.archive.org/web/20100630211206/http://infolab.stanford.edu/~burback/dcg/node5.html Traditional Engineering] * [http://www.ise.vt.edu/academics/extended/mea/ Master of Engineering Administration (MEA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171115083108/http://www.ise.vt.edu/academics/extended/mea/ |date=2017-11-15 }} * Kambhampati, Venkata Satya Surya Narayana Rao (2017). "Principles of Industrial Engineering" IIE Annual Conference. Proceedings; Norcross (2017): 890-895.[https://www.proquest.com/docview/1951119980 <nowiki>[1]</nowiki>] === Mga Pioneer === [[Frederick Winslow Taylor|Si Frederick Taylor]] (1856 - 1915) ay karaniwang isinasaalang-alang bilang ama ng Industrial Engineering discipline. Nakuha niya ang isang degree sa mechanical engineering mula sa Steven's University at nakakuha ng maraming patent mula sa kanyang imbensyon. Ang kanyang mga libro, ''Pamamahala ng Mamimili'' at ''Ang Mga Prinsipyo ng Pangangasiwa sa Siyensya'' na na-publish sa unang bahagi ng 1900, ay ang simula ng Industrial Engineering.<ref>[http://ingenieroindustrialpro.com/ Lahat ng tungkol sa pang-industriya engineering]</ref> Ang mga pagpapabuti sa kahusayan sa trabaho sa ilalim ng kanyang mga pamamaraan ay batay sa pagpapabuti ng mga pamamaraan ng trabaho, pagpapaunlad ng mga pamantayan sa trabaho, at pagbabawas sa oras na kinakailangan upang maisakatuparan ang gawain. Sa isang matibay na pananampalataya sa pang-agham na paraan, ang kontribusyon ni Taylor sa "Pag-aaral ng Oras" ay humingi ng mataas na antas ng katumpakan at predictability para sa mga manu-manong gawain.<ref name="Maynard-Zandin"/> Ang koponan ng asawa-at-asawa ng Frank Gilbreth (1868 - 1924) at [[Lillian Moller Gilbreth|Lillian Gilbreth]] (1878 - 1972) ay ang iba pang pundasyon ng kilusang Industrial Engineering na ang trabaho ay matatagpuan sa Purdue University School of Industrial Engineering. ''Ikinategorya nila'' ang mga elemento ng paggalaw ng tao sa 18 pangunahing elemento na tinatawag na ''therbligs'' . Pinahintulutan ng pag-unlad na ito ang mga analyst upang magdisenyo ng mga trabaho nang walang kaalaman sa oras na kinakailangan upang gawin ang isang trabaho. Ang mga pagpapaunlad na ito ay ang simula ng isang mas malawak na patlang na kilala bilang mga tao kadahilanan o ergonomics.<ref name="Maynard-Zandin"/> Noong 1908, ang unang kurso sa Industrial Engineering ay inaalok bilang elektibo sa [[Pamantasang Estatal ng Pennsylvania|Pennsylvania State University]], na naging isang hiwalay na programa noong 1909 sa pamamagitan ng pagsisikap ni Hugo Diemer.<ref>{{Cite web|url=http://industryengineering08.blogspot.com/2012/04/industrial-engineering-definition.html|title=Industrial Engineering - Definition, Explanation, History, and Programs|last=|first=|date=|access-date=}}</ref> Ang unang doktor degree sa industriya engineering ay iginawad sa 1933 sa pamamagitan ng [[Pamantasang Cornell|Cornell University]]. Noong 1912, binuo ni Henry Laurence Gantt ang Gantt chart na binabalangkas ang mga aksyon ng samahan kasama ang kanilang relasyon. Ang chart na ito ay bubukas sa ibang pagkakataon na pamilyar sa amin ngayon ni Wallace Clark. Sa pag-unlad ng mga linya ng pagpupulong, ang pabrika ni [[Henry Ford]] (1913) ay nagtala ng isang makabuluhang hakbang sa larangan. Binawasan ng Ford ang oras ng pagpupulong ng isang kotse nang higit sa 700 oras hanggang 1.5 oras. Bilang karagdagan, siya ay isang tagapanguna ng ekonomiya ng kapitalistang kapakanan ("kapakanan kapitalismo") at ang bandila ng pagbibigay ng mga pinansyal na insentibo para sa mga empleyado upang madagdagan ang pagiging produktibo. Ang komprehensibong sistema ng pamamahala ng kalidad ( Total quality management o TQM) na binuo sa loob ng forties ay nakakakuha momentum pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig at bahagi ng pagbawi ng Japan pagkatapos ng digmaan. Ang American Institute of Industrial Engineering ay nabuo noong 1948. Ang unang bahagi ng trabaho sa pamamagitan ng FW Taylor at ang Gilbreths ay dokumentado sa mga papeles na iniharap sa American Society of Mechanical Engineers bilang interes lumago mula lamang pagpapabuti ng pagganap ng machine sa pagganap ng pangkalahatang proseso ng pagmamanupaktura; pinaka-kapansin-pansin na nagsisimula sa pagtatanghal ni Henry R. Towne (1844 - 1924) ng kanyang papel na ''Ang Engineer bilang An Economist'' (1186).<ref>[https://archive.org/stream/transactionsof07amer#page/428/mode/2up Engineer bilang Economist]</ref> === Modernong pagsasanay === Noong 1960 hanggang 1975, sa pagbuo ng mga sistema ng suporta sa desisyon sa supply tulad ng [[Pagpaplano ng mga kailangang materyal|Material requirements planning]] (MRP), maaari mong bigyang diin ang isyu ng tiyempo (imbentaryo, produksyon, compounding, transportasyon, atbp.) Ng pang-industriya na organisasyon. Ang Israeli scientist na si Dr. Jacob Rubinovitz ay nag- install ng programang CMMS na binuo sa IAI at Control-Data (Israel) noong 1976 sa South Africa at sa buong mundo. Noong dekada 70, sa pagtagos ng mga teorya ng pamamahala ng Hapon tulad ng Kaizen at Kanban , Japan na natanto ang napakataas na antas ng kalidad at pagiging produktibo. Ang mga theories na ito ay nagpabuti ng mga isyu ng kalidad, oras ng paghahatid, at kakayahang umangkop. Natanto ng mga kumpanya sa kanluran ang malaking epekto ng Kaizen at nagsimulang ipatupad ang kanilang sariling mga patuloy na programa sa pagpapabuti . Sa mga siyamnapu hanggang sa siyamnapu hanggang sa siyamnaput siyam, kasunod ng pandaigdigang proseso ng globalisasyon ng industriya, ang diin ay nasa pangangasiwa ng supply chain at disenyo ng proseso ng negosyo na nakatuon sa customer. Ang teorya ng mga hadlang na binuo ng isang Israeli scientist na si Eliyahu M. Goldratt (1985) ay isang mahalagang milestone sa larangan. === Kumpara sa iba pang disiplina sa engineering === Ang tradisyonal na kaugalian ay decompositional. Upang maunawaan ang buong, ito ay unang nasira sa mga bahagi nito. Ang isa ay pagkatapos ay panginoon ang mga bahagi at ibabalik ang mga ito nang magkakasama, at naging panginoon ng buong. Ang diskarte sa pang-industriya at sistema ng engineering (ISE) ay kabaligtaran; ang isang bahagi ay hindi maunawaan kung wala ang konteksto ng kabuuan. Ang mga pagbabago sa isang bahagi ay nakakaapekto sa kabuuan, at ang papel ng isang bahagi ay isang projection sa kabuuan. Sa tradisyunal na engineering, nauunawaan ng mga tao ang mga bahagi muna, kung gayon ay mauunawaan nila ang buo. Sa ISE, nauunawaan nila ang buong una, at pagkatapos ay mauunawaan nila ang papel ng bawat bahagi. Gayundin, isinasaalang-alang ng industrial engineering ang kadahilanan ng tao at ang kaugnayan nito sa teknikal na aspeto ng sitwasyon at ang lahat ng iba pang mga kadahilanan na nakakaimpluwensya sa buong sitwasyon <ref name=":1"/> , habang ang iba pang mga disiplina sa engineering ay nakatuon sa disenyo ng walang buhay na mga bagay. "Pinagsama ng mga Inhinyero sa Industriya ang mga kumbinasyon ng mga tao, impormasyon, materyales, at kagamitan na nagbibigay ng makabagong at mahusay na mga organisasyon. Bilang karagdagan sa pagmamanupaktura, ang mga Inhinyero ng Industriya ay nagtatrabaho at kumunsulta sa bawat industriya, kabilang ang mga ospital, komunikasyon, e-commerce, entertainment, gobyerno, pananalapi, pagkain, parmasyutiko, semiconductors, sports, insurance, benta, accounting, pagbabangko, paglalakbay, at transportasyon. " <ref name=":2">{{Cite web|url=http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=imsefacpub|title=DETAILS AND DESCRIPTION OF INDUSTRIAL ENGINEERING|last=Savory|first=Paul|date=|access-date=}}</ref> "Ang Industriya ng Engineering ay ang sangay ng Engineering na malapit na nauugnay sa mga mapagkukunan ng tao sa na ginagamit namin ang mga kasanayan sa panlipunan upang magtrabaho sa lahat ng uri ng mga empleyado, mula sa mga inhinyero hanggang sa mga salespeople sa top management. Ang isa sa mga pangunahing pokus ng isang Industrial Engineer ay upang mapabuti ang mga nagtatrabaho kapaligiran ng mga tao - hindi upang baguhin ang manggagawa, ngunit upang baguhin ang lugar ng trabaho. " <ref name=":2"/> "Lahat ng mga inhinyero, kabilang ang mga Inhinyero sa Industriya, ay kumuha ng matematika sa pamamagitan ng calculus at kaugalian equation. Ang Industrial Engineering ay naiiba sa na ito ay batay sa discrete variable na matematika, samantalang ang lahat ng iba pang engineering ay batay sa patuloy na variable na matematika. Binibigyang-diin namin ang paggamit ng linear algebra at pagkakaiba sa pagkakaiba, kumpara sa paggamit ng mga kaugalian equation na kung saan ay laganap sa iba pang mga engineering disciplines. Ang pagbibigay-diin na ito ay nagiging maliwanag sa pag-optimize ng mga sistema ng produksyon kung saan kami ay nagsusunod ng mga order, nag-iiskedyul ng mga batch, tinutukoy ang bilang ng mga yunit ng paghawak ng materyales, pag-aayos ng mga layout ng pabrika, paghahanap ng mga pagkakasunud-sunod ng mga galaw, atbp. Tulad ng, Mga Inhinyero sa Industriya, nakikitungo kami halos eksklusibo sa mga sistema ng mga hiwalay na bahagi. " <ref name=":2"/> == Etimolohiya == === Etimolohiya === Bagaman orihinal na inilalapat sa [[pagmamanupaktura]] , ang paggamit ng "pang-industriya" sa "pang-industriya na engineering" ay maaaring tila nakakalito, dahil lumaki ito upang mapalawak ang anumang pamamaraan o quantitative na diskarte sa pag-optimize kung paano nagpapatakbo ang isang proseso, sistema, o organisasyon. Sa katunayan, ang "Industrial" sa Industrial engineering ay nangangahulugan na ang "industriya" sa pinakamalawak na kahulugan nito.<ref>{{Cite journal|last=Darwish|first=H|last2=van Dyk|first2=L|date=2016|title=The industrial engineering identity: from historic skills to modern values, duties, and roles|url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2224-78902016000300006|journal=South African Journal of Industrial Engineering|volume=27|issue=3|pages=50-63}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Binago ng mga tao ang terminong "pang-industriya" sa mas malawak na mga termino tulad ng Pang-industriya at Paggawa ng Engineering, Pang-industriya at Systems Engineering, Pang-industriya Engineering & Operations Research, Pang-industriya Engineering & Pamamahala. == Mga Subdisiplina == Ang pang-industriya inhenyeriya ay may maraming subdisiplina, ang pinaka-karaniwan ay nakalista sa ibaba. Kahit na mayroong mga pang-industriyang inhenyero na nakatuon lamang sa isa sa mga sub-disiplina, maraming nakikitungo sa isang kumbinasyon ng mga ito tulad ng Supply Chain at Logistics, at Pasilidad at Pamamahala sa Enerhiya.<ref>{{Cite web|url=https://wonderfulengineering.com/what-is-industrial-engineering/|title=What is Industrial Engineering?|last=|first=|date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sebokwiki.org/wiki/Systems_Engineering_and_Industrial_Engineering|title=Industrial Engineering|last=|first=|date=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191121171916/https://sebokwiki.org/wiki/Systems_Engineering_and_Industrial_Engineering|archive-date=2019-11-21|url-status=dead}}</ref> * <big>Inhenyeriyang Pampasilidad & Pamamahala sa Enerhiya</big> * <big>Inhenyeriyang pampinansiyal</big> * <big>Mga Salik Pangtao at Inhenyeriyang Pangkaligtasan (Human Factors & Safety Engineering)</big> * <big>Inhenyeriyang Sistemang Pang-Impormasyon at Pamamahala</big> * <big>Inhenyeriyang Pangmanupaktura</big> * <big>Inhenyeriyang Pang-Operasyon at Pamamahala</big> * <big>Operations Research & Optimization</big> * <big>Pagpaplano ng Patakaran</big> * <big>Inhenyeriyang Pamproduksyon</big> * <big>Kahusayan sa Kalidad at Pagiging maaasahan</big> * <big>Supply Chain Management & Logistics</big> * <big>Pag-aanalisa ng systema</big> * <big>Systems engineering</big> * <big>Simulation ng System</big> * <big>Mga Kaugnay na Disiplina</big> * <big>Pamamahala sa Pag-unlad at Pagbabago ng Samahan</big> * <big>Ekonomikong Pag-uugali</big> == Edukasyon == Pinag-aralan ng mga industriyal na inhenyero ang pakikipag-ugnayan ng mga tao sa mga makina, materyales, seguridad, impormasyon, mga pamamaraan at mga kapaligiran sa gayong mga pagpapaunlad at sa pagdisenyo ng teknolohiyang sistema.<ref>{{Cite journal|last=Rahman|first=Chowdury|last2=Uddin|first2=Syed|last3=Iqbal|first3=Mohammad|date=|title=Importance of Human Factors in Industrial Engineering and Design|url=https://www.researchgate.net/publication/298464170_Importance_of_Human_Factors_in_Industrial_Engineering_and_Design|journal=SEU Journal of Science and Engineering|volume=8|pages=}}</ref> Nag-aalok ang mga unibersidad sa antas ng bachelor, masters, at doktor. === Undergraduate na kurikulum === {| class="toccolours" style="float:right; margin-left:1em; font-size:90%; line-height:1.4em; width:300px;" ! colspan="2" style="text-align: center;" | '''2018 ''US News'' undergraduate rankings''' <ref>{{Cite web|url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/engineering-doctorate-industrial-manufacturing|title=Best Undergraduate Industrial / Manufacturing Engineering Program Rankings|work=U.S. News & World Report|accessdate=March 2, 2017|archive-date=Oktubre 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030205334/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/engineering-doctorate-industrial-manufacturing|url-status=dead}}</ref> |- | '''University''' | '''Ranggo''' |- | colspan="2" | ---- |- | [[Georgia Institute of Technology]] | 1 |- | [[Unibersidad ng Michigan]] | 2 |- | [[Unibersidad ng California, Berkeley|University of California, Berkeley]] | 3 |- | [[Pamantasang Purdue|Unibersidad ng Purdue]] | 4 |- | [[Pamantasang Stanford|Unibersidad ng Stanford]] | 5 |- | [[Unibersidad ng Wisconsin sa Madison|University of Wisconsin-Madison]] | 5 |- | [[Pamantasang Estatal ng Pennsylvania|Pennsylvania State University]] | 7 |- | [[Virginia Tech]] | 8 |- | [[Massachusetts Institute of Technology]] | 9 |- | [[Pamantasang Cornell|Cornell University]] | 10 |- | [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Northwestern University]] | 10 |} Sa Estados Unidos, ang undergraduate degree na nakamit ay ang bachelor of science (BS) o bachelor of science and engineering (BSE) sa industrial engineering (IE). Ang mga variation ng pamagat ay kinabibilangan ng Industrial & Operations Engineering (IOE), at Industrial & Systems Engineering (ISE). Ang pangkaraniwang kurikulum ay kinabibilangan ng malawak na matematika at agham na pundasyon na nagtatampok ng [[kimika]] , [[pisika]] , [[mekanika]] (estatika, kinematika, at dinamika), agham na materyales, [[Agham pangkompyuter|agham sa computer]], electronics / circuits, disenyo ng engineering , at karaniwang hanay ng engineering mathematics (i.e, [[calculus]], [[linear algebra]], [[Ekwasyong diperensiyal|kaugalian equation]], [[Estadistika|statistics]]). Para sa anumang engineering undergraduate na programa upang maging accredited, hindi alintana ng konsentrasyon, dapat itong masakop ang isang halos katulad na span ng naturang pundasyon na trabaho - na kung saan din overlaps mabigat sa nilalaman na nasubok sa isa o higit pang mga engineering licensure pagsusulit sa karamihan sa mga hurisdiksyon. Ang coursework partikular sa IE ay nagsasangkot ng mga dalubhasang kurso sa mga lugar tulad ng pag- optimize , paggamit probabilidad, stochastic pagmomolde, disenyo ng mga eksperimento, statistical proseso control, kunwa, pagmamanupaktura engineering, [[ergonomiya]] / [[Inhenyeriyang pangkaligtasan]] , at inhenyeriyang pang-ekonomiya. Karaniwang sakop ng mga pang-industriya na kurso sa elektibo sa engineering ang mas pinasadyang mga paksa sa mga lugar tulad ng [[pagmamanupaktura]], supply chain at [[Lohistika|logistik]], analytics at pag- [[Pagkatuto ng makina|aaral ng makina]], mga sistema ng produksyon, mga [[Ergonomiya|kadahilanan ng tao]] at disenyo ng industriya , at mga sistema ng serbisyo .<ref>{{Cite web|url=https://www.isye.gatech.edu/academics/bachelors/industrial-engineering/courses|title=ISyE Undergraduate Courses|accessdate=2 March 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://guide.berkeley.edu/courses/ind_eng/|title=Industrial Engineering and Operations Research (IND ENG)|accessdate=2 March 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.engin.umich.edu/college/academics/bulletin/depts/ioe/courses|title=Courses|accessdate=2 March 2017|archive-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303122550/http://www.engin.umich.edu/college/academics/bulletin/depts/ioe/courses|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mccormick.northwestern.edu/industrial/courses/|title=Courses|accessdate=2 March 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ise.illinois.edu/undergraduate/electives.html|title=ISE Electives|accessdate=2 March 2017|archive-date=3 Marso 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303044416/http://ise.illinois.edu/undergraduate/electives.html|url-status=dead}}</ref> Ang ilang mga paaralan ng negosyo ay maaaring mag-alok ng mga programa na may ilang mga magkasanib na kaugnayan sa IE, ngunit ang mga programa sa engineering ay nakikilala sa pamamagitan ng mas masidhing pokus na dami, kinakailangang mga elective science science, at mga kursong core matematika at agham na kinakailangan ng lahat ng mga programa sa engineering. === Graduate na kurikulum === {| class="toccolours" style="float:right; margin-left:1em; font-size:90%; line-height:1.4em; width:300px;" ! colspan="2" style="text-align: center;" | '''2019 Pag-aral sa ''US News''''' <ref>{{Cite web|url=https://www.usnews.com/best-graduate-schools/top-engineering-schools/industrial-engineering-rankings?int=9d0e08&int=a06908|title=Best Industrial Engineering Programs}}</ref> |- | '''University''' | '''Ranggo''' |- | colspan="2" | ---- |- | [[Georgia Institute of Technology]] | 1 |- | [[Unibersidad ng Michigan]] | 2 |- | [[Unibersidad ng California, Berkeley|University of California, Berkeley]] | 3 |- | [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Northwestern University]] | 4 |- | [[Pamantasang Cornell|Cornell University]] | 5 |- | [[Pamantasang Purdue|Unibersidad ng Purdue]] | 6 |- | [[Massachusetts Institute of Technology]] | 7 |- | [[Pamantasang Estatal ng Pennsylvania|Pennsylvania State University]] | 7 |- | [[Unibersidad ng Wisconsin sa Madison|University of Wisconsin-Madison]] | 7 |- | [[Virginia Tech]] | 7 |} Ang karaniwang graduate degree na nakuha ay ang master ng agham (MS) o master ng agham at engineering (MSE) sa pang-industriya na engineering o iba't ibang alternatibong kaugnay na mga titulo ng konsentrasyon. Maaaring saklaw ng karaniwang curricula ng MS: {{Div col|colwidth=27em}} * [[Analytics]] and [[machine learning]] * [[Computer-aided manufacturing]] * [[Engineering economics]] * [[Financial engineering]] * [[Human factors and ergonomics|Human factors engineering and ergonomics]] ([[safety engineering]]) * [[Lean Six Sigma]] * [[Management science]]s * [[Materials management]] * [[Operations management]] * [[Operations research]] and [[process optimization|optimization]] techniques * [[Predetermined motion time system]] and computer use for IE * [[Product development]] * [[Production planning and control]] * [[Productivity]] improvement * [[Project management]] * [[Reliability engineering]] and life testing * [[Robotics]] * [[Statistical process control]] or [[quality control]] * [[Supply chain management]] and [[logistics]] * [[System dynamics]] and policy planning * [[Systems simulation]] and [[stochastic]] processes * [[Time and motion study]] * Facilities design and work-space design * Manufacturing systems/[[manufacturing engineering]] * Quality engineering * System analysis and techniques {{Div col end}} === Mga pagkakaiba sa pagtuturo === Habang ang pang-industriya na engineering bilang isang pormal na antas ay sa paligid para sa taon, ang pinagkaisahan sa kung anong mga paksa ang dapat ituro at pinag-aralan ay naiiba sa lahat ng mga bansa. Halimbawa, ang Turkey ay nakatutok sa isang napaka-teknikal na degree habang ang Denmark, Finland at United Kingdom ay may isang degree ng pamamahala ng focus, kaya ginagawa itong mas teknikal. Ang Estados Unidos ay nakatutok sa mga case-studies at problem solving sa grupo.{{fact}} == Pagsasanay ng mga inhinyero == Ayon sa kaugalian, isang pangunahing aspeto ng pang-industriyang engineering ang nagpaplano ng mga layout ng mga pabrika at pagdidisenyo ng mga linya ng pagpupulong at iba pang mga paradigm sa pagmamanupaktura. At ngayon, sa mga sistema ng pagmamanipula ng mga pantalan, ang mga inhinyero ng industriya ay nagtatrabaho upang maalis ang mga basura ng oras, pera, materyales, enerhiya, at iba pang mga mapagkukunan. Ang mga halimbawa kung saan maaaring gamitin ang pang-industriya na engineering ay kasama ang charting ng daloy ng proseso, proseso ng pagmamapa, pagdidisenyo ng isang workstation sa pagpupulong, pag-strategize para sa iba't ibang logistik sa pagpapatakbo, pagkonsulta bilang isang expert expertise, pagbuo ng isang bagong algorithm sa pananalapi o sistema ng pautang para sa isang bangko, pag-streamline ng operasyon at emergency room lokasyon o paggamit sa isang ospital, pagpaplano ng mga kumplikadong pamamahagi ng mga scheme para sa mga materyales o produkto (tinukoy bilang [[Pangangasiwa sa daloy ng produkto at serbisyo|pamamahala ng supply chain]]), at pagpapaikli ng mga linya (o queues ) sa isang bangko, ospital, o isang parke ng tema. Ang mga modernong pang-industriyang mga inhinyero ay kadalasang gumagamit ng predetermined time system na paggalaw, computer simulation (lalo na discrete event simulation), kasama ang malawak na matematika para sa pagmomodelo, tulad ng matematika optimization at queuing theory, at computational methods para sa system analysis, evaluation, at optimization. Ginagamit din ng mga industriyal na inhinyero ang mga tool ng pag-aaral ng agham at pag- [[Pagkatuto ng makina|aaral]] ng data sa kanilang trabaho dahil sa malakas na kaugnayan ng mga disiplina na ito sa patlang at ang katulad na teknikal na background na kinakailangan ng mga industriyal na inhinyero (kabilang ang isang malakas na pundasyon sa teorya ng probabilida, [[linear algebra]], at mga [[Estadistika|istatistika]], pati na rin ang pagkakaroon ng mga kasanayan sa coding). == Tingnan din == === Kaugnay na mga paksa === {{Div col}} * [[Overall equipment effectiveness]] * [[Product design]] / [[industrial design]] *[[Engineering economics]] *[[Engineering management]] *[[Enterprise engineering]] *[[Environment, health and safety]] *[[Human factors engineering]] *[[Industrial and Production Engineering]] *[[Industrial and Systems Engineering]] *[[Industrial Engineering & Management]] *[[List of production topics]] *[[Maintenance engineering]] *[[Manufacturing engineering]] *[[Occupational safety and health]] *[[Operations engineering]] *[[Operations research]] *[[Production engineering]] *[[Project management]] *[[Project Production Management]] *[[Quality engineering]] *[[Reverse engineering]] *[[Safety engineering]] *[[Sales process engineering]] *[[Sociotechnical systems]] *[[Statistical process control]] *[[Systems engineering]] *[[Toyota production system]] *[[Industrial Engineering Book of Knowledge]]{{Div col end}} === Mga Asosasyon === {{Div col}} *[http://www.iise.org// Institute of Industrial and Systems Engineers] *[[INFORMS]] *[[Institute of Industrial and Systems Engineers]] *[[American Society for Engineering Education]] *[[American Society for Quality]] *[http://asor.org.au// The Australian Society for Operations Research] *[http://www.ukmtm.co.uk/ The UK MTM Association] *[[ESTIEM|European Students of Industrial Engineering and Management]] *[http://ifors.org/web/ The International Federation of Operational Research Societies (IFORS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190715224931/http://ifors.org/web/ |date=2019-07-15 }} *[[Indian Institution of Industrial Engineering]] *[http://www.iiie.ir/ Iranian Institute of Industrial Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406131409/http://www.iiie.ir/ |date=2019-04-06 }} *[[Washington Accord]] *[http://www.orsj.or.jp/english/ The Operations Research Society of Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190813185806/http://www.orsj.or.jp/english/ |date=2019-08-13 }} {{Div col end}} == Mga Tala == <references group="" responsive=""></references> == Karagdagang pagbabasa == * Badiru, A. (Ed.) (2005). ''Handbook of industrial and systems engineering'' . CRC Press. [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-8493-2719-9|0-8493-2719-9]] . * BS Blanchard at Fabrycky, W. (2005). ''Engineering Systems and Analysis'' (4th Edition). Prentice Hall. [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-13-186977-9|0-13-186977-9]] . * Salvendy, G. (Ed.) (2001). ''Handbook of industrial engineering: Teknolohiya at pamamahala ng operasyon'' . Wiley-Interscience. [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-471-33057-4|0-471-33057-4]] . * Turner, W. et al. (1992). ''Panimula sa industriya at sistema ng engineering'' (Ikatlong edisyon). Prentice Hall. [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-13-481789-3|0-13-481789-3]] . * Eliyahu M. Goldratt , Jeff Cox (1984). ''Ang Layunin ng'' North River Press; 2nd Rev edition (1992). [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-88427-061-0|0-88427-061-0]] ; 20th Anniversary edition (2004) * Miller, Doug, Patungo sa Sustainable Labor Costing sa UK Fashion Retail (Pebrero 5, 2013). {{Doi|10.2139/ssrn.2212100}} * Malakooti, B. (2013). Operations and Production Systems na may Maramihang Mga Layunin. John Wiley & Sons. [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-1-118-58537-5|978-1-118-58537-5]] * [http://sebokwiki.org/wiki/Guide_to_the_Systems_Engineering_Body_of_Knowledge_%28SEBoK%29/ Systems Engineering Body of Knowledge (SEBoK)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190617034551/https://www.sebokwiki.org/wiki/Guide_to_the_Systems_Engineering_Body_of_Knowledge_(SEBoK) |date=2019-06-17 }} * [http://infolab.stanford.edu/~burback/dcg/node5.html/ Tradisyunal na Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100630211206/http://infolab.stanford.edu/~burback/dcg/node5.html |date=2010-06-30 }} * [http://www.ise.vt.edu/academics/extended/mea/ Master of Engineering Administration (MEA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171115083108/http://www.ise.vt.edu/academics/extended/mea/ |date=2017-11-15 }} == Mga panlabas na kawing == * {{Commonscat-inline}} [[Kategorya:Mga disiplina ng inhenyeriya]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 9tp3lorhq07mhdsrc388dexp8xompmu Nagoya Institute of Technology 0 287772 2241725 2093387 2026-11-11T23:13:15Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2241725 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Nobyembre 2020}} {{Infobox university |name=Nagoya Institute of Technology |native_name=名古屋工業大学 |image_name=Nagoya Institute of Technology2.jpg |logo= |image_size= |motto= |established=1949 |type=[[National university|Public (National)]] |endowment= |president=Hiroyuki Ukai<ref>http://www.nitech.ac.jp/eng/about/message/index.html</ref> |city=[[Nagoya]] |state=[[Aichi prefecture]] |country=[[Japan]] |faculty=556 (with staff) |undergrad=4,004(full time only)<ref name="nitech.ac.jp">http://www.nitech.ac.jp/intro/student.html</ref> |postgrad=1,672<ref name="nitech.ac.jp">http://www.nitech.ac.jp/intro/student.html</ref> |staff= |students= |colors= |nickname=名工大 (''Meikōdai''), ''NITech'' |mascot=None |affiliations= |website=[http://www.nitech.ac.jp/eng/index.html English website] |footnotes= |coor=}} Ang {{Nihongo|'''Nagoya Institute of Technology'''|名古屋工業大学|Nagoya Kōgyō Daigaku|pinapaikli bilang 名工大 ''Meikōdai''}}, o mas karaniwang kilala bilang '''Nitech''', ay isang pampublikong unibersidad ng agham at teknolohiya na matatagpuan sa [[Nagoya]], [[Hapon]]. Ang Nagoya Institute of Technology ay itinatag noong 1905 bilang ''Nagoya Higher Technical School'', naging ''Nagoya College of Technology'' noong 1944 at isinanib sa bagong sistema ng edukasyon, ang ''Aichi Prefectural College of Technology'' na muling itinatag bilang ''Nagoya Institute of Technology'' noong 1949. Noong 2004, muling itinatag ang NIT sa ilalim ng bagong sistema ng National University Corporation<ref>{{Cite web |title=Nagoya Institute of Technology (NIT) : Rankings, Fees & Courses Details {{!}} TopUniversities |url=https://www.topuniversities.com/universities/nagoya-institute-technology-nit |access-date=2026-11-11 |website=www.topuniversities.com |language=en}}</ref>. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Hapon]] {{Stub|Edukasyon}} g38cqcgoyu3ouafzsj3d2r6g3uo230c Pambansang Lansangan ng Carlos P. Garcia 0 288353 2241782 2203229 2026-11-12T07:09:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241782 wikitext text/x-wiki {{For|lansangan sa Kalakhang Maynila|Daang Palibot Blg. 5}} {{infobox road | country = PHL | type = AH | route = 26 | map = May 25 6-lane Davao River Bridge.jpg | map_notes = Ang Tulay ng Ilog Dabaw na nagdadala ng Pambansang Lansangan ng Carlos P. Garcia sa ibabaw ng Ilog Dabaw | marker_image =[[File:AH26 (N1) sign.svg|75px]] | maint = [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] | name = Pambansang Lansangan ng Carlos P. Garcia<br>''Carlos P. Garcia National Highway'' | alternate_name = Daang Panlihis ng Lungsod ng Dabaw (''Davao City Diversion Road'') | length_km = 18 | allocation = {{plainlist|*{{jct|country=PHL|AH|26}} }} | direction_a = | terminus_a = {{jct|country=PHL|N|1|AH|26|name1=Pan-Philippine Highway}} | junction = {{plainlist| *{{jct|country=PHL|N|918|name1=Daang Buhangin–Lapanday}} *{{jct|country=PHL|N|921|name1=Daang Ma-a}} }} | direction_b = | terminus_b = {{jct|country=PHL|N|1|AH|26|name1=Pan-Philippine Highway}} | cities = [[Lungsod ng Dabaw]] | previous_type = N | previous_route = 912 | next_type = N | next_route = 914 }} Ang '''Pambansang Lansangan ng Carlos P. Garcia''' (Ingles: ''Carlos P. Garcia National Highway''), na kilala rin bilang '''Davao City Diversion Road''', ay isang 18-kilometro (11 milya) na pangunahing highway na may anim hanggang walong linya na nagsisilbing rutang panlihis (''diversion route'') mula sa kabayanan ng Lungsod ng Davao. Nagsisilbi rin ito bilang isa sa mga pangunahing daanan sa Davao kapag bumabaybay patungong Tagum. Sa kasalukuyan, ang highway ay nagsisilbing pangunahing diversion road para sa Lungsod ng Davao habang itinatayo pa ang bagong bypass road. Dating itinalaga bilang '''National Route 913 (N913)''', bahagi na ito ngayon ng '''National Route 1 (N1)''' ng sistema ng lansangan sa Pilipinas.<ref name=":0">{{Cite web |title=Declaring Davao City Diversion Road as National Secondary Road in Davao City. |url=https://www.dpwh.gov.ph/dpwh/sites/default/files/issuances/DO_090_S1977.pdf |url-status=live |website=Department of Public Works and Highways}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Reconfiguration of the Nomenclature of Roads Subject to Functional Reclassification Following the Review Conducted under the Road Network of Davao City, Davao City 2nd, Davao City 3rd, Davao del Norte, and Bukidnon 1st District Engineering Offices (DEOs), Region X & XI. |url=https://www.dpwh.gov.ph/dpwh/sites/default/files/issuances/do_150_s2025.pdf |url-status=dead |website=Department of Public Works and Highways |access-date=2026-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423004526/https://www.dpwh.gov.ph/dpwh/sites/default/files/issuances/do_150_s2025.pdf |archive-date=2026-04-23}}</ref> ==Kasaysayan== Noong 1955, inilabas ang Kautusang Tagapagpaganap Blg. 113 (''Executive Order No. 113'') ni Pangulong Ramon Magsaysay, na nagdedeklara sa highway bilang isang pambansang daang sekundarya (''national secondary road''). Idineklara itong sekundaryang daan dahil sa rekomendasyon ng dating National Transportation Board. Dahil dito, ang highway ay kasalukuyang pinapanatili ng Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (DPWH) matapos itong patatagin sa pamamagitan ng Kautusang Kagawaran Blg. 90 noong 1977.<ref name=":0" /> Noong kalagitnaan ng dekada 2020, iniangat ang klasipikasyon nito bilang isang pambansang primaryang daan (''national primary road''), kung kaya’t nabago ang numero ng ruta nito mula N913 patungong N1. Ang pagtatalagang N1 ay dating nakalaan sa mga bahaging dumadaan sa mismong kabayanan ng Lungsod ng Davao sa ilalim ng Pan-Philippine Highway; ang mga bahaging iyon ay ibinaba naman ang klasipikasyon bilang mga sekundaryang pambansang daan.<ref name=":1" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga lansangan sa Pilipinas|Carlos P. Garcia National Highway]] i2lk2u0xjdfolr88h86q9269ffj3wrp Unibersidad ng Tulsa 0 288606 2241806 2207622 2026-11-12T10:14:09Z Ziv 83354 ([[c:GR|GR]]) [[File:Skellylg.jpg]] → [[File:Skelly House.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · full name 2241806 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Skelly House.jpg|thumb|Skelly House, opisyal na paninirahan para sa Pangulo ng Unibersidad ng Tulsa]] Ang '''Unibersidad ng Tulsa''' ('''TU''') ay isang pribadong unibersidad sa pananaliksik na matatagpuan sa lungsod ng [[Tulsa, Oklahoma]], Estados Unidos.<ref>{{Cite web|title=Carnegie Research Classification: University of Tulsa|url=http://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=207971|access-date=May 28, 2017}}</ref> Ang TU ay may makasaysayang pagsapi sa Presbyterian Church at ang istilo ng arkitektura ng kampus ay predominanteng Collegiate Gothic . Ang Unibefrsidad ang namamahala sa Gilcrease Museum, na kinabibilangan ng isa sa pinakamalaking koleksyon ng Amerikanong sining at mga artifak ng katutubong Amerikano.<ref>{{Cite web|title=About US|url=https://gilcrease.org/about/|access-date=19 December 2018|archive-date=7 Nobiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107071624/https://gilcrease.org/about/|url-status=dead}}</ref> Noong 2016, nakuha ng Tulsa ang The Bob Dylan Archive at kasalukuyang bumubuo ng isang museo na malapit sa downtown Tulsa upang ipakita ang ilan sa mga koleksyon nito. <ref>{{Cite web|last=Cogley|first=Bridget|title=Olson Kundig reveals plans for Bob Dylan Center in Oklahoma|url=https://www.dezeen.com/2018/06/28/olson-kundig-reveals-plans-for-bob-dylan-center-in-oklahoma/|access-date=19 Disyembre 2018|date=28 Hunyo 2018}}</ref> Si TU ay nagho-host din ng ''Tulsa Studies sa Women's Literature'', na itinatag ng dating propesor ng TU at kilalang kritikong feministang si [[Germaine Greer]] (ngayon ay sa [[Unibersidad ng Cambridge]] ). ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Estados Unidos]] 9rtzq7vkvq6k8bpfzkpx0dylarop5fx Paul Fox 0 289836 2241793 2108600 2026-11-12T08:41:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241793 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Paul Fox | image = | caption = Ang LeTou Co-founder at CEO Paul Fox ay naglulunsad ng isang pakikipagtulungan sa Swansea City FC. | birth_date = {{Birth date and age|1981|7|4}} | birth_place = Paisley, Scotland, United Kingdom | nationality = British | alma_mater = University of Strathclyde | occupation = Negosyante, pundador, Kasosyo CEO sa LeTou }} Ang '''Paul Fox''' ay isang negosyanteng British at CEO ng LeTou, isang kumpanya ng pagsusugal na nakabase sa [[Manila, Philippines]].<ref>{{cite news |title=Paul Fox: Sponsorships turn sports betting brands into real household names |url=https://calvinayre.com/2018/04/02/business/paul-fox-sponsorships-turn-sports-betting-brands-real-household-names-video/ |work=CalvinAyre.com |date=2 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730062816/https://calvinayre.com/2018/04/02/business/paul-fox-sponsorships-turn-sports-betting-brands-real-household-names-video/ |archive-date=30 Hulyo 2019 |access-date=30 Hulyo 2019 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Swans tie up new Letou sponsorship|url=https://www.swanseacity.com/news/swans-tie-new-letou-sponsorship |work=Swansea City A.F.C.}}</ref><ref>{{cite news |title=FC Internazionale Milano announces Letou as first asian online gaming partner |url=https://www.inter.it/en/news/63611/fc-internazionale-milano-announ |work=Inter Milan |access-date=2019-07-30 |archive-date=2019-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730061749/https://www.inter.it/en/news/63611/fc-internazionale-milano-announ |url-status=dead }}</ref> ==Personal na buhay== Si Paul ay ipinanganak noong Hulyo 4, 1981 sa Paisley, [[Scotland]]. Lumaki siya sa North Ayrshire at nagtamo ng degree ng bachelor sa Marketing mula sa University of Strathclyde. ==Karera== Si Paul ay nagmula sa isang pamilya ng mga bookmaker sa [[Scotland]]. Matapos makapagtapos sa Unibersidad ng Strathclyde, pinamamahalaan niya ang kanyang negosyo sa pamilya. Pagkatapos ay sumali siya sa tanggapan ng SportingBet's noong 2009.<ref>{{cite news |title=Should gambling firms be banned from sponsoring football shirts? |url=https://www.itv.com/news/wales/2017-09-06/should-betting-adverts-be-banned-from-football-shirts/ |work=ITV News }}</ref> Kalaunan ay sumali siya kay Bodog noong 2012.<ref>{{cite news |title=There might be too many adverts for gambling, bookies admit |url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-5305165/There-adverts-gambling-bookies-say.html|work=Mail Online|date=24 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Paul Fox: What impact sponsoring an English Premier League club had on our brand |url=https://www.igamingtimes.com/2018/07/31/paul-fox-what-impact-sponsoring-an-english-premier-league-club-had-on-our-brand/ |work=iGaming Times |date=31 July 2018 |access-date=30 Hulyo 2019 |archive-date=30 Hulyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730062241/https://www.igamingtimes.com/2018/07/31/paul-fox-what-impact-sponsoring-an-english-premier-league-club-had-on-our-brand/ |url-status=dead }}</ref> Itinatag niya ang LeTou noong 2016 na may layuning gawing ito sa isang kinikilalang tatak ng industriya.<ref>{{cite web |last1=Otway |first1=Jack |title=Swansea shirt sponsors give corporate ticket allocation to Welsh charities in kind gesture |url=https://www.express.co.uk/sport/football/820363/Swansea-City-News-Letou-Premier-League |publisher=Daily Express|date=23 June 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=LeTou CEO exclusive: 7995 policy can “make a real difference” for problem gamblers |url=https://www.gamblinginsider.com/news/6034/letou-ceo-exclusive-7995-policy-can-make-a-real-difference-for-problem-gamblers |work=Gambling Insider}}</ref> Sa LeTou, pinangasiwaan niya ang sponsor ng kumpanya ng English Premier League side Swansea City AFC para sa 2017-18 season, pati na rin ang isang multi-year deal na maging kauna-unahang Opisyal na Asyano ng Kasosyo sa Larong ng mga higanteng [[Italyanong Republika|Italyano]] na si FC Internazionale Milano.<ref>{{cite web |title=Letou signs Asian gaming partnership with Inter Milan |url=https://www.gamingintelligence.com/marketing/48625-letou-signs-asian-gaming-partnership-with-inter-milan |publisher=Gaming Intelligence}}</ref><ref>{{cite news |title=Swansea City sponsors Letou donate hospitality tickets to charity |url=https://www.skysports.com/football/news/11731/11001023/swansea-city-sponsors-letou-donate-hospitality-tickets-to-charity |work=Sky Sports}}</ref><ref>{{cite news |last1=Brown |first1=Annie |title=Scots fundraiser builds new home for Philippines typhoon kids |url=https://www.dailyrecord.co.uk/news/real-life/scots-fundraiser-builds-new-home-5385363 |work=Daily Record (Scotland) |date=23 March 2015}}</ref> ==Mga Sanggunian== <references /> [[Kategorya:Mga negosyante mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] b49kbdemk5jspzlg63jyi33vuyibgug Nako Yabuki 0 290949 2241763 2239539 2026-11-12T03:20:51Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241763 wikitext text/x-wiki {{Japanese name|Yabuki}} {{Infobox person |name=Nako Yabuki |native_name=矢吹 奈子 |native_name_lang=ja |image=Nako Yabuki at Music Bank on April 19, 2019.png |image size=230px |image caption=Si Yabuki sa ''Music Bank'' noong Abril 2019 |birth_date={{birth date and age|2001|6|21}} |birth_place=[[Tokyo]], {{JPN}} |nationality= Hapones |module={{Infobox musical artist|embed=yes | years_active = 2013–2023 | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | background = solo_singer<!--mandatory field must be formatted this way--> | origin = [[Tokyo]], Hapon | genre = {{hlist|[[K-pop]]|[[J-pop]]}} | instrument = Vocals | label = {{hlist|EMI Records|Off The Record|{{ill|Vernalossom|en}}}} | past_member_of = [[HKT48]], [[AKB48]], {{ill|Iz*one|en}} | module = {{Infobox Korean name|child=yes | title = [[Korean name]] | hangul = 야부키 나코 | rr = Yabuki Nako | mr = Yabuk'i Nak'o }}<br>{{Infobox Chinese | kanji = 矢吹 奈子 | hiragana = やぶき なこ | katakana = ヤブキ ナコ | romaji = Yabuki Nako }} }}|years active=2005<ref>{{Citation |title=しずちゃん、日本武道館のリングに登場！ スーパーササダンゴマシンとのプレゼン対決に勝利!! |url=http://news.yoshimoto.co.jp/2016/01/entry44967.php |language=jp |access-date=2023-04-18}}</ref>–kasalukuyan|occupation={{hlist|[[Aktres]]|Mang-aawit (dati)}}}} Si '''Nako Yabuki''' (矢吹 奈子, ''Yabuki Nako'' ipinanganak noong Hunyo 21, 2001) ay isang Aktres at dating mang-aawit mula sa bansang [[Hapon]]. Siya ay dating miyembro ng hapones na music group na AKB48, HKT48 at Timog koreanong-hapon na grupong na [[IZ*ONE]] pagkatapos ng kumpetisyon sa palabas sa telebisyon na ''Produce 48''. == Mga Kawing panlabas == {{Commonscat|Nako Yabuki}} * [https://www.izone-official.com/profile/6 Nako Yabuki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330131510/https://www.izone-official.com/profile/6 |date=2019-03-30 }} - IZ*ONE JAPAN OFFICIAL SITE * [http://iz-one.co.kr/ IZ*ONE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827135828/http://iz-one.co.kr/ |date=2019-08-27 }} * [http://www.hkt48.jp/profile/51 HKT48 Opisyal na profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724140731/http://www.hkt48.jp/profile/51 |date=2021-07-24 }} * [https://web.archive.org/web/20180401213847/https://7gogo.jp/users/HKW3H4ptlV07 Nako Yabuki] - [[755]]（Hunyo 13, 2016） * {{Twitter|nako_yabuki_75}}（Agosto 26, 2017） * {{Twitter|nako_y_75|Nako Yabuki}} * {{Instagram|75_yabuki|Nako Yabuki}} * [https://www.tiktok.com/@nako_75_?_t=8baJBvgK7aH&_r=1 Yabuki Nako] sa [[TikTok|Tiktok]] * [https://web.archive.org/web/20220122024245/https://www.showroom-live.com/48_NAKO_YABUKI 矢吹 奈子（HKT48 チームH）] - [[SHOWROOM]] * [http://love-berry.net/model/yabuki-nako.html 矢吹奈子©] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306174147/http://love-berry.net/model/yabuki-nako.html |date=2018-03-06 }} - [[LOVE berry]] {{DEFAULTSORT:Yabuki, Nako}} [[Kaurian:Ipinanganak noong 2001|Yabuki, Nako]] [[Kaurian:Mga mang-aawit mula sa Hapon|Yabuki, Nako]] [[Kaurian:Nabubuhay na mga tao]] {{stub|Artista|Hapon}} {{Authority control}} 1dh6pp4edctk7mipxcxwcwmohztiisn Tagagamit:Ivan P. Clarin 2 291920 2241592 2235957 2026-11-11T13:00:12Z Ivan P. Clarin 84769 2241592 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Puedan|Clarin}} {{DISPLAYTITLE:<span style="font-size:120%; font-family:Bakersville Old Face; color:dark brown">Tagagamit:ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</span>}} {{Infobox person | name = ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔ | native_name = | image = | caption = | birth_name = Ivan Earl P. Clarin | birth_date = {{birth date and age|1996|7|30}} | birth_place = [[Calamba City]], [[Laguna]], [[Philippines]] | residence = [[Kapayapaan Village]], [[Canlubang]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Earl | education = [[AMA Computer College - Calamba]] (2014–18; 2020) | alma_mater = Calamba Manpower Development Center (2016; 2018-2023) | height = {{height|m=1.60}} | occupation = [[Wikipediang Tagalog|Wikipediang Tagalog; 28,007 edits]] | family = | associated_acts = | partner = | spouse = | email = clarin.i@yahoo.com }} {{userpage}} {{User philippines}} {{User tl}} {{User Pilipino}} {{User Wikipedista-tagal |year=2017 |month=8 |day=1}} {{User Facebook}} {{User Google}} {{User windows}} <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#990000;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#339966;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#A7D7F9;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#666666;"></div> __NOTOC__ {| style="width:100%; margin:auto; border-collapse:collapse; margin-bottom:10px;" role="presentation" | style="padding:10px; vertical-align:top; width:75%;" colspan=2 | <div style="line-height:.7em; font-size: 270%; font-family:'Constantia', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif;">ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜎ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</div> ---- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:25%; background:#F4F4F4; text-align:center" | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">Contact me</h2> ivanearl{{@}}7.96<br/>earlpuedan{{@}}gmail.com<br/>Wikipedian writer & editor |- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">About me</h2> Ako ay si '''ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔''' o '''Ivan Clarin''' ay isang Wikipedista-editor lamang noong Agosto 2017 na naninirahan sa Lungsod ng Calamba, pinasok ko ang mundo ng Wikipedia noong 2013 ngunit ako ay hindi naging bahagi nito, bagamat sa [[Wikipediang Tagalog]] ay magdaragdag ako ng impormasyon at mag-ambag sa websayt na ito upang mapalawig ang kalidad sa pamayanan ng Wikipedia. | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">My work</h2> Ako ay isang mag-aaral sa [[AMA Computer College - Calamba]] (2018), sa baitang na 2. | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" | |- | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" rowspan=2| {| width=100% |} |} {{center|[[File:Wikipedia-LGBT.png|200px]]}} <center><span style="font-family:Mongolian Baiti, Euphemia;font-size:330%;color:Black;">ᜏᜒ</span><span style="font-family:Garamond;font-size:240%;color:Black;">ᜃᜒᜉᜒᜇᜒ</span><span style="font-family:Constancia;font-size:330%;color:Black;">ᜀ</span><br><span style="font-family:Constancia, Dotum;font-size:150%;color:Black;">''{{small|ᜀᜅ᜔ ᜋᜎᜌᜅ᜔ ᜁᜈ᜔ᜐᜒᜃ᜔ᜎᜓᜉᜒᜇ᜔ᜌ}}''</span></center> ==Mga Kawing== *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Log&type=delete&user=IvanP.Clarin&page=&year=&month=-1 Mga Nabura Ko] *[http://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Contributions/IvanP.Clarin Mga Ambag Ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala&user=IvanP.Clarin&type=block Mga Hinarang Ko] *[http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=IvanP.Clarin&lang=tl&wiki=wikipedia Bilang ng Ambag ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/move&user=IvanP.Clarin Mga Inilipat] *[https://simple.wikipedia.org/wiki/User:Ivan_P._Clarin] {{DEFAULTSORT:Clarin, Ivan Earl}} b8bgv7vfmx3h70wkyxufgw8myho5ogp 2241593 2241592 2026-11-11T13:01:10Z Ivan P. Clarin 84769 2241593 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Puedan|Clarin}} {{DISPLAYTITLE:<span style="font-size:120%; font-family:Bakersville Old Face; color:dark brown">Tagagamit:ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</span>}} {{Infobox person | name = Ivan Clarin | native_name = | image = | caption = | birth_name = Ivan Earl P. Clarin | birth_date = {{birth date and age|1996|7|30}} | birth_place = [[Calamba City]], [[Laguna]], [[Philippines]] | residence = [[Kapayapaan Village]], [[Canlubang]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Earl | education = [[AMA Computer College - Calamba]] (2014–18; 2020) | alma_mater = Calamba Manpower Development Center (2016; 2018-2023) | height = {{height|m=1.60}} | occupation = [[Wikipediang Tagalog|Wikipediang Tagalog; 28,007 edits]] | family = | associated_acts = | partner = | spouse = | email = clarin.i@yahoo.com }} {{userpage}} {{User philippines}} {{User tl}} {{User Pilipino}} {{User Wikipedista-tagal |year=2017 |month=8 |day=1}} {{User Facebook}} {{User Google}} {{User windows}} <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#990000;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#339966;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#A7D7F9;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#666666;"></div> __NOTOC__ {| style="width:100%; margin:auto; border-collapse:collapse; margin-bottom:10px;" role="presentation" | style="padding:10px; vertical-align:top; width:75%;" colspan=2 | <div style="line-height:.7em; font-size: 270%; font-family:'Constantia', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif;">ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜎ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</div> ---- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:25%; background:#F4F4F4; text-align:center" | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">Contact me</h2> ivanearl{{@}}7.96<br/>earlpuedan{{@}}gmail.com<br/>Wikipedian writer & editor |- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">About me</h2> Ako ay si '''ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔''' o '''Ivan Clarin''' ay isang Wikipedista-editor lamang noong Agosto 2017 na naninirahan sa Lungsod ng Calamba, pinasok ko ang mundo ng Wikipedia noong 2013 ngunit ako ay hindi naging bahagi nito, bagamat sa [[Wikipediang Tagalog]] ay magdaragdag ako ng impormasyon at mag-ambag sa websayt na ito upang mapalawig ang kalidad sa pamayanan ng Wikipedia. | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">My work</h2> Ako ay isang mag-aaral sa [[AMA Computer College - Calamba]] (2018), sa baitang na 2. | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" | |- | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" rowspan=2| {| width=100% |} |} {{center|[[File:Wikipedia-LGBT.png|200px]]}} <center><span style="font-family:Mongolian Baiti, Euphemia;font-size:330%;color:Black;">ᜏᜒ</span><span style="font-family:Garamond;font-size:240%;color:Black;">ᜃᜒᜉᜒᜇᜒ</span><span style="font-family:Constancia;font-size:330%;color:Black;">ᜀ</span><br><span style="font-family:Constancia, Dotum;font-size:150%;color:Black;">''{{small|ᜀᜅ᜔ ᜋᜎᜌᜅ᜔ ᜁᜈ᜔ᜐᜒᜃ᜔ᜎᜓᜉᜒᜇ᜔ᜌ}}''</span></center> ==Mga Kawing== *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Log&type=delete&user=IvanP.Clarin&page=&year=&month=-1 Mga Nabura Ko] *[http://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Contributions/IvanP.Clarin Mga Ambag Ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala&user=IvanP.Clarin&type=block Mga Hinarang Ko] *[http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=IvanP.Clarin&lang=tl&wiki=wikipedia Bilang ng Ambag ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/move&user=IvanP.Clarin Mga Inilipat] *[https://simple.wikipedia.org/wiki/User:Ivan_P._Clarin] {{DEFAULTSORT:Clarin, Ivan Earl}} di5xpi6jii8r5r03g3yhbv96bpfkveg Ogden Point 0 294718 2241769 2194169 2026-11-12T04:21:40Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241769 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Ogden_Point_Harbour,_Victoria,_Canada_05.jpg|thumb| Ogden Point bago ang sikatan ng araw (2018) ]] Ang '''Ogden Point''' ay isang pasilidad ng [[daungan]] sa malalim na katubigan na matatagpuan sa timog-kanlurang sulok ng lungsod ng [[Victoria, British Columbia|Victoria]], [[British Columbia]], [[Canada]]. Dahil sa lokasyon nito sa makasaysayang at magandang lungsod sa timugang dulo ng [[ Vancouver Island |Pulo ng Vancouver]], ng [[ Strait ng Juan de Fuca |Kipot ng Juan de Fuca]] na hindi malayo sa [[Vancouver]] at [[Seattle, Washington|Seattle]], Estados Unidos, naging isang kaakit-akit na patutunguhan ito para sa [[ Cruise ship |barkong panliwaliw]]. Nagsisilbi rin ito bilang pasilidad sa pagkukumpuni ng barko at panustos para sa mga barkong panliwaliw at iba pang mga bapor tulad ng [[ Mga layer ng cable |barkong de-kable]] na pangmalalim na dagat. Mayroon ding [[ Heliport |helipuwerto]] ang Ogden Point na may serbisyong madalas patungo sa [[ Burrard Inlet |Daungan ng Vancouver]], [[ Paliparan ng Vancouver International |Paliparang Pandaigdig ng Vancouver]], at Seattle. Nagkatagpo ang daungan sa silangang pasukan ng [[ Victoria Harbour (British Columbia) |Daungan ng Victoria]]. Para sa mga mas maliliit na bangka mayroong [[ Slipway |rampang pambarko]] para sa mga matetreyler na barko. Ang pasilidad ng barkong panliwaliw ay ang pinakaokupadong daungan sa buong Canada at nakatakdang humawak ng 245 mga pagbisita sa barko sa 2018 na may higit sa 20 barko na umaabot hanggang 3,000 pasahero bawat isa mula sa sampung linyang panliwaliw na inaasahang tatawag sa pagitan ng huling bahagi ng Abril at unang bahagi ng Oktubre.<ref>{{Cite web|url=http://www.victoriacruise.ca|title=Home {{!}} Victoria Cruise|website=www.victoriacruise.ca|language=en|access-date=2018-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180824034202/http://www.victoriacruise.ca/|archive-date=2018-08-24|url-status=dead}}</ref> Karamihan sa mga pagbisita ay bisitang iisang araw o gabi mula sa mga linyang naglalakbay patungo sa [[Alaska]] mula sa Seattle, [[Los Angeles, California|Los Angeles]], o [[San Francisco, California|San Francisco]], ngunit mayroon ding mga nagbibiyahe patungo sa [[ Hilagang-kanlurang Pasipiko |Hilagang-kanlurang Pasipiko]], madalas kabilang ang Vancouver at/o Seattle. [[Talaksan:Victoria_Pilot_Boat.jpg|thumb| Humahayo ang isang [[ Bangka ng piloto |barkong pampiloto]] mula sa Ogden Point upang dalhin ang piloto ng daungan sa isang malaking bapor sa Sakayan ng Piloto ni Brotchie<ref name="brotchie">{{cite web|url=http://www.bccoastpilots.com/bcmap1-2-1.asp|title=British Columbia Coastal Marine Pilots - BC Coast Map|accessdate=2010-02-18|archive-date=2010-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100112185129/http://www.bccoastpilots.com/bcmap1-2-1.asp|url-status=dead}}</ref> ]] [[Talaksan:Hmcs_chicoutimi.JPG|thumb| Ang MV ''Tern'' na nagdadala ng submarinong HMCS Chicoutimi   (SSK 879) patungo sa Ogden Point, 30 Abril 2009 ]] == Kasaysayan == Ipinangalanan ang Ogden Point kay [[ Peter Skene Ogden |Peter Skene Ogden]] (1790-1854), isang kilalang negosyante at manggagalugad para sa [[ Ang Kompanya ng Bay ng Hudson |Kumpanyang Baya ni Hudson]].<ref name="opes_history">{{cite web|url=http://www.ogdenpoint.org/history_of_opes.html|title=The History of Ogden Point|last=Roper|first=Steve|publisher=Ogden Point Enhancement Society|accessdate=2010-02-10|archive-date=2010-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504005011/http://www.ogdenpoint.org/history_of_opes.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504005011/http://www.ogdenpoint.org/history_of_opes.html |date=2010-05-04 }}</ref> Itinayo ang mga [[piyer]] sa Ogden Point noong unang bahagi ng ika-20 siglo sa may lungsod ng Victoria bilang paghahanda sa paglago sa pagpapadala dahil sa pagbubukas ng [[Agusan ng Panama]].<ref name="gvha_history">{{cite web|url=http://www.victoriaharbour.org/h_history.php|title=History|publisher=Greater Victoria Harbour Authority|accessdate=2010-02-05}}</ref> Noong 1916 inilathala ng [[ Opisina ng Naval Oceanographic |Amerikanong Opisinang Hidrograpiko]] ang isang gabay na [[ Mga Piloto sa Baybayin |Coast Pilots]] na tumutukoy sa mga piyer bilang "Pantalan ng Karagatan".<ref name="ho175">{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=_HQPAQAAIAAJ|journal=Hydrographic Office|title=British Columbia Pilot|volume=1|issue=175 |publisher=United States Hydrographic Office (republished by [[Google]])|page=89|year=1916}}</ref> Binanggit din ng edisyon ng Coast Pilots na iyon na itinatayo ang [[ Breakwater (istraktura) |dalahikan]] sa timog ng Pier A noong 1915.<ref name="ho175"/> The breakwater was completed in 1916 and the piers were completed in 1918.<ref name="opes_history"/> Natapos ang dalahikan noong 1916 at nakumpleto ang mga piyer noong 1918. Nang maglaon sa siglo nagtayo ang [[ Depot ng Makinarya ng Victoria |Victoria Machinery Depot]] ng ilan sa mga unang bapor para sa [[ Mga Ferry ng BC |BC Ferry]] at iba pang mga mamimili noong dekada 1960 at ginamit ang Ogden Point para sa mga mas malaking barko.<ref name="obee_personal">{{cite web|url=http://www.islandnet.com/~daveobee/daveobee/victoria/20080106.htm|first=Dave|last=Obee|title=Dave Obee's Family History Page: VMD was a master shipbuilder|date=January 6, 2008|accessdate=2010-01-30}}</ref> Noong 2001 dumating ang ''[[ Norwegian Sky |Norwegian Sky]]'' mula sa Seattle na naging unang lingguhang bapor panliwaliw na dumalaw sa Ogden Point.<ref name="opes_history"/> Noong 2008, dumating sa Ogden Point ang 202 barkong panliwaliw at higit sa 380,000 pasahero. Itinuturing ang hantungan ng barkong panliwaliw bilang isang transit port dahil sa kasalukuyan, walang barko ang nakadaong (pasakay o pababa) sa pasilidad na ito. Noong 2008 muling itinatak ang pasilidad sa mga kulay pula, abo, at itim ng Greater Victoria Harbour Authority. Noong 2009, dumating sa Ogden Point ang 228 barkong panliwaliw mula sa iba't ibang mga linyang panliwaliw kasama ang [[ Princess Cruises |Princess Cruises]], [[ Linya ng Holland America |Holland America Line]], [[ Mga Kilalang Paglalakbay |Celebrity Cruises]], [[ Linya ng Cruise ng Norway |Norwegian Cruise Line]], [[ Crystal Cruises |Crystal Cruises]] pati na rin ang [[ MS Ang Mundo |ResidenSea]]. Nagdala ang mga ito ng higit sa 400,000 bisita sa lungsod ng Victoria sa pagitan ng Abril 23 at Oktubre 14, 2009.<ref>[http://www.victoriaharbour.org/c_deepseacruises.php Greater Victoria Harbour Authority]</ref> == Pasilidad == {{Infobox airport|name=Helipuwerto ng Daungan ng Victoria (Camel Point)|h1-number=Pad-1|h4-surface=Aspalto|h4-length-f=53|h4-number=Pad-4|h3-surface=Kongkreto/Aspalto|h3-length-f=73|h3-number=Pad-3|h2-surface=Aspalto|h2-length-f=53|h2-number=Pad-2|h1-surface=Aspalto|h1-length-f=53|website=[http://helijet.com/heliport-management/ www.helijet.com]|image=|coordinates={{coord|48|25|05|N|123|23|17|W|region:CA-BC|display=inline}}|elevation-f=15|location=[[Daungan ng Victoria]]|city-served=[[Victoria, British Columbia]]|operator=[[Helijet|Pacific Heliport Services]]|owner=|type=Pribado|ICAO=CBF7|IATA=wala|caption=|image-width=|footnotes=Source: [[Canada Flight Supplement]]<ref name="cfs">{{CFS}}</ref>}} Ang 12 ektarya (30-akre) pasilidad ng daungan ay may dalawang piyer na itinalagang Pier A (patimog) at Pier B (pahilaga).<ref name="western"/> Itinalaga ang mga pugalan sa bawat piyer bilang North at South. Ang South A ay sumasaklaw ng 335 metro (1,100 piye), sumasaklaw ang North A t ng 243 metro (800 piye). Pinahaba ang mga pugalan ng Pier B sa 317 metro (1040 piye) sa pagkabit ng isang ''mooring dolphin'' noong 2009. Kasya sa bawat pugalan ang isang bapor na may hanginan na higit sa `0 metro (33 piye) sa pagkati ng tubig.<ref name="western"/> Bagaman mayroong apat na pugalan, tatlong mga barko ang pinakamaraming maikakasya sa daungan sa anumang oras dahil magkalapit ang North A at South B. Matatagpuan ang mga pasilidad ng [[ Canada Border Services Agency |Canada Border Services Agency]] sa bawat piyer. Kumakanlong din ang Pier A ng 9,290 metro kwadradong (100,000 piye kwadradong) bodega nang may aparatong bidbiran ng [[ Mga layer ng cable |barkong de-kable]] at imbakan ng kable. Ang Ogden Point ay may mga pantalan ng [[ Masira ang mga bulk na kargamento |kargamentong sira-bikil]]. Makakasya ang mga bapor hanggang sa 300 metro (980 piye).<ref name="portinformation">{{Cite web|url=http://www.victoriaharbour.org/c_portinformation.php |title=Port Information|publisher=Greater Victoria Harbour Authority|accessdate=2010-02-07}}</ref> Ang mga barkong panliwaliw na dumadalaw sa Hantungang Pambarkong Panliwaliw ng Ogden Point ay karaniwang nagpapapasyal ng mga pasahero sa babayin at maaaring maisama rito ang paglilibot sa [[ Butchart Gardens |mga Hardin ng Butchart]], mga paglilibot sa lungsod, pagbisita sa [[ Craigdarroch Castle |Kastilyo ng Craigdarroch]], mga [[ Pag-crawl ng Pub |paglilibot sa mga dakong inuman]], [[ Ang Empress (hotel) |tsaang panghapon ng Otel Empress]], [[ Whale nanonood |pagnood ng mga balyena]], [[ Chinatown, Victoria |Chinatown, Victoria]], paglilibot sa mga [[ Kabayo |troling hila-ng-kabayo]], at maraming iba pang mga lugar. Tuwing panahon ng panliwaliw, kabilang sa mga serbisyo sa mga bisita ang [[ Serbisyo ng shuttle bus |serbisyong shuttle bus]] na pinamamahalaan ng Wilson's Transportation upang mabigyan ang mga bisita ng kahalili sa 30-minutong lakad papunta sa [[ Downtown Victoria |kabayanan ng Victoria]]. Humihinto ang mga [[ Victoria Regional Transit System |pampublikong bus]] (#30/31) sa Kalye Dallas papunta sa kabayanan ng Victoria. Mayroon ding mga taksi at limosina sa lugar. Nasa ilalim ng kontrata ang Western Stevedoring mula sa Greater Victoria Harbour Authority upang pamahalaan ang pasilidad at hantungan ng pangliwaliw.<ref name="western">{{cite web|url=http://www.westeve.com/term_ogden.html|title=Western Stevedoring|accessdate=2010-01-31|archive-date=2009-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002161727/http://www.westeve.com/term_ogden.html|url-status=dead}}</ref> Ang helipuwerto ng Camel Point, ({{Airport codes||||CBF7}}), ay pinatatakbo ng [[ Helijet |Pacific Heliport Services]] at matatagpuan sa hilagang-silangan ng Pier B.<ref name="cfs"/><ref name="helijet">{{cite web|url=http://www.helijet.com/n/heliport/heliport.php?pageID=58|title=Victoria Harbour Heliport|accessdate=2010-01-31|archive-date=2010-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100316143250/http://www.helijet.com/n/heliport/heliport.php?pageID=58|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316143250/http://www.helijet.com/n/heliport/heliport.php?pageID=58 |date=2010-03-16 }}</ref> Para sa mga mas maliliit na barko mayroong rampang pambarko na pinatatakbo ng James Bay Anglers at bukas sa publiko para magamit. Ang Ogden Point ay may bantog na pagsisid sa malamig na tubig para sa anumang antas ng maninisid. Matatagpuan ang [[ Giant Pacific Octopus |''enteroctopus dofleini'']], ''[[ Wolf Eel |anarrhichthys ocellatus]]'', [[ Kelp |damong-dagat]], [[ Mga Anemones ng Dagat |anemonang-dagat]], [[ Nudibranchs |nudibranch]] at maraming mga sarihay ng isda at krustasyo kahit sa mababaw na kalaliman. Maramihang mga grupo ng [[ Mga bola ng reef |bola-bahura]] ay inilagay rin noong 2008 upang pag-aralan ang ngibambayan ng mga sarihay mula sa dalahikan palabas. Dahil sa mga alon at iba pang mga peligro na matatagpuan sa anumang kapaligiran ng pagsisid, inirerekomenda ang isang ''discover local diving tour'' na may kasamang propesyonal na maninisid. == Tingnan din == * [[ Victoria Harbour (British Columbia) |Mga pasilidad ng Daungan ng Victoria]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.victoriaharbour.org/f_ogdenpoint.php Greater Victoria Harbour Authority] * Pier A ay nasa {{Coord|48.415|-123.390|region:CA-BC_type:landmark}} * Pier B ay nasa {{Coord|48|25|00|N|123|23|23.6|W|region:CA-BC_type:landmark}} 6edmah46vyv77ybxvjdqczhwmg0we4z Maddie Ziegler 0 296087 2241713 2239294 2026-11-11T21:38:13Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241713 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Maddie Ziegler at WWD Style Awards 2026-04.jpg|thumb|Si Ziegler sa WWD Style Awards, Enero 2026]] '''Madison Nicole Ziegler''' ( {{IPAc-en|ˈ|z|ɪ|g|l|ər}} ZIG -lər ; ipinanganak Setyembre 30, 2002) ay isang Amerikanong mananayaw, artistang babae at modelo. Una siyang nakilala sa paglitaw sa reality show ng [[ Lifetime (TV network)|Lifetime]] 's ''[[ Dance Moms|Dance Moms]]'' mula 2011 (sa edad na 8) hanggang 2016. Mula sa 2014 hanggang 2017, nakakuha siya ng mas malawak na katanyagan para sa pag-star sa isang serye ng mga video ng musika ni [[Sia Furler|Sia]], kasama ang " [[ Chandelier (Sia song)|Chandelier]] " at " [[ Malas na Puso|Elastic Heart]] ", na pinagsama-samang naakit ng higit sa 4 bilyong mga tanawin sa [[YouTube]] . Si Ziegler ay lumitaw sa mga pelikula, telebisyon at mga konsyerto, at may modelo sa mga takip ng magazine at sa mga ad para sa [[ Capezio|Capezio]], [[ Ralph Lauren|Ralph Lauren]], [[ Mga tela|Fabletics]] at [[ Target Corporation|Target]], bukod sa iba pang mga tatak. Kasama siya sa magazine na ''[[Time]]'' sa listahan nito ng "30 pinaka-maimpluwensyang kabataan" sa bawat 2015, 2016 at 2017. Si Ziegler ay isang hukom sa 2016 na panahon ng ''[[ Kaya Sa tingin Mo Maaari kang Sumayaw: Ang Susunod na Pagbubuo (serye sa TV sa Amerika)|So You Think You Can Dance: The Next Generation]]'', [[ Nostalgic para sa Kasalukuyang Paglibot|nilibot kasama si Sia]] sa North America at Australia noong 2016 at 2017 at nag-tour sa Australia at New Zealand kasama ang kanyang kapatid na si [[ Mackenzie Ziegler|Mackenzie]], sa 2017 at 2018. Ang kanyang 2017 memoir, ''The Maddie Diaries'', ay isang [[ Ang listahan ng New York Times Best Seller|''New York Times'' Best Seller]] . <ref name="Bestseller2017">[https://www.nytimes.com/books/best-sellers/young-adult-hardcover/?action=click&contentCollection=Books&referrer&region=Footer&module=WeeklyListsIndex&version=Childrens&pgtype=Reference "NYT Bestsellers Young Adult Hardcover"], ''The New York Times'' Best Seller list, March 26, 2017, accessed March 17, 2017</ref> Inihayag niya ang karakter na si Camille Le Haut sa animated film na ''[[ Ballerina (2016 film)|Ballerina]]'' (2016) at lumitaw bilang Christina Sickleman sa tampok na pelikulang ''[[ Ang Aklat ni Henry|The Book of Henry]]'' (2017). Ang kanyang presensya sa social media ay may kasamang isang Instagram account na may higit sa 13 milyong mga tagasunod. <ref name="InstagramFollowers">[https://instagram.com/maddieziegler @MaddieZiegler], Instagram, accessed April 20, 2019; and Alocada, Vincent. [http://www.christianpost.com/news/maddie-ziegler-news-former-dance-moms-student-reaches-10-million-followers-on-instagram-196339 "Maddie Ziegler News: Former ''Dance Moms'' Student Reaches 10 Million Followers on Instagram"], ''Christian Post'', August 22, 2017</ref> == Maagang buhay at edukasyon == Si Ziegler ay ipinanganak sa [[Pittsburgh|Pittsburgh, Pennsylvania]], kina Melissa Ziegler-Gisoni at Kurt Ziegler, na nagmamay-ari ng isang kumpanya ng mortgage. <ref name="Facts">Ziegler, Maddie. [http://maddieziegler.com/dance-moms-facts "Fun Facts"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503074331/http://maddieziegler.com/dance-moms-facts/ |date=2015-05-03 }}, MaddieZiegler.com. Retrieved May 4, 2015</ref> Siya ay taga-Poland, Aleman at Italyanong inapo. <ref name="OldBio">Ziegler, Maddie. [http://maddieziegler.com "Bio: Maddie Ziegler – ''Dance Moms'' Dancer"], maddieziegler.com, accessed January 15, 2018</ref> Naghiwalay ang kanyang mga magulang noong 2011, <ref>De Bertodano, Helena. [https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/11585577/Maddie-Ziegler-interview-the-tiny-dancer-with-1bn-YouTube-views.html "Maddie Ziegler interview: the tiny dancer with 1bn YouTube views"], ''The Telegraph'', May 10, 2015, accessed March 8, 2017</ref> at pinakasalan ng kanyang ina na si Greg Gisoni noong 2013. <ref>LaCroix, Emy. [http://www.lifeandstylemag.com/posts/does-jill-from-dance-moms-have-another-daughter-142755/photos/dance-moms-greg-gisoni-257412 "Yes, Jill From ''Dance Moms'' Has Two Other Daughters, and They're Just as Gorgeous as Kendall"], ''[[Life & Style (magazine)|Life & Style]]'', September 26, 2017</ref> Sinimulan ni Ziegler ang mga aralin sa sayaw sa edad na dalawa at sumali sa Abby Lee Dance Company sa edad na apat, kung saan nagsanay siya sa tap, ballet, lyrical, kontemporaryong, acro, jazz at aerial dance. <ref name="OldBio" /> <ref name="Sorren">Sorren, Martha. [https://www.womansday.com/life/entertainment/a28212160/melissa-ziegler-dance-moms "Melissa Ziegler Happily Left Fame Behind After ''Dance Moms''"], ''[[Woman's Day]]'', July 1, 2019</ref> Si Ziegler ay may isang nakababatang kapatid na babae, si [[ Mackenzie Ziegler|Mackenzie]], isang mananayaw at mang-aawit na lumitaw kasama niya sa ''[[ Dance Moms|Dance Moms]]'', <ref>[http://www.ziegler-girls.com/mackenzie-about "Mackenzie – About"] {{Webarchive}}, accessed February 6, 2015; Davis, Emma. [http://www.today.com/parents/maddie-mackenzie-ziegler-life-after-dance-moms-t101012 "Maddie and Mackenzie Ziegler on life after ''Dance Moms''"], Today.com, July 22, 2016; and [http://www.twistmagazine.com/posts/twist-exclusive-twist-chats-with-maddie-mackenzie-ziegler-9254 "''Twist'' Chats with Maddie & Mackenzie Ziegler!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805143926/http://www.twistmagazine.com/posts/twist-exclusive-twist-chats-with-maddie-mackenzie-ziegler-9254 |date=2017-08-05 }}, ''Twist'' magazine, February 26, 2013, accessed March 24, 2016</ref> dalawang mas matandang kalahating kapatid na lalaki mula sa nakaraang kasal ng kanyang ama, at dalawang mas matandang hakbang na magkakapatid mula sa nakaraang kasal ng kanyang step-father, Si Greg Gisoni, isang bise-presidente sa Westinghouse Electric Company. <ref name="Facts" /> <ref>Cabrera, Daniela. [http://www.bustle.com/articles/101073-how-many-siblings-does-maddie-ziegler-have-the-ziegler-clan-expands-far-beyond-dance-moms "How Many Siblings Does Maddie Ziegler Have?"], Bustle.com, July 30, 2015, accessed December 27, 2015</ref> Nag-aral si Ziegler sa Sloan Elementary School hanggang 2013, nang umalis siya upang maging [[Pag-aaral sa tahanan|homechooled]] . <ref>Daly, Sean. [http://thetvpage.com/2013/11/15/melissa-gisoni-dance-moms-season-4/2 "''Dance Moms'': Is Someone Getting Kicked Out In Season 4?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716140545/http://thetvpage.com/2013/11/15/melissa-gisoni-dance-moms-season-4/2/ |date=2018-07-16 }}, TheTVPage.com, November 15, 2013, accessed January 15, 2018</ref> Si Ziegler at ang kanyang pamilya ay matagal nang nanirahan sa [[ Murrysville, Pennsylvania|Murrysville, Pennsylvania]], malapit sa [[Pittsburgh]], <ref>Rouvalis,Cristina. [http://www.pittsburghmagazine.com/Pittsburgh-Magazine/November-2013/Inside-the-Dance-Moms-Empire "Inside the ''Dance Moms'' Empire"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706022746/http://www.pittsburghmagazine.com/Pittsburgh-Magazine/November-2013/Inside-the-Dance-Moms-Empire/ |date=2018-07-06 }}, ''Pittsburgh Magazine'', October 21, 2013, accessed January 15, 2018</ref> at gumugol din ng bahagi ng kanilang oras sa Los Angeles. <ref>Harrop, JoAnne Klimovich. [http://triblive.com/aande/moreaande/9685334-74/maddie-dancer-dance#axzz3vVDeCAMt "Maddie Ziegler returns to Pittsburgh with stop at Dancer's Closet in Murrysville"], ''Pittsburgh Tribune-Review'', December 25, 2015</ref> Mula sa unang bahagi ng 2017 hanggang kalagitnaan ng 2018, si Ziegler ay nakikipag-date sa binatilyong Australian na si Jack Kelly, <ref>Bergado, Gabe. [https://www.teenvogue.com/gallery/maddie-ziegler-boyfriend-jack-kelly-instagrams#1 "9 Times Maddie Ziegler and Her Boyfriend Jack Kelly Were Relationship Goals"], ''Teen Vogue'', September 2017; Wiest, Brianna. [https://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-boyfriend-first-anniversary "Maddie Ziegler and Boyfriend Jack Kelly Celebrate Their First Anniversary"], "[[ Kabataan Vogue |Teen Vogue]]'', January 3, 2018; and Diana, Alyssa. [http://blog.feelingthevibe.com/news/maddie-and-mackenzie-ziegler-have-tons-of-fun-on-tour-in-australia-see-photos "Maddie and Mackenzie Ziegler Have Tons of Fun on Tour in Australia"] {{Webarchive}}, FeelingTheVibe.com, July 15, 2018''</ref> ang anak ng dating [[ New York Yankees|New York Yankees]] infielder na si [[ Pat Kelly (infielder)|Pat Kelly]] . <ref>Iannella, Antimo. [http://www.adelaidenow.com.au/entertainment/confidential/social-media-snaps-of-dance-superstar-maddie-ziegler-on-new-years-holiday-in-sa-with-adelaide-boyfriend-jack-kelly/news-story/3b12ff772ebcace90703604f61062541 "Social media snaps of dance superstar Maddie Ziegler on New Year's holiday in SA with Adelaide boyfriend Jack Kelly"], ''[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]'', January 3, 2018; Iannella, Antimo. [https://www.adelaidenow.com.au/entertainment/confidential/dance-moms-star-maddie-ziegler-splits-with-adelaide-boyfriend-jack-kelly/news-story/d1d83850591e86b09853bd551445e310 "Dance Moms star Maddie Ziegler splits with Adelaide boyfriend Jack Kelly"], ''The Advertiser'', August 22, 2018</ref> == Karera == ==== ''Dance Moms'' at mga music video ==== Sa Abby Lee Dance Company, nanalo si Ziegler ng maraming mga titulo sa mga pang-rehiyon, estado at pambansang mga kumpetisyon sa sayaw, <ref name="OldBio2">Ziegler, Maddie. [http://maddieziegler.com "Bio: Maddie Ziegler – ''Dance Moms'' Dancer"], maddieziegler.com, accessed January 15, 2018</ref> <ref>[http://abbyleedancecompany.com/category/competition-results "Competition results" (12 pages)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221202537/http://abbyleedancecompany.com/category/competition-results/ |date=2020-02-21 }}, Abby Lee Dance Company, accessed January 15, 2018</ref> kasama na ang 2014 Dancers Choice Award para sa Paboritong mananayaw 17 at Sa ilalim. <ref name="DCA2015">[http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2014/nominees "Industry Dance Awards Dancers Choice Awards 2014: Nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117010725/http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2014/nominees |date=2016-01-17 }}, Industrydanceawards.com, accessed January 15, 2018}</ref> Noong 2010, si Ziegler ay gumanap para sa programa sa telebisyon sa katotohanan ng [[ Paula Abdul|Paula Abdul na]] ''Live to Dance'' . <ref name="LiveToDance">Chestang, Raphael. [http://www.etonline.com/tv/187162_maddie_ziegler_is_a_multi_millionaire_and_the_youngest_judge_so_you_think_you_can_dance_history "Maddie Ziegler Is a Multi-Millionaire and the Youngest Judge in ''So You Think You Can Dance'' History"], ETOnline.com, April 20, 2016, accessed January 15, 2018</ref> Noong 2011, ang walong taong gulang na si Ziegler at ang kanyang ina ay lumitaw sa unang panahon ng ''[[ Dance Moms|Dance Moms]]'' ng [[ Lifetime (TV network)|Lifetime]] 's, <ref name="BustleLeaving">Gallagher, Caitlin. [http://www.bustle.com/articles/158489-will-maddie-ziegler-return-to-dance-moms-in-season-7-dont-count-on-a-cameo-folks "Will Maddie Ziegler Return to ''Dance Moms'' In Season 7? Don't Count on a Cameo, Folks"], Bustle.com, May 3, 2016</ref> isang reality show tungkol sa mga batang mananayaw sa [[ Abby Lee Miller|Abby Lee Miller]] 's Abby Lee Dance Company Elite Competition Team at kanilang madalas nag-aaway na ina. <ref name="ID">Weinstock, Tish. [https://i-d.vice.com/en_us/article/theres-something-about-maddie-ziegler "There's something about Maddie Ziegler"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151129204118/https://i-d.vice.com/en_us/article/theres-something-about-maddie-ziegler |date=2015-11-29 }}, ''[[i-D]]'', August 14, 2015</ref> <ref name="Hunger1">Fraser, Holly. [http://www.hungertv.com/feature/maddie-ziegler-tells-us-why-shes-leaving-reality-tv-behind/ "Maddie Ziegler tells us why she's leaving reality TV behind"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180116081116/http://www.hungertv.com/feature/maddie-ziegler-tells-us-why-shes-leaving-reality-tv-behind/ |date=2018-01-16 }}, ''Hunger'' magazine, March 21, 2016</ref> "Ziegler" lumitaw bilang preternaturally makintab na standout sa anim na mga panahon "sa palabas, <ref name="Milzoff1">Milzoff, Rebecca. [http://www.vulture.com/2016/07/maddie-ziegler-our-first-digital-dance-star.html "How Maddie Ziegler Became Our 'First Digital Dance Star'"], ''[[New York (magazine)|New York]]'' magazine, July 11, 2016</ref> kung saan siya ay patuloy na lumitaw sa tabi ng kanyang ina at nakababatang kapatid na si Mackenzie, hanggang sa 2016, ang kanilang huling panahon sa palabas. <ref name="LeavingPeople">Alexander, Reagan and Aurelie Corinthios. [http://www.people.com/article/maddie-ziegler-leaving-dance-moms-will-judge-so-you-think-you-can-dance "Maddie Ziegler Is Leaving ''Dance Moms'' to Judge ''So You Think You Can Dance''"], ''People'' magazine, March 14, 2016</ref> <ref>Thompson, Avery. [http://hollywoodlife.com/2016/03/14/maddie-ziegler-leaving-dance-moms-confirms-moving-on-interview "Maddie Ziegler Confirms She's Leaving ''Dance Moms'' – I'm 'Moving On'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190422123555/https://hollywoodlife.com/2016/03/14/maddie-ziegler-leaving-dance-moms-confirms-moving-on-interview/ |date=2019-04-22 }}, ''Hollywood Life'', March 14, 2016</ref> Noong 2013, gumawa si Ziegler ng mga panauhin na panauhin sa isang programa ng pag [[ Spin-off (media)|-ikot-off]], ''[[ Ultimate Dance Competition ni Abby|ang Ultimate Dance Competition ni Abby]]'' . <ref name="glamorosi.blogspot.com">[http://glamorosi.blogspot.com/2013/09/735-Abbys-Ultimate-Dance-Gods-Mortals-S2-E3-Recap.html "'Abby's Ultimate Dance Competition' S2 E3 Recap: Gods and Mortals"], ''Glamorosi Magazine'', September 18, 2013</ref> Tumulong ang ''Dance Moms'' na gawin si Ziegler na "isa sa mga pinakasikat na mananayaw sa mundo ng entertainment. . . . [Binibigyang inspirasyon niya] ang iba pang mga mananayaw upang ituloy ang kanilang mga pangarap na may pagka-orihinal at biyaya. " <ref name="BustleLeaving" /> Si Ziegler ay lumitaw sa mga [[ Music video|video ng musika]] para sa mga tulad ng mga artista tulad nina [[ Alexx Calise|Alexx Calise]], Sia at [[ Todrick Hall|Todrick Hall]] . <ref name="Collinsave289">Palmer, Bill. [http://www.collinsave.com/in-the-news/289-dance-moms-maddie-stars-in-alexx-calise-music-video-for-cry "Dance Moms' Maddie stars in Alexx Calise music video for "Cry""] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213031433/http://www.collinsave.com/in-the-news/289-dance-moms-maddie-stars-in-alexx-calise-music-video-for-cry |date=2014-02-13 }}, Collins Avenue, February 14, 2014</ref> <ref name="Lipshutz">Lipshutz, Jason. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6077552/sia-chandelier-video-dance-moms-maddie-ziegler "Sia Taps ''Dance Moms'' Star For 'Chandelier' Video: Watch"], ''Billboard'', May 6, 2014. Retrieved May 5, 2015</ref> Nakakuha siya ng malawak na paunawa, sa edad na 11, sa pamamagitan ng pag-star sa 2014 video para sa " [[ Chandelier (Sia song)|Chandelier]] " ni Sia, na natuklasan siya sa ''Dance Moms'' . <ref name="Milzoff12">Milzoff, Rebecca. [http://www.vulture.com/2016/07/maddie-ziegler-our-first-digital-dance-star.html "How Maddie Ziegler Became Our 'First Digital Dance Star'"], ''[[New York (magazine)|New York]]'' magazine, July 11, 2016</ref> Ang video ay nanalo ng [[ ARIA Music Awards ng 2014|ARIA Music Award]] para sa Pinakamagandang Video <ref>Brandle, Lars. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6327868/sia-chet-faker-win-big-at-aria-awards "Sia, Chet Faker Win Big at ARIA Awards"], ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'', November 26, 2014, accessed March 11, 2017</ref> at nakatanggap ng mga nominasyon sa [[ 2014 MTV Video Music Awards|2014 MTV Video Music Awards]] para sa Video ng Taon at Pinakamagandang Choreography, na nanalo sa huli. <ref>Kreps, Daniel. [https://www.rollingstone.com/music/news/vma-winners-recap-arcade-fire-score-first-award-but-beyonce-triumphs-20140825 "VMAs 2014 Winners: Beyonce Dominates MTV's Big Night"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171205024109/http://www.rollingstone.com/music/news/vma-winners-recap-arcade-fire-score-first-award-but-beyonce-triumphs-20140825 |date=2017-12-05 }}, ''[[Rolling Stone (magazine)|Rolling Stone]]'', August 25, 2014, accessed March 11, 2017</ref> Hinirang din ito para sa [[ Grammy Award para sa Pinakamagandang Music Video|Grammy Award para sa Pinakamagandang Music Video]] [[ Ika-57 Taunang Grammy Awards|noong 2015]] . <ref>[http://www.billboard.com/articles/6363565/grammys-2015-nominations-57th-annual "Grammys 2015: See the Full List of Nominees"], ''Billboard'', December 5, 2014, accessed October 3, 2018</ref> Nakatanggap ito ng higit sa 2 bilyon na pagtingin sa YouTube, at sa isang punto ito ang ika-13 na pinapanood na video sa YouTube sa lahat ng oras. <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=6_gJwLeoMMA "20 Most Viewed Videos on YouTube of All Time (2016)"], Top Trends YouTube channel, June 23, 2016. ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'' listed it at 12th, but they included only music videos, excluding ''Wheels on the Bus'': Schneider, Marc. [http://www.billboard.com/articles/news/6842798/billion-views-youtube-videos-club "A Billion Views on YouTube? Once Exclusive Club Is Getting Crowded"], ''Billboard'', January 12, 2016. "Chandelier" has since moved lower on the list of YouTube's [https://www.youtube.com/playlist?list=PLirAqAtl_h2r5g8xGajEwdXd3x1sZh8hC Most Viewed Videos of All Time].</ref> Sinabi ni Ziegler tungkol sa koreograpya: "Ito ay talagang kakaiba at kakaiba para sa akin, dahil karaniwang hindi ko, alam mo, maging isang mabaliw na tao sa bawat oras. Nakatutuwang gawin ito at talagang nasa labas ng kahon at napalawak ako ng maraming, dahil nasanay ako sa mga sayaw ng kumpetisyon kung saan ka tulad, ''Ituro ang iyong mga binti!'' Ngunit sa oras na ito ay tulad ng, kailangan mo lamang pakawalan at maramdaman ito. " <ref>Jung, E. Alex. [http://www.vulture.com/2014/05/maddie-ziegler-sia-chandelier-video-chat.html "Maddie Ziegler on Sia's 'Chandelier' Video, ''Dance Moms'' and Drew Barrymore"], ''New York'' magazine, May 21, 2014, accessed July 11, 2016</ref> Noong 2015, si Ziegler ay naka-star kay [[Shia LaBeouf]] sa " [[ Malas na Puso|Elastic Heart]] ", isa pang Sia video, na naipon ng higit sa 1 bilyong mga view sa YouTube. <ref>Furler, Sia. [https://www.youtube.com/watch?v=KWZGAExj-es "Sia – 'Elastic Heart' feat. Shia LaBeouf & Maddie Ziegler (Official Video)"], SiaVEVO, January 7, 2015, accessed March 26, 2019</ref> Kalaunan sa taong iyon, si Ziegler ay naka-star sa music video para sa " [[ Umiiyak ang Malaking Mga Batang Babae|Big Girls Cry]] " upang makumpleto ang kanyang trilogy ng mga video mula sa album ni Sia na ''[[ 1000 Mga Porma ng Takot|1000 Mga Forms of Fear]]'' . <ref name="Smirke">[https://www.youtube.com/results?search_query=big+girls+cry "Big Girls Cry"], SiaVEVO, accessed March 15, 2016</ref> Sumayaw si Ziegler sa mga boses ni Sia sa ilang mga palabas sa telebisyon sa 2014 at 2015, kasama ang ''[[ Ang Ellen DeGeneres Show|The Ellen DeGeneres Show]]'', ''[[ Sayawan kasama ang Mga Bituin (US)|Sayawan kasama ang Mga Bituin]]'', ''[[ Jimmy Kimmel Live!|Jimmy Kimmel Live!]]'' at ''[[Saturday Night Live|Sabado Night Live]]'', pati na rin sa [[ Hollywood Bowl|Hollywood Bowl]] . <ref>Schumann, Rebecka. [http://www.ibtimes.com/dance-moms-star-maddie-ziegler-responds-snl-sia-chandelier-spoof-video-1713850 "''Dance Moms'' Star Maddie Ziegler Responds to ''SNL'' Sia 'Chandelier' Spoof"], ''International Business Times'', October 27, 2014, accessed December 2, 2015</ref> <ref>[http://www.post-gazette.com/ae/tv-radio/2015/01/27/Murrysville-dancer-Maddie-Ziegler-formerly-of-Dance-Moms-steps-into-pop-culture-fame/stories/201501270021 "From Sia videos to ''Dance Moms'', Murrysville dancer steps into pop culture fame"], ''[[Pittsburgh Post-Gazette]]'', January 27, 2015</ref> Sa pagtatapos ng 2015, si Ziegler ay gumanap kasama si Sia sa ''Ellen DeGeneres Show nang'' tatlong beses. <ref name="Alive">Geslani, Michelle. [http://consequenceofsound.net/2015/12/sia-and-dance-prodigy-maddie-ziegler-deliver-gripping-performance-on-ellen-watch "Sia and dance prodigy Maddie Ziegler deliver gripping performance on Ellen – watch"], ConsequenceofSound.net, December 1, 2015; and Bailey, Alyssa. [http://www.elle.com/culture/celebrities/news/a32257/sia-maddie-ziegler-ellen-degeneres-show "Watch Sia and Maddie Ziegler's Chilling Live Performance of 'Alive'"], ''Elle'' magazine, December 1, 2015</ref> Gumanap din siya sa "Chandelier", kasama sina Sia at [[ Kristen Wiig|Kristen Wiig]], sa 2015 Grammy Awards. <ref name="Swift">Swift, Andy. [http://tvline.com/2015/02/08/sia-kristen-wiig-grammy-performance-2015-grammys-chandelier "Sia Enlists Kristen Wiig for 'Chandelier' Performance at 2015 Grammy Awards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160926150710/http://tvline.com/2015/02/08/sia-kristen-wiig-grammy-performance-2015-grammys-chandelier/ |date=2016-09-26 }}, Tvline.com, February 8, 2015</ref> Ang "Chandelier" at "Elastic Heart" na mga video ay kapwa napili bilang bahagi ng listahan ng [[ PopSugar|PopSugar]] 's 2016 na listahan ng "25 ng Pinakamagandang Dance Video ng Huling Dekada". <ref>Durkin, Chloé. [http://www.popsugar.com/entertainment/Music-Videos-Best-Choreography-41280119?stream_view=1#photo-41280339 "25 of the Best Dance Videos of the Last Decade"], ''PopSugar'', May 17, 2016</ref> Noong 2016, si Ziegler ay naka-star sa isang pang-apat na video ng Sia, " [[ Murang thrills (kanta)|Cheap thrills]] ", mula sa album na ''[[ Ito ay Acting|This Is Acting]]'' . <ref name="CheapBillboard">[http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7263981/sia-releases-captivating-cheap-thrills-video-featuring-maddie-ziegler "Sia Releases Captivating 'Cheap Thrills' Video Featuring Maddie Ziegler"], ''Billboard'', March 21, 2016</ref> Ang isang tagasuri ng ''[[ Kabataan Vogue|Teen Vogue ay]]'' sumulat na si Ziegler "ay naghahatid ng isa pang malakas na pagganap". <ref>Briones, Isis. [http://www.teenvogue.com/story/sia-maddie-ziegler-cheap-thrills-music-video "Sia's Music Video of New Single 'Cheap Thrills' With Maddie Ziegler Will Blow You Away"], ''Teen Vogue'', March 21, 2016</ref> Sinundan ito ng isang ikalimang video ng Sia, mamaya sa taong iyon, para sa " [[ Ang Pinakadakilang (Sia song)|The Greatest]] ". <ref name="Greatest">Vulpo, Mike. [http://www.eonline.com/news/792586/sia-s-music-video-tribute-to-orlando-with-maddie-ziegler-and-kendrick-lamar-will-take-your-breath-away "Sia's Music Video Tribute to Orlando With Maddie Ziegler and Kendrick Lamar Will Take Your Breath Away"], Eonline.com, September 6, 2016; Murphy, Desiree. [http://www.etonline.com/news/197320_maddie_ziegler_rocks_black_wig_rainbow_face_paint_sia_the_greatest_music_video_orlando_victims_tribute "Maddie Ziegler Rocks a Black Wig, Rainbow Face Paint in Sia's Haunting Tribute Video to Orlando Victims"], ETonline.com, September 6, 2016; and Adams, Char. [http://www.people.com/article/sia-the-greatest-video-orlando-shooting "Sia Releases Haunting 'The Greatest' Music Video: Is It an Orlando Shooting Tribute?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909055020/http://www.people.com/article/sia-the-greatest-video-orlando-shooting |date=2016-09-09 }}, ''People'' magazine, September 6, 2016</ref> <ref>Furler, Sia. [https://www.youtube.com/watch?v=GKSRyLdjsPA Sia – The Greatest"], SiaVEVO, September 5, 2016</ref> Ang video ng kanta ay naipon ang higit sa 600 milyong mga pagtingin sa YouTube. <ref>Furler, Sia. [https://www.youtube.com/watch?v=GKSRyLdjsPA "Sia – 'The Greatest'"], SiaVEVO, January 7, 2015, accessed February 24, 2019</ref> Sinusuri ang pagganap ni Ziegler, isinulat ni Kathleen Hildebrand sa ''[[ Süddeutsche Zeitung|Süddeutsche Zeitung]]'' na ang sinumang nakakita sa "iconic" na kilusan ni Ziegler ay hindi na muling babalik sa "boringly ordinaryong" mga video ng MTV. <ref>Hildebrand, Kathleen. [http://www.sueddeutsche.de/kultur/tanz-maddie-ziegler-1.3165119 "Maddie Ziegler"], ''[[Süddeutsche Zeitung]]'', September 16, 2016</ref> Ipinagpatuloy ni Ziegler ang pakikipagtulungan kay Sia at ng grupong [[ LSD (pangkat)|LSD]] sa mga music video para sa ''[[ Thunderclouds (kanta)|Thunderclouds]]'' (2018) at " [[ Walang Bagong Kaibigan (kanta ng LSD)|Walang Bagong Kaibigan]] " (2019). <ref name="BillThunderclouds">Pedrosa, Marina. [https://www.billboard.com/articles/news/dance/8472978/sia-diplo-labrinth-maddie-ziegler-lsd-thunderclouds-video "Maddie Ziegler Flies High in Sia, Diplo & Labrinth's Psychedelic 'Thunderclouds' Video"], ''Billboard'', August 30, 2018</ref> <ref name="Shaffer">Shaffer, Claire. [https://www.rollingstone.com/music/music-news/sia-diplo-labyrinth-lsd-no-new-friends-video-822990 "Sia, Diplo and Labrinth Frolic in Seussian Paradise in 'No New Friends' Video"], ''Rolling Stone'', April 16, 2019; and Diplo. [https://www.youtube.com/watch?v=kkUIdK9eaIk "LSD – No New Friends (Official Video) ft. Labrinth, Sia, Diplo"], YouTube, March 21, 2019</ref> === Iba pang mga aktibidad, 2012-kasalukuyan === ==== Pag-arte ==== Noong 2012, napunta sa Ziegler ang kanyang unang propesyonal na trabaho na kumikilos, na inilalarawan ang karakter na Young Deb sa isang yugto ng Lifetime series na ''[[ I-drop ang Patay na Diva|Drop Dead Diva]]'' . <ref name="Screener">Harber, Jen. [http://screenertv.com/news-features/dance-moms-maddie-lands-spot-on-drop-dead-diva-and-jill-keeps-spot-on-abby-lee-millers-hit-list/ "''Dance Moms'': Maddie lands spot on 'Drop Dead Diva' and Jill keeps spot on Abby Lee Miller's hit list"], ScreenerTV.com, July 24, 2012, accessed October 3, 2018</ref> Noong 2014, lumitaw si Ziegler bilang isang guest star sa Episode 34 ng ''HitStreak Summer'', isang gawa-para-mobile na serye. <ref>Martin, Rebecca. [http://www.wetpaint.com/2014-06-26-catch-dance-momss-maddie-ziegler/ "Catch Dance Moms's Maddie Ziegler on New Mobile TV Show!"], Wetpaint.com, June 26, 2014. Retrieved May 11, 2015; and ShowMobile. [https://www.youtube.com/watch?v=b-6pnKc0vyE "HitStreak Episode Thirty Four feat. Maddie Ziegler"]. YouTube, July 31, 2014. Retrieved May 11, 2015</ref> Ipinagpatuloy niya ang kanyang karera sa pag-arte noong 2015 kasama ang mga panauhin sa serye ng [[Disney Channel]] na ''Austin & Ally'' at ang ''[[Pretty Little Liars|Pretty Little Liars ng]]'' [[Freeform|Pamilya]] . <ref name="m-magazine.com">Thompson, Heather. [http://www.m-magazine.com/posts/disney-channel-austin-ally-episode-homework-hidden-talents-airs-tonight-54450 "Disney Channel ''Austin & Ally'' Episode 'Homework & Hidden Talents' Airs Tonight"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518085743/http://www.m-magazine.com/posts/disney-channel-austin-ally-episode-homework-hidden-talents-airs-tonight-54450 |date=2015-05-18 }}, ''M'' magazine, March 28, 2015</ref> <ref name="PLL">Highfill, Samantha. [http://www.ew.com/article/2015/07/01/pretty-little-liars-maddie-ziegler-dance-scene "The story behind Maddie Ziegler's creepy ''Pretty Little Liars'' dance number"], ''[[Entertainment Weekly]]'', July 1, 2015; Norwin, Alyssa. [http://hollywoodlife.com/2015/06/30/pretty-little-liars-lesli-radley-new-a-suspect-season-6-episode-5-recap/ "''Pretty Little Liars'' Recap: A Shocking New 'A' Suspect Revealed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226171906/https://hollywoodlife.com/2015/06/30/pretty-little-liars-lesli-radley-new-a-suspect-season-6-episode-5-recap/ |date=2021-02-26 }}, ''HollywoodLife.com, June 30, 2015; Corriston, Michele. [http://www.people.com/article/maddie-ziegler-instagram-pretty-little-liars "''Pretty Little Liars'': Guest Star Maddie Ziegler Could Not Be Creepier"], ''People'', May 12, 2015; and Abel, Alex. [http://www.seventeen.com/celebrity/movies-tv/news/a31183/maddie-ziegler-dishes-on-her-upcoming-role-in-pll/ "Maddie Ziegler Reveals 5 ~Creepy~ New Deets About Her Role on ''Pretty Little Liars!''"], ''Seventeen'', May 29, 2015''</ref> Noong Enero 2016, panauhin niya ang naka-star sa episode na "Ballet and the Beasts" sa [[Nickelodeon]] ''Nicky, Ricky, Dicky & Dawn'' . <ref name="Beasts">[http://www.teen.com/videos/2016/01/13/tv-clips/maddie-ziegler-nickelodeon-nicky-ricky-dicky-dawn-episode-clip/ "Your First Look at Maddie's Epic Nickelodeon Debut"] {{Webarchive}}, Teen.com, January 13, 2016</ref> Bumalik siya sa ''Nicky, Ricky, Dicky & Dawn'' noong Enero 2017 sa episode na "Keeping Up with Quadashians". <ref name="Quad">Haar, Kara. [http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/gabby-douglas-guest-star-nickelodeons-nicky-ricky-dicky-dawn-963892 "Gabby Douglas to Guest-Star on Nickelodeon's ''Nicky, Ricky, Dicky, & Dawn''"], ''[[The Hollywood Reporter]]'', January 17, 2016</ref> Inihayag ni Ziegler ang karakter na Camille sa animated film, ''[[ Ballerina (2016 film)|Ballerina]]'' (2016), na inilabas sa US noong 2017 bilang ''Leap!'', <ref name="Wiest">Wiest, Brianna. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-elle-fanning-ballerina-movie-trailer "Maddie Ziegler and Elle Fanning's New ''Ballerina'' Movie Trailer Is Here"], ''Teen Vogue'', October 6, 2016; and Moniuszko, Sara M. [https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/08/24/maddie-ziegler-talks-first-voice-acting-r-leap-how-relates-her-dance-experience-and-her-dream-projec/589839001 "'Leap!' is a major jump for Maddie Ziegler's budding acting career"], ''USA Today'', August 24, 2017</ref> At pinatugtog si Christina sa tampok na pelikulang ''[[ Ang Aklat ni Henry|The Book of Henry]]'' (2017). <ref name="BOH">[https://www.youtube.com/watch?v=vGELFhQAfGA, "Meet The 3 Young Stars of ''The Book of Henry''"], ''Today'', June 12, 2017; Elizabeth, De. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-jacob-tremblay-jaeden-lieberher-recreate-instagram "Maddie Ziegler, Jacob Tremblay, and Jaeden Lieberher Recreate Each Other's Instagram Posts"], ''Teen Vogue'', June 14, 2017; and [https://www.msn.com/en-us/sports/nba/the-talk-the-hosts-take-on-maddie-zieglers-7-second-challenge/vp-BBCU9Lw "''The Talk'' – The Hosts Take on Maddie Ziegler's '7 Second Challenge'"] , MSN.com, June 19, 2017</ref> [[ Colin Trevorrow|Si Colin Trevorrow]], ang director ng ''The Book of Henry'', ay nagsabi sa ''[[ Libangan Lingguhan|Entertainment Weekly]]'' na si Ziegler "ay labis na may kakayahan. . . . Nahanap niya ang anumang emosyon na kailangan niyang i-dial nang napakabilis. Walang nagturo sa kanya kung paano gawin iyon ang alam lang niya. " <ref>Kinane, Ruth. [http://ew.com/movies/2017/04/25/the-book-of-henry-colin-trevorrow-interview "''The Book of Henry'': Colin Trevorrow explains his post-''Jurassic World'' left turn"], ''Entertainment Weekly'', April 25, 2017</ref> Isinulat ng isang tagasuri para sa ''[[ Araw-araw na Press Press ng Santa Monica|Santa Monica Daily Press]]'' na, sa ''The Book of Henry'', "Ziegler ... gumagawa ng isang kahanga-hangang trabaho sa isang character na sapilitang itago ang kanyang sakit". <ref>Boole, Kathryn Whitney. [http://smdp.com/film-review-the-book-of-henry/161502 "Film Review: ''The Book of Henry''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704083357/http://smdp.com/film-review-the-book-of-henry/161502 |date=2017-07-04 }}, ''[[Santa Monica Daily Press]]'', June 30, 2017</ref> <ref>Strauss, Bob. [http://www.dailynews.com/arts-and-entertainment/20170615/la-film-festivals-book-of-henry-a-deceptively-modest-film-from-star-wars-jurassic-world-director "LA Film Festival's ''Book of Henry'' a deceptively modest film from ''Star Wars, Jurassic World'' director"], ''[[Los Angeles Daily News]]'', June 15, 2017</ref> Si Ziegler ay nakatakda sa co-star sa isang pelikula na pinamunuan ng Sia, ''[[ Music (paparating na pelikula)|Music]]'', na inaasahang mai-release sa 2020. <ref>Chikhoune, Ryma. [https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/kate-hudson-chats-happyxnature-sustainability-and-starring-in-sias-anticipated-film-music-1203400388 "Kate Hudson Chats HappyxNature, Sustainability and Starring in Sia's Anticipated Film ''Music''"], WWD, December 13, 2019</ref> at lalabas bilang Velma sa paparating na remake ni [[Steven Spielberg]] ng ''[[ Kwento ng West Side (2020 film)|West Side Story]]'' . <ref name="Sorren2">Sorren, Martha. [https://www.womansday.com/life/entertainment/a28212160/melissa-ziegler-dance-moms "Melissa Ziegler Happily Left Fame Behind After ''Dance Moms''"], ''[[Woman's Day]]'', July 1, 2019</ref> ==== Pagmomodelo, pag-endorso at fashion ==== Si Ziegler ay nag-modelo para sa, o kinakatawan, tulad ng mga tatak bilang [[Clean & Clear|Malinis at Maliwanag]], <ref>Gaynor, Emily. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-mackenzie-ziegler-clean-and-clear-makeup "Maddie and Mackenzie Ziegler Team Up with Clean & Clear"], ''Teen Vogue'', July 20, 2016</ref> [[ Capezio|Capezio]], <ref>Brooke, Eliza. [http://fashionista.com/2015/05/maddie-ziegler-capezio "Maddie Ziegler Takes Her Rightful Place as Capezio's Brand Ambassador"], Fashionista.com, May 21, 2015; and Borge, Jonathan. [http://www.instyle.com/news/maddie-ziegler-capezio-campaign-video "See Maddie Ziegler Show Off Her Dance Skills in Capezio's New Campaign Video"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316080033/http://www.instyle.com/news/maddie-ziegler-capezio-campaign-video |date=2016-03-16 }}, ''In Style'' magazine, February 8, 2016</ref> <ref name="PeopleCapezio">Calderone, Ana. [http://www.people.com/article/dance-moms-maddie-ziegler-capezio-video "''Dance Moms''{{'}} Maddie Ziegler Inspires Young Dancers in New Capezio Campaign Video"], ''People'' magazine, February 10, 2016</ref> kabilang ang kanilang linya ng [[ Betsey Johnson|Betsey Johnson]], <ref>Melby Leah. [http://www.glamour.com/fashion/blogs/dressed/2015/07/betsey-johnson-takes-on-baller "Betsey Johnson Taps Dance Moms' Maddie Ziegler for an Adorable New Collaboration"], ''Glamour'', July 1, 2015</ref> [[ Target Corporation|Target]], <ref>[https://corporate.target.com/article/2015/07/back-to-school-campaign "Target Kicks Off Back-to-School Season With a New Class of Kids"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803162952/https://corporate.target.com/article/2015/07/back-to-school-campaign |date=2020-08-03 }}, Target.com, July 14, 2015</ref> [[ Ralph Lauren|Ralph Lauren]], <ref>Hoff, Victoria Dawson. [http://www.elle.com/fashion/news/a29683/polo-ralph-lauren-childrens-show/ "Maddie Ziegler Is Now a Runway Model"], Elle.com, August 6, 2015; and Schumann, Rebecka. [http://www.ibtimes.com/dance-moms-star-mackenzie-ziegler-walks-polo-ralph-lauren-runway-big-sister-maddie-2042532 "'Dance Moms' Star Mackenzie Ziegler Walks Polo Ralph Lauren Runway With Big Sister Maddie"], IBTimes.com, August 6, 2015</ref> [[ Pop Tarts|Pop-Tarts]] <ref>Copelton, Melissa. [https://www.lifeandstylemag.com/posts/maddie-ziegler-says-shes-not-in-contact-with-abby-lee-miller "Exclusive: Former ''Dance Moms'' Star Maddie Ziegler Says She's 'Not in Contact' With Abby Lee Miller"], ''Life & Style'', April 9, 2019</ref> at mga [[ Mga tela|Tela]] . <ref>[https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/international-celebrities/fabletics-taps-maddie-ziegler-for-new-collection "Fabletics taps Maddie Ziegler for new collection"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607174336/https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/international-celebrities/fabletics-taps-maddie-ziegler-for-new-collection/ |date=2019-06-07 }}, ''People", June 6, 2019; and Huber, Eliza. [https://www.refinery29.com/en-us/2020/02/9395572/maddie-ziegler-fabletics-kate-hudson-second-activewear-collection "Maddie Ziegler’s Latest Fabletics Line Is All Grown Up"], Refinery29.com, February 11, 2020''</ref> Din siya itinampok sa maraming mga magazine cover at sa fashion editorials <ref name="Time30">McCluskey, Megan. [http://time.com/4081618/most-influential-teens-2015 "The 30 Most Influential Teens of 2015"], ''[[Time (magazine)|Time]]'' magazine, October 27, 2015</ref> para ''[[ Schön!|Schön!]]'', <ref>[http://www.schonmagazine.com/schon28 "''Schön!'' 28 Maddie Ziegler"], ''Schön!'', April 2015</ref> ''[[ Elle (magazine)|Elle]]'', ''Sayaw ng Sayaw'', ''[[ Nylon (magazine)|Nylon]]'', <ref>[http://www.designntrend.com/articles/50149/20150509/dance-moms-star-maddie-ziegler-5-reasons-why-sia-bff-everyone-favorite-girl.htm "Heimbrod, Mimi. ''Dance Moms''{{'}} Star Maddie Ziegler: 5 Reasons Why Sia's BFF Is Everyone's Favorite Girl"] {{Webarchive}}, ''Design & Trend'', May 9, 2015</ref> ''[[ Vs. (magazine)|Sal.]]'', <ref>[https://web.archive.org/web/20141021021358/http://www.ziegler-girls.com/gallery/thumbnails.php?album=158 Photos], Ziegler-Girls.com. Retrieved May 5, 2015</ref> ''[[ Labimpito (magasin sa Amerika)|labing-pito]]'', <ref>Stanley, Andrea. [http://www.seventeen.com/celebrity/news/a47982/maddie-ziegler-seventeen-july-august-2017 "Maddie Ziegler Can't Text"], ''[[ Labimpito (magasin sa Amerika) |Seventeen]]'' magazine, June 14, 2017; Abidor, Jennifer. [http://www.seventeen.com/celebrity/news/a41482/maddie-ziegler-opens-up-about-life-after-dance-moms "Maddie Ziegler Opens Up About Life After ''Dance Moms''], ''Seventeen'' magazine, June 29, 2016; and Heimbrod, Mimi. [http://www.designntrend.com/articles/47998/20150419/dance-moms-star-maddie-ziegler-compares-herself-miley-cyrus-hanna.htm "''Dance Moms'' Star Maddie Ziegler Compares Herself to Miley Cyrus' 'Hanna Montana' Character In ''Seventeen'' Magazine Interview"] {{Webarchive}}, ''Design & Trend'', April 19, 2015</ref> ''[[ Bazaar ng Harper|Harper's Bazaar]]'', <ref>Fisher, Lauren. [http://www.harpersbazaar.com/culture/features/a10641/24-hours-with-maddie-ziegler/ "24 Hours With Maddie Ziegler"], ''Harpers Bazaar'', April 21, 2015</ref> ''[[ Mga Tao (magazine)|Tao]]'', <ref name="Schwartz">Schwartz, Alison. [http://www.people.com/article/maddie-ziegler-sia-instagram "A Friendly Reminder Sia Muse Maddie Ziegler Is Only 12 Years Old"], ''People'', April 3, 2015</ref> ''[[ Nakasimangot|Dazed]]'', <ref name="Sandberg">Sandberg, Patrik. [http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/21257/1/maddie-ziegler-pre-teen-drama-queen "Maddie Ziegler: Pre-Teen Drama Queen"], ''Dazed'', Autumn 2014. Retrieved May 5, 2015</ref> ''[[ Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]'', <ref>Butterworth, Lisa. [http://www.cosmopolitan.com/entertainment/music/q-and-a/a35070/sia-video-maddie-ziegler-shia-labeouf-interview/ "''Dance Moms'' Star Maddie Ziegler on Starring in Sia's Intense New Video and Shia LaBeouf's Dance Moves"], ''Cosmopolitan'', January 8, 2015</ref> ''[[ ID|iD]]'', <ref name="ID2">Weinstock, Tish. [https://i-d.vice.com/en_us/article/theres-something-about-maddie-ziegler "There's something about Maddie Ziegler"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151129204118/https://i-d.vice.com/en_us/article/theres-something-about-maddie-ziegler |date=2015-11-29 }}, ''[[i-D]]'', August 14, 2015</ref> ''Billboard'', <ref name="Lipshutz2">Lipshutz, Jason. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6077552/sia-chandelier-video-dance-moms-maddie-ziegler "Sia Taps ''Dance Moms'' Star For 'Chandelier' Video: Watch"], ''Billboard'', May 6, 2014. Retrieved May 5, 2015</ref> ''Teen Vogue'', <ref>Mathews, Dana. [http://www.teenvogue.com/entertainment/2015-04/maddie-ziegler-teen-vogue-may-exclusive-interview "Exclusive! Get to Know Maddie Ziegler, Sia's Tiny Dancer"], ''Teen Vogue'', April 2015</ref> ''[[ Stella (magasin na Norwegian)|Stella]]'', <ref>[https://twitter.com/StellaMagazine/status/597003594055815168/photo/1 "The Prodigy" cover feature], ''[[Stella (Norwegian magazine)|Stella]]'', May 10, 2015</ref> ''Maniac'', <ref>[http://issuu.com/maniacmagazine ''Maniac'' Magazine], September/October 2015 issue, cover and pp. 13–21</ref> [[ Vanity Fair (magazine)|''Vanity Fair Italia'']], <ref>Ferri, Fabrizio. [https://models.com/work/vanity-fair-italy-maddie-ziegler "''Vanity Fair Italy'': Maddie Ziegler], Models.com, August 2015, accessed January 15, 2018</ref> ''[[ Malambing|Flaunt]]'', <ref>Gross, Zach. [http://www.zachgross.com/blog/FLAUNT-Magazine-Maddie-Ziegler "''Flaunt'' Magazine – Maddie Ziegler"] {{Webarchive}}, ZachGross.com, September 25, 2015</ref> ''[[ Papel (magazine)|Papel]]'' <ref>Navarro, Andrea. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-glitter-makeup "See Maddie Ziegler Try Glitter Freckles in her Latest Photo Shoot"], ''Teen Vogue'', April 12, 2016</ref> at ''Galore'' . <ref>Uzer, Ashley. [https://galoremag.com/maddie-ziegler-interview-photo-shoot-ellen-von-unwerth/ "Teen queen Maddie Ziegler dances to her own beat"], ''Galore'' magazine, September 5, 2017</ref> Ang Ziegler ay kinakatawan ng mga [[ Mga Modelong IMG|Modelong IMG]] . <ref>Moore, Booth. [https://www.hollywoodreporter.com/news/top-modeling-agencies-moving-la-as-hollywood-adjacent-talent-flock-fashion-1010396 "Top Modeling Agencies Moving to L.A. as 'Hollywood-Adjacent' Talent Flock to Fashion"], ''[[The Hollywood Reporter]]'', June 7, 2017</ref> Noong 2014, pinakawalan ni Ziegler at ang kanyang kapatid na babae ang isang linya ng fashion, ''Ang Maddie & Mackenzie Collection'', sa pamamagitan ng Mod Angel. <ref>[http://lartmagazine.co.uk/dance-moms-stars-launch-limited-fashion-collection/ "Dance Moms Stars Launch Limited Fashion Collection"] {{Webarchive}}, L'Art Magazine, October 13, 2014; and [http://tommy2.net/content/?p=53080 (Untitled)], Tommy2.net, September 29, 2014</ref> Sa 2015 [[ Linggo ng Fashion sa New York|New York Fashion Week]], kumilos si Ziegler bilang isang sulat para kay ''Elle'' . <ref>Ziegler, Maddie. [http://www.elle.com/fashion/g25795/maddie-zieglers-behind-the-scenes-fashion-week-photo-journal/? "Exclusive: Maddie Ziegler's Behind the Scenes Fashion Week Photo Journal"], ''Elle'', February 2015</ref> Inilunsad niya ang isang eponymous na kaswal na linya ng fashion, para sa mga batang babae at juniors, noong Oktubre 2016, kabilang ang mga tuktok, damit, jackets at iba pang mga item. <ref>Mendez, Michele. [http://celebmix.com/maddie-style-clothing-line-maddie-ziegler-launches-online "'Maddie Style' Clothing Line by Maddie Ziegler Launches Online"], Celebmix.com, October 3, 2016; Kanter, Sharon Clott. [http://site.people.com/style/maddie-ziegler-clothing-line-maddie-style "Exclusive First Look: Maddie Ziegler's Launching a Clothing Line"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922235102/http://site.people.com/style/maddie-ziegler-clothing-line-maddie-style/ |date=2016-09-22 }}, ''People'' magazine, September 1, 2016; and Bauknecht, Sara. [http://www.post-gazette.com/life/fashion/2016/10/23/Stylebook-snapshot-Murrysville-native-Maddie-Ziegler-of-Dance-Moms-fame-debuts-new-clothing-line/stories/201610230020 "Stylebook snapshot: Murrysville native Maddie Ziegler of ''Dance Moms'' fame debuts new clothing line"], ''[[Pittsburgh Post-Gazette]]'', October 23, 2016</ref> <ref>Soo Hoo, Fawnia. [http://fashionista.com/2016/11/maddy-ziegler-millie-bobbie-brown "Maddie Ziegler Says Millie Bobby Brown Is the Muse for Her New Eponymous Fashion Line"], Fashionista.com, November 15, 2016</ref> Noong 2017, lumitaw si Ziegler bilang isang bisita na hukom sa isang yugto ng ''[[ Project Runway|Project Runway]]'' <ref name="Montgomery">Montgomery, Daniel. [http://www.goldderby.com/article/2017/project-runway-poll-a-leap-of-innovation-news-706958413 "''Project Runway'' poll: Who really deserved to win the design challenge in 'A Leap of Innovation'?"], GoldDerby.com, September 1, 2017</ref> at nagsimula ng isang endorsement deal sa [[ Kalahari Resorts|Kalahari Resorts]] . <ref>Freydkin, Donna. [https://www.today.com/parents/maddie-ziegler-opens-about-being-bullied-i-learned-love-my-t118056 "Maddie Ziegler opens up about being bullied: 'I learned to love my flaws'"], Today.com, October 27, 2017</ref> Lumilitaw siya sa takip ng 2017 album ni Sia ''[[ Araw-araw ba ang Pasko (album)|Araw-araw ay Pasko]]'' . <ref>Kaufman, Gil. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7998752/sia-everyday-is-christmas-album-track-list-cover "Sia Reveals ''Everyday Is Christmas'' Cover, Track List & Release Date"], ''Billboard'', October 16, 2017</ref> Sa 2018, Ziegler ay itinampok sa isang kampanya ng ad para sa Tiffany & Co. <ref>Riccardi, Alex. [http://www.lifeandstylemag.com/posts/what-is-maddie-ziegler-doing-now-156804 "Maddie Ziegler Might Be Done With ''Dance Moms'' but She Hasn't Slowed Down One Bit"], ''Life & Style'', March 26, 2018; and Price, Scarlett. [https://www.richardmagazine.com/maddie-ziegler-tiffany-co "Maddie Ziegler Stars In Tiffany & Co. Jewelry Campaign Video"], RichardMagazine.com, March 21, 2018</ref> <ref>Espinoza, Joshua. [http://www.complex.com/music/2018/05/elle-fanning-stars-tiffanys-campaign-with-asap-ferg-verse "ASAP Ferg Shares New Verse for Tiffany & Co.'s Latest Campaign Starring Elle Fanning"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180627091342/http://www.complex.com/music/2018/05/elle-fanning-stars-tiffanys-campaign-with-asap-ferg-verse |date=2018-06-27 }}, Complex.com, May 3, 2018</ref> Sa 2019, siya ay isinalaysay isang pagkilala film tungkol sa kanyang kaibigan [[ Simone Biles|Simone Biles]] para sa [[ BBC Sport|BBC Sport]] . <ref>[https://www.bbc.com/sport/av/gymnastics/48736733 "'Who is this little firecracker?' – Why I love Simone Biles by Maddie Ziegler"], BBC, June 26, 2019, accessed August 1, 2019</ref> ==== Pagsayaw at pagsayaw ==== Si Ziegler ay lumitaw bilang ang itinatampok na mananayaw sa espesyal na ABC TV na ''[[ Ang Kamangha-manghang Mundo ng Disney: Disneyland 60|The Wonderful World of Disney: Disneyland 60]]'' noong Pebrero 2016, sa panahon ng kantang " [[ Bahagi ng Iyong Mundo|Bahagi ng Iyong Mundo]] ", inaawit ni [[ Kelsea Ballerini|Kelsea Ballerini]] at ginawaran ng [[ Travis Wall|Travis Wall]] . <ref name="Disney60">[http://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Tori-Kelly-Jessie-J-More-to-Perform-on-ABCs-DISNEYLAND-60-2-Hour-Special-20160129# "Tori Kelly, Jessie J & More to Perform on ABC's ''Disneyland 60'' 2-Hour Special"], Broadwayworld.com, January 29, 2016</ref> Ang isang reporter ng ''[[ Huffington Post|Huffington Post ay]]'' tinawag ang bilang na "nakamamanghang at kaaya-aya". <ref>Besser, Haley. [http://www.huffingtonpost.com/haley-besser/disneyland-60-a-review_b_9291526.html "''Disneyland 60'': A Review"], ''Huffington Post'', February 23, 2016</ref> Sa buwan ng Abril 2016, anim na ng kanyang pre-tape performances ay projected papunta sa malaking screen sa panahon ni Sia [[ Music Festival ng Coachella Valley at Sining|Coachella]] set, <ref>Parker, Lyndsey. [https://www.yahoo.com/music/this-is-acting-sia-stuns-with-theatrical-180537878.html "This Is Acting: Sia Stuns With Theatrical Coachella Spectacle"], Yahoo!, April 18, 2016</ref> at Ziegler lumitaw ang live kay Sia sa Brandcast kaganapan ng YouTube sa New York City. <ref>Hurwitz, Daniel. [https://www.usatoday.com/story/life/tv/2016/05/06/sia-big-bird-woo-advertisers-youtube/84020566 "Sia, Big Bird woo advertisers for YouTube"], ''USA Today'', May 6, 2016</ref> Noong Mayo 2016, lumitaw si Ziegler sa season finale ng ''[[ Ang Voice (serye sa TV sa US)|The Voice]]'' kasama si Sia, sumasayaw sa "Cheap thrills". <ref name="VoiceFinale">Molinari, Jessica. [http://www.bustle.com/articles/163011-sia-performs-cheap-thrills-on-the-voice-season-10-finale-but-its-maddie-ziegler-who-steals "Sia Performs 'Cheap Thrills' on ''The Voice'' Season 10 Finale, But It's Maddie Ziegler Who Steals the Show"], Bustle.com, May 24, 2016</ref> Nang sumunod na buwan, nag-star siya sa isa pang video na Todrick Hall, "Taylor in Wonderland", batay sa ''[[ Alice sa Wonderland|Alice sa Wonderland]]'', nagsasayaw sa isang mash-up ng mga kanta ng [[Taylor Swift]] . <ref name="AliceTodrick">Hall, Todrick. [https://www.youtube.com/watch?v=gdxdtW1I38Y "Taylor in Wonderland"], YouTube, June 2, 2016</ref> Gayundin noong Hunyo, sumali si Ziegler sa [[Fox Broadcasting Company|Fox]] 's ''[[ Kaya Sa tingin Mo Maaari kang Sumayaw: Ang Susunod na Henerasyon (US)|So You Think You Can Dance: The Next Generation]]'', isang kumpetisyon sa telebisyon para sa mga mananayaw, edad 8 hanggang 14, kung saan siya ay isa sa mga hurado at isang tagapalabas ng panauhin, <ref name="Connolly">Connolly, Kelly. [http://www.ew.com/article/2016/03/03/so-you-think-you-can-dance-maddie-ziegler-judge "Maddie Ziegler joins ''So You Think You Can Dance: The Next Generation'' as judge"], ''Entertainment Weekly'', March 3, 2016; and Gallagher, Caitlin. [http://www.bustle.com/articles/181381-travis-wall-maddie-ziegler-perform-a-duet-in-honor-of-so-you-think-you-can "Travis Wall & Maddie Ziegler Perform a Duet In Honor of ''So You Think You Can Dance's'' 250th Episode & It Was as Superbly Epic as You'd Expect"], Bustle.com, August 29, 2016</ref> at sumayaw sa Sia's konsiyerto sa [[ Mga Red Rocks Amphitheater|Red Rocks Amphitheater]] sa Colorado. <ref>Owens, Dylan. [http://www.heyreverb.com/blog/2016/06/23/welcome-sias-theater-dreams-red-rocks-seriesfest/118235/#16 "For SeriesFest, Sia welcomes Red Rocks to her theater of dreams"] {{Webarchive}}, HeyReverb.com, ''[[ Ang Post ng Denver |The Denver Post]]'', June 23, 2016</ref> Noong Setyembre 2016, ginanap ni Ziegler kasama si Sia sa paglulunsad ng [[Apple Inc.|Apple]] 's [[ IPhone 7|iPhone 7]] <ref>Moss, Rachel. [http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/maddie-ziegler-apple-launch-performance_uk_57d16502e4b0d45ff871392a "13-Year-Old Dancer Maddie Ziegler Totally Stole The Show At The Apple iPhone 7 Launch"], ''Huffington Post'', September 8, 2016; and Robinson, Melia. [http://www.businessinsider.com/dancing-girl-apple-event-2016-9 "Meet the 13-year-old dancing sensation who stunned people at the big Apple event"], ''[[Business Insider]]'', September 7, 2016</ref> at sa [[ IHeartRadio Music Festival|iHeartRadio Music Festival]] . <ref>[https://au.be.yahoo.com/entertainment/celebrity/a/32716971/sia-hits-the-iheartradio-stage-with-sidekick-maddie-ziegler-yahoo7/#page1 "Sia hits the iHeartRadio stage with sidekick Maddie Ziegler"], Yahoo7 Be, September 24, 2016</ref> Sumali siya kay Sia sa " [[ Nostalgic para sa Kasalukuyang Paglibot|Nostalgic para sa Kasalukuyang Paglibot]] " mula Setyembre hanggang Nobyembre 2016. <ref>Smith, Owen R. [http://www.seattletimes.com/entertainment/music/did-sia-need-to-come-to-her-own-show-at-the-key-thursday "Did Sia need to come to her own show at the Key Thursday?"], ''[[The Seattle Times]]'', September 30, 2016; and Craddock, Lauren. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7446785/maddie-ziegler-sia-nostalgic-for-the-present-tour "Maddie Ziegler to Join Sia's Nostalgic for the Present Tour"], ''Billboard'', July 25, 2016</ref> Si Ziegler at ang kanyang kapatid na babae ay nagsagawa ng isang dance workshop tour ng Australia noong Enero 2017. <ref name="Garvey">Garvey, Cas. [http://www.chinchillanews.com.au/news/spotted-dance-moms-stars-share-whitsundays-snaps/3130311 "Spotted: Dance Moms stars share Whitsundays snaps"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200602004824/https://www.chinchillanews.com.au/news/spotted-dance-moms-stars-share-whitsundays-snaps/3130311/ |date=2020-06-02 }}, ''Chinchilla News'', January 10, 2017; and Ziegler, Maddie and Mackenzie. [http://www.ziegleraustraliatour.com "Australian Tour: Ziegler Girls 2017"] {{Webarchive}}, ziegleraustraliatour.com, accessed December 11, 2016</ref> Noong Marso 2017, ginanap ni Ziegler sa [[ Dubai World Cup|Dubai World Cup]] kasama si Sia. <ref>Hamad, Marwa. [http://gulfnews.com/life-style/music/sia-dons-her-wig-during-theatrical-dubai-gig-1.2000413 "Sia dons her wig during theatrical Dubai gig"], ''Gulf News'', March 26, 2017</ref> Noong Setyembre, sumayaw si Ziegler sa awit ni Sia na [[ Rainbow (Sia song)|"Pelangi"]], mula [[ Aking Little Pony: Ang Pelikula (soundtrack)|sa soundtrack hanggang sa ''My Little Pony: The Movie'' "]], nagbihis ng isang peluka at sangkap na gayahin ang hitsura ng karakter ni Sia sa pelikula. <ref name="RainbowVid">Heldman, Breanne L. [http://ew.com/music/2017/09/19/sia-maddie-ziegler-rainbow-video-mlp "Watch Sia's latest video with Maddie Ziegler ... for ''My Little Pony: The Movie''"], ''Entertainment Weekly'', September 19, 2017</ref> Muli siyang gumanap kasama si Sia sa isang mini-tour ng Australasia noong Nobyembre at Disyembre 2017, <ref>Styles, Aja. [http://www.smh.com.au/entertainment/music/sia-brings-first-australian-tour-in-five-years-to-melbourne-sydney-only-20170528-gweqk4.html "Sia brings first Australian tour in five years to Melbourne, Sydney only"], ''The Sydney Morning Herald'', May 28, 2017; and Fenwick, George. [http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11921417 "Charli XCX, MØ, Theia and Maddie Ziegler to support Sia's New Zealand show"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913223726/http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11921417 |date=2017-09-13 }}, ''[[The New Zealand Herald]]'', September 14, 2017</ref> <ref name="Transcends">He, Richard S. [https://www.theguardian.com/music/2017/dec/01/sia-review-when-she-transcends-spectacle-she-soars "Sia review – when she transcends spectacle, she soars"], ''The Guardian'', November 30, 2017</ref> at kalaunan sa Disyembre, bumalik siya at Sia sa palabas ng ''Ellen'' upang gumanap ang kanta ni Sia na "Snowman". <ref name="EllenSnowman">Aniftos, Rania. [https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8070501/sia-maddie-ziegler-reunite-perform-snowman-ellen "Sia & Maddie Ziegler Reunite to Perform 'Snowman' on ''Ellen'': Watch"], ''Billboard'', December 13, 2017</ref> Si Ziegler at ang kanyang kapatid ay nagsagawa ng isa pang dance workshop tour ng Australia at New Zealand noong Hulyo 2018. <ref>[https://www.newshub.co.nz/home/entertainment/2018/06/dancing-sisters-maddie-and-mackenzie-ziegler-talk-sibling-rivalry.html "Dancing sisters Maddie and Mackenzie Ziegler talk sibling rivalry"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613234627/https://www.newshub.co.nz/home/entertainment/2018/06/dancing-sisters-maddie-and-mackenzie-ziegler-talk-sibling-rivalry.html |date=2018-06-13 }}, ''Newshub'', June 13, 2018; and Ziegler, Maddie and Mackenzie. [https://maddiemackenzietour.com "Maddie and Mackenzie"] {{Webarchive}}, MaddieMackenzieTour.com, accessed June 30, 2018</ref> ==== Pagsulat at social media ==== Isinulat ni Ziegler ang paunang salita sa memoir ni Abby Lee Miller sa 2014, ''Lahat ng Nalaman Ko tungkol sa Buhay, Natutunan Ko sa Dance Class'' . <ref>Miller, Abby Lee; foreword by Maddie Ziegler (2014). [https://books.google.com/books?id=5a8CVRskfPEC ''Everything I Learned about Life, I Learned in Dance Class''], Harper Collins, {{ISBN|0062304887}}</ref> Ziegler interviewed kanyang mga kaibigan [[ Millie Bobby Brown|Millie Bobby Brown]] para sa isang cover artikulo sa Nobyembre 2016 isyu ng ''[[ Panayam (magazine)|Interview]]'' magazine. <ref>Ziegler, Maddie. [http://www.interviewmagazine.com/culture/millie-bobby-brown#_ "Millie Bobby Brown"], ''[[Interview (magazine)|Interview]]'', October 25, 2016</ref> Noong 2017, inilabas niya ang kanyang sariling memoir, ''The Maddie Diaries'', <ref>[http://abcnews.go.com/Entertainment/dance-prodigy-maddie-ziegler-advice-teen-girls-surprise/story?id=45958616 "Dance prodigy Maddie Ziegler gives advice to teen girls, gets surprise from Sia"], ''ABC News'', March 7, 2017</ref> na naging isang [[ Ang listahan ng New York Times Best Seller|''New York Times'' Best Seller]] . <ref name="Bestseller20172">[https://www.nytimes.com/books/best-sellers/young-adult-hardcover/?action=click&contentCollection=Books&referrer&region=Footer&module=WeeklyListsIndex&version=Childrens&pgtype=Reference "NYT Bestsellers Young Adult Hardcover"], ''The New York Times'' Best Seller list, March 26, 2017, accessed March 17, 2017</ref> Sumulat din si Ziegler ng isang trilogy ng mga nobela para sa mga mambabasa sa gitnang grade. Ang mga serye ay nakasentro sa isang 12 taong gulang na mananayaw, si Harper, na ang pamilya ay lumipat sa isang bagong estado at pinag-uusapan ang mga hamon ng pre-tinedyer ng paggawa ng mga bagong kaibigan habang nakakuha ng kanyang lugar sa isang mapagkumpitensya na koponan ng sayaw. <ref name="AboutTrilogy">[http://about.simonandschuster.biz/news/ziegler "Gallery Books and Aladdin to Publish Books by Maddie Ziegler"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826183742/http://about.simonandschuster.biz/news/ziegler |date=2017-08-26 }}, [[Simon & Schuster]], August 1, 2016; and Kimble, Lindsay. [http://www.people.com/article/maddie-ziegler-releasing-memoir-book-series "13-Year-Old Dance Star Maddie Ziegler is Releasing a Memoir and Young Adult Novel Trilogy"], ''People'' magazine, August 1, 2016</ref> Ang unang nobela, ''The Audition'', ay pinakawalan noong 2017, <ref name="Audition">Fuhrer, Margaret. [http://www.dancespirit.com/here-are-the-deets-on-maddie-zieglers-new-novel-2390698444.html "All the Deets on Maddie Ziegler's New Novel"], ''Dance Spirit'' magazine, May 3, 2017, accessed January 15, 2017</ref> ''The Callback ay'' pinakawalan noong 2018, <ref>Rearick, Lauren. [https://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-release-next-book "Maddie Ziegler Announced the Release of Her Next Book"], ''Teen Vogue'', March 10, 2018</ref> at sinundan ang ''The Competition'' noong 2019. <ref>[https://www.simonandschuster.com/books/The-Competition/Maddie-Ziegler/Maddie-Ziegler/9781481486422 "''The Competition''"], Simon & Schuster, accessed November 4, 2019</ref> Ang Ziegler ay mayroong isang aktibong pagkakaroon ng social media, na may higit sa 13 milyong mga tagasunod ng Instagram, <ref name="InstagramFollowers2">[https://instagram.com/maddieziegler @MaddieZiegler], Instagram, accessed April 20, 2019; and Alocada, Vincent. [http://www.christianpost.com/news/maddie-ziegler-news-former-dance-moms-student-reaches-10-million-followers-on-instagram-196339 "Maddie Ziegler News: Former ''Dance Moms'' Student Reaches 10 Million Followers on Instagram"], ''Christian Post'', August 22, 2017</ref> higit sa 1,4 milyong mga tagasunod sa Twitter <ref>[https://twitter.com/maddieziegler @MaddieZiegler], Twitter, accessed November 4, 2019</ref> at higit sa 1 milyong mga tagasunod sa Facebook. <ref>[https://www.facebook.com/maddieziegler/?fref=ts Maddie Ziegler], Facebook, accessed November 4, 2019</ref> Ang mga video ng kanyang pagsayaw ay naipon ang higit sa apat na bilyong kabuuang mga tanawin sa YouTube. <ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=Maddie+ziegler&search_sort=video_view_count Maddie Ziegler – most viewed videos], YouTube; and Furler, Sia. [https://www.youtube.com/user/SiaVEVO/videos?sort=p&view=0&flow=grid Sia – most viewed videos], YouTube, both accessed April 22, 2018</ref> Ang kanyang YouTube channel ay may higit sa 3.5 milyong mga tagasuskribi. <ref>Ziegler, Maddie. [https://www.youtube.com/watch?v=ExK6_Y7VKlE Maddie Ziegler Official YouTube channel], accessed November 4, 2019</ref> == Philanthropiya == Noong 2012, si Ziegler, kasama ang kanyang ina at kapatid na babae, ay nakipagtulungan sa [[ Foundation ng Bata ng Starlight|Starlight Children Foundation]] upang makatulong na mapataas ang kamalayan para sa mga batang may sakit na may sakit. <ref>Daly, Sean. [http://thetvpage.com/2013/11/15/melissa-gisoni-dance-moms-season-4/2 "''Dance Moms'': Is Someone Getting Kicked Out In Season 4?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716140545/http://thetvpage.com/2013/11/15/melissa-gisoni-dance-moms-season-4/2/ |date=2018-07-16 }}, TheTVPage.com, November 15, 2013, accessed December 27, 2016</ref> <ref>[http://okmagazine.com/get-scoop/dance-moms-stars-team-starlight-childrens-foundation-show-renewed-third-season "''Dance Moms'' Stars Team Up With Starlight Children's Foundation; Show Is Renewed for Third Season"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814020037/http://okmagazine.com/get-scoop/dance-moms-stars-team-starlight-childrens-foundation-show-renewed-third-season/ |date=2014-08-14 }}, ''OK!'' magazine, October 10, 2012, accessed December 30, 2016</ref> Noong 2016, si Ziegler at ang kanyang kapatid na babae ay gumawa ng isang pahayag sa pampublikong serbisyo para sa kampanya ng Kaarawan ng Kaarawan ng DoSomething.org, na nagpapahintulot sa mga tao na magpadala ng mga homemade birthday cards sa mga batang nakatira sa mga walang tirahan na tirahan. <ref>Kassoy, Ben. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-mackenzie-ziegler-dosomething-birthday-mail-campaign "How Maddie and Mackenzie Ziegler Are Brightening the Birthdays of Homeless Kids"], ''Teen Vogue'', May 9, 2016; and DoSomething.org. [https://www.youtube.com/watch?v=mHh44r82TzA "Maddie and Mackenzie Ziegler + DoSomething.org Birthday Mail"], Youtube, May 9, 2016</ref> Ang parehong samahan ay naglagay ng mga kapatid na Ziegler sa kanilang 2016 na listahan ng mga batang charity celebrity. <ref>Jacobsen, Kevin. [http://www.enstarz.com/articles/182954/20161229/most-charitable-celebrities-beyonce-lady-gaga-taylor-swift-among-stars-gone-good-video.htm "Most Charitable Celebrities: Beyonce, Lady Gaga, Taylor Swift Among Stars 'Gone Good'"], ''EnStars'', December 29, 2016</ref> Nagsagawa rin si Ziegler kasama ang [[ Travis Wall|Travis Wall]] sa [[ Nigel Lythgoe|Dagat Nizel Lythgoe]] 's Dizzy Feet Foundation noong 2016 upang makalikom ng pondo para sa mga programa sa edukasyon sa sayaw para sa mga batang may mababang kita at mga scholarship para sa mga mahuhusay na mag-aaral sa mga paaralan ng sayaw sa US <ref>[http://www.broadwayworld.com/bwwdance/article/Stars-Celebrate-the-Dizzy-Feet-Foundations-6th-Annual-CELEBRATION-OF-DANCE-Gala-20160911 "Stars Celebrate the Dizzy Feet Foundation's 6th Annual Celebration of Dance Gala"], BroadwayWorld.com, September 11, 2016</ref> Mula noong 2016, si Ziegler ay nakipagtulungan sa Dancers Laban sa Kanser, na lumilitaw sa mga anunsyo sa serbisyo ng publiko upang itaas ang kamalayan at pondo para sa mga taong nakikipaglaban sa kanser. <ref>Cruz, Rainbow. [http://en.yibada.com/articles/177794/20161208/dance-moms-alums-maddie-mackenzie-ziegler-jojo-siwa-team-up-for-a-new-project-after-leaving-lifetime-show.htm "'Dance Moms' alums Maddie, Mackenzie Ziegler, JoJo Siwa team up for a new project after leaving Lifetime show?"], ''Yibada'', December 8, 2016; Tracy, Brianne. [http://people.com/celebrity/maddie-ziegler-dancers-against-cancer-psa "Maddie Ziegler Opens Up About Losing Her Grandmother to Cancer: 'She Makes Me a Stronger Dancer'"], ''People'', August 31, 2017; and Chiu, Melody. [https://people.com/tv/maddie-mackenzie-zieger-dancers-against-cancer "Maddie and Mackenzie Ziegler Support Young Dancers Battling Cancer in Touching PSA"], ''People'', July 5, 2018</ref> Siya ay naka-star sa isang 2017 [[ Pahayag ng serbisyo sa publiko|anunsyo ng serbisyo sa Pampublikong]] [[ ASPCA|ASPCA]], na nakatakda sa awit ni Sia na "Puppies Are Forever", upang hikayatin ang mga tao na mag-ampon ng mga aso at iligtas. <ref name="ASPCAUS">Vacco-Bolanos, Jessica. [https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/sia-teams-up-with-the-aspca-to-encourage-pet-adoption "Sia Teams Up With the ASPCA to Encourage Pet Adoption This Holiday Season"], ''US Weekly'', December 12, 2017</ref> Noong 2018, si Ziegler ay nakipagtulungan sa Sia at [[ MAC Cosmetics|MAC Cosmetics]], na may isang ad, na-choreographed sa awit ni Sia na "Helium", para sa isang lipstick na may lahat ng nalikom upang makinabang ang Fund ng AIDS ng kumpanya. <ref>George, Rachel. [https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8096455/sia-helium-remix-david-guetta-afrojack-mac-aids-fund "Sia Teams Up with David Guetta & Afrojack on 'Helium' Remix Benefiting MAC Cosmetics AIDS Fund"], ''Billboard'', January 26, 2018</ref> Nagpakita siya sa ''[[ Kilalang tao sa pamilya ng kilalang tao|Celebrity Family Feud]]'' noong Hulyo 7, 2019, kasama ang kanyang kapatid na babae, ina, tiyahin at mananayaw Charlize Glass, naglalaro para sa "Aking Kaibigan ng Lugar", kung saan sila ay nagboluntaryo sa nakaraan, na nagbibigay ng mga pagkain para sa mga walang-bahay na kabataan sa Los Angeles . <ref name="CFF">Booth, Ali. [http://tigerbeat.com/video/maddie-ziegler-family-feud "Maddie Ziegler Faces Off Against Gaten Matarazzo in a Round of ''Celebrity Family Feud''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727181300/http://tigerbeat.com/video/maddie-ziegler-family-feud/ |date=2019-07-27 }}, ''Tiger Beat'', July 8, 2019; [https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Scoop-Coming-Up-on-a-New-Episode-of-CELEBRITY-FAMILY-FEUD-on-ABC-Sunday-July-7-2019-20190626 "Scoop: Coming Up on a New Episode of ''Celebrity Family Feud'' on ABC – Sunday, July 7, 2019"], BroadwayWorld.com, June 26, 2019; and Gardner, Chris. [https://www.hollywoodreporter.com/rambling-reporter/halsey-set-be-honored-by-la-homeless-youth-organization-1193150 "Halsey Set to be Honored by L.A. Homeless Youth Organization"], ''Hollywood Reporter'', March 11, 2019</ref> == Reputasyon at pag-accolade == Sa magazine na ''Billboard'', ang manunulat ng musika na si Jason Lipshutz, ay tinawag ang akda ni Ziegler sa "Chandelier" "isang nakasisilaw na pagganap ng sayaw". <ref>Lipshutz, Jason. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6077552/sia-chandelier-video-dance-moms-maddie-ziegler "Sia's 'Chandelier' Video: ''Dance Moms'' Star Maddie Ziegler Delivers Dazzling Performance"], ''Billboard'', May 6, 2014, accessed August 18, 2015</ref> ''[[ Ang tagapag-bantay|Kinomento ng Tagapangalaga]]'' na "sumasayaw siya sa gayong kamangha-manghang kakayahang umangkop". <ref>[https://www.theguardian.com/music/2014/jun/02/watch-one-take-version-sia-chandelier-music-video "Watch an exclusive one-take version of Sia's Chandelier video"], ''The Guardian'', June 2, 2014, accessed August 18, 2015</ref> Inisip ng ''[[ Gumugulong na bato|Rolling Stone]]'' na ang kanyang "malulutong na galaw at pag-iisip ng pag- [[ Ryan Heffington|theotical]] ay isang mahusay na akma para sa mapanlikha na imahinasyon ni [[ Ryan Heffington|Ryan Heffington]] " at pinuri ang kanyang "karisma na gumagawa ng video na ito: [[ Ryan Heffington|Nakakainis ang]] kanyang pagsasayaw sa iyong memorya." <ref>[https://www.rollingstone.com/music/lists/10-best-music-videos-of-2014-20141229/sia-chandelier-20141222 "10 Best Music Videos of 2014"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171206195505/http://www.rollingstone.com/music/lists/10-best-music-videos-of-2014-20141229/sia-chandelier-20141222 |date=2017-12-06 }}, ''Rolling Stone'', December 29, 2014, accessed August 18, 2015</ref> ''Dazed'' magazine ay sumulat na "Ziegler binibigyang-kahulugan ng mga lyrics ng kanta sa isang bagay na sira ang bait, ihiwalay, isang buhok at malalim na." <ref name="Sandberg2">Sandberg, Patrik. [http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/21257/1/maddie-ziegler-pre-teen-drama-queen "Maddie Ziegler: Pre-Teen Drama Queen"], ''Dazed'', Autumn 2014. Retrieved May 5, 2015</ref> ''Ang'' magazine ng mga ''tao ay'' tinawag siyang "isang super-human na kaaya-aya na dayuhan na ipinadala mula sa Planet Talented upang gawin kaming mga mortal lamang na magmukhang malabo". <ref name="Schwartz2">Schwartz, Alison. [http://www.people.com/article/maddie-ziegler-sia-instagram "A Friendly Reminder Sia Muse Maddie Ziegler Is Only 12 Years Old"], ''People'', April 3, 2015</ref> Ang isang tampok na 2015 sa ''The Huffington Post'' ay pinuri rin ang kanyang kasining: {{quote|Her ... jétés and pirouettes juxtapose self-containment with a sort of reckless abandon. But it is her face ... that truly captivates her audience thanks to the tantalizing allure of catharsis through art. [Ziegler's] work ethic, not to mention her evident love for the art, has made her relentlessly relevant. She has something to say with her performances, whether in a music video for Sia or in a solo at nationals. Her technique is lovely, especially for a 12-year-old. She has stretched knees, pointed feet, and arms that float on clouds, her fingers perfectly placed. But still more important is her virtuosity, her connection with the public. She tells a narrative that resonates with the viewer, whether portraying a scorned lover or a werewolf. This maturity is astounding for a preteen – she just gets it. She's meant to perform, meant to communicate with people. She has defied the odds of Generation Z's competitive, egocentric mentality to make her career about the work, not the celebrity.<ref>Villarreal, Alexandra. [http://www.huffingtonpost.com/alexandra-villarreal/why-maddie-ziegler-matter_b_6610384.html "Why Maddie Ziegler Matters to the Dance World"], ''The Huffington Post'', April 7, 2015, accessed August 18, 2015</ref>|}} Ballore choreographer [[ Troy Schumacher|Troy Schumacher]] sinabi sa ''New York'' magazine sa 2016: "Siya ay, kamangha-manghang, talagang nilikha ang kanyang sariling mundo ng sayaw. Kung pinag-uusapan natin ang tungkol sa mahusay na mga mananayaw, tiyak na isang persona na nag-iiwan ng isang pangmatagalang impression - hindi kinakailangan ang pinaka technically perpekto na mananayaw. Siya ay lamang 13, ngunit may isang malakas na kahulugan ng pagkatao na nanggagaling sa kaniyang mga kilusan na ay medyo iconic. " <ref name="Milzoff13">Milzoff, Rebecca. [http://www.vulture.com/2016/07/maddie-ziegler-our-first-digital-dance-star.html "How Maddie Ziegler Became Our 'First Digital Dance Star'"], ''[[New York (magazine)|New York]]'' magazine, July 11, 2016</ref> ' ''Billboard'' Jason Lipshutz ay sumulat na live na partisipasyon ni Ziegler sa ni Sia Nostalhik para sa Present Tour "transform nakaplanong iibigan sa isang live na isa, at isang mahusay na lineup na ito sa isang kailangang-kailangan na karanasan arena" <ref>Lipshutz, Jason. [http://www.fuse.tv/2016/07/maddie-ziegler-sia-tour "Here's Why Maddie Ziegler Joining Sia's Tour Rules"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160727151213/http://www.fuse.tv/2016/07/maddie-ziegler-sia-tour |date=2016-07-27 }}, ''Fuse TV'', July 26, 2016</ref> at na Ziegler "nagtataglay ng isang lubhang kataka-taka na kontrol ng kanyang pisikal. . . . [Ang kanyang] presence ay nagdadagdag ng isang malikot na enerhiya, na parang kinokopya paggalaw ay hindi maaaring makuha ang puso sa likod ng mga malawak na mga mata at sira ang bait mga ngiti. " <ref>Lipshutz, Jason. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7556901/sia-live-review-2016 "Sia Remains an Essential Live Performer in 2016"], ''Billboard'', October 26, 2016</ref> Binanggit ni Leslie Ventura ng ''[[ Lingguhang Las Vegas|Las Vegas Weekly]]'' na, sa paglilibot, "Ziegler ... sumayaw nang galit sa tabi ng mang-aawit, pagdaragdag ng sukat at bigat sa mga dramatikong tinig." <ref name="Ventura">Ventura, Leslie. [http://lasvegasweekly.com/ae/music/2016/oct/12/concert-review-sia-mandalay-bay/#/0 "Concert review: Sia brings her singular artistry to Mandalay Bay"], ''[[Las Vegas Weekly]]'', October 12, 2016</ref> Dagdag ni Britt Robson ng ''[[ Star Tribune|Star Tribune]]'', "Ang clear-cut star ay si Ziegler, malinaw naman ang pagbabago ego ni Sia. . . . Si Ziegler ay isang riveting whirlwind, nakikipagtunggali sa kanyang mga appendage at facial expression na may pantay na aplomb, na nangunguna sa pamamagitan ng pasulong na flips ". <ref>Robson, Britt. [http://www.startribune.com/sia-s-dancers-steal-the-show-in-daring-target-center-concert/397101681 "Sia's dancers steal the show in daring Target Center concert"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019075427/http://www.startribune.com/sia-s-dancers-steal-the-show-in-daring-target-center-concert/397101681/ |date=2016-10-19 }}, ''[[Star Tribune]]'', October 14, 2016</ref> Sinulat ni [[ Jon Pareles|Jon Pareles]] ng ''[[ Ang New York Times|The New York Times]]'' na ang mga frenetic na paggalaw ni Ziegler at mga flickering expression ay sumasaklaw sa mga emosyonal na pusta ng mga kanta. <ref>Pareles, Jon. [https://www.nytimes.com/2016/10/23/arts/music/sia-furler-a-shy-woman-hiding-under-a-big-wig.html "Sia Furler, a Shy Woman Hiding Under a Big Wig"], ''[[The New York Times]]'', October 19, 2016</ref> Sinusuri ang konsiyerto ni Sia noong 2017, tinawag ni Richard He of ''The Guardian'' na si Ziegler na "isang pisikal na virtuoso upang tumugma sa mga vocal acrobatics ni Sia, na isinasama ang mga emosyonal na kaguluhan ng mga kanta." <ref name="Transcends2">He, Richard S. [https://www.theguardian.com/music/2017/dec/01/sia-review-when-she-transcends-spectacle-she-soars "Sia review – when she transcends spectacle, she soars"], ''The Guardian'', November 30, 2017</ref> Nadama ni David James Young ng ''[[ Junkee|Junkee]]'' na ang pagganap ni Ziegler "ay humihigop sa kanyang katayuan bilang isa sa mga mahusay na mananayaw ng modernong panahon. . . . Iniwan niya ang lahat doon sa entablado ". <ref>Young, David James. [http://junkee.com/sia-weeknd-sydney-review/137835 "What Happened When Sia and the Weeknd Hit Sydney on the Same Night"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171205044858/http://junkee.com/sia-weeknd-sydney-review/137835 |date=2017-12-05 }}, ''[[Junkee]]'', December 5, 2017</ref> Sinulat ni Bonnie Malkin ng ''The Guardian'' na ang "mukha at katawan ni Ziegler ay pambihira. . . . Kaya't nagpapahayag, napaka ligaw sa kanyang paggalaw, kaya magnetic. " <ref>Malkin, Bonnie. [https://www.theguardian.com/music/2017/dec/06/the-sia-conundrum-if-fame-is-so-damaging-why-pass-it-on-to-a-child "The Sia conundrum: if fame is so damaging, why pass it on to a child?"], ''The Guardian'', December 5, 2017</ref> Si Ziegler ay pinangalanan ng magazine na ''[[Time]]'' bilang isa sa "30 pinaka-maimpluwensyang kabataan ng 2015" <ref name="Time302">McCluskey, Megan. [http://time.com/4081618/most-influential-teens-2015 "The 30 Most Influential Teens of 2015"], ''[[Time (magazine)|Time]]'' magazine, October 27, 2015</ref> ginawa niya muli ang listahan noong 2016 <ref>Bruner, Raisa. [http://time.com/4532104/most-influential-teens-2016 "The 30 Most Influential Teens of 2016"], ''Time'' magazine, October 19, 2016</ref> at noong 2017. <ref>McCluskey, Megan. [http://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ "The 30 Most Influential Teens of 2017"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171103221200/http://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |date=2017-11-03 }}, ''Time'' magazine, November 2, 2017</ref> Siya ay nasa listahan din ng ''Harpers Bazaar'' 2015 ng "19 Rising Style Icon na Mag-edad 19 at Sa ilalim". <ref>Gonzales, Erica. [http://www.harpersbazaar.com/celebrity/red-carpet-dresses/g6394/stylish-celebrity-teenagers/?slide=1 "19 Rising Style Icons Aged 19 and Under"], ''Harpers Bazaar'', October 26, 2015</ref> Napili ni ''Billboard sina'' Sia at Ziegler na pagganap ng "Elastic Heart" sa ''[[Saturday Night Live]]'' 2015 bilang isa sa 10 Pinakamahusay na SNL na pagtatanghal ng musikal mula noong 1990s, "salamat sa bahagi ng 12 taong gulang na sayawan na si Maddie Ziegler, na ... nagpakita ng kapangyarihan, kahinaan, at higit pa sa isang maliit na kakatwang ". <ref>Partridge, Kenneth. [http://www.billboard.com/articles/news/list/7526476/saturday-night-live-best-musical-performances-snl "10 Best ''Saturday Night Live'' Musical Performances Since the '90s"], ''Billboard'', September 30, 3016</ref> Nanalo si Ziegler ng isang 2016 [[ Ika-42 na Mga Tao sa Pagpipilian ng Tao|People's Choice Award]], <ref name="Robinson">Robinson, Will. [http://www.ew.com/article/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners-list "People's Choice Awards 2016 full winners list"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109221425/http://www.ew.com/article/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners-list |date=2016-01-09 }}, ''Entertainment Weekly'', January 6, 2016</ref> isang [[ 2016 Awards Choice ng Kabataan|2016 Teen Choice Award]] <ref name="GeierTCA">Geier, Thom. [http://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2016-complete-winners-list-bieber-gomez "Teen Choice Awards 2016: The Complete Winners List"], ''The Wrap'', July 31, 2016</ref> at isang [[ 2017 Mga Gantimpala sa Pagpipilian sa Teen|2017 Teen Choice Award]] . <ref name="TC2017">Vulpo, Mike. [http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list " Teen Choice Awards 2017 Winners: The Complete List"], E! Online, August 13, 2017</ref> Siya ay hinirang para sa isang [[ 8th Shorty Awards|2016 Shorty Award]] <ref name="Shorty2016">Lee, Ashley. [http://www.hollywoodreporter.com/news/shorty-awards-2016-nominees-adele-857025 "Shorty Awards Nominees Include Adele, Kevin Hart, Amy Schumer"], ''The Hollywood Reporter'', January 19, 2016</ref> at apat na [[ 9th Shorty Awards|2017 Shorty Awards]], kung saan nanalo siya sa isang kategorya at tumanggap ng isang karangalan sa tagapakinig sa isa pa. <ref name="Lee2017">Lee, Ashley. [http://www.hollywoodreporter.com/lists/shorty-awards-2017-nominees-include-ryan-reynolds-kristen-bell-leslie-jones-964507 "Shorty Awards 2017 nominees"], ''The Hollywood Reporter'', accessed January 17, 2017</ref> <ref name="MaddieWearShorty">[http://shortyawards.com/9th/feelgoods-2 "Maddie – Wear What Moves You"], ShortyAwards.com, accessed April 18, 2017</ref> Noong 2018 at 2019, pinangalanan ng ''[[The Hollywood Reporter|The Hollywood Reporter na si]]'' Ziegler sa mga nangungunang tatlumpung bituin sa Hollywood sa ilalim ng labing walong taong gulang. <ref>Sandberg, Bryn Elise. [https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157/item/top-kids-iain-1130127 "Hollywood's Top 30 Stars Under Age 18"], ''The Hollywood Reporter'', August 8, 2018</ref> <ref>Sandberg, Bryn Elise. [https://www.hollywoodreporter.com/lists/young-hollywood-2019-top-30-stars-under-age-18-1231169/item/young-hollywood-2019-asher-angel-1231168 "Young Hollywood 2019: Top 30 Stars Under Age 18"], ''The Hollywood Reporter'', August 16, 2019</ref> Noong 2018, para sa ikatlong taon nang sunud-sunod, nanalo si Ziegler ng award para sa Choice Dancer sa [[ 2018 Awards Choice ng Teen|Teen Choice Awards]] . <ref name="Johnson2018">Johnson, Zach. [https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list "Teen Choice Awards 2018 Winners: The Complete List"], EOnline.com, August 12, 2018</ref> == Mga parangal at nominasyon == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="6" style="background:#B0C4DE;" |List of accolades |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" |Taon ! scope="col" |Parangal ! scope="col" |Categorya ! scope="col" |Work ! scope="col" |Resulta ! scope="col" |{{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |2013 |Industry Dance Awards |Dancers Choice Awards: Favorite Dancer| Dancers Choice Awards: Favorite Dancer |Di-nauugnay |Nominado |<ref>[http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2013/nominees "Dancers Choice Awards 2013 | Nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151224041058/http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2013/nominees |date=2015-12-24 }}. Industry Dance Awards, accessed December 4, 2015</ref> |- |2014 |Industry Dance Awards |Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under| Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under |Di-nauugnay |Nanalo |<ref name="DCA20153">[http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2014/nominees "Industry Dance Awards Dancers Choice Awards 2014: Nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117010725/http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2014/nominees |date=2016-01-17 }}, Industrydanceawards.com, accessed January 15, 2018}</ref> |- |2015 |[[:en:The_Dance_Awards|The Dance Awards]] |Female Best Dancer (Junior)| Female Best Dancer (Junior) |Di-nauugnay |Pangatlo |<ref name="danceawards152">{{cite web|url=http://thedanceawards.com/results2015_bestdancers_nyc.php|title=The Dance Awards 2015 Results|publisher=The Dance Awards|accessdate=March 24, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305073105/http://thedanceawards.com/results2015_bestdancers_nyc.php|archivedate=March 5, 2016}}</ref> |- |2015 |[[:en:2015_Teen_Choice_Awards|Teen Choice Awards]] |Choice Dancer| Choice Dancer |Di-nauugnay |Nominado |<ref>Sollosi, Mary. [http://www.ew.com/article/2015/07/08/teen-choice-award-nominees-announced "Teen Choice Awards add more nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126161648/http://www.ew.com/article/2015/07/08/teen-choice-award-nominees-announced |date=2016-01-26 }}, ''Entertainment Weekly'', July 8, 2015</ref> |- |2015 |Industry Dance Awards |Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under| Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under |Di-nauugnay |Nominado |<ref>[http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2015/vote/82/favorite-dancer-17-under "Dancers Choice Awards 2015: Nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730221808/http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2015/vote/82/favorite-dancer-17-under |date=2015-07-30 }}, Industry Dance Awards, accessed August 16, 2015</ref> |- |2016 |[[:en:42nd_People's_Choice_Awards|People's Choice Awards]] |DailyMail.com Seriously Popular Award| DailyMail.com Seriously Popular Award |Di-nauugnay |Nanalo |<ref name="Robinson3">Robinson, Will. [http://www.ew.com/article/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners-list "People's Choice Awards 2016 full winners list"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109221425/http://www.ew.com/article/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners-list |date=2016-01-09 }}, ''Entertainment Weekly'', January 6, 2016</ref> |- |2016 |[[:en:8th_Shorty_Awards|Shorty Awards]] |Best In Dance| Best In Dance |Di-nauugnay |Nominado |<ref name="Shorty20163">Lee, Ashley. [http://www.hollywoodreporter.com/news/shorty-awards-2016-nominees-adele-857025 "Shorty Awards Nominees Include Adele, Kevin Hart, Amy Schumer"], ''The Hollywood Reporter'', January 19, 2016</ref> |- |2016 |[[:en:2016_Teen_Choice_Awards|Teen Choice Awards]] |Choice Dancer| Choice Dancer |Di-nauugnay |Nanalo |<ref name="GeierTCA3">Geier, Thom. [http://www.thewrap.com/teen-choice-awards-2016-complete-winners-list-bieber-gomez "Teen Choice Awards 2016: The Complete Winners List"], ''The Wrap'', July 31, 2016</ref> |- |2016 |Industry Dance Awards |Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under| Dancers Choice Awards: Favorite Dancer 17 & Under |Di-nauugnay |Nominado |<ref>[http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2016/vote/128/favorite-dance-17-under "Dancers Choice Awards 2016: Nominees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160727083055/http://industrydanceawards.com/dancers-choice-awards/2016/vote/128/favorite-dance-17-under |date=2016-07-27 }}, Industry Dance Awards, accessed July 19, 2016</ref> |- |2016 |Industry Dance Awards |Breakthrough Performer| Breakthrough Performer |Di-nauugnay |Nanalo |<ref>[http://industrydanceawards.com/news/2016/08/2016-breakthrough-performer-presented-to-maddie-ziegler/ "2016 breakthrough performer presented to Maddie Zielger"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728214911/http://industrydanceawards.com/news/2016/08/2016-breakthrough-performer-presented-to-maddie-ziegler/ |date=2017-07-28 }}, Industry Dance Awards, accessed August 11, 2016</ref> |- |2017 |[[:en:Shorty_Awards|Shorty Awards]] |Best In Dance| Best In Dance |Di-nauugnay |Nominado |<ref name="Lee20173">Lee, Ashley. [http://www.hollywoodreporter.com/lists/shorty-awards-2017-nominees-include-ryan-reynolds-kristen-bell-leslie-jones-964507 "Shorty Awards 2017 nominees"], ''The Hollywood Reporter'', accessed January 17, 2017</ref> |- |2017 |Shorty Awards |Medium-Length Video |"Maddie – Wear What Moves You"| "Maddie – Wear What Moves You" |Nominado |<ref name="MaddieWearShorty3">[http://shortyawards.com/9th/feelgoods-2 "Maddie – Wear What Moves You"], ShortyAwards.com, accessed April 18, 2017</ref> |- |2017 |Shorty Awards |Brand Identity |"Maddie – Wear What Moves You"| "Maddie – Wear What Moves You" |Nanalo |<ref name="MaddieWearShorty3" /> |- |2017 |Shorty Awards |Fashion |"Maddie – Wear What Moves You" |Audience Honor |<ref name="MaddieWearShorty3" /> |- |2017 |[[:en:2017_Teen_Choice_Awards|Teen Choice Awards]] |Choice Dancer| Choice Dancer |Di-nauugnay |Nanalo |<ref name="TC20173">Vulpo, Mike. [http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list " Teen Choice Awards 2017 Winners: The Complete List"], E! Online, August 13, 2017</ref> |- |2018 |[[:en:2018_Teen_Choice_Awards|Teen Choice Awards]] |Choice Dancer| Choice Dancer |Di-nauugnay |Nanalo |<ref name="Johnson20183">Johnson, Zach. [https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list "Teen Choice Awards 2018 Winners: The Complete List"], EOnline.com, August 12, 2018</ref> |- |2019 |[[:en:2019_Teen_Choice_Awards|Teen Choice Awards]] |Choice Female Web Star| Choice Female Web Star |Di-nauugnay |Nominado |<ref>[https://www.hollywoodreporter.com/lists/teen-choice-awards-2019-winners-list-updating-live-1229486/item/choice-action-movie-1229382 "Teen Choice Awards: Full List of Winners"], ''The Hollywood Reporter'', accessed August 12, 2019</ref> |} == Filmograpiya == ==== Pelikula ==== {| class="wikitable" !Taon !Titulo !Ginampanan !Notes !{{Abbr|Ref.|References}} |- |2015 |''Lucky Thirteen'' |Herself | style="text-align:left;" |Short film | style="text-align:center;" |<ref>Heimbrod, Mimi. [http://www.designntrend.com/articles/61518/20150925/dance-moms-cast-maddie-ziegler-stars-lucky-thirteen-video.htm "''Dance Moms'' Cast Maddie Ziegler Stars In 'Lucky Thirteen' Video"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017224341/http://www.designntrend.com/articles/61518/20150925/dance-moms-cast-maddie-ziegler-stars-lucky-thirteen-video.htm|date=October 17, 2015}}, September 25, 2015</ref> |- |2016 |''[[:en:Ballerina_(2016_film)|Ballerina]]'' |Camille (voice) |Released in the UK in 2016 and in the US in 2017 under the title ''Leap!'' |<ref name="Wiest2">Wiest, Brianna. [http://www.teenvogue.com/story/maddie-ziegler-elle-fanning-ballerina-movie-trailer "Maddie Ziegler and Elle Fanning's New ''Ballerina'' Movie Trailer Is Here"], ''Teen Vogue'', October 6, 2016; and Moniuszko, Sara M. [https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/08/24/maddie-ziegler-talks-first-voice-acting-r-leap-how-relates-her-dance-experience-and-her-dream-projec/589839001 "'Leap!' is a major jump for Maddie Ziegler's budding acting career"], ''USA Today'', August 24, 2017</ref> |- |2017 |''[[:en:The_Book_of_Henry|The Book of Henry]]'' |Christina Sickleman | |<ref>Lang, Brent. [https://variety.com/2016/film/news/colin-trevorrow-book-of-henry-release-date-delayed-1201828885 "Colin Trevorrow's ''Book of Henry'' Pushed Back to 2017"], ''[[Variety (magazine)|Variety]]'', August 2, 2016</ref> |- |2020 |''[[:en:Music_(upcoming_film)|Music]]'' | |Post-production |<ref>Kaufman, Gil. [https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8491681/sia-new-album-feature-length-musical-2019 "Sia Promises New Album, Feature Length Musical in 2019"], '|-'[[Billboard (magazine)|Billboard]]'', December 28, 2018''</ref> |- |2020 |''[[:en:West_Side_Story_(2020_film)|West Side Story]]'' |Velma |Post-production |<ref name="Sorren3">Sorren, Martha. [https://www.womansday.com/life/entertainment/a28212160/melissa-ziegler-dance-moms "Melissa Ziegler Happily Left Fame Behind After ''Dance Moms''"], ''[[Woman's Day]]'', July 1, 2019</ref> |- |2020 |''[[:en:To_All_the_Boys:_P.S._I_Still_Love_You|To All the Boys: P.S. I Still Love You]]'' |Cheerleader |Cameo |<ref>Ellman, Lucinda. [https://www.elitedaily.com/p/maddie-zieglers-cameo-in-to-all-the-boys-ps-i-still-love-you-is-everything-21799215 "Maddie Ziegler's Cameo In ''To All The Boys: P.S. I Still Love You'' Is Everything'"], ''Elite Daily'', February 12, 2020</ref> |} ==== Television ==== {| class="wikitable" !Taon !Titulo !Ginampanan !Network !Notes |- |2010 |''[[:en:Live_to_Dance|Live to Dance]]'' |Herself |[[:en:CBS|CBS]] |Episode did not air |- |2011–2016 |''[[:en:Dance_Moms|Dance Moms]]'' |Herself |[[:en:Lifetime_(TV_network)|Lifetime]] |Main cast, 162 episodes |- |2012–2015 |''[[:en:The_View_(talk_show)|The View]]'' |Herself / Performer |[[:en:American_Broadcasting_Company|ABC]] |3 episodes |- |2012 |''[[:en:Drop_Dead_Diva|Drop Dead Diva]]''{{*|alt=Acting credits of Ziegler}} |Young Deb |Lifetime |Episode: "Lady Parts" |- |2013 |''[[:en:Abby's_Ultimate_Dance_Competition|Abby's Ultimate Dance Competition]]'' |Herself |Lifetime |2 episodes |- |2014–2019 |''[[:en:The_Ellen_DeGeneres_Show|The Ellen DeGeneres Show]]'' |Herself / Performer |[[:en:NBCUniversal|NBCUniversal]] |6 episodes (5 with Sia) |- |2014–2015 |''[[:en:Dancing_with_the_Stars_(American_TV_series)|Dancing with the Stars]]'' |Performer |ABC |Sia: "Chandelier", with [[:en:Allison_Holker|Allison Holker]] (Season 19, Ep. 4) Josh Groban: "Somewhere Over the Rainbow" (Season 20, Ep. 9) |- |2014 |''[[:en:Jimmy_Kimmel_Live!|Jimmy Kimmel Live!]]'' |Herself, Dancer |ABC |Sia: "Chandelier"; Ziegler teaches hosts "Chandelier" dance (Season 12, Ep. 95) |- |2015 |''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]'' |Performer |[[:en:NBC|NBC]] |Sia: "[[:en:Elastic_Heart|Elastic Heart]]" (Season 40, Ep. 11) |- |2015 |''[[:en:57th_Annual_Grammy_Awards|57th Annual Grammy Awards]]'' |Performer |CBS |Sia: "Chandelier" with [[:en:Kristen_Wiig|Kristen Wiig]] |- |2015 |''[[:en:Austin_&_Ally|Austin & Ally]]''{{*|alt=Acting credits of Ziegler}} |Shelby Hayden |[[:en:Disney_Channel|Disney Channel]] |Episode: "Homework and Hidden Talents" |- |2015 |''[[:en:Pretty_Little_Liars|Pretty Little Liars]]''{{*|alt=Acting credits of Ziegler}} |Creepy Dancer |[[:en:ABC_Family|ABC Family]] |Episode: "She's No Angel" |- |2016–2017 |''[[:en:Nicky,_Ricky,_Dicky_&_Dawn|Nicky, Ricky, Dicky & Dawn]]''{{*|alt=Acting credits of Ziegler}} |Eiffel |[[:en:Nickelodeon|Nickelodeon]] |2 episodes |- |2016 |''[[:en:The_Wonderful_World_of_Disney:_Disneyland_60|The Wonderful World of Disney: Disneyland 60]]'' |Performer |ABC |[[:en:Kelsea_Ballerini|Kelsea Ballerini]]: "[[:en:Part_of_Your_World|Part of Your World]]" |- |2016 |''[[:en:The_Voice_(American_TV_series)|The Voice]]'' |Performer |NBC |[[:en:Sia_(musician)|Sia]]: "[[:en:Cheap_Thrills_(song)|Cheap Thrills]]" (Season 10 finale) |- |2016 |''[[:en:So_You_Think_You_Can_Dance:_The_Next_Generation_(American_TV_series)|So You Think You Can Dance: The Next Generation]]'' |Judge and guest dancer |[[:en:Fox_Broadcasting_Company|Fox]] |10 episodes, including 8 as a judge and 2 as a guest dancer |- |2016–2017 |''[[:en:Harry_(talk_show)|Harry]]'' |Herself |[[:en:NBCUniversal_Television_Distribution|NBCUniversal Television Distribution]] |2 episodes |- |2017 |''[[:en:Project_Runway|Project Runway]]'' |Guest judge |Lifetime |August 31 episode |- |2018 |''Hollywood Medium with [[:en:Tyler_Henry|Tyler Henry]]'' |Herself |E! Television Network |April 18 episode |- |2018 |''[[:en:Dancing_with_the_Stars_(American_season_27)|Dancing with the Stars]]'' |Herself |ABC |October 15 episode – tango with [[:en:Alexis_Ren|Alexis Ren]] and Alan Bersten |- |2018 |''[[:en:Dancing_with_the_Stars:_Juniors|Dancing with the Stars: Juniors]]'' |Herself |ABC |November 18 episode – samba with her sister and Sage Rosen |- |2019 |''[[:en:Spirit_Riding_Free|Spirit Riding Free]]''{{*|alt=Acting credits of Ziegler}} |Rose |Netflix |Voice role |- |2019 |''[[:en:Celebrity_Family_Feud|Celebrity Family Feud]]'' |Herself |ABC |Charity contestant |} ==== Mga Komersyo ==== {| class="wikitable" !Taon !Companya at produkto !Musikang ginamit !Diskription !{{Abbr|Ref.|References}} |- |2015 ! scope="row" |[[:en:Target_Corporation|Target]] blue jeans |"[[:en:ABC_(The_Jackson_5_song)|ABC]]" ([[:en:Tori_Kelly|Tori Kelly]] cover) |"Back to School 2015: Jeans Jam". Ziegler and others dancing in Target jeans. The commercial had 1,092 national TV airings. |<ref>Thurmond, Alexandra. [http://www.teenvogue.com/story/tori-kelly-maddie-ziegler-target-back-to-school-campaign "Tori Kelly and Maddie Ziegler Star in Target's Back-to-School Campaign"], Teenvogue.com, July 22, 2015</ref> |- |2015 ! scope="row" |[[:en:WowWee|WowWee]] snap pets | {{n/a|None}} |Ziegler and her sister take pictures of themselves with the mini Bluetooth cameras. |<ref>[http://www.ziegler-girls.com/snap-pets-commercial/ "Snap Pets Commercial"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160214182205/http://www.ziegler-girls.com/snap-pets-commercial/|date=February 14, 2016}}, Ziegler-girls.com, October 5, 2015</ref> |- |2016 ! scope="row" |[[:en:Capezio|Capezio]] |"Trying Time" (Raph Parpex) |"Dance In You". Zielger stars as a disruptive force for self-expression in a ballet class. Choreography by [[:en:Troy_Schumacher_(dancer)|Troy Schumacher]]. |<ref name="PeopleCapezio2">Calderone, Ana. [http://www.people.com/article/dance-moms-maddie-ziegler-capezio-video "''Dance Moms''{{'}} Maddie Ziegler Inspires Young Dancers in New Capezio Campaign Video"], ''People'' magazine, February 10, 2016</ref><ref>Bon, Duke. [https://vimeo.com/154906887 "Capezio – Dance in You"], February 9, 2016</ref> |- |2017 ! scope="row" |[[:en:ASPCA|ASPCA]] |"Puppies Are Forever" (Sia) |Christmas-themed [[:en:Public_service_announcement|PSA]] in which Ziegler blows soap bubbles and plays with Frank the French bulldog. |<ref name="ASPCAUS2">Vacco-Bolanos, Jessica. [https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/sia-teams-up-with-the-aspca-to-encourage-pet-adoption "Sia Teams Up With the ASPCA to Encourage Pet Adoption This Holiday Season"], ''US Weekly'', December 12, 2017</ref><ref>[http://www.wjbdradio.com/music-news/2017/12/07/sia-teams-up-with-the-aspca-to-remind-people-that-puppies-are-forever "Sia teams up with the ASPCA to remind people that 'Puppies Are Forever'"]{{Dead link|date=February 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, WJBD Online, [[ABC Radio (United States)|ABC Radio]], December 7, 2017</ref> |} ==== Mga video ng musika ==== {| class="wikitable" !Taon !Titulo !Artist !Notes !{{Abbr|Ref.|References}} |- |2011 |"It's Like Summer" |LUX |Supporting |<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rJ45dMBjz3Y "LUX – 'It's Like Summer' (Official Video)"], Youtube, January 20, 2012, accessed January 31, 2016</ref> |- |2012 |"Cry" |[[:en:Alexx_Calise|Alexx Calise]] |Lead |<ref name="Collinsave2892">Palmer, Bill. [http://www.collinsave.com/in-the-news/289-dance-moms-maddie-stars-in-alexx-calise-music-video-for-cry "Dance Moms' Maddie stars in Alexx Calise music video for "Cry""] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213031433/http://www.collinsave.com/in-the-news/289-dance-moms-maddie-stars-in-alexx-calise-music-video-for-cry |date=2014-02-13 }}, Collins Avenue, February 14, 2014</ref> |- |2012 |"Summer Love Song" |Brooke Hyland |Supporting |<ref>Lifetime. [https://www.youtube.com/watch?v=869IPBn_m3I "Brooke Hyland – 'Summer Love' (Official Video)"], Youtube, September 5, 2012, accessed January 31, 2016</ref> |- |2014 |"It's a Girl Party" |[[:en:Mackenzie_Ziegler|Mack Z]] | |<ref>Schumann, Rebecka. [http://www.ibtimes.com/who-maddie-ziegler-meet-sia-chandelier-music-video-dancer-dance-moms-reality-star-1584244 "Who Is Maddie Ziegler? Meet The Sia 'Chandelier' Music Video Dancer, 'Dance Moms' Reality Star"], ''International Business Times'', May 14, 2014, accessed January 31, 2016</ref> |- |2014 |"Freaks Like Me" |[[:en:Todrick_Hall|Todrick Hall]] |Supporting, vocals | style="text-align:center;" |<ref>Heimbrod, Mimi. [http://www.designntrend.com/articles/64534/20151112/dance-moms-maddie-ziegler-vs-chloe-lukasiak-who-s-popular.htm "''Dance Moms'' Maddie Ziegler Vs. Chloe Lukasiak: Who's The Most Popular Young Talent?"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160226043815/http://www.designntrend.com/articles/64534/20151112/dance-moms-maddie-ziegler-vs-chloe-lukasiak-who-s-popular.htm|date=February 26, 2016}}, ''Design & Trend'', November 12, 2015, accessed January 31, 2016</ref> |- |2014 |"[[:en:Chandelier_(Sia_song)|Chandelier]]" |[[:en:Sia_(musician)|Sia]] |Lead |<ref name="Lipshutz3">Lipshutz, Jason. [http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6077552/sia-chandelier-video-dance-moms-maddie-ziegler "Sia Taps ''Dance Moms'' Star For 'Chandelier' Video: Watch"], ''Billboard'', May 6, 2014. Retrieved May 5, 2015</ref> |- |2014 |"Shine" |Mack Z |Supporting |<ref>Mack Z. [https://www.youtube.com/watch?v=0Ldrgse6JYI "Mack Z – 'Shine' (Official Video)"], Youtube, October 4, 2014, accessed January 31, 2016</ref> |- |2015 |"[[:en:Elastic_Heart|Elastic Heart]]" |[[:en:Sia_(musician)|Sia]] |Lead, alongside [[:en:Shia_LaBeouf|Shia LaBeouf]] |<ref>Ranscombe, Siân. [https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/11585580/The-10-most-controversial-music-videos.html "The 10 most controversial music videos"], ''The Telegraph'', May 10, 2015</ref> |- |2015 |"[[:en:Big_Girls_Cry|Big Girls Cry]]" |Sia |Lead |<ref name="Smirke2">[https://www.youtube.com/results?search_query=big+girls+cry "Big Girls Cry"], SiaVEVO, accessed March 15, 2016</ref> |- |2015 |"Wear Em Out" |Kendall K |Assistant choreographer |<ref>[http://www.ibtimes.com/dance-moms-star-kendall-vertes-had-maddie-ziegler-help-choreograph-wear-em-out-music-1876150 "Dance moms star Kendall Vertes had Maddie Ziegler help choreograph wear em out music video"], ibttimes.com, April 9, 2015</ref> |- |2016 |"[[:en:Cheap_Thrills_(song)|Cheap Thrills]]" |[[:en:Sia_(musician)|Sia]] |Lead, alongside two male dancers |<ref name="CheapBillboard2">[http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7263981/sia-releases-captivating-cheap-thrills-video-featuring-maddie-ziegler "Sia Releases Captivating 'Cheap Thrills' Video Featuring Maddie Ziegler"], ''Billboard'', March 21, 2016</ref> |- |2016 |"Taylor in Wonderland" |[[:en:Todrick_Hall|Todrick Hall]] |Lead |<ref name="AliceTodrick2">Hall, Todrick. [https://www.youtube.com/watch?v=gdxdtW1I38Y "Taylor in Wonderland"], YouTube, June 2, 2016</ref> |- |2016 |"[[:en:The_Greatest_(Sia_song)|The Greatest]]" |[[:en:Sia_(musician)|Sia]] |Lead |<ref name="Greatest2">Vulpo, Mike. [http://www.eonline.com/news/792586/sia-s-music-video-tribute-to-orlando-with-maddie-ziegler-and-kendrick-lamar-will-take-your-breath-away "Sia's Music Video Tribute to Orlando With Maddie Ziegler and Kendrick Lamar Will Take Your Breath Away"], Eonline.com, September 6, 2016; Murphy, Desiree. [http://www.etonline.com/news/197320_maddie_ziegler_rocks_black_wig_rainbow_face_paint_sia_the_greatest_music_video_orlando_victims_tribute "Maddie Ziegler Rocks a Black Wig, Rainbow Face Paint in Sia's Haunting Tribute Video to Orlando Victims"], ETonline.com, September 6, 2016; and Adams, Char. [http://www.people.com/article/sia-the-greatest-video-orlando-shooting "Sia Releases Haunting 'The Greatest' Music Video: Is It an Orlando Shooting Tribute?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909055020/http://www.people.com/article/sia-the-greatest-video-orlando-shooting |date=2016-09-09 }}, ''People'' magazine, September 6, 2016</ref> |- |2017 |"Outlaws" Music: "[[:en:Feel_It_Still|Feel It Still]]" |[[:en:Portugal._The_Man|Portugal. The Man]] |Co-lead with 5 other dancers [[:en:Brian_Friedman|Brian Friedman]], choreographer |<ref>[[Brian Friedman|Friedman, Brian]]. [https://www.youtube.com/watch?v=1T73xhutNXQ "'Outlaw': Portugal. The Man, Feel It Still, Brian Friedman Choreography, Artist Request"], DanceOn, Youtube, June 30, 2017</ref> |- |2017 |"[[:en:Rainbow_(Sia_song)|Rainbow]]" |[[:en:Sia_(musician)|Sia]] |Lead |<ref name="RainbowVid2">Heldman, Breanne L. [http://ew.com/music/2017/09/19/sia-maddie-ziegler-rainbow-video-mlp "Watch Sia's latest video with Maddie Ziegler ... for ''My Little Pony: The Movie''"], ''Entertainment Weekly'', September 19, 2017</ref> |- |2018 |"[[:en:Thunderclouds_(song)|Thunderclouds]]" |[[:en:LSD_(group)|LSD]] |Co-lead with [[:en:Diplo|Diplo]] and [[:en:Labrinth|Labrinth]] |<ref name="BillThunderclouds2">Pedrosa, Marina. [https://www.billboard.com/articles/news/dance/8472978/sia-diplo-labrinth-maddie-ziegler-lsd-thunderclouds-video "Maddie Ziegler Flies High in Sia, Diplo & Labrinth's Psychedelic 'Thunderclouds' Video"], ''Billboard'', August 30, 2018</ref> |- |2019 |"Bitch" |[[:en:Lennon_&_Maisy|Lennon Stella]] |Cameo |<ref>Contreras, Cydney. [https://www.eonline.com/news/1026232/viral-music-duo-lennon-maisy-are-all-grown-up-and-still-making-music "Viral Music Duo 'Lennon & Maisy' Are All Grown Up and Still Making Music"], Eonline.com, March 22, 2019; and Stella, Lennon. [https://www.youtube.com/watch?v=eWCCw8P1MNk "Lennon Stella – Bitch // Official Video"], YouTube, March 21, 2019</ref> |- |2019 |"[[:en:No_New_Friends_(LSD_song)|No New Friends]]" |[[:en:LSD_(group)|LSD]] |Co-lead with [[:en:Diplo|Diplo]] and [[:en:Labrinth|Labrinth]] |<ref name="Shaffer2">Shaffer, Claire. [https://www.rollingstone.com/music/music-news/sia-diplo-labyrinth-lsd-no-new-friends-video-822990 "Sia, Diplo and Labrinth Frolic in Seussian Paradise in 'No New Friends' Video"], ''Rolling Stone'', April 16, 2019; and Diplo. [https://www.youtube.com/watch?v=kkUIdK9eaIk "LSD – No New Friends (Official Video) ft. Labrinth, Sia, Diplo"], YouTube, March 21, 2019</ref> |- |2019 |"[[:en:Graduation_(Benny_Blanco_and_Juice_Wrld_song)|Graduation]]" |[[:en:Benny_Blanco|Benny Blanco]] and [[:en:Juice_Wrld|Juice Wrld]] |Cameo ("Kristen") |<ref>Cantor, Brian. [https://headlineplanet.com/home/2019/08/30/hailee-steinfeld-dove-cameron-david-dobrik-maddie-ziegler-more-appear-in-benny-blanco-juice-wrlds-graduation-video "Hailee Steinfeld, Dove Cameron, David Dobrik, Maddie Ziegler, More Appear In Benny Blanco & Juice WRLD's 'Graduation' Video"], HeadlinePlanet.com, August 30, 2019; and Blanco, Benny and Juice Wrld. [https://www.youtube.com/watch?v=M3N06KyK3s0 "benny blanco, Juice WRLD – Graduation (Official Music Video)"], YouTube, August 30, 2019</ref> |} == Mga tour == * [[:en:Nostalgic_for_the_Present_Tour|Nostalgic for the Present Tour]] with Sia (2016–17) * The Ziegler Girls 2017 tour of Australia (with Mackenzie Ziegler)<ref name="Garvey2">Garvey, Cas. [http://www.chinchillanews.com.au/news/spotted-dance-moms-stars-share-whitsundays-snaps/3130311 "Spotted: Dance Moms stars share Whitsundays snaps"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200602004824/https://www.chinchillanews.com.au/news/spotted-dance-moms-stars-share-whitsundays-snaps/3130311/ |date=2020-06-02 }}, ''Chinchilla News'', January 10, 2017; and Ziegler, Maddie and Mackenzie. [http://www.ziegleraustraliatour.com "Australian Tour: Ziegler Girls 2017"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614045338/https://www.ziegleraustraliatour.com/ |date=June 14, 2018 }}, ziegleraustraliatour.com, accessed December 11, 2016</ref> * Maddie & Mackenzie Australia & New Zealand Tour 2018 (with Mackenzie Ziegler)<ref>La Ruffa, Nicole. [https://fashionjournal.com.au/life/dance-moms-maddie-and-mackenzie-are-returning-to-aus "Maddie and Mackenzie Ziegler are set to tour Australia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180701030456/https://fashionjournal.com.au/life/dance-moms-maddie-and-mackenzie-are-returning-to-aus/ |date=2018-07-01 }}, ''Fashion Journal'', May 2, 2018</ref> == Mga Sanggunian == <references responsive="1"></references> == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.thezieglergirls.com/about-maddie/}} * {{IMDb name|4675650}} * [https://www.youtube.com/watch?v=dbdOJ_yDDac Maddie at Mackenzie Ziegler Dance Tulad ng Fall's Major Trends "], sayaw na video ng magazine na ''[[ Glamour (magazine)|Glamor]]'' (2015) * [https://www.youtube.com/watch?v=RpfS-yBu1_U Natuto si Ziegler ng isang regular na bakasyon] kasama ang [[ Ang Rockettes|The Rockettes]] sa loob ng 1 oras para sa ''[[ Kabataan Vogue|Teen Vogue]]'' (2015) * [https://www.youtube.com/watch?v=6Re2zNxFPvc Ziegler at Travis Wall duet] sa [https://www.youtube.com/watch?v=6Re2zNxFPvc duet] sa Sa ''[[ Kaya Sa tingin Mo Maaari kang Sumayaw: Ang Susunod na Pagbubuo (serye sa TV sa US)|tingin Mo Maaari kang Sumayaw]]'' (2016) g7jpk133v5u5kj2e9na6ry23wbd30yj Kari Wahlgren 0 296132 2241693 2229122 2026-11-11T17:36:50Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241693 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kari Wahlgren | image = Kari Wahlgren 2025.jpg | caption = Wahlgren sa SacAnime noong 2025 | birth_date = {{Birth date and age|1977|7|13}} | birth_place = Hoisington, [[Kansas]], Estados Unidos | education = [[Unibersidad ng Kansas]] | other_names = {{hlist|Kay Jensen|Jennifer Jean<ref name="tastes" /><ref name="anime next 2006 announce">{{Cite web |date=Pebrero 17, 2006 |title=Kari Wahlgren & Mike Pollock guests at Animenext 2006 |url=http://www.animenext.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060218013407/http://www.animenext.org/ |archive-date=February 18, 2006 |website=Anime Next|language=en}}</ref><ref>{{Cite episode |title=Hibiya and Kotoko Chat |episode-link=List_of_Chobits_episodes#Unaired episodes (DVD exclusives) |series=Chobits |language=en |number=24.5 |minutes=23}}</ref><!-- Do not count misspellings of her name or one-series aliases -->}} | occupation = Aktres na nagboboses | years_active = 2002–kasalukuyan | partner = Bobby Rock | children = 1 | website = {{URL|kariwahlgren.com}} }} Si '''Kari Wahlgren''' (ipinanganak noong Hulyo 13, 1977)<ref name="voices kari2">{{Cite news |last=Niccum |first=Jon |date=Abril 21, 2006 |title=Voices Kari – KU Grad becomes the go-to voice for animation and video games |language=en |work=Lawrence Journal-World |url=http://www.lawrence.com/news/2006/apr/21/voices_kari/ |url-status=live |access-date=Agosto 19, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820010551/http://www.lawrence.com/news/2006/apr/21/voices_kari/ |archive-date=Agosto 20, 2014}}</ref><ref name="birthday">{{Cite tweet|number=356067924135518211|user=KariWahlgren|title=Wow—waking up to these birthday tweets is pretty wonderful....thanks, everybody!!|author=Kari Wahlgren|date=Hulyo 13, 2013|access-date=Marso 17, 2015|language=en}}</ref> ay isang nagboboses na aktres (''voice actress'') na mula sa [[Estados Unidos]] na nagbigay ng mga boses sa [[wikang Ingles]] para sa mga animadong pelikula, serye sa telebisyon, at mga [[larong bidyo]].<ref name="scholarship2">{{Cite web |title=Kari Wahlgren Theatre Scholarship &#124; Department of Theatre |url=http://theatre.ku.edu/kari-wahlgren-theatre-scholarship |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140821133553/http://theatre.ku.edu/kari-wahlgren-theatre-scholarship |archive-date=Agosto 21, 2014 |access-date=Agosto 19, 2014 |publisher=Theatre.ku.edu |language=en}}</ref><ref name="voices kari2" /> Nagsimula siya sa pagbo-''voice over'' (o pabibigay-tinig) ng [[anime]] bilang si Haruko Haruhara sa ''[[FLCL]]'', at kalaunan ay gumanap sa mahahalagang papel sa iba't ibang palabbilang at pelikula: si Saya Otonashi sa ''[[Blood+]]'', Robin Sena sa ''Witch Hunter Robin'', Lavie Head sa ''Last Exile'', Fuu sa ''Samurai Champloo'', Rip van Winkle sa ''Hellsing'',<ref name="hu ep42">{{cite episode|series=Hellsing Ultimate|title=Hellsing IV|airdate=Oktubre 11, 2014|network=Adult Swim|number=4|at=Pangwakas na kredito}}</ref> Scarlett sa ''Steamboy'', Pacifica Casull sa ''[[Scrapped Princess]]'', Michiru Satomi at Luca sa ''Immortal Grand Prix'', Kagami Hiiragi sa ''Lucky Star'', Saber sa ''[[Fate/zero|Fate/Zero]]'', ''Fate/stay night: Unlimited Blade Works'', at ''Fate/stay night: Heaven’s Feel'', at si Celty Sturluson sa seryeng ''[[Durarara!!]]''. [[Image:Kari_Wahlgren_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|Si Wahlgren sa WonderCon 2017|left]]Sa mga animasyong Amerikano, nagbigay siya ng boses sa maraming serye kabilang ang ''Super Robot Monkey Team Hyperforce Go!'', ''Gravity Falls'', ''Fish Hooks'', at si Little Suzy sa ''[[Phineas and Ferb]]''; si Dorothy at Reyna Ozma sa ''Dorothy and the Wizard of Oz''; pati na rin sa ''[[Ben 10]]'', ''Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness'', ''Kaijudo: Rise of the Duel Masters'', ''Bunnicula'', ''[[The Fairly OddParents]]'', ''Bunsen Is a Beast'', at sa mga bersiyon ng [[Nickelodeon]] ng ''[[Winx Club]]'' at ''Teenage Mutant Ninja Turtles''. Ipinahiram din niya ang kanyang tinig bilang sina Jessica at Diane sa ''Rick and Morty'', at bilang Baby Scrat sa miniseries ng [[Disney+]] na ''Ice Age: Scrat Tales'', na ginawa ng Blue Sky Studios. Mula noong 2023, binigyang-boses niya ang ilang tauhan sa pambatang serye na ''SuperKitties'', kung saan ginawaran siya ng ''Children's and Family Emmy Award'' ([[Gawad Emmy]] para sa mga Bata at Pamilya) para sa Nagtatanging Tagatanghal ng Boses sa isang Pampreskol na Programang Animasyon. Sa mga larong bidyo naman, siya ang boses sa mga pangunahing tauhan tulad nina Ashe sa ''Final Fantasy XII'', Shelke sa ''Dirge of Cerberus: Final Fantasy VII'', Kitana at Mileena sa seryeng ''Mortal Kombat'' (simula sa ''Mortal Kombat 11''),<ref>{{cite web |title=Kari Wahlgren |url=http://www.behindthevoiceactors.com/Kari-Wahlgren/ |access-date=4 Hunyo 2025 |website=Behindthevoiceactors.com |language=en}}</ref> at Raine Sage sa ''Tales of Symphonia''. == Pilmograpiya == === Anime === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width=95%; font-size: 95%;" |+Listahan pagda-dub sa anime ! style="background:#b0c4de; width:40px;" |Taon ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Papel ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Mga tala ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Sanggunian<ref name="resume" /> |- |{{dts|2002|09|03|format=y}} |''[[FLCL]]'' |Haruko Haruhara |Simulang ginampanan na anime |<ref name="voices kari" /><ref name="anime tourist" /> |- |{{dts|2003|02|25|format=y}} |''Ai Yori Aoshi'' |Chika Minazuki |bilang Key Jensen |<ref name="Jeng 2004" /> |- |{{dts|2003|04|08|format=y}} |''A Little Snow Fairy Sugar'' |Cinnamon, Dr. Barbara |bilang Kay Jensen |<ref name="anime next 2006 announce">{{cite web|url=http://www.animenext.org|title=Kari Wahlgren & Mike Pollock guests at Animenext 2006|work=Anime Next|date=Pebrero 17, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060218013407/http://www.animenext.org/|language=en|archivedate=Pebrero 18, 2006|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite episode|title=What's in Your Heart|series=A Little Snow Fairy Sugar|number=25|time=Pangwakas na kredito, Gumanap ng Boses sa Ingles|year=2003|publisher=Geneon|language=en}}</ref> |- |{{dts|2003|07|17|format=y}} |''Gatekeepers 21'' |Miu Manazuru |bilang Kay Jensen |<ref>{{cite web|url=http://www.animejump.com/index.php@module=prodreviews&func=showcontent&id=240.htm|title=Gate Keepers 21|work=Anime Jump|date=Oktubre 16, 2003|last=Toole|first=Mike|language=en}}</ref> |- |{{dts|2003|07|29|format=y}} |''Heat Guy J'' |Kyoko Milchan |bilang Kay Jensen |<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=77amcYEgUVI|title=Heat Guy J – 1 – City|author=Funimation|date=Agosto 24, 2009|work=YouTube|time=23:36|language=en}}</ref> |- |{{dts|2003|08|format=y}} |''Mirage of Blaze'' |Miya Ohgi |bilang Jennifer Jean |<ref>{{Cite episode|title=Endless Conflict|url=http://www.hulu.com/watch/126980#i0,p4,d0|series=Mirage of Blaze|number=5|time=Panwakas na kredito|work=Aniplex|via=Hulu|language=en}}</ref> |- |{{dts|2003|09|15|format=y}} |''Immortal Grand Prix'' |Liz |Mikroserye bilang Jennifer Jean |<ref>{{cite web|url=http://www.crystalacids.com/database/title/330/igpx/|title=IGPX (special)|work=Crystal Acids|accessdate=Nobyembre 3, 2014|archive-date=Oktubre 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019061124/http://www.crystalacids.com/database/title/330/igpx/|url-status=dead|language=en}}</ref> |- |{{dts|2003|09|30|format=y}} |''Figure 17'' |Tsubasa Shiina |bilang Kay Jensen |<ref>{{Cite episode|title=Is There Someone You Want to Be With?|series=Figure 17|number=2|time=Pangwakas na kredito|work=Media Blasters{{!}}Anime Works|language=en}}</ref> |- |{{dts|2003|10|11|format=y}} |''Witch Hunter Robin'' |Robin Sena |&nbsp; |<ref name="voices kari" /><ref>{{cite press release|url=http://postproduction.digitalmedianet.com/article/Metreon-Hosts-Third-Annual-Festival-of-Anime-Saturday-Oktubre-11-20418|title=Metreon Hosts Third Annual Festival of Anime Saturday, Oktubre 11|work=Digital Post-Production|accessdate=Setyembre 3, 2014|author=DMN Staff Writer|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820233042/http://postproduction.digitalmedianet.com/article/Metreon-Hosts-Third-Annual-Festival-of-Anime-Saturday-Oktubre-11-20418|archive-date=Agosto 20, 2014|url-status=dead|language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=Setyembre 22, 2003 |title=Bandai Entertainment Prepares for Metreon Festival of Anime |url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2003-09-22/bandai-entertainment-prepares-for-metreon-festival-of-anime |work=Anime News Network |language=en}}</ref> |- |{{dts|2003|10|28|format=y}} |''Mao-chan'' |Misora Tsukishima, Chinami Noki |bilang Kay Jensen |<ref>{{Cite episode|title=I'll Protect Japan by Myself!|series=Mao-chan|number=1|work=Pioneer / Geneon|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author= |date= |title=Mao-chan, Magical Shopping Arcade Abenobashi - The Dub Track - Anime News Network |url=https://www.animenewsnetwork.com/dub-track/2004-03-02 |work=Anime News Network |language=en |accessdate=Nobyembre 3, 2015}}</ref> |- |{{dts|2003|11|11|format=y}} |''[[Chobits]]'' |Kotoko |bilang Kay Jensen |<ref name="anime next 2006 announce" /><ref>{{Cite episode|title=Hibiya and Kotoko Chat|series=Chobits|number=24.5|time=Pangwakas na kredito, Gumanap ng Boses sa Ingles|language=en}}</ref> |- |{{dts|2003|11|11|format=y}} |''Someday's Dreamers'' |Yume Kikuchi |bilang Kay Jensen |<ref>{{cite web |last=Amith |first=Dennis |date=Abril 6, 2012 |title=Someday’s Dreamers: Complete Collection (a J!-ENT Anime DVD Review) |url=http://j-entonline.com/blu-ray-dvd-reviews/dvd-reviews-film-tv/anime-reviews/somedays-dreamers-complete-collection-a-j-ent-anime-dvd-review/ |work=J-ENT! Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite episode|title=Sunset and A Steel Frame, Part 1|url=http://www.hulu.com/watch/575749#i0,p0,d0|series=Someday's Dreamers|number=1|time=Pangwakas na kreditong Ingles, Gumanap ng Boses sa Ingles|work=Pioneer / Geneon|via=Hulu|language=en}}</ref> |- |{{dts|2003|11|18|format=y}} |''Last Exile'' |Lavie Head |&nbsp; |<ref name="divers last exile" /> |- |{{dts|2003|11|18|format=y}} |''The Twelve Kingdoms'' |Youka |bilang Jennifer Jean, Ep. 15–21 |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Twelve Kingdoms, The (TV) (episodes 1 to 26) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/733/the-twelve-kingdoms/fullcast/1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905001727/http://www.crystalacids.com/database/title/733/the-twelve-kingdoms/fullcast/1 |archive-date=Setyembre 5, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014}}</ref><!-- dvd vol. 3 --> |- |{{dts|2004|01|27|format=y}} |''[[Space Pirate Captain Herlock: The Endless Odyssey]]'' |Nana |bilang Jennifer Jean, Ep. 1–3 |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Space Pirate Captain Herlock (OVA) (episodes 1 to 13) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/646/space-pirate-captain-herlock/fullcast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904224909/http://www.crystalacids.com/database/title/646/space-pirate-captain-herlock/fullcast/ |archive-date=Setyembre 4, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014}}</ref> |- |{{dts|2004|02|17|format=y}} |''Yukikaze'' |Captain Edith Foss |&nbsp; |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Yukikaze (OVA) (episodes 1 to 5) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/802/yukikaze/fullcast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904051327/http://www.crystalacids.com/database/title/802/yukikaze/fullcast/ |archive-date=2014-09-04 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 3, 2014}}</ref> |- |{{dts|2004|03|09|format=y}} |''Tenchi Muyo! GXP'' |Airi Masaki, Sasami Masaki Jurai, Karen, iba pa |bilang Renee Emerson |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Tenchi Muyo! GXP (TV) (episodes 1 to 26) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/686/tenchi-muyo-gxp/fullcast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904222915/http://www.crystalacids.com/database/title/686/tenchi-muyo-gxp/fullcast/ |archive-date=Setyembre 4, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014|language=en}}</ref><!-- closing credits --> |- |{{dts|2004|04|24|format=y}} |''Wolf's Rain'' |Cher Degre |&nbsp; |<ref name="anime expo 2009">{{cite news |title=Anime Expo® Announces Kari Wahlgren as an Official 2009 American Guest of Honor |language=en |work=Anime News Network |url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2009-05-05/anime-expo-announces-kari-wahlgren-as-an-official-2009-american-guest-of-honor |accessdate=Agosto 21, 2014|language=en}}</ref> |- |{{dts|2004|04|27|format=y}} |''Marmalade Boy'' |Anju Kitahara, Uchiyama |bilang Kay Jensen |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Marmalade Boy (TV) (episodes 27 to 52) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/418/marmalade-boy/fullcast/2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904224957/http://www.crystalacids.com/database/title/418/marmalade-boy/fullcast/2 |archive-date=Setyembre 4, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014|language=en}}</ref> |- |{{dts|2004|06|08|format=y}} |''Angel Tales'' |Goddess, Momo the Monkey |bilang Key Jensen, Ep. 1–2 |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Angel Tales (TV) (episodes 1 to 4) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/31/angel-tales/fullcast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904051122/http://www.crystalacids.com/database/title/31/angel-tales/fullcast/ |archive-date=Setyembre 4, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 3, 2014|language=en}}</ref><ref>{{Harvnb|Terrace|2008|p=45}} </ref> |- |{{dts|2004|06|22|format=y}} |''Gad Guard'' |Arashi Shinozuka |bilang Jennifer Jean |<ref>{{cite episode|url=http://www.hulu.com/watch/139562#i0,p0,d0|title=Looking Up at the Same Sky|work=Pioneer/Geneon, Funimation|series=Gad Guard|number=1|access-date=Abril 7, 2020|archive-date=Marso 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050449/http://www.hulu.com/watch/139562#i0,p0,d0|url-status=dead|language=en}}</ref> |- |{{dts|2004|07|06|format=y}} |''Ai Yori Aoshi Enishi'' |Chika Minazuki |bilang Kay Jensen |<ref>{{cite web |title=Ai Yori Aoshi ~Enishi~ (TV) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/17/ai-yori-aoshi-enishi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904220844/http://www.crystalacids.com/database/title/17/ai-yori-aoshi-enishi/ |archive-date=Setyembre 4, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014}}</ref><!-- dvd english vol 1 --> |- |{{dts|2004|07|06|format=y}} |''Gungrave'' |Mika Asagi, Brandon (Bata) |bilang Kay Jensen |<ref>{{cite web |title=Gungrave – The Complete Set (a J!-ENT Anime DVD Review) |url=http://j-entonline.com/blu-ray-dvd-reviews/dvd-reviews-film-tv/anime-reviews/gungrave-the-complete-set-a-j-ent-anime-dvd-review/ |work=J!-ENT - j-entonline.com |language=en |accessdate=Oktubre 6, 2014|language=en}}</ref> |- |{{dts|2004|08|17|format=y}} |''I'll CKBC'' |Kyoko Munefuji |bilang Jennifer Jean |<ref>{{cite web |title=Full Cast – I'll/CKBC (OVA) (episodes 1 to 2) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/332/illckbc-crazy-kouzu-basketball-club/fullcast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904222808/http://www.crystalacids.com/database/title/332/illckbc-crazy-kouzu-basketball-club/fullcast/ |archive-date=Setyembre 4, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014|language=en}}</ref> |- |{{dts|2004|09|11|format=y}} |''Black Jack'' |Lawrence |bilang Kay Jensen, Ep. 8 |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Black Jack (OVA) (episodes 1 to 10) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/894/black-jack/fullcast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904224304/http://www.crystalacids.com/database/title/894/black-jack/fullcast/ |archive-date=Setyembre 4, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014}}</ref> |- |{{dts|2004|09|21|format=y}} |''Stellvia'' |Arisa Glennorth |bilang Lucy Hudson |<ref>{{cite web |title=Stellvia (TV) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/667/stellvia/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905033631/http://www.crystalacids.com/database/title/667/stellvia/ |archive-date=Setyembre 5, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014}}</ref> |- |{{dts|2004|10|12|format=y}} |''Lunar Legend Tsukihime'' |Kohaku |bilang Leah Allen |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Lunar Legend Tsukihime (TV) (episodes 1 to 12) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/387/lunar-legend-tsukihime/fullcast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904230727/http://www.crystalacids.com/database/title/387/lunar-legend-tsukihime/fullcast/ |archive-date=Setyembre 4, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014|language=en}}</ref> |- |{{dts|2004|11|02|format=y}} |''Cybuster'' |Sayrui Ando |bilang Kay Jensen |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Cybuster (TV) (episodes 1 to 5) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/148/cybuster/fullcast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904225620/http://www.crystalacids.com/database/title/148/cybuster/fullcast/ |archive-date=Setyembre 4, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014|language=en}}</ref> |- |{{dts|2004|11|23|format=y}} |''Please Twins!'' |Miina Miyafuji |bilang Jan Irving |<ref>{{cite web |title=Please Twins! (TV) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/529/please-twins/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725233630/http://www.crystalacids.com/database/title/529/please-twins/ |archive-date=Hulyo 25, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014|language=en}}</ref> |- |{{dts|2005|01|11|format=y}} |''Paranoia Agent'' |Taeko Hirukawa |bilang Tara Hudson, Ep. 6 |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Paranoia Agent (TV) (episodes 1 to 13) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/506/paranoia-agent/fullcast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140910215804/http://www.crystalacids.com/database/title/506/paranoia-agent/fullcast/ |archive-date=Setyembre 10, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014|language=en}}</ref> |- |{{dts|2005|01|11|format=y}}–06 |''Samurai Champloo'' |Fuu Kasumi |&nbsp; |<ref name="ann champloo" /><ref>{{cite web |last=Gelman |first=Pam |title=Samurai Champloo |url=http://www.commonsensemedia.org/tv-reviews/samurai-champloo |publisher=Common Sense Media |language=en |accessdate=Nobyembre 27, 2013}}</ref> |- |{{dts|2005|03|06|format=y}} |''Ghost in the Shell: Stand Alone Complex'' |Salesperson, Saori |Ep. 17, 18 |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Ghost in the Shell: Stand Alone Complex (TV) (episodes 1 to 26) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/278/ghost-in-the-shell-stand-alone-complex/fullcast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904080233/http://www.crystalacids.com/database/title/278/ghost-in-the-shell-stand-alone-complex/fullcast/ |archive-date=Setyembre 4, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 3, 2014}}</ref><!-- ep 17-18 as broadcast --> |- |{{dts|2005|04|23|format=y}} |''Rave Master'' |Remi |Ep. 38 |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Rave Master (TV) (episodes 27 to 51) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/566/rave-master/fullcast/2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904045710/http://www.crystalacids.com/database/title/566/rave-master/fullcast/2 |archive-date=Setyembre 4, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 3, 2014}}</ref> |- |{{dts|2005|04|26|format=y}} |''[[Scrapped Princess]]'' |Pacifica Casull |&nbsp; |<ref name="ann scrapped 1" /> |- |{{dts|2005|07|05|format=y}} |''Tenchi Muyo! OVA 3'' |Noike Kamiki Jurai, Airi Masaki, Misaki Jurai, Mitoto Kuramitsu, Minaho Masaki |&nbsp; |<ref>{{cite web |title=Full Cast – Tenchi Muyo! 3 (OVA) (episodes 14 to 19) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/904/tenchi-muyo-3/fullcast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905030323/http://www.crystalacids.com/database/title/904/tenchi-muyo-3/fullcast/ |archive-date=Setyembre 5, 2014 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.crystalacids.com/database/title/904/tenchi-muyo-3/|title=Tenchi Muyo! 3 (OVA)|language=en|work=Crystal Acids|accessdate=Setyembre 4, 2014|archive-date=Pebrero 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205060607/http://www.crystalacids.com/database/title/904/tenchi-muyo-3/|url-status=dead}}</ref><!-- actual closing credits show name --> |- |{{dts|2005|11|05|format=y}}–06 |''Immortal Grand Prix'' |Michiru Satomi, Luca |&nbsp; |<ref name="anime expo 2009" /><ref>{{cite web |title=IGPX STAFF & CAST |url=http://www.productionig.com/contents/works_sp/23_/s03_/index.html |work=Production I.G |language=en |accessdate=Enero 22, 2017}}</ref><ref>{{cite book |author-last1=Brooks |author-first1=Tim |title=The Complete Directory to Prime Time Network and Cable TV Shows 1946–Present |author-last2=Marsh |author-first2=Earle F. |publisher=Random House Publishing Group |year=2009 |isbn=9780307483201 |page=659 |language=en |ref={{harvid|Brooks & Marsh|2009}}}}</ref> |- |- |{{dts|2006|06|24|format=y}}–07 |''Eureka Seven'' |Anemone |&nbsp; |<ref name="anime expo 2009" /> |- |{{dts|2007|01|06|format=y}}–09 |''[[Naruto]]'' |Tayuya, Ranmaru, Kunihisa, Hana Inuzuka, Onbu, Uroko |&nbsp; |<ref name="anime expo 2009" /><!-- <br>Kunihisa<br>Hana Inuzuka<br>Onbu<br>Uroko || Episodes:<br>"Gyakushuu no raiga"<br>"Arienêttebayo! Serebu ninpou Kinton no jutsu"<br>"Kiba's Long Day"<br>"A Legend of fro the Hidden Leaf: The Onbaa!"<br> "Fujirareta haze no nouryoku || --> |- |{{dts|2007|02|06|format=y}} |''Robotech: The Shadow Chronicles'' |Ariel |&nbsp; |<ref>{{cite web |last=McKeever |first=Kevin |date=Nobyembre 16, 2012 |title=The (Unofficial) Robotech Reporter: Robotech Voice Actress Kari Wahlgren Podcast With Rob Paulsen |url=http://robotechnews.blogspot.com/2012/11/robotech-voice-actress-kari-wahlgren.html |publisher=Robotechnews.blogspot.com |language=en |accessdate=Agosto 21, 2014}}</ref> |- |{{dts|2007|05|29|format=y}} |''The Melancholy of Haruhi Suzumiya'' |Tsuruya, Kyon's Little Sister<!-- Mai Zaizen and members of ENOZ not listed in closing credits for English credits--> |&nbsp; |<ref>{{cite episode|url=http://www.crunchyroll.com/the-melancholy-of-haruhi-suzumiya/episode-1-mikuru-asahinas-adventure-episode-00-540538|title=The Adventures of Mikuru Asahina Episode 00|work=Bang Zoom|series=The Melancholy of Haruhi Suzumiya|number=1|time=24:03|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140827154317/http://www.crunchyroll.com/the-melancholy-of-haruhi-suzumiya/episode-1-mikuru-asahinas-adventure-episode-00-540538|archivedate=Agosto 27, 2014|df=mdy-all|language=en}}</ref><ref>{{cite episode|url=http://www.crunchyroll.com/the-melancholy-of-haruhi-suzumiya/episode-8-remote-island-syndrome-part-2-540614|title=Remote Island Syndrome Part 2|work=Bang Zoom|series=The Melancholy of Haruhi Suzumiya|number=8|time=23:14|language=en}}</ref><ref>{{cite episode|url=http://www.crunchyroll.com/the-melancholy-of-haruhi-suzumiya/episode-12-live-alive-540536|title=Live Alive|work=Bang Zoom|series=The Melancholy of Haruhi Suzumiya|number=12|minutes=23|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120109085652/http://www.crunchyroll.com/the-melancholy-of-haruhi-suzumiya/episode-12-live-alive-540536|archivedate=Enero 9, 2012|df=mdy-all|language=en}}</ref> |- |{{dts|2007|03|11|format=y}}–08 |''[[Blood+]]'' |Saya Otonashi, Diva |&nbsp; |<ref name="anime expo 2009" /><ref>{{cite web |last=Janson |first=Tim |date=Marso 18, 2008 |title=BLOOD+ : Part 1 Boxed Set |url=http://www.mania.com/blood-part-1-boxed-set_article_57755.html |url-status=dead |work=Mania.com |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140910200152/http://www.mania.com/blood-part-1-boxed-set_article_57755.html |archivedate=Setyembre 10, 2014 |df=mdy-all}}</ref><ref>{{Harvnb|Terrace|2008|p=115}}</ref> |- |{{dts|2008|05|06|format=y}} |''Lucky Star'' |Kagami Hiiragi | |<ref name="mania dubbies 2008" /> |- |{{dts|2008|06|30|format=y}} |''Digimon Data Squad'' |Relena Norstein |Nakagrupo sa ilalim ng ''Voice Talents'' |<!-- In the closing credits, all English VAs are listed under "With the Voice Talents Of:" --><ref name="kari news">{{cite web |title=Kari Wahlgren – News |url=http://www.kariwahlgren.net/news.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100825012701/http://www.kariwahlgren.net/news.html |archive-date=Agosto 25, 2010 |work=KariWahlgren.net |language=en |accessdate=Setyembre 5, 2014}}</ref><!-- http://www.wtwnews.net/news/330/ Jeff Nimoy post mirrored --> |- |{{dts|2008|09|23|format=y}} |''Hellsing Ultimate'' |Rip van Winkle |''Hellsing IV'' |<ref name="otaku news 2008">{{cite web |last=Curzon |first=Joe |date=Setyembre 7, 2008 |title=An interview with Kari Wahlgren |url=http://www.otakunews.com/us/article.php?story=1347 |work=Otaku News |location=AmeCon 2008 |language=en |accessdate=Agosto 21, 2014}}</ref><ref name="hu ep4">{{cite episode|series=Hellsing Ultimate|title=Hellsing IV|airdate=Oktubre 11, 2014|network=Adult Swim|number=4|time=Pangwakas na kredito|language=en}}</ref> |- |{{dts|2010|02|15|format=y}}–13 |''[[Stitch!]]'' |Ms. Kawasaki, Masa, Mr. Stenchy |&nbsp; |<ref>{{cite episode|title=Stitch and the Stitches|work=Disney|series=Stitch!|season=1|number=8|language=en}}</ref> |- |{{dts|2010|format=y}}–18 |''Naruto Shippuden'' |Hotaru, Mikoto Uchiha, Naho, Tayuya |&nbsp; |<!-- closing credits on Hulu are in Japanese, need another source http://www.hulu.com/watch/632939 --> |- |{{dts|2011|01|25|format=y}} |''[[Durarara!!]]'' |Celty Sturluson |Nanomina – 2011 BTVA Parangal sa Pagboboses |<ref name="theron martin 2011" /><ref name="btva voice acting 2011 anime" /> |- |{{dts|2012|10|02|format=y}}–13 |''[[Tiger & Bunny]]'' |Karina Lyle/Blue Rose |Nanomina – 2013 BTVA Parangal sa Pag-dub ng Anime |<ref name="btva anime dub 2013 movies" /><ref name="Tiger & Bunny Facebook">{{cite web |date=Agosto 15, 2012 |title=Tiger & Bunny English Dub Main Cast List |url=https://www.facebook.com/TigerAndBunny/posts/276214479158152 |publisher=Facebook |language=en |accessdate=Marso 16, 2014}}</ref><ref name="aamb">{{cite web |last=Meade |first=Michael |date=Hunyo 13, 2012 |title=Kari Wahlgren – Voice Acting Superstar |url=http://www.tasteslikerock.com/animeatemybrain/interviews.html |work=Anime Ate My Brain Magazine |publisher=Tastes Like Rock |language=en |accessdate=Agosto 21, 2014 |archive-date=Hunyo 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608190209/http://www.tasteslikerock.com/animeatemybrain/interviews.html |url-status=dead }}</ref> |- |{{dts|2013|11|05|format=y}} |''[[Fate/Zero]]'' |Saber |Nanomina – 2013 BTVA Parangal sa Pag-dub ng Anime |<ref name="btva" /><ref name="btva anime dub 2013 television" /><ref>{{cite news |date=Pebrero 6, 2013 |title=Fate/Zero Anime to Get English Dub, Will Stream on Neon Alley – News |language=en |work=Anime News Network |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-02-06/fate/zero-anime-to-get-english-dub-will-stream-on-neon-alley |accessdate=Nobyembre 27, 2013}}</ref> |- |{{dts|2015|03|10|format=y}}–16 |''Durarara!!×2'' |Celty Sturluson |&nbsp; |<ref>{{cite news |date=Marso 6, 2015 |title=Durarara!!×2 English Dub to Premiere Marso 10 |language=en |work=[[Anime News Network]] |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-03-06/durarara-2-english-dub-to-premiere-Marso-10/.85701 |accessdate=Marso 6, 2015}}</ref> |- |{{dts|2015|05|29|format=y}} |''The Disappearance of Nagato Yuki-chan'' |Tsuruya |&nbsp; |<ref>{{cite web |date=Mayo 28, 2015 |title=The Disappearance of Nagato Yuki-chan English Dub Reunites Haruhi Cast |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-05-28/the-disappearance-of-nagato-yuki-chan-english-dub-reunites-haruhi-cast/.88652 |access-date=Mayo 29, 2015 |work=Anime News Network |language=en}}</ref> |- |{{dts|2015|08|25|format=y}} |''Fate/stay night: Unlimited Blade Works'' |Saber | |<!-- <ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-07-02/aniplex-usa-details-fate-stay-night-ubw-durarara-2-sho-release-details/.89994|title=Aniplex USA Details Fate/stay night UBW, Durarara!! 2xSho Release Details|work=Anime News Network|accessdate=Hulyo 2, 2015}}</ref>--><ref>{{cite web |author= |date= |title=Fate/stay night: Unlimited Blade Works (Episodes 0-12 Streaming) |url=https://www.animenewsnetwork.com/review/fate/stay-night/unlimited-blade-works/limited-edition-bd-box-set-1/.85648 |website=animenewsnetwork.com |language=en |accessdate=Nobyembre 16, 2017}}</ref> |- |{{dts|2017|09|26|format=y}} |''Blue Exorcist: Kyoto Saga'' |Karura | |<ref>{{cite tweet|title=.@KariWahlgren the voice of Karura, the fire demon, has wrapped for the Blue Exorcist Kyoto Saga English dub directed by @alexvondavid!|date=Hulyo 20, 2017|accessdate=Abril 20, 2018|author=Blue Exorcist|number=888232162679558144|user=BlueExorcistUSA|language=en}}</ref> |- |{{dts|2017|10|24|format=y}} |''Fate/Grand Order'' |Altria Pendragon (Alter) |espesyal na anime |<ref>{{cite news |title=Aniplex USA Produces English Dub for Fate/Grand Order - First Order Anime, Hosts Premiere at Anime Expo |language=en |work=Anime News Network |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-06-10/aniplex-usa-produces-english-dub-for-fate-grand-order-first-order-anime-hosts-premiere-at-anime-expo/.117289 |accessdate=Hunyo 10, 2017}}</ref> |- |{{dts|2018|04|20|format=y}} |''Aggretsuko'' |Various | |<ref>{{cite episode|time=Credits, English Version|title=A Day in the Life of Retsuko|series=Aggretsuko|network=Netflix|season=1|number=1|publication-date=Abril 20, 2018|language=en}}</ref> |- |{{dts|2018|06|02|format=y}} |''FLCL: Progressive'' |Haruha Raharu | |<ref>{{cite web |last=Barsanti |first=Sam |date= |title=New seasons of FLCL are coming to Adult Swim in Hunyo and Setyembre |url=https://news.avclub.com/new-seasons-of-flcl-are-coming-to-adult-swim-in-Hunyo-an-1823929918 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328164631/https://news.avclub.com/new-seasons-of-flcl-are-coming-to-adult-swim-in-Hunyo-an-1823929918 |archive-date=28 Marso 2018 |website=The A.V. Club |language=en |accessdate=Marso 28, 2018}}</ref><ref name="flcl sequel fandompost">{{cite web |last=Beveridge |first=Chris |date=Marso 26, 2018 |title=‘FLCL: Alternative’ and ‘FLCL: Progressive’ Anime Dub Casts Confirmed |url=https://www.fandompost.com/2018/03/26/flcl-alternative-and-flcl-progressive-anime-dub-casts-confirmed/ |website=The Fandom Post |language=en |accessdate=Marso 28, 2018}}</ref> |- |{{dts|2018|09|format=y}} |''FLCL: Alternative'' |Haruko Haruhara | |<ref name="flcl sequel fandompost" /> |- |- |{{dts|2020|02|28|format=y}} |''Marvel Future Avengers'' |Wasp, Enchantress, Darkstar | |<ref>{{Cite episode|title=Future Avengers: Assemble!|series=Marvel Future Avengers|network=[[Disney+]]|date=Pebrero 28, 2020|season=1|number=4|time=22:15|quote=Kredito|language=English}}</ref><ref>{{Cite episode|title=Finding Hydra's Comrades|series=Marvel Future Avengers|network=[[Disney+]]|date=Pebrero 28, 2020|season=1|number=17|time=22:15|quote=Kredito|language=English}}</ref> |}<!-- NEED SOURCE --> === Animasyon === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width=95%; font-size: 95%;" |+Listahan ng pagboboses sa animasyon ! style="background:#b0c4de;" |Taon ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Papel ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Mga tala ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Sanggunian<ref name="resume" /> |- |{{dts|2004|09|18|format=y}}–06 |''Super Robot Monkey Team Hyperforce Go!'' |Nova |Kauna-unahang pagganap sa animasyong Disney animation bilang pangunahing bida |<ref name="voices kari" /><ref name="joe-mammy interview" /><!-- anime expo 2009 --> |- |{{dts|2005|05|05|format=y}} |''Maya & Miguel'' |Johnny, Mrs. Lopez |Episodyo: "Team Santos" |<ref>{{cite episode|title=Team Santos|series=Mayoa & Miguel|season=1|number=27|airdate=Mayo 5, 2005|language=en}}</ref> |- |{{dts|2005|01|19|format=y}}–06 |''[[American Dragon: Jake Long]]'' |Iba't ibang karakter | |<ref>Nakredito sa ''[[American Dragon: Jake Long]]'': * {{cite episode|url=http://www.jeffgoode.com/tv/americandragon/02season/206.htm|title=American Dragon : Jake Long – Episode 206 – Something Fishy This Way Comes|work=Jeff Goode.com|accessdate=Setyembre 4, 2014|last=Goode|first=Jeff|series=American Dragon: Jake Long|season=2|number=6|language=en|archive-date=2018-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112081314/http://www.jeffgoode.com/tv/americandragon/02season/206.htm|url-status=dead}} * {{cite episode|url=http://www.jeffgoode.com/tv/americandragon/01season/118.htm|title=American Dragon: Jake Long – Episode 114 – Eye of the Beholder|work=Jeff Goode.com|accessdate=Setyembre 4, 2014|last=Goode|first=Jeff|series=1|season=1|number=14|language=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907005607/http://www.jeffgoode.com/tv/americandragon/01season/118.htm|url-status=dead}} * {{cite episode|url=http://www.jeffgoode.com/tv/americandragon/01season/121.htm|title=American Dragon : Jake Long – Episode 116 – Jake Takes the Cake|work=Jeff Goode.com|accessdate=Setyembre 4, 2014|last=Goode|first=Jeff|series=American Dragon: Jake Long|season=1|number=15|language=en|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616133543/http://www.jeffgoode.com/tv/americandragon/01season/121.htm|url-status=dead}}</ref><!-- eye of beholder first episode UK --> |- |{{dts|2005|10|15|format=y}}–07 |''A.T.O.M.'' |Dr. Magness |&nbsp; |<ref name="magness">{{cite episode|url=http://www.tvguide.com/tvshows/atom-2006/episode-19-season-1/daddys-little-girl/199002|title=Daddy’s Little Girl|season=1|number=19|series=A.T.O.M.|work=TV Guide|language=en|access-date=2020-04-07|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305163056/http://www.tvguide.com/tvshows/atom-2006/episode-19-season-1/daddys-little-girl/199002/|url-status=dead}} – pangwakas na kredito</ref><ref>{{cite episode|title=Natural Magnetism|series=A.T.O.M.|season=1|number=10|airdate=Oktubre 15, 2005|language=en}} – pangwakas na kredito</ref> |- |{{dts|2006|07|12|format=y}}–07 |''[[Ben 10]]'' |Charmcaster, Toddler Hex |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="IGN jeanne">{{cite web |last=Miller |first=Greg |date=Hulyo 29, 2007 |title=SDCC 07: The Voice of Jeanne d'Arc Speaks |url=http://www.ign.com/articles/2007/07/29/sdcc-07-the-voice-of-jeanne-darc-speaks |website=IGN |language=en |accessdate=Agosto 21, 2014}}</ref> |- |{{dts|2006|09|23|format=y}}–08 |''Legion of Super-Heroes'' |Saturn Girl, Triplicate Girl, Shrinking Violet |&nbsp; |<ref>{{cite web |date=Agosto 8, 2006 |title=Legion of Super Heroes' Kari Wahlgren |url=http://www.comicscontinuum.com/stories/0608/08/wahlgren.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051808/http://www.comicscontinuum.com/stories/0608/08/wahlgren.htm |archive-date=4 Marso 2016 |access-date=7 Abril 2020 |work=Comics Continuum |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Tabu |first=Hannibal |date=Hulyo 10, 2006 |title=The Batman, The Spirit, Fantastic Four 2: Hulyo 10th Comic Reel Wrap |url=http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=7503 |work=Comic Book Resources |language=en |access-date=Abril 7, 2020 |archive-date=Septiyembre 7, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907191535/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=7503 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last=MacQuarrie |first=Ashley |date=Hulyo 28, 2006 |title=CCI Xtra: Bruce Timm Career Retrospective and 'Legion of Superheroes' Cartoon |url=http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=7715 |work=Comic Book Resources |language=en |access-date=Abril 7, 2020 |archive-date=Mayo 6, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080506074446/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=7715 |url-status=dead }}</ref><!-- <ref>{{Harvnb|Terrace|2008|p=594}}</ref> --> |- |{{dts|2007|05|05|format=y}} |''[[Kim Possible]]'' |Electronique |Episodyo: "Stop Team Go" |<ref name="kari news" /><ref>{{cite episode|title=Stop Team Go|series=Kim Possible|airdate=Mayo 5, 2007|network=Disney Channel|language=en}}</ref> |- |{{dts|2007|08|31|format=y}}–09 |''Tak and the Power of Juju'' |Jeera, Bleeta | |<ref name="anime expo 2009" /><ref name="IGN jeanne" /><ref name="tak press release">{{cite press release|url=http://biz.viacom.com/sites/nickelodeonpress/NICKELODEON/Pages/showsdetails.aspx?NewId=9&ShowName=Tak%20and%20the%20Power%20of%20Juju|title=Tak and the Power of Juju|work=Nick Press|publisher=[[Nickelodeon|Nick.com]]|accessdate=Setyembre 7, 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140908070202/http://biz.viacom.com/sites/nickelodeonpress/NICKELODEON/Pages/showsdetails.aspx?NewId=9&ShowName=Tak%20and%20the%20Power%20of%20Juju|archivedate=Setyembre 8, 2014|df=mdy-all|language=en}}</ref> |- |{{dts|2008|03|13|format=y}} |''Lil' Bush'' |Lil' Hillary, Lil' Condi |Season 2 |<ref name="anime expo 2009" /> |- |{{dts|2008|05|24|format=y}}–13 |''[[Phineas and Ferb]]'' |Suzy Johnson |&nbsp; |<ref name="perlmutter-360">{{cite book |last=Perlmutter |first=David |url=https://books.google.com/books?id=riYXAwAAQBAJ&pg=PA360 |title=America Toons In: A History of Television Animation |date=Marso 2014 |publisher=McFarland |isbn=9780786476503 |page=360 |language=en}}</ref><ref name="press">{{cite web |title=Kari Wahlgren – Press |url=http://www.kariwahlgren.net/press.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131001040140/http://kariwahlgren.net/press.html |archive-date=1 Oktubre 2013 |work=KariWahlgren.net |language=en |accessdate=Nobyembre 27, 2013}}</ref> |- |{{dts|2008|09|28|format=y}}–12 |''The Life & Times of Tim'' |Gladys (Amy's mother) |&nbsp; |<ref name="about kung fu panda">{{cite web |last=Basile |first=Nancy |title='Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness' – Feel the Thunder |url=http://animatedtv.about.com/od/showsaz/fr/Kung-Fu-Panda.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907191238/http://animatedtv.about.com/od/showsaz/fr/Kung-Fu-Panda.htm |archive-date=Setyembre 7, 2014 |work=Animated TV About.com |language=en |accessdate=Setyembre 5, 2014}}</ref><ref>{{Harvnb|Terrace|2008|p=600}}</ref> |- |{{dts|2008|09|29|format=y}}–10 |''The Penguins of Madagascar'' |Jillie, Kitka |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2009|01|10|format=y}} |''Random! Cartoons'' |Sparkles, Mom, Leprechaun |Episodyong maikli: "Sparkles and Gloom" |<ref name="voices.com" /><ref>{{cite episode|title=Sparkles and Gloom|series=Random! Cartoons|number=7 (ikatlong bahagi)|airdate=Enero 10, 2009|language=en}}</ref> |- |{{dts|2009|01|23|format=y}} |''Wolverine and the X-Men'' |Emma Frost, Dr. Sybil Zane, Christy Nord |Nakagrupo sa ilalim ng Voices |<ref name="anime expo 2009" /><!-- confirms emma frost --><ref>{{cite web |last=Vaux |first=Rob |date=Hunyo 14, 2009 |title=Wolverine and the X-Men – excessive Force |url=http://www.mania.com/wolverine-xmen-excessive-force_article_115655.html |url-status=dead |work=Mania.com |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140907191114/http://www.mania.com/wolverine-xmen-excessive-force_article_115655.html |archivedate=Setyembre 7, 2014 |df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite episode|title=Future X|series=Wolverine and the X-Men|airdate=Mayo 22, 2009|time=Pangwakas na kredito, Gumanap|language=en}}</ref> |- |{{dts|2009|05|19|format=y}} |''Back at the Barnyard'' |Sheila, Sissy |Episodyo: "Bling My Barn" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2009|06|19|format=y}} |''The Secret Saturdays'' |Abbey, Ruby | |<ref>{{cite episode|title=Food of the Giants|series=The Secret Saturdays|number=21|airdate=Hunyo 26, 2009|network=Cartoon Network|language=en}}</ref><!-- ep 20 debut --> |- |{{dts|2010|02|13|format=y}}–12 |''Kick Buttowski: Suburban Daredevil'' |Honey Buttowski |&nbsp; |<ref name="press" /><ref>{{cite episode|url=https://www.youtube.com/watch?v=8ydozX1HnWU|title=Dead Man's Drop/Stumped|work=Disney|series=Kick Buttowski: Suburban Daredevil|airdate=Pebrero 13, 2010|season=1|number=1|language=en}}</ref><ref>{{cite episode|airdate=Pebrero 13, 2010|url=https://www.youtube.com/watch?v=31h740miKVs|title=If Books Could Kill/There will be Nachos|work=Disney|series=Kick Buttowski: Suburban Daredevil|season=1|number=2|language=en}}</ref> |- |{{dts|2010|05|07|format=y}}–12 |''Ben 10 Ultimate'' |Charmcaster, Rojo |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|09|24|format=y}}–14 |''Fish Hooks'' |Shellsea, others |&nbsp; |<ref name="awn comic con 2012">{{cite magazine |author=Ramin Zahed |date=Hunyo 22, 2012 |title=Disney TV Animation Announces Comic-Con Plans |url=http://www.animationmagazine.net/events/disney-tv-animation-announces-comic-con-plans/ |magazine=Animation Magazine |language=en |accessdate=Agosto 19, 2014}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Weisman |first=Jon |date=Oktubre 13, 2011 |title=Disney Channel greenlights ‘Zombies’ pilot |url=https://variety.com/2011/tv/news/disney-channel-greenlights-zombies-pilot-1118044416/ |magazine=Variety |language=en |accessdate=Agosto 21, 2014}}</ref><!-- <ref>{{Harvnb|Terrace|2008|p=346}}</ref> --> |- |{{dts|2010|10|11|format=y}} |''Zevo-3'' |Ellie Martin/Elastika |&nbsp; |<ref>{{cite web|url=http://www.eliasentertainment.net/television/zevo-3/|title=Zevo-3|work=Elias Entertainment|accessdate=Setyembre 7, 2014|language=en }}</ref><ref>{{cite episode|series=Zevo-3title=Control|number=3|work=Kabillion|author=Kabillion Channel|time=Pangwakas na kredito|language=en }}</ref> |- |{{dts|2010|10|20|format=y}}–12 |''The Avengers: Earth's Mightiest Heroes'' |Amora/Enchantress, Jane Foster, Karnilla |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite web|first=Kurtis|last=Findlay|url=http://www.animatedsuperheroes.com/2010_09_01_archive.html|title=Animated Superheroes: Setyembre 2010|work=Animated Superheroes|language=en|access-date=2020-04-07|archive-date=2020-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407012517/http://www.animatedsuperheroes.com/2010_09_01_archive.html|url-status=dead}}</ref> |- |{{dts|2010|11|19|format=y}}–11 |''Sym-Bionic Titan'' |Kimmy, Amber, Monica |&nbsp; |<ref>{{cite episode|title=Lessons in Love|series=Sym-Bionic Titan|number=11|airdate=Nobyembre 19, 2010|network=Cartoon Network|language=en}}</ref><ref>{{cite tweet|user=KariWahlgren|number=277817242652114944|title="The infamous 'Kimmy Dance' from #SymbionicTitan....only in animation do I have moves this good"|author=Kari Wahlgren|date=Disyembre 9, 2012|accessdate=Setyembre 10, 2014|language=en }}</ref><!--https://twitter.com/KariWahlgren/status/277817242652114944 --> |- |{{dts|2011|01|27|format=y}} |''Archer'' |Anka Scholtz |Episodyo: "Swiss Miss" |<ref>{{cite web|url=http://eclipsemagazine.com/win-a-copy-of-archer-the-complete-season-two/|title=Win A Copy Of Archer: The Complete Season Two!|publisher=EclipseMagazine|date=Disyembre 20, 2011|accessdate=Agosto 21, 2014|last=Wiebe|first=Sheldon A.|language=en }}</ref> |- |{{dts|2011|05|02|format=y}} |''Regular Show'' |Movie Actress |Episodyo: "Do Me a Solid" |<ref name="btva" /><ref>{{cite episode|title=Do Me a Solid|number=30|airdate=Mayo 2, 2011|language=en|series=Regular Show}}</ref> |- |{{dts|2011|06|16|format=y}} |''The Problem Solverz'' |Katrina Rad, Cupcake Girl |Episodyo: "Magic Clock" |<ref>{{cite episode|title=Magic Clock|series=The Problem Solverz|number=10|airdate=Hunyo 6, 2011|language=en}}</ref> |- |{{dts|2011|07|19|format=y}} |''Scooby-Doo! Mystery Incorporated'' |Judy Reeves (bata), Regina Wentworth |Ep. 25–26 |<ref>{{cite episode|title=Pawn of Shadows|series=Scooby-Doo! Mystery Incorporated|number=25|airdate=Hulyo 19, 2011|language=en}}</ref> |- |{{dts|2011|10|27|format=y}} |''Good Vibes'' |Milan Stone |&nbsp; |<ref>{{cite web|url=http://www.medialifemagazine.com/good-vibes-and-a-tasteless-treat/|title=Good Vibes, and a tasteless treat|first=Tom|last=Conroy|date=Oktubre 25, 2011|work=Media Life Magazine|language=en }}</ref> |- |{{dts|2011|11|07|format=y}}–16 |''Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness'' |Tigress, others |Nanomina – BTVA, Parangal sa Pagboboses ng 2012 |<ref name="about kung fu panda" /><ref name="PRNewswire2">{{cite news|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/megahit-martial-arts-panda-is-back-as-nickelodeon-and-dreamworks-animation-premiere-kung-fu-panda--legends-of-awesomeness-new-cg-animated-series-monday-nov-7-at-530-pm-etpt-132549638.html|title=Megahit Martial Arts Panda is Back as Nickelodeon and Dreamworks Animation Premiere Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness, New CG-Animated Series, Monday, Nov. 7, at 5:30 P.M. (ET/PT)|work=PRNewswire|date=Oktubre 25, 2011|accessdate=Oktubre 26, 2011|language=en }}</ref><ref name="btva voice acting 2012 television" /><ref name="variety panda">{{cite magazine|url=https://variety.com/2011/tv/reviews/kung-fu-panda-legends-of-awesomeness-1117946515/|title=Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness|magazine=Variety|date=Nobyembre 3, 2011|accessdate=Agosto 21, 2014|last=Lowry|first=Brian|language=en }}</ref> |- |2012 |''Robot and Monster'' |Baconeers, Gar-Gantuans |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|03|03|format=y}}–14 |''DC Nation Shorts'' |[[Black Canary]], Elasti-Girl |Seryeng [[Green Arrow]] Seryeng Doom Patrol |<ref>{{cite tweet|user=Jeff_Mednikow|number=460850557242966016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304223727/https://twitter.com/Jeff_Mednikow/status/460850557242966016|archivedate=Marso 4, 2016|url-status=dead|title=@tinsmm @KariWahlgren https://www.youtube.com/watch?v=SDD3FJSUX4U … Check it out, now on youtube from Cartoon Network!|author=Jeff Mednikow|date=Abril 28, 2014|accessdate=Setyembre 15, 2014|language=en}} at {{cite tweet|user=dkayevo|number=417367727297155072 <!-- https://twitter.com/dkayevo/status/417367727297155072 -->|title=New Doom Patrol w/ @KariWahlgren, @jeffreycombs and me as 'Robot Man'. Happy New Year #DC Nation ! http://youtu.be/UwnKEs3nKes via @youtube|author=David Kaye|date=Disyembre 29, 2013|accessdate=Setyembre 15, 2014|language=en}}</ref> |- |{{dts|2012|06|02|format=y}}–13 |''Kaijudo: Rise of the Duel Masters'' |Allie Underhill, others |Nanomina – BTVA, Parangal sa Pagboboses ng 2012 |<ref name="aamb" /><ref name="btva voice acting 2012 television" /><ref name="brittany frederick">{{cite web |last=Frederick |first=Brittany |date=Disyembre 15, 2012 |title=Kari Wahlgren on the 'Kaijudo: Rise of the Duel Masters' Season Finale |url=http://www.starpulse.com/news/Brittany_Frederick/2012/12/15/kari_wahlgren_on_the_kaijudo_rise_of_t |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820091848/http://www.starpulse.com/news/Brittany_Frederick/2012/12/15/kari_wahlgren_on_the_kaijudo_rise_of_t |archive-date=20 Agosto 2014 |publisher=Starpulse.com |language=en |accessdate=Agosto 19, 2014}}</ref><!-- btva, cite episode <ref>{{cite episode|title=Darkness on the Edge of Town|series=Kaijudo: Rise of the Duel Masters|network=Hub Network|season=2|number=12|airdate=Setyembre 6, 2013|language=en }}</ref> --> |- |{{dts|2012|06|09|format=y}} |''Young Justice'' |Carol Ferris |Episodyo: "Depths" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|06|30|format=y}}–16 |''Gravity Falls'' |Shandra Jimenez |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|09|28|format=y}}–14 |''Randy Cunningham: 9th Grade Ninja'' |Morgan | |<ref>{{cite episode|title=Shoob Tube / Stanks Like Teen Spirit|series=Randy Cunningham: 9th Grade Ninja|season=1|number=13|airdate=Hulyo 6, 2013|network=Disney XD|language=en}}</ref> |- |{{dts|2012|09|02|format=y}} |''[[Winx Club]]'' |Faragonda, Narrator |Bersyong [[Nickelodeon]], season 5 (Beyond Believix), naka-grupo sa ilalim ng ''Voices'' |<ref name="press" /><ref>{{cite episode|season=5|number=1|series=Winx Club|title=The Spill|airdate=Setyembre 2, 2012|network=Nickelodeon|time=Closing credits, Featuring the Voices Of|language=en}}</ref> |- |{{dts|2012|12|15|format=y}}–15 |''Teenage Mutant Ninja Turtles'' |Joan Grody, Little Girl | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|02|09|format=y}} |''Star Wars: The Clone Wars'' |Letta Turmond |Ep. "Sabotage"; "The Jedi Who Knew Too Much" Nanomina – BTVA, Parangal sa Pagboboses ng 2013 |<ref name="btva voice acting 2013 television" /><!-- debut episode: "Sabotage" --> |- |{{dts|2013|04|05|format=y}} |''Henry Hugglemonster'' |Ivor Hugglemonster |&nbsp; |<ref>{{cite magazine |last=Zahed |first=Ramin |date=Abril 12, 2013 |title=A Monstrously Good Show |url=http://www.animationmagazine.net/tv/a-monstrously-good-show/ |magazine=Animation Magazine |language=en |accessdate=Agosto 21, 2014}}</ref> |- |{{dts|2013|04|13|format=y}} |''Monsters vs. Aliens'' |Baby President, Little Girl, Female Admin, Margaret |Episodyo: "Danger Wears a Diaper" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|12|02|format=y}}–present |''Rick and Morty'' |Jessica, Rose, various |Pangunahing tauhan, iba't ibang ginampanan |<ref name="rick and morty panel">{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=74dgHFEJksI|title=SDCC 2013 – Rick and Morty – Adult Swim|date=Hulyo 29, 2013|author=Adult Swim|work=YouTube|language=en}}</ref><ref name="starrymag">{{cite web |date=Hunyo 27, 2016 |title=Kari Wahlgren – Rick and Morty |url=http://starrymag.com/kari-wahlgren-rick-and-morty/ |work=Starry Constellation Magazine |language=en |accessdate=Pebrero 4, 2017}}</ref><ref name="wave newspapers">{{cite web |last=McAden |first=Jessica |date=Disyembre 29, 2016 |title=SIMPLY JESSICA: Kari Wahlgren talks about her video game voiceover career |url=http://wavenewspapers.com/simply-jessica-kari-wahlgren-talks-about-her-video-game-voiceover-career/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204171426/http://wavenewspapers.com/simply-jessica-kari-wahlgren-talks-about-her-video-game-voiceover-career/ |archive-date=Pebrero 4, 2017 |work=Wave Newspapers |publisher=Los Angeles Wave |language=en |accessdate=Pebrero 4, 2017}}</ref> |- |{{dts|2013|format=y}} |''Bubble Guppies'' |Iba't ibang karakter | |<ref>{{cite web |author= |date= |title=Bubble Guppies |url=http://www.tvguide.com/tvshows/bubble-guppies/cast/327345/ |work=tvguide.com |language=en |accessdate=Pebrero 4, 2017 |archive-date=Enero 19, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119155823/http://www.tvguide.com/tvshows/bubble-guppies/cast/327345 |url-status=dead}}</ref> |- |{{dts|2014|02|22|format=y}} |''Ben 10: Omniverse'' |Charmcaster, Viktoria |Episodyo: "Charmed, I'm Sure" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2014|04|02|format=y}} |''TripTank'' |Iba't ibang karakter | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2014|04|09|format=y}} |''[[The Tom and Jerry Show (2014 TV series)|The Tom and Jerry Show]]'' |Toots | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2014|06|17|format=y}} |''Wander Over Yonder'' |Janet |Episodyo: "The Lonely Planet" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2014|06|29|format=y}} |''Hulk and the Agents of S.M.A.S.H.'' |Invisible Woman, Reporter |Episodyo: "Monsters No More" |<ref name="btva" /><ref name="Monsters No More">{{cite episode|title=Monsters No More|series=Hulk and the Agents of S.M.A.S.H.|network=Disney XD|airdate=Hunyo 29, 2014|season=1|number=24|language=en}}</ref> |- |{{dts|2014|11|01|format=y}}–16 |''Breadwinners'' |Ketta, Aunt Lulu, others |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite episode|series=Breadwinners|time=pangwakas na kredito|title=Pizzawinners / Yeasterday|airdate=Nobyembre 1, 2014|number=15a|language=en}}</ref><ref>{{cite tweet|user=KariWahlgren|number=516750215001300992 <!-- https://twitter.com/KariWahlgren/status/516750215001300992 -->|title="Fan Favorites: Yes, I am the voice of Ketta in Nickelodeon's "Breadwinners!""|name=Kari Wahlgren|date=Setyembre 29, 2014|accessdate=Enero 30, 2015|language=en}}</ref> |- |{{dts|2014|12|05|format=y}} |''Penn Zero: Part-Time Hero'' |Bowling Ball |Ep. "Balls!/Back of The Past, Present and Future Balls" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2014|12|19|format=y}} |''All Hail King Julien'' |Female King Julien |Ep. "The Wrath of Morticus Khan" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2015|01|16|format=y}} |''The Adventures of Puss in Boots'' |Malaranea |mga espesyal din |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2015|04|06|format=y}}–17 |''Penn Zero: Part-Time Hero'' |Bowling Ball |Episodyo: "Balls!" |<ref>{{cite episode|title=I'm Still Super/Balls!|series=Penn Zero: Part-Time Hero|network=Disney XD|season=1|number=9|airdate=Abril 6, 2015|language=en}}</ref> |- |{{dts|2015|05|08|format=y}} |''Harvey Beaks'' |Carol, Rock Creature |Episodyo: "The Ghost Problem" |<ref>{{cite episode|url=http://www.nick.com/videos/clip/harvey-beaks-108-full-episode.html|series=Harvey Beaks|network=Nickelodeon|title=Harvey Beaks – The Ghost Problem / Princess is Better Than You: Season 1, Episode 108|number=8|time=Closing credits|access-date=7 Abril 2020|archive-date=3 Disyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161203163900/http://www.nick.com/videos/clip/harvey-beaks-108-full-episode.html|url-status=dead|language=en}}</ref> |- |{{dts|2015|06|09|format=y}}–17 |''Uncle Grandpa'' |Emily, Snotty Camper |Episodyo: "Weird Badge" |<ref>{{cite tweet|title=Sneak peek at today's #unclegrandpa episode on @cartoonnetwork! I'm playing Emily (and the snotty camper) at 6pm!|number=608390479869263874|author=Kari Wahlgren|user=KariWahlgren|date=Hunyo 9, 2015|accessdate=Hunyo 29, 2015|language=en}}</ref> |- |{{dts|2015|06|22|format=y}}–19 |''Star vs. the Forces of Evil'' |Iba't ibang karakter | |<ref> Kredito ng ''Star vs. the Forces of Evil'': * {{cite episode|title=Lobster Claws / Sleep Spells|series=Star vs. the Forces of Evil|network=Disney XD|season=1|number=7|date=Hunyo 22, 2015|language=en}} * {{cite episode|title=Game of Flags / Girls' Day Out|series=Star vs. the Forces of Evil|network=Disney XD|season=2|number=8|date=Setyembre 19, 2016|language=en}} * {{cite episode|title=Mathmagic / The Bounce Lounge|series=Star vs. the Forces of Evil|network=Disney XD|season=2|number=17|date=Pebrero 13, 2017|language=en}}</ref> |- |{{dts|2015|08|01|format=y}} |''Guardians of the Galaxy'' |Proxima Midnight | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2015|09|14|format=y}}&ndash;19 |''Avengers Assemble'' |Wasp, Proxima Midnight, iba't ibang karakter | |<ref>{{cite episode|title=New Frontiers|series=Avengers Assemble|network=Disney XD|season=2|number=25|airdate=Setyembre 13, 2015|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author= |date=Mayo 25, 2017 |title=Disney XD's Avengers: Secret Wars Gets a Premiere Date & New Team |url=https://screenrant.com/avengers-secret-war-tv-show-disney-xd/ |website=screenrant.com |language=en |accessdate=Nobyembre 16, 2017}}</ref> |- |{{dts|2015|09|18|format=y}}–16 |''Pig Goat Banana Cricket'' |Iba't ibang karakter | |<ref name="btva" /><ref>Kredito ng ''Pig Goat Banana Cricket'': * {{cite episode|title=The Most Beautiful Cockroach in the World|series=Pig Goat Banana Cricket|network=Nickelodeon|season=1|number=8|airdate=Setyembre 25, 2015|language=en}} * {{cite episode|title=The Tooth of My True Love|series=Pig Goat Banana Cricket|network=Nickelodeon|season=1|number=9|airdate=Oktubre 2, 2015|language=en}} * {{cite episode|title=Gauntlet of Humiliation|series=Pig Goat Banana Cricket|network=Nickelodeon|season=1|number=10|airdate=Oktubre 9, 2015|language=en}}</ref> |- |{{dts|2015|10|05|format=y}} |''Be Cool, Scooby-Doo!'' |Iba't ibang karakter | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2015|10|09|format=y}} |''The Mr. Peabody & Sherman Show'' |Iba't ibang karakter | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2015|format=y}} |''Miles from Tomorrowland'' |Concierge Bot, Chef Bots | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2015|10|24|format=y}}–16 |''Guardians of the Galaxy'' |Proxima Midnight |Ep. "Undercover Angle" |<ref name="btva" /><ref>{{cite episode|title=Undercover Angle|series=Guardians of the Galaxy|network=Disney XD|season=1|number=6|airdate=Oktubre 24, 2015|language=en}}</ref> |- |{{dts|2016|01|22|format=y}}–18 |''The Lion Guard'' |Muhimu, others | |<ref name="btva" /><ref>Kredito ng ''The Lion Guard'': * {{cite episode|title=Bunga the Wise|series=The Lion Guard|network=Disney Junior|season=1|number=3|date=Enero 22, 2016|language=en}} * {{cite episode|title=The Mbali Fields Migration|series=The Lion Guard|network=Disney Junior|season=1|number=12|date=Abril 22, 2016|language=en}} * {{cite episode|title=Beware the Zimwi|series=The Lion Guard|network=Disney Junior|season=1|number=19|date=Oktubre 14, 2016|language=en}} * {{cite episode|title=Babysitter Bunga|series=The Lion Guard|network=Disney Junior|season=2|number=1|date=Hulyo 7, 2017|language=en}}</ref> |- |{{dts|2016|01|15|format=y}}–17 |''[[The Fairly OddParents]]'' |Chloe Carmichael |Season 10 |<ref>{{cite tweet|title=Meet Chloe Carmichael...complicating Timmy's life in #fairlyoddparents Season 10! So excited to voice this character!|number=637033765198389248|author=Kari Wahlgren|user=KariWahlgren|date=Agosto 27, 2015|accessdate=Agosto 27, 2015|language=en}}</ref> |- |{{dts|2016|01|15|format=y}}–18 |''Bunnicula'' |Mina | |<ref name="btva" /><ref>{{cite web |last=Serrao |first=Nivea |date=Pebrero 5, 2016 |title=5 Things to Know About Creepy-Cute Bunnicula From Cartoon Network |url=http://www.tvinsider.com/article/70847/5-things-to-know-about-bunnicula-cartoon-network/ |work=TV Insider |language=en |accessdate=Marso 24, 2016}}</ref> |- |{{dts|2016|05|02|format=y}}&ndash;18 |''[[The Loud House]]'' |Maggie, others | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2016|06|10|format=y}}–17 |''Voltron: Legendary Defender'' |Queen Luxia, various | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2017|02|21|format=y}}–18 |''Bunsen Is a Beast'' |Amanda Killman, Mikey's Mom | |<ref name="bunsen toonzone">{{cite web |last=Glennon |first=Christopher |date=Pebrero 24, 2017 |title=Toonzone Interviews Butch Hartman on "Bunsen is a Beast" |url=http://www.toonzone.net/toonzone-interviews-butch-hartman-bunsen-beast/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116133348/http://www.toonzone.net/toonzone-interviews-butch-hartman-bunsen-beast/ |archive-date=Nobyembre 16, 2017 |website=ToonZone |language=en |quote=The easiest one to cast was the villain, Amanda. We cast Kari Wahlgren, who I had just hired to be Chloe on the Fairly OddParents. The new character of Chloe, she was just great, and I said, “I’m doing this new show Bunsen, would do you just do me a favor and read this part real quick?” She just did it and was hilarious and the character drawing had braces so she kind of did a ::talks through teeth: braces like she was spitting a lot and it was very funny, and so we just kept that. |accessdate=Nobyembre 16, 2017}}</ref><ref>{{cite web |last=Crocco |first=Sarah |date=Marso 14, 2017 |title=Interview: Kari Wahlgren of the Latest ‘Final Fantasy’ Game Talks About Life as a Voice Actor |url=http://emertainmentmonthly.com/index.php/interview-kari-wahlgren-of-the-latest-final-fantasy-game-talks-about-life-as-a-voice-actor/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010142/http://emertainmentmonthly.com/index.php/interview-kari-wahlgren-of-the-latest-final-fantasy-game-talks-about-life-as-a-voice-actor/ |archive-date=11 Disyembre 2018 |work=Emertainment Monthly |language=en |accessdate=Nobyembre 16, 2017}}</ref> |- |{{dts|2017|03|11|format=y}} |''[[Samurai Jack]]'' |Ami, Aki, various |Season 5 Ep. "XCII"; "XCIV" |<ref>Kredito ng ''[[Samurai Jack]]'': * {{cite episode|title=XCII|series=Samurai Jack|network=Adult Swim|season=5|number=1|date=Marso 11, 2017|language=en}} * {{cite episode|title=XCIV|series=Samurai Jack|network=Adult Swim|season=5|number=3|date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> |- |{{dts|2017|05|05|format=y}} |''Spirit Riding Free'' |Aunt Cora |Seryeng [[Netflix]] |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2017|06|26|format=y}}—present |''Dorothy and the Wizard of Oz'' |Dorothy Gale, Princess Ozma | |<ref name="btva" /><ref name="kcur">{{cite web |last=Hogerty |first=Danielle |date=Hulyo 24, 2017 |title=Voice Actor Kari Wahlgren Returns To Her Kansas Roots With ‘Dorothy And The Wizard Of Oz’ |url=http://kcur.org/post/voice-actor-kari-wahlgren-returns-her-kansas-roots-dorothy-and-wizard-oz#stream/0 |website=KCUR |language=en |accessdate=Nobyembre 16, 2017}}</ref> |- |{{dts|2017|07|21|format=y}}—2019 |''Niko and the Sword of Light'' |Lyra, Balatha, Doris, Poofhilda, others |Seryeng Amazon |<ref>{{cite web |author= |date= |title=Imaginism, Studio NX head into the light |url=http://kidscreen.com/2017/08/08/imaginism-studio-nx-head-into-the-light/ |website=kidscreen.com |language=en |accessdate=Nobyembre 16, 2017}}</ref><ref name="seat42f">{{cite web |author= |date= |title=EXCLUSIVE : THE NUT JOB 2 Scoop: Shining The Spotlight On Kari Wahlgren - SEAT42F |url=https://seat42f.com/exclusive-the-nut-job-2-scoop-shining-the-spotlight-on-kari-wahlgren.html |website=seat42f.com |language=en |accessdate=Nobyembre 16, 2017}}</ref> |- |{{dts|2017|08|01|format=y}}–19 |''OK K.O.! Let's Be Heroes'' |Shannon | |<ref>{{cite web |author= |date=Agosto 27, 2017 |title=Interview: Kari Wahlgren talks Rick and Morty, Fairly Odd Parents and more |url=https://hiddenremote.com/2017/08/27/interview-kari-wahlgren-talks-rick-and-morty-fairly-odd-parents-and-more/ |website=hiddenremote.com |language=en |accessdate=Nobyembre 16, 2017}}</ref> |- |{{dts|2017|08|12|format=y}}—present |''DuckTales'' |Roxanne Featherly | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2019|03|09|format=y}}—present |''DC Super Hero Girls'' |Zatanna | |<ref>https://www.comicsbeat.com/zatanna-steals-the-show-in-dc-super-hero-girls/ (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite web |date=Agosto 16, 2019 |title=INTERVIEW: How Lauren Faust & DC Super Hero Girls Mix Real Angst with Super Adventure |url=https://www.cbr.com/dc-super-hero-girls-lauren-faust-tara-strong-interview/ |website=CBR |language=en}}</ref> |}<!-- NEED SOURCE | {{dts|2017|08|25|format=y}} || ''[[Elena of Avalor]]'' || Bijoux || Ep: "Party of a Lifetime" || | {{dts|2017|10|1|format=y}} || ''[[Vampirina]]'' || Aunt Olga/Nosy|| Ep: "Little Terror" || | {{dts|2019|11|25|format=y}} || ''[[Cleopatra in Space]]'' || Additonal voices || --> === Pelikulang tampok === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width=95%; font-size: 95%;" |+Listahan ng pagboboses sa pelikulang tampok ! style="background:#b0c4de;" |Taon ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Papel ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Mga tala ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Sanggunian<ref name="resume" /> |- |{{dts|2004|07|17|format=y}} |''Steamboy'' |Scarlett |&nbsp; |<ref name="voices kari" /> |- |{{dts|2006|04|14|format=y}} |''The Wild'' |Baby Hippo |Nakagrupo sa ilalim ng Walla |<ref name="voices kari" /> |- |{{dts|2007|05|18|format=y}} |''Shrek the Third'' |Old Woman |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite web |last=Ciccarelli |first=Stephanie |date=Hunyo 7, 2007 |title=Shrek the Third Interview : Kari Wahlgren |url=http://blogs.voices.com/voxdaily/2007/06/shrek_the_third_interview_kari_wahlgren.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823001221/http://blogs.voices.com/voxdaily/2007/06/shrek_the_third_interview_kari_wahlgren.html |archive-date=Agosto 23, 2014 |work=Vox Daily |publisher=Voices.com |language=en |accessdate=Agosto 21, 2014}}</ref> |- |{{dts|2008|11|21|format=y}} |''Bolt'' |Mindy |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="ku valentines">{{cite web |date=Pebrero 13, 2013 |title=Happy Valentine’s Day |url=http://www.kualumni.org/news/happy-valentines-day/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820075714/http://www.kualumni.org/news/happy-valentines-day/ |archive-date=Agosto 20, 2014 |work=KU Alumni Association |publisher=Kualumni.org |language=en |accessdate=Agosto 19, 2014}}</ref> |- |{{dts|2009|07|31|format=y}} |''Aliens in the Attic'' |Razor |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|01|13|format=y}} |''Tangled Ever After'' |Queen |Maikling pelikula |<ref>{{cite AV media|section=pangwakas na kredito|title=Tangled Ever After|date=2012|language=en}}</ref> |- |{{dts|2012|11|02|format=y}} |''Paperman'' |Meg |Maikling pelikula na nanalo ng Gawad Academy |<ref name="ku valentines" /><ref>{{cite web |last=Tomasi |first=Rollo |date=Pebrero 4, 2013 |title=PAPERMAN (2012) Short Film: John Kahrs, Kari Wahlgren, Jeff Turley |url=http://film-book.com/paperman-2012-short-film-john-kahrs-kari-wahlgren-jeff-turley/ |publisher=Film-Book.com |language=en |accessdate=Agosto 19, 2014}}</ref><ref>{{cite magazine |date= |title=Paperman &#124; Film review and movie reviews |url=http://www.radiotimes.com/film/cn5tvv/paperman |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820121838/http://www.radiotimes.com/film/cn5tvv/paperman |archive-date=Agosto 20, 2014 |magazine=Radio Times |language=en |accessdate=Agosto 19, 2014}}</ref> |- |{{dts|2014|07|18|format=y}} |''Planes: Fire & Rescue'' |Patch |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite web |date=Hulyo 18, 2014 |title=Planes: Fire & Rescue (2014) – Cast and Crew |url=http://www.allmovie.com/movie/planes-fire-rescue-v583658/cast-crew |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180213080442/https://www.allmovie.com/movie/planes-fire-rescue-v583658/cast-crew |archive-date=13 Pebrero 2018 |work=All Movie Guide |language=en |accessdate=Agosto 19, 2014}}</ref> |- |{{dts|2014|12|12|format=y}} |''Tinker Bell and the Legend of the NeverBeast'' |Robin |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2015|09|26|format=y}} |''The Laws of the Universe Part 0'' |Anna |Limitadong paglabas sa sinehan |<ref name="btva" /><ref>{{cite web |date=Setyembre 26, 2015 |title=The Laws of the Universe Anime Film Casts Dylan McDermott, Jennifer Beals, Tom Kenny |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-09-26/the-laws-of-the-universe-anime-film-casts-dylan-mcdermott-jennifer-beals-tom-kenny/.93394 |work=Anime News Network |language=en |accessdate=Pebrero 28, 2016}}</ref><ref>{{cite web |author=TWK Admin |date= |title=Laws of the Universe Part 0 Premiere with Tom Kenny, Kari Wahlgren, Lex Lang, Christina Vee |url=http://teenswannaknow.com/laws-of-the-universe-part-0-premiere-with-tom-kenny-kari-wahlgren-lex-lang-christina-vee/ |work=Teens Wanna Know |language=en |postscript=. Panayam sa bidyo sa 4:26 |accessdate=Pebrero 28, 2016}}</ref><!-- btva --> |- |{{dts|2017|05|17|format=y}} |''The Nut Job 2: Nutty by Nature'' |Jamie | |<ref name="seat42f" /><ref>{{cite tweet|user=calbrunker|author=Cal Brunker|number=746380752040796160|title=Excited to share our first teaser poster for #TheNutJob2 @bobbarlen @arnettwill @KatieHeigl @KariWahlgren @fluffyguy|date=Hunyo 24, 2016|accessdate=Agosto 6, 2016|language=en}}</ref> |- |2018 |''Fate/stay night: Heaven's Feel I. presage flower'' |Saber |Aniplex ng Amerika na paglabas sa pelikula |<ref>{{cite web |last=Prentice |first=Robert |date=Mayo 7, 2018 |title=Fathom and Aniplex of America Bring Latest 'Fate/stay' Movie to Theaters |url=https://www.threeifbyspace.net/2018/05/fathom-events-and-aniplex-of-america-bring-latest-fate-movie-to-theaters/ |website=Three If By Space |language=en |accessdate=Marso 7, 2019}}</ref> |- |2019 |''Promare'' |Lucia Fex |Limitadong paglabas sa sinehan |<ref>{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-08-27/promare-anime-film-english-dubbed-trailer-streamed/.150465|title=Promare Anime Film's English-dubbed Trailer Streamed (Updated)|website=Anime News Network|language=en|access-date=2019-08-29}}</ref> |}<!-- NEED SOURCE | {{dts|2017|03|4|format=y}} || ''[[Harvey Beaks]]'' || Michelle Beaks || || {{cn}} --> === Direkta-sa-bidyo at mga pelikulang pantelebisyon === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width=95%; font-size: 95%;" |+Listahan ng paboboses sa direkta-sa-bidyo at mga pelikulang pantelebisyon ! style="background:#b0c4de;" |Taon ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Papel ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Mga tala ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Sanggunian<ref name="resume" /> |- |{{dts|2002|03|20|format=y}} |''WXIII: Patlabor the Movie 3'' |Saeko Misaki |&nbsp; |<ref>{{cite book |last=Beck |first=Jerry |url=https://archive.org/details/animatedmoviegui0000beck |title=The Animated Movie Guide |date=2005 |publisher=Chicago Review Press |isbn=9781569762226 |page=[https://archive.org/details/animatedmoviegui0000beck/page/190 190] |language=en |url-access=registration}}</ref> |- |{{dts|2003|11|18|format=y}} |''Cardcaptor Sakura Movie 2: The Sealed Card'' |Sakura Kinomoto |&nbsp; |<ref name="them ccs movie 2">{{cite web |last=Laeno |first=Dominic |title=Card Captor Sakura the Movie 2: The Sealed Card – Review |url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=874 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203002629/http://www.themanime.org/viewreview.php?id=874 |archive-date=Disyembre 3, 2013 |work=THEM Anime Reviews |language=en |accessdate=Nobyembre 27, 2013}}</ref> |- |{{dts|2004|04|06|format=y}} |''Galerians: Rion'' |Lilia, Elsa Steiner |bilang Jennifer Jean |<ref>{{cite AV media|section=pangwakas na kredito, tinatampok ang boses ni|title=Galerians:Rion|year=2004|language=en}}</ref> |- |{{dts|2004|11|23|format=y}} |''Mobile Suit Gundam F91'' |Annamarie Bourget |bilang Jennifer Jean |<ref>{{cite web |title=Mobile Suit Gundam F91 (movie) |url=http://www.crystalacids.com/database/title/452/gundam-f91/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203091136/http://www.crystalacids.com/database/title/452/gundam-f91/ |archive-date=Disyembre 3, 2013 |work=Crystal Acids |language=en |accessdate=Setyembre 3, 2014}}</ref> |- |{{dts|2007|09|04|format=y}} |''Naruto the Movie: Ninja Clash in the Land of Snow'' |Koyuki Kazahana, Yukie Fujikaze |&nbsp; |<ref name="anime expo 2009" /><ref>{{cite web |title=Naruto: The Movie – Ninja Clash in the Land of Snow (DVD) 2002 |url=http://www.bestbuy.com/site/naruto-the-movie-ninja-clash-in-the-land-of-snow-dvd/8446666.p?id=1645528&skuId=8446666 |work=Bestbuy.com |language=en |access-date=2020-04-07 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303233130/http://www.bestbuy.com/site/naruto-the-movie-ninja-clash-in-the-land-of-snow-dvd/8446666.p?id=1645528&skuId=8446666 |url-status=dead }}</ref> |- |{{dts|2007|07|06|format=y}} |''Billy & Mandy: Wrath of the Spider Queen'' |Velma Green the Spider Queen |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2008|07|26|format=y}} |''Naruto the Movie 2: Legend of the Stone of Gelel'' |Fugai |Nakagrupo sa ilalim ng ''Cast'' |<ref>{{cite AV media|date=Hulyo 26, 2008|section=pangwakas na kredito|title=Naruto the Movie 2: Legend of the Stone of Gelel|language=en}}</ref> |- |{{dts|2008|08|26|format=y}} |''The Little Mermaid: Ariel's Beginning'' |Attina |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2008|10|07|format=y}} |''Strait Jacket'' |Rachel Hammond |&nbsp; |<ref>{{cite AV media|url=http://www.worldcat.org/title/strait-jacket/oclc/244206876|title=Strait Jacket|oclc=244206876|publisher=Manga Video|date=Oktubre 7, 2008|time=Panwakas na kredito sa Ingles, Gumanap ng Boses sa Ingles|language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Greenberger |first=Robert |date=Setyembre 8, 2008 |title=Strait Jacket to Make Domestic Debut on DVD |url=http://www.comicmix.com/2008/09/08/strait-jacket-to-make-domestic-debut-on-dvd/ |work=Comic Mix |language=en}}</ref> |- |{{dts|2009|06|26|format=y}} |''Virtuality'' |Jean the Computer |Pilotong pangtelebisyon |<ref>{{cite web |title=Virtuality |url=http://www.thefutoncritic.com/showatch/virtuality/ |work=The Futon Critic |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last=Burnette |first=Bryant |date=Mayo 13, 2013 |title=A Review of Virtuality |url=http://wherenobloghasgonebefore.blogspot.com/2013/05/a-review-of-virtuality.html |work=Where No Blog Has Gone Before |language=en}}</ref> |- |{{dts|2009|10|09|format=y}} |''Aussie and Ted's Great Adventure'' |Cricket |Hayop na totoo o ''live-action'' |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2009|01|20|format=y}} |''Hulk Vs Thor'' |Amora/Enchantress |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|01|25|format=y}} |''Dead Space: Aftermath'' |Rin, Sandra Burns |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|11|19|format=y}} |''Pixie Hollow Games'' |Ivy |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|09|20|format=y}} |''The Disappearance of Haruhi Suzumiya'' |Tsuruya-san, Kyon's Little Sister |&nbsp; |<ref>{{cite AV media|section=pangwakas na kredito, Gumanap ng Boses sa Ingles|title=[[The Disappearance of Haruhi Suzumiya]]|date=Setyembre 20, 2011|language=en}}</ref> |- |{{dts|2012|08|16|format=y}} |''Tinker Bell and the Secret of the Wings'' |Receptionist |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|04|16|format=y}} |''Iron Man: Rise of Technovore'' |Maria Hill |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|07|09|format=y}} |''Metal Gear Solid 2: Bande Dessinée'' |Rosemary |Dihital na nobelang grapiko na nilabas bilang bidyong [[DVD]] |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|10|01|format=y}} |''Tiger and Bunny: The Beginning'' |Karina Lyle/Blue Rose |&nbsp; | |- |{{dts|2014|03|25|format=y}} |''Avengers Confidential: Black Widow and Punisher'' |Maria Hill |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2014|04|01|format=y}} |''The Pirate Fairy'' |Sweetpea, Sydney |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite web |last=Crooks |first=Amy |date=Marso 23, 2014 |title=Red Carpet Photos For Disney's "The Pirate Fairy" Premiere Marso 22, 2014 |url=http://www.dis411.net/2014/03/23/red-carpet-photos-for-disneys-the-pirate-fairy-premiere-Marso-22-2014/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715133601/http://www.dis411.net/2014/03/23/red-carpet-photos-for-disneys-the-pirate-fairy-premiere-Marso-22-2014 |archive-date=15 Hulyo 2014 |publisher=Dis411 |language=en |accessdate=Agosto 21, 2014}}</ref><!-- names her role --> |- |{{dts|2014|04|22|format=y}} |''Son of Batman'' |Rebecca Langstrom |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2015|02|10|format=y}} |''Lego DC Comics Super Heroes: Justice League vs. Bizarro League'' |[[Wonder Woman]], Bizarra |Nakagrupo sa ilalim ng "''Starring the Voice Talents of''"<!-- according to IGN trailer billing --> |<ref name="btva" /><!-- trailer shows Kari Wahlgren's name in the star billing <ref>{{cite video|url=http://www.ign.com/videos/2014/11/10/lego-justice-league-vs-bizarro-league-trailer|title=LEGO DC Comics Super Heroes: Justice League vs. Bizarro League – Trailer | work = IGN Video | publisher=IGN | date= Nobyembre 10, 2014 }}</ref> --> |- |{{dts|2015|02|24|format=y}} |''Tiger and Bunny: The Rising'' |Karina Lyle/Blue Rose |&nbsp; |<ref>{{cite web |date=Pebrero 22, 2015 |title=Tiger & Bunny The Movie: The Rising 'New Driver' English Dub Clip Streamed |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-02-22/tiger-and-bunny-the-movie-the-rising-new-driver-english-dub-clip-streamed/.85283 |language=en |accessdate=Hulyo 13, 2015}}</ref> |- |{{dts|2015|07|21|format=y}} |''Justice League: Gods and Monsters'' |Karen Beecher<!-- , [[Livewire (DC Comics)|Livewire]] --> |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite web |author= |date= |title=The Superman Super Site - Hulyo 27, 2015: "Justice League: Gods & Monsters" Blu-ray/DVD Review |url=http://www.supermansupersite.com/0727338.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924111818/http://www.supermansupersite.com/0727338.html |archive-date=Setyembre 24, 2015 |work=supermansupersite.com |language=en |accessdate=Setyembre 16, 2015}}</ref> |- |{{dts|2015|12|15|format=y}} |''Kung Fu Panda: Secrets of the Scroll'' |Adultong Tigress |maikling pelikula |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2016|01|20|format=y}} |''Batman: Bad Blood'' |Ms. Bannister, Kori | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2016|03|01|format=y}} |''Lego DC Comics Super Heroes: Justice League: Cosmic Clash'' |Saturn Girl, Ugh |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite press release|url=http://www.awn.com/news/justice-league-cosmic-clash-lands-blu-ray-Marso-1|via=Animation World Network|date=Disyembre 9, 2015|author=Warner Bros. Home Entertainment|title=‘Justice League: Cosmic Clash’ Lands on Blu-ray Marso 1|location=Burbank, California|accessdate=Disyembre 10, 2015|language=en}}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |{{dts|2016|03|29|format=y}} |''Justice League vs. Teen Titans'' |Starfire |&nbsp; |<ref>{{cite web |author= |date=Mayo 31, 2016 |title="Justice League vs. Teen Titans" Roundtable Interviews - ToonZone News |url=http://www.toonzone.net/justice-league-vs-teen-titans-roundtable-interviews/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116133542/http://www.toonzone.net/justice-league-vs-teen-titans-roundtable-interviews/ |archive-date=Nobyembre 16, 2017 |website=toonzone.net |language=en |accessdate=Nobyembre 16, 2017}}</ref><!-- BTVA --> |- |{{dts|2016|07|25|format=y}} |''Batman: The Killing Joke'' |Call Girl |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="cast-list">{{cite web |title=Batman: The Killing Joke on iTunes |url=https://itunes.apple.com/us/movie/batman-the-killing-joke/id1111051505 |access-date=Mayo 25, 2016 |website=iTunes Store |language=en}}</ref> |- |{{dts|2017|01|31|format=y}} |''Scooby-Doo! Shaggy's Showdown'' |Midge Gunderson | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2017|03|31|format=y}} |''Teen Titans: The Judas Contract'' |Starfire | |<ref>{{cite web |author= |date=Marso 31, 2017 |title=WonderCon: Teen Titans: The Judas Contract Panel |url=https://www.cbr.com/teen-titans-judas-contract-panel-wondercon-2017/ |website=cbr.com |language=en |accessdate=Nobyembre 16, 2017}}</ref><ref>{{cite web |author= |date=Marso 21, 2017 |title=Exclusive clip: Kari Wahlgren on her favorite Starfire moment in Teen Titans: The Judas Contract |url=https://fansided.com/2017/03/21/exclusive-clip-kari-wahlgren-starfire-teen-titans-judas-contract-dc-all-access/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116131545/https://fansided.com/2017/03/21/exclusive-clip-kari-wahlgren-starfire-teen-titans-judas-contract-dc-all-access/ |archive-date=Nobyembre 16, 2017 |website=fansided.com |language=en |accessdate=Nobyembre 16, 2017}}</ref> |} === Mga larong bidyo === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width=95%; font-size: 95%;" |+Listahan ng pagboboses sa mga larong bidyo ! style="background:#b0c4de;" |Taon ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Papel ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Mga tala ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Sanggunian<ref name="resume" /> |- |{{dts|2003|02|25|format=y}} |''Xenosaga Episodyo I: Der Wille zur Macht'' | |{{efn|Sa hindi malamang dahilan, hindi isinama sa pangwakas na kredito ng larong bidyo na ito ang mga artista ng tinig na lumahok.|name="no voice actors}} |<ref name="anime expo 2009" /> |- |{{dts|2003|08|27|format=y}} |''Buffy the Vampire Slayer: Chaos Bleeds'' |Willow Rosenberg |Unang pagsasatinig sa mga larong bidyo |<ref name="giving" /> |- |{{dts|2003|12|10|format=y}} |''Fatal Frame II: Crimson Butterfly'' |Mio Amakura |Nakagrupo sa ilalim ng ''Voice Talent'' |<ref>{{cite video game|developer=Tecmo|scene=pangwakas na kredito, 2 minuto pagkalipas, Talento ng Boses|title=Fatal Frame II: Crimson Butterfly|date=Disyembre 10, 2003|language=Ingles}}</ref><ref>{{cite web |title=Fatal Frame II: Crimson Butterfly (2003) |url=http://www.legendsofhorror.org/game/fatal-frame-ii-crimson-butterfly-2003/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407012527/http://www.legendsofhorror.org/game/fatal-frame-ii-crimson-butterfly-2003/ |archive-date=Abril 7, 2020 |access-date=Abril 7, 2020 |work=Legends of Horror |language=en}}</ref> |- |{{dts|2004|07|13|format=y}} |''Tales of Symphonia'' |Raine Sage |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2004|08|format=y}} |''Halo 2'' (''I Love Bees'' ''promotional edition'') |Janissary "Jan" James |&nbsp; |<ref name="voices kari" /><!-- original article credited her under halo 2 but does not show in main credits for that, wikia shows she is credited for I Love Bees version --><ref>{{cite web |title=Archives – I Love Bees |url=http://www.radionouspace.net/archives-ilovebees.html |url-status=dead |work=radio nouspace |language=en |editor-first1=John F. |editor-last1=Barber |accessdate=Agosto 19, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140820094919/http://www.radionouspace.net/archives-ilovebees.html |archivedate=Agosto 20, 2014 |df=mdy-all}}</ref> |- |{{dts|2004|09|27|format=y}} |''Shadow Hearts: Covenant'' |Karin Koenig |bilang Jennifer Jean |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2004|11|10|format=y}} |''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events'' |White-Faced Jane |&nbsp; |<ref name="joe-mammy interview" /><ref name="not afraid" /><ref>{{cite video game|developer=Adrenium Games|scene=pangwakas na kredito|title=Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events|date=Nobyembre 10, 2004|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2005|02|15|format=y}} |''Xenosaga Episode II: Jenseits von Gut und Böse'' |Febronia, Pellegri |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2005|04|05|format=y}} |''SWAT 4'' |Tagahatid, Tapag-opera ng 911 Operator, Reporter ng telebisyon, Babaeng Bihag 2 | |<ref>{{cite AV media|format=PDF|url=https://manualmachine.com/games-pc/swat-4/1119524-user-manual/|title=SWAT 4 User Manual|page=29, Voice Actors|via=Manual Machine|language=en}}</ref> |- |{{dts|2005|05|03|format=y}} |''Hot Shots Golf: Open Tee'' |<!-- Mika, Julie --> |Nakagrupo sa ilalim ng ''Voice Actors'' ''Hot Shots Golf: Open Tee 2'' din |<ref>{{cite video game|title=''Everybody's Golf Portable{{!}}Hot Shots Golf Open Tee''|developer=Clap Hanz|scene=Kredio, Produksyon ng Boses, Mga Artista ng Boses|publication-date=Mayo 3, 2005|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2005|05|04|format=y}} |''Star Wars: Episodyo III – Revenge of the Sith'' |Serra Keto |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2005|11|01|format=y}} |''James Bond 007: From Russia with Love'' |Tatiana Romanova |&nbsp; |<ref name="voices kari" /> |- |{{dts|2006|04|12|format=y}} |''Samurai Champloo: Sidetracked'' |Fuu Kasumi |bilang Kay Jensen |<ref>{{cite video game|date=Abril 12, 2006|developer=Bandai|scene=closing credits, English Voice Cast|title=Samurai Champloo: Sidetracked|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2006|08|15|format=y}} |''Dirge of Cerberus: Final Fantasy VII'' |Shelke Rui | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2006|08|29|format=y}} |''Xenosaga Episode III: Also sprach Zarathustra'' |Febronia, Pellegri |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2006|09|19|format=y}} |''Open Season'' |Beth, Giselle |Nakagrupo sa ilalim ng ''Voice Talent'' |<ref name="voices.com" /><ref>{{cite web |last=Hogue |first=Laurent |title=Open Season (PlayStation 2) |url=http://www.mobygames.com/game/ps2/open-season/credits |work=MobyGames |language=en |accessdate=Setyembre 5, 2014}}</ref><!-- credits posting by Laurent Hogue, a developer on the game --> |- |{{dts|2006|10|17|format=y}} |''Justice League Heroes'' |Zatanna |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="IGN jeanne" /><ref>{{cite web |last=Hatfield |first=Daemon |date=Mayo 4, 2006 |title=Justice League Speak Up |url=http://www.ign.com/articles/2006/05/04/justice-league-speak-up |work=IGN |language=en}}</ref> |- |{{dts|2006|10|17|format=y}} |''Tokobot Plus: Mysteries of the Karakuri'' |Ruby, Aria |&nbsp; |<ref>{{cite video game|date=Oktubre 17, 2006|developer=Tecmo|scene=pangwakas na kredito, 1 minuto pagkatapos, Bersyong Estados Unidos, ''Tokobot Plus English VO'', Talento ng Boses|title=Tokobot{{!}}Tokobot Plus: Mysteries of the Karakuri|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2006|10|24|format=y}} |''.hack//G.U. vol. 1//Rebirth'' |Shino, Kaede |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2006|10|24|format=y}} |''Star Wars: Empire at War: Forces of Corruption'' |Silri |&nbsp; |<ref>{{cite web |last=Klepacki |first=Frank |date=Oktubre 17, 2006 |title=Star Wars: Empire at War: Forces of Corruption Designer Diary #5 – The Sounds of Corruption |url=http://www.gamespot.com/articles/star-wars-empire-at-war-forces-of-corruption-designer-diary-5-the-sounds-of-corruption/1100-6159916/ |work=GameSpot |language=en |quote=Kari Wahlgren as Silri was spot on with the natural blend of sexy and psycho tones to her voice, adding to her character the feeling she was a raging loose cannon.}}</ref> |- |{{dts|2006|10|27|format=y}} |''Guild Wars Nightfall'' |Tahlkora |Nakagrupo sa ilalim ng ''Voice Actors'' |<ref>{{cite book |url=ftp://ftp.guildwars.com/downloads/gwn-manual-en.pdf |title=Guild Wars Nightfall Manuscript |page=145 |language=en |format=PDF}}</ref> |- |{{dts|2006|10|31|format=y}} |''Final Fantasy XII'' |Ashe |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2006|11|13|format=y}} |''Dead or Alive Xtreme 2'' |Kasumi, Niki |&nbsp; |<ref>{{cite video game|date=Nobyembre 13, 2006|developer=Team Ninja|scene=pangwakas na kredito, 1:30 pagkatapos, Gumanap na Nagbigay-tinig sa Ingles|title=Dead or Alive Xtreme 2|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2006|12|05|format=y}} |''Metal Gear Solid: Portable Ops'' |Teliko Friedman |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2007|01|30|format=y}} |''Rogue Galaxy'' |Lilika |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="voices.com" /> |- |{{dts|2007|03|20|format=y}} |''Armored Core 4'' |Fiona Jarnefeldt | |&nbsp; |- |{{dts|2007|05|02|format=y}} |''Spider-Man 3'' |[[Mary Jane Watson]] |&nbsp; |<ref name="IGN jeanne" /> |- |{{dts|2007|05|08|format=y}} |''.hack//G.U. vol. 2//Reminisce'' |Kaede |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2007|06|25|format=y}} |''The Darkness'' |Young Jenny |&nbsp; |<ref name="giving" /> |- |{{dts|2007|06|29|format=y}} |''Project Sylpheed'' |Ellen Bernstein |&nbsp; |<ref>{{cite video game|date=Hunyo 29, 2007|developer=Game Arts, SETA Corporation|scene=pangwakas na kredito|title=Project Sylpheed|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2007|08|21|format=y}} |''Jeanne d'Arc'' |[[Jeanne d'Arc]] |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="IGN jeanne" /><ref>{{cite web |last=Yip |first=Spencer |date=Agosto 1, 2007 |title=Talking with the voice of Jeanne D’arc |url=http://www.siliconera.com/2007/08/01/talking-with-the-voice-of-jeanne-d’arc |work=Siliconera |language=en}}</ref> |- |{{dts|2007|08|28|format=y}} |''Guild Wars: Eye of the North'' |Gwen |&nbsp; |<ref name="mmorpg guild wars 2">{{cite web |last=Bitten |first=Michael |date=Disyembre 16, 2009 |title=Guild Wars 2 News – Exclusive Voices of Tyria Trailer! |url=http://www.mmorpg.com/gamelist.cfm?game=473&view=news&page=22&read=15769 |work=MMORPG.com |language=en}}</ref> |- |{{dts|2007|09|08|format=y}} |''.hack//G.U. vol. 3//Redemption'' |Shino, Kaede |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2007|10|05|format=y}} |''Final Fantasy Tactics: The War of the Lions'' |Ovelia |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2008|01|22|format=y}} |''No More Heroes'' |Jeane |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2008|06|03|format=y}} |''Ninja Gaiden II'' |Sonia |&nbsp; |<ref>{{cite video game|developer=Team Ninja|scene=pangwakas na kredito, 1:40 pagkatapos, Gumanap sa Ninja Gaiden 2 – Mga Aktor na Nagboses sa Ingles|title=Ninja Gaiden II|date=Hunyo 3, 2008|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2008|06|12|format=y}} |''Metal Gear Solid 4: Guns of the Patriots'' |Enemy Soldiers |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2008|08|19|format=y}} |''Too Human'' |Nyanna |&nbsp; |<ref>{{cite video game|developer=Silicon Knights|scene=pangwakas na kredito, Gumanap|title=Too Human|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2008|08|30|format=y}} |''Valkyria Chronicles'' |Irene Ellet | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2008|09|16|format=y}} |''Star Wars: The Force Unleashed'' |Darth Phobos |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2008|12|02|format=y}} |''Prince of Persia'' |Elika |&nbsp; |<ref name="otaku news 2008" /> |- |{{dts|2009|01|27|format=y}} |''Afro Samurai'' |Young Afro Samurai |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2009|06|02|format=y}} |''Red Faction: Guerrilla'' |Samanya |&nbsp; |<ref>{{cite video game|developer=[Volition|title=Red Faction: Guerrilla|date=Hunyo 2, 2009|scene=pangwakas na kredito, 3:30 pagkatapos, Mga Artisting Naboses, Tinatampok|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2009|06|09|format=y}} |''Prototype'' |Elizabeth Greene, The Mother, miscellaneous voices |&nbsp; |<ref name="411mania">{{cite web |last=Morrison |first=Marc |date=Pebrero 5, 2013 |title=The 8 Ball 2.05.13: Top 8 Video Game Voice Actresses |url=http://www.411mania.com/games/columns/272369 |url-status=dead |work=411mania.com |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140905235649/http://www.411mania.com/games/columns/272369 |archivedate=Setyembre 5, 2014 |df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite video game|date=Hunyo 9, 2009|developer=Radical Entertainment|scene=pangwakas na kredito, 1:45 pagkatapos, Gumanap ng Boses|title=Prototype|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2009|09|29|format=y}} |''Ninja Gaiden Sigma 2'' |Irene Lew, Sonia |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2009|10|13|format=y}} |''Brütal Legend'' |Dominatrices |&nbsp; |<ref>{{cite web |title=Behind The Voice Actors – Brutal Legend |url=http://www.behindthevoiceactors.com/video-games/Brutal-Legend/ |work=Behind The Voice Actors |language=en}}</ref> |- |{{dts|2009|10|27|format=y}} |''Ben 10 Alien Force: Vilgax Attacks'' |Charmcaster |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2009|11|17|format=y}} |''Resident Evil: The Darkside Chronicles'' |Others |&nbsp; |<ref>{{cite web |title=Behind The Voice Actors – Resident Evil: The Darkside Chronicles |url=http://www.behindthevoiceactors.com/video-games/Resident-Evil-The-Darkside-Chronicles/ |work=Behind The Voice Actors |language=en}}</ref> |- |{{dts|2009|12|03|format=y}} |''The Saboteur'' |Skylar |&nbsp; |<ref>{{cite video game|date=Disyembre 3, 2009|developer=Pandemic Studios|scene=pangwakas na kredito, 3:30 pagkatapos, Gumanap ng Pagbibigay-tinig|title=The Saboteur|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2009|12|27|format=y}} |''Ratchet & Clank Future: A Crack In Time'' |Carina |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|02|02|format=y}} |''White Knight Chronicles'' |Princess Cisna |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|02|09|format=y}} |''BioShock 2'' |Barbara Johnson |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|03|09|format=y}} |''Final Fantasy XIII'' |Cocoon Inhabitants |&nbsp; |<ref>{{cite video game|developer=Square Enix|scene=Pangwakas na kredito, 2:15 pagkatapos, ''Cocoon Inhabitants''|title=Final Fantasy XIII|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2010|03|16|format=y}} |''Resonance of Fate'' |Cochet |&nbsp; |<ref>{{cite video game|date=Marso 16, 2010|developer=tri-Ace|scene=pangwakas na kredito, 1 minute pagkatapos, Gumanap ng Bosest (Ingles/Hapon)|title=Resonance of Fate}}</ref> |- |{{dts|2010|03|30|format=y}} |''Dead or Alive Paradise'' |Kasumi, Niki |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|06|22|format=y}} |''Transformers: War for Cybertron'' |Arcee |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|06|25|format=y}} |''Singularity'' |Kathryn Norvikova |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|09|30|format=y}} |''Final Fantasy XIV'' |Cast |&nbsp; |<ref>{{cite video game|title=Final Fantasy XIV|developer=Square Enix|publisher=Square Enix|scene=Pangwakas na kredito, 4:50 pagkatapos, Gumanap|year=2010|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2010|10|19|format=y}} |''Vanquish'' |Elena Ivanova |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|11|26|format=y}} |''Tron: Evolution'' |Radia |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|02|15|format=y}} |''Marvel vs. Capcom 3: Fate of Two Worlds'' |Jill Valentine |Nakagrupo sa ilalim ng ''Voice Talent'' |<ref name="411mania" /><ref>{{cite video game|date=Pebrero 15, 2011|developer=Capcom|scene=pangwakas na kredito, 2:44 pagkatapos, Voice Talent|title=Marvel vs. Capcom 3: Fate of Two Worlds|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2011|05|20|format=y}} |''Dead or Alive: Dimensions'' |Kasumi, Kasumi Alpha, Ayame |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|06|09|format=y}} |''White Knight Chronicles II'' |Princess Cisna |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|09|27|format=y}} |''X-Men: Destiny'' |Emma Frost |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|10|11|format=y}} |''Ace Combat: Assault Horizon'' |Janice Rehl |Pagkuhang pagganap din |<ref>{{cite video game|date=Oktubre 11, 2011|developer=Namco|scene=pangwakas na kredito, Mga Boses sa Ingles at Pagkuhang Ganap (Ayon sa Alpabet)|title=Ace Combat: Assault Horizon|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2011|10|18|format=y}} |''Batman: Arkham City'' |League of Assassins MembersVicki Vale (''Revenge'') |Nakagrupo sa ilalim ng ''Voice Over Actors'' ''Sa Harley Quinn's Revenge'' din na ''expansion pack'' |<ref>{{cite video game|developer=Rocksteady Studios|scene=pangwakas na kredito, 8 minuto pagkatapos, Mga Nagbigay-tinig|title=Batman: Arkham City|publisher=Warner Bros. Interactive Entertainment|date=Oktubre 18, 2011|language=Ingles}}</ref><ref name="polygon rock stars">{{cite web |last=Griner |first=David |date=Abril 2, 2013 |title=Why aren't video game actors treated like stars? |url=http://www.polygon.com/features/2013/4/2/4104160/why-arent-video-game-actors-treated-like-stars |work=Polygon |language=en}}</ref> |- |{{dts|2011|11|11|format=y}} |''The Elder Scrolls V: Skyrim'' |Vex |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|11|15|format=y}} |''Saints Row: The Third'' |Pedestrian at Mga Boses ng Karakter |&nbsp; |<ref>{{cite web |title=Behind The Voice Actors – Saints Row: The Third |url=http://www.behindthevoiceactors.com/video-games/Saints-Row-The-Third/ |work=Behind The Voice Actors |language=en |accessdate=Nobyembre 3, 2014}} – nagpapakita ang tsek screenshot ng pangwakas na kredito kung saan nakalista ang kanyang pangalan.</ref> |- |{{dts|2011|11|15|format=y}} |''Ultimate Marvel vs. Capcom 3'' |Jill Valentine |&nbsp; |<ref name="411mania" /> |- |{{dts|2011|12|20|format=y}} |''Star Wars: The Old Republic'' |Jedi Knight Female |&nbsp; |<ref>{{cite video game|date=Disyembre 20, 2011|developer=BioWare|publisher=[[Electronic Arts]], LucasArts|title=Star Wars: The Old Republic|scene=pangwakas na kredito, 9:50 pagkatapos, Gumanap sa Ingles|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2012|02|21|format=y}} |''Asura's Wrath'' |Mithra |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|03|13|format=y}} |''Naruto Shippuden: Ultimate Ninja Storm Generations'' |Tayuya |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="pumped">{{cite web |last=Rhodes |first=Adam |date=Hunyo 11, 2014 |title=Anime lovers pumped for Orlando convention this summer |url=http://www.centralfloridafuture.com/news/view.php/740603/Anime-lovers-pumped-for-Orlando-conventi |url-status=dead |work=Central Florida Future |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140810154633/http://www.centralfloridafuture.com/news/view.php/740603/Anime-lovers-pumped-for-Orlando-conventi |archivedate=Agosto 10, 2014}}</ref> |- |{{dts|2012|03|23|format=y}} |''Kid Icarus: Uprising'' |Gaol, Phosphora |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|04|03|format=y}} |''Kinect Star Wars'' |Intercom, PC na Pilotong Babae, pad1 |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite web |date=2012 |title=Kinect Star Wars Credits |url=http://www.microsoft.com/games/mgsgamecatalog/kinectstarwars.aspx |work=Microsoft Game Studios |language=en}}</ref> |- |{{dts|2012|06|26|format=y}} |''The Amazing Spider-Man'' |Gwen Stacy |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|07|03|format=y}} |''The Secret World'' |Kirsten Geary, Tanis |&nbsp; |<ref>{{cite video game|developer=Funcom|scene=pangwakas na kredito, Gumanap|title=The Secret World|publisher=[[Electronic Arts]]|date=Hunyo 13, 2012|language=Ingles}}</ref><!-- https://www.youtube.com/watch?v=KJvjG8fxMUg --> |- |{{dts|2012|07|12|format=y}} |''Infex'' |Ivy |Interaktibong nobelang grapiko |<ref>{{cite video|author=PCB Productions|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZXxQt_FNMPw|work=YouTube|date=Hulyo 23, 2012|title=Infex Interviews 1|at=0:59|language=en}}</ref><ref>{{cite video|author=PCB Productions|url=https://www.youtube.com/watch?v=eNs-EtWttEE|work=YouTube|date=Hunyo 30, 2012|title=Infex Interviews 2|at=1:35|language=en}}</ref> |- |{{dts|2012|07|20|format=y}} |''Kingdom Hearts 3D: Dream Drop Distance'' |The Grid |Nakagrupo sa ilalim ng "''Featuring the Disney Character voice talents of''" |<ref>{{Cite video game|title=''Kingdom Hearts 3D: Dream Drop Distance''|developer=Square Enix|date=Hulyo 20, 2012|scene=Pangwakas na kredito, 2 minuto pagkatapo, Gumanap|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2012|08|28|format=y}} |''Guild Wars 2'' |Caithe |Nakagrupo sa ilalim ng ''Voice Talent'' |<ref name="mmorpg guild wars 2" /><ref>{{cite web |title=Game credits – voice talent |url=http://wiki.guildwars2.com/wiki/Game_credits#Voice_Talent |work=Guild Wars 2 Official Wiki |language=en |accessdate=Setyembre 4, 2014}}</ref><ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Te4FK_6JLwE|title=Guild Wars 2 – Behind the Scenes: Giving Tyria a Voice|date=Disyembre 16, 2009|work=YouTube|time=3:13|language=en}}</ref> |- |{{dts|2012|11|06|format=y}} |''Halo 4'' |Ivanoff, System Voice |&nbsp; |<ref>{{cite web |title=Halo 4 Credits |url=http://www.microsoft.com/games/mgsgamecatalog/halo4_credits.aspx |work=Microsoft Game Studios |language=en |accessdate=Nobyembre 21, 2014}}</ref> |- |{{dts|2013|02|19|format=y}} |''Metal Gear Rising: Revengeance'' |Courtney Collins |Nanomina – BTVA, Parangal sa Pagboses ng 2013 |<ref name="btva" /><ref name="btva voice acting 2013 video games" /> |- |{{dts|2013|03|05|format=y}} |''Naruto Shippuden: Ultimate Ninja Storm 3'' |Fuu |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|06|04|format=y}} |''Marvel Heroes'' |Emma Frost, Boom-Boom, Clea |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|06|14|format=y}} |''The Last of Us'' |Tauhang nagboboses |&nbsp; |<ref>{{cite web |title=Behind The Voice Actors – The Last of Us |url=http://www.behindthevoiceactors.com/video-games/The-Last-of-Us/ |work=Behind The Voice Actors |language=en}}</ref><!-- specific roles not named in closing credits --> |- |{{dts|2013|08|23|format=y}} |''The Wonderful 101'' |Wonder-Green |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|10|13|format=y}} |''Skylanders: Swap Force'' |Tessa |Nakagrupo sa ilalim ng ''Voice Talent'' |<ref>{{cite video game|date=Oktubre 13, 2013|developer=Vicarious Visions|scene=pangwakas na kredito, 8 minuto pagkatapos, Produksyong Pabibigay-tinig ng Soundelux, Mga Aktor ng Boses|title=Skylanders: Swap Force|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2013|10|22|format=y}} |''Lego Marvel Super Heroes'' |Aunt May, Emma Frost, Gwen Stacy |Nakagrupo bilang ''VO Talent'' |<ref>{{cite video game|date=Oktubre 22, 2013|developer=TT Games|scene=pangwakas ng kredito, 9 minuto pagkatapos, Talento ng Pagbibigay-tining|title=Lego Marvel Super Heroes|language=Ingles}}</ref><!-- specific roles not named in closing credits--> |- |{{dts|2014|09|16|format=y}} |''Naruto Shippuden: Ultimate Ninja Storm Revolution'' |Fuu |&nbsp; |<ref>{{Cite video game|title=Naruto Shippuden: Ultimate Ninja Storm Revolution|year=2014|scene=Pangwakas na kredito 1:12 pagkatapos, Gumanap sa Ingles|developer=CyberConnect2|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2014|10|05|format=y}} |''Skylanders: Trap Team'' |Tessa |Nakagrupo sa ilalim ng ''Voice Actors'' |<ref>{{cite video game|scene=Pangwakas na kredito, 8:40 pagkatpos, Mga Aktor ng Boses|title=Skylanders: Trap Team|developer=Toys for Bob|publisher=[[Activision]]|year=2014|language=Ingles}}</ref><ref>{{cite tweet|user=KariWahlgren|number=396800770592358400 <!-- https://twitter.com/KariWahlgren/status/396800770592358400 -->|title=Replies on comment about her character Tessa on Skylanders: Trap Team: "Thank you!! Really love the character!"|name=Kari Wahlgren|date=Nobyembre 2, 2013|accessdate=Disyembre 30, 2014|language=en}}</ref> |- |{{dts|2014|11|11|format=y}} |''Lego Batman 3: Beyond Gotham'' |Supergirl, Black Canary, Hawkgirl, Indigo-1, Wonder Girl, and Zatanna | |<ref>{{cite web |last=Gross |first=Ed |date=Hulyo 10, 2018 |title=Who's Played Supergirl? Here's Every Actress Who's Worn the Cape |url=https://www.closerweekly.com/posts/supergirl-actress-162994/ |work=Closer Weekly |language=en |accessdate=Marso 7, 2019 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |{{dts|2015|03|15|format=y}} |''Code Name: S.T.E.A.M.'' |Tiger Lily, Victoria, Ozma |&nbsp; |<ref>{{cite video game|developer=Intelligent Systems|scene=Credits, Voice|title=Code Name: S.T.E.A.M.|publisher=[[Nintendo]]|date=Marso 15, 2015|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2015|09|25|format=y}} |''Skylanders: SuperChargers'' |Tessa |Nakagrupo sa ilalim ng ''Voice Actors'' Muling ginampanan{{efn|Ang mga papel ni Kari sa Skylanders ay muling ginampanan sa mga sumunod na paglabas ng serye.<ref>{{cite web|url=http://www.mercurynews.com/business/ci_28243242/skylanders-add-vehicles-next-game-skylanders-superchargers|title='Skylanders' to add vehicles in next game, 'Skylanders SuperChargers'|first=Derrick J.|last=Lang|date=Hunyo 3, 2015 | agency=Associated Press|work=San Jose Mercury News|accessdate=Setyembre 30, 2015|quote=The next "Skylanders" entry will also add 20 new characters to the roster of more than 300 heroes that have been released since the original "Spyro's Adventure."|language=en}}</ref>|name="reprising"}} |<ref>{{cite video game|developer=Vicarious Visions|publisher=[[Activision]]|scene=Pangwakas na kredito, 7:13 pagkatapos, Mga Artista ng Boses|title=Skylanders: SuperChargers|year=2015|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2015|10|27|format=y}} |''Halo 5: Guardians'' |System Voice | |<ref>{{cite video game|developer=343 Industries|publisher=Microsoft Studios|title=Halo 5: Guardians|scene=Pangwakas na kredito, 7 minuto pagkatapos, Panguhaning Boses at Gumanap|access-date=Oktubre 28, 2017|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2015|11|12|format=y}} |''Fallout 4'' |Proctor Ingram | |<ref>{{cite video game|developer=Bethesda Game Studios|publisher=Bethesda Softworks|title=Fallout 4|scene=Pangwakas ng kredito, 2 minuto pagkatapos, Boses & Musika|access-date=Enero 31, 2020|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2016|02|09|format=y}} |''Naruto Shippuden: Ultimate Ninja Storm 4'' |Hanabi Hyuga, Fuu |&nbsp; |<ref>{{Cite video game|title=Naruto Shippuden: Ultimate Ninja Storm 4|year=2016|scene=Pangwakas ng kredito, 0:48 pagkatapos, Gumanap sa Ingles|developer=CyberConnect2|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2016|04|26|format=y}} |''King's Quest - Chapter III: Once Upon A Climb'' |Princess Vee, Bramble Fey | |<ref>{{cite video game|title=King's Quest - Chapter III: Once Upon A Climb|developer=The Odd Gentlemen|publisher=Sierra Entertainment|year=2016|scene=Pangwakas na kredito, 1 min pagkatapos, Gumanap|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2016|08|25|format=y}} |''Master of Orion: Conquer the Stars'' |Human Advisor, GNN Anchor |&nbsp; |<ref>{{cite magazine |last=Chalk |first=Andy |date=Pebrero 17, 2016 |title=Master of Orion trailer reveals a cast of sci-fi stars |url=http://www.pcgamer.com/master-of-orion-trailer-reveals-a-cast-of-sci-fi-stars/ |magazine=PC Gamer |language=en |accessdate=Pebrero 19, 2016}}</ref> |- |{{dts|2016|09|13|format=y}} |''Minecraft: Story Mode'' |Mevia, Val |Ep. "A Journey's End", Ep. Below the Bedrock |<ref>{{cite web |author= |date= |title=Minecraft: Story Mode Episode 8: 'A Journey's End' releases Setyembre 13 |url=https://www.pcgamesn.com/minecraft-story-mode-a-telltale-games-series/minecraft-story-mode-episode-8-release-date |work=pcgamesn.com |language=en |accessdate=Pebrero 4, 2017}}</ref> |- |{{dts|2016|10|25|format=y}} |''World of Final Fantasy'' |Shelke Rui |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2016|11|29|format=y}} |''Final Fantasy XV'' |Aranea Highwind |&nbsp; |<ref>{{cite web |last=Medina |first=ND |date=Agosto 22, 2016 |title='Final Fantasy XV' English Voice Cast Announced In New Trailer [VIDEO] |url=http://www.idigitaltimes.com/final-fantasy-xv-english-voice-cast-announced-new-trailer-video-552012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160825044604/http://www.idigitaltimes.com/final-fantasy-xv-english-voice-cast-announced-new-trailer-video-552012 |archive-date=25 Agosto 2016 |work=IDigitalTimes |publisher=IBT Media |language=en |accessdate=Agosto 30, 2016}}</ref><!-- also BTVA --><ref name="wave newspapers" /> |- |{{dts|2017|05|16|format=y}} |''Injustice 2'' |Starfire |&nbsp; |<ref>{{cite web |last=James |first=Dean |date=Mayo 7, 2017 |title=Injustice 2's Starfire Will Be Voiced By Familiar Actress |url=https://attackofthefanboy.com/news/injustice-2-starfire-will-be-voiced-by-familiar-actor/ |work=Attack of the Fanboy |language=en |accessdate=Hunyo 5, 2017}}</ref><!-- BTVA uses self-pub tweet --> |- |{{dts|2018|10|16|format=y}} |''Lego DC Super-Villains'' |English Voice Talent |&nbsp; |<ref>{{cite video game|title=Lego DC Super-Villains|developer=Traveller's Tales|publisher=Warner Bros. Interactive Entertainment|year=2018|scene=Pangwakas na kredito, 8 minuto pagkatapos, Talento ng Boses sa Ingles|language=Ingles}}</ref> |- |{{dts|2019|04|23|format=y}} |''Mortal Kombat 11'' |Kitana |Nakakredito sa ilalim ng ''English Voice Talent'' |<ref>{{cite tweet|user=domcianciolo|number=1120689390664278016|title=As many folks have guessed, #mk11 Kitana VO is performed by @KariWahlgren!|first=Dominic|last=Cianciolo|date=Abril 23, 2019|accessdate=Abril 23, 2019|language=Ingles}} &#x2013; Dominic Cianciolo ay ang direktor ng boses sa NetherRealm Studios na nagbigay boses para sa ''Mortal Kombat 11''.</ref> |- |{{dts|2019|06|18|format=y}} |''Bloodstained: Ritual of the Night'' |Gremory | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2019|07|19|format=y}} |''Marvel Ultimate Alliance 3: The Black Order'' |[[Elsa Bloodstone]], Proxima Midnight, Wasp | |<ref name="btva" /> |} === ''Live-action'' na pilmograpiya === ==== Telebisyon ==== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+Tala ng paglabas sa telebisyon ! style="background:#b0c4de;" |Taon ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Papel ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Mga tala ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Sanggunian |- |2010–11 |''[[Wizards of Waverly Place]]'' |Helen |Seryeng pantelebisyon, episodyo: "Alex Gives Up" "Three Maxes and a Little Lady" |<ref name="press" /><ref>{{cite episode|series=Wizards of Waverly Place|season=4|number=2|title=Alex Gives Up|language=en}} – closing credits</ref><ref>{{cite episode|title=Three Maxes and a Little Lady|series=Wizards of Waverly Place|season=4|number=5|language=en}}</ref><!-- wizards episodes confirmed on Netflix --> |- |2012 |''Criminal Minds'' |Rena Tracey |Seryeng pantelebisyon, episodyo: "Magnificent Light" |<ref>{{cite episode|title=Magnificent Light|series=Criminal Minds|season=8|number=9|language=en}}</ref> |- |{{dts|2017|07|29|format=y}} |''Nicky, Ricky, Dicky & Dawn'' |YOCO (voice) |Ep. "YOCO" |<ref>{{cite tweet|first=Kari|last=Wahlgren|user=KariWahlgren|number=891083863149092864|title="Nicky,Ricky,Dicky & Dawn" set! I play the voice of YOCO,the quints new smart device. Airs tomorrow at 8/7pm on @Nickelodeon #FridayFeeling|date=Hulyo 28, 2017|accessdate=Oktubre 15, 2017|language=en}}</ref> |- |} ==== Pelikula ==== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+Listahan ng mga pagganap sa pelikula ! style="background:#b0c4de;" |Taon ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Papel ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Mga tala ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Sanggunian |- |2003 |''Neverland'' |Tinker Bell |Pelikulang pamtampok |<ref name="voices kari" /><ref name="variety neverland" /><ref>{{cite news |last=Cooper |first=Tracie |title=Neverland (New Media) 2003 – Review Summary |language=en |work=New York Times |agency=Rovi (All Movie Guide) |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/290234/Neverland-New-Media-/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219175005/http://www.nytimes.com/movies/movie/290234/Neverland-New-Media-/overview |archive-date=19 Disyembre 2013 |accessdate=Nobyembre 27, 2013}}</ref> |- |{{dts|2008|07|03|format=y}} |''Adventures in Voice Acting'' |Herself |Pelikulang dokumentaryo sa pagboboses |<ref name="otaku news 2008" /><ref>{{cite web |date=Setyembre 2, 2008 |title=Voice Actors DVD o_O *this week: Bob Papenbrook.. again!* &#124; Page 57 &#124; Forum |url=http://www.gaiaonline.com/forum/anime-manga-comics/voice-actors-dvd-o_o-this-week-bob-papenbrook-again/t.16077705_841/ |publisher=Gaia Online |language=en |accessdate=Agosto 21, 2014}}</ref><!-- old announcement of DVD which shows she participated in it --><ref>{{cite web |title=Adventures in Voice acting |url=http://www.adventuresinvoiceacting.com/about-aiva-vol1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115090315/http://www.adventuresinvoiceacting.com/about-aiva-vol1 |archive-date=Enero 15, 2013 |work=Spotlight Entertainment |language=en |accessdate=Pebrero 4, 2015}}</ref> |- |{{dts|2013|12|format=y}} |''I Know That Voice'' |Herself |Pelikulang dokumentaryo sa pagboboses |<ref>{{cite web |title=I Know That Voice, A Documentary About the World of Voice Acting |url=http://laughingsquid.com/i-know-that-voice-a-documentary-about-the-world-of-voice-acting/ |work=Laughing Squid |language=en |accessdate=Oktubre 6, 2014}}</ref><!-- also actual video --> |- |2017 |''Girl #2'' | |Manunulat, Ehekutibong Prodyuser, maikling pelikula, labas na pampista |<ref>{{cite web |author= |date= |title=Cast and Crew |url=http://www.girl2movie.com/cast-and-crew/ |website=Girl #2 |language=en |accessdate=Marso 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312205204/http://www.girl2movie.com/cast-and-crew/ |archive-date=Marso 12, 2018 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author= |date=Setyembre 16, 2017 |title=Get to know the short film: GIRL #2, 9min, USA, Horror/Comedy |url=https://festivalforhorror.com/2017/09/16/get-to-know-the-short-film-girl-2-9min-usa-horrorcomedy/ |website=festivalforhorror.com |language=en |accessdate=Marso 12, 2018}}</ref> |} ==== Ibang paglabas ==== * Swiffer na patalastas sa telebisyon – Mud Girl para sa Swiffer WetJet<ref name="scholarship" /><ref>{{cite web |last1=Beck |first1=Marilyn |last2=Smith |first2=Stacy Jenel |date=Setyembre 30, 2011 |title=Release: Saturday, Hulyo 23–24, 2011 |url=http://www3.creators.com/lifestylefeatures/fashion-and-entertainment/hollywood-exclusive/release-saturday-Hulyo-23-24-2011.html |url-status=dead |work=Hollywood Exclusive by Marilyn Beck & Stacy Jenel Smith |publisher=Creators.com |language=en |accessdate=Agosto 19, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140821085929/http://www3.creators.com/lifestylefeatures/fashion-and-entertainment/hollywood-exclusive/release-saturday-Hulyo-23-24-2011.html |archivedate=Agosto 21, 2014 |df=mdy-all}}</ref> * ''TableTop'' na seryeng pang-web – Kanyang-sarili (season 2, episodyo 8)<ref>{{cite web |last=Genly |first=Kim |date= |title=Star Trek Catan: Jeri Ryan, Kari Wahlgren, and Ryan Wheaton join Wil on TableTop SE2E08 |url=http://geekandsundry.com/shows/tabletop/star-trek-catan-jeri-ryan-kari-wahlgren-and-ryan-wheaton-join-wil-on-tablet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109101223/http://geekandsundry.com/shows/tabletop/star-trek-catan-jeri-ryan-kari-wahlgren-and-ryan-wheaton-join-wil-on-tablet |archive-date=Nobyembre 9, 2013 |publisher=Tabletop.geekandsundry.com |language=en |accessdate=Nobyembre 27, 2013}}</ref> == Mga tala== {{notelist}} == Mga sanggunian== {{reflist|refs=<ref name="btva">{{cite web | time=Check mark indicates role has been confirmed using screenshots of closing credits and other reliable sources | url=http://www.behindthevoiceactors.com/Kari-Wahlgren/ | title=Kari Wahlgren | work=Behind The Voice Actors | accessdate=Oktubre 9, 2017|language=en}}</ref> <ref name="resume">{{cite web | url=http://www.kariwahlgren.net/resume_vo.html | title=Resume – Kari Wahlgren – Animated Cartoons: Features & Television Voice Work (Selected) ; CD-ROMS / Video Games | work=KariWahlgren.net (Kari Wahlgren official site) | accessdate=Nobyembre 26, 2013 | archive-date=Nobyembre 5, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141105030717/http://www.kariwahlgren.net/resume_vo.html | url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="voices kari">{{cite news | url = http://www.lawrence.com/news/2006/apr/21/voices_kari/ | title = Voices Kari – KU Grad becomes the go-to voice for animation and video games | first = Jon | last = Niccum | date = Abril 21, 2006 | newspaper = Lawrence Journal-World|language=en }}</ref><!-- copy of article at http://www2.ljworld.com/news/2006/apr/21/voices_kari/ - RS local newspaper --> <ref name="anime tourist">{{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20020328134356/http://www.animetourist.com/article1039.html | archivedate= Marso 28, 2002 | url-status = dead | url = http://www.animetourist.com/article1039.html | title = Anime Tourist Interview: Behind the Scenes of FLCL. | work = Anime Tourist | date = 2002 |language=en}}- ginawa noong Enero 2002</ref> <ref name="Jeng 2004">{{Cite news |last=Jeng |first=Way |url=http://www.mania.com/being-brief-discussion-anime-dubs-ai-yori-aoshi-enishi-volume-two_article_84201.html |title=Being a Brief Discussion of Anime Dubs: Ai Yori Aoshi: Enishi, Volume Two |work=Mania |publisher=Demand Media|language=en |date=Setyembre 14, 2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141105010024/http://www.mania.com/being-brief-discussion-anime-dubs-ai-yori-aoshi-enishi-volume-two_article_84201.html |archivedate=Nobyembre 5, 2014 |url-status=dead }}</ref> <ref name="divers last exile">{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/last-exile/dvd-1 |first=Allen |last=Divers |title=Last Exile DVD 1 – Review |work=Anime News Network |date=Pebrero 5, 2004 |accessdate=Agosto 19, 2014|language=en}}</ref> <ref name="ann champloo">{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/samurai-champloo/dvd-2 |first=Carlo |last=Santos |title=Samurai Champloo DVD 2 – Review |work=Anime News Network |date=Mayo 13, 2005 |accessdate=Agosto 19, 2014|language=en}}</ref> <ref name="ann scrapped 1">{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/scrapped-princess/dvd-1 |first=Theron |last=Martin |title=Scrapped Princess DVD 1 – Review |work=Anime News Network |date=Mayo 26, 2005 |accessdate=Agosto 19, 2014|language=en}}</ref> <ref name="mania dubbies 2008">{{cite web|url=http://www.mania.com/2008-anime-dubbies-award_article_113802.html |title=2008 Anime Dubbies Award |publisher=Mania.com |date=Marso 20, 2009 |accessdate=Agosto 20, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218002358/http://www.mania.com/2008-anime-dubbies-award_article_113802.html |archivedate=Pebrero 18, 2015|language=en }}</ref> <ref name="theron martin 2011">{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/feature/2012-01-05 |first=Theron |last=Martin |title=Anime in America: The Best (and Most Notable) of 2011 |work=Anime News Network |date=Enero 5, 2012 |accessdate=Agosto 20, 2014|language=en}}</ref> <ref name="btva voice acting 2011 anime">{{cite web|url=http://www.behindthevoiceactors.com/btva-awards/2011/anime/ |title=1st Annual BTVA Voice Acting Awards – 2011 – Anime |publisher=Behind The Voice Actors |date= |accessdate=Agosto 20, 2014|language=en}}</ref> <ref name="btva voice acting 2012 television">{{cite web|url=http://www.behindthevoiceactors.com/btva-awards/2012/television/ |title=2nd Annual BTVA Voice Acting Awards – 2012 – Television |publisher=Behind The Voice Actors |date= |accessdate=Agosto 20, 2014|language=en}}</ref> <ref name="btva anime dub 2013 movies">{{cite web|url=http://www.behindthevoiceactors.com/btva-anime-awards/2013/movies/ |title=2nd Annual BTVA Anime Dub Awards – 2013 – Movies|language=en |publisher=Behind The Voice Actors |date= |accessdate=Agosto 20, 2014|language=en}}</ref> <ref name="btva voice acting 2013 television">{{cite web|url=http://www.behindthevoiceactors.com/btva-awards/2013/television/ |title=3rd Annual BTVA Voice Acting Awards – 2013 – Television |publisher=Behind The Voice Actors |date= |accessdate=Agosto 20, 2014|language=en}}</ref> <ref name="btva anime dub 2013 television">{{cite web|url=http://www.behindthevoiceactors.com/btva-anime-awards/2013/television/ |title=2nd Annual BTVA Anime Dub Awards – 2013 – Television |publisher=Behind The Voice Actors |date= |accessdate=Agosto 20, 2014|language=en}}</ref> <ref name="btva voice acting 2013 video games">{{cite web|url=http://www.behindthevoiceactors.com/btva-awards/2013/video-games/ |title=3rd Annual BTVA Voice Acting Awards – 2013 – Video Games |publisher=Behind The Voice Actors |accessdate=Agosto 20, 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141109011246/http://www.behindthevoiceactors.com/btva-awards/2013/video-games/ |archivedate=Nobyembre 9, 2014 |language=en }}</ref> <ref name="giving">{{cite web|last=Hatfield |first=Daemon |url=http://www.ign.com/articles/2006/06/20/giving-voice-to-games |title=Giving Voice to Games|language=en |website=IGN |date=Hunyo 20, 2006 |accessdate=Agosto 21, 2014}}</ref> <ref name="joe-mammy interview">{{cite web |url=http://www.joe-mammy.com/pages/features/kari-wahlgren/kari-wahlgren.htm |title=Features :: Kari Wahlgren |publisher=Joe-Mammy.com |date= |accessdate=Agosto 21, 2014 |archive-date=Marso 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303233354/http://www.joe-mammy.com/pages/features/kari-wahlgren/kari-wahlgren.htm |url-status=dead|language=en }}</ref> <ref name="voices.com">{{cite web |url=http://blogs.voices.com/voxdaily/2006/07/kari_wahlgren_voice_actor_chat.html |title=Kari Wahlgren, voice actor, Chats with Voices.com |work=Vox Daily |publisher=Voices.com |date=Hulyo 4, 2006 |first=Stephanie |last=Ciccarelli |accessdate=Agosto 19, 2014 |archive-date=Agosto 23, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823001217/http://blogs.voices.com/voxdaily/2006/07/kari_wahlgren_voice_actor_chat.html |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="not afraid">{{cite web |url=http://squarehaven.com/news/2007/01/06/Not-Afraid-To-Be-Strong-A-Conversation-with-Kari-Wahlgren/ |title=Square Haven News / Not Afraid To Be Strong: A Conversation with Kari Wahlgren |publisher=Squarehaven.com |date= |accessdate=Agosto 19, 2014 |archive-date=Agosto 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140821062320/http://squarehaven.com/news/2007/01/06/Not-Afraid-To-Be-Strong-A-Conversation-with-Kari-Wahlgren/ |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="variety neverland">{{cite magazine|first=David |last=Rooney |url=https://variety.com/2003/film/reviews/neverland-2-1200541112/ |title=Neverland |magazine=Variety |date=Hunyo 13, 2003 |accessdate=Agosto 19, 2014|language=en}}</ref> <ref name="scholarship">{{cite web|url=http://theatre.ku.edu/kari-wahlgren-theatre-scholarship |title=Kari Wahlgren Theatre Scholarship &#124; Department of Theatre |publisher=Theatre.ku.edu |date= |accessdate=Agosto 19, 2014|language=en}}</ref>}} === Mga aklat === * {{cite magazine |title=Portrait of a Voiceover Actress [interview] |first=Ray |date= |last=Sidman |magazine=Comics Buyer's Guide |issue=1631 |publication-date=Agosto 2007 |pages=36–38|language=en}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YX_daEhlnbsC|title=Encyclopedia of Television Shows, 1925 through 2010|last=Terrace|language=en|first=Vincent|publisher=McFarland|year=2008|isbn=9780786486410|edition=2d|ref={{harvid|Terrace|2008}}}} * {{cite book|language=en|url=https://books.google.com/books?id=e1RTP8thtR0C|title=Disney Voice Actors: A Biographical Dictionary|last=Hischak|first=Thomas S.|publisher=McFarland|year=2011|isbn=9780786486946|pages=172–173|ref={{harvid|Hischak|2011}}}} === Ibang mga sanggunian === * [http://www.g4tv.com/videos/26660/will-work-for-games-voice-over-artist/ G4TV "Will Work for Games" Interview with Kari Wahlgren (Hunyo 27, 2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180213021944/http://www.g4tv.com/videos/26660/will-work-for-games-voice-over-artist/ |date=2018-02-13}} (sa Ingles) * [https://web.archive.org/web/20140821052942/http://my.voiceacting.co.uk/site/2008/09/07/kari-wahlgren-interview/ Kari Wahlgren Interview (Setyembre 7, 2008)] sa Voiceacting.co.uk (sa Ingles) == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.kariwahlgren.net}} * {{ann|people|531}} * [http://www.behindthevoiceactors.com/kari-wahlgren/ Kari Wahlgren] sa Behind The Voice Actors (sa Ingles) * [http://www.crystalacids.com/database/person/4676/kari-wahlgren/ Kari Wahlgren] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131062355/http://www.crystalacids.com/database/person/4676/kari-wahlgren/ |date=2020-01-31 }}, [http://www.crystalacids.com/database/person/2135/jennifer-jean/ Jennifer Jean] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412153422/http://www.crystalacids.com/database/person/2135/jennifer-jean/ |date=2021-04-12 }} at [http://www.crystalacids.com/database/person/2145/kay-jensen/ Kay Jensen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407012518/http://www.crystalacids.com/database/person/2145/kay-jensen/ |date=2020-04-07 }} sa CrystalAcids Anime Voice Actor Database (lahat sa Ingles) * {{IMDb name|id=1312566}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Estados Unidos]] o6543rgu9kicn8q1gcp3b7i48rlxwk1 Palarong Olimpiko sa Tag-init 1988 0 296687 2241778 2200954 2026-11-12T05:54:06Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241778 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympic games|1988|Summer|Olympics |winter_prev = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1988|Calgary 1988]] |winter_next = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1992|Albertville 1992]] |summer_next = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1992|Barcelona 1992]] |summer_prev = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1984|Los Angeles 1984]] |stadium = [[Seoul Olympic Stadium]] |cauldron=[[Sohn Kee-chung]]<br />Chung Sun-man<br />[[Kim Won-tak]]<ref name="Opening and Cauldron"/><ref>{{cite web|url=https://www.olympic.org/seoul-1988-torch-relay|title=Seoul 1988 Torch Relay|access-date=2 June 2018|website=www.olympic.org}}</ref> |opened_by = [[President of South Korea|President]] [[Roh Tae-woo]]<ref name="Opening and Cauldron">{{cite press release |title=Factsheet - Opening Ceremony of the Games of the Olympiad|url=https://stillmed.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/Opening_ceremony_of_the_Games_of_the_Olympiad.pdf|url-status=live |publisher=International Olympic Committee|date=9 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814215458/https://stillmed.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/Opening_ceremony_of_the_Games_of_the_Olympiad.pdf |archive-date=14 August 2016|access-date=22 December 2018}}</ref> |opening = 17 September |closing = 2 October |events = 237 in 23 [[Olympic sports|sports]] (31 disciplines)|Summer |athletes = 8,391 (6,197 men, 2,194 women) |nations = 159 |motto = ''Harmony and Progress''<br />([[Korean language|Korean]]: 화합과 전진) |host_city = [[Seoul]], South Korea |image_size = 150 |image = 1988 Summer Olympics logo.png }} Ang '''1988 Summer Olympics''' ( {{Ko-hhrm|hangul=서울 하계 올림픽|rr=Seoul Hagye Ollimpik}}), na opisyal na kilala bilang '''Palaro ng XXIV Olimpiyada''', ay isang pandaigdigang palarong pampalakasan na idinaos mula Setyembre 2 hanggang Oktubre 1988 sa [[Seoul]], [[Timog Korea|South Korea]]. Sa palaro ng Seoul, 159 mga bansa ang kinatawan ng kabuuang 8,391 mga manlalaro: 6,197 kalalakihan at 2,194 kababaihan. May 237 mga kaganapan ang ginanap at 27,221 boluntaryo ang tumulong upang maihanda ang Palarong Olimpiko. May 11,331 midya (4,978 manunulat at 6,353 mamahayag) ang nagulat sa Palaro sa buong mundo. Ito ang mga huling Palarong Olimpiko para sa Unyong Sobyet at Silangang Alemanya, dahil parehong itong nabuwag bago ang susunod na mga Palarong Olimpiko noong 1992. Labis na pinagunahan ng mga Sobyet ang talahanayan ng medalya, na nanalo ng 55 ginto at 132 kabuuang medalya. Walang bansa na lumapit sa tala na ito pagkatapos ng 1988. Ang mga laro ay binatikos ng [[Hilagang Korea|North Korea]] at ang kaalyado nito na [[Cuba]]. Ang Ethiopia, Albania at ang [[Seychelles|Seychelles ay]] hindi tumugon sa paanyaya na ipinadala ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]]. Hindi nakilahok ang [[Nicaragua]] dahil sa mga pagsasaalang-alang sa manlalaro at pinansyal. Inaasahan ang pakikilahok ng Madagascar, at ang kanilang koponan ay inaasahan sa pambungad na seremonya ng 160 mga bansa. Gayunpaman, ang bansa ay umatras dahil sa mga suliraning pinansyal. Gayunpaman, ang mas malaking mga boykot na nasaksihan sa nakaraang tatlong Palarong Olimpiko sa Tag-init ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1976|1976]], [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1980|1980]] at [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1984|1984]]) ay naiwasan, na humantong sa pinakamalaking bilang ng mga kalahok na bansa sa panahon ng [[Cold War]]. Ang [[NBC]] ay naging tagapagbigay ng telekast pagkatapos nito para sa Palarong Tag-init sa Estados Unidos, matapos ang limang-Palarong Olimpikong pamamahala ng [[American Broadcasting Company]] mula 1968 hanggang 1984. == Pagpili ng punong-abalang lungsod == Ang Seoul ang napili upang maging punong-abalang lungsod ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init|Palarong Tag-init]] pamamagitan ng isang boto na ginanap noong 30 Setyembre 1981, na naunang nagtapos bago ang lungsod ng Hapon na [[Nagoya]].<ref>[https://www.upi.com/Archives/1981/09/30/Seoul-surprises-Nagoya-for-Olympic-bid/5566370670400/ Seoul surprises Nagoya for Olympic bid], UPI (United Press International), Morley Myers, 30 Sept. 1981.</ref> Nasa ibaba ang bilang ng boto na naganap sa ika-84 na sesyon ng IOC at ika-11&nbsp;ng Kongresong Olimpiko sa Baden-Baden, [[Kanlurang Alemanya|West Germany]]. {| class="wikitable collapsible" ! colspan="7" | 1988 Summer Olympics sa pag-bid na resulta |- ! Lungsod ! Bansa (NOC) | style="background:silver;" | '''Round 1''' |- | '''[[Seoul]]''' | {{flag|South Korea|1949}} | style="text-align:center;" | '''52''' |- | [[Nagoya]] | {{flag|Japan|1947}} | style="text-align:center;" | 27 |} Matapos iginawad ang Olympics, natanggap din ni Seoul ang pagkakataong i-stage ang 10th Asian Games noong 1986, gamit ang mga ito upang masubukan ang paghahanda para sa Olympics. == Mga tampok na ganap == [[Talaksan:Seoul_Olympic_torch.jpg|right|thumb| Ang mga tiga-Timog Korea na tumayo sa tabi ng kaldero ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 1988.]] [[Talaksan:Fireworks_at_the_closing_ceremonies_of_the_1988_Summer_Games.JPEG|thumb|Mga paputok sa pagsasarang seremonya ng 1988 Summer Olympics.]] * Sa huli nitong Palarong Olimpiko, ang Unyong Sobyet ang nanguna sa talaan ng medalya na nanalo 55 ginto at kabuuang 132 medalya. Walang bansa ang lumapid sa panalong ito matapos ang 1988. * Ang Sobyet na si Vladimir Artemov ay nanalo ng apat na gintong medalya sa gymnastics. Si Daniela Silivaş ng Romania ay nakasungkit ng tatlo na pumantay sa tala ni [[Nadia Comăneci]] na pitong perpektong 10 sa isang Palarong Olimpiko. * Matapos buwagin ng pandaigdigang tala sa 100 m dash sa mga Olimpikong Pagsubok sa Indianapolis, ang U.S. sprinter na si Florence Griffith Joyner ay nagtakda ng bagong Olympic tala (10.62) sa 100-metrong dash at a still-standing world record (21.34) in the 200-metre dash to capture gold medals in both events. To these medals, she added a gold in the 4×100 relay and a silver in the 4×400. * Canadian Ben Johnson won the 100m final with a new world record, but was disqualified after he tested positive for stanozolol. Johnson has since claimed that his positive test was the result of sabotage. * In the Women's Artistic Gymnastics Team All-Around Competition, the U.S. women's team was penalized with a deduction of five-tenths of a point from their team score by the Fédération Internationale de Gymnastique (FIG) after the compulsory round due to their Olympic team alternate Rhonda Faehn appearing on the podium for the uneven bars during the duration of Kelly Garrison-Steve's compulsory uneven bars routine, despite not competing, having been caught by the East German judge, Ellen Berger. The U.S. finished fourth after the completion of the optional rounds with a combined score of 390.575, three-tenths of a point behind [[Silangang Alemanya|East Germany]]. This still remains controversial in the sport of gymnastics, as the U.S. performed better than the East German team and they would have taken the bronze medal in the team competition had they not been penalized or had an inquiry accepted to receive the points back. * Phoebe Mills won an individual bronze medal on the balance beam, shared with Romania's Gabriela Potorac, making history as the first medal (team or individual) ever won by a U.S. woman in artistic gymnastics at a fully attended games. * The [[Unyong Sobyet|USSR (Soviet Union)]] won their final team gold medals in artistic gymnastics on both the men's and women's sides with scores of 593.350 and 395.475 respectively. The men's team was led by Vladimir Artemov, while Elena Shushunova lead the women's team. * Lawrence Lemieux, a Canadian sailor in the Finn class, was in second place and poised to win a silver medal when he abandoned the race to save an injured competitor. He arrived in 21st place, but was recognized by the IOC with the [[Medalyang Pierre de Coubertin|Pierre de Coubertin medal]] honoring his bravery and sacrifice. * U.S. diver Greg Louganis won back-to-back titles on both diving events despite hitting his head on the springboard in the third round and suffering a [[Pagkaalog ng utak|concussion]]. * Christa Luding-Rothenburger of [[Silangang Alemanya|East Germany]] won the silver medal in the women's sprint event in cycling. Combined with the two medals she won in speed skating in [[Palarong Olimpiko sa Taglamig ng 1988|the Winter Games in Calgary]], she became the first athlete to win medals in two Olympics held in the same year; this feat is no longer possible due to the current scheduling of the Olympic Games. * Anthony Nesty of [[Suriname]] won his country's first Olympic medal by winning the 100&nbsp;m butterfly, scoring an upset victory over Matt Biondi by .01 of a second (thwarting Biondi's attempt of breaking Mark Spitz' record seven golds in one Olympic event); he was the first black person to win an individual swimming gold. * Swimmer Kristin Otto of East Germany won six gold medals. Other multi-medalists in the pool were Matt Biondi (five) and Janet Evans (three). * [[Suwesya|Swedish]] [[Eskrima|fencer]] Kerstin Palm became the first woman to take part in seven Olympics. * Swimmer Mel Stewart of the U.S. was the most anticipated to win the men's 200&nbsp;m butterfly final but surprisingly, came in 5th. * Mark Todd of New Zealand won his second consecutive individual gold medal in the three-day event in equestrian on Charisma, only the second time in eventing history that a gold medal has been won consecutively. * Baseball and [[Taekwondo]] were demonstration sports. The opening ceremony featured a mass demonstration of taekwondo with hundreds of adults and children performing moves in unison. * This was the last time the U.S. was represented by a basketball team that did not feature [[National Basketball Association|NBA]] players (featuring college players); the team won the bronze medal after being defeated by the Soviet Union (that was represented by veteran professionals) which went on to win the gold medal. * For the first time in history, all the dressage events were won by women. * Women's [[judo]] was held for the first time, as a demonstration sport. * Bowling was held as a demonstration sport, with Kwon Jong Yul of South Korea and Arianne Cerdeña from the Philippines winning the men's and women's gold medals, respectively. * Table tennis was introduced at the Olympics, with [[Tsina|China]] and South Korea both winning two titles. * Tennis returned to the Olympics after a 64-year absence, and Steffi Graf added to her four Grand Slam victories in the year by also winning the Olympic title, beating Sabatini in the final. * Two Bulgarian weightlifters were stripped of their gold medals after failing doping tests, and the team withdrew after this event. * In boxing, Roy Jones Jr. of the U.S. dominated his opponents, never losing a single round en route to the final. In the final, he controversially lost a 3–2 decision to South Korean fighter Park Si-Hun despite pummeling Park for three rounds and landing 86 punches to Park's 32. * Another boxing controversy involved a match between South Korea's Jong-il Byun and Bulgaria's Alexander Hristov. A random spectator ran around "winding up" the crowd before the match and New Zealander referee Keith Walker repeated warned Jong-Il regarding headbutting. When the decision went against Jong-il, a sub-set of spectators stormed the ring and attacked Walker, with South Korean Olympic officials and security guards also kicking him before his fellow referees pulled him away. * In yet another boxing controversy, Riddick Bowe of the US lost a controversial match in the finals to Canadian future world heavyweight champion Lennox Lewis. Bowe had a dominant first round, landing 33 of 94 punches thrown (34%) while Lewis landed 14 of 67 (21%). In the first round the referee from [[Silangang Alemanya|East Germany]] gave Bowe two cautions for headbutts and deducted a point for a third headbutt, although replay clearly showed there was no headbutt. Commentator Ferdie Pacheco disagreed with the deduction, saying they did not hit heads. In the second round, Lewis landed several hard punches. The referee gave Bowe two standing eight counts and waved the fight off after the second one, even though Bowe seemed able to continue. Pacheco disagreed with the stoppage, calling it "very strange." * Soviet weightlifter Yury Zakharevich won the men's heavyweight (up to 110&nbsp;kg class) with a 210&nbsp;kg snatch and 245&nbsp;kg clean and jerk for a 455&nbsp;kg total. Zakhareivich had dislocated his elbow in 1983 attempting a world record and had it rebuilt with synthetic tendons. * Indonesia gained its first medal in Olympic history when the women's team won a silver medal in archery. Ang mga buhay na kalapati ay pinakawalan sa pagbubukas na seremonya bilang isang simbolo ng kapayapaan sa mundo, ngunit may ilang mga kalapati na sinunog ng buhay o nagdusa ng pangunahing trauma sa pagsindi ng Olimpikong kaldero. Bilang resulta ng mga protesta kasunod ang insidente, ang huling pagkakataon na nagpakawala ng buhay na mga kalapati ay sa pambungad na seremonya noong 1992 sa Barcelona, ilang oras bago ang pagilaw ng kaldero. Nagpakawala ng mga kalapati ng lobo naman noong Palarong Taglamig ng 1994 at 1998 at mga kalapating papel sa Atlanta Ceremony noong 1996. Ito rin ang huling Summer Olympic Games na gaganapin ang Opening Ceremony sa araw. Ang seremonya ng pagbubukas ay nagtatampok ng isang skydiving team na bumababa sa istadyum at bumubuo ng limang may kulay na Olympic Rings, pati na rin isang misa na pagpapakita ng [[taekwondo]] . Ang koponan ng kalangitan na sinanay sa SkyDance SkyDiving at inaasahan na ang pagbubukas ng seremonya ng hitsura ay magtatakda ng yugto para sa skydiving na maging isang medalya kaganapan sa 2000. == Kahalagahan ng 1988 Olympics sa South Korea == <!-- [[Talaksan:Seoul_Olympic_Stadium_aerial_view.jpg|thumb|Seoul Olympic Stadium]] --> Ang pag-host sa 1988 Olympics ay nagpakita ng isang pagkakataon upang magdala ng internasyonal na atensyon sa South Korea. Ang ideya para sa Timog Korea na maglagay ng isang bid para sa 1988 Mga Laro lumitaw sa mga huling araw ng pamamahala ng [[Park Chung-hee]] noong huling bahagi ng 1970s. Matapos ang pagpatay kay Pangulong Park noong 1979, si [[Chun Doo-hwan]], ang kanyang kahalili, ay nagsumite ng bid ng Korea sa IOC noong Setyembre 1981, sa pag-asa na ang tumaas na pagkakalantad sa internasyonal na dinala ng Olympics ay patunayan ang kanyang awtoridad ng rehimeng awtoridad sa gitna ng pagtaas ng presyon ng politika para sa demokrasya, magbigay proteksyon mula sa pagtaas ng mga banta mula sa [[Hilagang Korea]], at ipinakita ang [[Himala sa Ilog Han|himalang pang-ekonomiya ng Korea]] sa pamayanan ng mundo. Ang South Korea ay iginawad sa pag-bid noong 30 Setyembre 1981, na naging ika-20 host ng bansa (ika-16 sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init|Summer Olympics]] ), pati na rin ang pangalawang bansang Asyano (sumusunod sa Japan sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1964|1964 Summer Olympics]] ) at ang unang mainland na bansa sa Asya. Kinokopya ang modelo ng 1964 Tokyo Olympics bilang isang ritwal ng pagpasa para sa ekonomiya ng Hapon at muling pagsasama ng Japan sa pamilya ng mga bansa sa panahon ng post-war, inaasahan ng gobyerno ng South Korea na gamitin ang Olympics bilang isang "paparating na partido ". Ang Olympics ay nagbigay ng isang malakas na impetus sa pag-unlad ng relasyon ng South Korea sa Eastern Europe, Soviet Union at sa China. Sa paggamit ng teorya ng mga kaganapan sa media, sinisiyasat nina Larson at Park ang 1988 Seoul Olympics bilang isang form ng komunikasyon sa politika. Inilahad nila ang kahalagahan ng pamahalaang militar ng South Korea sa buong panahon ng pag-bid at paghahanda sa Olympic, na sinundan ng maraming bentahe ng Seoul Olympics: mabilis na modernisasyon ng ekonomiya, pagpapakilos ng lipunan at pagiging lehitimo ng diktadurang militar. == Pagpapalawak ng mga "mabangis" na kampo bago ang Olimpiko == Ang mga umiiral na kampo para sa mga "vagrants" (mga walang-bahay na tao) ay na-rampa bago ang 1988 Olympics. Sinabi ng isang artikulo na Associated Press na ang mga walang-bahay at alkohol na mga tao, "ngunit karamihan sa mga bata at may kapansanan" ay naaresto at ipinadala sa mga kamping ito upang maghanda para sa Olimpiko. Bilang karagdagan, ang isang tagausig ay nagkaroon ng kanyang pagsisiyasat sa kampo ng Brothers Home na limitado sa isang bilang ng mga antas ng gobyerno "sa bahagi dahil sa takot sa isang nakakahiyang pang-internasyonal na insidente sa bisperas ng Olympics." Noong 1975, sinimulan ng nakaraang pangulo ng South Korea ang isang patakaran ng pag-ikot ng mga vagrants. Ayon sa mga dokumento ng gobyerno na nakuha ng Associated Press, mula 1981 hanggang 1986 ang bilang ng mga taong gaganapin ay nadagdagan mula 8,600 hanggang sa higit sa 16,000. Ang mga opisyal ng pulisya ay madalas na nakatanggap ng mga promo batay sa bilang ng mga vagrants na kanilang dinakip, at ang mga may-ari ng mga pasilidad ay nakatanggap ng isang subsidy batay sa bilang ng mga taong gaganapin. Maraming mga ulat ng mga bilanggo na ginahasa o binugbog, at kung minsan ay pinalo hanggang kamatayan. 4,000 sa mga "vagrants" na ito ay ginanap sa pasilidad ng Brothers Home. Marami sa mga bantay ang dating mga bilanggo na "isinulong" dahil sa katapatan sa may-ari ng kampo. Ang iba't ibang mga operasyon sa paggawa ng pera ay isinasagawa tulad ng paggawa ng mga bola ng point-ball at mga kawit ng pangingisda, pati na rin ang damit para sa Daewoo. Ilan lamang sa mga bilanggo ang binayaran nang walang halaga para sa gawaing ito. Sa pamamagitan ng aksidente habang sa isang paglalakbay sa pangangaso, narinig ng tagausig na si Kim Yong-won at dumalaw sa isang detalye ng trabaho ng mga bilanggo sa mga punit-punit na damit na pinangangasiwaan ng mga guwardya na may mga batong kahoy at aso. Sa kanyang mga salita, alam niya kaagad na "isang napaka-seryosong krimen" ay nagaganap. At noong Enero 1987, pinangunahan niya ang isang pag-atake sa pasilidad at natagpuan ang binugbog at hindi magagaling na mga bilanggo. Gayunpaman, nakatanggap siya ng presyur sa pulitika sa iba't ibang antas upang mabawasan ang mga singil laban sa may-ari, tagapamahala, at mga tanod. Sa huli, ang may-ari ay nagsilbi lamang ng dalawang-at-kalahating taon sa bilangguan. Ang Brothers Home ay isang pasilidad sa relihiyon batay sa pananampalatayang Kristiyano. May mga inspeksyon sa parehong mga opisyal ng lungsod at mga opisyal ng simbahan. Gayunpaman, ang mga ito ay naka-iskedyul na inspeksyon kung saan ang mga malusog na mga bilanggo ay ipinakita sa maingat na binalak at orkestra na mga pangyayari. Walang mga naiproklarang inspeksyon. Noong 1990s, natagpuan ang mga manggagawa sa konstruksyon tungkol sa 100 mga buto ng tao sa isang bundok sa labas ng lokasyon ng dating Brothers Home. == Boykot sa 1998 Palarong Olimpiko sa Tag-init == [[Talaksan:1988 Summer Olympics (Seoul) boycotting countries (blue).png|thumb|370x370px| Ang mga bansang nakikipag-boycotting o wala mula sa 1988 Mga Laro ay may kulay asul]] Bilang paghahanda para sa 1988 Olympics, ang [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|International Olympic Committee ay]] nagtrabaho upang mapigilan ang isa pang Olympic boycott ng [[Silangang Harang|Eastern Bloc]] tulad ng nangyari sa 1984 Summer Olympics sa [[Los Angeles, California|Los Angeles]] . Ito ay naging mas mahirap sa pamamagitan ng kawalan ng diplomatikong relasyon sa pagitan ng Timog Korea at mga [[bansang komunista]]. Nag-udyok ito ng aksyon ng pangulo ng IOC na si [[Juan Antonio Samaranch]], na nakatuon sa pakikilahok ng mga bansang ito. Kaya, sa Assembly ng National Olympic Committee sa Mexico City noong Nobyembre 1984, ang "Deklarasyon ng Mexico" [https://web.archive.org/web/20160826030125/http://library.la84.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1984/ore206/ORE206e.pdf] pinagtibay; sa pamamagitan nito, sumang-ayon ang mga kalahok na isama ang host ng Olympic Games noong 1988.   Ang kasunduan ng Unyong Sobyet ay naabot noong 1987. Matapos ang mga laro sa Los Angeles, napagpasyahan na ng [[Silangang Alemanya|East Germany]] na makilahok muli sa Seoul. Napagpasyahan din ng IOC na magpapadala ito ng mga imbitasyon sa mismong Mga Laro sa 1988 at hindi iniwan ang gawaing ito sa pag-aayos ng komite tulad ng nagawa noon. Sa kabila ng mga pagpapaunlad na ito, sa likod ng mga eksena, pinag-isipan ng IOC na relocating ang Mga Laro at ginalugad ang pagiging angkop ng [[Munich]] bilang isang kahalili. Ang isa pang punto ng kaguluhan ay ang paglahok ng [[Hilagang Korea]] sa pagho-host ng Mga Palaro, isang bagay na hinikayat ng pangulo ng Cuban na si [[Fidel Castro]], na nagtawag para sa Hilagang Korea na maituturing na magkasanib na host ng Mga Palaro. Bilang resulta, noong ika-8 at 9 Enero 1986 sa Lausanne, [[Suwisa|Switzerland]], pinangunahan ng Pangulo ng IOC ang isang pulong ng North at South Korean Olympic Committee. Hiniling ng Hilagang Korea na ang labing isa sa 23 na Olympic sports ay isinasagawa sa teritoryo nito, at hiniling din ang espesyal na pagbubukas at pagsasara ng mga seremonya. Gusto nito ng isang magkasanib na komite ng pag-aayos at isang magkakaisang koponan. Ang negosasyon ay ipinagpatuloy sa isa pang pagpupulong, ngunit hindi matagumpay. Hindi nakamit ng IOC ang mga hinihingi ng Hilagang Korea at halos kalahati lamang ng nais na mga kaganapan sa palakasan ang inaalok sa Hilaga. Kaya ang pokus pagkatapos noon ay tanging sa Seoul at South Korea.<ref>[http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-3-sport-and-politics-the-korean-peninsula-north-korea-and-the-1988 "Sport and Politics on the Korean Peninsula – North Korea and the 1988 Seoul Olympics"] NKIDP e-Dossier No. 3. Retrieved 23 April 2012</ref> Ang mga laro ay na-boycotted ng [[Hilagang Korea|North Korea]] at kaalyado nito, [[Cuba]] . Ang Ethiopia, Albania at ang [[Seychelles|Seychelles ay]] hindi tumugon sa mga paanyaya na ipinadala ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] . Hindi nakilahok ang [[Nicaragua]] dahil sa mga pagsasaalang-alang sa atleta at pinansyal. Inaasahan ang pakikilahok ng Madagascar, at ang kanilang koponan ay inaasahan sa pambungad na seremonya ng 160 mga bansa. Gayunpaman, ang bansa ay umatras dahil sa pinansyal na mga kadahilanan. == Opisyal na temang kanta == [[Talaksan:Seoul_88_olympic_torch_flame.jpg|thumb| Ang opisyal na [[Apoy ng Olimpiko|Olympic Torch na]] ginamit sa panahon ng 1988 Summer Olympics sa Seoul. ]] Noong 1988, nagpasya ang Seoul Olympic Organizing Committee (SLOOC) na bumuo at ikalat ang opisyal na kanta ng Palaro ng Seoul upang maipahayag ang mga Palaro sa lahat ng mga bansang miyembro ng IOC, na hinihikayat ang kanilang pakikilahok sa pagdiriwang at pagpapatatag ng pagkakaisa at pagkakaibigan ng mga mamamayan sa buong mundo sa pamamagitan ng kanta. Ang awiting " Hand in Hand " ay isinulat ng kompositor ng Italyano na si Giorgio Moroder at American songwriter na si Tom Whitlock, at ginampanan ng pag-awit ng Koreana. == Mga lugar == [[Talaksan:Jamsil_Indoor_Swimming_Pool.jpg|thumb|Jamsil Indoor Swimming Pool .]] [[Talaksan:Autumn_Seoul_Olympic_Park.jpg|thumb|Seoul Olympic Park noong taglagas.]] * alakasanMga lugar ng Seoul Sports Complex ** Seoul Olympic Stadium {{Ref label|E|E}} - pagbubukas / pagsasara seremonya, athletics, equestrian (tumatalon indibidwal final), football (final) ** Jamsil Indoor Swimming Pool {{Ref label|E|E}} - diving, modernong pentathlon (paglangoy), naka-synchronize na paglangoy, paglangoy, polo ng tubig ** Jamsil Gymnasium {{Ref label|E|E}} - basketball, volleyball (panghuling) ** Jamsil Student's Gymnasium {{Ref label|E|E}} - boksing ** Jamsil Baseball Stadium {{Ref label|E|E}} - baseball (demonstrasyon) * Mga lugar ng Olympic Park ** Olympic Velodrome {{Ref label|N|N}} - pagbibisikleta (track) ** Ang Olimpikong Pagbabawas ng Gymnasium ng Gymnasium {{Ref label|N|N}} - nakakataas ng timbang ** Olympic Fencing Gymnasium {{Ref label|N|N}} - fencing, modernong pentathlon (fencing) ** Olympic Gymnastics Hall {{Ref label|N|N}} - gymnastics ** Olympic Tennis Center {{Ref label|N|N}} - tennis ** Mongchon Tosong {{Ref label|N|N}} - modernong pentathlon (tumatakbo) * Iba pang mga lugar sa metropolitan Seoul ** Seoul Equestrian Park - Equestrian (lahat ngunit pagtatapos ng indibidwal na pangwakas), modernong pentathlon (pagsakay) ** Han River Regatta Course / Canoeing Site Course {{Ref label|N|N}} - pag-kayak, paggaon ** Saemaul Sports Hall {{Ref label|N|N}} - preliminary ng volleyball ** Hanyang University Gymnasium {{Ref label|N|N}} - preliminary ng volleyball ** Changchung Gymnasium {{Ref label|E|E}} - judo, taekwondo (demonstrasyon) ** Seoul National University Gymnasium - badminton (demonstrasyon), table tennis ** Royal Bowling Center {{Ref label|E|E}} - bowling (demonstrasyon) ** Dongdaemun Stadium {{Ref label|E|E}} - preliminary ng football ** Hwarang Archery Field {{Ref label|E|E}}, Nowon-gu - archery ** Taereung International Shooting Range {{Ref label|E|E}}, Taenung - modernong pentathlon (pagbaril), pagbaril ** Kalye ng Seoul - atletiko (20 &nbsp; km / 50 &nbsp; km lakad, marapon) ** Jangchung Gymnasium - taekwondo (demonstrasyon), judo * Mga lugar sa labas ng Seoul ** Sangmu Gymnasium {{Ref label|N|N}}, [[Seongnam]] - pakikipagbuno ** Daejeon Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Daejeon]] - preliminary ng football ** Daegu Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Daegu]] - preliminary ng football ** Busan Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Busan]] - mga preliminary ng football ** Gwangju Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Gwangju]] - preliminary ng football ** Suwon Gymnasium {{Ref label|N|N}}, [[Suwon]] - handball ** Seongnam Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Seongnam]] - hockey ng bukid ** Busan Yachting Center {{Ref label|N|N}}, [[Busan]] - paglalayag ** Tongillo Road Course - pagbibisikleta (indibidwal na lahi ng kalsada, pagsubok sa oras ng kalsada) <span style="font-size:90%">{{Note label|E|E}} Ang mga umiiral na pasilidad na binago o naayos nang ihanda bilang paghahanda para sa Mga Larong Olimpiko. </span> <nowiki></br></nowiki> <span style="font-size:90%">{{Note label|N|N}} Ang mga bagong pasilidad na itinayo bilang paghahanda para sa Mga Larong Olimpiko.</span> == Halaga == Ayon sa ''The Oxford Olympics Study'' data ay hindi magagamit upang maitaguyod ang gastos ng Seoul 1988 Summer Olympics. Average na gastos para sa Mga Larong Tag-init mula noong 1960, kung saan magagamit ang data, ay US $ 5.2 bilyon. == Mga pampalakasan == Itinampok ng 1988 Summer Olympics ang 23 iba't ibang mga sports na sumasaklaw sa 31 disiplina, at ang mga medalya ay iginawad sa 237 mga kaganapan. Sa listahan sa ibaba, ang bilang ng mga kaganapan sa bawat disiplina ay nabanggit sa mga panaklong. {{Col-begin}} {{Col-1-of-4}} *Aquatics **{{GamesSport|Diving}} **{{GamesSport|Swimming}} **{{GamesSport|Synchronized swimming}} **{{GamesSport|Water polo}} *{{GamesSport|Archery}} *{{GamesSport|Athletics}} *{{GamesSport|Basketball}} *{{GamesSport|Boxing}} {{Col-1-of-4}} *{{GamesSport|Canoeing}} *{{GamesSport|Cycling}} **Road <small>(3)</small> **Track <small>(6)</small> *{{GamesSport|Equestrian}} **Dressage <small>(2)</small> **Eventing <small>(2)</small> **Show jumping <small>(2)</small> *{{GamesSport|Fencing}} {{Col-1-of-4}} *{{GamesSport|Field hockey}} *{{GamesSport|Football}} *{{GamesSport|Gymnastics}} **Artistic <small>(14)</small> **Rhythmic <small>(1)</small> *{{GamesSport|Handball}} *{{GamesSport|Judo}} *{{GamesSport|Modern pentathlon}} *{{GamesSport|Rowing}} {{Col-1-of-4}} *{{GamesSport|Sailing}} *{{GamesSport|Shooting}} *{{GamesSport|Table tennis}} *{{GamesSport|Tennis}} *{{GamesSport|Volleyball}} *{{GamesSport|Weightlifting}} *{{GamesSport|Wrestling}} **Freestyle <small>(10)</small> **Greco-Roman <small>(10)</small> {{Col-end}} [[Talaksan:Erich_Buljung.JPEG|right|thumb|223x223px| Nagpakita si Erich Buljung ng isang medalyang pilak na kanyang napanalunan sa 10m air pistol competition sa 1988 Summer Olympics.]] === Ang palakasan ng demonstrasyon === Ito ang mga demonstration sports sa mga laro: * {{GamesSport|Badminton}} * {{GamesSport|Baseball}} * {{GamesSport|Bowling}} * {{GamesSport|Judo}} * {{GamesSport|Taekwondo}} * {{GamesSport|Wheelchair racing}} == Kalendaryo == : ''Sa lahat ng oras ay lokal na KDT ( UTC + 10 )'' {{Efn|At the time of the multi-sports event, the time in South Korea was on a trial [[daylight saving time]].|name=Korea_time}} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;position:relative;" | align="center" bgcolor="#00cc33" | &nbsp; ● &nbsp; | Pagbubukas ng seremonya | align="center" bgcolor="#3399ff" | | Mga kumpetisyon sa kaganapan | align="center" bgcolor="#ffcc00" | &nbsp; ● &nbsp; | Mga finals ng kaganapan | bgcolor="#ee3333" | &nbsp; ● &nbsp; | Pagsasara ng seremonya |} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" ! rowspan="2" |Date ! colspan="14" |September ! colspan="2" |October |- !17th<br /><br />Sat !18th<br /><br />Sun !19th<br /><br />Mon !20th<br /><br />Tue !21st<br /><br />Wed !22nd<br /><br />Thu !23rd<br /><br />Fri !24th<br /><br />Sat !25th<br /><br />Sun !26th<br /><br />Mon !27th<br /><br />Tue !28th<br /><br />Wed !29th<br /><br />Thu !30th<br /><br />Fri !1st<br /><br />Sat !2nd<br /><br />Sun |- align="center" | align="left" |Archery | | | | | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | |- align="center" | align="left" |Athletics | | | | | | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ● ●<br /><br />● ● ● ●</span> | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |● |- align="center" | align="left" |Basketball | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | |- align="center" | align="left" |Boxing | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> |- align="center" | align="left" |Canoeing | | | | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | |- align="center" | align="left" |Cycling | | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | | |- align="center" | align="left" |Diving | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | | |- align="center" | align="left" |Equestrian | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | bgcolor="#ffcc00" |● |- align="center" | align="left" |Fencing | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | |- align="center" | align="left" |Field hockey | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Football (soccer) | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Gymnastics | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | |- align="center" | align="left" |Handball | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Judo | | | | | | | | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Modern pentathlon | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | | | | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Rowing | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●<br /><br />● ● ●</span> | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Sailing | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ● ●<br /><br />● ● ● ●</span> | | | | | |- align="center" | align="left" |Shooting | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Swimming | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Synchronized swimming | | | | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Table tennis | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | |- align="center" | align="left" |Tennis | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | |- align="center" | align="left" |Volleyball | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● |- align="center" | align="left" |Water polo | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Weightlifting | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | |- align="center" | align="left" |Wrestling | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | |- !Total gold medals ! !5 !7 !9 !14 !17 !12 !30 !26 !9 !15 !9 !11 !36 !37 !9 |- |Ceremonies | align="center" bgcolor="#00cc33" |● | | | | | | | | | | | | | | | align="center" bgcolor="#ee3333" |● |- ! rowspan="2" |Date !17th<br /><br />Sat !18th<br /><br />Sun !19th<br /><br />Mon !20th<br /><br />Tue !21st<br /><br />Wed !22nd<br /><br />Thu !23rd<br /><br />Fri !24th<br /><br />Sat !25th<br /><br />Sun !26th<br /><br />Mon !27th<br /><br />Tue !28th<br /><br />Wed !29th<br /><br />Thu !30th<br /><br />Fri !1st<br /><br />Sat !2nd<br /><br />Sun |- ! colspan="14" |September ! colspan="2" |October |} {{notelist}} == Mga kalahok na Pambansang Komite ng Olimpiko == [[Talaksan:1988_Summer_Olympic_games_countries.png|thumb|Ang mga kalahok (asul na bansa ay nagkaroon ng kanilang unang pasukan).]] [[Talaksan:1988_Summer_olympics_team_numbers.gif|thumb|Bilang ng mga atleta na ipinadala ng bawat bansa.]] Ang mga atleta mula sa 159 na bansa ay nakipagkumpitensya sa Seoul Games. [[Aruba|Ang Aruba]], [[American Samoa]], [[Brunei]], [[Kapuluang Cook|Cook Islands]], [[Maldives]], [[Vanuatu]], [[Saint Vincent and the Grenadines|Saint Vincent at ang Grenadines]], at [[Timog Yemen|South Yemen ay]] gumawa ng kanilang unang Olimpikong hitsura sa mga Palarong Ito. [[Guam|Ginawa ng Guam ang]] kanilang unang hitsura ng Summer Olympic sa mga larong ito na lumahok sa [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1988|1988 Winter Olympics]] sa Calgary. Sa sumusunod na listahan, ang bilang sa mga panaklong ay nagpapahiwatig ng bilang ng mga atleta mula sa bawat bansa na nakipagkumpitensya sa Seoul: {{Clear}} * Kapag ang koponan mula sa Dominican Republic ay nagmamartsa sa Parade of Nations, ang mapa ng superimposed na mapa ay mali ang nagpakita ng lokasyon ng [[Cuba]] . == Bilang ng medalya == [[Talaksan:Seoul_88_olympic_gold_medal.jpg|thumb|Gintong medalya ng 1988 Summer Olympics sa Seoul.]] Ito ang nangungunang sampung mga bansa na nanalo ng medalya sa 1988 Mga Laro. {{Medals table|caption=|bronze_BUL=13|bronze_FRG=15|gold_HUN=11|silver_HUN=6|bronze_HUN=6|gold_BUL=10|silver_BUL=12|gold_ROU=7|gold_FRG=11|silver_ROU=11|bronze_ROU=6|gold_FRA=6|silver_FRA=4|bronze_FRA=6|gold_ITA=6|silver_ITA=4|silver_FRG=14|host_KOR=yes|host=|bronze_URS=46|show_limit=|remaining_text=|flag_template=flagIOCteam|event=1988 Summer|team=|gold_URS=55|silver_URS=31|gold_GDR=37|bronze_KOR=11|silver_GDR=35|bronze_GDR=30|gold_USA=36|silver_USA=31|bronze_USA=27|gold_KOR=12|silver_KOR=10|bronze_ITA=4}} == Mascot == Ang opisyal na maskot para sa Mga Larong Olimpiko ng Tag-init ng Tag-init ay si Hodori . Ito ay isang naka-istilong tigre na idinisenyo ni Kim Hyun bilang isang amicable Amur tigre, na naglalarawan sa palakaibigan at maibiging tradisyon ng mga Korean . Ang babaeng bersyon ni Hodori ay tinawag na Hosuni. Ang pangalan {{Lang|ko|호돌이}} ''Napili'' si ''Hodori'' mula sa 2,295 mungkahi na ipinadala ng publiko. Ito ay isang tambalan ng {{Lang|ko|호}} ''ho'', ang morpema ng [[Talasalitaang Sino-Koreano|Sino-Koreano]] para sa "tigre" (lumilitaw din sa karaniwang salitang {{Lang|ko|호랑이}} ''horangi'' para sa "tigre"), at {{Lang|ko|돌이}} ''si dori'', isang mababawas para sa "mga lalaki". == Mga karapatan sa broadcast == Ang Mga Larong 1988 ay sakop ng mga sumusunod na broadcast: {{Div col}} * {{Flag|Argentina}}: [[TV Pública Digital (Argentina)|Argentina Televisora Color]], [[El Trece (Argentina)|Canal 13 Artear]], [[Telefe|Canal 11 Telefe]], [[Canal 9 (Argentina)|Canal 9 Libertad]], [[América TV|Teledos]] * {{Flag|Australia}}: [[Seven Network]] * {{Flag|Belgium}}: [[RTBF]], [[Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie|BRT]] * {{Flag|Brazil|1968}}: [[Rede Globo]], [[Rede Manchete]], [[Rede Record]], [[Sistema Brasileiro de Televisão|SBT]], [[Rede Bandeirantes]] * {{Flag|Brunei}}: [[Radio Televisyen Brunei|RTB]] [[RTB1|Channel 5]], [[Radio Televisyen Brunei|RTB]] [[RTB2|Channel 10]] * {{Flag|Canada}}: [[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] * {{Flag|Chile}}: [[Televisión Nacional de Chile|TVN]], [[Canal 13 (Chile)|UC-TV]] * {{Flag|China}}: [[China Central Television|CCTV]] * {{Flag|Colombia}}: [[Organización de Telecomunicaciones de Iberoamérica|OTI]] ([[Canal Uno|Inravisión Cadena Uno]]: [[RTI Producciones]], [[RCN Televisión]], [[Caracol Televisión]], [[Producciones JES]], [[Producciones PUNCH]], [[Datos y Mensajes]]) * {{Flag|Czechoslovakia}}: [[Czechoslovak Television|ČST]] * {{Flag|Denmark}}: [[DR (broadcaster)|DR]] * {{Flag|East Germany}}: [[Deutscher Fernsehfunk|DDR-FS]] * {{Flag|Finland}}: [[Yleisradio|YLE]] * {{Flag|France}}: [[TF1]] * {{Flag|Hong Kong|colonial}}: [[Asia Television|ATV]], [[TVB]] * {{Flag|Hungary|1957}}: [[Magyar Televízió]] * {{Flag|India}}: [[Doordarshan]] * {{Flag|Indonesia}}: [[Televisi Republik Indonesia|TVRI Jakarta]] * {{Flag|Ireland}}: [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] * {{Flag|Israel}}: [[Israel Broadcasting Authority|IBA]] * {{Flag|Italy}}: [[RAI]] * {{Flag|Japan|1870}}: [[NHK]] * {{Flag|Macau|colonial}}: [[Teledifusão de Macau|TDM]] * {{Flag|Malaysia}}: [[Radio Televisyen Malaysia|RTM]] [[TV1 (Malaysia)|TV1]], [[Sistem Televisyen Malaysia Berhad|STMB]] [[TV3 (Malaysia)|TV3]] * {{Flag|Mexico}}: [[Televisa]] * {{Flag|Netherlands}}: [[Netherlands Public Broadcasting|NPO]] * {{Flag|New Zealand}}: [[Television New Zealand|TVNZ]] * {{Flag|Norway}}: [[Norwegian Broadcasting Corporation|NRK]] * {{Flag|Paraguay}}: [[Paraguay TV|Paraguay Televisora Color]], [[Telefuturo|Canal 4 Telefuturo]], [[Sistema Nacional de Televisión (Paraguay)|Canal 9 SNT]], [[Canal 13 (Paraguay)|Canal 13 RPC]], [[Red Guaraní|Tevedos]], [[Paravisión|Canal 5 TV Color]], [[Latele|Canal 11 TV Color Asunción]] * {{Flag|Peru}}: [[América Televisión]], [[Panamericana Televisión]] * {{Flag|Philippines|1986}}: [[Radio Philippines Network|RPN]], [[People's Television Network|PTV]] * {{Flag|Poland}}: [[Telewizja Polska|TVP]] * {{Flag|Portugal}}: [[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]] * {{Flag|Puerto Rico|1952}}: [[WAPA-TV]] * {{Flag|Romania|1965}}: [[Televiziunea Română|TVR]] * {{Flag|Singapore}}: [[Singapore Broadcasting Corporation|SBC]] [[MediaCorp TV12|Channel 12]] * {{Flag|South Korea}}: [[Korean Broadcasting System|KBS]], [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] * {{Flag|Soviet Union}}: [[Soviet Central Television|CT-USSR]] * {{Flag|Spain}}: [[Televisión Española|TVE]] * {{Flag|Sweden}}: [[Sveriges Television|SVT]] * {{Flag|Taiwan}}: [[Taiwan Television|TTV]], [[China Television|CTV]], [[Chinese Television System|CTS]] * {{Flag|Thailand}}: [[National Broadcasting Services of Thailand|National Television Thailand]] * {{Flag|Turkey}}: [[Turkish Radio and Television Corporation|TRT]] * {{Flag|United Kingdom}}: [[BBC]], [[ITV (TV channel)|ITV]], [[Channel 4]] * {{Flag|United States|1960}}: [[NBC]] * {{Flag|Uruguay}}: [[Monte Carlo TV]], [[Channel 10 (Uruguay)|Canal 10]], [[Teledoce]], [[Televisión Nacional Uruguay|Uruguay Televisora Color]], [[Channel 7 (Uruguay)|Canal 7]], [[Channel 8 (Uruguay)|Canal 8 TV Color]], [[Channel 33 (Uruguay)|Montevideo TV]] * {{Flag|Venezuela|1930}}: [[Venevision]] and [[RCTV]] * {{Flag|West Germany}}: [[ARD (broadcaster)|ARD]] ([[Bayerischer Rundfunk|BR]], [[Hessischer Rundfunk|HR]], [[Norddeutscher Rundfunk|NDR]], [[Radio Bremen|RB]], [[Süddeutscher Rundfunk|SDR]], [[Sender Freies Berlin|SFB]], [[Saarländischer Rundfunk|SR]], [[Südwestfunk|SWF]], [[Westdeutscher Rundfunk|WDR]]), [[ZDF]] * {{Flag|Yugoslavia}}: [[Yugoslav Radio Television|JRT]] {{Div col end}} == Tingnan din == {{Reflist|30em}}{{s-start}} {{s-bef|before=''[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1984|Los Angeles]]''}} {{s-ttl|title=''Palarong Olimpiko sa Tag-init'' <br /> [[Seoul]]|years=''XXXI Olimpiyada'' (1988)}} {{s-aft|after=[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1992|Barcelona]]}} {{s-end}} {{Palarong Olimpiko}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] gxgoq69kji1oxvfg6b5o1s3dunpl5gq Raheem Jarbo 0 297302 2241816 2239857 2026-11-12T11:01:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241816 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Abril 2023}} {{Infobox musical artist||image=Random musician (cropped).jpeg|name=Raheem Jarbo|background=solo_singer|birth_name=|alias=Mega Ran, Random, Random Beats, Big Ran|birth_date={{Birth date and age|1977|9|3|mf=y}}|death_date=|birth_place=[[Philadelphia]], [[Pennsylvania]],<br />[[Estados Unidos|U.S.]]|genre=[[Musikang hip hop|Hip hop]], nerdcore|occupation=[[Rapper]], songwriter, record producer|years_active=2006&ndash;present|label=RAHM Nation Recordings, River City Records|associated_acts=MC Frontalot, Reef the Lost Cauze, Panacea, MC Lars, K-Murdock, Open Mike Eagle, Sammus, The Regiment|website=}} Si '''Raheem Jarbo''', na kilala rin sa pamamagitan ng kanyang mga pangalan sa entablado na '''Mega Ran''' at '''Random''', ay isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] underground nerdcore rapper, chiptune DJ, at record producer. Noong Pebrero 2015, binago niya ang kanyang pangalan sa entablado kay Mega Ran, na tinanggal ang Random sa anumang mga paglabas.<ref>{{cite web|url=http://megaran.com/2015/02/just-mega-ran/|work=megaran.com|title=Just Mega Ran|date=February 10, 2015|first=Raheem|last=Jarbo|quote=Today I decided to change my name officially to just Mega Ran. It’s too confusing with at least 6 other acts named Random, and some sites don’t allow an aka… so, it’s officially a thing. Working on changing it on every place.|access-date=29 Mayo 2020|archive-date=15 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615061358/http://megaran.com/2015/02/just-mega-ran/|url-status=dead}}</ref> == Maagang buhay == Si Jarbo ay ipinanganak sa [[Philadelphia, Pennsylvania]], sa isang ina na ipinanganak sa Amerika at ng ama na ipinanganak sa Africa.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/underwire/2009/04/an-interview-wi/|first=Scott|last=Thill|date=April 13, 2009|title=Random's Mega Man Raps Pay Off, Nerd-Style|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107105058/http://www.wired.com/underwire/2009/04/an-interview-wi/|archive-date=Nobiyembre 7, 2012|access-date=Mayo 29, 2020|url-status=dead}}</ref> Sinabi niya sa mga panayam na isinulat niya ang kanyang unang kanta noong 1993 at nagsimulang gumawa noong 2000.<ref>{{cite web|url=http://www.kwanzoo.com/blog/random-thoughts-an-interview-with-mega-ran.shtml|title=Archived copy|accessdate=2013-04-10|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130604153421/http://www.kwanzoo.com/blog/random-thoughts-an-interview-with-mega-ran.shtml|archivedate=2013-06-04}}</ref> Pagkatapos ng kolehiyo, nakakuha si Jarbo ng trabaho bilang isang inhinyero sa isang studio ng [[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]], at naitala ang kanyang unang demo na nahuli sa tainga ng Philadelphia na naglabas ng Ohene Savant, na lumikha ng isang label bilang isang tahanan para sa malikhaing musika sa hip-hop.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://musicnerdery.com/2011/12/19/megaran-is-awesome/ |access-date=2020-05-29 |archive-date=2013-11-26 |archive-url=https://archive.today/20131126074624/http://musicnerdery.com/2011/12/19/megaran-is-awesome/ |url-status=dead }}</ref> Nanirahan si Jarbo sa Philadelphia hanggang sa lumipat ng 2006 sa [[Phoenix, Arisona|Phoenix, Arizona]].<ref>{{Cite web|url=http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=23637|title=Interview: Mega Ran, Hip Hop & 8-Bit Democracy|access-date=2020-05-29|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222524/http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=23637|url-status=dead}}</ref> == Edukasyon == Nagtapos si Jarbo mula sa Martin Luther King High School (Philadelphia) at may hawak na degree sa bachelor mula sa [[Pamantasang Estatal ng Pennsylvania|Penn State]] Nagtrabaho siya nang buong-panahon bilang isang espesyal na guro sa edukasyon sa [[Philadelphia, Pennsylvania]], at pagkatapos ay bilang isang guro sa gitna ng paaralan sa [[Phoenix, Arisona|Phoenix, Arizona]]. Si Jarbo ay nagpapanatili ng parehong karera ng musika at pagtuturo hanggang sa 2011, nang siya ay nagretiro mula sa pagtuturo upang tumuon sa buong panahon ng musika.<ref name="blackenterprise.com2">{{cite web|url=http://www.blackenterprise.com/technology/rapper-gamer-raheem-megaran-jarbo/|title=Independent Artist Raheem 'Mega Ran' Jarbo Swapped Books for Game Consoles|first=Anthony|last=Anthony|date=September 26, 2012|work=Black Enterprise}}</ref> Ang mga album ni Jarbo ay kasalukuyang ginagamit sa coursework sa Penn State University, University of Michigan<ref name="umich.edu2">{{cite web|url=https://smtd.umich.edu/performances_events/nacvgm/documents/nacvgm-program.pdf|title=Archive copy|access-date=2020-05-29|archive-date=2018-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502011936/http://smtd.umich.edu/performances_events/nacvgm/documents/nacvgm-program.pdf|url-status=dead}}</ref> pangalan sa iba pa. == Music == Inilabas ni Jarbo ang kanyang debut album na ''The Call'' noong 2006, ngunit nabanggit para sa paglabas ng isang album na tinawag na ''Mega Ran'',<ref name="G4MegaRan">{{Cite web |title=Capcom Gets Random With Mega Man |url=http://www.g4tv.com/thefeed/blog/post/691405/capcom-gets-random-with-mega-man/ |access-date=2020-05-29 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235652/http://www.g4tv.com/thefeed/blog/post/691405/capcom-gets-random-with-mega-man/ |url-status=dead }}</ref> isang parangal sa serye ng video ng ''[[Mega Man]]'' noong 2007. Ang album na ito ay nakarating sa Jarbo isang kasunduan sa paglilisensya kasama ang video game distributor na Capcom at isang pagkakataon na gumanap sa Capcom booth sa Comic-Con sa [[San Diego, California|San Diego]].<ref>{{cite web|url=http://www.hiphoplinguistics.com/reviews/albums/2007/12/top-underground-hip-hop-albums-of-2007|title=Top Hip-Hop albums of 2007|work=Hip Hop Linguistics|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306055851/http://www.hiphoplinguistics.com/reviews/albums/2007/12/top-underground-hip-hop-albums-of-2007|archivedate=March 6, 2008}}</ref> Ang album na ito ay nakakuha ng Jarbo ng isang fan base sa loob ng genre ng nerdcore, pati na rin ang saklaw ng pindutin ng ''[[Nintendo Power]]'', [[IGN]], Okayplayer, ''Complex'', ''Exclaim'', at ''Blender'' bukod sa iba pa.<ref>{{Cite web |url=http://www.destructoid.com/mega-ran-s-special-nintendo-power-farewell-rap-233687.phtml |title=Mega Ran's Nintendo Power Farewell Rap |access-date=2020-05-29 |archive-date=2019-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212093758/https://www.destructoid.com/mega-ran-s-special-nintendo-power-farewell-rap-233687.phtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=PAX East Feature - Random aka Mega Ran Interview |url=http://www.rpgamer.com/news/PAXEast13/megaran.html |access-date=2020-05-29 |archive-date=2016-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610125152/http://www.rpgamer.com/news/PAXEast13/megaran.html |url-status=dead }}</ref> Noong 2009, naglabas si Jarbo ng pangalawang album na nakabase sa Mega Man, ang ''Mega Ran 9'', batay sa PlayStation Network, WiiWare at Xbox Live Arcade video game ''Mega Man 9''.<ref>[http://www.capcom-unity.com/s-kill/blog/2009/02/04/mega_ran_9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112195403/http://www.capcom-unity.com/s-kill/blog/2009/02/04/mega_ran_9 |date=2020-01-12 }} Mega Ran 9</ref> Ang album ay pinakawalan kasama ang pagpapala ng Capcom.<ref name="G4MegaRan"/> Noong 2010, nakipagtulungan si Jarbo sa prodyuser na K-Murdock ng progresibong grupong hip-hop na Panacea at pinakawalan ang ''Forever Famicom'', isang album na naglalaman ng mga sample mula sa mga larong video mula sa iba't ibang mga publisher sa [[Nintendo Entertainment System|NES]] at [[Super Nintendo Entertainment System|Super NES]] console.<ref>[http://www.1up.com/do/blogEntry?bId=9032343 Operation Nerdcore: Mega Ran & K Murdock's Forever Famicom] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130226182252/http://www.1up.com/do/blogEntry?bId=9032343|date=2013-02-26}}</ref> Noong 2011, nilikha at pinakawalan ni Jarbo ang Black Materia, isang album na ganap na batay sa PlayStation at PC game Final Fantasy VII.<ref>{{Cite web |title=Rap Music, Final Fantasy VII and Some Pretty Visuals |url=http://kotaku.com/5851207/rap-music-final-fantasy-vii-and-some-pretty-visuals |access-date=2020-05-29 |archive-date=2016-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160824081123/http://kotaku.com/5851207/rap-music-final-fantasy-vii-and-some-pretty-visuals |url-status=dead }}</ref> Noong 2012, naglabas si Jarbo ng isang remixed na bersyon ng Black Materia na pinamagatang ''Black Materia: The Remixes.''<ref>[http://n4g.com/news/974699/shadowrun-returns-on-kickstarter-mega-ran-too Shadowrun Returns on Kickstarter, Mega Ran Too]</ref> Noong Marso, inilunsad niya ang isang kampanya sa [[Kickstarter]] upang mailabas ang three-part album, comic book at video game para sa ''Mega Ran sa Sining ng Wika'' . Nakamit ang layunin, at ang ''Volume One'' ay pinakawalan noong Mayo, ''Volume Two'' noong Agosto, at ''Volume Three'' noong Nobyembre.<ref>{{Cite web |url=http://kotaku.com/5911879/the-video-game-thats-also-a-rap-album-thats-also-a-comic-book |title=The Video Game That's Also a Rap Album That's Also a Comic Book |access-date=2020-05-29 |archive-date=2018-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123064050/https://kotaku.com/5911879/the-video-game-thats-also-a-rap-album-thats-also-a-comic-book |url-status=dead}}</ref> Noong 2013, inihayag ni Jarbo na ilalabas niya ang isang EP bawat buwan, na pinamagatang ''Time at Space''. Enero, Pebrero at Marso ng EP release ay eksklusibo inilunsad sa video game website [[Destructoid]].<ref>{{Cite web |url=http://www.destructoid.com/exclusive-time-and-space-mega-ran-s-new-fan-request-ep-241891.phtml |title=Exclusive: Time and Space: Mega Ran's New Fan Request EP |access-date=2020-05-29 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112042236/https://www.destructoid.com/exclusive-time-and-space-mega-ran-s-new-fan-request-ep-241891.phtml |url-status=dead }}</ref> Ito rin ay sa oras na ito na si Jarbo ay nagsimulang sumangguni sa kanyang estilo ng musika bilang "Chip-Hop." Noong 2013, nakipagtulungan si Jarbo kay New Jersey rapper na si Mister Wilson at pinakawalan ang Blur Bomber, isang pagbagay sa Archie Comics story arc para sa Mega Man at Sonic cross-over sa Worlds Collide. Noong 2015, pinakawalan ni Jarbo ang kanyang pinakabagong album na "Soul Veggies" na siyang pinaka-komersyal na matagumpay na album hanggang sa kasalukuyan. Naglakbay din si Mega Ran kasama ang Bag of Tricks Cat<ref>{{cite web|last1=Maxwell|first1=Ryan|title=Mega Ran x Bag of Tricks Cat Interview|url=http://www.hhkmag.com/mega-ran-and-bag-of-tricks-cat-interview/|website=HHKMag|publisher=HHKMag|accessdate=20 July 2015|archive-date=22 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722104502/http://www.hhkmag.com/mega-ran-and-bag-of-tricks-cat-interview/|url-status=dead}}</ref> para sa Emerald Knights Tour na kasama ang isang paglalakbay sa iba't ibang mga lungsod ng UK. Sa Taglagas ng 2015, pinakawalan ni Jarbo ang RNDM, na nagpasya sa tsart ng ''Billboard'' Top 200. Noong Tag-init ng 2018, pinakawalan ni Jarbo ang "Emerald Knights 2," na nagpasya sa tsart ng ''Billboard'' Top 200.<ref>{{Cite web |url=https://indiehitmaker.com/ihm_news/mega-ran-bag-tricks-cat-makeitcount-indiehitmaker/ |title=MEGA RAN & BAG OF TRICKS CAT #MAKEITCOUNT WITH INDIEHITMAKER |access-date=2020-05-29 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811011751/https://indiehitmaker.com/ihm_news/mega-ran-bag-tricks-cat-makeitcount-indiehitmaker/ |url-status=dead }}</ref> == Mga larong video == [[Talaksan:MegaRan_(9514903009).jpg|alt=Photograph of a man with a microphone in his right hand and an arm-cannon prop covering his left hand.|thumb| Si Mega Ran ay gumaganap sa Sabbatical sa Indianapolis noong Agosto 2013.]] Noong 2009, ang koponan ni Jarbo kasama ang Capcom upang magtampok sa isang hip-hop na kahaliling tunog ng tunog sa hit na pamagat na ''Marvel vs.'' ''Capcom 2''. Lumilitaw si Jarbo sa isang kanta na pinamagatang "The Remainder Is One". Ang album ay ma-download sa PlayStation Network at sa [[Marvel Comics]]' website.<ref>{{Cite web |url=http://marvel.com/news/story/9296/download_10_tracks_from_the_marvel_vs_capcom_2_hip_hop_mixtape_now |title=Marvel Vs Capcom 2 Hip Hop Mixtape |access-date=2020-05-29 |archive-date=2013-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131123082417/http://marvel.com/news/story/9296/download_10_tracks_from_the_marvel_vs_capcom_2_hip_hop_mixtape_now |url-status=dead}}</ref> Noong 2010 at 2011, ang musika ni Jarbo ay sakop sa mga paglalathala ng laro ng video na ''Game Developer'' at ''Nintendo Power''. Ang album ni Jarbo batay sa laro ng ''Final Fantasy VII'' ay itinampok, at isinama sa Hunyo 2011 na isyu ng ''Game Informer'' at ''PlayStation: The Official Magazine''.<ref>{{Cite web |url=http://www.gameinformer.com/b/news/archive/2010/12/21/final-fantasy-vii-rap-explains-why-nerds-love-aeris.aspx |title=Final Fantasy VII Rap Explains Why Nerds Love Aeris |access-date=2020-05-29 |archive-date=2012-07-30 |archive-url=https://archive.today/20120730193237/http://www.gameinformer.com/b/news/archive/2010/12/21/final-fantasy-vii-rap-explains-why-nerds-love-aeris.aspx |url-status=dead }}</ref> Noong 2012, inilabas ng Jarbo at [[Chicago]]-based ang mga developer Lunar Giant Studios ang unang pag-install ng laro ng video ng Mega Ran, maluwag batay sa album na ''Mega Ran in Language''.<ref>[http://www.mcvuk.com/press-releases/read/lunar-giant-releases-first-installment-to-ldquo-mega-ran-in-language-arts-rdquo-game/096939 Lunar Giant Release First Installment to Mega Ran in Language Arts Game]</ref> Noong Abril 2013, pinapahiram ni Jarbo ang mga bokal na panauhin sa isang track sa soundtrack ng award-winning na laro ng video na ''Monaco: What's Yours Is Mine'' tinatawag na "Welcome to Monaco".<ref>{{Cite web|url=http://www.destructoid.com/monaco-soundtrack-features-wintory-megaran-and-jesus-252105.phtml|title=Monaco soundtrack features Wintory, MegaRan, and Jesus|access-date=2020-05-29|archive-date=2016-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014060953/https://www.destructoid.com/monaco-soundtrack-features-wintory-megaran-and-jesus-252105.phtml|url-status=dead}}</ref> Noong Setyembre 2013, ginanap nina Jarbo at K-Murdock sa kauna-unahan na ''Halo 4'' Global Championships sa [[Seattle, Washington|Seattle]]. Ang kaganapan ay nai-broadcast sa Xbox Live at online.<ref>[http://kotaku.com/the-best-halo-4-players-in-the-world-are-competing-this-1232261326]</ref> Noong Hunyo 2015, inihayag ni Jarbo sa pamamagitan ng YouTube na napili siyang gampanan ang tema ng pagtatapos ng mga kredito para sa larong ''Mighty No. 9''. lilitaw ang kanyang track sa kanyang darating na album na "RNDM".<ref>{{Cite web |url=http://www.mightyno9.com/en/20150630 |title=Archive copy |access-date=2020-05-29 |archive-date=2020-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108094520/http://www.mightyno9.com/en/20150630 |url-status=dead }}</ref> == Pelikula at telebisyon == Ang kanta ni Jarbo na "Grow Up" mula sa album ng ''Mega Ran'' habang gumaganap ang mga kredito ng pagtatapos ng Second Skin, isang independiyenteng pelikula na debut sa South by Southwest Film Festival sa [[Austin, Teksas|Austin, Texas]], noong 2008. Noong 2010, ang kanta ni Jarbo na "Splash Woman" ay nag-play sa mga yugto ng ''TNA IMPACT!'' at sa espesyal na [[American Broadcasting Company|ABC]] na "Ang Sampung Pinaka-Kamangha-manghang Mga Tao sa Amerika" na naka-host sa pamamagitan ng Barbara Walters. Itinampok din ito sa "Aimee" episode ng IFC's ''Portlandia'' at Comedy Central' s ''Tosh.0''.<ref>[http://topdocumentaryfilms.com/second-skin/ Second Skin | Top Documentary Films]</ref> Nag-host si Jarbo ng lingguhang hip-hop reality show sa kanyang [[YouTube]] channel na tinatawag na "Life After Lesson Plans".<ref>{{Cite web |url=http://www.hiphopgamershow.com/2011/04/video-game-hip-hop-artist-megaran-starts-reality-show/ |title=Archive copy |access-date=2020-05-29 |archive-date=2012-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324134214/http://www.hiphopgamershow.com/2011/04/video-game-hip-hop-artist-megaran-starts-reality-show/ |url-status=dead }}</ref> Sa huling yugto ay detalyado niya ang pag-iwan ng pagtuturo para sa musika nang buong oras upang maglakbay kasama si mc chris. Noong Pebrero 2012, naitala at naglabas si Jarbo ng isang awiting tinawag na "Mega Ran's Jeremy Lin Rap", na nakatuon sa pagtaas ng katanyagan ng [[National Basketball Association|NBA]] player na si Jeremy Lin. Ang kanta ay nakatanggap ng 500,000 mga hit sa [[YouTube]], at lumitaw sa [[ESPN]] show ''SportsCenter''.<ref>{{cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/gameon/post/2012/02/video-jeremy-lin-now-has-his-own-song/1|date=February 9, 2012|title=Jeremy Lin now has his own song and a following|work=[[USA Today]]|first=Reid|last=Cherner}}</ref> Noong Agosto 2014, ang Glasswork Media ay naglabas ng isang dokumentaryo na may pamagat na Mega-Lo-Mania na nagpapa-sakit sa isang kamakailang paglilibot ni Random aka Mega Ran. Naglakbay si Filmmaker Michael Cardoza sa tabi ng Jarbo at bandang soul/funk, The Lo-Classics, sa pamamagitan ng tatlong lungsod upang i-film ang dokumentaryo.<ref>{{cite web|url=http://megaran.com/2014/08/mega-lo-mania-a-nerd-rap-documentary/|title=Mega Lo Mania: A Nerd Rap Documentary|date=August 21, 2014|last=Jarbo|first=Raheem|work=megaran.com|access-date=29 Mayo 2020|archive-date=3 Enero 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103003830/http://megaran.com/2014/08/mega-lo-mania-a-nerd-rap-documentary/|url-status=dead}}</ref> Noong Hulyo 2017, lumitaw si Jarbo sa telebisyon ng [[WWE, Inc.|WWE]] bilang bahagi ng isang segment sa WWE SmackDown Live. Siya ay isang ekstra sa isang rap battle skit na naka-host sa rapper na si Wale.<ref>{{Cite web |url=https://hiphopdx.com/interviews/id.3043/title.mega-ran-explains-how-wwes-rap-battle-came-to-be#signup |title=Hip Hop DX {{!}} Mega Ran |access-date=2020-05-29 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525204253/https://hiphopdx.com/interviews/id.3043/title.mega-ran-explains-how-wwes-rap-battle-came-to-be#signup |url-status=dead }}</ref> Noong 2019. siya ay lumitaw sa ROH/NJPW pro-wrestling event: G1 Supercard, sinusubukan na gumanap ang kanyang kanta na "Going To the Garden", ang opisyal na tema ng kanta ng kaganapan; at pagkakaroon ng paghaharap laban kay Bully Ray pagkatapos nito. == Mga palabas == Nag-tour si Jarbo sa US bilang headliner at bilang suporta sa mc chris, MC Lars, Louis Logic, Homeboy Sandman, Open Mike Eagle, at iba pa. Siya ay gumanap sa SXSW Music Festival noong 2008–2017, ang festival ng Nerdapalooza noong 2007, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013 at 2014, at San Diego Comic-Con 2011–2015.<ref>{{Cite web |title=Mega Ran Storms The UK For Tour |url=http://www.rapreviews.com/news/View.php?ArticleID=8135 |access-date=2020-05-29 |archive-date=2016-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117143739/http://www.rapreviews.com/news/View.php?ArticleID=8135 |url-status=dead }}</ref> Siya embarked sa kanyang unang European tour sa Hulyo 2011, at sa Disyembre 2011,<ref>[http://www.jtbusa.com/en/campaign/dc/barktour/default.asp More B.A.R.K. Less Bitin' Tour] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311080202/http://www.jtbusa.com/en/campaign/dc/barktour/default.asp|date=2012-03-11}}</ref> na ibinigay ng suporta sa More BARK Mas Bitin 'Tour ng [[Hapon|Japan]] na may DJ Asu Rock, K-Murdock, at jazz-hop artist Matibay at Marcus D.<ref>{{Cite web |title=Phoenix Rapper Mega Ran Hitting The Road With Nerd-Rap Star mc chris |url=http://blogs.phoenixnewtimes.com/uponsun/2011/08/phoenix_rapper_mega_ran_hittin.php |access-date=2020-05-29 |archive-date=2013-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026011759/http://blogs.phoenixnewtimes.com/uponsun/2011/08/phoenix_rapper_mega_ran_hittin.php |url-status=dead }}</ref> Jarbo ay bumalik sa Japan pagkatapos ng isang matagumpay na kampanya sa [[Kickstarter]]. Nagsagawa si Jarbo sa Penny Arcade Expo (PAX) noong 2013. Nagsagawa rin siya sa musika at gaming festival ng silangan sa baybayin, MAGfest, noong 2014 hanggang 2016. == Discography == === Mga solo album === * 2001 – ''Archetype'' (No Label, CDR) * 2006 – ''The Call'' (RAHM Nation Recordings, LLC) * 2007 – ''Mega Ran'' (RAHM Nation Recordings, LLC) * 2008 – ''The 8th Day'' (RAHM Nation Recordings, LLC) * 2009 – ''Mega Ran 9'' (RAHM Nation, Capcom) * 2011 – ''Black Materia: Final Fantasy VII'' (with Lost Perception) * 2012 – ''Mega Ran in Language Arts'' (RandomBeats Music) * 2015 – ''RNDM'' (RandomBeats Music) * 2017 – ''Extra Credit'' (RandomBeats Music) * 2018 – ''The Visitor'' (SoulSpazm Records) === Mga proyekto sa pakikipagtulungan === * 2010 – ''Forever Famicom'' with K-Murdock (Neosonic Productions) * 2011 – ''The Memorandum (with Mr. Miranda)'' Random Beats Music * 2011 – Forever Famicom: DLC with K-Murdock (Neosonic Productions) * 2012 – ''The Ghouls 'n Ghosts EP'' (with Richie Branson) * 2013 – ''Blur Bomber (with Mister Wilson)'' * 2013 – ''Ghouls 'n Ghosts 2'' (with Richie Branson) * 2014 – Forever Famicom: DLC 3 with K-Murdock * 2015 – ''Soul Veggies'' (with Storyville) (Brick Records) * 2015 - ''Ghouls 'n Ghosts 3: The Nightmare Before Christmas'' (with Richie Branson) * 2015 - ''Emerald Knights: The Album'' (with Bag of Tricks Cat)<ref>https://megaranmusic.com/album/emerald-knights-the-album</ref> * 2017 – ''Emerald Knights 2'' (with Bag of Tricks Cat) (Random Beats / Respect The Underground) * 2019 - ''The Dewey Decibel System'' (with MC Lars) (Horris Records)<ref>https://megaranmusic.com/album/the-dewey-decibel-system-2</ref> === EPs === * 2005 – ''Fundamentals EP'' <ref>{{Cite tweet|user=801Atheist|author=Atheist|number=450168647965609984|date=30 March 2014|title=@MegaRan @AW_GBAtemp Yeah, I have Fundamentals and could definitely rip it and send you digital tracks. Just let me know.}}</ref> * 2008 – ''Patches and Glue'' (RAHM Nation Recordings, LLC) * 2012 – ''River City Random'' (self-released) * 2013 – ''Castlevania: The Nocturnal Cantata'' (Joypad Records) * 2013 – ''TRAP'' (self released) * 2014 – ''A Gamer's Anthem'' (w/The Regiment Hip-Hop Duo) (HiPNOTT Records) * 2017 – ''Notorious RAN: Ready To Live'' (self released) * 2017 – ''STRANGERS'' (self released) === Mga mixtape at limitadong paglabas === * 2006 – ''The Call: The Remix Tape'' * 2009 – ''RANDOMONIUM'' (Japan Only) * 2009 – ''TeacherRapperHero: The Random Mixtape'' * 2010 – ''Heroes, Volume One'' * 2011 – ''TeacherRapperHero Vol. 2: Two Weeks Notice'' * 2011 – ''Mega Ran 10'' * 2011 – ''A VERY RANDOM CHRISTMAS'' * 2012 – ''Black Materia: The Remixes'' * 2014 – ''TRAP 2'' (Self released) * 2014 – ''The Call: 8 Bit Anniversary Edition'' === Mga pagpapakita ng panauhin === * 2005 – "Beats & Rhymes" on ''The Chancellor'' (RAHM Nation Recordings, LLC) * 2007 – "Gnosis" & "Faculty Meeting" on ''Legend of … The Chancellor'' (RAHM Nation Recordings, LLC) * 2007 – "No Grudge" on ''Nina Simone by … Ohene'' (RAHM Nation Recordings, LLC) * 2008 – "Black Box" by MC Frontalot on "Final Boss" (Level Up/Nerdcore Fervor) * 2008 – "Don't Look Back" on ''Escape Plan'' (Deep Scene Productions) * 2008 – "Grown" on ''American Scholar'' (RAHM Nation Recordings, LLC) * 2009 – "The Remainder is One" on ''Marvel vs.'' ''Capcom Mixtape'' (Capcom) * 2010 – "To Whom Much is Given" on ''Back and Forth'' (Koyto Mixtapes) * 2010 – "Dustman" by MC Esoteric on "Fly Casualties" * 2011 – "Me and the Mouse" by MC Lars on "Indie Rocket Science" (Horris Records) * 2011 – "Easy Mode (Remix) by Kabuto The Python on "The Kvetch Sessions: I Hate Everything" (Scrubclub Records) * 2012 – "The Tell Tale <3" by MC Lars on "The Edgar Allan Poe EP" (Horris Records) * 2012 – "Play It By Ear" on "Gigantic, Vol 1" by Small Pro (Diamond Music Group) * 2012 – "The Promise ft. MegaRan (Halo 4 Remix)" by "Dj CUTMAN" (Halo 4 Soundtrack Remix contest) * 2012 – "The Blues ft. Mega Ran" by Marcus D on "Retro'd" * 2013 – "Game Over" by SkyBlew (self released) * 2013 – "Big Kid Remix" by Doug Funnie * 2013 – "Jazzy NYC" by Mister Wilson on The Mister Wilson Show * 2013 – "Blurred Lines Freestyle" by Mister Wilson on The Mister Wilson Show * 2014 – "World 3-8 – Smash Bros" by Creative Mind Frame (aka 1-UP) on Nerdcore Emulation Station (NES) * 2014 – "Outsiders" by Mikal kHill on The Snuggle is Real (self-released) * 2014 – "Plight of the Shoobies" by Skyblew on Skyblew's UNModern Life (Random Beats Music) * 2014 – "Space Marines" by The Extremities on "Instruments" (Self Released) * 2015 – "Idea Junkies" by Backburner on "Eclipse" (Backburner Recordings) * 2015 – "Warp Formula" by Wordburglar on "Rapplicable Skills" (Hand'Solo Records) * 2016 – "Side-Scrolling Hero" by Boy Meets Robot on "The Robots Will Kill Us All" (self released) * 2018 – "Drones" by Teenburger on "Hivemind" (Science) * 2018 – "Ness's Nightmare" by Super Soul Bros on "Motherlode" * 2019 – "Put It Down" by Rav & Kill Bill: The Rapper on "New Moon" == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.megaran.com/}} * [http://content.usatoday.com/communities/gameon/post/2012/02/video-jeremy-lin-now-has-his-own-song/1 Jeremy Lin Now Has His Own Song (USA Today)] * [https://genius.com/artists/Random-mega-ran Mega Ran on Genius] * [http://rapreviews.com/archive/2006_04_thecall.html "The Call" Review by RapReviews.com] * [https://web.archive.org/web/20080414234011/http://www.okayplayer.com/reviews/index.php/weblog/more/mega_ran/ "Mega Ran" Review by Okayplayer.com] * [http://exclaim.ca/musicreviews/generalreview.aspx?csid2=865&fid1=26677&csid1=113 "Mega Ran Review by Exclaim Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023093856/http://exclaim.ca/musicreviews/generalreview.aspx?csid2=865&fid1=26677&csid1=113 |date=2007-10-23 }} * [https://web.archive.org/web/20110919071242/http://www.blisteredthumbs.net/2011/03/rad-episode-183-black-materia/ Blistered Thumbs.net Interview-Review] * [http://thisweekingeek.net/episodes/twig-birdmans-boombox-megaran-special-interview-listening-party This Week in Geek Forever Famicom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314165441/http://thisweekingeek.net/episodes/twig-birdmans-boombox-megaran-special-interview-listening-party |date=2016-03-14 }} * [https://soundcloud.com/djcutman/the-promise-ft-megaran Soundcloud] {{DEFAULTSORT:Jarbo}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1977]] [[Kategorya:Mga musiko mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos]] 7s35pngwsvpowylmncbyt44391xk0a4 Real Estate 0 298748 2241817 2012225 2026-11-12T11:13:48Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241817 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Real Estate|image=DaysPressShot.JPG|image_size=|caption=Kaliwa at kanan: [[Alex Bleeker]], [[Matt Mondanile]], [[Martin Courtney]], noong 2011|landscape=yes|background=group_or_band|alias=|origin=[[Ridgewood, New Jersey]], Estados Unidos|genre={{hlist|[[Indie rock]]|[[jangle pop]]|[[surf rock]]|[[dream pop]]}}|years_active=2009–kasalukuyan|associated_acts=Vin and the Vin Tones|label={{hlist|[[Mexican Summer]]|[[Woodsist]]|Underwater Peoples|Half Machine|[[Domino Recording Company|Domino]]}}|website={{URL|realestatetheband.com|Official website}}|current_members=[[Martin Courtney]]<br>[[Alex Bleeker]]<br>Matt Kallman<br>Jackson Pollis<br>Julian Lynch|past_members=Etienne Pierre Duguay<br>Jonah Maurer<br>[[Matt Mondanile]]}} Ang '''Real Estate''' ay isang Amerikanong [[Musikang rock|indie rock]] band mula sa [[Ridgewood, New Jersey]], Estados Unidos, na nabuo noong 2009. Ang banda ay kasalukuyang nakabase sa [[Brooklyn]], [[New York]],<ref name="stillinrock12">{{cite web|url=http://www.stillinrock.com/2014/03/album-review-real-estate-atlas-breeze.html|title=Brooklyn based Music Blog: Album Review : Real Estate – Atlas (Breeze Pop)|publisher=Still in Rock|date=2004-02-26|accessdate=2014-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327203905/http://www.stillinrock.com/2014/03/album-review-real-estate-atlas-breeze.html|archive-date=2014-03-27|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Angel Ceballos|url=http://www.nj.com/entertainment/music/index.ssf/2010/08/ridgewood_rocks_a_slew_of_hot.html|title=Ridgewood rocks: A slew of hot indie bands have roots in Bergen town|website=NJ.com|date=|accessdate=2014-03-27}}</ref> at kasalukuyang binubuo ng [[Martin Courtney]] (vocals, gitara), [[Alex Bleeker]] (bass, vocals), Jackson Pollis (drums), Matt Kallman (mga keyboard) at Julian Lynch (gitara). Sa ngayon, naglabas ang banda ng limang album sa studio: ''Real Estate'' (2009), ''Days'' (2011), ''Atlas'' (2014), ''[[In Mind]]'' (2017) at ''[[The Main Thing]]'' (2020). == Discography == === Mga album sa studio === * ''Real Estate'' (2009) * ''Days'' (2011) * ''Atlas'' (2014) * ''[[In Mind]]'' (2017) * ''[[The Main Thing]]'' (2020) === EPs === * ''Atlantic City Expressway'' (2009) * ''Reality'' (2010) === Mga Singles === * "Suburban Beverage" (2009) * "Fake Blues" (2009) * "Younger Than Yesterday" (2009) * "Out of Tune / Reservoir #3" (2010) * "It's Real" (2011) * "Green Aisles" (2011) * "Easy" (2012) * "Talking Backwards" (2014) * "Crime" (2014) * "Had to Hear" (2014) * "Darling" (2017) * "Stained Glass" (2017) * "Paper Cup" (2020) * "The Main Thing" (2020) == Mga Sanggunian == {{Reflist|colwidth=30em}} == Mga panlabas na link == * [http://halfmachinerecords.bigcartel.com/ Half Machine Records] * [http://www.underwaterpeoples.com/ Underwater Peoples Records] {{DEFAULTSORT:Real Estate}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga artist ng Domino Records]] thd4v829g2jl71eu1ovjshfklzfw5sy Talaan ng mga dihital na himpilang pantelebisyon sa Pilipinas 0 299026 2241783 2241491 2026-11-12T07:14:16Z Julius Santos III 139725 /* National Capital Region */ 2241783 wikitext text/x-wiki {{For|talaan ng mga analog na himpilang pangtelebisyon|Talaan ng mga analogong himpilang pangtelebisyon sa Pilipinas}} {{Multiple issues|{{primary sources|date=Oktubre 2020}} {{Unreliable sources|date=Abril 2025}} {{more citations needed|date=Oktubre 2020}} {{update|date=Abril 2023}} }} [[File:Digital broadcast standards.svg|thumb|400x400px|Pamantayan ng [[dihital na telebisyon]] sa buong mundo.]] Ito ang isang '''talaan ng mga himpilang pantelebisyon na [[dihital na telebisyon sa Pilipinas|naka-dihital sa Pilipinas]]'''.<ref>{{cite web |title=NTC List of DTTB Stations via FOI website |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/3qwepDblYFlFpRIAxnpr8DeBq7m2qrvCyUDjZHDqcWYLHU55YohnTf2QwdWk8xHnErMQ6iIXPAiLJZM2qJGi32oxvPDGCessrNvB/NTC%20FOI%20223511250758.pdf |website=foi.gov.ph |date=September 6, 2019}}</ref> Mapapanood ang mga tsanel sa nakasaad na lugar. Pinagtibay ng [[National Telecommunication Commission|Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon (NTC)]] ang pamantayang [[ISDB-T]] para sa mga telebisyon sa Pilipinas. ==Paunang impormasyon== [[File:ISDB-T CH Seg Prog allocation.svg|thumb|Mga bahagi (''segment'') ng ISDB-T]] Huling isinapanahon noong Abril 2026.<ref>{{cite web |url=http://www.dtvpilipinas.org/ |title=DTV Pilipinas official website |access-date=2020-07-15 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716060054/https://www.dtvpilipinas.org/ |url-status=dead }} {{cite web |url=https://dtvpilipinas.blogspot.com |title=DTV Pilipinas official blogsite }}</ref> Nasa ''test broadcast'' pa rin ang karamihan sa mga nakalistang himpilan. Inaasahang permanenteng magsasara ang lahat ng mga naka-analog na serbisyo pagdating ng taong 2026.<ref name=ntcph>{{cite news |title=Gov't wants analog TV switched off by 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/story/599484/money/companies/gov-t-wants-analog-tv-switched-off-by-2023 |work=GMA News Online |date=February 14, 2017 |author=Cabuenas, Jon Viktor D.}}</ref> ''Galing sa ibang pahina ng wiking ito pati na rin sa mga sanggunian ang datos na ipinapakita sa talaang ito. Maaaring iba ang masagap na tsanel depende sa lugar o di kaya sa lakas ng signal ng himpilan. Karamihan rin ng mga nakalagay na tsanel rito ay naka-test broadcast, kaya naman maaaring hindi masagap ng ilang lugar ang ilang himpilan dahil sa mahinang signal (o dead spot) o di kaya'y mahina ang lakas ng pagta-transmit ng mga himpilan. May ilan ding mga tsanel na naka-encrypt at maaaring mapanood lamang sa piling mga tagagawang (manufacturer) ng set-top box o mobile dongle.'' {{clear}} ==National Capital Region== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |- ! Callsign ! class="unsortable"| [[Ultra high frequency|UHF]] Channel ! class="unsortable"| [[Dalas]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! class="unsortable"| Pagprograma ! class="unsortable"| Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | rowspan="5" | [[DWGT-TV]] | rowspan="5" | '''14''' | rowspan="5" | '''473.143 MHz''' | '''4.01''' | rowspan="5" | [[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' | rowspan="2" | [[People's Television Network|PTV]] | 16:9 [[1080i]] [[High-Definition Television|HDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - hatinggabi Weekends: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''4.02''' | '''PTV SD1''' | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | '''4.03''' | '''PTV SD2''' | [[DZRB-AM|Radyo Pilipinas 1]] | Lunes - Biyernes: 4 a.m. - 10 p.m. Sabado: 5 a.m. - 11 p.m. Linggo: 6 a.m. - 10 p.m. |- | '''4.04''' | '''PTV SD3''' | PTV Sports Network | 8 a.m. - 6 p.m. |- | '''4.04''' | '''PTV 1SEG''' | [[People's Television Network|PTV]] | [[16:9]] [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - hatinggabi Weekends: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="5" | [[DZBB-TV]] | rowspan="5" | '''15''' | rowspan="5" | '''479.143 MHz''' | '''7.01''' | rowspan="5" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network]] | rowspan="4" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="4" | Komersyal na broadcast (15 kW TPO; 100 kW ERP) |- | '''7.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''7.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''7.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''7.21''' | '''GMA 1Seg''' | [[GMA Network]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | [[1seg]] |- | [[DZMV-TV]] | '''16''' | '''485.143 MHz''' | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''All TV HD''' | [[All TV]] | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | Lunes - Biyernes: 8 a.m. - 10:45 p.m. (kinabukasan) Sabado - Linggo: 8 a.m. - 11 p.m. | Pagsubok na broadcast (10 kW) |- | rowspan="3" | [[DZTV-TV]] | rowspan="3" | '''17''' | rowspan="3" | '''491.143 MHz''' | '''13.01''' | rowspan="3" | [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] | '''Congress TV HD''' | [[Congress TV]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="1" | Lunes - Biyernes: 9:00 a.m. - 9:00 p.m. | rowspan="3" | Pagsubok na broadcast (3 kW) |- | '''13.02''' | '''IBC HD''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC 13]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 11:00 p.m. Sabado - Linggo: 7:00 a.m. - 10:00 p.m. |- | '''13.03''' | '''DWAN HD''' | [[DWAN-AM|DWAN 1206]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="4" | [[DWET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] at [[Cignal TV]] | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 4:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (tsanel pantelebisyon)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (tsanel pantelebisyon)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1 ''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | 16:9 [[144p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | [[DZKB-TV]] | rowspan="2" | '''19''' | rowspan="2" | '''503.143 MHz''' | '''19.02''' | rowspan="2" | [[Radio Philippines Network]], [[Nine Media Corporation]] at [[Cignal TV]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[TV5 Network, Inc.]]) | '''RPTV HD''' | rowspan="2" | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi | Komersyal na broadcast (5 kW) |- | '''19.06''' | '''RPTV HD 1Seg''' | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="3" | [[DZOE-TV]] | rowspan="3" | '''20''' | rowspan="3" | '''509.143 MHz''' | '''20.21''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[ABS-CBN Corporation]]) | '''A2Z''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] | rowspan="2" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Biyernes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:45 p.m. (kinabukasan) | rowspan="2" | Komersyal na broadcast (10 kW TPO; 30 kW ERP) |- | '''20.24''' | '''Light TV''' | [[DZOZ-DTV|Light TV]] | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. |- | '''20.31''' | '''A2Z Oneseg''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes 5 a.m. - 12:15 a.m. Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:45 p.m. (kinabukasan) | rowspan="1" | [[1Seg]] |- | rowspan="4" | [[DWCP-DTV]] | rowspan="4" | '''21''' | rowspan="4" | '''515.143 MHz''' | '''21.02''' | rowspan="4" | [[Southern Broadcasting Network]] at [[Solar Entertainment Corporation]] | '''SolarFlix''' | [[SolarFlix]] | rowspan="4" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | 8 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital sa komersyal na broadcast (3 kW) |- | '''21.03''' | '''Solar Sports''' | [[Solar Sports]] | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | '''21.04''' | '''DepEd ALS''' | [[Solar Learning]] | Maaaring mag-iba ang mga oras |- | '''21.07''' | '''Shop TV''' | [[Shop TV]] | 8 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | rowspan="2" {{n/a|PA}} | rowspan="2" | '''23''' | rowspan="2" | '''527.143 MHz''' | '''23.01''' | rowspan="2" | [[Aliw Broadcasting Corporation]] | '''ALIW CHANNEL 23''' | [[Aliw Channel 23]] | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 4 a.m. - 10 p.m. | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast / Pagsubok sa Configuration (3 kW) |- | '''23.02''' | '''DWIZ NEWS TV''' | [[DWIZ]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="5" | [[DZEC-DTV]] | rowspan="5" | '''28''' | rowspan="5" | '''557.143 MHz''' | '''28.01''' | rowspan="5" | [[Eagle Broadcasting Corporation]] | '''NET25 HD''' | rowspan="2" | [[Net 25]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="5" | 5 a.m. – hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''28.02''' | '''NET25 SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''28.03''' | '''INCTV HD''' | rowspan="2" | [[INC TV]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] |- | '''28.04''' | '''INCTV SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''28.05''' | '''EBC RESERVED''' | [[Net 25]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] |- | rowspan="5" | [[DZRJ-DTV]] | rowspan="5" | '''29''' | rowspan="5" | '''563.143 MHz''' | '''29.21''' | rowspan="5" | [[Rajah Broadcasting Network]] | '''RJ DigiTV''' | [[DZRJ-DTV|RJ DigiTV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[Standard-definition television|SDTV]] | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (2.5 kW) |- | '''29.22''' | '''Timeless TV''' | Timeless TV | 24 Oras | rowspan="4" | Pagsubok na broadcast |- | '''29.23''' | '''Radyo Bandido TV''' | [[DZRJ-AM|Radyo Bandido]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 5 a.m. - hatinggabi |- | '''29.24''' | '''Rock of Manila TV''' | Rock MNL | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[Standard-definition television|SDTV]] | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) |- | '''29.25''' | '''TV Maria''' | [[TV Maria]] | 24 Oras |- | rowspan="7" | [[DWKC-DTV]] | rowspan="7" | '''31''' | rowspan="7" | '''575.143 MHz''' | '''31.01''' | rowspan="7" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] | '''PRTV PRIME''' | [[PRTV Prime Media]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi | rowspan="7" | Ganap na inilipat mula analog patungo sa dihital sa Commercial broadcast (5 kW) |- | '''31.02''' | '''BLAST SPORTS''' | Blast Sports | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''31.03''' | '''KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="4" | [[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''31.04''' | '''RESERVED''' | Test card | Lunes - Biyernes: 6 a.m. - hatinggabi Sabado - Linggo: 6 a.m. - hatinggabi |- | '''31.05''' | '''BILYONARYO NEWS CHANNEL''' | [[Bilyonaryo News Channel]] | rowspan="3" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''31.06''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV]] |- | '''31.07''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]]/[[D8TV]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="3" | [[DZOZ-DTV]] | rowspan="3" | '''33''' | rowspan="3" | '''587.143 MHz''' |'''33.01''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] | '''Light TV HD''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="3" | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. | rowspan="2" | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (5 kW TPO; 25 kW ERP) |- | '''33.02''' | '''Light TV SD1''' | Light TV Promotional channel |- | '''33.31''' | '''Light TV 1seg''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="5" | [[DWAO-DTV]] | rowspan="5" | '''38''' | rowspan="5" | '''617.143 MHz''' | '''55.01''' | rowspan="5" | [[Progressive Broadcasting Corporation]] | '''UNTV-1''' | [[UNTV]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="5" | 24 na oras | rowspan="3" | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Mahina ang signal, Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (2.5 kW) |- | '''55.02''' | '''STV''' | [[STV (Pilipinas)|STV]] / kasalukuyang mirror feed mula sa [[UNTV]] | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition television|HDTV]] |- | '''55.03''' | '''TRUTH CHANNEL''' | [[Truth Channel]] |- | '''55.04''' | '''UNTV Reserve''' | {{n/a|Blank feed}} | rowspan="2" | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | {{n/a|Itim na screen}} |- | '''55.31''' | '''UNTV 1SEG''' | [[UNTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="4" | [[DWVN-DTV]] | rowspan="4" | '''45''' | rowspan="4" | '''659.143 MHz''' | '''45.01''' | rowspan="3" | [[Gateway UHF Television Broadcasting]] | '''Hope Phil HD''' | [[Hope Channel Philippines]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="4" | 24 na oras | rowspan="4" | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Mahina ang paghahatid ng signal, Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (3.5 kW) |- | '''45.02''' | '''Hope Intl''' | [[Hope International (Seventh-day Adventist)|Hope International]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''45.03''' | '''Hope Live''' | [[Hope Channel Philippines|Hope Channel Philippines]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''45.04''' | [[Global Satellite Technology Services]] | '''One Media''' | [[Golden Nation Network]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="3" | [[DZCE-TV]] | rowspan="3" | '''49''' | rowspan="3" | '''683.143 MHz''' | '''01.01''' | rowspan="3" | [[Christian Era Broadcasting Service International]] | '''INC TV HD''' | rowspan="3" | [[DZCE-TV|INC TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="3" | 4 a.m. – hatinggabi | rowspan="3" | Pagsubok na broadcast (10 kW) |- | '''01.02''' | '''INC TV HD1''' |- | '''01.03''' | '''INC TV SD''' | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="4" {{n/a|PA}} | rowspan="4" | '''51''' | rowspan="4" | '''695.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[Cignal TV|Mediascape Inc.]] at [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (Mirror feed mula sa DTT-18) (5 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1 ''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | 16:9 [[144p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 4:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |} ==Rehiyon I (Rehiyon ng Ilocos)== ===Ilocos Norte=== ===Ilocos Sur=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"|[[Ultra high frequency|UHF]] Channel !class="unsortable"|[[Dalas]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !class="unsortable"|Pagprograma !class="unsortable"|Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="8" |[[DWBC-TV]] | rowspan="8" |'''15''' | rowspan="8" |'''479.143 MHz''' (Metro Vigan at Northern Luzon) |'''48.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' |[[DWBC-TV|GMA Ilocos]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" |Komersyal na broadcast (5 kW) |- |'''48.02''' | '''GTV''' |[[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" |5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''48.03''' | '''Heart of Asia''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" |6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''48.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''48.07''' |'''I HEART MOVES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''48.08''' |'''(UNNAMED)''' |{{n/a|Itim na screen}} | TBA |rowspan="2" |Subok na broadcast |- |'''7.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- |'''48.31''' |'''GMA 1SEG''' |[[DWBC-TV|GMA Ilocos relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |} </div> ==Cordillera Administrative Region (CAR)== ===Benguet=== {| class="wikitable sortable" ! Callsign ! [[Ultra high frequency|UHF]] ! [[Dalas]] ! [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! Pagprograma ! Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | rowspan="2" | [[DZBS-TV]] | rowspan="2" | '''19''' | rowspan="2" | '''503.143 MHz''' | '''19.02''' | rowspan="2" | [[Radio Philippines Network]] | '''RPTV HD''' | rowspan="2" | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi | Komersyal na broadcast (5 kW) |- | '''19.06''' | '''RPTV HD 1Seg''' | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="2" {{n/a|PA}} | rowspan="2" | '''25''' | rowspan="2" | '''539.143 MHz''' | '''25.01''' | rowspan="2" | [[Eagle Broadcasting Corporation]] | '''NET25''' | [[Net 25]] | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 4 a.m. - hatinggabi | rowspan="2" | Komersyal na broadcast (1 kW) |- | '''25.02''' | '''INCTV''' | [[DZCE-TV|INCTV]] |- | rowspan="7" | [[DWHB-DTV]] | rowspan="7" | '''26''' | rowspan="7" | '''545.143 MHz''' (Metro Baguio Northern at Central Luzon) | '''26.01''' | rowspan="7" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] | '''PRTV PRIME''' | [[PRTV Prime Media]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi | rowspan="7" | Ganap na inilipat mula analog patungo sa dihital sa Commercial broadcast (5 kW) |- | '''26.02''' | '''BLAST SPORTS''' | Blast Sports | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''26.03''' | '''KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="3" | [[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''26.04''' | '''RESERVED''' | Test card | Lunes - Biyernes: 6 a.m. - hatinggabi Sabado - Linggo: 6 a.m. - hatinggabi |- |'''26.05''' | '''BILYONARYO NEWS CHANNEL''' | [[Bilyonaryo News Channel]] | rowspan="3" | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''26.06''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV]] |- | '''26.07''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="8" | [[DZEA-TV]] | rowspan="8" | '''38''' | rowspan="8" | '''617.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''10.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' | [[DZEA-TV|GMA Dagupan/Baguio]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (15 kW) |- | '''10.02''' | '''GTV''' | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" | 5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''10.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" | 6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''10.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''10.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''10.08''' | {{n/a|'''(UNNAMED)'''}} | {{n/a|Itim na screen}} | {{n/a|TBA}} | rowspan="1" | Itim na screen |- | '''10.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) | rowspan="1" | Pagsubok sa broadcast |- | '''10.31''' | '''GMA 1Seg''' | [[DZEA-TV|GMA Dagupan/Baguio Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | [[1seg]] |- | rowspan="4" | [[D-8-XM-TV]] | rowspan="4" | '''42''' | rowspan="4" | '''641.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''4.01''' | rowspan="4" |[[People's Television Network]] | '''PTV SD1''' | [[D-8-XM-TV|PTV Cordillera]] | rowspan="1" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] (minsan [[1080i]] [[HDTV]]) | rowspan="1" | Linggo: 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Linggo: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="1" | Pagsubok sa broadcast |- | '''4.02''' | '''PTV SD2''' | {{n/a|Black Screen}} | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | {{n/a|TBA}} | rowspan="2" | Blangkong screen |- | '''4.03''' | '''PTV SD3''' | {{n/a|Black Screen}} | {{n/a|TBA}} |- | '''4.04''' | '''PTV 1seg''' | [[People's Television Network|PTV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | Linggo: 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Linggo: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="4" | [[DWFB-DTV]] | rowspan="4" | '''44''' | rowspan="4" | '''653.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''44.01''' | rowspan="3" | [[Global Satellite Technology Services]] | '''GNN North Luzon''' | [[GNN North Luzon]] | rowspan="4" | 16:9 [[480p]] [[SDTV]] (minsan [[720p]] [[HDTV]]) | rowspan="4" | Lunes-Linggo 5:00 a.m. - 11:00p.m. | rowspan="4" | Ganap na lumipat mula sa analog <br /> patungo sa dihital / Pagsubok sa Broadcast / Pagsubok sa Configuration |- | '''44.02''' | '''Highland TV''' | Highland TV / RNG Luzon |- | '''44.03''' | '''GNN''' | [[Golden Nation Network|GNN]] |- | '''44.04''' | rowspan="1"| [[Global Satellite Technology Services]] at [[Gateway UHF Television Broadcasting]] | '''Hope Phil HD''' | [[Hope Channel Philippines]] |- | rowspan"1" {{n/a|PA}} | rowspan"1" | '''45''' | rowspan"1" | '''659.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''45.01''' | rowspan"1" | [[DZTP|Tirad Pass Network]] | rowspan"1" | '''TPN''' | rowspan"1" | [[DZTP|TPN]] | rowspan"1" | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | rowspan"1" | 5:00 a.m. - hatinggabi | rowspan"1" | Pagsubok sa broadcast / Pagsubok sa Configuration |- | rowspan="4" | [[DZET-TV]] | rowspan="4" | '''51''' | rowspan="4" | '''695.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[DZET-TV|TV5 Baguio]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. (kinabukasan) / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (ang susunod na araw) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (5 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (tsanel pantelebisyon)|RPTV]] | rowspan="1" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Sabado 8:00 a.m. - hatinggabi (sa susunod na araw) / Linggo 6:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1''' | [[DZET-TV|TV5 Baguio Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (kinabukasan) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- |} ==Rehiyon II (Cagayan Valley)== ==Rehiyon III (Central Luzon)== ===Pampanga=== {| class="wikitable sortable" ! Callsign ! [[Ultra high frequency|UHF]] ! [[Dalas]] ! [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! Pagprograma ! Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | [[DWRW-TV]] | '''36''' | '''605.143 MHz''' | '''36.01''' | [[RadioWorld Broadcasting Corporation]] | '''CLTV36''' | [[Central Luzon Television|CLTV36]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | 9 a.m. - 10 p.m. | {{n/a|Ganap na inilipat mula sa analog/<br/>sa dihital/Test Broadcast/Configuration Testing}} |- | rowspan="3" | [[DWFU-DTV]] | rowspan="3" | '''44''' | rowspan="3" | '''653.143 MHz''' | '''44.01''' | rowspan="3" | [[First United Broadcasting Corporation]] | '''GNN Pampanga''' | GNN Pampanga [[DWFU-DTV]] | rowspan="3" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="3" {{n/a|TBA}} | rowspan="3" {{n/a|Ganap na inilipat mula sa analog/<br/>sa dihital/Test Broadcast/Configuration Testing}} |- | '''44.02''' | '''GNN Central Luzon''' | {{n/a|–}} |- | '''44.03''' | '''GNN''' | [[Golden Nation Network|GNN]] |- |} ==Rehiyon IV-A (CALABARZON)== ===Batangas=== {| class="wikitable sortable" ! Callsign ! [[Ultra high frequency|UHF]] ! [[Dalas]] ! [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! Pagprograma ! Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | rowspan="4" | [[DWBD-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (Batangas at CALABARZON) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] at [[Cignal TV|Mediascape Inc.]] | '''TV5''' | TV5 Batangas | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. (kinabukasan) / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (ang susunod na araw) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (tsanel pantelebisyon)|RPTV]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Sabado 8:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) / Linggo 6:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1''' | TV5 Batangas Relay | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (kinabukasan) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="8" | [[D-12-ZB-TV]] | rowspan="8" | '''32''' | rowspan="8" | '''581.143 MHz''' (Batangas at CALABARZON) | '''12.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' | [[D-12-ZB-TV|GMA Batangas]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''12.02''' | '''GTV''' | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" | 5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''12.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" | 6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''12.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''12.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''12.08''' | '''(RESERVED)''' | {{n/a|Itim na screen}} | TBA | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- | '''12.11''' | '''DEPED TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes - Sabado) |- | '''12.31''' | '''GMA 1-Seg''' | GMA Batangas Relay | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | [[1seg]] |- | DWAD-TV | '''46''' | '''659.143 MHz''' (Batangas at CALABARZON) | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''All TV HD''' | [[All TV]] | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | Lunes - Biyernes: 8 a.m. - 10:45 p.m. (kinabukasan) Sabado - Linggo: 8 a.m. - 11 p.m. | Pagsubok na broadcast (5 kW) |} ==Rehiyon IV-B (MIMAROPA)== ==Rehiyon V (Rehiyon ng Bicol)== ===Camarines Sur=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="6" {{n/a|PA}} | rowspan="6" | '''19''' | rowspan="6" | '''503.143 MHz''' <br/>([[Nabua, Camarines Sur]]) | '''19.01''' | rowspan="6" | [[Polytechnic State University of Bicol|PSUB]] <br>at<br>[[Philippine Collective Media Corporation|PCMC]] | '''PSUBTv''' | PSUB TV | rowspan="6" |[[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="6" | 9 a.m. - 8 p.m. | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | '''19.02''' | '''PSUB COHS''' | Ang TLC Channel |- | '''19.03''' | '''PSUB COBM''' | Kolehiyo ng Pamamahala ng Negosyo |- | '''19.04''' | '''PSUB COEAS''' | BigCAS Channel | rowspan="3" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |- | '''19.05''' | '''PSUB Graduate School''' | Ang Grad-Ed Channel |- | '''19.06''' | '''PSUB COE''' | Kolehiyo ng Inhinyero |- | rowspan="8" | [[DWHC-TV]] | rowspan="3" | '''32''' | rowspan="3" | '''581.143 MHz''' (Metro Naga at Camarines Sur) | '''32.01''' | rowspan="3" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] |'''PIE''' |rowspan="1"|[[PIE (TV channel)|PIE Channel]] |rowspan="2"|16:9 [[480i]] [[SDTV]] |rowspan="1"|5:00 a.m. - 2:00 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2"|Komersyal na Broadcast |- |'''32.03''' |''' KNOWLEDGE CHANNEL''' |[[Knowledge Channel]] |6:00 a.m. - 11:00 p.m. |- |'''32.31''' |'''PIE oneseg''' |rowspan="1"|[[PIE (TV channel)|PIE Channel]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] |rowspan="1"|5:00 a.m. - 2:00 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="5" |'''35''' | rowspan="5" |'''599.143 MHz''' <br /> (Metro Naga) | '''35.01''' | rowspan="5" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] | '''DEPED TV''' | [[Deped TV]] | rowspan="4" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. | rowspan="4" | Pagsubok na broadcast |- | '''35.02''' | '''RESERVED''' | RESERVED | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''35.03''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''35.04''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV (Philippines)|Life TV]] |- | '''35.31''' | '''BEAM TV 1Seg''' | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM TV]] promotional channel | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | M 7 a.m. - 7 p.m. | [[1seg]] |- | rowspan="8" | [[DWAI-TV]] | rowspan="8" | '''38''' | rowspan="8" | '''617.143 MHz''' (Metro Naga at Camarines Sur) | '''07.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network Inc.]] | ''GMA''' | [[DWAI-TV|GMA Naga]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''07.02''' | '''GTV''' | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" | 5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''07.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" | 6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''07.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''07.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- |'''07.08''' |'''(UNNAMED)''' |{{n/a|Itim na screen}} |rowspan="1" |TBA |rowspan="2" |Pagsubok sa brodkast |- |'''7.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- | '''07.35''' | '''GMA1SEG''' | [[DWAI-TV|GMA Naga Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |- | rowspan="4" |[[DWMA-TV]] | rowspan="4" |'''46''' | rowspan="4" |'''665.143 MHz''' <br/>(Metro Naga) |'''8.01''' | rowspan="4" |[[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' |rowspan="2'|[[DWMA-TV|PTV Naga]] | rowspan="3" |16:9 [[720p]] [[HDTV]](minsan 4:3 up-scaled [[480i]] [[SDTV]]) | rowspan="4" |Mga Araw ng Linggo: <br /> 6 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado at Linggo: <br /> 7 a.m. – hatinggabi (sa susunod na araw) | L rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | '''8.02''' | '''PTV HD2''' |- | '''8.03''' | '''PTV HD3''' | {{n/a|Black Screen}} |- | '''8.04''' | '''PTV 1seg''' | [[People's Television Network|PTV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="5" |[[DWIL-TV]] | rowspan="5" |'''48''' | rowspan="5" |'''677.143 MHz''' <br/>(Metro Naga) |'''48.01''' | rowspan="5" |[[Global Satellite Technology Services]] | '''GNN''' | rowspan="1" |[[Golden Nation Network]] Mga Lokal na Programa | rowspan="5" |4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" |6 a.m. - hatinggabi | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- |'''48.02''' | '''DepEd TV - Telearalan''' | rowspan="1" | [[DepEd TV]] Mga Lokal na Programa |- |'''48.03''' | '''LGU Naga''' | {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |- |'''48.04''' | '''TV Maria''' | [[TV Maria]] | 24 na oras | Pagsubok sa Broadcast |- |'''48.05''' | '''Reserved Channel GNN Naga TV48''' | rowspan="1" | [[Golden Nation Network]] | rowspan="1" {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |} </div> == Rehiyon VI (Kanlurang Visayas) == === Aklan === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | rowspan="4" {{n/a|PA}} | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Kalibo]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Kalibo]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |} === Capiz === === Iloilo === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | {{n/a|PA}} | '''16''' | '''485.143 MHz''' | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''ALLTV HD''' | [[All TV]] | 16:9 1080i HDTV | Lunes - Biyernes: 8:00 a.m. - 10:45 p.m. (kinabukasan) Sabado at Linggo: 8:00 a.m. - 11 p.m. (kinabukasan) | Komersyal na brodkast (10 kW) |- | [[DYJB-TV]] | '''17''' | '''491.143 MHz''' (Guimaras) | '''17.01''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] | '''IBC HD''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC 13]] | 16:9 1080i HDTV | Lunes - Biyernes: 6:00 a.m. - 11:00 p.m. (kinabukasan) Sabado at Linggo: 6:00 a.m. - 11 p.m. (kinabukasan) | Pagsubok sa brodkast (5 kW) |- | rowspan="4" | [[DYMB-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Iloilo]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Iloilo]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | DYOK-TV | rowspan="2" | '''43''' | rowspan="2" | '''647.143 MHz''' | '''43.21''' | rowspan="2" | [[MBC Media Group]] | '''DZRH NEWS TV''' | rowspan="2" | [[DZRH News Television]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | 24 oras | rowspan="2" | Pagsubok sa brodkast (1 kW) |- | '''43.31''' | '''DZRH NEWS TV 1SEG''' | [[4:3]] [[240p]] [[LDTV]] |} == Isla ng Negros == === Negros Occidental === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | rowspan="4" | [[DYTE-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Bacolod]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Bacolod]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | DYEZ-TV | rowspan="2" | '''39''' | rowspan="2" | '''623.143 MHz''' | '''39.21''' | rowspan="2" | [[MBC Media Group]] | '''DZRH NEWS TV''' | rowspan="2" | [[DZRH News Television]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | 24 oras | rowspan="2" | Pagsubok sa brodkast (1 kW) |- | '''39.31''' | '''DZRH NEWS TV 1SEG''' | [[4:3]] [[240p]] [[LDTV]] |} === Negros Oriental === == Region VII (Gitnang Visayas) == === Cebu === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | {{n/a|PA}} | '''16''' | '''485.143 MHz''' (Metro Cebu at Central Visayas) | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''All TV HD''' | [[All TV]] | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | Lunes - Biyernes: 8 a.m. - 10:45 p.m. (kinabukasan) Sabado - Linggo: 8 a.m. - 11 p.m. | Pagsubok na broadcast (10 kW ERP; 30 kW TPO) |- | rowspan="4" | [[DYET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (Metro Cebu at Central Visayas) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Cebu]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Cebu]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="5" | [[DYSS-TV]] | rowspan="5" | '''26''' | rowspan="5" | '''545.143 MHz''' (Metro Cebu at Central Visayas) | '''7.01''' | rowspan="5" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network|GMA Cebu]] | rowspan="4" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="4" | Komersyal na broadcast (15 kW TPO) |- | '''7.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''7.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''7.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''7.21''' | '''GMA 1Seg''' | [[GMA Network|GMA Cebu Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="7" | [[DYCT-DTV]] | rowspan="7" | '''31''' | rowspan="7" | '''575.143 MHz''' | '''31.01''' | rowspan="7" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] | '''PRTV PRIME''' | [[PRTV Prime Media]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi | rowspan="7" | Ganap na inilipat mula analog patungo sa dihital sa Commercial broadcast (5 kW) |- | '''31.02''' | '''BLAST SPORTS''' | Blast Sports | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''31.03''' | '''KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="3" | [[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''31.04''' | '''RESERVED''' | Test card | Lunes - Biyernes: 6 a.m. - hatinggabi Sabado - Linggo: 6 a.m. - hatinggabi |- |'''31.05''' | '''BILYONARYO NEWS CHANNEL''' | [[Bilyonaryo News Channel]] | rowspan="3" | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''31.06''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV]] |- | '''31.07''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="2" | [[DYBU-TV]] | rowspan="2" | '''43''' | rowspan="2" | '''647.143 MHz''' | '''43.21''' | rowspan="2" | [[MBC Media Group]] | '''DZRH NEWS TV''' | rowspan="2" | [[DZRH News Television]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | 24 oras | rowspan="2" | Pagsubok sa brodkast (1 kW) |- | '''43.31''' | '''DZRH NEWS TV 1SEG''' | [[4:3]] [[240p]] [[LDTV]] |} === Bohol === ==Rehiyon VIII (Silangang Visayas)== === Leyte === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"| Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"| [[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"| Programa ! class="unsortable"| Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | rowspan="5" | [[DYCL-TV]] | rowspan="5" | '''34''' | rowspan="5" | '''593.143 MHz''' (Tacloban City at Eastern Visayas) | '''7.01''' | rowspan="5" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network|GMA Tacloban]] | rowspan="4" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="4" | Komersyal na broadcast (5 kW) |- | '''7.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''7.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''7.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''7.21''' | '''GMA 1Seg''' | [[GMA Network|GMA Tacloban Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="3" | [[DYPR-DTV]] | rowspan="3" | '''50''' | rowspan="3" | '''689.143 MHz''' |'''27.01''' | rowspan="3" | [[Philippine Collective Media Corporation]] | '''PRTV TACLOBAN''' | [[PRTV Tacloban]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | 6 a.m. – hatinggabi | rowspan="3" | Pagsubok sa brodkast (2 kW) |- | '''27.02''' | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5 Tacloban]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] |- | '''27.03''' | '''A2Z''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z Tacloban]] ([[ZOE Broadcasting Network|ZOE TV]]) | Lunes - Biyernes: 5 a.m. - 12:15 a.m. Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:45 p.m. (kinabukasan) | [[16:9]] [[720p]] [[HDTV]] |} === Samar === ==Rehiyon IX (Tangway ng Zamboanga)== === Zamboanga del Norte === === Zamboanga del Sur === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"| Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] !class="unsortable"| [[Dalasan]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] !class="unsortable"| Programa !class="unsortable"| Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="5" | [[DXAX-DTV]] | rowspan="5" | '''40''' | rowspan="5" | '''629.143 MHz''' | '''0.01''' | rowspan="5" | Westwind Broadcasting Corporation & eMedia Production Network | '''eMedia Digital TV''' | [[eMedia]] | rowspan="5" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 4:45 n.u. – 9:30 n.g. | Tuluyang lumipat mula analog papuntang dihital |- | '''0.02''' | '''GPC''' | Global Pinoy Cinema | '''Buong araw''' | {{n/a|TBA}} |- | '''0.03''' | '''PTV''' | [[People's Television Network|PTV]] | rowspan="3" | '''Mula Maynila''' | rowspan="3" | ''Mula Maynila'' |- | '''0.04''' | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]] |- | '''0.05''' | '''One Sports''' | [[One Sports]] |} ==Rehiyon X (Hilagang Mindanao)== ===Bukidnon=== ===Lanao del Norte=== ===Misamis Oriental=== ==Rehiyon XI (Davao)== ===Lungsod ng Davao=== {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable" | Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" | [[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" | Programa ! class="unsortable" | Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | {{n/a|PA}} | '''16''' | '''485.143 MHz''' | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''ALLTV HD''' | [[All TV]] | 16:9 1080i HDTV | Lunes - Biyernes: 8:00 a.m. - 10:45 p.m. (kinabukasan) Sabado at Linggo: 8:00 a.m. - 11 p.m. (kinabukasan) | Komersyal na brodkast (10 kW) |- | rowspan="4" | [[DXET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (Metro Davao and Davao Region) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Davao]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (tsanel pantelebisyon)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Davao]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="2" | [[DXAQ-TV]] | rowspan="2" | '''19''' | rowspan="2" | '''503.143 MHz''' (Metro Davao) |'''39.01''' | rowspan="2" | [[Sonshine Media Network International]] | '''SMNI''' | [[Sonshine Media Network International|SMNI Davao]] | rowspan="2" | 4:3 upscaled sa 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | 24 na oras | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- | '''39.02''' | '''SMNI UPLINK''' | [[SMNI News Channel]] |- | rowspan="3" | [[DXEX-DTV]] | rowspan="3" | '''20''' | rowspan="3" | '''509.143 MHz''' (Metro Davao and Davao Region) |'''20.01''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[ABS-CBN Corporation]]) | '''A2Z''' | [[A2Z|A2Z Davao]] | rowspan="2" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Biyernes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:45 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:45 p.m. (kinabukasan) | rowspan="2" | Komersyal na broadcast (5.5 kW) |- | '''20.02''' | '''Light TV''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. |- | '''20.22''' | '''A2Z 1Seg''' | [[A2Z|A2Z Davao]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:45 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:45 p.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="7" | [[DXKC-DTV]] | rowspan="7" | '''31''' | rowspan="7" | '''575.143 MHz''' | '''31.01''' | rowspan="7" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] | '''PRTV PRIME''' | [[PRTV Prime Media]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi | rowspan="7" | Ganap na inilipat mula analog patungo sa dihital sa Commercial broadcast (5 kW) |- | '''31.02''' | '''BLAST SPORTS''' | Blast Sports | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''31.03''' | '''KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="3" | [[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''31.04''' | '''RESERVED''' | Test card | Lunes - Biyernes: 6 a.m. - hatinggabi Sabado - Linggo: 6 a.m. - hatinggabi |- |'''31.05''' | '''BILYONARYO NEWS CHANNEL''' | [[Bilyonaryo News Channel]] | rowspan="3" | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''31.06''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV]] |- | '''31.07''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] |- | [[DXSQ-TV]] | '''38''' | '''617.143 MHz''' (Digos City) | '''38.01''' | [[Sagay Broadcasting Corporation]] | '''Kapampi TV''' | Kakampi TV | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 24 na oras | Pagsubok sa broadcast (500 watts) |- | rowspan="4" | [[DXNP-TV]] | rowspan="4" | '''45''' | rowspan="4" | '''659.143 MHz''' |'''11.01''' | rowspan="4" | [[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' | PTV Davao | rowspan="2" | 16:9 (sometimes 4:3 up-scaled) [[1080i]] [[High-definition television|HDTV]] | rowspan="4" | '''Lunes''': <br /> 5 n.u. - 1 n.u. <br /> '''Martes-Biyernes''': <br /> 6 n.u. - 1 n.u. <br /> '''unang Biyernes ng buwan''': <br /> 4 n.u. - 1 n.u. <br /> '''Sabado''': <br /> 6 n.u. - hatinggabi <br /> '''Linggo''': <br /> 7 n.u. - hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="2" | ''Test broadcast'' |- |'''11.02''' | '''PTV HD2''' | PTV Manila Feed |- |'''11.03''' | '''PTV SD2''' | rowspan="2" {{n/a|Gray screen}} | ''Nakaitim na iskrin'' | Black screen |- |'''11.04''' | '''PTV 1seg''' | 16:9 (sometimes 4:3 up-scaled) [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |} == Region XII (SOCCSKSARGEN) == === South Cotabato === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign ! class="unsortable" |Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" |[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" |Programa ! class="unsortable" |Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="4" | DXER-TV | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (General Santos City and Soccsksargen) |'''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 General Santos]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (tsanel pantelebisyon)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 General Santos]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="8" | DXBG-TV | rowspan="8" | '''34''' | rowspan="8" | '''593.143 MHz''' (General Santos City and Soccsksargen) | '''8.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network|GMA General Santos]] | rowspan="7" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''8.02''' | '''GTV''' |[[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | rowspan="1" | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''8.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''8.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''8.07''' | '''I HEART MOVIES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''8.08''' | '''PINOY HITS''' | [[GMA Network|Pinoy Hits]] |- | '''8.11''' ! '''''(UNNAMED)''''' ! Black Screen ! TBA |- | '''8.31''' | '''GMA 1Seg''' | [[GMA Network|GMA General Santos]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | DXBC-TV | rowspan="2" | '''37''' | rowspan="2" | '''611.143 MHz''' (General Santos City) |'''37.01''' | rowspan="2" | [[Brigada Mass Media Corporation]] at [[Baycomms Broadcasting Corporation]] | '''Brigada TV''' | rowspan="2" | Brigada TV | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 4:30 a.m. - 10:00 p.m. | Pagsubok sa broadcast (500 watts) |- | '''37.31''' | '''Brigada TV 1seg''' | [[1seg]] |} == Region XIII (Caraga Region) == === Agusan del Norte === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign ! class="unsortable" |Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" |[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" |Programa ! class="unsortable" |Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="8" | DXBM-TV | rowspan="8" | '''15''' | rowspan="8" | '''479.143 MHz''' (Butuan City and Caraga) |'''26.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' |[[GMA Network|GMA Butuan City]] | rowspan="7" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- |'''26.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | rowspan="1" |Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- |'''26.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" |6 a.m. - hatinggabi |- |'''26.06''' | '''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''26.07''' |'''I HEART MOVIES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''26.08''' |'''PINOY HITS''' |[[GMA Network|Pinoy Hits]] |- |'''26.11''' !'''''(UNNAMED)''''' !Black Screen !TBA |- |'''26.31''' |'''GMA 1Seg''' |[[GMA Network|GMA Butuan City]] |4:3 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) |''[[1seg]]'' |} == Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM) == ''Wala pang mga digital TV station sa BARMM.'' == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Dihital na telebisyon na mga himpilan sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga dihital na himpilang pantelebisyon sa Pilipinas| ]] [[Kategorya:Lists of television channels by country|Philippines]] [[Kategorya:Telebisyon sa Pilipinas]] [[Kategorya:Philippine television-related lists]] [[Kategorya:Mga talaan ng dihital na telebisyon|Pilipinas, Himpilan]] 7z4y7qk4bgwuheq0o2tjrn6q3r9oipt Mac DeMarco 0 300291 2241712 2020835 2026-11-11T21:33:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241712 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Mac DeMarco|origin=Canada|associated_acts={{flatlist| *Makeout Videotape *The Sound of Love<ref>{{cite web|url=http://southernsouls.ca/mac-on-top/|title=Mac On Top: An Interview With Mac DeMarco - Southern Souls|website=Southernsouls.ca|accessdate=August 28, 2018|archive-date=Septiyembre 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908055234/http://southernsouls.ca/mac-on-top/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jl2xoBg3bwg&t=238s|title=The Sound Of Love - High School Pussy (Early Mac)|last=Finn Reeves|date=April 22, 2016|accessdate=August 28, 2018|publisher=[[YouTube]]}}</ref> }}|label={{flatlist| *[[Captured Tracks]] *[[Royal Mountain Records|Royal Mountain]] *Voltage Controlled Recordings *[[Third Man Records|Third Man]] *Easy Eye Sound *Unfamiliar *Mac's Record Label }}|years_active=2008&ndash;kasalukuyan|instrument={{flatlist| *Guitar *vocals *bass guitar *drums *keyboards *percussion }}|occupation={{flatlist| *Musician *singer-songwriter *multi-instrumentalist *producer }}|genre={{hlist|[[Indie rock]]|[[Independiyenteng musika|indie]]|[[psychedelic rock]]|[[jangle pop]]|[[lo-fi music|lo-fi]]}}|birth_place=[[Duncan, British Columbia|Duncan]], [[British Columbia]], Canada|background=solo_singer|birth_date={{birth date and age|1990|04|30}}|birth_name=Vernor Winfield MacBriare Smith IV|alt=Mac DeMarco performing in 2017|caption=Si DeMarco noong 2019|image_size=|image=File:Mac DeMarco 2019 (48210650642) (cropped).jpg|website={{URL|www.mac-demarco.com}}}} Si '''McBriare Samuel Lanyon''' "'''Mac'''" '''DeMarco''' (ipinanganak '''Vernor Winfield McBriare Smith IV''', 30 Abril 1990) ay isang Canadian na mang-aawit-songwriter, multi-instrumentalist at tagagawa.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2014/mar/22/mac-demarco-salad-days|title=Mac DeMarco: 'I live like a scumbag, but it's cheap'|first=Hermione|last=Hoby|date=March 22, 2014|newspaper=[[The Guardian]]|accessdate=August 28, 2018}}</ref> Si DeMarco ay naglabas ng anim na buong album ng studio, ang kanyang debut ng ''[[Rock and Roll Night Club]]'' (2012), ''[[2 (album)|2]]'' (2012), ''[[Salad Days]]'' (2014), ''[[Another One]]'' (2015), ''[[This Old Dog]]'' (2017), at ''[[Here Comes the Cowboy]]'' (2019). Ang kanyang estilo ng musika ay inilarawan bilang "blue wave"<ref>{{cite web|url=http://www.stillinrock.com/2012/10/album-review-mac-demarco-2-post-garage.html|title=Brooklyn based Music Blog: Album Review : Mac DeMarco - 2 (Blue Wave)|publisher=Still in Rock|date=October 21, 2012|accessdate=August 13, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017074316/http://www.stillinrock.com/2012/10/album-review-mac-demarco-2-post-garage.html|archive-date=Oktubre 17, 2014|url-status=dead}}</ref> at "slacker rock",<ref name="WC2">{{cite web|last=Whelan|first=Alex|title=Mac DeMarco's new record shines with its Montreal roots|url=http://www.wildcat.arizona.edu/article/2012/11/mac-demarco-music-profile-110512|website=Arizona Daily Wildcat|publisher=University of Arizona|accessdate=November 24, 2012|archive-date=Disyembre 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003607/http://www.wildcat.arizona.edu/article/2012/11/mac-demarco-music-profile-110512|url-status=dead}}</ref><ref name="Ex2">{{cite web|last=Lindsay|first=Cam|title=Mac DeMarco|url=http://exclaim.ca/Interviews/WebExclusive/mac_demarco|website=Exclaim.ca|accessdate=November 24, 2012}}</ref> o, ni DeMarco mismo, "jizz jazz".<ref>{{cite web|last=Pitchfork|title=Mac DeMarco - Pepperoni Playboy (Documentary)|date=May 12, 2014|url=https://www.youtube.com/watch?v=JStLz_vkEm8|publisher=[[YouTube]]|accessdate=December 7, 2017}}</ref> == Discography == '''Mga studio albums''' * ''[[2 (album)|2]]'' (2012) * ''[[Salad Days]]'' (2014) * ''[[This Old Dog]]'' (2017) * ''[[Here Comes the Cowboy]]'' (2019) '''Mga Mini-LP albums''' * ''[[Rock and Roll Night Club]]'' (2012) * ''[[Another One]]'' (2015) '''Mga Demos''' * ''2 Demos'' (2012) * ''Salad Days Demos'' (2014) * ''Some Other Ones'' (2015) * ''Another (Demo) One'' (2016) * ''Old Dog Demos'' (2018) == Mga Sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://capturedtracks.com/?ct_artist_page=demarco-mac Record company profile] * {{Official website|www.mac-demarco.com}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1990]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Canada]] kxtu74y3a85q0zt5rd1l92c391u7oeh Katedral ng Asis 0 302145 2241697 2229419 2026-11-11T18:00:02Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241697 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:San_Rufino04.jpg|right|thumb|Katedral ng Assisi.]] Ang '''Katedral ng Assisi''' ({{Lang-it|Cattedrale di Assisi}} o ''Cattedrale di San Rufino di Assisi''), na alay kay San Rufino ([[Rufino ng Assisi]]) ay isang pangunahing simbahan sa [[Lungsod ng Assisi|Assisi]], Italya. Ang marangal na simbahan na ito sa estilong [[Arkitekturang Romaniko|Romanikong]] [[Umbria|Umbriano]] ang pangatlong simbahan na itinayo sa mismong pook na naglalaman ng labi ng obispo na si Rufinus ng Assisi, na namartir noong ika-3 siglo. Ang konstruksiyon ay nagsimula noong 1140 sa mga disenyo ni [[Giovanni da Gubbio]], na pinatunayan ng inskripsiyon sa dingding na nakikita sa loob ng abside. Maaaring siya ang parehong Giovanni na nagdisenyo ng rosas-bintana sa harapan ng [[Santa Maria Maggiore (Assisi)|Santa Maria Maggiore]] noong 1163. == Paglalarawan == Ang ilalim at gitnang bahagi ng parisukat na toreng [[kampanaryo]], sa kaliwang bahagi ng patsada, ay itinayo noong ika-11 siglo. Ito ay matatagpuan noon sa likod ng apse ng dating simbahan na itinayo ni Obispo Ugone noong 1029. Ang pinakamataas na palapag ay mula pa noong ika-13 siglo. Makikita sa toreng kampanaryo ang isang napakalaking orasan sa liturhiya na may isang kamay na nagpapakita ng 24 na oras ng hora italica (oras ng Italyano), isang yugto ng panahon na nagtatapos sa paglubog ng araw sa ika-24 na oras. Ang mga pundasyon ng toreng kampanaryo ay nakasalalay sa isang imbakang-tubig ng mga Romano. Ang estruktura sa gilid ng toreng kampanaryo ay kinilala bilang tahanan ni Santa Clara. == Mga tala == == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20051216021605/http://www.umbria.org/assisi/assisieng/SRufino.htm Umbria.org: Cathedral ng S. Rufino] * [https://web.archive.org/web/20200712092234/http://www.assisimuseodiocesano.it/ Opisyal na website] fz19aam8hdv9iqb1r24kco58qhvel52 Reggio di Calabria 0 304560 2241652 1963780 2026-11-11T14:11:29Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Katimugang Italya]] to [[Regio de Calabria]] 2241652 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Regio de Calabria]] 4ammvvoy8oasq916la24zd518g6y5je Katedral ng Faenza 0 304967 2241678 1945277 2026-11-11T14:23:26Z Ryomaandres 8044 2241678 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Cattedrale_di_Faenza_di_notte.JPG|thumb|250x250px| Katedral ng Faenza, kanlurang harapan]] Ang '''Katedral ng Faenza''' ({{Lang-it|Duomo di Faenza}}, ''Cattedrale di San Pietro Apostolo'') ay isang [[Simbahang Katolika Romana|Roman Catholic]] [[katedral]] na itinayo sa estilo ng [[Arkitekturang|Renasimiyentong]] [[Tuscany|Toscano]] sa sentrong [[Faenza]], [[Italya]]. Ito ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Faenza-Modigliana|Obispo ng Faenza-Modigliana]] at alay kay [[San Pedro|San Pedro Apostol]]. == Kasaysayan == Isang ekspresyon ng [[arkitekturang Renasimyento]] sa Romaña, mayroon itong mga impluwensiyang Toscano. Ang konstruksiyon nito, na dinisenyo ni [[Giuliano da Maiano]], ay nagsimula noong 1474 at hindi natapos hanggang 1515, bagaman nanatiling hindi natapos ang patsada. Ito ay inilaan sa kulto ni [[San Pedro|San Pedro Apostol]] noong 1581. Noong Oktubre 1948, itinaas ni Papa [[Pio XII]] ang katedral sa ranggo ng [[basilika menor]].<ref>{{Cita web|http://www.gcatholic.org/churches/data/basITX.htm|Catholic.org Basilicas in Italy}}</ref> Ito ang ikatlong katedral sa Faenza simula nang itatag ang diyosesis. Ang una ay ang Santa Maria foris portam, na isang katedral hanggang 743. Ang pangalawa, na ang panahon ng pagtatayo ay hindi alam, ay itinayo sa lugar ng kasalukuyang katedral. Mayroon itong patsada na nakaharap sa silangan at nahahati sa tatlong nabe.<ref>{{cita web|url=http://www.historiafaentina.it/Storia%20Medioevale/beata_vergine_grazie_storia.html|titolo=La Beata Vergine delle Grazie nella storia|accesso=25 aprile 2020}}</ref> == Mga panlabas na link == * [http://www.terredifaenza.it/scoprire_territorio/arte_cultura/ter_chiese/pagina168-082.html TerrediFaenza.it: katedral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127225953/http://www.terredifaenza.it/scoprire_territorio/arte_cultura/ter_chiese/pagina168-082.html |date=2020-11-27 }} {{In lang|it}} 00wfvfdqqpi72lza7ig5gz2g7qtjdk1 2241679 2241678 2026-11-11T14:23:47Z Ryomaandres 8044 2241679 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Cattedrale_di_Faenza_di_notte.JPG|thumb|250x250px| Katedral ng Faenza, kanlurang harapan]] Ang '''Katedral ng Faenza''' ({{Lang-it|Duomo di Faenza}}, ''Cattedrale di San Pietro Apostolo'') ay isang [[Simbahang Katolika Romana|Roman Catholic]] [[katedral]] na itinayo sa estilo ng [[Arkitekturang|Renasimiyentong]] [[Tuscany|Toscano]] sa sentrong [[Faenza]], [[Italya]]. Ito ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Faenza-Modigliana|Obispo ng Faenza-Modigliana]] at alay kay [[San Pedro|San Pedro Apostol]]. == Kasaysayan == Isang ekspresyon ng [[arkitekturang Renasimyento]] sa Romaña, mayroon itong mga impluwensiyang [[Toscana|Toscano]]. Ang konstruksiyon nito, na dinisenyo ni [[Giuliano da Maiano]], ay nagsimula noong 1474 at hindi natapos hanggang 1515, bagaman nanatiling hindi natapos ang patsada. Ito ay inilaan sa kulto ni [[San Pedro|San Pedro Apostol]] noong 1581. Noong Oktubre 1948, itinaas ni Papa [[Pio XII]] ang katedral sa ranggo ng [[basilika menor]].<ref>{{Cita web|http://www.gcatholic.org/churches/data/basITX.htm|Catholic.org Basilicas in Italy}}</ref> Ito ang ikatlong katedral sa Faenza simula nang itatag ang diyosesis. Ang una ay ang Santa Maria foris portam, na isang katedral hanggang 743. Ang pangalawa, na ang panahon ng pagtatayo ay hindi alam, ay itinayo sa lugar ng kasalukuyang katedral. Mayroon itong patsada na nakaharap sa silangan at nahahati sa tatlong nabe.<ref>{{cita web|url=http://www.historiafaentina.it/Storia%20Medioevale/beata_vergine_grazie_storia.html|titolo=La Beata Vergine delle Grazie nella storia|accesso=25 aprile 2020}}</ref> == Mga panlabas na link == * [http://www.terredifaenza.it/scoprire_territorio/arte_cultura/ter_chiese/pagina168-082.html TerrediFaenza.it: katedral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127225953/http://www.terredifaenza.it/scoprire_territorio/arte_cultura/ter_chiese/pagina168-082.html |date=2020-11-27 }} {{In lang|it}} aal3d3egq7vnasrq3e6rpylqbh24sn6 2241680 2241679 2026-11-11T14:24:00Z Ryomaandres 8044 2241680 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Cattedrale_di_Faenza_di_notte.JPG|thumb|250x250px| Katedral ng Faenza, kanlurang harapan]] Ang '''Katedral ng Faenza''' ({{Lang-it|Duomo di Faenza}}, ''Cattedrale di San Pietro Apostolo'') ay isang [[Simbahang Katolika Romana|Roman Catholic]] [[katedral]] na itinayo sa estilo ng [[Arkitekturang|Renasimiyentong]] [[Tuscany|Toscano]] sa sentrong [[Faenza]], [[Italya]]. Ito ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Faenza-Modigliana|Obispo ng Faenza-Modigliana]] at alay kay [[San Pedro|San Pedro Apostol]]. == Kasaysayan == Isang ekspresyon ng [[arkitekturang Renasimyento]] sa Romaña, mayroon itong mga impluwensiyang [[Toscana|Toscano]]. Ang konstruksiyon nito, na dinisenyo ni [[Giuliano da Maiano]], ay nagsimula noong 1474 at hindi natapos hanggang 1515, bagaman nanatiling hindi natapos ang patsada. Ito ay inilaan sa kulto ni [[San Pedro|San Pedro Apostol]] noong 1581. Noong Oktubre 1948, itinaas ni Papa [[Pio XII]] ang katedral sa ranggo ng [[basilika menor]].<ref>{{Cita web|http://www.gcatholic.org/churches/data/basITX.htm|Catholic.org Basilicas in Italy}}</ref> Ito ang ikatlong katedral sa Faenza simula nang itatag ang diyosesis. Ang una ay ang Santa Maria foris portam, na isang katedral hanggang 743. Ang pangalawa, na ang panahon ng pagtatayo ay hindi alam, ay itinayo sa lugar ng kasalukuyang katedral. Mayroon itong patsada na nakaharap sa silangan at nahahati sa tatlong nabe.<ref>{{cita web|url=http://www.historiafaentina.it/Storia%20Medioevale/beata_vergine_grazie_storia.html|titolo=La Beata Vergine delle Grazie nella storia|accesso=25 aprile 2020}}</ref> == Mga panlabas na link == * [http://www.terredifaenza.it/scoprire_territorio/arte_cultura/ter_chiese/pagina168-082.html TerrediFaenza.it: katedral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127225953/http://www.terredifaenza.it/scoprire_territorio/arte_cultura/ter_chiese/pagina168-082.html |date=2020-11-27 }} {{In lang|it}} == Mga sanggunian == ro2iflxh4zaje6dc46ikd55qixlhe3k Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021 0 305171 2241785 2239711 2026-11-12T07:40:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241785 wikitext text/x-wiki {{Infobox tropical cyclone season | Basin = WPac | Year = 2021 | First storm formed = 19 Enero 2021 – Auring (Dujuan) | Last storm dissipated = 22 Disyembre 2021 – Odette (Rai) | Track = 2021 Pacific typhoon season summary.png | Strongest storm name = [[Super Bagyong Bising|Bising (''Surigae'')]] | Strongest storm pressure = 895 | Strongest storm winds = 120 | Average wind speed = | Total depressions = 41 | Total storms = 22 | Total hurricanes = 9 | Total intense = 5 (hindi opisyal) | Fatalities = 554 | Damages = 16.49 | Damagespost = PHP523.7 milyon | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2019|2019]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2020|2020]], '''2021''', [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]], ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2023|2023]]'' <!-- TANGGALIN KAPAG MAY ARTIKULO NA. |Atlantic season=2021 Atlantic hurricane season |East Pacific season=2021 Pacific hurricane season |North Indian season=2021 North Indian Ocean cyclone season -->}} Ang '''panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021''' ay ang panahon ng bagyo na taunang nagaganap sa hilagang-kanlurang bahagi ng [[Karagatang Pasipiko]]. Bagamat taunan, nagiging aktibo ito pagsapit ng buwan ng Mayo. Limitado ang artikulong ito sa Karagatang Pasipikong nasa hilaga ng [[ekwador]] sa pagitan ng 100° silangan at ika-180 meridyan. Sa loob ng bahaging ito ng Pasipiko, may dalawang pangunahing ahensiyang nagpapangalan sa mga bagyo na nagiging dahilan para magkaroon ng dalawang pangalan ang iisang bagyo. Papangalanan ng [[Japan Meteorological Agency|Ahensiyang Pampanahon ng Hapon]] (''Japan Meteorological Agency'', JMA) ang isang sama ng panahon kung ito ay may 10-minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 kilometro kada oras (40 milya kada oras) saanman sa nasasakupang lugar, samantalang pinapangalanan naman ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko]] (PAGASA) ang mga dumadaan na bagyo o nagiging depresyong tropikal (''tropical depression'') sa loob ng kanilang lugar ng responsibilidad sa pagitan ng 135° sa silangan hanggang 115° sa silangan at sa pagitan ng 5° hilaga hanggang 25° hilaga kahit na wala pang binibigay na pangalan ang JMA. Ang mga minamanmanan na depresyon ng Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ng [[Estados Unidos]] ay binibigyan ng isang numero at hulaping "W." ==Pagtataya== {| class="wikitable" !Mga petsa ng pagtataya !Ahensiya !Sakop !Sistema ! colspan="2" |{{Abbr|Sang.|sanggunian}} |- | rowspan="2" |27 Disyembre 2020 | rowspan="2" |PAGASA |Enero-Marso |0-3 bagyo | colspan="2" |<ref name="PAG 1">{{cite report|title=131st Climate Forum Climate Outlook January–June 2021|type=Pagtataya sa Klima|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/climps/climateforum/climateoutlook.pdf|publisher=Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical Services Administration|date=27 Disyembre 2020|access-date=22 Enero 2021|trans-title=Ika-131 Porum sa Klima Pagtataya sa Klima Enero-Hunyo 2021|language=en|archive-date=16 Hulyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716173609/https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/climps/climateforum/climateoutlook.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |Abril-Hunyo |1-4 na bagyo | colspan="2" |<ref name="PAG 1" /> |- ! Panahon ng 2021!! Ahensiya !! Bagyo !! Mahinang bagyo !! Matinding bagyo !!{{Abbr|Sang.|sanggunian}} |- |- |'''Aktwal na aktibidad''' |JMA |2 |0 |0 | |- |'''Aktwal na aktibidad''' |JTWC |1 |1 |0 | |- |'''Aktwal na aktibidad''' |PAGASA |1 |1 |0 | |- |} Taon-taon naglalabas ang iba't ibang mga ahensiyang pampanahon ng maraming bansa ng kani-kanilang mga pagtataya patungkol sa kung ilan ang mabubuong bagyo sa isang panahon, o di kaya'y ilang bagyo ang makakaapekto sa isang partikular na bansa o rehiyon. Kasama sa mga ahensiyang ito ay ang Konsorsyo sa Peligro ng Bagyo (''Tropical Storm Risk Consortium'') ng University College London, ang [[PAGASA]] ng Pilipinas, at ang Kawanihang Sentral ng Panahon ng [[Taiwan]]. Unang naglabas ang PAGASA ng kanilang pagtataya noong 27 Disyembre 2020 sa kanilang buwanang pagtataya sa klima ng panahon para sa unang kalahati ng 2021. Sa ulat na ito, tinatayang nasa 0-3 bagyo ang mabubuo o papasok sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]] sa pagitan ng mga buwan ng Enero hanggang Marso, habang 1-4 na bagyo naman ang inaasahang papasok o mabubuo sa pagitan ng Abril hanggang Hunyo. Dagdag pa nila, maaaring magpatuloy pa rin ang kasalukuyang La Niña hanggang sa pagtatapos ng unang kaapat ng 2021.<ref name="PAG 1" /> ==Buod== {{Refimprove|date= December 2021}} <!--{{center|<timeline> ImageSize = width:1030 height:280 PlotArea = top:10 bottom:80 right:20 left:20 Legend = columns:2 left:30 top:58 columnwidth:270 AlignBars = early DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/2021 till:01/06/2021 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMinor = grid:black unit:month increment:1 start:01/01/2021 Colors = id:canvas value:gray(0.88) id:GP value:red id:TD value:rgb(0.38,0.73,1) legend:Depresyon_=_≤62_km/h_(≤39_mph) id:TS value:rgb(0,0.98,0.96) legend:Bagyo_=_63-88_km/h_(39-54_mph) id:ST value:rgb(0.80,1,1) legend:Malubhang_bagyo_=_89-117_km/h_(55-73_mph) id:TY value:rgb(0.99,0.69,0.6) legend:Matinding_bagyo_=_≥118_km/h_(≥74_mph) Backgroundcolors = canvas:canvas BarData = barset:Hurricane bar:month PlotData = barset:Hurricane width:10 align:left fontsize:S shift:(4,-4) anchor:till from:16/02/2021 till:22/02/2021 color:TS text:"[[Bagyong Auring (2021)|Auring]]" from:12/04/2021 till:31/12/2021 color:STY text: "Bising" bar:Month width:5 align:center fontsize:S shift:(0,-20) anchor:middle color:canvas from:01/01/2021 till:01/02/2021 text:Enero from:01/02/2021 till:01/03/2021 text:Pebrero from:01/03/2021 till:01/04/2021 text:Marso from:01/04/2021 till:01/05/2021 text:Abril from:01/06/2021 till:01/07/2021 text:Mayo from:01/07/2021 till:01/08/2021 text:Hunyo from:01/08/2021 till:01/09/2021 text:Hulyo from:01/09/2021 till:01/10/2021 text:Agosto from:01/10/2021 till:01/11/2021 text:Sityembre from:01/11/2021 till:01/12/2021 text:Oktubre from:01/12/2021 till:01/13/2021 text:Nobyembre from:01/13/2021 till:01/14/2021 text:Disyembre </timeline>}}--> {{small|'''Paalala:''' Ginagamit sa ''timeline'' na ito ang mga pangalang binigay ng PAGASA, kung saan makikita sa loob ng mga panaklong ang pangalang internasyonal nito. Para naman sa mga bagyong may isang pangalan lamang, ginagamit ang pangalan ng PAGASA kung may binigay ito, kundi gagamitin ang pangalang internasyonal nito, una JMA bago ang JTWC.}} Tahimik ang buwan ng Enero sa pangkalahatan. Nagkaroon lamang ng isang mahinang depresyon na tumama sa Pilipinas na gumawa ng maliit na pinsala. Gayunpaman, pagsapit ng Pebrero, nabuo ang unang bagyong napangalanan sa panahong ito, si [[Bagyong Auring (2021)|Bagyong Auring]] (''Dujuan''). Mahina lamang ito, ngunit nagdulot ito ng mga pagbaha sa rehiyon ng Caraga at Davao, gayundin sa maraming lugar sa Kabisayaan noong ika-22&nbsp;ng Pebrero. Nalusaw din si Auring nung ding araw na iyon. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Auring (''Dujuan'')==== {{See|Bagyong Auring (2021)}}{{Infobox hurricane | Name = Bagyong Auring {{small|(''Dujuan'')}} | Basin = WPac | image = Dujuan 2021-02-19 0435Z.jpg | track = Dujuan 2021 track.png | formed = Pebrero 16 | Dissipated = Pebrero 22 | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 45 | gusts = 60 | Pressure = 996 | Fatalities = 1 | Damages = ''di-alam'' | Areas = [[Pilipinas]], [[Palau]] }}Noong 8:00 n.g. ng ika-16&nbsp;ng Pebrero, iniulat ng JMA na may nabuong isang depresyon.<ref>{{Cite web|url=https://tgftp.nws.noaa.gov/data/raw/ww/wwjp25.rjtd..txt|title=WWJP25 RJTD 161200|website=Japan Meteorological Agency|date=16 Pebrero 2021|access-date=18 Pebrero 2021}}</ref> Kalaunan, naglabas ng Babala sa Pamumuo ng Bagyo ang JTWC.<ref>{{Cite web|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9121web.txt|title=Tropical Cyclone Formation Alert (Invest 91W)|website=Joint Typhoon Warning Center|date=16 Pebrero 2021|access-date=18 Pebrero 2021|archive-url=https://archive.today/20210216212851/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9121web.txt|archive-date=2021-02-16|trans-title=Babala sa Pamumuo ng Bagyo (Invest 91W)|language=en|url-status=dead}}{{Webarchive|url=https://archive.today/20210216212851/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9121web.txt |date=16 Pebrero 2021 }}</ref> Bago magpalit ng araw, idineklara na itong depresyon ng PAGASA, at nagsimulang magbigay ng mga babala para sa depresyon.<ref>{{Cite PAGASA|date=16 Pebrero 2021|type=tca|no=1|category=TD|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/tca/TCA%231.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_TCA%2301.pdf|access-date=18 Pebrero 2021}}</ref> Noong 8:00 n.u. kinabukasan, pumasok sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]] ang sistema; dahil rito, pinangalanan ito ng PAGASA bilang si "Auring," ang unang bagyong pumasok sa Pilipinas sa taong 2021.<ref>{{Cite PAGASA|date=17 Pebrero 2021|name=Auring|type=swb|no=1|category=TD|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2301.pdf|access-date=18 Pebrero 2021}}</ref> Hapon ng araw na iyon, itinaas ng JTWC ang antas nito bilang isang depresyon, at binigay ang pangalang ''01W''.<ref>{{Cite JTWC|date=2021-02-17|type=warn|category=TD|designation=01W|no=1|name=One|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0121web.txt|archive-url=https://wiki.chlod.net/jtwc/text/2021-02-17-0810-wp0121web.txt}}</ref> Noong ika-18&nbsp;ng Pebrero, parehong itinaas ng JTWC at ng PAGASA ang antas nito bilang isang ganap na bagyo.<ref>{{Cite JTWC|date=2020-02-18|type=warn|category=TS|designation=01W|no=4|name=One|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0121web.txt|archive-url=https://wiki.chlod.net/jtwc/text/2021-02-18-0200-wp0121web.txt}}</ref><ref name=":0">{{Cite PAGASA|date=2021-02-18|name=Auring|type=swb|no=3|category=TS|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2303.pdf}}</ref> Agad ding itinaas ng JMA ang antas nito bilang isang ganap na bagyo, at pinangalanang ''Dujuan''.<ref>{{Cite web|date=18 Pebrero 2021|title=Tropical Cyclone Information|url=https://www.jma.go.jp/en/typh/2101.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20210218070221/https://www.jma.go.jp/en/typh/2101.html|archive-date=2021-02-18|access-date=19 Pebrero 2021|website=[[Japan Meteorological Agency]]|language=en|trans-title=Impormasyon sa Bagyo}}</ref> Itinaas pa nang husto ng PAGASA ang antas nito bilang isang malubhang bagyo noong 19 Pebrero 2021;<ref>{{Cite PAGASA|date=19 Pebrero 2021|name=Auring|intl_name=Dujuan|type=swb|no=6|category=STS|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%236_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2306.pdf|access-date=19 Pebrero 2021}}</ref> gayunpaman, ibinaba agad ito sa dati nitong antas makalipas lamang ng anim na oras.<ref>{{Cite PAGASA|date=2021-02-19|name=Auring|intl_name=Dujuan|type=swb|no=6|category=STS|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%236_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2306.pdf}}</ref><ref>{{Cite PAGASA|date=2021-02-19|name=Auring|intl_name=Dujuan|type=swb|no=7|category=TS|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2307.pdf}}</ref> Dahil sa di-paborableng lugar, lalo pa itong humina, kaya naman ibinaba ng JMA ang antas nito sa pagiging isang depresyon na lang.<ref>{{Cite JTWC|date=2021-02-20|type=prog|category=TD|designation=01W|no=13|name=Dujuan|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0121prog.txt|archive-url=https://wiki.chlod.net/jtwc/prog/2021-02-20-0910-wp0121prog.txt}}</ref> Kinabukasan, bahagyang lumakas si Auring dahil sa pagpaborable ng mga kondisyon. Dahil rito, muling itinaas ng JTWC ang antas nito bilang isang ganap na bagyo.<ref>{{Cite JTWC|date=2021-02-21|type=prog|category=TS|designation=01W|no=17|name=Dujuan|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0121prog.txt|archive-url=https://wiki.chlod.net/jtwc/prog/2021-02-21-0830-wp0121prog.txt}}</ref> Gayunpaman, bago tumama sa kalupaan si Auring, humina ito, na nagbigay-daan sa mga ahensiya na ibaba muli ito sa pagiging depresyon.<ref name=":02">{{Cite web|date=2021-02-22|title=Tropical Cyclone Information|url=https://www.jma.go.jp/en/typh/2101.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20210222005526/https://www.jma.go.jp/en/typh/2101.html|archive-date=2021-02-22|access-date=2021-02-22|website=[[Japan Meteorological Agency]]}}</ref><ref>{{Cite JTWC|date=2021-02-22|type=prog|category=TD|designation=01W|no=19|name=Dujuan|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0121prog.txt|archive-url=https://wiki.chlod.net/jtwc/prog/2021-02-21-2140-wp0121prog.txt}}</ref><ref>{{Cite PAGASA|date=2021-02-21|name=Auring|intl_name=Dujuan|type=swb|no=19|category=TD|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2319_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2319.pdf}}</ref> Tumama sa isla ng Batag sa bayan ng [[Laoang]], [[Hilagang Samar]] ang mata ng bagyo noong 9:00&nbsp;ng umaga noong ika-22&nbsp;ng Pebrero.<ref>{{Cite PAGASA|date=2021-02-21|name=Auring|intl_name=Dujuan|type=swb|no=23|category=TD|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2323_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2323.pdf}}</ref> Bago ito dumaan sa [[Rapu-Rapu|kapuluan ng Rapu-Rapu]] sa [[Albay]], ibinaba pa nang husto ng PAGASA ang antas nito bilang isang ''low-pressure area'' na lamang.<ref>{{Cite PAGASA|date=2021-02-22|name=Auring|intl_name=Dujuan|type=swb|no=24|category=LPA|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2324%28Final%29_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2324-FINAL.pdf}}</ref> Nalusaw ito nung ding araw na iyon.<ref>{{Cite web|date=23 Pebrero 2021|title=Weather Maps|url=https://www.jma.go.jp/en/g3/|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20210223022606/https://www.jma.go.jp/en/g3/|archive-date=2021-02-23|access-date=24 Pebrero 2021|website=[[Japan Meteorological Agency]]|trans-title=Mapa ng Panahon|language=en}}</ref> Bilang paghahanda sa bagyo, itinaas ng [[PAGASA]] ang Babala sa Bagyo Blg. 1 sa ilang lugar sa silangang bahagi ng [[Mindanao]] noong ika-19&nbsp;ng Pebrero.<ref name=":83">{{Cite PAGASA|date=19 Pebrero 2021|name=Auring|intl_name=Dujuan|type=swb|no=5|category=TS|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%235_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2305.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Storm Signal No. 1 up in four Mindanao areas as Auring remains stationary over Philippine Sea|url=https://cnnphilippines.com/news/2021/2/19/tropical-storm-auring-weather-updates.html|access-date=19 Pebrero 2021|website=CNN Philippines|language=en|trans-title=Babala sa Bagyo Blg. 1, nakataas sa apat na lugar sa Mindanao habang nananatili si Auring sa kanyang posisyon sa Dagat Pilipinas|archive-date=18 Pebrero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218215452/https://cnnphilippines.com/news/2021/2/19/tropical-storm-auring-weather-updates.html|url-status=dead}}</ref> Lumawak pa ang mga babala kalaunan, at nasama rin ang ilang bahagi ng [[Kabisayaan]].<ref name=":73">{{Cite PAGASA|date=19 Pebrero 2021|name=Auring|intl_name=Dujuan|type=swb|no=7|category=TS|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%237_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2307.pdf|access-date=24 Pebrero 2021}}</ref> Samantala, nang lumakas panandalian noong ika-21&nbsp;ng Pebrero si Auring, itinaas ang Babala sa Bagyo Blg. 2.<ref>{{Cite PAGASA|date=21 Pebrero 2021|name=Auring|intl_name=Dujuan|type=swb|no=18|category=TS|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2318_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2318.pdf|access-date=24 Pebrero 2021}}</ref> Ibinaba rin ito ilang oras pagkatapos, nang humina si Auring.<ref>{{Cite PAGASA|date=21 Pebrero 2021|name=Auring|intl_name=Dujuan|type=swb|no=19|category=TS|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2319_auring.pdf|archive-url=https://archive.org/download/pagasa-21-TC01/PAGASA_21-TC01_Auring_SWB%2319.pdf|access-date=24 Pebrero 2021}}</ref> Sinuspinde naman ang pasok sa mga paaralan at opisina ng gobyerno sa [[Romblon]], lungsod ng [[Tacloban]], at [[Negros Oriental]], gayundin sa ilang bahagi ng [[Cebu]], [[Leyte]], [[Davao de Oro]], at [[Surigao del Sur]].<ref name="DujuanNDRRMC-43">{{Cite web|date=2021-02-22|title=Sitrep No. 04 re Preparedness Measures and Effects of Severe Tropical Storm "AURING"|url=https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4144/SitRep_No_04_TC_AURING_2021_Update.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223011006/https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4144/SitRep_No_04_TC_AURING_2021_Update.pdf|archive-date=2021-02-23|access-date=2021-02-23|website=[[NDRRMC]]|language=en|trans-title=Sitrep Blg. 04 re Paghahanda at Epekto ng Bagyong "AURING"}}</ref> Bagamat mahina, nagdulot ang bagyo ng pagbaha sa Kabisayaan at Mindanao, lalo na sa lungsod ng [[Tandag]], [[Surigao del Sur]]. Ayon sa [[NDRRMC]], di bababa sa 121,000 katao ang naapektuhan ng bagyo. Maraming lipad ng eroplano at biyahe ng barko ang nakansela dahil sa sama ng panahon.<ref name="DujuanNDRRMC-4">{{Cite web|date=2021-02-22|title=Sitrep No. 04 re Preparedness Measures and Effects of Severe Tropical Storm "AURING"|url=https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4144/SitRep_No_04_TC_AURING_2021_Update.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223011006/https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4144/SitRep_No_04_TC_AURING_2021_Update.pdf|archive-date=2021-02-23|access-date=2021-02-23|website=[[NDRRMC]]|language=en|trans-title=Sitrep Blg. 04 re Paghahanda at Epekto ng Bagyong "AURING"}}</ref><ref name="DujuanNDRRMC-5">{{Cite web|date=22 Pebrero 2021|title=Sitrep No. 05 re Preparedness Measures and Effects of Severe Tropical Storm "AURING"|url=https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4144/SitRep_No_5_TC_Auring_2021_Update.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223144851/https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4144/SitRep_No_5_TC_Auring_2021_Update.pdf|archive-date=23 Pebrero 2021|access-date=24 Pebrero 2021|website=[[NDRRMC]]|trans-title=Sitrep Blg. 05 re Paghahanda at Epekto ng Bagyong "AURING"|language=en}}</ref> Isa ang naiulat na namatay, habang dalawa naman ang nawawala.<ref name="DujuanDeaths">{{Cite web|title=Auring leaves 1 dead, 2 missing in Caraga|url=https://www.cnnphilippines.com/regional/2021/2/23/Auring-dead-missing-NDRRMC.html|access-date=24 Pebrero 2021|website=CNN Philippines|language=en|trans-title=Nag-iwan ng 1 patay, 2 nawawala sa Caraga si Auring|archive-date=23 Pebrero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223035929/https://cnnphilippines.com/regional/2021/2/23/Auring-dead-missing-NDRRMC.html|url-status=dead}}</ref> {{clear}} ==== 2. Super Bagyong Bising (''Surigae'') ==== {{See|Super Bagyong Bising}}{{Infobox hurricane | name = Super Bagyong Bising {{small|(''Surigae'')}} | Basin = WPac | Formed = Abril 12 | Dissipated = Abril 24 | image = Surigae 2021-04-17 1655Z.jpg | track = Surigae 2021 track.png | 10-min winds = 120 | 1-min winds = 165 | Pressure = 895 | affected = [[Mikronesya (bansa)|Mikronesya]], [[Palau]] }} Noong ika-12&nbsp;ng Abril, naging isang depresyon ang ''low-pressure area'' na unang nabuo malapit sa timog ng "Woleai", [[Mikronesya (bansa)|Mikronesya]].<ref>{{cite web|title=WWJP27 RJTD 120000|url=https://tgftp.nws.noaa.gov/data/raw/ww/wwjp27.rjtd..txt|publisher=Japan Meteorological Agency|access-date=15 Abril 2021|archive-url=https://archive.today/20210412084158/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20210412/000000/A_WWJP27RJTD120000_C_RJTD_20210412023019_62.txt|archive-date=2021-04-12|date=12 Abril 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=WWJP27 RJTD 120600|url=https://tgftp.nws.noaa.gov/data/raw/ww/wwjp27.rjtd..txt|publisher=Japan Meteorological Agency|access-date=15 Abril 2021|archive-url=https://archive.today/20210412084148/https://tgftp.nws.noaa.gov/data/raw/ww/wwjp27.rjtd..txt|archive-date=2021-04-12|date=12 Abril 2021|url-status=live}}</ref> Ilang oras pagkatapos, naglabas ng mga babala ang JTWC at ang PAGASA.<ref>{{Cite JTWC|date=12 Abril 2021|type=tcfa|designation=94W|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9421web.txt|archive-url=https://wiki.chlod.net/jtwc/text/2021-04-12-1240-abpwweb.txt}}</ref><ref>{{Cite PAGASA|date=13 Abril 2021|type=tca|category=TD|access-date=15 Abril 2021|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/tca/TCA%231.pdf|archive-url=https://archive.today/20210413094617/https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/tca/TCA%25231.pdf|archive-date=13 Abril 2021}}</ref> Kinabukasan, pinangalanang itong ''02W'' ng JTWC.<ref>{{Cite JTWC|date=13 Abril 2021|type=warn|category=TD|designation=02W|no=1|name=Two|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0221web.txt|archive-url=https://wiki.chlod.net/jtwc/text/2021-04-13-1350-wp0221web.txt}}</ref> Itinaas naman ng JMA ang antas nito bilang isang ganap na bagyo at pinangalanang ''Surigae'' bandang 2:00 n.u. ng ika-14&nbsp;ng Abril.<ref>{{Cite web|date=13 Abril 2021|title=Tropical Cyclone Information|url=https://www.data.jma.go.jp/multi/cyclone/cyclone_detail.html?id=60&lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605071835/https://www.data.jma.go.jp/multi/cyclone/cyclone_detail.html?id=60&lang=en|archive-date=2021-06-05|access-date=13 Abril 2021|website=[[Japan Meteorological Agency]]|language=en|trans-title=Impormasyon sa Bagyo}}</ref> Pagsapit ng 8:00&nbsp;ng umaga, itinaas pa ito ng JMA bilang isang malubhang bagyo.<ref>{{Cite web|date=15 Abril 2021|title=Tropical Cyclone Information|url=https://www.data.jma.go.jp/multi/cyclone/cyclone_detail.html?id=60&lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605071835/https://www.data.jma.go.jp/multi/cyclone/cyclone_detail.html?id=60&lang=en|archive-date=5 Hunyo 2021|access-date=15 Abril 2021|website=data.jma.go.jp|language=en|trans-title=Impormasyon sa Bagyo}}</ref> Nung ding araw na iyon, itinaas ng JTWC ang antas ng bagyo bilang isang matinding bagyo, ang kauna-unahan sa taon. Matapos itong mabigyan ng pangalan, naglabas na ng mga babala at abiso ang mga otoridad sa isla ng "Yap" sa Mikronesya, gayundin din sa mga estado ng [[Koror]] at "Kayangel" sa [[Palau]].<ref>{{Cite web|date=14 Abril 2021|title=Tropical Storm Surigae (02W) Special Advisory Number 2A|url=https://forecast.weather.gov/product.php?site=GUM&issuedby=PQ1&product=TCP&format=CI&version=18&glossary=0|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414233347/https://forecast.weather.gov/product.php?site=GUM&issuedby=PQ1&product=TCP&format=CI&version=1&glossary=0|archive-date=14 Abril 2021|website=|publisher=Weather Forecast Office for Tiyan, Guam|language=en|trans-title=Bagyong Surigae (02W) Espesyal na Abiso Bilang 2A}}</ref> Kalaunan, naglabas na rin ng mga babala at abiso sa bagyo sa [[karang]] ng "Ngulu" sa Mikronesya.<ref>{{Cite web|date=14 Abril 2021|title=Tropical Storm Surigae (02W) Special Advisory Number 6|url=https://forecast.weather.gov/product.php?site=GUM&issuedby=PQ1&product=TCP&format=CI&version=1&glossary=0|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414231829/https://forecast.weather.gov/product.php?site=GUM&issuedby=PQ1&product=TCP&format=CI&version=18&glossary=0|archive-date=2021-04-14|website=|publisher=Weather Forecast Office for Tiyan, Guam|language=en|trans-title=Bagyong Surigae (02W) Espesyal na Abiso Bilang 6|access-date=2021-04-15}}</ref> Aabot sa 30 kilometro kada oras ang bilis ng hangin na naitala sa Yap sa araw ding iyon habang dumadaan ang bagyo mula timog-kanluran.<ref>{{Cite news|last=Cappucci|first=Matthew|title=Tropical Storm Surigae to intensify into powerful Pacific typhoon, brush past Philippines|language=en-US|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2021/04/14/typhoon-philippines-pacific-surigae/|access-date=15 Abril 2021|trans-title=Lalakas bilang isang napakalakas na bagyo sa Pasipiko si Bagyong Surigae, dadaplisan ang Pilipinas}}</ref> {{clear}} ====3. Bagyong Crising (''03W'')==== {{See|Bagyong Crising (2021)}} {{Infobox hurricane | name = Bagyong Crising |Basin=WPac |Formed=May 12 |Dissipated=Mayo 14 |image=03W 2021-05-13 0517Z.jpg |Track=Crising 2021 track.png |10-min winds=30 |1-min winds=35 |Pressure=1004 }} Noong Mayo 11 ang JTWC ay namataang isang namumuong sama ng panahon ito ay may layong 184 milya at 341 kilometro sa kanluran ng [[Palau]], Ang Low Pressure na ito ay namuo sa loob ng 1 araw, Mayo 12, isang araw makalipas ay naging isang ganap na bagyo (Tropikal bagyo) na pinangalanan ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko]] (PAGASA) na "Crising" ang ikatlong bagyo na pumasok sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]] (PAR), Tinatahak ni bagyong Crising sa kategoryang Tropikal bagyo ang direksyon "kanluran-hilagang kanluran", tinumbok nito ang mga lalawigang nasa silanganin ng [[Mindanao]] ang rehiyon ng [[Caraga]] at [[Rehiyon ng Davao]], itinaas ang antas sa mga lalawigan mula #2 at #1. {{clear}} ====4. Bagyong Dante (''Choi-wan'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Dante {{small|(''Choi-wan'')}} | Basin = WPac | Formed = Mayo 29 | Dissipated = Hunyo 5 | image = Choi-wan 2021-06-01 0510Z.jpg | Track = Choi-wan 2021 track.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 45 | Pressure = 998 }} Isang Low Pressure Area (LPA), ang namataan ng JMA; ang isang sirkulasyon na namataan sa bahagi ng Ngerulmud sa isla ng [[Palau]] na nasa [[Karagatang Pasipiko]], ito ay nasa layong 1,615 silangan ng [[Mindanao]] ito ay kumikilos sa direksyon: kanluran-hilagang kanluran at patuloy na tinatahak ang direksyong [[Pilipinas]] sa ika-unang linggo ng Hunyo. Ito ay papangalanang #DantePH ng [[PAGASA]] ang ika unang bagyo sa buwan ng Hunyo at ang ika apat na bagyo sa taong 2021 sa Pilipinas. Hunyo 1 nang ito ay nag-landfall sa [[Sulat, Silangang Samar]], tumawid sa [[Dagat Sibuyan]] at [[Masbate]] sa [[Cataingan]] at sa kanluran bayan ng [[Balud, Masbate]], nanatiling naka antas sa Signal #2. ang mga lalawigan ng [[Masbate]], [[Marinduque]] at [[Romblon]] habang tatawirin ang mga lalawigan sa [[Calabarzon]] hanggang maka-labas sa landmass ng [[Luzon]]. Hunyo 1&nbsp;ng gabi nang muling nag-landfall ang bagyo sa [[Romblon, Romblon]] at alas dos ng hapon Hunyo 2 sa [[Pola, Oriental Mindoro]] at maging ang lalawigan ng [[Batangas]] sa [[Tingloy]] at [[Calatagan]], Hunyo 3 nang ito'y nasa bahagi na ng [[Bagac, Bataan]] at [[Mariveles, Bataan]] habang tinatahak ang direksyong hilaga-hilagang kanluran pa tungong [[Rehiyon ng Ilokos]]. Noong Hunyo 4 si Dante ay namataan sa bahagi ng [[Dagat Luzon]] sa [[Rehiyon ng Ilokos]] tinatahak nito ang direksyong hilagang silangan na inaasahang papasok muli sa [[Philippine Area of Responsibility]] ng [[Pilipinas]] tatawirin nito ang baybayin ng [[Taiwan]] ang ang mga natitirang bahaging isla sa [[Ryukyu]] sa [[Hapon]]. Nagdulot si ''Dante'' ng mabibigat na ulan sa [[Mindanao]] maging sila ilang lalawigan sa [[Kabisayaan]] dahil sa mga through nito, 8 rito ang namatay, 2 ang sugatan at 15 ang mga nawawala, Hunyo 4 mahigit 55,226 ang mga residente na naapektuhan at 16,680 ang mga inilikas sa loob ng evacuation centers mahigit ₱68.3 milyon (US$1.43 milyon) ang napinsala ni "Dante", Mahigit ₱14.6 milyon (US$306,000) ang agrikultura ang nasira ₱53.7 milyon (US$1.12 milyon), Noong Hunyo 1 ay sinuspinde ang klase sa ilang lalawigan ng [[Davao de Oro]], [[Silangang Samar]], [[Leyte]], at [[Surigao del Sur]]. {{clear}} ====Depresyon (''91W'')==== {{Infobox hurricane |name = 91W |Basin=WPac |Formed=May 30 |Dissipated=Hunyo 3 |image= |Track=JMA TD 07 2021 track.png |10-min winds=30 |1-min winds= |Pressure=1006 }} Noong Mayo 29 ang JTWC sa TCFA ang isang namumuong sama ng panahon ay nasa layong 622 na milya at (1,152&nbsp;km; 716&nbsp;mi) sa timog silangan ng [[Guam]] malapit sa isla ng Nomoi, Ang sistema ay namuo ay nakakaranas ng mainit na temperatura sa mababang bertikal nito, Mayo 30 ang JMA ay idineklara na ang sirkulasyon isa ng ganap na Tropikal Depresyon kapag ito'y pumasok sa PAR at papangalanan ng PAGASA bilang #EmongPH. Ang ikalawang bagyo na papasok sa Pilipinas sa buwan ng Hunyo at ang ika-limang bagyong papasok sa Pilipinas sa taong 2021. {{clear}} ====7. Bagyong Emong (''07W'')==== {{Infobox hurricane |name = Bagyong Emong |Basin=WPac |Formed=Hulyo 3 |Dissipated=Hulyo 6 |image=07W 2021-07-05 0225Z.jpg |Track=Emong 2021 track.png |10-min winds=30 |1-min winds=30 |Pressure=1004 }} Noong Hulyo 2 ayon sa JTWC mayroong isang sama ng panahon sa hilagang kanluran ng [[Guam]], ay kumikilos sa direksyong Hilagang kanluran, tatahakin nito ang direksyong [[Taiwan]]-[[Tsina]] sa mga susunod na araw. Ang antisipasyong sistema, ay nakataas sa Signal#1 sa [[Lambak ng Cagayan]] sa [[Batanes]] at ilang isla sa lalawigan ng [[Cagayan]]. Sa Pilipinas habang tropikal depresyon si Emong ay nakaantas ang Public Storm Warning Signal #1 sa lalawigan ng [[Batanes]] at hilagang bahagi ng [[Cagayan]], Noong Hulyo 4 at tinatahak ang direksyong hilagang kanluran sa [[Kaohsiung]], [[Taiwan]] hanggang [[Fuzhou]] sa [[Tsina]] sa kategoryang tropikal depresyon. {{clear}} ====8. Depresyon (''08W'') ==== {{Infobox hurricane |name=08W |Basin=WPac |Formed=Hulyo 5 |Dissipated=Hulyo 8 |Image= |Track=JMA TD 12 2021 track.png |10-min winds=30 |1-min winds=25 |Pressure=1000 }} Hulyo 4&nbsp;ng mataan ng JTWC ang isang disturbasyon o sama ng panahon sa lokasyon 95 milya sa [[Maynila]]. {{clear}} ====9. Bagyong Fabian (''In-fa'')==== {{See|Bagyong Fabian (2021)}} {{Infobox hurricane |name=Bagyong Fabian {{small|(''In-fa'')}} |Basin=WPac |Formed=Hulyo 16 |Dissipated=Hulyo 31 |image=In-fa 2021-07-21 0445Z.jpg |track=In-fa 2021 track.png |10-min winds=80 |1-min winds=95 |Pressure=950 }} Noong Hulyo 14 ang JTWC ay naka monitor sa isang namuong Low Pressure Area sa kanluran hilagang-kanluran ng [[Guam]] ay nakita sa lokasyong pi naboran sa mainit na temperatura, ang sistema ay nadebelop sa katamtamang wind shear, Hulyo 16 ang [[PAGASA]] ay sinabi na nag upgrade ang isang low pressure at naging isang ganap na tropikal depresyon na pumasok sa [[Philippine Area of Responsibility]] at ipinangalang ''Fabian'' ang ika anim na bagyong pumasok sa border ng [[Pilipinas]]. {{clear}} ====13. Bagyong Huaning (''Lupit'')==== {{See|Bagyong Huaning (2021)}} {{Infobox hurricane | name = Bagyong Huaning {{small|(''Lupit'')}} | Basin = WPac | Formed = Agosto 2 | Dissipated = Agosto 9 | image = Lupit 2021-08-08 0205Z.jpg | track = Lupit 2021 track.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 45 | Pressure = 992 }} Agosto 4 ay nabuo ang isang sirkulasyon sa bahagi ng [[Macau]]-[[Hainan]] sa Tsina ay naging ganap na Tropikal Depresyon, ang bagyong Lupit ay siyang nag papalakas ng hanging [[Habagat]] sa bahagi ng Indo-Tsina peninsula sa direksyong timog kanluran, pinangalan ng JTWC sa labas ng Pilipinas na "''Lupit''". Agosto ng pumasok sa [[Philippine Area of Responsibility|PAR]] ang bagyong "Lupit" at pinangalan bilang ''Huaning'' ; Kasaysayan Ang bagyo ay kumikilos sa direksyong hilagang silangan si ''Lupit'' ay tumawid malapit sa bahagi ng [[Guangzhou]]-[[Hong Kong]] at daraan sa lungsod ng [[Fuzhou]]. {{clear}} ====14. Bagyong Gorio (''Mirinae'')==== {{See|Bagyong Gorio (2021)}} {{Infobox hurricane | name = Bagyong Gorio {{small|(''Mirinae'')}} | Basin = WPac | Formed = Agosto 3 | Dissipated = Agosto 10 | image = Mirinae 2021-08-08 0345Z.jpg | track = Mirinae 2021 track.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 45 | Pressure = 990 }} Agosto 4 isang sama ng panahon ang namuo sa silangang bahagi ng [[Taipei]] sa [[Taiwan]], Ito ay namataan sa layong (172&nbsp;km; 107&nbsp;mi) south-southeast ng Kadena Air Base, Okinawa, Japan, kumikilos ang bagyo sa direksyong hilagang silangan, patungong [[Tokyo]] ng mabagal na paggalaw. {{clear}} ====16. Bagyong Isang (''Omais'')==== {{Infobox hurricane |name=Bagyong Isang {{small|(''Omais'')}} |Basin=WPac |Formed=Agosto 10 |Dissipated=Agosto 24 |image=Omais 2021-08-22 0220Z.jpg |track=Omais 2021 track.png |10-min winds=50 |1-min winds=50 |Pressure=994 }} Noong Agosto 6 ang Central Pacific Hurricane Center (CPHC) mayroong isang disturbasyon ang namataan sa posisyong milyang 1,000 (1,160) kilometro mula sa timog kanluran ng [[Honolulu]], [[Hawaii]] apat na araw sa pag kaka low pressure area ay tumawid sa [[International Date Line]] mula sa [[Kanlurang Emisperyo]], Agosto 13&nbsp;ng bahagyang lumakas pa bilang Tropikal Depresyon ang Low Pressure Area. Agosto 18&nbsp;ng nagbago ang forecast ng bagyong Isang (Omais), na papuntang [[Taiwan]] ay kumurbang liko patungong [[Timog Korea]] border [[Japan]] sa direksyong hilaga-hilagang silangan. ; Kasaysayan Kung sakaling pumasok sa [[Philippine Area of Responsibility]] (PAR) ay tatawagin ng [[PAGASA]] ang bagyo bilang #IsangPH, ay tinatahak ang direksyong hilagang kanluran sa bilis na 14 kn (26&nbsp;km/h; 16&nbsp;mph). {{clear}} ====17. Bagyong Jolina (''Conson'')==== {{See|Bagyong Jolina (2021)}} {{Infobox hurricane | name = Bagyong Jolina {{small|(''Conson'')}} | Basin = WPac | Formed = Setyembre 5 | Dissipated = Setyembre 13 | image = Conson 2021-09-06 0406Z.jpg | track = Conson 2021 track.png | 10-min winds = 55 | 1-min winds = 65 | Pressure = 985 }} Setyembre 3 ay isang sama ng panahon, Low Pressure Area (LPA) ang namataan sa labas ng [[Pilipinas]] sa layong 453 nmi (839&nbsp;km; 521&nbsp;mi) silangan, timog-silangan ng [[Maynila]], Setyembre 6&nbsp;ng ito'y maging isang ganap na bagyo na pinangalanan ng "[[PAGASA]]" bilang (Jolina) ay unang nakita sa silangang bahagi ng [[Dinagat Islands]] sa [[Mindanao]] at timog-silangan ng [[Timog Leyte]]. Kumikilos ang bagyong Jolina sa direksyong hilaga, hilagang kanluran ay tinatantyang tumbokin ang rehiyon'g [[Lambak ng Cagayan]] sa mga susunod na unang linggo ng Setyembre 2021.<ref>https://news.abs-cbn.com/news/09/06/21/storm-signal-no1-raised-due-to-tropical-depression-jolina</ref><ref>{{Cite web |url=https://cnnphilippines.com/news/2021/9/6/Tropical-Depression-Jolina.html |title=Archive copy |access-date=2021-09-06 |archive-date=2021-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906034232/https://cnnphilippines.com/news/2021/9/6/Tropical-Depression-Jolina.html |url-status=dead }}</ref> {{clear}} ====18. Bagyong Kiko (''Chanthu'')==== {{See|Bagyong Kiko (2021)}} {{Infobox hurricane |name=Bagyong Kiko {{small|(''Chanthu'')}} |Basin=WPac |Formed=5 Setyembre 2021 |Dissipated=20 Setyembre 2021 |image=Chanthu 2021-09-10 0530Z.png |track=Chanthu 2021 track.png |10-min winds=756 |1-min winds=155 |Pressure=905 }} Ika-Setyembre 5 ay unang nakita ang isang sama ng panahon sa layo na 1,708&nbsp;km sa [[Dagat Pilipinas]] bilang Low Pressure Area o (LPA) ay kumikilos sa bilis na 100kph at tinatahak ang direksyon kanluran-hilagang kanluran, patungo'ng [[Taiwan]] at [[Timog Korea]]. Ang bagyong "Kiko" ay nalusaw sa bahaging parte ng bansang [[Japan]]. Ang super bagyong ''Chanthu'' o "Kiko" ay bahagyang dumaplis sa bahaging rehiyon 2&nbsp;ng [[Lambak ng Cagayan]] ay taglay ang lakas ng hangin na aabot sa 215&nbsp;km/h (130&nbsp;mph) at 285&nbsp;km/h (180&nbsp;mph) sa Kategoryang 5, Itaanas ang signal no. sa ilang lalawigan sa [[Tsina]] sa [[Fujian]] at [[Zhenjiang]]. {{clear}} ====21. Bagyong Lannie (''Lionrock'')==== {{See|Bagyong Lannie (2021)}} {{Infobox hurricane |name=Bagyong Lannie {{small|(''Lionrock'')}} |Basin=WPac |Formed=Oktubre 3 |Dissipated=Oktubre 12 |image=Lionrock 2021-10-09 0535Z.jpg |track=Lionrock 2021 track.png |10-min winds=35 |1-min winds=40 |Pressure=992 }} Oktubre 2 ay isang sama ng panahon ang namataan ng [[PAGASA]] sa bahagi ng rehiyong [[Caraga]] at [[Silangang Kabisayaan]] at pinangalang bagyong ''Lannie'' habang tumatawid sa [[Kabisayaan]] ay naging isang ganap na tropikal depresyon bagyo sa [[Negros Occidental]], papunta sa hilagang bahagi ng [[Palawan]], palabas ng bansa. Higit siyam na beses nag-landfall ang bagyong ''Lannie'', mula sa hilagang [[Mindanao]], [[Kabisayaan]] at sa Palawan, habang tatawirin ang [[Kanlurang Dagat Pilipinas]] (West Philippine Sea), sa direksyon kanluran papuntang bansang [[Vietnam]]. Oktubre 7 nang tutumbukin ng bagyong ''Lannie'' ang bayan ng [[Haikou]], [[Hainan]] sa [[Tsina]] matapos tawirin ang [[Kanlurang Dagat Pilipinas]] at nagbabadyang daanan ang Hà Tĩnh Province sa [[Vietnam]]. {{clear}} ====21. Bagyong Maring (''Kompasu'') ==== {{Infobox hurricane |name=Bagyong Maring {{small|(''Kompasu'')}} |Basin=WPac |Formed=Oktubre 7 |Dissipated=Oktubre 15 |image=Kompasu 2021-10-12 0525Z.jpg |track=Kompasu 2021 track.png |10-min winds=55 |1-min winds=55 |Pressure=975 }} Noong Oktubre 6 ang JTWC ay nagtala bilang ang isang Low Pressure Area (LPA) ay namataan sa lugar at nakita sa parte ng hilaga ng ''Palau'' ay naging isang ganap na "Tropikal Depresyon" na papangalan ng [[PAGASA]] bilang "Maring" kapag ito'y pumasok sa [[Philippine Area of Responsibility]] (PAR). Ang bagyo ay nakapaloob sa ITCZ o Intertropical Convergence Zone. At binigyan ito ng pangalang internasyonal bilang "Kompasu", Ang pangalawang bagyo sa buwan ng Oktubre at ika 21 na bagyo sa [[Pilipinas]] taong 2021. kumikilos ang bagyong ''Maring'' (Kompasu) sa bilis na maximum at mayroong taglay ng hangin ng 35 knots (65&nbsp;km/h; 40&nbsp;mph) at may bugso ng 50 knots (95&nbsp;km/h; 60&nbsp;mph) at mayroong presyon ng 998 hPa (29.47 inHg). Oktubre 11, ng mag-landfall ang bagyo sa [[Aparri, Cagayan]] habang susunod na tatawirin ang mga isla ng ''Babuyan'' sa [[Batanes]], ito ay may layong 254 nmi (470&nbsp;km; 292&nbsp;mi) hilaga ng ([[Maynila]]) na may lakas ng hangin na aabot sa 55 knots (100&nbsp;km/h; 65&nbsp;mph) at may bugso na 80 knots (150&nbsp;km/h; 90&nbsp;mph), 1 minutong hangin 55 knots (100&nbsp;km/h; 65&nbsp;mph). Ang galaw ng bagyo ay direksyong pa kanluran.<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/tropical-cyclone-bulletin-iframe Tropical Cyclone Bulletin on Tropical Depression "Maring"</ref> {{clear}} ====23. Bagyong Nando ==== {{See also|Bagyong Nando (2021)}} {{Infobox hurricane |name=Bagyong Nando |Basin=WPac |Formed=Oktubre 7 |Dissipated=Oktubre 8 |image=Nando 2021-10-09 0350Z.jpg |track=Nando 2021 track.png |10-min winds= |1-min winds=30 |Pressure=1002 }} Ang mga Bagyong ''Maring'' at ''Nando'' ay nagsanib mula sa dalawa at naging isa na sanhi ng kondisyong "Fujiwara effect", Namuo ang bagyong "Nando", Oktubre 7 sa bahagi ng Saipan, [[Guam]] sa [[Karagatang Pasipiko]]. Oktubre 8&nbsp;ng muling sumanib ang tropikal depresyon ''Nando'' sa bagyong ''Maring'' "Kompasu" ang dominanteng bagyo na dumaan sa [[Hilagang Luzon|Extreme Northern Luzon]] na kasalukuyang tinatawid ang [[Luzon Strait]] at nag babadyang tamaan ang lalawigan ng [[Hainan]] sa [[Tsina]]. Ang pangatlong bagyo sa buwan ng Oktubre at ika 21 na dalawang bagyo na bagyo sa [[Pilipinas]] taong 2021. {{clear}} ====27. Super Bagyong Odette (Rai)==== {{See|Super Bagyong Odette}} {{Infobox hurricane | name = Super Bagyong Odette (Rai) | Basin = WPac | Formed = Disyembre 12 | Dissipated = DIsyembre 22 | image = Rai 2021-12-16 0159Z.jpg | track = Rai 2021 track.png | 10-min winds = 140 | 1-min winds = 200 | Pressure = 915 }} Ika Disyembre 10 isang Low Pressure Area (LPA) ang namataan sa malayong bahaging direksyon ng [[Mindanao]] na may tiyansang dumaan sa mga rehiyon ng [[Caraga]], [[Silangang Kabisayaan]] sa susunod ng ikalawang linggo ng Disyembre, ayon sa ilang ahensya ng weather forecast na ito ay may tiyansang lumakas at maging isang ganap na typhoon category, At sakaling pumasok sa [[Philippine Area of Responsibility]] (PAR) ng [[PAGASA]] ito ay bibigyang pangalan na #OdettePH ang ika 15 na bagyong pumasok sa Pilipinas sa buwan ng Disyembre.At noong 7pm ng gabi December 14 2021 tuluyan na ngang pumasok ng Philippine area of responsibility ang Bagyong Rai at binigyan ito ng PAGASA ng lokal na pangalan Odette at 5am December 15,2021 nagtaas ang PAGASA ng warning Signal no. 1 ilang bahagi ng Bansa. ; Kasaysayan Disyembre 15 isa ng Tropical Storm Odette ang sama ng panahon na binabantayan na may milyang layong 67 (754&nbsp;km; 468&nbsp;mi) timog kanluran ng Davao del Norne na may lakas ng hangin, 70 knots (10 minuto) at may bugso na 45 knots (110&nbsp;km/h; 65&nbsp;mph), ang sistema ay gumagalaw ng mabagal sa direksyon pa-kanluran. At ang bagyo ay inaasahang mahulog sa lupa o mag-landfall sa loob ng 36 oras bukas December 16 2021. Disyembre 16 araw (day) na manalasa ang bagyo ay buong [[Kabisayaan]] ang nadaanan hanggang sa [[Palawan]] sa [[Luzon]] ay lubhang apektado ng typhoon Odette (Rai), Disyembre 17 nang isailalim ang iilang lalawigan sa Kabisayaan maging sa [[Caraga]] kung saan dumaan ang sentro ng bagyo. ==PAGASA== ===Pagretiro=== Ayon sa PAGASA, ika Pebrero 2022 ang mga pangalan ng bagyo sa taon 2021 ay tatlong pangalan ang inalis ng PAGASA ito mga pangalang: ''[[Bagyong Jolina (2021)|Jolina]]'', ''Maring'', at ''[[Super Bagyong Odette|Odette]]'' na pinalitan ng mga sumusunod: ''Jacinto'', ''Mirasol'' at ''Opong'' na ginamit sa taon'g. 2025. ==Mga bagyo sa bawat buwan 2021== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan]]''' | '''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]''' |- | Enero || {{grey|N/A}} |- | Pebrero || Auring |- | Marso || {{grey|N/A}} |- | Abril || Bising |- | Mayo || Crising |- | Hunyo || Dante |- | Hulyo || Emong, Fabian |- | Agosto || Gorio, Huaning, Isang |- | Setyembre || Jolina, Kiko |- | Oktubre || Lannie, Maring, Nando |- | Nobyembre || {{grey|N/A}} |- | Disyembre || Odette |} {{clear}} ==== Iba pang sistema ==== Noong ika-19&nbsp;ng Enero, iniulat ng JMA na may namataan silang depresyon sa silangan ng [[Luzon]].<ref>{{cite web|title=WWJP27 RJTD 191800|url=https://tgftp.nws.noaa.gov/data/raw/ww/wwjp27.rjtd..txt|publisher=Japan Meteorological Agency|access-date=22 Enero 2021|archive-url=https://archive.today/20210120022636/https://tgftp.nws.noaa.gov/data/raw/ww/wwjp27.rjtd..txt|archive-date=2021-01-20|date=19 Enero 2021|language=en|url-status=live}}</ref> Bago ito, nagpaulan ang kaulapan nito sa [[Mindanao]], [[Palawan]], at sa [[Kabisayaan]] noong ika-18&nbsp;ng Enero.<ref>{{Cite web|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1127664|title=LPA, ITCZ to bring scattered rains Monday|publisher=Philippine News Agency|website=pna.gov.ph|date=18 Enero 2021|access-date=22 Enero 2021|first=Cristina|last=Arayata|trans-title=LPA, ITCZ, maghahatid ng panaka-nakang ulan [sa] Lunes|language=en}}</ref> Gayunpaman, agad ding itinigil ng JMA ang pagbabala sa depresyon.<ref>{{Cite web|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20210120/120000/A_WWJP25RJTD201200_C_RJTD_20210120141618_69.txt|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120152229/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20210120/120000/A_WWJP25RJTD201200_C_RJTD_20210120141618_69.txt|archive-date=20 Enero 2021|title=Warning and Summary 201200|publisher=Japan Meteorological Agency|date=20 Enero 2021|access-date=22 Enero 2021|language=en|trans-title=Babala at Buod 201200}}</ref> Dahil sa depresyon, inulan ang Luzon noong ika-20&nbsp;ng Enero. Nagbigay naman ng abiso ang PAGASA patungkol sa mga pagbaha at pagragasa ng putik dahil sa matinding pag-ulan.<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/nation/weather/lpa-tail-end-frontal-system-pagasa-forecast-january-20-2021-4pm|title=Parts of Luzon rainy due to LPA off Aurora, tail-end of frontal system|publisher=Rappler|website=rappler.com|date=20 Enero 2021|access-date=22 Enero 2021|first=Acor|last=Arceo|trans-title=Ilang bahagi ng Luzon, maulan dahil sa LPA malapit sa Aurora, buntot ng isang sistema ng front|language=en}}</ref> Ang kaulapan nito bago naging depresyon ito ay bahagi ng isang sistema ng ''front'', na nagdala ng matitinding pag-ulan sa Kabisayaan, [[Bicol]], at sa [[Hilagang Mindanao]]. Isa ang napaulat na namatay at aabot sa PhP642.5 milyon ang kabuuang pinsala sa agrikultura ng sistema.<ref name="TD1">{{cite web|title=SitRep No. 12 re Preparedness Measures and Effects for TEFS, LPAs, and ITCZ|url=https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4142/Sitrep_No_12_TEFS_LPA_ITCZ_Update.pdf|agency=NDRRMC|date=January 29, 2021}}</ref> Noong ika-9&nbsp;ng Marso, meron LPA na pumasok sa PAR. sa Maro 14, naging depresyon at ngayon ay malapit sa Puerto Princesa. Wala pang namatay o pinsala. pero pinansin ng JMA yun depresyon, at nasubaybayanito. == Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas == ====5. Bagyong Koguma==== {{Infobox hurricane |name=Bagyong Koguma |Basin=WPac |Formed=Hunyo 11 |Dissipated=Hunyo 13 |image=Koguma 2021-06-12 0605Z.jpg |track=Koguma 2021 track.png |10-min winds=35 |1-min winds=35 |Pressure=996 }} {{clear}} ====6. Bagyong Champi==== {{Infobox hurricane |name=Bagyong Champi |Basin=WPac |Formed=Hunyo 21 |Dissipated=Hunyo 27 |image=Champi 2021-06-26 0400Z.jpg |track=Champi 2021 track.png |10-min winds=65 |1-min winds=65 |Pressure=980 }} {{Empty section|date=Agosto 2021}} {{clear}} ====10. Bagyong Cempaka==== {{See|Bagyong Cempaka (2021)}} {{Infobox hurricane |name=Bagyong Cempaka |Basin=WPac |Formed=Hulyo 17 |Dissipated=Hulyo 26 |image=Cempaka 2021-07-20 0555Z.jpg |track=Cempaka 2021 track.png |10-min winds=70 |1-min winds=80 |Pressure=980 }} Ang '''Severe Tropical Storm Cempaka''' o '''Bagyong Cempaka (2021)''' na nasa labas ng [[Philippine Area of Responsibility]] ay unang nakita noong Hulyo 17 sa bahagi ng isla sa Paracel sa [[Timog Dagat Tsina]] ay nag babadyang tumama sa [[Hong Kong]] at [[Macau]] kasama ang [[Hanoi]] sa [[Vietnam]]. {{clear}} ====11. Bagyong Nepartak==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Nepartak | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 28 | image = Nepartak 2021-07-27 0350Z.jpg | track = Nepartak 2021 track.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 45 | Pressure = 990 }} Hulyo 22 mayroong sama ng panahon ang namataan ng JTWC katuwang ang JMA ito ay namatyagan sa kalawakang [[Karagatang Pasipiko]] sa bahagi ng [[Dagat Pilipinas]], Pinangalanan ang bagyong "''Nepartak''", ito ay kumikilos sa direksyong hilagang kanluran at tumawid sa lungsod ng [[Sendai]] at rehiyon ng [[Miyagi Prefecture]], Ang ''Bagyong Nepartak'' ay walang epekto sa bansang [[Pilipinas]], subalit pinapalakas nito ang hanging [[Habagat]] sa pag-hatak nito. {{clear}} ====12. Tropikal Depresyon 12W ==== {{Infobox hurricane |Basin=WPac |Formed=Agosto 2 |Dissipated=Agosto 6 |image=12W 2021-08-02 0235Z.jpg |track=12W 2021 track.png |10-min winds=30 |1-min winds=30 |Pressure=1000 }} {{Empty section|date=Agosto 2021}} {{clear}} ====15. Bagyong Nida ==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Nida | Basin = WPac | Formed = Agosto 3 | Dissipated = Agosto 8 | image = Nida 2021-08-06 0040Z.jpg | track = Nida 2021 track.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 55 | Pressure = 992 }} {{Empty section|date=Agosto 2021}} {{clear}} ====19. Bagyong Mindulle ==== {{See|Bagyong Mindulle (2021)}} {{Infobox hurricane |name=Bagyong Mindulle |Basin=WPac |Formed=Setyembre 24 |Dissipated=Oktubre 2 |image=Mindulle 2021-09-26 0426Z.jpg |track=Mindulle 2021 track.png |10-min winds=105 |1-min winds=145 |Pressure=920 }} Setyembre 21 isang sama ng panahon ang namataan sa layong 703 nmi (1,302&nbsp;km; 809&nbsp;mi) mula sa [[Guam]] ang sistema ay nabuo habang tinatahak ang direksyong hilagang kanluran at bahagyang lumakas, Setyembre 22, Ang JTWC ay naglaan ng kowd sa bagyo bilang ''20W'', Setyembre 23&nbsp;ng bigyan ito ng pangalan bilang ''Mindulle''. ; Kasaysayan Setyembre 24 ang Bagyong Mindulle ay lumakas bilang Tropical bagyo, ngunit walang direktang tatamaan ang [[Pilipinas]] sa mga susunod na oras mula sa (443&nbsp;km; 275&nbsp;mi) west-northwest of Andersen Air Force Base, Guam. Kung pumasok ang Bagyong Mindulle sa [[Philippine Area of Responsibility]] ito ay bibigyang pangalan ng [[PAGASA]] bilang ''Lannie''. Ang ika 20 bagyo sa Pilipinas ang ikatlong bagyo sa buwan ng Setyembre 2021, Ngunit bahagyang nagbago ang direksyon ng bagyo pa hilaga patungong [[Japan]]. At humapyaw sa boundary OAR ng [[Pilipinas]]. {{clear}} ====20. Bagyong Dianmu==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Dianmu | Basin = WPac | Formed = Setyembre 22 | Dissipated = Setyembre 25 | image = Dianmu 2021-09-23 0620Z.jpg | track = Dianmu 2021 track.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 1000 }} Isang Low Pressure Area (LPA) ang namuo sa Pilipinas, Setyembre 19, habang tinatawid ang [[Timog Katagalugan]], Setyembre 24&nbsp;ng maging isang ganap na bagyo ang ''Tropical Storm Dianmu'' sa [[Kanlurang Dagat Pilipinas]] at tinatawid ang [[Timog Dagat Tsina]] papuntang [[Vietnam]] Para sa opisyal na impormasyon: * JMA's [https://www.data.jma.go.jp/multi/cyclone/cyclone_detail.html?id=60&lang=en Tropical Cyclone Information for Tropical Storm 2115 (Dianmu)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605071835/https://www.data.jma.go.jp/multi/cyclone/cyclone_detail.html?id=60&lang=en |date=2021-06-05 }} {{clear}} ====22. Bagyong Namtheun ==== {{See|Bagyong Namtheun (2021)}} {{Infobox hurricane | name = Bagyong Namtheun | Basin = WPac | Formed = Oktubre 8 | Dissipated = Oktubre 16 | image = Namtheun 2021-10-16 0225Z.jpg | track = Namtheun 2021 track.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 65 | Pressure = 996 }} Ika Oktubre 10, ng maging isang ganap na bagyo ang Namtheun na kasalukuyang umiikot sa [[Karagatang Pasipiko]] sa may layong 337 nmi (624&nbsp;km; 388&nbsp;mi) sa direksyong Enewetak Atoll. na may lakas na hangin 35 knots (65&nbsp;km/h; 40&nbsp;mph), with gusts up to 50 knots (95&nbsp;km/h; 60&nbsp;mph), At 1 minuto na 30 knots (55&nbsp;km/h; 35&nbsp;mph) at presyon 1000 hPa (29.53 inHg). {{clear}} ====24. Bagyong 26W ==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong 26W | Basin = WPac | Formed = Oktubre 24 | Dissipated = Oktubre 27 | image = 26W 2021-10-26 0600Z.jpg | track = 26W 2021 track.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = 30 | Pressure = 1006 }} Oktubre 22 isang ganap na Low Pressure Area (LPA) ang binabantayan na tumawid sa kalawakan ng [[Mindanao]], Ay patuloy na kumikilos sa direksyong kanluran sa [[Palawan]] at daraan sa [[Kanlurang Dagat Pilipinas]]. ; Kasaysayan As of 15:00 UTC Oktubre 26, Ang Tropikal Depresyon 26W ay malapit mula sa 220 nmi (410&nbsp;km; 250&nbsp;mi), silangang, hilagang-silangan ng [[Ho Chi Minh City]], [[Biyetnam]], na may lakas ng hangin na 30 knots (55&nbsp;km/h; 35&nbsp;mph) at may bugso na 40 knots (75&nbsp;km/h; 45&nbsp;mph), ang sistema ng bagyo ay kumikilos ng mabagal pa kanluran. {{clear}} ====25. Bagyong Malou==== ''Main Article: [[Typhoon Malou (2021)]]''{{Infobox hurricane | name = Bagyong Malou | Basin = WPac | Formed = Oktubre 23 | Dissipated = Oktubre 29 | image = Malou 2021-10-28 0345Z.jpg | track = Malou 2021 track.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 95 | Pressure = 950 }} Isang Low Pressure Area (LPA) ang namataan sa timog kanluran ng [[Guam]] ang nabuo bilang tropikal depresyon ika Oktubre 23. ; Kasaysayan As of 12:00 UTC Oktubre 24, Ang Tropikal Depresyon 25W ay natagpuan malapit sa 210 nmi (390&nbsp;km; 240&nbsp;mi) sa hilaga ng Ulithi. nawat minuto na may lakas na hangin 30 knots (55&nbsp;km/h; 35&nbsp;mph), na may bugsong aabot sa 45 knots (85&nbsp;km/h; 50&nbsp;mph). {{clear}} ====26. Bagyong Nyatoh ==== {{See also|Bagyong Nyatoh (2021)}} {{Infobox hurricane | name = Bagyong Nyatoh | Basin = WPac | Formed = Nobyembre 29 | Dissipated = Disyembre 4 | image = Nyatoh 2021-12-03 0400Z.jpg | track = Nyatoh 2021 track.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 115 | Pressure = 955 }} Kalaunan, Nobyembre 26 isang sama ng panahon ang nakita sa labas ng [[Philippine Area of Responsibility]] sa layong 752 nmi (1,393&nbsp;km; 865&nbsp;mi), silangan, timog-silangan ng [[Guam]], Sumunod na araw isa ng ganap na Low Pressure Area (LPA), Nobyembre 28 ito ay may posibleng mabuo bilang bagyo, Makalipas ang anim-oras ito ay ipinangalan sa internasyonal na Nyatoh. ; Kasaysayang bagyong impormasyon Ito ay hindi na inasahang pumasok pa sa [[Philippine Area of Responsibility|PAR]] ng Pilipinas, ng Disyembre 2 at tuluyang tinatahak ang direksyong hilaga sa bilis na 100kph sa kalagitnaang [[Karagatang Pasipiko]] (Pacific Ocean). {{clear}} ==Pagpangalan== May dalawang ahensiya ang nagpapangalan sa mga bagyo na nabubuo sa bahaging ito ng Pasipiko. Pinapangalanan ng Pangasiwaang Pampanahon ng Hapón (''Japan Meteorological Agency'', JMA) ang kahit anong mga bagyong nabubuo na may lakas ng hangin na di bababa sa 63 kilometro kada oras (39 na milya kada oras) sa loob ng 10 minuto. Ang mga pangalang ginagamit ng JMA ay ang mga pangalang sama-samang ibinigay ng bawat kasaping bansa sa rehiyon. Tuloy-tuloy ang paggamit sa mga pangalang ito; hindi ito taunan. Halimbawa, unang ginamit ang pangalang "''[[Bagyong Auring (2021)|Dujuan]]''" (Tsina) para sa unang bagyo ng taon. Samantala, pinapangalanan naman ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko]] (PAGASA) ang mga bagyong may kaparehong lakas ng hangin na pumapasok o nabubuo sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas (PAR). Nauulit ang mga pangalan tuwing apat na taon. Kapag naubusan ng pangalan, gagamitin ang karagdagang pangalan hanggang sa dumating ang bagong taon. Inaasahang gagamitin sa unang pagkakataon ang mga pangalang "Uwan" at "Verbena" matapos nitong palitan ang mga pangalang "[[Bagyong Urduja|Urduja]]" at "[[Bagyong Vinta|Vinta]]" na huling ginamit ng PAGASA noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|2017]]. === Pilipinas === Gagamitin ng PAGASA ang mga pangalang huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|panahon ng 2017]], kung saan 20 ang pumasok sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|Sakop na Responsibilidad]] nito. Ang mga pangalang "Uwan" at "Verbena" ay inaasahang gagamitin sa kauna-unahang pagkakataon matapos nitong palitan ang mga [[Bagyong Urduja]] at [[Bagyong Vinta|Vinta]], na nakapagtala ng malaking pinsala at pagkawala ng buhay sa [[Kabisayaan|Visayas]] at [[Mindanao]]. '''Nakadiin''' ang mga sistemang kasalukuyang nasa rehiyon. '''{{Color box|lightyellow|border=darkgray}}''' '''Mga bagong ipinangalan''' {| class="wikitable" style="float:right;" |- | [[Bagyong Auring (2021)|Auring]] || [[Super Bagyong Bising|Bising]] || [[Bagyong Crising (2021)|Crising]] || Dante || Emong |- | [[Bagyong Fabian (2021)|Fabian]] || [[Bagyong Gorio (2021)|Gorio]] || [[Bagyong Huaning (2021)|Huaning]] || Isang || ''[[Bagyong Jolina (2021)|Jolina]]'' |- | [[Bagyong Kiko (2021)|Kiko]] || [[Bagyong Lannie (2021)|Lannie]] || ''Maring'' || [[Bagyong Nando (2021)|Nando]] || ''[[Bagyong Odette|Odette]]'' |- | {{tcname unused|Paolo}} || {{tcname unused|Quedan}} || {{tcname unused|Ramil}} || {{tcname unused|Salome}} || {{tcname unused|Tino}} |- | style="background-color:lightyellow;"|{{tcname unused|Uwan}} || style="background-color:lightyellow;"|{{tcname unused|Verbena}} || {{tcname unused|Wilma}} || style="background-color:lightyellow;"|{{tcname unused|Yasmin}} || {{tcname unused|Zoraida}} |- ! colspan=5|Auxiliary list |- | {{tcname unused|Alamid}} || {{tcname unused|Bruno}} || {{tcname unused|Conching}} || {{tcname unused|Dolor}} || {{tcname unused|Ernie}} |- | {{tcname unused|Florante}} || {{tcname unused|Gerardo}} || {{tcname unused|Hernan}} || {{tcname unused|Isko}} || {{tcname unused|Jerome}} |- |} === Pagreretiro === === Internasyonal === {{Cleanup|reasons=Pagsasaayos ng alignments|date=Hunyo 2022}} '''Nakadiin''' ang mga sistemang kasalukuyang nasa rehiyon. {| class="wikitable" |- | [[Bagyong Auring (2021)|Dujuan]] || [[Super Bagyong Bising|Surigae]] || Choi-wan || Koguma || Champi || [[Bagyong Fabian (2021)|In-fa]] || [[Bagyong Cempaka (2021)|Cempaka]] || Nepartak || [[Bagyong Huaning (2021)|Lupit]] || Mirinae || Nida |- | Omais || [[Bagyong Jolina (2021)|Conson]] || [[Bagyong Kiko (2021)|Chanthu]] || Dianmu || [[Bagyong Mindulle (2021)|Mindulle]] || [[Bagyong Lannie (2021)|Lionrock]] || [[Bagyong Nando (2021)|Kompasu]] || [[Bagyong Namtheun (2021)|Namtheun]] || Malou || [[Bagyong Nyatoh (2021)|Nyatoh]]||[[Bagyong Odette|Rai]] |- |} ==Epekto sa panahon== <center> {{Pacific areas affected (Top)|year=2021}} |- | TD || {{Sort|210119|January 19&nbsp;– 20}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1008|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}}|| [[Philippines]] || {{ntsp|13200000||$}} || {{nts|3}} || <ref name="TD1"/> |- | Auring (''Dujuan'') || {{Sort|210216|February 16&nbsp;– 23}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|40|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|996|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Palau]], [[Philippines]] || {{ntsp|3290000||$}} || {{nts|1}} || <ref name="NDRRMCAuring"/> |- | TD || {{Sort|210314|March 14}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1006|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Philippines]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | Bising (''Surigae'') || {{Sort|210412|April 12&nbsp;– 24}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Typhoon}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|120|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|895|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Caroline Islands]], [[Palau]], [[Sulawesi]], [[Philippines]] || {{ntsp|10470000||$}} || {{nts|10}} ||<ref name="BisingNDRRMC"/><ref name="four crew" /><ref name="SurigaePalau"/> |- | Crising (''03W'') || {{Sort|210512|May 12&nbsp;– 14}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1004|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Philippines]] || {{ntsp|486000||$}}|| {{ntsh|0}}None || <ref name="CrisingNDRRMC"/> |- | Dante (''Choi-wan'') || {{Sort|210529|May 29&nbsp;– June 5}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|40|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|998|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Palau]], [[Philippines]], [[Taiwan]], [[Japan]]|| {{ntsp|6390000||$}} || {{ntsh|11}}11 ||<ref name=drep6/><ref name="DanteNDRRMC"/> |- | TD || {{Sort|210529|May 30&nbsp;– June 1}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1006|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || None || {{ntsh|0||$}}None|| {{ntsh|0}}None || |- | Koguma || {{Sort|210611|June 11&nbsp;– 13}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|35|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|996|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[South China]], [[Vietnam]], [[Laos]] || {{ntsp|9874000||$}}|| {{ntsh|1}}1 ||<ref>{{cite news|website=Vietnamnet|url=https://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/bao-so-2-luot-qua-gay-thiet-hai-tai-thai-binh-hai-phong-745418.html|title=Bão số 2 lướt qua gây thiệt hại tại Thái Bình, Hải Phòng|date=June 13, 2021|access-date=June 13, 2021|language=vi}}</ref><ref>{{cite web|url=http://phongchongthientai.mard.gov.vn/Pages/thiet-hai-do-thien-tai-tu-dau-nam-2021-tinh-den-07h00-ngay-17-6-2021-.aspx|title=Thiệt hại do thiên tai từ đầu năm 2021 (tính đến 07h00 ngày 17/6/2021)|language=vi|access-date=June 17, 2021|date=June 17, 2021|work=Vietnam Disaster Management Authority|archive-url=https://archive.today/20210617055003/http://phongchongthientai.mard.gov.vn/Pages/thiet-hai-do-thien-tai-tu-dau-nam-2021-tinh-den-07h00-ngay-17-6-2021-.aspx|archive-date=June 17, 2021}}</ref> |- | Champi || {{Sort|210620|June 20&nbsp;– 27}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Typhoon}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|65|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|980|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mariana Islands]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | TD || {{Sort|210630|June 30}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1010|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || None || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | Emong (''07W'') || {{Sort|210703|July 3&nbsp;– 6}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1004|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Philippines]], [[Taiwan]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | 08W || {{Sort|210705|July 5&nbsp;– 8}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1000|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Philippines]], [[South China]], [[Vietnam]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | Fabian (''In-fa'') || {{Sort|210715|July 15&nbsp;– 29}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Typhoon}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|85|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|950|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Philippines]], [[Ryukyu Islands]], [[Taiwan]], [[China]] || {{ntsp|1000000000||$}} || {{nts|6}} || |- | Cempaka || {{Sort|210717|July 17&nbsp;– 25}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Typhoon}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|70|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|980|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[South China]], [[Vietnam]] || {{ntsp|4250000||$}} || {{nts|3}} ||<ref>{{Cite web|last=<!--Not stated-->|date=23 July 2021|title=众志成城抹灾痕！阳西县把台风造成损失降至最低|trans-title=Committed to wipe out the scars of disaster! Yangxi County minimizes the damage caused by the typhoon|url=http://www.yangxi.gov.cn/xw/yxxw/content/post_548504.html|website=阳西县人民政府网站 [Yangxi County People's Government]|language=zh|access-date=1 Nobiyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101083357/http://www.yangxi.gov.cn/xw/yxxw/content/post_548504.html|archive-date=1 Nobiyembre 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Lo|first1=Clifford|last2=Leung|first2=Christy|date=20 July 2021|title=Hong Kong hiker swept away by stream amid No 3 typhoon warning found dead after hours-long search by rescuers, divers|url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/law-and-crime/article/3141781/hong-kong-rescuers-divers-search-hiker-swept-away|website=[[South China Morning Post]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=<!--Not stated-->|date=24 July 2021|title=Mường Lát (Thanh Hóa): Hơn 300 hộ dân sơ tán vì mưa lũ|trans-title=Muong Lat (Thanh Hoa): More than 300 households evacuated because of floods|url=http://phongchongthientai.mard.gov.vn/Pages/muong-lat-thanh-hoa--hon-300-ho-dan-so-tan-vi-mua-lu.aspx|website=Tổng cục Phòng chống thiên tai [General Department of Disaster Prevention]|language=vi|access-date=1 Nobiyembre 2021|archive-date=1 Nobiyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101083355/http://phongchongthientai.mard.gov.vn/Pages/muong-lat-thanh-hoa--hon-300-ho-dan-so-tan-vi-mua-lu.aspx|url-status=dead}}</ref> |- | TD || {{Sort|210719|July 19&nbsp;– 20}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1012|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || None || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | Nepartak || {{Sort|210723|July 23&nbsp;– 28}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|40|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|990|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Japan]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | TD || {{Sort|210728|July 28&nbsp;– 29}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1004|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || None || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | TD || {{Sort|210730|July 30&nbsp;– August 1}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|998|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Japan]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | TD || {{Sort|210731|July 31&nbsp;– August 3}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|998|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || None || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | TD || {{Sort|210801|August 1&nbsp;– 3}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|996|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Ryukyu Islands]], [[Taiwan]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | 12W || {{Sort|210802|August 2&nbsp;– 6}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1000|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Japan]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | [[Tropical Storm Lupit (2021)|Lupit (Huaning)]] || {{Sort|210802|August 2&nbsp;– 9}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|45|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|985|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Vietnam]], [[South China]], [[Taiwan]], [[Ryukyu Islands]], [[Japan]] || {{ntsp|226800000||$}} || {{nts|7}} || <ref>{{cite news|website=The Liberty Times|url=https://news.ltn.com.tw/news/life/breakingnews/3633460|title=豪雨致災農損破4.2億 嘉義縣受損最重|trans-title=Heavy rains cause damage to farmers in 420 million disasters, and Chiayi County suffers the most|language=zh|date=August 10, 2021|access-date=August 11, 2021}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-08-07|title=颱風盧碧登陸福建多地水災撤離逾8萬人 村官防汛因公殉職|language=Chinese|work=Central News Agency|url=https://www.cna.com.tw/news/acn/202108070082.aspx|access-date=2021-08-13|archive-date=2021-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807054326/https://www.cna.com.tw/news/acn/202108070082.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-08-06|title=夫妻到仁愛鄉德魯灣橋下捕魚 失足落水雙亡|language=Chinese|work=Central News Agency|url=https://www.cna.com.tw/news/asoc/202108060335.aspx|access-date=2021-08-12|archive-date=2021-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806145655/https://www.cna.com.tw/news/asoc/202108060335.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-08-12|title=男研究生掉落曾文水庫 警消搜救尚無所獲|language=Chinese|work=Central News Agency|url=https://www.cna.com.tw/news/firstnews/202108120096.aspx|access-date=2021-08-13|archive-date=2021-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812054743/https://www.cna.com.tw/news/firstnews/202108120096.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Charlier|first=Philip|date=2021-08-12|title=Body of graduate student found in flooded pavilion at scenic reservoir|work=Taiwan English News|url=https://taiwanenglishnews.com/body-of-graduate-student-found-in-flooded-pavilion-at-scenic-reservoir/|access-date=2021-08-13|archive-date=2021-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812114555/https://taiwanenglishnews.com/body-of-graduate-student-found-in-flooded-pavilion-at-scenic-reservoir/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Charlier|first=Philip|date=2021-08-07|title=Big wave hits joggers on Tainan City coast leaving one dead, one injured|work=Taiwan English News|url=https://taiwanenglishnews.com/big-wave-hits-joggers-on-tainan-city-coast-leaving-one-dead-one-injured/|access-date=2021-08-13|archive-date=2021-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807071006/https://taiwanenglishnews.com/big-wave-hits-joggers-on-tainan-city-coast-leaving-one-dead-one-injured/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-08-09|title=台風9号　岡山で1人死亡、島根では1人行方不明　けが人相次ぐ|language=Japanese|work=Mainichi Shimbun|url=https://mainichi.jp/articles/20210809/k00/00m/040/211000c|access-date=2021-08-24|archive-date=2021-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812145242/https://mainichi.jp/articles/20210809/k00/00m/040/211000c|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-08-20|title=大雨被害5億8千万円／青森県内　19日時点|language=Japanese|work=Tō-Ō Nippō|publisher=Yahoo News Japan|url=https://news.yahoo.co.jp/articles/3311ee821286706e019eb30e9df705da278e3989|access-date=2021-08-23|archive-date=2021-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824054512/https://news.yahoo.co.jp/articles/3311ee821286706e019eb30e9df705da278e3989|url-status=dead}}</ref> |- | Nida || {{Sort|210803|August 3&nbsp;– 8}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|2|Severe tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{convert|50|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{convert|992|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Alaska]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | Mirinae (Gorio) || {{Sort|210803|August 3&nbsp;– 10}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|45|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|980|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Ryukyu Islands]], [[Japan]], [[Western Canada]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | Omais (Isang) || {{Sort|210810|August 10&nbsp;– 24}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|2|Severe tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{convert|50|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{convert|994|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Marshall Islands]], [[Micronesia]], [[Mariana Islands]], [[Ryukyu Islands]], [[South Korea]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | 17W || {{Sort|210901|September 1&nbsp;– 4}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1008|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || None || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | [[Tropical Storm Conson (2021)|Conson (Jolina)]] || {{Sort|210905|September 5&nbsp;– 13}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|2|Severe tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{convert|55|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{convert|985|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Philippines]], [[Hainan]], [[Vietnam]] || {{ntsp|36100000||$}} || {{nts|22}} || <ref name="JolinaNDRRMC"/><ref name="ConsonVN1"/><ref name="ConsonVN2"/> |- | [[Typhoon Chanthu (2021)|Chanthu (Kiko)]] || {{Sort|210905|September 5&nbsp;– 18}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Typhoon}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|115|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|905|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Philippines]], [[Taiwan]], [[Ryukyu Islands]], [[East China]], [[South Korea]], [[Japan]] || {{ntsp|748000||$}} || {{ntsh|0}}None || <ref name="KikoNDRRMC"/> |- | TD || {{Sort|210907|September 7&nbsp;– 8}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1004|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Vietnam]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | Mindulle || {{Sort|210922|September 22&nbsp;– October 2}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Typhoon}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|105|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|920|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mariana Islands]], [[Japan]], [[Russian Far East]] || {{ntsh|0||$}}Minimal || {{ntsh|0}}None || |- | [[Tropical Storm Dianmu (2021)|Dianmu]] || {{Sort|210922|September 22&nbsp;– 24}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|35|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|1000|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Vietnam]], [[Laos]], [[Cambodia]] || {{ntsh|0||$}}Unknown || {{nts|9}} || <ref>{{Cite web|date=2021-09-23|title=Vớt ve chai trên hồ thủy lợi, 2 anh em bị đuối nước|url=https://www.sggp.org.vn/content/NjEwOTAx.html|access-date=2021-09-24|website=Báo Sài Gòn Giải Phóng|language=Vietnamese}}</ref> |- | TD || {{Sort|210927|September 27&nbsp;– October 2}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1004|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || None || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | [[Tropical Storm Lionrock (2021)|Lionrock (Lannie)]] || {{Sort|211005|October 5&nbsp;– 10}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|35|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{convert|992|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Philippines]], [[South China]], [[Hong Kong]], [[Vietnam]]|| {{ntsp|241000||$}}|| {{nts|3}}|| <ref name="LannieNDRRMC"/> |- | [[Tropical Storm Kompasu (2021)|Kompasu (Maring)]] || {{Sort|211007|October 7&nbsp;– 14}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|2|Severe tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{convert|55|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{convert|975|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Philippines]], [[Taiwan]], [[South China]], [[Vietnam]] || {{ntsp|101700000||$}}|| {{nts|44}} || <ref name="MaringNDRRMC"/><ref name="KompasuHK"/> |- | Nando || {{Sort|211007|October 7&nbsp;– 8}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1002|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || None || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | Namtheun || {{Sort|211009|October 9&nbsp;– 17}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|2|Severe tropical storm}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{convert|50|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{convert|996|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pacific Northwest]], Alaska || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | Malou || {{Sort|211023|October 23&nbsp;– 29}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Typhoon}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|75|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|| bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{convert|965|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Bonin Islands]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- | 26W || {{Sort|211024|October 24&nbsp;– 27}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Tropical depression}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|Not specified}}|| bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{convert|1006|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Philippines]], [[Vietnam]] || {{ntsh|0||$}}None || {{ntsh|0}}None || |- {{TC Areas affected (Bottom)|TC's=38&nbsp;systems|dates=January&nbsp;19 – Season ongoing|winds={{convert|120|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|pres={{convert|895|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}}|damage={{ntsp|1404375000||$}}|deaths={{nts|118}}|Refs=}} </center> ==Mga sanggunian== {{Commons category-inline|2021 Pacific typhoon season}} {{reflist}} [[Kategorya:Panahon ng bagyo sa Pilipinas]] qzc7hce66n4vuokjionj7nvavz0sc1k Faenza 0 305486 2241650 2237543 2026-11-11T14:10:37Z Ryomaandres 8044 2241650 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Faenza|elevation_footnotes=|area_total_km2=215.72|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_total=58863|population_as_of=31 Hulyo 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Faentini|elevation_m=34|mayor=Massimo Isola|twin1=|twin1_country=|saint=Madonna ng mga Grasya|day=Hunyo 17|postal_code=48018|area_code=0546|website={{Official website|http://www.comune.faenza.ra.it}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Città di Faenza|image_map=Map of comune of Faenza (province of Ravenna, region Emilia-Romagna, Italy).svg|native_name={{lang|rgn|Fènza}} / {{native name|rgn|Fẽza}}|image_skyline=S.Maria ad Nives Faenza.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang Simbahan ng Santa Maria ad Nives sa takipsilim|image_shield=Faenza-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|frazioni=Albereto, Borgo Tuliero, Castel Raniero, Celle, Cosina, Errano, Granarolo, Mezzeno, Oriolo dei Fichi, Pieve Cesato, Pieve Ponte, Prada, Reda, San Biagio, Sant'Andrea, Santa Lucia,|map_caption=Faenza sa loob ng Lalawigan ng Ravenna|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|17|08|N|11|53|00|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Ravenna|Ravenna]] (RA)|footnotes=}} [[Talaksan:Faenza-brick-church.jpg|thumb|250x250px| [[Katedral ng Faenza]] .]] Ang '''Faenza''' (Italyano: [faˈɛntsa]; Romagnol o {{Lang|rgn|Fẽza}}; {{Lang-la|Faventia}}) ay isang [[Italya]]nong lungsod at ''[[komuna]]'' sa [[lalawigan ng Ravenna]], [[Emilia-Romaña]], na matatagpuan {{Convert|50|km|0}} timog-silangan ng [[Bolonia]]. Ang Faenza ay tahanan ng isang makasaysayang paggawa ng [[Maiolica|majolica]] na makintab na palayok, na kilala mula sa [[Wikang Pranses|Panses]] na pangalan ng bayan bilang ''[[Pagtatapat|faience]]''. == Heograpiya == Ang Faenza, sa paanan ng mga unang burol ng [[Kabundukang Apenino|Subapenino]], ay napapalibutan ng isang rehiyon ng agrikultura kabilang ang mga ubasan sa mga burol, at nilinang ang lupa na may mga bakas ng sinaunang Romanong sistema ng paghahati ng lupa, at mga mayabong na harding pampamilihan sa kapatagan. Sa may malapit na berdeng lambak ng ilog Samoggia at [[Lamone (ilog)|Lamone]] may mga ika-18 at ika-19 na siglong marangal tahanan, matatagpuan sa malalawak na bakuran o pinangungunahan ng mahabang daanan na nililinyahan ng mga tsipre. == Ekonomiya == Pinagsasama ng ekonomiya ng Faenza ang makasaysayang bokasyon para sa artistiko at industriyal na mga seramiko na may produktibong base na sumasaklaw sa mga mekanika ng katumpakan, agri-pagkain, at teknolohikal na inobasyon. Ang mga serbisyo at komersiyo ay gumaganap din ng mahalagang papel, na ginagawa itong isang sentro para sa buong rehiyon ng Romaña. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Nuttall}} == Mga panlabas na link == * [http://www.micfaenza.org/ Museo Internazionale delle Ceramiche] * [https://www.google.com/culturalinstitute/beta/partner/museo-internazionale-delle-ceramiche-in-faenza Museo Internazionale delle Ceramiche Faenza sa Google Cultural Institute] * [http://www.paliodifaenza.it/ Palio del Niballo] * [http://www.racine.ra.it/manfrediana/ Biblioteca Manfrediana] * [http://www.100kmdelpassatore.it/en Lahi ng ''Passatore''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929093244/http://www.100kmdelpassatore.it/en/ |date=2020-09-29 }} {{Province of Ravenna}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 2k0q80ep7x9kt887lt0o0zbwqba0kjk Rho, Italya 0 305500 2241656 1940555 2026-11-11T14:12:53Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Lalawigan ng Milan]] to [[Rho, Lombardia]] 2241656 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Rho, Lombardia]] 5y1lnda9otne82ira6ro25s9y7c37pv Quarto, Campania 0 305644 2241639 2226288 2026-11-11T14:05:48Z Ryomaandres 8044 2241639 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Quarto|coordinates_footnotes=|website={{official website|http://www.comune.quarto.na.it/}}|area_code=081|postal_code=80010|elevation_m=142|elevation_footnotes=|population_demonym=Quartesi|population_as_of=1 Enero 2017|population_total=41069|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=14.16|area_footnotes=|coordinates={{coord|40|52|40|N|14|8|25|E|type:city(38,573)_region:IT|display=inline}}|official_name=|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Fescina_di_Quarto.jpg|native_name=|footnotes=}}Ang '''Quarto''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Napoles]] sa rehiyon ng [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]] na [[Campania]], na matatagpuan mga 11&nbsp;km hilagang-kanluran ng [[Napoles]]. Ang Quarto ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Giugliano in Campania|Giugliano sa Campania]], [[Marano di Napoli]], [[Napoles|Naples]], [[Pozzuoli]], at [[Villaricca]]. Ang lokal na club ng [[futbol]] para sa komuna ay [[ASD Quarto: "Nuova Quarto Calcio per la Legalità"]]. == Heograpiyang pisikal == Matatagpuan sa hilagang-kanluran ng Napoles, sa liblib na lupain ng [[Kaparangang Flegreo]], sumasaklaw ito sa isang lugar na humigit-kumulang 14 km². Ang teritoryo ng munisipyo ay halos katumbas ng tinatawag na "Piana di Quarto": isang eliptikong depresyong subteraneo na napapalibutan ng isang singsing ng mga burol at resulta ng matindi at lubos na sumasabog na aktibidad ng bulkan. Ang Quarto ang may pinakamalaking 'di-aktibong bunganga ng bulkan sa Kaparangang Flegreo. === Heolohiya === Ang munisipalidad ng Quarto ay nasa kapatagan na may parehong pangalan, na ang pagkabuo ay bahagi ng nakaraang aktibidad ng bulkan sa Kaparangang Flegreo. === Klima === Ang Quarto ay may [[klimang Mediteraneo]], na may banayad at maulang taglamig at mainit at tuyong tag-init. Hindi tulad ng kalapit na baybayin, ang Quarto ay nailalarawan sa mas mataas na halumigmig. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.quarto.na.it/ Opisyal na website] {{Kalakhang Lungsod ng Napoles}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 8h3305rgtaqrjventanssmb2dw98uw8 Gioia del Colle 0 306691 2241594 2226394 2026-11-11T13:02:54Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241594 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gioia del Colle|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=206.48|population_footnotes=<ref>Population from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|population_demonym=Gioiesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=360|mayor_party=|saint=[[San Felipe Neri]]|day=Mayo 26|postal_code=70023|area_code=080|website={{Official website|http://www.comune.gioiadelcolle.ba.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|mayor=Giovanni Mastrangelo (makakanan)|frazioni=Colonia Hanseniana, Corvello, La Torre, Casino Eramo e Marzagaglia, [[Monte Sannace]], [[Montursi]], Murgia, Santa Candida, Terzi, Villaggio Azzurro|official_name=Comune di Gioia del Colle|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Gioia del Colle - Piazza Plebiscito.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Piazza Plebiscito|image_shield=Gioia del Colle-Stemma.png|image_map=|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Bari|Bari]] (BA)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=left|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|48|N|16|56|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{flag|Apulia}}|istat=072021}}Ang '''Gioia del Colle''' (ibinibigkas bilang [ˈDʒɔːja del ˈkɔlle];[[Diyalektong Bari|Barese]]: {{Lang|nap|Sciò}}) ay isang bayan at ''[[komuna]]'' ng [[Kalakhang Lungsod ng Bari]], [[Apulia]], [[Katimugang Italya]]. Ang bayan ay matatagpuan sa [[Altopiano delle Murge|talampas ng Murge]] sa {{Convert|360|m|ft}} itaas ng antas ng dagat sa pa pagitan ng mga [[dagat]] [[Dagat Adriatico|Adriatico]] at [[Dagat Honiko|Honiko]]. == Kasaysayan == [[File:Castello_di_gioia_del_colle,_interno,_sala_del_trono_01.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Castello_di_gioia_del_colle,_interno,_sala_del_trono_01.jpg|left|thumb|Ang [[silid ng trono]] sa [[Kastilyong Norman-Suabo (Gioia del Colle)|kastilyong Norman-Suabo]]]] Ang kasalukuyang bayan ng Gioia del Colle ay itinayo sa paligid ng isang kastilyo na nagmula sa panahong Bisantino. Ang pangalan nito ay nagmula sa Joha, isang pinaikling anyo ng apelyidong Joannàkis (Ιωαννάκης sa [[Wikang Griyego|Griyego]]), isang pamilyang Bisantino na naninirahan sa mga lugar na ito noong Gitnang Kapanahunan,<ref>{{Cita web|url=https://www.giornaledipuglia.com/2013/11/perle-di-storia-pugliese-gioia-del.html|titolo=PERLE DI STORIA PUGLIESE / Gioia del Colle, origini bizantine per una storia di tutto rispetto (3ª puntata)|autore=Roberto Berloco|sito=Giornale di Puglia|data=16 novembre 2013|accesso=25 giugno 2020|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20170622164737/https://www.giornaledipuglia.com/2013/11/perle-di-storia-pugliese-gioia-del.html|dataarchivio=22 giugno 2017|urlmorto=no}}</ref> ngunit maraming mga opinyon at maging mga alamat tungkol sa pinagmulan ng toponimo. Isa sa mga pinakatanyag ay nagsasalaysay na isang maharlikang babae na naglalakbay sa lugar ang nawalan ng ilang mga hiyas kabilang ang isang maganda at napakahalagang kuwintas. Ang lugar kung saan natagpuan ang kuwintas ay binigyan ng pangalang "Gioia del Colle". Ang kumplikado at orihinal na kasaysayan ng lungsod ng Gioia del Colle ay inilalarawan din sa partikular nitong eraldong eskudo de armas: isang tasa na hugis-kalis na puno ng mga hiyas at may hangganan ng mga motif sa agrikultura. Hindi tulad ng mga eskudo de armas ng mga kalapit na bayan, ang Gioia del Colle, na mula pa noong 1934, ay hindi nauugnay sa anumang simbolo na naglalarawan ng mga pamilya, markesado, o mga dukad, ngunit nagsasabi tungkol sa pagkakaroon ng isang magkakaibang sibilisasyon mula sa kahirapan hanggang sa kayamanan, mula sa pagkakagawa hanggang sa malalaking ari-arian. Ito ay hango sa isang iskultura na ginawa noong 1480 ni Joannes de Rocca, sa isang napapaderang bato sa Unibersidad ng Gioia, na naglalarawan ng tatlong eskudo de armas: ang kay Gioia na may inskripsiyong Universitas Joe, ang kay Aragonese na may maharlikang korona at ang sa mga konde ng Acquaviva ng Conversano. == Mga mamamayan == [[Talaksan:Cippo_in_onore_del_Sergente_Romano.jpg|thumb|267x267px| Monumento kay Sarhento Romano.]] * [[Gigi Angelillo]], artista. * [[Ricciotto Canudo]], intelektuwal at teoretiko ng sinehan. * [[Nicola Legrottaglie]], Italyano na manlalaro ng [[futbol]]. * [[Maurizio Vasco]], may-akda at mamamahayag, nakatira sa Lungsod New York. * [[Bob Pisani]], mamamahayag ng CNBC, na ang lolo ay mula sa Gioia del Colle * [[Sylvester Stallone]], artista, na ang ama ay ipinanganak sa Gioia del Colle bago lumipat sa Estados Unidos at lolo ng Dark Seba * [[Sarhento Romano]], ng hukbong [[Kaharian ng Dalawang Sicilia|Bourbon]]. ([[:it:Sergente Romano|it]].) * Sebastiano Cantore, artista at karakter ng serye sa TV na "Sebian" == Mga kambal na bayan == * {{Flagicon|ROU}} [[Târgovişte]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20210119025412/https://www.comune.gioiadelcolle.ba.it/ Opisyal na website] {{Kalakhang Lungsod ng Bari}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Apulia]] b90442pgpv7gq2u1mqhkhmy81fgfsqe Palo del Colle 0 307042 2241780 2241315 2026-11-12T06:40:40Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241780 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Palo del Colle|elevation_min_m=|mayor=Tommaso Amendolara|area_footnotes=|area_total_km2=79|population_footnotes=<ref>Population from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|population_demonym=Palesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Auricarro|elevation_m=151|saint=[[Krusipiho|Banal na Krusipiho]]|day=Setyembre 16|postal_code=70027|area_code=080|website={{official website|http://www.comune.palodelcolle.ba.it/}}|mayor_party=Partito Democratico|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Bari|Bari]] (BA)|official_name=Comune di Palo del Colle|shield_alt=Coat of arms of Palo del Colle|native_name=|image_skyline=Palo del Colle - Comune di Palo del Colle - 2023-09-27 13-51-47 003.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Piazza Santa Croce|image_shield=PalodelColle_Stemma.gif|image_map=|region=[[Apulia]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=bottom|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|3|N|16|42|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}}Ang '''Palo del Colle''' ([[Diyalektong Bari|Palese]]: {{Lang|nap|Pàle}} ) ay isang bayan at ''[[komuna]]'' sa [[Kalakhang Lungsod ng Bari]], [[Apulia]], [[Katimugang Italya]]. Ang bayan ng Palo del Colle ay halos {{Convert|15|km|mi|0}} papasok sa lupain mula sa lungsod ng Bari. Nasa isang burol ito (kaya't ang pangalan ay "Polo sa Burol"). == Heograpiyang pisikal == === Klima === Sa pangkalahatan ay [[Klimang Mediteraneo|Mediteraneo]], ang klima ng Palo, ayon sa [[Pag-uuri ng klima ni Köppen|pag-uuri ng klima ni Köppeng pangklima ng Köppen]], ay kabilang sa sonang Cs, ibig sabihin ay mainit na may tuyong tag-init, na nailalarawan sa pamamagitan ng malamig na taglamig na kadalasang sinasabayan ng malamig na hanging Balkaniko at mahaba at mainit na tag-init, na kadalasang nakapapaso dahil sa pagkilos ng mainit na hanging sirocco. Ang karaniwang temperatura sa taglamig ay nasa humigit-kumulang 8°C at ang tag-araw ay 23°C, na may taunang pag-ulan na halos wala pang 600 mm. Maaaring mangyari ang mga hamog na nagyelo sa tagsibol dahil sa malaking saklaw ng temperatura. == Kasaysayan == === Pinagmulan === Ang kayamanan ng mga natuklasan sa lugar (pangunahin na binubuo ng mga libingan kasama ang kanilang mga gamit panglibing), na natuklasan ng mga arkeologong sina Paolo at Lorenzo Cassalbini, ay tila sumusuporta sa mga pinagmulan ng pamayanan bago ang panahon ng mga Romano, na maaaring maiugnay sa mga populasyong Italiko sa halip na mga kolonista mula sa Gresya.<ref name="storia">{{Cita web|url=http://www.palodelcolle.net/storia/storia.php?id=nome|titolo=Storia di Palo: il nome}} {{Dead link|date=Nobiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang antroponimong Palionenses, na binanggit sa ''[[Naturalis historia]]'' ni [[Plinio ang Nakatatanda]] sa mga sinaunang naninirahan sa [[Regio II Apulia et Calabria|Regio II,]] ay nasubaybayan pabalik sa pagkakaroon ng mga pamayanang ito. Ayon sa historyador na si Cirielli,<ref>Citato in [http://www.palodelcolle.net/storia/storia.php?id=nome Storia di Palo] {{Dead link|date=Nobiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ang antroponimong ito ay dapat na masubaybayan pabalik sa toponimong Palìon, na nagbago noong panahon ng mga Romano sa Palium at pagkatapos ay sa Palum. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Kalakhang Lungsod ng Bari}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Apulia]] 7na087dztkoaa64iz29u28c6r4ehxfm Rapallo 0 307295 2241643 2216165 2026-11-11T14:08:31Z Ryomaandres 8044 2241643 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rapallo|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Genoa|Genoa]] (GE)|website={{official website|http://www.comune.rapallo.ge.it/}}|area_code=0185|postal_code=16035|day=Hulyo 2|saint=Mahal na Ina ng Montallegro|elevation_m=3|elevation_footnotes=|population_demonym=Rapallesi|population_footnotes=<ref name=pop>[http://demo.istat.it/bilmens2011gen/index02.html ISTAT]</ref>|area_total_km2=33.70|area_footnotes=|mayor=Carlo Bagnasco|mayor_party=|frazioni=Montepegli, San Martino di Noceto, San Massimo, San Maurizio di Monti, [[San Michele di Pagana]], San Pietro di Novella, San Quirico d'Assereto, Santa Maria del Campo, Sant'Andrea di Foggia, Santuario di Montallegro|region=[[Liguria]]|official_name=Comune di Rapallo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|44|21|N|09|14|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Rapallo-Stemma.png|image_caption=Ang baybayin sa pantalan ng Rapallo.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Rapallo-IMG 0436.JPG|native_name=|footnotes=}} [[Talaksan:Rapallo_Castle.jpg|thumb| Ang kastilyo ng Rapallo mula sa golpo.]] [[Talaksan:Campanile-cupola-vista_da_piazza_cavour.png|thumb| Kampanilya at simboryo ng basilika ng ''San Gervasio e Protasio''.]] [[Talaksan:Santuario_di_Montallegro-facciata.JPG|thumb| Santuwaryo ng ''Nostra Signora di Montallegro''.]] [[Talaksan:Rapallo_Chiesa_Anglicana_St.George.jpg|thumb| Ang dating simbahang Ingles sa Rapallo, Simbahan ng San Jorge.]] Ang '''Rapallo''' ({{IPAc-en|US|r|ə|ˈ|p|ɑː|l|oʊ}} {{Respell|rə|PAH|loh}},<ref>{{Cite Merriam-Webster|Rapallo}}</ref> Italyano: [raˈpallo]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Genova]], na matatagpuan sa rehiyon ng [[Liguria]] sa hilagang Italya. Noong 2017, mayroon itong 29,778 naninirahan. Matatagpuran ito sa baybayin ng [[Dagat Liguria]], sa Golpo [[Tigullio]], sa pagitan ng [[Portofino]] at [[Chiavari]], 25 kilometro silangan-timog silangan ng mismong [[Genova|Genoa]]. Katamtaman ang klima. Marami sa mga villa ay itinayo sa mga burol na tumaas kaagad sa likuran ng lungsod, pumoprotekta ang mga ito mula sa malakas na hanging hilaga. Ang Parco Naturale Regionale di Portofino, na sumasaklaw sa teritoryo ng anim na komunidad ng Liguria, ay kabilang ang Rapallo. == Mga pinagmulan ng pangalan == Sa kasalukuyan, wala pa ring tiyak at dokumentadong bersyon ng pinagmulan o kahulugan ng [[Toponimo|toponimong]] Rapallo. == Kasaysayan == Noong Mayo 2, 1495, isang Genoves na eskuwadrong nabal sa ilalim ng utos ni Francesco Spinola ang sumalakay sa isang eskuwadrong Pranses sa daungan ng Rapallo, nakuha ang lahat ng mga barkong Pranses at pinalaya ang lungsod. Nadakip din ang kumander ng Pranses na si Sire de Miolans.<ref>{{cita web||autore=Enrico Cernuschi|url=https://www.marinaiditalia.com/public/uploads/2009_10_14.pdf|titolo=Prima della battaglia di Fornovo ci fu... quella di Rapallo. Dimenticanza o understatement?|editore=marinaiditalia.com|data=14 ottobre 2009}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.parcoportofino.it Parco Naturale Regionale di Portofino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041125224946/http://www.parcoportofino.it/ |date=2004-11-25 }} {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20051025162928/http://www.5terre.com/FrameSet.php?LeftPriMenu=004&LeftSecMenu=001&LeftFile=003%2F001.htm Impormasyon tungkol sa Rapallo] {{Kalakhang Lungsod ng Genova}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] hk2ax063qarqu6iljil4zg6ammonfiz Ruvo di Puglia 0 307297 2241661 2226467 2026-11-11T14:15:21Z Ryomaandres 8044 2241661 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ruvo di Puglia|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Bari|Bari]] (BA)|website={{official website|http://comune.ruvodipugliaweb.it/}}|area_code=080|postal_code=70037|day=Pebrero 3|saint=[[San Blas]]|elevation_m=240|elevation_footnotes=|population_demonym=Ruvesi|population_footnotes=<ref>Population from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=221|area_footnotes=|mayor=Pasquale Roberto Chieco|mayor_party=|frazioni=Calendano|region=[[Apulia]]|official_name=Comune di Ruvo di Puglia|shield_alt=|native_name={{native name|nap|Rìuve}}|image_skyline=Puglia Ruvo tango7174.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang katedral|image_shield=Ruvo di Puglia-Stemma.png|shield_size=100px|coordinates_footnotes=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|07|N|16|29|E|region:IT_type:city|display=inline}}|footnotes=}}Ang '''Ruvo di Puglia''' (Italyano: [ˈRuːvo di ˈpuʎʎa]; {{Lang-nap|Rìuve|label=[[Bari dialect|Ruvese]]}} [ˈriːuvə]) ay isang bayan at ''[[komuna]]'' sa [[Kalakhang Lungsod ng Bari]], [[Apulia]], [[katimugang Italya]], na mahalagang nakatuon sa agrikultura, partikular sa produksiyon ng alak at olibo. Ito ay bahagi ng [[Topograpiya ng Karst|tanawing karst]] ng [[Murge]]. == Heograpiya at teritoryo == Ang teritoryo ng Ruvo ay kilala para sa mga [[ubasan]], taniman ng [[olibo]], at maaarong kapatagan, at ay isa sa mga pinakamalaki sa buong [[lalawigan ng Bari]]. Ang kakahuyan nito ay napakakagiliw-giliw, na maraming mga puno ng [[Downy Oak|downy oak]] (Quercus pubescens). Ang teritoryo ng Ruvo ay binubuo ng [[Pambansang Liwasan ng Alta Murgia|Italyanong Pambansang Liwasan ng Alta Murgia]] at nagpapakita ng mga tipikal na elemento ng [[Apulia|Apulianong]] tanawing [[Topograpiya ng Karst|karst]]: mga [[sinkhole]], mga lambak ng karst na kilala rin bilang "lame", bukod dito ay ang pang-itaas na kurso ng [[Lama Balice]] at iba't ibang [[yungib]]. Dalawang mahalagang kuweba ang "[[Libingan della Ferratella|Grave della Ferratella]]" (ang pinakamalalim na yungib sa rehiyon ng Apulia), at ang kalapit na "Abisso di Notarvincenzo" (ang pinakamalalim sa Ruvo). Matatagpuan ang mga ito malapit sa malapad at luntiang Ferratella "Lama" (lambak) na dapat isaalang-alang bilang Tarangkahan ng Pambansang Liwasan ng Alta Murgia. === Klima === Ang pinakamataas na temperatura ay naabot noong Hunyo 2007 na may humigit-kumulang 42 °C (107 °F) at noong Hulyo ng parehong taon ay umabot ito sa 43 °C (109 °F). Kadalasan, ang napakainit na tag-init ay humantong sa mahahabang panahon ng tagtuyot, na natatandaan natin noong 1908 at 1914 o, kamakailan lamang, noong 1980. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.ruvodipugliaweb.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [http://www.coloridellamurgia.it/documenti/Ruvo_pietra-acqua.pdf Web page tungkol sa landscape ng Ruvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331111045/http://www.coloridellamurgia.it/documenti/Ruvo_pietra-acqua.pdf |date=2022-03-31 }} {{In lang|it}} * [http://www.welcome-to-app.it/ APP ng gabay sa Tourist Audio para sa mga smartphone]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|it}} {{Kalakhang Lungsod ng Bari}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Apulia]] dyefjsc5r3oyxf98a8lf50hdntucnf7 Puyo Puyo Tetris 2 0 307512 2241814 2177274 2026-11-12T10:48:12Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241814 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game|artist=Akira Mikame|composer=Hideki Abe|developer=[[Sega]]|director=Naohiro Hirao|platforms={{ubl|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[PlayStation 5]]|[[Xbox One]]|[[Xbox Series X/S]]|[[Microsoft Windows]]}}|producer=Mizuki Hosoyamada|programmer=Naoko Shimura|publisher=Sega|title=Puyo Puyo Tetris 2}} Ang {{nihongo|'''''Puyo Puyo Tetris 2'''''|ぷよぷよテトリス2|Puyopuyo Tetorisu 2|lead=yes|group=lower-alpha}} ay isang larong video ng puzzle na binuo at na-publish ng [[Sega]]. Ito ay isang direktang karugtong sa ''[[Puyo Puyo Tetris]]''. Ang laro ay pinakawalan para sa [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation 5]] at [[Xbox Series X/S]] noong Disyembre 2020, na may naka-iskedyul na bersyon ng [[Microsoft Windows]] na palabasin noong unang bahagi ng 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurogamer.net/articles/2020-08-26-puyo-puyo-tetris-2-coming-to-nintendo-switch-this-year|title=Puyo Puyo Tetris 2 coming to Nintendo Switch this year|author=Tom Phillips|date=August 26, 2020|website=Eurogamer|accessdate=August 26, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2020/8/26/21402444/puyo-puyo-tetris-2-release-date-annoucement-ps5-xbox-series-x|title=Puyo Puyo Tetris 2 coming this holiday|author=Michael McWhertor|date=August 26, 2020|website=Polygon|accessdate=August 26, 2020}}</ref> == Gameplay == Bilang karagdagan sa isang bagong kwento at character, nagpapakilala ang laro ng mga bagong mode, tulad ng mga laban sa Kasanayan na nagbibigay-daan sa mga kasanayan at item na batay sa character na mabilis na mabago ang laro. Nakasaad din na mayroong isang pinabuting online mode mula sa unang laro, na nagpapahintulot sa higit na kumpetisyon sa mga liga at libreng pag-play, pati na rin mga bagong mode.<ref>{{Cite web|url=https://www.nintendolife.com/news/2020/08/puyo_puyo_tetris_2_will_feature_all-new_co-op_boss_raids|title=Puyo Puyo Tetris 2 Will Feature All-New Co-Op Boss Raids|author=Ryan Craddock|date=August 27, 2020|website=Nintendo Life|accessdate=August 27, 2020}}</ref> Sa mode na Pakikipagsapalaran, tatawid ng manlalaro ang isang mundo at makikilahok sa Mga Pakikipaglaban sa Kasanayan kasama ang iba pang mga tauhan sa kwento, na kumikilos na mas katulad ng isang JRPG.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamesradar.com/puyo-puyo-tetris-2-transforms-the-puzzle-game-into-an-rpg/|title=Puyo Puyo Tetris 2 transforms the puzzle game into an RPG|author=Ben Tyrer|date=August 28, 2020|website=GamesRadar+|accessdate=September 2, 2020}}</ref> == Pag-unlad at pagpapalaya == Noong Agosto 26, 2020 sa panahon ng isang pagtatanghal ng [[Nintendo Direct Mini]], ang laro ay ipinakita at naitala para sa Disyembre 2020 para sa Nintendo Switch.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamesradar.com/uk/nintendo-drops-a-new-nintendo-direct-mini-heres-every-announcement/|title=Nintendo drops a new Nintendo Direct Mini, here's every announcement|author=Connor Sheridan|date=August 26, 2020|website=GamesRadar+|accessdate=August 26, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.shacknews.com/article/119981/puyo-puyo-tetris-2-revealed-during-nintendo-direct-mini-partner-showcase-presentation|title=Puyo Puyo Tetris 2 revealed during Nintendo Direct Mini: Partner Showcase presentation|author=TJ Denzer|date=August 26, 2020|website=Shacknews|accessdate=August 26, 2020}}</ref> Pagkaraan ng araw na iyon, natuklasan na ang laro ay ipapalabas sa Disyembre 8, 2020 kasabay ang mga bersyon ng Xbox One, Xbox Series X, at PlayStation 4 na naglalabas ng bersyon ng Hapon makalipas ang dalawang araw.<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2020/08/26/puyo-puyo-tetris-2-continues-the-puzzle-mayhem-on-december-8/|title=Puyo Puyo Tetris 2 continues the puzzle mayhem on December 8|author=Mike Minotti|date=August 26, 2020|website=VentureBeat|accessdate=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830162042/https://venturebeat.com/2020/08/26/puyo-puyo-tetris-2-continues-the-puzzle-mayhem-on-december-8/|archive-date=Agosto 30, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nintendolife.com/news/2020/08/puyo_puyo_tetris_2_arrives_on_switch_this_december|title=Puyo Puyo Tetris 2 Arrives On Switch This December|author=Damien McFerran|date=August 26, 2020|website=Nintendo Life|accessdate=August 26, 2020}}</ref> Ang isang bersyon ng PlayStation 5 ay inihayag din at ilalabas sa panahon ng 'Holiday 2020', na kalaunan ay isiniwalat na maging pareho ng araw sa ibang mga bersyon.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/puyo-puyo-tetris-2-coming-to-switch-ps5-xbox-serie/1100-6481412/|title=Puyo Puyo Tetris 2 Coming To Switch, PS5, Xbox Series X, And Current Gen This Year|author=James O'Connor|date=August 26, 2020|website=GameSpot|accessdate=August 26, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blog.playstation.com/2020/10/21/deep-dive-on-puyo-puyo-tetris-2s-new-skill-battle-mode/#sf239077465|title=Deep dive on Puyo Puyo Tetris 2’s new Skill Battle mode|author=Zachary Reese|date=October 21, 2020|website=PlayStation.Blog|accessdate=October 29, 2020}}</ref> Isang bersyon ng Microsoft Windows sa [[Steam]] ang sinabi na inilabas noong unang bahagi ng 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.rockpapershotgun.com/2020/08/26/puyo-puyo-tetris-2-coming-to-pc-in-early-2021/|title=Puyo Puyo Tetris 2 coming to PC in early 2021|author=Lauren Morton|date=August 26, 2020|website=Rock Paper Shotgun|accessdate=August 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pcgamer.com/puyo-puyo-tetris-2-is-headed-to-steam-next-year/|title=Puyo Puyo Tetris 2 is headed to Steam next year|author=Shaun Prescott|date=August 26, 2020|website=PC Gamer|accessdate=August 27, 2020}}</ref> == Pagtanggap == Ang laro ay nakatanggap ng pangkalahatang positibong pagsusuri ayon sa pagsasama-sama ng pagsusuri ng [[Metacritic]].<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/switch/puyo-puyo-tetris-2|title=Puyo Puyo Tetris 2 Reviews for Nintendo Switch|work=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS Interactive]]|accessdate=December 27, 2020}}</ref> == Mga tala == {{notelist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|https://puyo.sega.com/tetris2/}} [[Kategorya:Larong bidyo noong 2020]] [[Kategorya:Puyo Puyo]] [[Kategorya:Tetris]] [[Kategorya:Mga laro ng Nintendo Switch]] [[Kategorya:Mga laro ng PlayStation 4]] [[Kategorya:Mga laro ng PlayStation 5]] [[Kategorya:Mga laro ng Windows]] [[Kategorya:Mga laro ng Xbox One]] [[Kategorya:Mga laro ng Xbox Series X at Series S]] 3wp5lr82ul6b2qmg8n6f31rvz2fxj0b Marcelle Barbey-Gampert 0 309182 2241715 2214197 2026-11-11T22:15:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241715 wikitext text/x-wiki Si '''Marcelle Barbey-Gampert''' (1887-1949) ay isang [[botanist]] ng Switzerland, [[healogo]], at [[climatologist]] na kilala para sa mga phytogeograpikong pag-aaral ng [[Picos de Europa]]. Ang standard na pagpapaikling '''Barb.-Gamp.''' ay ginagamit upang ipahiwatig ang taong ito bilang may-akda kapag sumipi ng isang botanical na pangalan .<ref>{{cite book|last1=Blake|first1=Sidney Fay|title=Geographical Guide to Floras of the World: An Annotated List with Special Reference to Useful Plants and Common Plant Names : Part II, Western Europe : Finland, Sweden, Norway, Denmark, Iceland, Great Britain with Ireland, Netherlands, Belgium, Luxembourg, France, Spain, Portugal, Andorra, Monaco, Italy, San Marino, and Switzerland|date=1961|publisher=U.S. Department of Agriculture|url=https://books.google.com/books?id=_n4WAAAAYAAJ&pg=PA663|accessdate=19 September 2018|language=en|pages=489-490}}</ref><ref>{{cite book|last1=Seemann|first1=Berthold|title=Journal of Botany: British and Foreign|date=1922|publisher=West, Newman & Company|page=214|url=https://books.google.com/books?id=HPtCAAAAYAAJ|accessdate=19 September 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Pamphlets on Forestry in France|date=1952|pages=189|url=https://books.google.com/books?id=gxcVAAAAIAAJ|accessdate=19 September 2018|language=fr}}</ref> {{botanist|Barb.-Gamp.|inline=yes}} == Mga gawa == {{cite journal|last1=Barbey-Gampert|first1=M.|title=Esquisse de la Flore des Picos de Europa.|journal=Bull. Soc. Bot. Genève 2 ser.|date=1921|volume=12|pages=220-245|url=http://www.florapicosdeeuropa.myspecies.info/en/content/esquisse-de-la-flore-des-picos-de-europa|accessdate=19 September 2018|language=tl}} == Mga karagdagang babasahin == * [https://web.archive.org/web/20210622072848/https://dardel.info/genealogie/wc07/wc07_256.html Généalogie Dardel - Fiche de famille] *[https://books.google.com.ph/books?id=jy231V83lx8C&pg=PA544&lpg=PA544&dq=Marcelle+Barbey-Gampert&source=bl&ots=p87audimMo&sig=ACfU3U188oH6PX6iuxLs8vmZOcwDKmfAEA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjMiNaV1q3vAhVFM94KHUREAow4ChDoATAFegQIBRAD#v=onepage&q=Marcelle%20Barbey-Gampert&f=false Marcelle Barbey-Gampert] == Mga Sanggunian == {{reflist}} iozrhtezqc4u70n9rvgyfahw2ukp7te Happy End 0 309457 2241612 2102141 2026-11-11T13:48:21Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241612 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Happy End|landscape=yes|background=group_or_band|alias=Blue Valentine|origin=[[Chiyoda, Tokyo]], Japan|genre=[[Folk rock]], [[psychedelic rock]]<ref>{{Cite web|title=Flipping through rock's baby pictures |url=http://www.japantimes.co.jp/culture/2014/12/02/music/flipping-rocks-baby-pictures/#.WBkhz8mg1RR |publisher=[[The Japan Times]] |date=2014-12-02 |access-date=2016-11-01}}</ref>|years_active=1969–1972<br>1973, 1985, 2015|label=URC, Bellwood/[[King Records|King]]|website=|associated_acts=Tin Pan Alley, [[Nobuyasu Okabayashi]], Apryl Fool|past_members=[[Haruomi Hosono]]<br>[[Eiichi Ohtaki]]<br>[[Shigeru Suzuki]]<br>[[Takashi Matsumoto]]}}Ang {{Nihongo|'''Happy End'''|はっぴいえんど|Happī Endo}} ay isang Japanese [[folk rock]] band na aktibo mula 1969 hanggang 1972. Binubuo nina [[Haruomi Hosono]], [[Takashi Matsumoto]], [[Eiichi Ohtaki]] at [[Shigeru Suzuki]], ang nagpasimulang tunog ng banda ay itinuturing na [[avant-garde]] sa karamihan sa mga Hapones noong panahong iyon. Ang mga ito ay itinuturing na kabilang sa mga pinaka-maimpluwensyang artista sa [[Musika ng Hapon|musikang Hapon]].<ref name="HMV list2">{{cite web|title=Top 100 Japanese pops Artists - No.4|url=http://www.hmv.co.jp/news/newsDetail.asp?newsnum=311040087|work=[[HMV Group|HMV Japan]]|language=ja|date=2003-11-27|access-date=2011-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806203712/http://www.hmv.co.jp/news/newsDetail.asp?newsnum=311040087|archive-date=2012-08-06|url-status=dead}}</ref> Inilarawan ng [[MTV]] ang musika ng Happy End bilang "rock with psych smudges sa paligid ng mga gilid."<ref name="MTV2">{{cite web|url=http://www.mtv81.com/features/specials/japans-latest-revival-electronic-music-buzz-new-city-pop/|title=Japan's Latest (Revival) Music Buzz, New City Pop|publisher=[[MTV81]]|date=2016-01-29|access-date=2016-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205020410/http://www.mtv81.com/features/specials/japans-latest-revival-electronic-music-buzz-new-city-pop/|archive-date=2016-02-05}}</ref> == Kasaysayan == === Karera === Noong Oktubre 1969, sina Haruomi Hosono at Takashi Matsumoto ay bumuo ng isang pangkat na nagngangalang {{Nihongo|Blue Valentine|ヴァレンタイン・ブルー}} pagkatapos mismo ng kanilang nakaraang [[psychedelic rock]] band na Apryl Fool na natapos. Noong Marso 1970, nag-ambag sina Hosono, Matsumoto at Shigeru Suzuki sa album na ''Niyago'' ni Kenji Endo. Pinalitan ng grupo ang kanilang pangalan sa Happy End at naging backing band para sa [[Nobuyasu Okabayashi]], na gumanap sa kanyang album na ''Miru Mae ni Tobe''.<ref name="HMV bio2">{{cite web|title=はっぴいえんど プロフィール|url=http://www.hmv.co.jp/artist_はっぴいえんど_000000000014967/biography/|work=[[HMV Group|HMV Japan]]|language=ja|access-date=2015-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150129024837/http://hmv.co.jp/artist_%E3%81%AF%E3%81%A3%E3%81%B4%E3%81%84%E3%81%88%E3%82%93%E3%81%A9_000000000014967/biography/|archive-date=2015-01-29|url-status=dead}}</ref> Ang banda ay nagsimulang mag-record ng kanilang sariling album noong Abril 1970. Ang kanilang sariling titulo na [[Happy End (1970 album)|debut album]] (nakasulat sa wikang Hapon bilang{{Nihongo2|はっぴいえんど}}) ay inilabas noong Agosto sa pang-eksperimentong label ng tala URC (Underground Record Club).<ref name="Cope2">{{cite web|title=Happy End|url=http://www.japrocksampler.com/artists/.../happy_end/|work=[[Japrocksampler]]|access-date=2013-04-25|archive-date=2011-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830004116/http://www.japrocksampler.com/artists/.../happy_end|url-status=dead}}</ref> Ang album na ito na minarkahan ng isang mahalagang panlalik point sa Hapon kasaysayan ng musika, tulad ng ito sparked ng tatawagin bilang {{Nihongo|"Japanese-language Rock Controversy"|[[:ja:日本語ロック論争]]|Nihongo Rokku Ronsō}} Mayroong lubos na isinapubliko na mga debate na ginanap sa pagitan ng mga kilalang tao sa industriya ng rock ng Hapon, higit sa lahat ang mga kasapi ng Happy End at [[Yuya Uchida]], tungkol sa kung ang musikang rock na buong awitin sa Hapon ay napapanatili. Dati, halos lahat ng tanyag na musikang rock sa Japan ay inaawit sa Ingles. Ang tagumpay ng debut album ng Happy End at ang kanilang pangalawa, ang ''[[Kazemachi Roman]]'' na inilabas isang taon na ang lumipas, pinatunayan ang pagpapanatili ng rock na wikang Hapon sa Japan.<ref>{{cite book|title=TJ Mook Kike! Densetsu no Nihon Rokku 1969-79|script-title=ja:TJ MOOK 聴け! 伝説の日本ロック1969-79|trans-title=TJ Mook Kike! Legendary Japanese Rock 1969-79|date=2004|publisher=Takarajima Press|isbn=4-7966-3862-8|page=33}}</ref> Para sa kanilang pangatlong album, na pinamagatang ''[[Happy End (1973 album)|Happy End]]'' (sa oras na ito ay nakasulat sa [[alpabetong Latin]]), nag-sign sila kasama ang [[King Records]] at naitala noong 1972 sa [[Los Angeles]] kasama ang paggawa ng [[Van Dyke Parks]].<ref name="Cope2" /> Bagaman inilarawan ni Hosono sa paglaon ang trabaho kasama si Parks bilang "produktibo," ang mga sesyon ng album ay maselan, at ang mga kasapi ng Happy End ay nabigo sa kanilang paningin sa Amerika na inaasahan nila.<ref name="Bourdaghs2">{{cite book|last=Bourdaghs|first=Michael K.|title=Sayonara Amerika, Sayonara Nippon: A Geopolitical Prehistory of J-Pop|url=https://books.google.com/books?id=kct-B2llvGEC&pg=PA176|publisher=[[Columbia University Press]]|date=2011-10-18|access-date=2013-08-18|isbn=978-0-231-53026-2|pages=176–177}}</ref> Ang isang hadlang sa wika kasama ang pagsalungat sa pagitan ng mga tauhan ng studio ng Los Angeles at Happy End ay maliwanag din, na lalong nagpabigo sa grupo.<ref>{{cite book|last=Hayward|first=Philip|title=Widening the Horizon: Exoticism in Post-War Popular Music|page=120|publisher=John Libbey Publishing|year=1999|isbn=978-1-86462-047-4}}</ref> Ang damdaming ito ay naiparating sa pagsasara ng track na "Sayonara America, Sayonara Nippon", na nakatanggap ng ilang mga kontribusyon mula sa Parks at [[Little Feat]] gitarista na si [[Lowell George]].<ref>{{cite web|last=Limnious|first=Michalis|title=Versalite artist Van Dyke Parks talks about the Beats, Horatius, Sinatra, Pythagoras, Ry Cooder; and 60s|url=http://blues.gr/profiles/blogs/interview-with-versalite-artist-van-dyke-parks|work=Blues.gr|date=2013-05-22|access-date=2013-08-18}}</ref> Tulad ng ipinaliwanag ni Matsumoto: "Sumuko na kami sa Japan, at sa [kantang iyon], binabati rin namin ang Amerika - hindi kami mapupunta sa anumang lugar."<ref name="Bourdaghs2" /> Habang opisyal na natanggal ang banda noong 31 Disyembre 1972, ang album ay inilabas noong Pebrero 1973.<ref name="HMV list2" /> Nagkaroon sila ng kanilang huling konsyerto noong 21 Setyembre 1973 na pinamagatang City -Last Time Around, na may live album ng palabas na inilabas bilang ''Live Happy End'' sa sumunod na taon. === Mga post-aktibidad === Matapos ang hiwalayan, ang lahat ng apat na miyembro ay nagpatuloy na nagtutulungan at nag-aambag sa mga solo album at proyekto ng bawat isa. Sina Hosono at Suzuki ay bumuo ng Tin Pan Alley kasama si [[Masataka Matsutoya]], bago simulan ni Hosono ang pangunguna ng electronic music act na [[Yellow Magic Orchestra]] at si Suzuki ay nagpatuloy na nagtatrabaho bilang isang gitarista at solo na musikero. Si Matsumoto ay naging isa sa pinakamatagumpay na lyricist sa bansa at nagtrabaho si Ohtaki bilang isang songwriter at solo artist, naglalabas ng isa sa pinakatanyag na benta at pinakahuhusay na kinikilalang album ng Japan, ''[[A Long Vacation]]'' noong 1981. Muling nagkasama ang Happy End para sa isang one-off na pagganap sa {{Nihongo|International Youth Anniversary All Together Now|国際青年年記念 ALL TOGETHER NOW}} konsiyerto noong 15 Hunyo 1985, na inilabas bilang live na album na ''The Happy End'' kalaunan ng parehong taon. Isang album na tinawag na ''Happy End Parade ~ Tribute to Happy End ~'' at binubuo ng mga cover ng kanilang mga kanta ng iba't ibang mga artista ay inilabas noong 2002. Si Hosono ay kasangkot sa pagpili ng mga nag-ambag at sa pabalat ni Kicell ng "Shin Shin Shin", tinukoy ni Matsumoto ang cover art at titulo, at lumahok si Suzuki sa pabalat ni Yōichi Aoyama ng "Hana Ichi Monme".<ref>{{cite web|title=スピッツ、くるり、ハナレグミら参加のはっぴいえんどトリビュートアルバム初配信！|url=http://top.tsite.jp/entertainment/j-rock/i/22809801/|publisher=[[Culture Convenience Club]]|language=ja|date=2015-03-18|access-date=2016-01-07}}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Noong 2003, ang kanilang awiting "Kaze wo Atsumete" ay lumitaw sa pelikulang Amerikano na ''[[Lost in Translation|Lost In Translation]]'' at sa [[Lost in Translation (soundtrack)|soundtrack nito]].<ref>{{cite web|url=http://www.ecranlarge.com/article-details-5155.php|title=Bande originale: Lost in translation|publisher=EcranLarge|date=2005-08-18|access-date=2008-03-23}}</ref> Si Eiichi Ohtaki ay namatay noong 30 Disyembre 2013 mula sa isang dissecting aneurysm sa edad na 65.<ref>{{Cite news|title=大瀧詠一さん急死 65歳 「幸せな結末」などヒット曲|newspaper=[[Asahi Shimbun]]|language=ja|date=2013-12-31|url=http://www.asahi.com/articles/ASF0TKY201312310018.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141123195842/http://www.asahi.com/articles/ASF0TKY201312310018.html|archive-date=2014-11-23|access-date=2015-10-20}}</ref> Para sa album ng pagkilala sa 2015 na ''Kazemachi de Aimashō'', na ginugunita ang ika-45 anibersaryo ni Matsumoto bilang isang lyricist, sina Matsumoto, Hosono at Suzuki ay naitala ang dating hindi {{Nihongo|"Shūu no Machi"|驟雨の街}}.<ref>{{cite web|title=作詞活動45周年 松本隆ワールドを草野・和義・YUKIら歌う|url=http://www.oricon.co.jp/news/2052440/full/|work=[[Oricon]]|language=ja|date=2015-05-03|access-date=2016-01-08}}</ref> Ang isang espesyal na dalawang-araw na konsyerto para sa parehong anibersaryo ay ginanap sa [[Tokyo International Forum]] noong Agosto 21-22, 2015 na nagtatampok ng maraming mga artista.<ref>{{cite web|title=作詞家・松本隆45周年記念2days公演決定 元はっぴいえんど3人ら豪華歌手集結|url=http://www.oricon.co.jp/news/2052789/full/|work=[[Oricon]]|language=ja|date=2015-05-14|access-date=2016-01-07}}</ref> Si Matsumoto, Hosono at Suzuki ay nagbukas araw-araw sa pamamagitan ng pagganap ng "Natsu Nandesu" at "Hana Ichi Monme", kaagad na sinundan ng "Haikara Hakuchi" kasama si [[Motoharu Sano]]. Isinara din nila ang mga palabas sa "Shūu no Machi", at sa wakas ay "Kaze wo Atsumete" kasama ang maraming iba pang mga artista.<ref>{{cite web|title=松本隆、45周年公演で細野晴臣&鈴木茂に感謝「素晴らしいメンバー」|url=http://www.oricon.co.jp/news/2057947/full/|work=[[Oricon]]|language=ja|date=2015-08-21|access-date=2016-01-07}}</ref> == Pamana == Ang Happy End ay kredito bilang unang rock act na kumanta sa Japanese.<ref name="HMV list2" /><ref name="Cope2" /> Ayon sa kritiko ng musika na si Ian Martin, pinasimunuan nila ang isang istilo ng pagsusulat ng kanta na pinagsama ang mga liriko na wikang Hapon sa katutubong rock na naiimpluwensyahan ng Kanluranin sa isang isang pantig na isang-notang rhythmic form.<ref name="martin2">{{Cite book|last=Martin|first=Ian F.|title=Quit Your Band: Musical Notes From the Japanese Underground|publisher=Awai Books|year=2016|page=54|isbn=978-1-937220-05-1}}</ref> Noong 2012, sumulat si Michael K. Bourdaghs, "Para kay Matsumoto, ang wikang Hapon ay higit sa lahat isang mapagkukunan ng hilaw na materyal para magamit sa pag-eksperimento. [...] para sa Happy End, ang wikang Hapon ay hindi gumana bilang isang lalagyan ng tradisyon o pagkakakilanlan ngunit bilang isang alienated at alienating dila - isang mapagkukunan ng ingay."<ref>{{Cite book|last=Bourdaghs|first=Michael K.|url=https://books.google.com/books?id=K_y88JwibrMC&pg=PA173|title=Sayonara Amerika, Sayonara Nippon: A Geopolitical Prehistory of J-pop|publisher=Columbia University Press|year=2012|isbn=978-0-231-15874-9|pages=173–74|language=en}}</ref> Ang mang-aawit na manunulat ng kanta na si Sachiko Kanenobu ay nagsulat na "mayroon silang isang patula na paraan ng pagsulat na hindi kailanman bahagi ng musikang rock ng Hapon".<ref>{{Cite web|last=Beaudoin|first=Jedd|date=2019-07-11|title=Mom's Back to Her Crazy Life: An Interview With Japanese Folk Pioneer Sachiko Kanenobu|url=https://www.popmatters.com/sachiko-kanenobu-2019-interview-2639146107.html|access-date=2021-01-02|website=PopMatters|language=en}}</ref> Ang musika ng Happy End ay binanggit bilang isa sa mga pinagmulan ng modernong "[[J-pop]]", sa bawat kasapi na patuloy na nag-aambag sa pag-unlad nito matapos na maghiwalay ang pangkat.<ref name="BeatlesOricon2">{{cite web|title=究極のビートルズ来日賞味法！ ビートルズが日本に与えたもの|url=http://www.oricon.co.jp/news/confidence/25384/|work=[[Oricon]]|language=ja|date=2006-06-21|access-date=2013-05-08}}</ref> Ang banda ay isinasaalang-alang ding mga ninuno ng kung ano ang magiging istilong "[[City pop|City Pop]]".<ref name="MTV2" /><ref>{{Cite web|title=City pop revival is literally a trend in name only|url=http://www.japantimes.co.jp/culture/2015/07/05/music/city-pop-revival-literally-trend-name/#.VpCjNlLa789|publisher=[[The Japan Times]]|date=2015-07-05|access-date=2016-01-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=シティーポップ勢のベスト盤！|trans-title=Greatest-hits albums by City Pop musicians!|url=http://www.hmv.co.jp/news/newsDetail.asp?newsnum=507040069|publisher=[[HMV Group|HMV Japan]]|language=ja|date=2005-07-04|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021195300/http://www.hmv.co.jp/news/newsDetail.asp?newsnum=507040069|archive-date=2012-10-21|url-status=dead}}</ref> Noong 2003, niraranggo sila ng HMV Japan sa bilang 4 sa kanilang listahan ng 100 pinakamahalagang Japanese pop act.<ref name="HMV list2" /> Lumilitaw din sa listahan sina Ohtaki at Hosono bilang solo artist, na niraranggo bilang 9 at 44 ayon sa pagkakasunod.<ref>{{cite web|title=Top 100 Japanese pops Artists - No.9|url=http://www.hmv.co.jp/news/article/311040082/|work=[[HMV Group|HMV Japan]]|language=ja|date=2003-11-22|access-date=2016-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507002708/http://www.hmv.co.jp/news/article/311040082/|archive-date=2016-05-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Top 100 Japanese pops Artists - No.44|url=http://www.hmv.co.jp/news/article/309240051/|work=[[HMV Group|HMV Japan]]|language=ja|date=2003-10-18|access-date=2016-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320195855/https://www.hmv.co.jp/news/article/309240051/|archive-date=2019-03-20|url-status=dead}}</ref> Noong Setyembre 2007, pinangalanan ng ''[[Rolling Stone|Rolling Stone Japan]]'' ang ''Kazemachi Roman na'' pinakadakilang Japanese rock album sa lahat ng oras.<ref name="linday2">{{cite web|last=Lindsay|first=Cam|title=Finally! "The 100 Greatest Japanese Rock Albums of All Time" Listed|url=http://exclaim.ca/music/article/finally_100_greatest_japanese_rock_albums_of_all_time|work=[[Exclaim!]]|date=2007-11-14|access-date=2020-08-30}}</ref> Ito ay din na pinangalanang number 15 sa ''Bounce''<nowiki/>' 2009 listahan ng mga 54 Standard Japanese Rock Albums.<ref>{{cite web|title=日本のロック・スタンダード・アルバム54(6)|url=http://tower.jp/article/feature/2009/06/03/100036730/100036731/100036736|work=[[Tower Records (music retailer)|Tower Records]]|date=2009-06-03|access-date=2018-02-20|archive-date=2018-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221161516/http://tower.jp/article/feature/2009/06/03/100036730/100036731/100036736|url-status=dead}}</ref> Ang epekto na mayroon ng Happy End ay humantong sa kanila na tinukoy bilang "Japanese [[The Beatles|Beatles]] ".<ref name="BeatlesOricon2" /> == Mga myembro == * {{Nihongo|[[Haruomi Hosono]]|細野晴臣}} – [[Bass gitara|bass]], [[Pag-awit|vocals]], [[Instrumentong keyboard|keyboards]], [[Gitara|guitar]] * {{Nihongo|[[Eiichi Ohtaki]]|大瀧詠一}} – guitar, vocals * {{Nihongo|[[Shigeru Suzuki]]|鈴木茂}} – guitar, vocals * {{Nihongo|[[Takashi Matsumoto]]|松本隆}} – [[Drum kit|drums]], main [[lyricist]] == Discography == === Mga album ng studio === * {{Nihongo|''[[Happy End (1970 album)|Happy End]]''|はっぴいえんど|Happī Endo|5 Agosto 1970}} * {{Nihongo|''[[Kazemachi Roman]]''|風街ろまん||20 Nobyembre 1971}} * ''[[Happy End (1973 album)|Happy End]]'' (25 Pebrero 1973) === Mga live na album === * {{Nihongo|''Live Happy End''|ライブ・はっぴいえんど|Raibu Happī Endo|recorded 9/21/1973, released January 15, 1974}} * ''The Happy End'' (naitala noong 6/15/1985, inilabas noong 5 Setyembre 1985) * {{Nihongo|''Happy End Greeeatest Live! On Stage''|はっぴいえんど GREEEATEST LIVE! ON STAGE||recorded 4/12/70, 8/7/71, 4/14/71, released July 15, 1986}} * {{Nihongo|''Happy End Live On Stage''|はっぴいえんど LIVE ON STAGE||recorded 8/9/70, 8/21/71, 4/14/71, 8/7/71, released August 25, 1989}} === Pinagsama-sama === * {{Nihongo|''City - Happy End Best Album''|CITY／はっぴいえんどベスト・アルバム|Shiti/Happī Endo Besuto Arubamu|1973}} * {{Nihongo|''Singles''|シングルス|Shingurusu|1974}} * {{Nihongo|''Happy End''|はっぴいえんど〜HAPPY END||1993, box set}} * {{Nihongo|''Happy End Box''|はっぴいえんどBOX|Happī Endo Box|2004, box set}} * {{Nihongo|''Happy End Masterpiece''|はっぴいえんどマスターピース|Happī Endo Masutāpīsu|2014, box set}} === Mga sensilyo === * {{Nihongo|"Juuni Gatsu no Ame no hi"|１２月の雨の日||April 1, 1971}} * {{Nihongo|"Hana Ichi Monme"|花いちもんめ||December 10, 1971}} * {{Nihongo|"Sayonara America, Sayonara Nippon"|さよならアメリカさよならニッポン||February 25, 1973}} * {{Nihongo|"Ashita Tenki ni Naare"|あしたてんきになあれ||November 26, 1999}} == Tingnan din == * [[Musika ng Hapon]] * [[Japanese rock]] == Mga Sanggunian == <references /> [[Kategorya:Mga banda mula sa Hapon]] l44noohiif2mrqfg193wydzrtq2kx9y Nick Lowe 0 309463 2241764 2035352 2026-11-12T03:41:08Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241764 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|image=Nick_Lowe_at_Knuckleheads_Saloon.png|caption=Lowe pagkatapos ng isang konsyerto sa [[Knuckleheads Saloon]] <br /> sa [[Kansas City, Missouri]], noong 2012|background=solo_singer|birth_name=Nicholas Drain Lowe|birth_date={{birth date and age|df=yes|1949|3|24}}|birth_place=[[Walton-on-Thames]], Surrey, England|instrument={{hlist|Vocals|bass|guitar|keyboards}}|genre={{hlist|[[Pub rock (United Kingdom)|Pub rock]]|[[new wave]]|{{nowrap|[[power pop]]}}}}|occupation={{hlist|Musician|singer-songwriter}}|years_active=1966–kasalukuyan|label={{hlist|[[Columbia Records|Columbia]]|[[Demon Records|Demon]]|[[F-Beat Records|F-Beat]]|[[Radar Records|Radar]]|[[Reprise Records|Reprise]]|Upstart|[[Yep Roc Records|Yep Roc]]|[[Stiff Records|Stiff]]|[[Proper Records|Proper]]}}|associated_acts={{hlist|[[Brinsley Schwarz]]|[[Rockpile]]|[[Elvis Costello]]|The Attractions|The Imposters|[[Huey Lewis and the News]]|Noise To Go|The Cowboy Outfit|[[Carlene Carter]]|[[Johnny Cash]]|[[Little Village]]|[[Bill Kirchen]]|[[Dr. Feelgood]]|[[Los Straitjackets]]}}|website={{URL|nicklowe.net}}}}Si '''Nicholas Drain Lowe''' (ipinanganak noong 24 Marso 1949) ay isang British singer-songwriter, musikero at prodyuser. Ang isang bantog na pigura sa [[power pop]]<ref>{{cite web|url=http://www.stillinrock.com/2014/02/anachronique-nick-lowe-power-pop.html|title=Brooklyn based Music Blog: Anachronique: Nick Lowe (Power Pop)|publisher=Still in Rock|date=26 February 2004|access-date=28 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223025331/http://www.stillinrock.com/2014/02/anachronique-nick-lowe-power-pop.html|archive-date=23 Pebrero 2014|url-status=dead}}</ref> at [[new wave]],<ref name="Farber">[http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2007/06/17/2007-06-17_cruel_to_be_kind_of_old-1.html?page=0 Cruel to be kind of old]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "The man originally known as one of the architects of the new wave sound of the '70s – having served as house producer for the legendary Stiff Records, as a pioneer of neo-power pop in his solo albums" [[New York Daily News]] 17 June 2007</ref><ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/style/new-wave-ma0000002750Nick%20Lowe|title=Music Search, Recommendations, Videos and Reviews|publisher=AllMusic|access-date=19 April 2014}}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Lowe ay naitala ang isang string ng mahusay na nasuri nang solo na mga album. Kasabay ng mga tinig, si Lowe ay tumutugtog ng gitara, bass gitara, piano at [[Silindro (gamit panugtog)|harmonica]]. Kilala siya sa mga kantang "[[Cruel to Be Kind]]" (isang US Top 40 single) at "[[I Love the Sound of Breaking Glass]]" (isang nangungunang 10 hit sa UK), pati na rin ang kanyang gawaing produksyon kasama si [[Elvis Costello]], [[Graham Parker]], at iba pa. Sumulat din si Lowe ng " [[(What So Funny 'Bout) Peace, Love, and Understanding]]", isang hit para kay Costello.<ref name="NYTimes14Sep20112">{{cite news|title=Return of the Man Who Used to Rock|author=Larry Rohter|url=https://www.nytimes.com/2011/09/14/arts/music/nick-lowe-back-with-a-new-album-that-old-magic.html|newspaper=New York Times|date=14 September 2011|access-date=14 September 2011}}</ref> == Talambuhay == Nag-aral si Lowe ng independiyenteng [[Woodbridge School]] sa [[Suffolk]].<ref>{{cite web|url=http://norfolk.greatbritishlife.co.uk/article/the-famous-old-boys-and-girls-from-norfolk-independent-schools-october-2009-18975/|title=Great British Life Norfolk Independent Schools. Retrieved 8 January 2012|publisher=Norfolk.greatbritishlife.co.uk|date=18 March 2010|access-date=22 February 2014|archive-date=10 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120310202143/http://norfolk.greatbritishlife.co.uk/article/the-famous-old-boys-and-girls-from-norfolk-independent-schools-october-2009-18975/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310202143/http://norfolk.greatbritishlife.co.uk/article/the-famous-old-boys-and-girls-from-norfolk-independent-schools-october-2009-18975/ |date=10 Marso 2012 }}</ref> Sinimulan niya ang kanyang karera sa musika noong 1967, nang sumali siya sa banda na Kippington Lodge, kasama ang kanyang kaibigan sa paaralan na si [[Brinsley Schwarz (banda)|Brinsley Schwarz]]. Inilabas nila ang ilang mga walang asawa sa [[Parlophone]] record label bilang Kippington Lodge bago nila pinangalanan ang bandang [[Brinsley Schwarz]] noong huling bahagi ng 1969 at nagsimulang gumanap ng [[Country (musika)|country]] at [[Blues rock|blues-rock]]. Ang banda ay inilunsad ng kanilang kumpanya ng pamamahala Famepushers Ltd na may hitsura sa [[Fillmore East]] ng New York; isang planeload ng mga British journalist ang pinalipad ng Famepushers upang saksihan ang kaganapan, ngunit ang stunt backfired at Brinsley Schwarz ay naging isang stock ng pagtawa hanggang sa maitaguyod nila ang katotohanan sa London pub rock circuit.<ref name="No Sleep Till Canvey Island: The Great Pub Rock Revolution2">{{cite book|first=Will|last=Birch|year=2003|title=No Sleep Till Canvey Island: The Great Pub Rock Revolution|publisher=Virgin Books|location=London|isbn=0-7535-0740-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/nosleeptillcanve00birc}}</ref> Sumulat si Lowe ng ilan sa kanyang mga kilalang komposisyon habang ang isang miyembro ng banda, kasama ang "[[(What So Funny 'Bout) Peace, Love, and Understanding]]", isang hit para kay [[Elvis Costello]] noong 1979; at "[[Cruel to Be Kind]]", noong 1979 din, ang solong at pinakamalaking hit sa buong mundo ni Lowe, na isinulat kasama ng kabarkada na si [[Ian Gomm]].<ref name="The Great Rock Discography2">{{cite book|first=Martin C.|last=Strong|year=2000|title=The Great Rock Discography|url=https://archive.org/details/greatrockdiscogr0000stro|edition=5th|publisher=Mojo Books|location=Edinburgh|pages=[https://archive.org/details/greatrockdiscogr0000stro/page/588 588]–589|isbn=1-84195-017-3}}</ref> Matapos iwanan si Brinsley Schwarz noong 1975 nagsimulang maglaro ng bass si Lowe sa [[Rockpile]] kasama si [[Dave Edmunds]]. Noong Agosto 1976, inilabas ni Lowe ang "[[So It Goes]]" b / w "Heart of the City", ang unang solong sa [[Record label|label]] na [[Stiff Records]], kung saan siya ay isang in-house na tagagawa.<ref name="The Great Rock Discography2" /> Ang solong at ang tatak ay pinondohan ng pautang na £ 400 mula kay [[Lee Brilleaux]] ng [[Dr. Feelgood]]. Muna ang label na iyon EP ay ni Lowe 1977 four-track release ''[[Bowi]]'', tila pinangalanan bilang tugon sa [[David Bowie]] ni kasabay LP ''[[Low (album)|Low]]''. Ang biro ay paulit-ulit nang ginawa ni Lowe ang album na [[The Rumor]] na ''Max'' bilang isang 'sagot' sa [[Fleetwood Mac]]'s ''[[Rumors (album)|Rumors]]''. Si Lowe ay nagpatuloy sa paggawa ng mga album sa Matigas at iba pang mga label. Noong 1977 gumawa siya ng album ni Dr. Feelgood, ''[[Be Seeing You]]'', na may kasamang "That's It, I Quit", na isinulat ni Lowe. ''[[Private Practice]]'', na inilabas sa susunod na taon, ay may kasamang "[[Milk and Alcohol]]", na isinulat nina Lowe at [[Gypie Mayo]]. Ang kantang ito at "[[I Love the Sound of Breaking Glass]]" ay ang tanging komposisyon ng Lowe na naabot ang Nangungunang 10&nbsp;ng [[UK Singles Chart]].<ref name="British Hit Singles & Albums 22">{{cite book|first=David|last=Roberts|year=2006|title=British Hit Singles & Albums|edition=19th|publisher=Guinness World Records Limited|location=London|page=162|isbn=1-904994-10-5}}</ref> Dahil ang dalawang pangunahing mang-aawit sa Rockpile ay mayroong mga kontrata sa pagtatala na may magkakaibang mga label at manager ng record, ang mga album ay palaging nai-kredito sa alinman sa Lowe o Edmunds, kaya mayroon lamang isang opisyal na album ng Rockpile, 1980's ''[[Seconds of Pleasure]]'', na hindi pa pinakawalan hanggang sa paparamdam ng mga araw ng ang pakikipagtulungan. Ang ''Seconds of Pleasure'' ay itinampok ang mga kantang Lowe na "When I Write the Book" at "Heart". Gayunpaman, dalawa sa mga pinakamahalagang solo na album ng pares mula sa panahon, ang ''[[Labor of Lust]]'' ng Lowe at ang ''[[Repeat When Necessary]]'' ng Edmunds 'Kapag Kinakailangan, ay mabisang mga album ng Rockpile, tulad ng album na ''[[Musical Shapes]]'' na ginawa ni Lowe ng [[Carlene Carter]]. Ang album na ''Labor of Lust'' ng album ni Lowe ay nakatanggap ng isang sertipikasyon ng ginto sa Canada noong Nobyembre 1979.<ref name="musiccanada.com2">{{cite web|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/certification/gold-albums/page/515/|title=GOLD ALBUM(S) Archives - Page 515 of 590|publisher=Music Canada|access-date=14 March 2016}}</ref> Sinabi ni Lowe na sinabi na siya ay "nakatakas mula sa malupit na snare drum" sa ''No Depression'', (Setyembre–Oktubre 2001) nang ipaliwanag ang kanyang paglayo sa regular na pop music na mapapatugtog sa mainstream radio.<ref name="NoDepression2">{{cite journal|journal="No Depression"|last=Cantwell|first=David|title=His aim is true: Nick Lowe has found the way to play wisdom over witticism|date=Sep–Oct 2001|url=http://archives.nodepression.com/2001/09/his-aim-is-true/6/|access-date=3 July 2013|quote=In this setting, Lowe says, freed from the 'tyranny of the snare drum,' he’s able to sing quietly, the better to explore the deeper nooks and crannies of his mature voice.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110122238/http://archives.nodepression.com/2001/09/his-aim-is-true/6/|archive-date=10 November 2013|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110122238/http://archives.nodepression.com/2001/09/his-aim-is-true/6/ |date=10 Nobiyembre 2013 }}</ref> Ang iba pang mga kilalang kanta ng Lowe ay may kasamang "All Men Are Liars" at "[[Cruel to Be Kind]]", kapwa isinulat kasama si [[Ian Gomm]] at orihinal na naitala kasama si Brinsley Schwarz para sa kanilang hindi napalabas na huling album na ''Lahat ng Ngayon'' . Ang isang re-record ng "Cruel to Be Kind" ay kanyang lamang US [[Top 40]] hit, na umaabot sa No. 12 sa [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] [[Talaan ng mga musika|chart]] sa 1979.<ref name="The Great Rock Discography2" /> Noong 1979, ikinasal si Lowe ng mang-aawit ng bansa na si [[Carlene Carter]], anak ng mga kapwa mang-aawit na sina [[Carl Smith]] at [[June Carter Cash]] at stepdaughter ni [[Johnny Cash]].<ref name="NME Rock 'N' Roll Years 22">{{cite book|first=John|last=Tobler|year=1992|title=NME Rock 'N' Roll Years|edition=1st|publisher=Reed International Books Ltd|location=London|page=329|id=CN 5585}}</ref> Inampon niya ang kanyang anak na si Tiffany Anastasia Lowe. Natapos ang kasal noong 1990, ngunit nanatili silang magkaibigan, at si Lowe ay nanatiling malapit sa pamilya Carter/Cash. Tumugtog siya at nagrekord kasama si Johnny Cash, at ang Cash ay naitala ang maraming mga kanta ni Lowe. Ang kasal nina Lowe at Carter noong 1979 ay nakunan ng pelikula at ang footage ang naging batayan para sa pampromosyong video clip para sa "Cruel to Be Kind". Matapos ang pagkamatay ng Rockpile, si Lowe ay naglibot sa isang panahon kasama ang kanyang banda na Noise to Go at kalaunan kasama ang Cowboy Outfit, na kasama rin ang nabanggit na manlalaro ng keyboard na si [[Paul Carrack]]. Si Lowe ay miyembro din ng panandaliang proyekto ng studio na [[Little Village]] kasama sina [[John Hiatt]], [[Ry Cooder]] at [[Jim Keltner]], na orihinal na nagkasama upang i-record ang 1987 album ni Hiatt na ''[[Bring the Family]]''.<ref name="The Great Rock Discography2" /> Noong 1990 nagsulat siya ng isang kanta, "Who Was That Man?"<ref>{{cite web|title=NICK LOWE lyrics – Who Was That Man?|url=http://www.oldielyrics.com/lyrics/nick_lowe/who_was_that_man.html|access-date=5 November 2014}}</ref> tungkol sa isang lalaki na namatay sa apoy ng King's Cross. Noong 1992 "(What So nakakatuwa 'Bout) Peace, Love, and Understanding" ay saklaw ni [[Curtis Stigers]] sa album ng soundtrack sa ''[[The Bodyguard]]'', isang album na nagbebenta ng halos 44 milyong kopya sa buong mundo.<ref name="NYTimes14Sep20112" /> Isang artikulo sa New York ''Daily News''<ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2007/06/17/2007-06-17_cruel_to_be_kind_of_old-1.html|title="Cruel to be kind of old," by Jim Farber, New York Daily News, 17 June 2007|publisher=Nydailynews.com|date=17 June 2007|access-date=22 February 2014|archive-date=29 Hunyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629163509/http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2007/06/17/2007-06-17_cruel_to_be_kind_of_old-1.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629163509/http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2007/06/17/2007-06-17_cruel_to_be_kind_of_old-1.html |date=29 Hunyo 2011 }}</ref> sumipi kay Lowe na nagsabi na ang kanyang pinakadakilang takot sa mga nakaraang taon ay "nananatili sa iyong ginawa noong sikat ka." "Hindi ko nais na maging isa sa mga taong maninipis, may-edad na mga geezer na gumagawa pa rin ng parehong shtick na ginawa nila noong bata pa sila, payat at maganda," aniya. "Iyon ay naghihimagsik at sa halip trahedya." Ang kritiko ng Rock na si Jim Farber ay nagmamasid, "Ang mga kamakailang album ni Lowe, na ehemplo ng bagong ''[[At My Age]]'', ay inilipat siya mula sa mga lugar ng nakatatawang pop at animated na bato at naging papel ng isang makamundong balladeer, na nagdadalubhasa sa mga libingan ng boses at kaaya-aya na mga tunog. Ang apat na pinakabagong solo na album ni Lowe na minahan ang kayamanan ng mga musikang Amerikanong ugat, pagguhit sa vintage country, kaluluwa at R&B upang lumikha ng isang matikas na halo ng kanyang sarili. [[Talaksan:Nick_Lowe_at_Ealing_Blues_Festival_(48364672892).jpg|alt=A white-haired man smiles as he strums his guitar on stage|left|thumb| Gumanap si Lowe sa Eales Blue Festival sa 2019]] Noong 2008, naglabas sina [[Yep Roc Records|Yep Roc]] at Wastong Records ng isang tatlumpung taong edisyon ng kauna-unahang solo album ni Lowe, na ''[[Jesus of Cool]]'' (pinamagatang ''Pure Pop for Now People'' in the US, na may isang kakaibang listahan ng track). Ang muling pag-isyu ay may kasamang mga track mula sa paglabas ng British at American bilang karagdagan sa maraming mga track ng bonus. Noong Marso 2009, pinakawalan niya ang isang 49-track CD / DVD na pagtitipon ng mga kanta na sumasaklaw sa kanyang buong karera. Inilabas ito ng Wastong Rekord sa UK at Europa, na may pamagat na ''[[Quiet Please... The New Best of Nick Lowe]]''. Noong Setyembre 2010 ay naglabas si Yep Roc ng ''[[The Impossible Bird]]'', ''[[Dig My Mood]]'' at ''[[The Convincer]]'' sa vinyl sa kauna-unahang pagkakataon, at pagkatapos ng isang isang gabing muling pagsasama ng konsiyerto kasama si Elvis Costello noong Oktubre sa San Francisco,<ref>{{cite web|url=http://fortnightlyreview.co.uk/2010/12/nick-lowe-the-true-blue-basher-shows-up-for-a-friend/|title=Nick Lowe: the true blue Basher shows up for a friend|publisher=The Fortnightly Review|date=18 December 2010|access-date=18 December 2010}}</ref> Lowe ay nagsimula sa kanyang unang hindi solo tour ng Estados Unidos na "milenyo na ito." Ang kanyang backing band ay binubuo nina [[Geraint Watkins]] (keyboard), Robert Treherne (drums), [[Johnny Scott]] (gitara) at Matt Radford (bass). Noong Marso 2011, muling inilabas ni [[Yep Roc Records|Yep Roc]] ang solo album ni Lowe na 1979 na ''[[Labour of Lust]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.brooklynvegan.com/archives/2010/08/nick_lowe_touri.html|title=Nick Lowe touring w/ full band, playing 4 NY shows (dates)|publisher=Brooklyn Vegan|date=30 August 2010|access-date=5 September 2010|archive-date=6 Septiyembre 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100906010953/http://www.brooklynvegan.com/archives/2010/08/nick_lowe_touri.html|url-status=dead}}</ref> Ginampanan ni Lowe ang Glastonbury 2011, na gumaganap ng isang maikling hanay ng mga track ng Brinsley Schwarz sa yugto ng The Spirit of 71, kung saan nilaro sila noong 1971, bago magtungo sa Acoustic Stage para sa isang buong band show. Noong 29 Oktubre 2013, inilabas niya ang kanyang kauna-unahang Christmas album, ang ''Quality Street'', sa Yep Roc Records.<ref>{{Cite news|url=https://www.pastemagazine.com/articles/2013/07/half-christmas-special-stream-nick-lowes-christmas.html|title=Stream Nick Lowe's New Holiday Album Quality Street: A Seasonal Selection For All The Family|work=pastemagazine.com|access-date=2018-03-09|language=en|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310010948/https://www.pastemagazine.com/articles/2013/07/half-christmas-special-stream-nick-lowes-christmas.html|url-status=dead}}</ref> Nag-perform siya ng dalawang kanta mula sa album na ito noong 7 December taping ng NPR's ''[[Wait Wait... Don't Tell Me!]]'' Noong tagsibol 2019 ay nagsimula siyang mag-tour, sa parehong US at UK, kasama ang American [[instrumental rock]] band na [[Los Straitjackets]].<ref>{{cite web|url=http://nicklowe.com/tour-dates/|title=Tour|access-date=25 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/entertainment/music/article/Nick-Lowe-talks-about-peace-love-and-Los-13257831.php|title=Nick Lowe talks about peace, love and Los Straitjackets - HoustonChronicle.com|date=26 September 2018|website=www.houstonchronicle.com|access-date=25 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.music-news.com/review/UK/13703/Live/Nick-Lowe-and-Los-Straitjackets|title=Nick Lowe and Los Straitjackets|website=Music-News.com|access-date=25 May 2019}}</ref> Noong Hunyo 2019 naglaro si Lowe sa [[Glastonbury Festival 2019|Glastonbury Festival]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/nick-lowes-quality-rock-roll-review-acoustic-stage-glastonbury/|title=Nick Lowe’s Quality Rock and Roll Review, Acoustic Stage, Glastonbury, review: played with virtuosity and sung with a gorgeous, gliding croon|first=Neil|last=McCormick|date=28 June 2019|access-date=29 June 2019|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> == Personal na buhay == Dalawang beses nang ikasal si Lowe. Ang kanyang unang kasal sa mang-aawit ng bansa na si [[Carlene Carter]] ay tumagal mula 1979 hanggang 1990. Ikinasal siya sa taga-disenyo na si Peta Waddington noong 2010. Ang mag-asawa ay may isang anak na lalaki, ipinanganak noong 2005.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/journalists/david-gritten/5295686/Nick-Lowe-interview.html|title=Nick Lowe: interview|last=Gritten|first=David|date=2009-05-08|access-date=2018-03-09|language=en-GB|issn=0307-1235|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310020453/https://www.telegraph.co.uk/journalists/david-gritten/5295686/Nick-Lowe-interview.html|url-status=dead}}</ref> == Kasaysayan ng karera == [[Talaksan:MFF_N_Lowe-9573_(38373656842).jpg|alt=A shot of a white-haired man as he looks away from the camera|thumb| Si Lowe noong 2017]] === Manunulat ng awit === Ang mga kilalang kanta ni Lowe ay may kasamang sariling hits: * "[[So It Goes]]" - unang kanta sa label na [[Stiff Records]] * "[[I Love the Sound of Breaking Glass]]" - ang kanyang pinakamalaking hit sa UK * "[[Cruel to Be Kind]]" - ang kanyang pinakamalaking hit sa US Sumulat din siya ng mga awit na pinakatanyag sa kanilang mga bersyon ng pabalat: * "[[(What So Funny 'Bout) Peace, Love, and Understanding]]" - bantog na saklaw ni [[Elvis Costello]] * "[[I Knew the Bride|I Knew the Bride (When She Used to Rock 'n' Roll)]]" - isang hit para sa [[Rockpile]] bandmate na si [[Dave Edmunds]] * "[[The Beast in Me]]" - sakop ng manugang na si [[Johnny Cash]] Ang ilang mga kanta ay isinulat o co-nakasulat para sa mga album na ginawa niya: * "[[Milk and Alcohol]]" at "That's It, I Quit" - [[Dr. Feelgood]] * "(I Live on a) Battlefield" at "I Need You" - [[Paul Carrack]] Sumulat din si Lowe ng isang bilang ng mga kanta na may matalinong wordplay na kwalipikado bilang "novelties", kasama ng mga ito: * "Bay City Rollers We Love You" - naitala bilang "Terry Modern" ng "The Tartan Horde" * "I Love My Label" - paean sa label ng United Artists, na inilabas sa Stiff Records * "All Men Are Liars" * "Half a Boy and Half a Man" === Tagagawa === Ang gawain ni Lowe bilang isang tagagawa ay hindi gaanong kapansin-pansin sa kanyang trabaho bilang isang tagapalabas at manunulat ng kanta. Ang kanyang maagang 'magaspang at handa' na istilo ng produksyon ay nakakuha sa kanya ng palayaw na "Basher", na inspirasyon ng kanyang dapat na mga tagubilin sa mga banda na 'bash it out - susubukan natin ito mamaya'. Simula sa kanyang panunungkulan sa Stiff Records bilang isang in-house na prodyuser noong 1976, responsable si Lowe sa paggawa ng ilang benchmark na paglabas ng punk at bagong alon, kasama na ang unang solong "[[New Rose]]" ng [[the Damned]], na isinasaalang-alang ang unang English punk solong, pati na rin ang debut album ng pangkat na, ''[[Damned Damned Damned]]''. Gumawa rin siya ng unang limang album ni [[Elvis Costello]], mula 1977 hanggang 1981, kasama ang ''[[My Aim Is True]]'', ''[[This Year's Model]]'', at ''[[Armed Forces (album)|Armed Forces]]'', na nag-ikot ng maraming pinaslang na mga single sa UK. Ang iba pang mahigpit na kilos na ginawa ni Lowe ay kasama ang punk parody group na [[Alberto y Lost Trios Paranoias]], bagong icon ng alon na [[Wreckless Eric]] at mga root rocker na si [[Mickey Jupp]]. Ang iba pang mga kliyente (pareho bago at pagkatapos na umalis si Lowe ng matigas noong 1978) kasama ang [[The Pretenders|Pretenders]] (ang 1978 sensilyo na solong "[[Stop Your Sobbing]]", na isang katamtamang hit ng UK at US); Graham Parker (ang kanyang tinanggap na una at pangatlong album); [[Dr. Feelgood]] (maraming mga LP, at ang kanilang pinakamalaking hit single, 1979 na "[[Milk and Alcohol]]"); [[Johnny Cash]] (ang kanyang 1980 sensilyo na "Without Love", isang menor de edad na hit sa mga tsart ng bansa ng US at Canada); at ang kanyang asawa noon na si [[Carlene Carter]] (2 mga album noong 1980 at 1981). Mula 1982 hanggang 1985, gumawa siya ng materyal para kina [[Paul Carrack]], [[John Hiatt]], ang [[The Fabulous Thunderbirds|Fabulous Thunderbirds]] at [[the Men They Couldn't Hang]]. Simula noong kalagitnaan ng 80s, si Lowe ay naging mas pumipili sa kanyang pagpili ng mga gawain sa labas ng produksyon, pinangangasiwaan ang 1986 LP ''[[Blood & Chocolate]]'' para kay Elvis Costello, isang solong 1988 ("Windows of the World" b / w "1969") para sa mga Pretenders, at ang pansariling pamagat na debut album ng [[Katydids]] ng 1990. Pagkatapos nito, si Lowe ay mahalagang nagretiro mula sa paggawa ng mga pagrekord para sa iba pang mga pagkilos, bagaman ang banda ng rock ng bansa na the [[The Mavericks|Mavericks]] ay hinimok siya na gumawa ng isang track para sa ''Apollo 13'' soundtrack noong 1995. == Impluwensiya == Noong 2011 inangkin ng ''New York Times'' na, "Ang 40-taong karera ng English singer-songwriter na si Nick Lowe ay bumubuo ng isang kabalintunaan: ang mga awiting isinulat niya ay mas kilala kaysa sa kanya."<ref name="NYTimes14Sep20112" /> Si [[Alex Turner]], ng [[Arctic Monkeys]], ay inilarawan si Lowe bilang isa sa kanyang mga paboritong lyricist.<ref>{{cite news|last1=Orellana|first1=Patricio|title=Alex Turner: "Creo que las cosas eran más cool en el pasado" - Rolling Stone Argentina|url=https://www.rollingstone.com.ar/1459775-alex-turner-creo-que-las-cosas-eran-mas-cool-en-el-pasado|access-date=15 August 2018|work=Rolling Stone|date=26 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815200956/http://www.rollingstone.com.ar/1459775-alex-turner-creo-que-las-cosas-eran-mas-cool-en-el-pasado|archive-date=15 August 2018|url-status=dead}}</ref> Sa isa pang panayam, sinabi niya na siya ay "tinatangay" at ipinadala sa "back to square one" ng pagsulat ng kanta ni Lowe.<ref>{{cite web|url=http://itsoktolikenicklowe.com/arctic-monkeys-give-props-to-nick|title=The Arctic Monkeys’ Alex Turner gives props to Nick &#124; It's OK to Like Nick Lowe|publisher=Itsoktolikenicklowe.com|date=8 July 2011|access-date=14 April 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001081932/http://itsoktolikenicklowe.com/arctic-monkeys-give-props-to-nick|archive-date=1 October 2012}}</ref> Sakop ng [[Wilco]] ang kantang Nick Lowe na "I Love My Label" bilang B-side sa "I Might" (2011) sa kanilang sariling label na dBpm. Si Nick Lowe ay naglibot kasama si Wilco para sa kanilang album na ''[[The Whole Love]]'' at magpapakita sa mga panauhin sa kanyang "[[Cruel to Be Kind]]" at (kasama ang [[Mavis Staples]]) ay lumitaw sa entablado para sa isang pabalat ng kanta ng [[the Band]] na "[[The Weight]]." == Discography == * ''[[Jesus of Cool]]'' <small>(1978)</small> * ''[[Labour of Lust]]'' <small>(1979)</small> * ''[[Nick the Knife]]'' <small>(1982)</small> * ''[[The Abominable Showman]]'' <small>(1983)</small> * ''[[Nick Lowe and His Cowboy Outfit]]'' <small>(1984)</small> * ''[[The Rose of England]]'' <small>(1985)</small> * ''[[Pinker and Prouder Than Previous]]'' <small>(1988)</small> * ''[[Party of One]]'' <small>(1990)</small> * ''[[The Impossible Bird]]'' <small>(1994)</small> * ''[[Dig My Mood]]'' <small>(1998)</small> * ''[[The Convincer]]'' <small>(2001)</small> * ''[[At My Age]]'' <small>(2007)</small> * ''[[The Old Magic]]'' <small>(2011)</small> * ''Quality Street: A Seasonal Selection for All the Family'' <small>(2013)</small> == Mga Sanggunian == <references />   == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.nicklowe.net/}} * {{Allmusic|artist}} * {{IMDb name|0523013}} * {{YouTube|i4mxZ6Ak1y4|Nick Lowe: Interview with Absolute Radio, 2011}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1949]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Britanya]] [[Kategorya:Elvis Costello]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] qw65obkea73rgc44ysx5f416h59xxg8 Maria Auma 0 309519 2241716 2204977 2026-11-11T22:19:33Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241716 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Maria Auma Horne | image = Maria auma ecosoc yf.jpg | alt = Maria Auma speaking at the CSO Forum during UNGA 74 in New York (2019) | caption = Auma at the ECOSOC Youth Forum | other_names = | birth_name = Maria Auma Emma Ojok | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1990|06|11}} | birth_place = Uganda | death_date = | death_place = | nationality = | education = [[Makerere University]] | occupation = | years_active = 2016-Present | organization = | known_for = Climate activism | spouse = {{marriage|Robert H. Horne|2019}} }} Si '''Maria Auma Horne''' (ipinanganak na '''Maria Auma Emma Ojok''', Hunyo 11, 1990) ay isang aktibista sa klima sa [[Uganda]] at negosyante. Siya ang co-founder ng Better Living Initiatives Global ( [https://www.bli-global.org BLI Global] ) na may layon na mapabuti ang pangangalaga sa kalikasan at pag-access sa kalusugan at edukasyon sa pamamagitan ng pagbuo ng kakayahan. Sa pamamagitan ng BLI Global nakipagtulungan siya sa buong Africa at Asia sa mga proyekto sa kapaligiran kasama na ang proyekto na Save our Dolphins kasama ang IUCN Bangladesh sa 2019. Siya rin ay isang taga-ambag sa Africa Business Communities <ref>{{Cite web|url=https://africabusinesscommunities.com/searcresults.html?search=maria+auma&id=6989|title=Results|last=Communities|first=Africa Business|website=Africa Business Communities|language=en|access-date=2020-01-29}}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> and has started three funds<ref>{{Cite web|url=https://bliglobalcapital.com/our-funds|title=Our Funds|website=bliglobalcapital.com|access-date=2020-03-04|archive-date=2020-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928214357/https://bliglobalcapital.com/our-funds|url-status=dead}}</ref> at nagsimula ng tatlong pondo upang madagdagan ang mga daloy ng pananalapi sa [[:en:Impact investing|impact investing]]. == Edukasyon == Nagtapos si Auma ng bachelor's degree sa Mass Communication mula sa [[Pamantasang Makerere|Makerere University]] .<ref>{{Cite web|url=http://azrefs.org/makerere-university.html?page=5|title=The Principal, College of Humanities and Social Sciences to present the following for the|website=azrefs.org|access-date=2020-01-29}}</ref> == Data4WASH == Noong Setyembre 27, 2020, sa pagdiriwang ng linggo ng tubig sa buong mundo, sinimulan ni Auma ang paglulunsad ng [https://data4WASH.org platform ng data4WASH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228164217/https://data4wash.org/ |date=2021-02-28 }} sa pakikipagsosyo sa [https://www.mediaforcommunitychange.org Media for Community Change Initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227145509/https://mediaforcommunitychange.org/ |date=2021-02-27 }}, WaterAid Nigeria at University of Ibadan . Ang teknolohiya ay itinayo sa mga lokasyon ng kumpol mula sa mga mahihirap na pamayanan na nangangailangan ng pinabuting mga pasilidad ng tubig at kalinisan habang nangangalap ng pananalapi upang mamuhunan sa paglutas ng problema sa malinis na kahirapan sa tubig.<ref>{{Cite web|title=Launching the #Data4WASH Platform|url=https://nextbillion.net/calendar/launching-the-data4wash-platform/|access-date=2020-09-02|website=NextBillion|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Simire|first=Michael|date=2020-08-25|title=WASH: Groups partner to leverage data to address water poverty|url=https://www.environewsnigeria.com/wash-groups-partner-to-leverage-data-to-address-water-poverty/|access-date=2020-09-02|website=EnviroNews Nigeria -|language=en-us}}</ref> T Ang proyekto ay isang inisyatiba ng parehong BLI Global at Media para sa Pagbabago ng Komunidad. == Personal na buhay == Si Auma ay ikinasal kay Robert Horne, isang Amerikanong [[Mamumuhunan|namumuhunan]] at negosyante . == Mga Publikasyon == Noong 2020, nailathala at isinulat ni Auma ang mga libro tungkol sa aksyon sa klima at ang kanyang pag-unawa sa rasismo sa kalagayan ng [[:en:Black Lives Matter|black lives matter]] . Ang James The Steward ay isang kwentong pambata na kinuha mula sa tunay na na buhay sa Uganda na kasama ni Herbert Murungi mula sa [https://web.archive.org/web/20201101020838/https://resi-ecoinclusive.org/ Rural Environment Sustainability Initiative] (RESI-Uganda). Sina James at Sarah ay mayroong pagninilay at nagsisimulang maging Stewards of Change. Ang ''A Dream'' ay binigyang inspirasyon din ng isang totoong kwento at nakakakuha ng damdamin ng pagkawala ng pag-ibig at muling pagkakatagpo nito. Ang ''Love Games'' ay ang kauna-unahang libro mula sa Seeing Grey Chronicles na nagsasalaysay sa paglalakbay ni Belinda sa lahi, mga relasyon at buhay ng isang tinedyer sa Amerika. == Mga Sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1990]] s8b5wex0cn4hfvzmigqixx7c67zcdma Haruomi Hosono 0 309546 2241617 2158062 2026-11-11T13:54:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241617 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |alias=Harry "The Crown" Hosono |associated_acts={{hlist|[[Yellow Magic Orchestra]]|Apryl Fool|[[Happy End ]]|[[Sketch Show]]|Tin Pan Alley|Tin Pan|HAT|Swing Slow|[[Van Dyke Parks]]|World Standard|[[Chisato Moritaka]]}} |background=solo_singer |birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1947|7|9}} |birth_place=[[Minato, Tokyo]], [[Japan]] |caption=Si Hosono sa [[Tokyo International Film Festival]], 2019 |genre={{flatlist|<!--- Keep it general ---> * [[Exotica]] * [[electronic music|electronic]] * [[pop music|pop]] * [[experimental music|experimental]] }} |image=Hosono Haruomi from "No Smoking" at Opening Ceremony of the Tokyo International Film Festival 2019 (49013189233).jpg |instrument={{hlist|Bass guitar|keyboards|guitar|vocals}} |label=[[Alfa Records|Alfa]] |name=Haruomi Hosono<br>細野晴臣 |occupation={{hlist|Musician|singer|songwriter|record producer}} |website={{url|www.daisyworld.co.jp}} |years_active=1969–kasalukuyan }} Si {{Nihongo|'''Haruomi Hosono'''|細野 晴臣|Hosono Haruomi|born July 9, 1947}}, kung minsan ay kinikilala bilang '''Harry Hosono''', ay isang musikero, mang-aawit, manunulat ng kanta at gumagawa ng rekord ng Hapon. Siya ay itinuturing na isa sa mga pinaka-maimpluwensyang musikero sa kasaysayan ng [[J-pop|Japanese pop]], na kredito sa paghubog ng tunog ng Japanese pop sa loob ng mga dekada pati na rin ang pop music sa labas ng Japan. Pinasigla din niya ang mga genre tulad ng [[city pop]] at [[Shibuya-kei]],<ref name="factmag1">{{cite news |title=Haruomi Hosono Is the Japanese Experimenter Who Changed Pop Music Forever |url=https://noisey.vice.com/en_us/article/qv9ne3/haruomi-hosono-guide-playlists-essay |work=[[Noisey]] |date=October 10, 2018 |language=en-us |access-date=Marso 25, 2021 |archive-date=Abril 13, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413154134/https://noisey.vice.com/en_us/article/qv9ne3/haruomi-hosono-guide-playlists-essay |url-status=dead }}</ref> at bilang pinuno ng [[Yellow Magic Orchestra]], na nag-ambag sa pag-unlad at pangunguna ng maraming mga elektronikong genre.<ref name="JV">{{cite web|title=Famous Japanese & Foreigners In Japan: Ryuichi Sakamoto|url=http://www.japanvisitor.com/japanese-culture/famous-japanese/ryuichi-sakamoto|website=JapanVisitor|publisher=GoodsFromJapan KK|access-date=January 31, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201022607/http://www.japanvisitor.com/japanese-culture/famous-japanese/ryuichi-sakamoto|archive-date=February 1, 2016 }}</ref> Ang apo ng nakaligtas sa ''[[Titanic]]'' na si [[Masabumi Hosono]], Haruomi ay nagsimula ng kanyang karera sa [[psychedelic rock]] band na Apryl Fool, bago makamit ang pagkilala kapwa sa pambansa at sa buong mundo, bilang isang founding member ng mga banda na [[Happy End]] at Yellow Magic Orchestra.<ref name="factmag1"/><ref name="factmag2">{{cite news |title=The Essential... Yellow Magic Orchestra |url=http://www.factmag.com/2015/01/22/the-essential-yellow-magic-orchestra/ |work=[[Fact (UK magazine)|FACT Magazine]] |date=January 22, 2015}}</ref> Naglabas din si Hosono ng maraming solo album na sumasaklaw sa iba't ibang mga istilo, kabilang ang mga soundtrack ng pelikula at iba't ibang mga electronic ambient album. Pati na rin ang pagtatala ng kanyang sariling musika, si Hosono ay gumawa ng likas na gawa sa produksyon para sa iba pang mga artista tulad nina [[Miharu Koshi]], Sheena and the Roketts, [[Sandii & the Sunsetz]], [[Chisato Moritaka]] at [[Seiko Matsuda]]. Noong 2003, ang Hosono ay niraranggo ng HMV Japan sa bilang 44 sa kanilang listahan ng top 100 Japanese pop acts of all time.<ref name="HMV list">{{cite web| title=Top 100 Japanese pops Artists - No.44| url=http://www.hmv.co.jp/news/article/309240051/| work=[[HMV Group|HMV Japan]]| language=ja| date=2003-10-18| access-date=2016-01-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20190320195855/https://www.hmv.co.jp/news/article/309240051/| archive-date=2019-03-20| url-status=dead}}</ref> == Discography == * ''[[Hosono House]]'' (1973) * ''[[Tropical Dandy]]'' (1975, bilang Haruomi "Hosono") * ''[[Bon Voyage co.]]'' (泰安洋行, ''Taian Yōkō'') (1976, bilang Harry "The Crown" Hosono) * ''[[Paraiso (album)|Paraiso]]'' (はらいそ, ''Haraiso'') (1978, by "Harry Hosono and The Yellow Magic Band") * ''[[Cochin Moon]]'' (コチンの月, ''Kochin no Tsuki'') (1978, by "Hosono & [[Tadanori Yokoo|Yokoo]]") * ''Philharmony'' (1982) * ''Hana ni Mizu'' (花に水) (1984, cassette book) * ''Making of Non-Standard Music''/''Making of Monad Music'' (1984) * ''[[S·F·X]]'' (1984, by "Haruomi Hosono with Friends of Earth") * ''Mercuric Dance'' (1985) * ''Endless Talking'' (1985) * ''[[Omni Sight Seeing]]'' (1989) * ''Medicine Compilation'' (1993) * ''Mental Sports Mixes'' (1993) * ''Good Sport'' (1995) * ''Naga'' (1995) * ''N.D.E. ("Near Death Experience")'' (1995) * ''[[Interpieces Organization]]'' (1996, by Haruomi Hosono & [[Bill Laswell]]) * ''Road to Louisiana'' (ルイジアナ珍道中, ''Ruijiana Chindōchū'') (1999, with Makoto Kubota as "Harry & Mac") * ''Flying Saucer 1947'' (2007, by "Harry Hosono & The World Shyness") * ''HoSoNoVa'' (2011) * ''Heavenly Music'' (2013) * ''Vu Ja De'' (2017) * ''Hochono House'' (2019) * ''Hosono Haruomi Live in US 2019'' (2021) == Mga Sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{commons category|Haruomi Hosono}} *{{allmusic|artist|p87993|Harry "Haruomi" Hosono}} *[https://web.archive.org/web/20140718022537/http://www.music-city.org/Haruomi-Hosono/discography/ Haruomi Hosono discography, news, and general information at Music City] *[http://www.avexnet.or.jp/sketchshow/ Official Sketch Show website (Avex)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101026195347/http://www.avexnet.or.jp/sketchshow/ |date=2010-10-26 }} *[https://web.archive.org/web/20050412022109/http://nippop.com/artist/artist_id-79/artist_name-sketch_show/ Nippop Profile | Sketch Show] {{DEFAULTSORT:Hosono, Haruomi}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1947]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Hapon]] ckzny97cafd5vyh3298wggftt5j9o5z He's Into Her 0 311019 2241624 2206356 2026-11-11T13:57:56Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241624 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = {{Plainlist| * [[Romantic comedy]] * [[Teen film|Teen]] * [[Coming-of-age story|Coming-of-age]] }} | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = {{Plainlist| * Charisse Bayona * Dip Mariposque * Rigel Gelito }} | screenplay = | story = | director = Chad Vidanes<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/05/26/21/kdrama-feels-weightlifting-fairy-kim-bok-joo-cloy-peg-ng-hes-into-her|title=Kdrama feels: 'Weightlifting Fairy Kim Bok-joo', 'CLOY', peg ng 'He's Into Her'|website=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|date=26 May 2021}}</ref> | creative_director = | presenter = | starring = {{Plainlist| * Donny Pangilinan * [[Belle Mariano]] * [[Kaori Oinuma]] * Rhys Miguel * Jeremiah Lisbo * [[Vivoree Esclito]] * Joao Constancia * Criza Taa * Melizza Jimenez * Sophie Reyes * Ashley del Mundo * Gello Marquez * Dalia Varde * Limer Veloso }} | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = Pilipinas | language = {{Plainlist| * Pilipino * Ingles }} | num_seasons = | num_episodes = 10 | list_episodes = | executive_producer = {{Plainlist| * [[Carlo Katigbak]] * [[Cory Vidanes]] * [[Olivia Lamasan]] * Jaime Lopez * Ginny Monteagudo-Ocampo }} | producer = {{Plainlist| * Kara Kintanar * Vanessa Valdez * Marizel Samson-Martinez }} | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = Renard Torres | camera = | runtime = | company = [[Star Cinema]] | distributor =iWant<br>ABS-CBN Entertainment | budget = | network = {{Plainlist| * [[iWantTFC]] * [[Kapamilya Channel]] * [[A2Z (Philippine TV channel)|A2Z]] }} | picture_format = 1080i (HDTV) | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = {{Start date|2021|5|28}} | last_aired = {{end date|2021|8|1}} | preceded_by = Almost Paradise | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''''He's Into Her''''' ay isang 2021 [[Teleserye|seryeng]] pantelebisyon sa Pilipinas na ibinatay sa nobelang ginawa ni {{Tooltip|Maxinejiji|Maxine Lat Calibuso}} sa [[Wattpad]]. Ang serye ay pinagbibidahan nina Donny Pangilinan at [[Belle Mariano]].<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/05/26/21/delay-helped-improve-donbelle-chemistry-on-hes-into-her-director-chad-vidanes-says|title=Delay helped improve DonBelle chemistry on 'He's Into Her', director Chad Vidanes says|website=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|date=26 May 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/30/21/the-curios-case-of-donbelle-a-trending-love-team-even-before-its-launch|title=The curious case of 'DonBelle': A trending love team even before its launch|website=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|date=30 March 2021}}</ref> Ang serye ay unang ipinalabas sa [[iWantTFC]] noong 28 Mayo 2021. Pinalabas rin ang serye sa telebisyon sa [[Kapamilya Channel]] at [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] magmula Mayo 30 hanggang 1 Agosto 2021. Ang serye ay nagkaroon na ng season 2 noong 2022.<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/08/06/21/its-official-hes-into-her-to-return-for-2nd-season|title=It's official: 'He's Into Her' to return for 2nd season|website=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|date=6 August 2021}}</ref> == Buod == Si Maxpein ay isang determinadong dalaga na nagmula sa probinsya na pinalaki ng kanyang lola at ng kanyang mga tiyuhin, matapos mamatay ang kanyang ina sa Japan noong siya ay 11 taong gulang pa lamang. Nasurpresa si Maxpein nang ang kanyang mayamang ama, na kamakailan lamang niya nalaman, ay nag-alok na tumulong sa pagbabayad para sa pagpapaospital sa kanyang lola. Bilang pasasalamat, sumang-ayon siya sa hiling nito na manirahan kasama siya at ang kanyang pamilya sa Maynila. Sa kanyang pagpasok sa Brent International School, tinuring siya ng mag-aaral dito bilang isang uring tagalabas, dito din siya tumayo laban kay Deib, ang captain ng basketball varsity team ng paaralan. Upang pagtripan at apihin si Maxpein, nakipagkasundo si Deib sa buong ''batch'' nila para isagawa ang planong ito, ngunit sa lalong hindi nila pagkakaunawaan at awayan, ito ang nagpatanto kay Deib na ang kanyang plano laban kay Maxpein, ang siya palang unti-unting magpapalapit ng kanyang damdamin sa babaeng hindi niya inakala na kanyang magugustuhan. == Tauhan == === Pangunahing tauhan === * Donny Pangilinan bilang Deib Lohr Enrile * [[Belle Mariano]] bilang Maxpein Zin del Valle * [[Kaori Oinuma]] bilang Michiko Sil Tarranza * Rhys Miguel bilang Yakiro Tobi Yanai * Jeremiah Lisbo bilang Randall Echavez * [[Vivoree Esclito]] bilang Melissa "Ysay" Baylon * Joao Constancia bilang Lee Roi Gozon * Criza Taa bilang Zarnaih Marchessa * Melizza Jimenez bilang Elle Luna * Sophie Reyes bilang Aimee Jung * Ashley del Mundo bilang Khloe Gomez * Gello Marquez bilang Lorde Dawatap * Dalia Varde bilang Kimeniah Sirvey Gozon * Limer Veloso bilang Gavin Migz Agripa === Tauhang pang-suporta === * [[Marissa Delgado]] bilang Bhaves del Valle * [[Janus del Prado]] bilang Boyet del Valle * Richard Quan bilang Maxim Luna * Issa Litton bilang Macy Luna * Ana Abad Santos bilang Evita Enrile * Turs Daza bilang Dale Enrile * Milo Elmido Jr. bilang Barb * Jim Morales bilang Choco * Patrick Quiroz === Espesyal na partisipasyon === * Dylan Talon * Jelay Pilones * Kuya Manzano bilang Headmaster Mendoza == Produksyon == Ang proyekto ay unang inihayag noong 7 Nobyembre 2019.<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/07/19/donny-pangilinan-belle-mariano-team-up-for-new-iwant-series-hes-into-her|title=Donny Pangilinan, Belle Mariano team up for new iWant series 'He's Into Her'|website=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|date=7 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://starcinema.abs-cbn.com/2019/11/7/photos/in-photos-the-cast-of-upcoming-iwant-series-hes-54598|title=IN PHOTOS: The cast of upcoming iWant series 'He's Into Her'|website=[[Star Cinema]]|date=7 November 2019|language=en}}</ref> Noong 2020, ipinagpaliban ang produksyon ng serye dahil sa [[Pandemya ng COVID-19 sa Pilipinas|pandemya ng COVID-19]] at [[Kontrobersiya sa pagpapanibago ng prangkisa ng ABS-CBN|pagsasara ng ABS-CBN]]. Noong 2021, inanunsyo na ang serye ay ipapalabas [[Kapamilya Channel|sa Kapamilya Channel]] at [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]], at una muna itong ipapalabas sa iWantTFC. == Pagtanggap == Sa unang ''episode'' ng ''He's Into Her'', ito ay nakapagtala ng "record-breaking high number of views" sa iWantTFC, sa kabila ng mga isyung teknikal na kinaharap ng nasabing ''app''.<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/06/01/21/hes-into-her-pushes-iwant-tfc-as-no-1-app-in-ph-with-record-number-of-users|title='He's Into Her' pushes iWant TFC as No. 1 app in PH, with record number of users|website=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|date=1 June 2021}}</ref> == Tingnan din == * [[Talaan ng mga palabas ng ABS-CBN|Listahan ng mga programang nai-broadcast ng ABS-CBN]] == Mga Sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20210620030503/https://tfc.tv/show/details/8224/hes-into-her ''He's Into Her''] sa iWantTFC * {{IMDb title|11247108}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2021}} 5fg6xj9zixdfjmkv3llrdvtzs2ul81i Padron:Kalakhang Lungsod ng Regio de Calabria 10 312312 2241653 2225918 2026-11-11T14:11:47Z Ryomaandres 8044 2241653 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Kalakhang Lungsod ng Regio de Calabria |title = [[Calabria]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Kalakhang Lungsod ng Regio de Calabria]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = [[File:Coat of Arms of the Province of Reggio-Calabria.svg|55px|Kalakhang Lungsod ng Regio de Calabria]] |list1 = * [[Africo]] * [[Agnana Calabra]] * [[Anoia, Calabria|Anoia]] * [[Antonimina]] * [[Ardore]] * [[Bagaladi]] * [[Bagnara Calabra]] * [[Benestare]] * [[Bianco]] * [[Bivongi]] * [[Bova, Calabria|Bova]] * [[Bova Marina]] * [[Bovalino]] * [[Brancaleone, Calabria|Brancaleone]] * [[Bruzzano Zeffirio]] * [[Calanna]] * [[Camini]] * [[Campo Calabro]] * [[Candidoni]] * [[Canolo]] * [[Caraffa del Bianco]] * [[Cardeto]] * [[Careri]] * [[Casignana]] * [[Caulonia]] * [[Ciminà]] * [[Cinquefrondi]] * [[Cittanova]] * [[Condofuri]] * [[Cosoleto]] * [[Delianuova]] * [[Feroleto della Chiesa]] * [[Ferruzzano]] * [[Fiumara]] * [[Galatro]] * [[Gerace]] * [[Giffone]] * [[Gioia Tauro]] * [[Gioiosa Ionica]] * [[Grotteria]] * [[Laganadi]] * [[Laureana di Borrello]] * [[Locri]] * [[Mammola]] * [[Marina di Gioiosa Ionica]] * [[Maropati]] * [[Martone]] * [[Melicuccà]] * [[Melicucco]] * [[Melito di Porto Salvo]] * [[Molochio]] * [[Monasterace]] * [[Montebello Ionico]] * [[Motta San Giovanni]] * [[Oppido Mamertina]] * [[Palizzi]] * [[Palmi, Calabria|Palmi]] * [[Pazzano]] * [[Placanica]] * [[Platì]] * [[Polistena]] * [[Portigliola]] * [[Regio de Calabria]] * [[Riace]] * [[Rizziconi]] * [[Roccaforte del Greco]] * [[Roccella Ionica]] * [[Roghudi]] * [[Rosarno]] * [[Samo, Calabria|Samo]] * [[San Ferdinando]] * [[San Giorgio Morgeto]] * [[San Giovanni di Gerace]] * [[San Lorenzo, Calabria|San Lorenzo]] * [[San Luca]] * [[San Pietro di Caridà]] * [[San Procopio]] * [[San Roberto]] * [[Sant'Agata del Bianco]] * [[Sant'Alessio in Aspromonte]] * [[Sant'Eufemia d'Aspromonte]] * [[Sant'Ilario dello Ionio]] * [[Santa Cristina d'Aspromonte]] * [[Santo Stefano in Aspromonte]] * [[Scido]] * [[Scilla, Calabria|Scilla]] * [[Seminara]] * [[Serrata, Calabria|Serrata]] * [[Siderno]] * [[Sinopoli]] * [[Staiti]] * [[Stignano]] * [[Stilo]] * [[Taurianova]] * [[Terranova Sappo Minulio]] * [[Varapodio]] * [[Villa San Giovanni]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Metropolitan City of Reggio Calabria |[[Category:Italy province templates|Reggio Calabria, Metropolitan City of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Calabria]] [[Category:Municipalities of the Metropolitan City of Reggio Calabria]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> dqykl9qn6sbmjv92wqzzw22xms5vukr Padron:Lalawigan ng Catanzaro 10 312495 2241681 1897740 2026-11-11T14:24:23Z Ryomaandres 8044 2241681 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lalawigan ng Catanzaro |title = [[Calabria]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Catanzaro]] |listclass = hlist |imageleft = |image = [[File:Coat of Arms of the Province of Catanzaro.svg|55px|Lalawigan ng Catanzaro]] |list1 = * [[Albi, Calabria|Albi]] * [[Amaroni]] * [[Amato]] * [[Andali]] * [[Argusto]] * [[Badolato]] * [[Belcastro]] * [[Borgia, Calabria|Borgia]] * [[Botricello]] * [[Caraffa di Catanzaro]] * [[Cardinale, Calabria|Cardinale]] * [[Carlopoli]] * [[Catanzaro]] * [[Cenadi]] * [[Centrache]] * [[Cerva, Calabria|Cerva]] * [[Chiaravalle Centrale]] * [[Cicala]] * [[Conflenti]] * [[Cortale]] * [[Cropani]] * [[Curinga]] * [[Davoli]] * [[Decollatura]] * [[Falerna]] * [[Feroleto Antico]] * [[Fossato Serralta]] * [[Gagliato]] * [[Gasperina]] * [[Gimigliano]] * [[Girifalco]] * [[Gizzeria]] * [[Guardavalle]] * [[Isca sullo Ionio]] * [[Jacurso]] * [[Lamezia Terme]] * [[Magisano]] * [[Maida, Calabria|Maida]] * [[Marcedusa]] * [[Marcellinara]] * [[Martirano]] * [[Martirano Lombardo]] * [[Miglierina]] * [[Montauro]] * [[Montepaone]] * [[Motta Santa Lucia]] * [[Nocera Terinese]] * [[Olivadi]] * [[Palermiti]] * [[Pentone]] * [[Petrizzi]] * [[Petronà]] * [[Pianopoli]] * [[Platania]] * [[San Floro]] * [[San Mango d'Aquino]] * [[San Pietro Apostolo]] * [[San Pietro a Maida]] * [[San Sostene]] * [[San Vito sullo Ionio]] * [[Sant'Andrea Apostolo dello Ionio]] * [[Santa Caterina dello Ionio]] * [[Satriano (Calabria)|Satriano]] * [[Sellia, Calabria|Sellia]] * [[Sellia Marina]] * [[Serrastretta]] * [[Sersale]] * [[Settingiano]] * [[Simeri Crichi]] * [[Sorbo San Basile]] * [[Soverato]] * [[Soveria Mannelli]] * [[Soveria Simeri]] * [[Squillace]] * [[Stalettì]] * [[Taverna, Calabria|Taverna]] * [[Tiriolo]] * [[Torre di Ruggiero]] * [[Vallefiorita]] * [[Zagarise]] |state={{{state|autocollapse}}} }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Catanzaro |[[Category:Italy province templates|Catanzaro, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Calabria]] [[Category:Municipalities of the Province of Catanzaro]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> blln44wrkd2pp1x4pnrz9okqrexv7d8 Ravena 0 312561 2241645 2203504 2026-11-11T14:09:07Z Ryomaandres 8044 2241645 wikitext text/x-wiki {{stack| {{Infobox Italian comune | name = Ravena | official_name = | native_name = {{native name|rgn|Ravèna}} {{native name|it|Ravenna}} | image_skyline = Ravenna collage.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = Mga retrato ng Ravenna | image_flag = Flag of Ravenna.svg | image_shield = | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Italy Emilia-Romagna#Italy#Europe | coordinates = {{coord|44|24|58|N|12|12|06|E|type:city|display=inline,title}} | region = [[Emilia-Romaña]] | province = [[Lalawigan ng Ravena|Ravena]] (RA) | frazioni = {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; |titlestyle = font-size:100%;font-weight:normal;text-align:left;background:#eee; |title=(subdivisions) |liststyle=line-height:1.1; |Casalborsetti, Lido di Savio, Lido di Classe, Lido di Dante, Lido Adriano, Marina di Ravenna, Punta Marina Terme, Porto Corsini, Porto Fuori, [[Marina Romea]], Ammonite, Camerlona, Mandriole, Savarna, Grattacoppa, Conventello, Torri, Mezzano, Sant'Antonio, San Romualdo, Sant'Alberto, Borgo Montone, Fornace Zarattini, Piangipane, San Marco, San Michele, Santerno, Villanova di Ravenna, Borgo Sisa, Bastia, Borgo Faina, Carraie, Campiano, Casemurate, Caserma, Castiglione di Ravenna, Classe, Coccolia, Ducenta, Durazzano, Filetto, Fosso Ghiaia, Gambellara, Ghibullo, Longana, Madonna dell'Albero, Massa Castello, Mensa Matellica, Osteria, Pilastro, Roncalceci, Ragone, Santo Stefano, San Bartolo, San Zaccaria, Savio, S. Pietro in Trento, San Pietro in Vincoli, San Pietro in Campiano }} | mayor_party = [[Democratic Party (Italy)|PD]] | mayor = [[Michele De Pascale]] | area_footnotes = | area_total_km2 = 652.89 | population_footnotes = <ref>[http://demo.istat.it/pop2014/index1.html GeoDemo - Istat.it]</ref> | population_total = 158784 | population_as_of = Enero 1, 2014 | population_demonym = Ravennate, Ravennese{{refn|Generally speaking, adjectival "Ravenna" and "Ravennate" are more common for most adjectival uses&mdash;the ''[[Ravenna Cosmography]]'', [[Ravenna grass]], the Ravennate fleet&mdash;while "Ravennese" is more common in reference to people. The neologism "Ravennan" is also encountered. The Italian form is ''ravennate''; in Latin, ''Ravennatus'', ''Ravennatis'', and ''Ravennatensis'' are all encountered.}} | elevation_footnotes = | elevation_m = 4 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Apolinario ng Ravena|San Apolinario]] | day = Hulyo 23 | postal_code = 48100 | area_code = 0544 | website = {{official website|http://www.comune.ravenna.it}} }} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = Mga Maagang Kristiyanong Monumento ng Ravena | Image = Mosaic of Justinianus I - Basilica San Vitale (Ravenna).jpg | Caption = Mosaic ni Emperador [[Justiniano I]] mula sa Basilika ng San Vitale, Ravena. | ID = 788 | Criteria = Kultural: i, ii, iii, iv | Year = 1996 | Area = 1.32 ektarya }}}}Ang '''Ravena''' o '''Ravenna''' (Italyano: [raˈvenna], lokal ding [raˈvɛnna]; Romagnol: Ravèna) ay ang kabeserang lungsod ng [[Lalawigan ng Ravenna]], sa rehiyon ng [[Emilia-Romaña]] ng Hilagang Italya Ito ang kabeserang lungsod ng Kanlurang Imperyong Romano mula 402 hanggang sa gumuho ang imperyo noong 476. Nagsilbi itong kabesera ng Kahariang Ostrogodo hanggang sa ito ay muling nasakop noong 540 ng Imperyong Bisantino. Pagkatapos, nabuo ng lungsod ang sentro ng Bisantinong Eksarkado ng Ravena hanggang sa pagsalakay ng mga Lombardo noong 751. Bagaman ito ay isang panloob na lungsod, ang Ravenna ay konektado sa [[Dagat Adriatico]] sa pamamagitan ng [[Kanal Candiano]]. Kilala ito sa napangalagaang arkitekturang ng huling Romano at ng Bisantino, na may walong gusali ang bumubuo sa [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng UNESCO na "Mga Maagang Kristiyanong Monumento ng Ravena" ==Mga sanggunian== <references />{{Province of Ravenna}}{{World Heritage Sites in Italy}} 1vv0t1s29fglnh2rmdesv7758372hi0 Luisa Valenzuela 0 312563 2241711 2212328 2026-11-11T21:17:15Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241711 wikitext text/x-wiki Si Luisa Valenzuela (26 Nobyembre 1938) ay isang nobelista at manunulat ng maikling kwento na kilala sa kanyang peminismong pananaw patungkol sa estrakturang herarkiya ng pamahalaang diktadoryal ng [[Arhentina]]. {{Infobox person|image=File:Luisa_Valenzuela_Quito_1990.jpg|birth_date=26 Nobyembre 1938 (Buenos Aires, Argentina)|spouse=Theodore Marjak (m. 1958–1965)|parents=Parents: Pablo Francisco Valenzuela}} == Talambuhay == Ipinanganak si Luisa Valenzuela noong 23 Nobyembre 1938 sa Buenos Aires, ang kabiserang lungsod ng Arhentina. Sa edad na labing-pito, nagsimula siyang magsulat para sa mga pahayagan tulad ng Atlantida, El Holgar at Esto Es. Ikinasal naman sa siya sa edad na dalawampu, sa isang pranses na si  Theodore Malik  at nanirahan sa Paris, France. Doon ay nakapagtrabaho ang manunulat para sa Radio Television Francais. Noong taong 1958, ipinanganak ni Luisa Valenzulea ang kanyang anak na si  Anna-Luisa. Matapos ang tatlong taon ay bumalik siya sa Arhentina upang magtrabaho bilang mamamahayag para sa [[:en:La_Nación|La Nacion]] at Crisis magazine. Kasunod ng pakikipaghiwalay niya sa kanyang asawa noong 1965, ay ang kanyang paglalakbay sa Bolivia, Peru, Brazil para sa La Nacion. == Bilang Manunulat == Sa taong 1969, ay ginawaran si Luisa Valenzuela ng [[:en:Fulbright_Program|Fulbright Scholarship]] at nakapag-aral sa [[Unibersidad ng Iowa|Unibesidad ng Iowa]]. Nang dahil sa programa ay naisulat niya ang nobelang, El Gato Eficaz noong 1972. Nagpatuloy siya bilang isang freelance na mamamahayag sa ibat't ibang parte ng mundo tulad ng [[Lungsod ng Barcelona|Barcelona]], [[Paris]] at [[Mehiko]] at nailathala ang kanyang mga katha sa [[Estados Unidos]], [[Mehiko]], [[Pransiya]] at [[Espanya]]. Ang kanyang pagbabalik sa Arhentina noong 1974, ay kasabay rin ng kanyang pagmulat sa sitwasyon ng pamahalaang diktatoryal ng bansa. Ipinagpatulay niya ang tungkuling editoryal kung siya nakahanap ng inspirasyon bilang manunulat. Ang kanyang koleksyon ng maiikling kwento na ''Aqui pasan cosas raras'' nooon 1975 ay naging resulta ng sitwasyong political noon. Muli namang umalis ng bansa si Luisa Valenzuela nang siya ay magawaran ng posisyon upang makapagturo sa [[Pamantasang Columbia]] kung saan ay iginawad sa kanya ang [https://www.gf.org/about/fellowship/ Guggenheim fellowship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181011221651/http://www.gf.org/about/fellowship/ |date=2018-10-11 }}. Ang fellowship na ito ay siya ring nagbigay ng oportunidad upang maging propesor ang manunulat sa [[Unibersidad ng New York]] mula 1985 hanggang sa taong 1990. Ang pagbabalik ng demokrasya sa Arhentina ay siyang ring pagbabalik ng manunulat sa bansa. Sa taong 1990, ay nalathala ang kanyang nobela na Novela negra con argentinos, La Travesia at Realidad Nacional desde la cama. == Mga Katha == ==== Mga Nobela ==== ''Hay que sonreír''. Buenos Aires: Editorial Américalee, 1966. (Colección Ficciones) ''El gato eficaz''. México, DF: Ediciones Joaquín Mortiz, 1972. (Nueva Narrativa Hispánica) ''Como en la guerra''. Buenos Aires: Editorial Sudamericana, 1977. ''Cola de lagartija''. Buenos Aires: Editorial Bruguera, 1983. (Cinco Estrellas) ''Novela negra con argentinos''. Barcelona: Editorial Plaza y Janés, 1990. (Colección Literaria) ''Realidad nacional desde la cama''. Buenos Aires: Grupo Editor Latinoamericano, 1990, 1993. ''La travesía''. Buenos Aires: Editorial Norma, 2001. (La Otra Orilla) ''El Mañana''. Buenos Aires: Editorial Seix Barral, 2010. (Biblioteca Breve). ''La máscara sarda, el profundo secreto de Perón''. Buenos Aires: Editorial Seix Barral, 2012. (Biblioteca Breve) ==== Mga Maiikling Kwento ==== ''Los heréticos''. Buenos Aires: Editorial Paidós, 1967. ''Aquí pasan cosas raras''. Buenos Aires: Ediciones de la Flor, 1975, 1991, 1996, 1997, 2000, 2005. ''Libro que no muerde''. México, DF: Difusión Cultural, UNAM, 1980. (Textos de Humanidades) ''Cambio de armas''. Hanover, NH: Ediciones del Norte, 1982, 1987, 1988, 1992, 1995, 1998, 2004, 2007. ''Donde viven las águilas''. Buenos Aires: Editorial Celtia, 1983. ''Simetrías''. Buenos Aires: Editorial Sudamericana, 1993. (Colección Narrativas Argentinas) ''Cuentos completos y uno más''. México, DF / Buenos Aires: Alfaguara,1999, 2001, 2003, 2007. ''Generosos inconvenientes''. Antología de cuentos. Selección y prólogo de Francisca Noguerol Jiménez. Bacelona: Menoscuarto Ediciones, 2008. (Colección Reloj de Arena) ''Juego de villanos''. Antología de microrrelatos. Selección y prólogo de Francisca Noguerol Jiménez. Barcelon: Thule Ediciones, 2008. (Colección Micromundos) ''Tres por cinco''. Madrid: Editorial Páginas de Espuma, 2008. (Colección Voces / Literatura) ''ABC de las microfábulas''. Edición de arte ilustrada por Rufino de Mingo. Madrid: Del Centro Editores, 2009. ''Zoorpresas zoológicas. Microrrelatos''. Buenos Aires: Editorial Macedonia, 2013. ''Zoorpresas y demás microfábulas''. Lima: Editorial El Gato Descalzo, 2013. ''El chiste de Dios y otros cuentos''. Calarcá: Editorial Cuadernos Negros, 2017. ==== Mga Sanaysay ==== ''Peligrosas Palabras''. Buenos Aires: Editorial Temas, 2001. (reprint: México: Editorial Océano, 2002). ''Escritura y Secreto''. México: Editorial Ariel, 2002. (reprint: México: Fondo de Cultura Económica, 2003). ''Los deseos oscuros y los otros'' (cuadernos de New York). Buenos Aires: Ed. Norma, 2002. == Mga Sanggunian == * Garfield, Evelyn (1985). Women's Voices from Latin America, Wayne State University Press. == Mga Link == * [http://www.luisavalenzuela.com/ Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220311212331/http://www.luisavalenzuela.com/ |date=2022-03-11 }} * [https://biography.yourdictionary.com/luisa-valenzuela Short Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927181433/https://biography.yourdictionary.com/luisa-valenzuela |date=2021-09-27 }} * Gwendolyn Diaz." [https://web.archive.org/web/20210927181433/http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/luisa-valenzuela-on-power-gender-and-writing-931397/html/17716d2a-7a81-4def-8e23-37009795965b_2.html Luisa Valenzuela on Writing, Power and Gender]" Biblioteca Virtual Meguel de Cervantes. 1jfag4d8kbsm8ik3z1mc6a7objoo8qi Lalawigan ng Ravena 0 312564 2241646 1969707 2026-11-11T14:09:14Z Ryomaandres 8044 2241646 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Ravena|timezone1=[[Central European Time|CET]]|leader_name=[[Michele De Pascale]]|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=|area_total_km2=1858|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=|population_total=394543|population_as_of=2012|population_density_km2=auto|utc_offset1=+1|leader_party=|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=48010-48015, 48017, 48018, 48020, 48022, 48024-48027, 48100|area_code_type=Telephone prefix|area_code=0544, 0545, 0546|iso_code=|registration_plate=[[Italian car number plates|RA]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]|blank_info_sec1=039|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|leader_title=Presidente|government_footnotes=|native_name=|map_caption=Mapang nagpapakita ng kinaroroonan ng Ravena sa Italya|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[Mga lalawigan ng Italya|Lalawigan]]|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|image_flag=|flag_alt=|image_shield=Provincia di Ravenna-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Ravenna in Italy.svg|map_alt=|coordinates=|p1=18|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Bansa|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=Rehiyon|subdivision_name1=[[Emilia-Romaña]]|established_title=|established_date=|seat_type=Kabesera|seat=[[Ravena]]|parts_type=Mga [[Comune|Komuna]]|parts_style=para|footnotes=}} Ang '''lalawigan ng Ravena''' o '''Ravenna''' ({{Lang-it|provincia di Ravenna}}; Romagnol: ''pruvènza ed Ravèna'') ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa rehiyon ng [[Emilia-Romaña]] ng [[Italya]] . Ang kabisera nito ay ang lungsod ng [[Ravena]]. Noong 2015, mayroon itong populasyon na 391,997, mga naninirahan sa sakop na {{Convert|1859.44|km2|mi2}}, na binibigyan ito ng densidad ng populasyon na 210.81 mga naninirahan sa bawat kilometro kuwadrado. Ang pangulo ng lalawigan nito ay si Claudio Casadio.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttitalia.it/emilia-romagna/provincia-di-ravenna/|title=Provincia di Ravenna|publisher=Tutt Italia|access-date=19 August 2015}}</ref> == Mga komuna ng Lalawigan == {{main|Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Ravena}} * [[Alfonsine]] (12,113 naninirahan) * [[Bagnacavallo]] (16,737 naninirahan) * [[Bagnara di Romagna]] (2,427 naninirahan) * [[Brisighella]] (7,426 na naninirahan) * [[Casola Valsenio]] (2,507 naninirahan) * [[Castel Bolognese]] (9,573 naninirahan) * [[Cervia]] (28,940 naninirahan) * [[Conselice]] (9,878 naninirahan) * [[Cotignola]] (7,334 na naninirahan) * [[Faenza]] (58,549 na naninirahan) * [[Fusignano]] (8,154 na naninirahan) * [[Lugo, Emilia-Romaña|Lugo]] (32,403 naninirahan) * [[Massa Lombarda]] (10,638 naninirahan) * [[Ravena|Ravenna]] (159,052 naninirahan) * [[Riolo Terme]] (5,693 naninirahan) * [[Russi]] (12,205 naninirahan) * [[Sant'Agata sul Santerno]] (2,873 naninirahan) * [[Solarolo]] (4,469 na naninirahan) == Mga sanggunian == &nbsp;{{reflist|colwidth=30em}} == Mga panlabas na link == * [http://www.racine.ra.it/provincia/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111111101414/http://www.racine.ra.it/provincia/ |date=2011-11-11 }} {{In lang|it}} {{Province of Ravenna}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with no coordinates]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] nm8n8s1ywb0nigptd1l4y4650w81wn9 Nahuel and the Magic Book 0 313704 2241762 2231623 2026-11-12T03:20:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241762 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Disyembre 2021}} {{More citations needed|date=November 2020}}{{Infobox film|image=<!-- Nahuel and the Magic Book poster.jpg -->|director=Germán Acuña Delgadillo|producer=Sebastian Ruz<br>Germán Acuña<br>Patricio Escala<br>Sabrina Bogado<br>Livia Pagano|writer=Juan Pablo Sepúlveda<br>Germán Acuña|starring=Consuelo Pizarro<br>Muriel Benavides<br>Sebastian Dupon<br>Vanesa Silva<br>Sandro Larenas<br>Jorge Lillo<br>Sergio Schmied|music=Felicia Morales<br>Cristobal Carvajal<br>Germán Acuña|editing=Marcelo Jara|studio=Carburadores<br>Levante Filmes<br>Punkrobot Animation Studios<br>Red Animation Studios<br>Dragao Studios<br>LMS Animation Studios<br>Draftoon Animation Studio|released={{Film date|2020|06|15|Annecy|2022|01|20|Chile}}|country=Chile<br>Brazil|language=Spanish|name=Nahuel and the Magic Book|native_name=Nahuel y el Libro Mágico|animator=Enrique Ocampo<br>Rosamary/Rosamari Martínez|runtime=99 minutes}} Ang '''''Nahuel and the Magic Book''''' ({{lang-es|'''Nahuel y el Libro Mágico''' o '''Nahuel at ang Mahiwagang Libro''' sa Tagalog}}) ay isang 2020/2022 Chilean-Brazilian [[Tradisyonal na animation|animated]] [[fantasy]]-[[pakikipagsapalaran]] [[coming-of-age]] na pelikulang ginawa ng Carburadores, co-produced ng Chilean Punkrobot Studios at Brazilian Levante Films at sa direksyon ni Germán Acuña Delgadillo. Ito ang unang animated na feature na ginawa sa Chile sa pakikipagtulungan sa Brazil at ito ang unang Chilean-Brazilian 2D animated na pelikula na pumasok sa [[Annecy International Animation Film Festival]] sa Annecy, France noong 15 Hunyo 2020.<ref>{{Cite web|url=https://www.annecy.org/programme/index:film-20203148|title=Nahuel and the Magic Book|work=Annecy Festival|access-date=7 Disyembre 2020|archive-date=25 Septiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925134901/https://www.annecy.org/programme/index:film-20203148|url-status=dead}}</ref> at sa Chile noong 20 Enero 2022. == Nasasakupan == Si Nahuel ay nakatira kasama ng kanyang ama sa isang bayan ng pangingisda, ngunit mayroon siyang matinding takot sa dagat. Isang araw, nakahanap siya ng isang mahiwagang libro na tila solusyon sa problemang ito, ngunit hinabol ito ng isang dark wizard at nahuli ang ama ni Nahuel. Dito nagsimula ang kanyang kamangha-manghang pakikipagsapalaran: upang iligtas ang kanyang ama habang nilalampasan ang kanyang pinakamalalim na takot. == Cast == * Consuelo Pizarro bilang Nahuel, isang bata, mausisa, mahiyain at introvert na 12-taong-gulang na titular na bida na na-bully nina Calfunao at Rorro, takot na takot sa dagat, at siya ang nagnakaw ng Levisterio para malutas ang kanyang mga takot, ngunit pagkatapos ang kanyang ama ay inagaw ni Kalku at ang paghahanap ay nagsimulang iligtas ang kanyang ama at pagtagumpayan ang kanyang mga takot. * Si Muriel Benavides bilang Fresia, isang batang [[Mapuche]]an [[Machi (shaman)|machi]] na kumukupkop at tumutulong kay Nahuel na mahanap ang kanyang ama at posibleng ang kanyang love interest. * Marcelo Liapiz bilang [[Kalku]], ang pangunahing antagonist ng pelikula isang mangkukulam na kumokontrol sa lahat ng uwak at kumikidnap sa ama ni Nahuel. *Jorge Lillo bilang Antonio, siya ang ama ni Nahuel na isang mangingisda at emosyonal na nagdusa pagkatapos mamatay ang kanyang asawa sa simula ng pelikula. At siya ay inagaw ni Kalku pagkatapos ng isang bagyo na sirain ang kanilang barko. **[[Chon Chon]], ang parang goblin na dealer mula sa Tavern na nakipag-deal kay Nahuel gamit ang isang bugtong. **Guardián, isang matandang mangkukulam na nakatira sa abandonadong bahay. **Rorro, isa pang bully ni Nahuel at kaibigan ni Calfunao. **at si Don Simón, ang taong bumibili ng itlog sa palengke. * Sandro Larenas bilang Elzaino, ang may-ari ng tavern. * Sebastián Dupont Gallardo bilang Ruende, isang nagsasalitang lobo na gustong maghiganti kay Kalku. Siya ay binibigkas din bilang: **Calfunao, bully ni Nahuel. * Si Vanesa Silva bilang Consuelo, ang yumaong ina ni Nahuel at asawa ni Elzaino na namatay sa simula ng pelikula at makalipas ang ilang minuto nang malapit nang malunod si Nahuel, iniligtas niya ito at hinikayat na maging matapang. **Raiquen, asawa ni Ruende na sinumpa ni Kalku **[[Huenchur]], isa sa mga Mapuche recoverer na nagligtas kay Nahuel **Sra Hilda, ang matandang babae sa palengke. * Sergio Schmied bilang [[Trauco]], isang matandang nilalang na nangangailangan ng tulong ni Nahuel para mahanap si Kalku. == Produksyon == Nagsisimula ang paggawa ng pelikula noong 2015 sa tulong ng Brazilian animation studio na Levante Filmes at ng iba pang Chilean animation studios sa susunod na mga taon tulad ng Punkrobot Studio, na kanilang nilikha at ginawa ang Oscar award-winning na maikling pelikula [[Bear Story ]], Red Animation Studios, Dragao Animation Studios at LMS Animation Studios<ref>{{Cite web|url=https://www.latidofilms.com/film/nahuel-and-the-magic-book/|title=Nahuel at ang Magic Book|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202022942/https://www.latidofilms.com/film/nahuel-and-the-magic-book/|url-status=dead}}</ref> == Nasasakupan == Si Nahuel ay nakatira kasama ng kanyang ama sa isang bayan ng pangingisda, ngunit mayroon siyang matinding takot sa dagat. Isang araw, nakahanap siya ng isang mahiwagang libro na tila solusyon sa problemang ito, ngunit hinabol ito ng isang dark wizard at nahuli ang ama ni Nahuel. Dito nagsimula ang kanyang kamangha-manghang pakikipagsapalaran: upang iligtas ang kanyang ama habang nilalampasan ang kanyang pinakamalalim na takot. == Cast == * Consuelo Pizarro bilang Nahuel, isang bata, mausisa, mahiyain at introvert na 12-taong-gulang na titular na bida na na-bully nina Calfunao at Rorro, takot na takot sa dagat, at siya ang nagnakaw ng Levisterio para malutas ang kanyang mga takot, ngunit pagkatapos ang kanyang ama ay inagaw ni Kalku at ang paghahanap ay nagsimulang iligtas ang kanyang ama at pagtagumpayan ang kanyang mga takot. * Si Muriel Benavides bilang Fresia, isang batang [[Mapuche]]an [[Machi (shaman)|machi]] na kumukupkop at tumutulong kay Nahuel na mahanap ang kanyang ama at posibleng ang kanyang love interest. * Marcelo Liapiz bilang [[Kalku]], ang pangunahing antagonist ng pelikula isang mangkukulam na kumokontrol sa lahat ng uwak at kumikidnap sa ama ni Nahuel. * Jorge Lillo bilang Antonio, siya ang ama ni Nahuel na isang mangingisda at emosyonal na nagdusa pagkatapos mamatay ang kanyang asawa sa simula ng pelikula. At siya ay inagaw ni Kalku pagkatapos ng isang bagyo na sirain ang kanilang barko. ** [[Chon Chon]], ang parang goblin na dealer mula sa Tavern na nakipag-deal kay Nahuel gamit ang isang bugtong. ** Guardián, isang matandang mangkukulam na nakatira sa abandonadong bahay. ** Rorro, isa pang bully ni Nahuel at kaibigan ni Calfunao. ** at si Don Simón, ang taong bumibili ng itlog sa palengke. * Sandro Larenas bilang Elzaino, ang may-ari ng tavern. * Sebastián Dupont Gallardo bilang Ruende, isang nagsasalitang lobo na gustong maghiganti kay Kalku. Siya ay binibigkas din bilang: ** Calfunao, bully ni Nahuel. * Si Vanesa Silva bilang Consuelo, ang yumaong ina ni Nahuel at asawa ni Elzaino na namatay sa simula ng pelikula at makalipas ang ilang minuto nang malapit nang malunod si Nahuel, iniligtas niya ito at hinikayat na maging matapang. ** Raiquen, asawa ni Ruende na sinumpa ni Kalku ** [[Huenchur]], isa sa mga Mapuche recoverer na nagligtas kay Nahuel ** Sra Hilda, ang matandang babae sa palengke. * Sergio Schmied bilang [[Trauco]], isang matandang nilalang na nangangailangan ng tulong ni Nahuel para mahanap si Kalku. == Produksyon == Nagsisimula ang paggawa ng pelikula noong 2015 sa tulong ng Brazilian animation studio na Levante Filmes at ng iba pang Chilean animation studios sa susunod na mga taon tulad ng Punkrobot Studio, na kanilang nilikha at ginawa ang Oscar award-winning na maikling pelikula [[Bear Story]] , Red Animation Studios, Dragao Animation Studios at LMS Animation Studios<ref>{{Cite web|url=https://www.latidofilms.com/film/nahuel-and-the-magic-book/|title=Nahuel at ang Magic Book|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202022942/https://www.latidofilms.com/film/nahuel-and-the-magic-book/|url-status=dead}}</ref> Ang mga CEO ng Punkrobot at Levante Films na sina Patricio Escala at Sabrina Bogado, ay namamahala upang matulungan si Acuña at ang kanyang koponan na gawin ang pelikula sa lalong madaling panahon dahil sa kanilang mga pondo. Ang co-founder ng Carburadores at ang executive director mula sa Levante Films na sina Sebastian Ruz at Livia Pagano, ay ang mga producer ng pelikula upang kumuha ng mga animator, sound producer, editor, financer, at sales agent. Ang manunulat ng script sa pelikula ay sina Germán Acuña at Juan Pablo Sepúlveda na sabay nilang isinulat pagkatapos ng kanyang pananaliksik noong 2012, noong siya ay nasa isla ng [[Chiloé Archipelago|Chiloé]]. Ang mga kompositor ng musika ay sina Acuña, Felicia Morales, at Christopher Carvajal at ang mga sound designer tulad nina Marcelo Vidal at Leonardo Guimaraes ay gumagamit ng software device na tinatawag na Alcateia Digital upang lumikha ng mga tunog para sa mga eksena, si Marcelo Jara ang magiging editor ng pelikula. Enrique Ocampo at Rosamari/Rosamary Martinez, ang mga direktor ng animation, upang tulungan ang mga tripulante ng mga animator sa buong studio. Ang art director din ng pelikula ay sina Direktor Acuña at Coni Adonis, The background artists such as Acuña, Coni Adonis, Javier Navarro, Francisco Vasquez, Luna Vargas and Luisa Adonis, the character design Cristobal Macaya makes the film cartoonish. Ang mga animator ng pelikula ay na-kredito mula sa iba pang mga animation studio mula sa Chile, Brazil at Peru tulad ng Punkrobot, Levante, Red, Dragao, LMS, Draftoons at maraming freelance na animator sa buong Latin America.<ref name="auto"/> == Bitawan == Ang ''Nahuel and the Magic Book'' ay nagkaroon ng unang premiere nito sa [[Annecy International Animation Film Festival]] mula Hunyo 15 hanggang 30 Hunyo 2020, sa [[Annecy|Annecy, France]], na sinusundan ng iba pang mga festival tulad ng: Ang [[SCHLINGEL International Film Festival]] sa [[Chemnitz, Germany]] noong Oktubre 10–17, 2020, The Chilemonos Festival sa Santiago, Chile noong Oktubre 5–24, 2020, [[American Film Market]] sa [[Santa Monica, California, USA]] sa Nobyembre 9–12, 2020, at ang [[Tokyo Anime Award Festival]] ay magpe-premiere ng pelikulang ito sa [[Tokyo, Japan]] sa Marso 12–15, 2021 na sinusundan ng North American ipalabas sa The [[New York International Children's Film Festival]] sa [[New York City, United States]] noong Marso 6, The Toronto Animation Arts Festival International sa Toronto noong Marso 25, The Buenos Aires International Independent Film Festival sa [[Buenos Aires|Buenos Aires, Argentina]] noong Marso 28, Ang [[Seattle International Film Festival]] sa [[Seattle, Oregon, USA|Seattle, Oregon, United States]] o n Abril 8, Stockholm Film Festival sa [[Stockholm|Stockholm, Sweden]] noong Abril 19, The Premios Quirino sa [[La Laguna, Spain]] noong Mayo 27-29 2021, The [[Marché du Film]] sa [[Cannes, France]] mula Hulyo 6-15 2021, Ang [[Transylvania International Film Festival]] sa [[Cluj-Napoca|Cluj-Napoca, Transylvania Romania]] noong Hulyo 25-26, Cinemagic sa [[Dublin|Dublin , Ireland]] mula Hulyo 30-Agosto 12 2021, [[Zlin Film Festival]] sa [[Zlín|Zlin, Czech Republic]] noong Setyembre 9-15 2021, The Viborg Animation Festival sa [[Viborg, Denmark]] noong 27 Setyembre 2021-Oktubre 3 2021, The Cinemarteket sa Oktubre 7 hanggang 10 2021 sa Denmark, Ang Latin America Film Festival sa [[Los Angeles]] sa Oktubre 8-10 2021, The Animation Is Film Festival sa Oktubre 23 ay ipapalabas din sa Los Angeles, The Rolan International Film Festival sa Rolan, Armenia noong Nobyembre 1-5 2021 at ang Film Frasnor sa [[Oslo|Oslo, Norway]] noong Nobyembre 11-21 2021. Ginawa ng pelikula ang US premiere nito sa [[New York International Children's Film Festival|NYICFF]] noong 5 Marso 2021. Noong Hunyo, ibinenta ang "Nahuel" sa HBO sa Eastern Europe ayon sa Variety.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2021/film/festivals/nahuel-german-acuna-the-devils-vein-1234992447/|title=Annecy Hit 'Nahuel and the Magic Book' Pinaplano ng Direktor na si Germán Acuña ang Animated na Western 'The Devil's Vein' (EXCLUSIVE)|date=9 Hunyo 2021}}</ref> Ang pandaigdigang petsa ng pagpapalabas ng pelikula noong Maagang 2022 at ito ay ipapalabas sa [[Chile]], [[Brazil]], [[Peru]], [[Argentina]], [[Colombia]], ang [[Estados Unidos]] , at sa buong mundo. Noong Disyembre 1, iniulat ni Elmercurio na ang opisyal na petsa ng pagpapalabas sa pelikula sa Chile ay sa 20 Enero 2022.<ref>https://digital.elmercurio.com/2021/12/01/C/3A426PQF/light?gt= 221001</ref> {| class="plainrowheaders wikitable" style="align:center;" |- ! scope="col"| Award !Date ! scope="col"| Category ! scope="col"| Name ! scope="col"| Result |- |[[Annecy International Animation Film Festival|Annecy International Animation Festival]]<ref>{{Cite web|url=https://www.annecy.org/programme:en/index:film-20203148|title=Annecy > Programme > Index|first=|last=|website=www.annecy.org|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206070622/https://www.annecy.org/programme:en/index:film-20203148|url-status=dead}}</ref> |June 15, 2020 |Feature Film |Nahuel and the Magic Book/Nahuel et le Livre Magique |{{Nominated}} |- |[[Chilemonos International Animation Film Festival]]<ref>{{Cite web|url=https://chilemonos.cl/web2020/ganadores-2020/|title=Ganadores 2020 – Festival CHILEMONOS|access-date=2021-12-06|archive-date=2022-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115063031/https://chilemonos.cl/web2020/ganadores-2020/|url-status=dead}}</ref> | October 4, 2020 |Largometrajes Latino Americanos |Nahuel y el Libro Mágico |{{won}} |- |[[SCHLINGEL International Film Festival]]<ref>{{Cite web|url=https://ff-schlingel.de/en/programme/festival-movies/detail/10351|title=Nahuel and the Magic Book|website=ff-schlingel.de|access-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206002612/https://ff-schlingel.de/en/programme/festival-movies/detail/10351|archive-date=2021-12-06|url-status=dead}}</ref> |October 10, 2020 |Full-Length Film |Nahuel and the Magic Book/Nahuel und das Magische Buch |{{Nominated}} |- |[[New York International Children's Film Festival]]<ref>{{Cite web|url=http://nyicff.org/programs/opening-spotlight-nahuel-and-the-magic-book/|title=Opening Spotlight: Nahuel and the Magic Book|website=New York Int'l Children's Film Festival}}</ref> |March 6, 2021 |Opening Spotlight |Nahuel and the Magic Book |{{Nominated}} |- |[[Tokyo Anime Award Festival]]<ref>{{Cite web|url=https://animefestival.jp/screen/list/2021feature2/?lang=en|title=ナウエルと魔法の本 &#124; TOKYO ANIME AWARD FESTIVAL 2021|website=animefestival.jp}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://animefestival.jp/en/post/1240/|title=TAAF2021 Competition Winners Announced &#124; TOKYO ANIME AWARD FESTIVAL 2021|website=animefestival.jp}}</ref> |March 12, 2021 |Award of Excellence |ナウエルと魔法の本/Nahuel and the Magic Book |{{won}} |- |[[Toronto Animation Arts Festival International]]<ref>{{Cite web |url=https://taafi.com/festival/2021/blocks/nahuel-and-the-magic-book-+-live-q-and-a-with-director-germ%C3%A1n-acu%C3%B1a |title=Archive copy |access-date=2021-12-06 |archive-date=2021-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206002612/https://taafi.com/festival/2021/blocks/nahuel-and-the-magic-book-+-live-q-and-a-with-director-germ%C3%A1n-acu%C3%B1a |url-status=dead }}</ref> |March 25, 2021 |Full-Length Film |Nahuel and the Magic Book |{{Nominated}} |- |[[Buenos Aires International Independent Film Festival]]<ref>{{Cite web|url=https://vivamoscultura.buenosaires.gob.ar/?contenido=3176-|title=Nahuel y el libro magico - VIVAMOS CULTURA|website=vivamoscultura.buenosaires.gob.ar|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206002613/https://vivamoscultura.buenosaires.gob.ar/?contenido=3176-|url-status=dead}}</ref> |March 28, 2021 |Little BAFCI |Nahuel y el Libro Mágico |{{Nominated}} |- |[[Seattle International Film Festival]]<ref>{{Cite web|url=https://www.siff.net/festival/nahuel-and-the-magic-book|title=Nahuel & the Magic Book|website=www.siff.net|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206002613/https://www.siff.net/festival/nahuel-and-the-magic-book|url-status=dead}}</ref> |April 8, 2021 |Full Length Film |Nahuel and the Magic Book/Nahuel y el Libro Mágico |{{Nominated}} |- |[[Stockholm Film Festival|Stockholm Film Festival Junior]]<ref>{{Cite web|url=https://www.stockholmfilmfestival.se/sv/movies/2021/junior#15300|title=Filmer|website=Stockholms filmfestival|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206092339/https://www.stockholmfilmfestival.se/sv/movies/2021/junior#15300|url-status=dead}}</ref> |April 19, 2021 |Full-Length Film |Nahuel and the Magic Book/Nahuel och den Magiska Boken |{{Nominated}} |- |[[Premios Quirino]]<ref>{{Cite web|url=https://premiosquirino.org/en/nominees-2021/|title=Nominees}}</ref> |May 29, 2021 |Best Ibero-American Animation Feature Film |Nahuel y el Libro Mágico |{{Nominated}} |- |[[Transylvania International Film Festival]]<ref>{{Cite web|url=https://tiff.ro/film/nahuel-si-cartea-magica|title=NAHUEL ȘI CARTEA MAGICĂ|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201180943/https://tiff.ro/film/nahuel-si-cartea-magica|url-status=dead}}</ref> |July 25, 2021 |Best Feature |Nahuel si Cartea Magica |{{Nominated}} |- |[[CineMagic (film festival)|Cinemagic Dublin]]<ref>{{Cite web|url=https://filmfestival.cinemagic.org.uk/film/nahuel-and-the-magic-book/|title=Nahuel and the Magic Book|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717182507/https://filmfestival.cinemagic.org.uk/film/nahuel-and-the-magic-book/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717182507/https://filmfestival.cinemagic.org.uk/film/nahuel-and-the-magic-book/ |date=2021-07-17 }}</ref> |July 30, 2021 |Full-Length Film |Nahuel and the Magic Book |{{Nominated}} |- |[[Zlin Film Festival]]<ref>{{Cite web|url=https://program.zlinfest.cz/online/cz/detail/?id=17061|title=Nahuel and the Magic Book|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201144836/https://program.zlinfest.cz/online/cz/detail/?id=17061|url-status=dead}}</ref> |September 9, 2021 | Full-Length Film |Nahuel a Kouzelná Kniha |{{Nominated}} |- |[[Viborg Animation Festival]]<ref>{{Cite web|url=https://www.animationsfestival.dk/events/nahuel-and-the-magic-book-vaf-best-feature-competition/|title=Nahuel and the magic book|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201144838/https://www.animationsfestival.dk/events/nahuel-and-the-magic-book-vaf-best-feature-competition/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211201144838/https://www.animationsfestival.dk/events/nahuel-and-the-magic-book-vaf-best-feature-competition/ |date=2021-12-01 }}</ref> |September 27, 2021 |Best Feature |Nahuel og den Magiske Bog/Nahuel and the Magic Book |{{Nominated}} |- |[[Buster Film Festival]]<ref>{{Cite web|url=https://buster.dk/film/nahuel-and-den-magiske-bog-2|title=Nahuel and the Magic Book|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201144822/https://buster.dk/film/nahuel-and-den-magiske-bog-2/|url-status=dead}}</ref> |September 27, 2021 |Full Length Film |Nahuel og den Magiske Bog |{{Nominated}} |- |[[Cinemateket]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dfi.dk/cinemateket/biograf/alle-film/film/nahuel-and-magic-book|title=Nahuel and the Magic Book|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201160336/https://www.dfi.dk/cinemateket/biograf/alle-film/film/nahuel-and-magic-book|url-status=dead}}</ref> |October 7, 2021 |Full-Length Film |Nahuel and the Magic Book |{{Nominated}} |- |[[Latin America Film Festival]]<ref>{{Cite web|url=https://silver.afi.com/Browsing/Movies/Details/f-0100003067|title=Nahuel y el Libro Magico}}</ref> |October 8, 2021 |Full-Length Film |Nahuel y el Libro Mágico/Nahuel and the Magic Book |{{Nominated}} |- |[[Cine Magnifico]]<ref>{{Cite web|url=http://cinemagnifico.com/2021-film/nahuel-y-el-libro-magico/|title=Nahuel y el Libro Magico|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201150338/https://cinemagnifico.com/2021-film/nahuel-y-el-libro-magico/|url-status=dead}}</ref> |October 16, 2021 |Full-Length Film |Nahuel y el Libro Mágico |{{Nominated}} |- |[[Animation Is Film]]<ref>{{Cite web|url=https://animationisfilm.com/events/nahuel-and-the-magic-book/|title=Nahuel and the Magic Book}} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |October 23, 2021 |Full-Length Film |Nahuel and the Magic Book |{{Nominated}} |- |[[LatinAmerika i Fokus]]<ref>{{Cite web|url=https://latinamerikaifokus.se/familjematine-nahuel-och-den-magiska-boken-nahuel-y-el-libro-magico/|title=Nahuel y el Libro Magico|access-date=2021-12-06|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201150213/https://latinamerikaifokus.se/familjematine-nahuel-och-den-magiska-boken-nahuel-y-el-libro-magico/|url-status=dead}}</ref> |October 31, 2021 |Full-Length Film |Nahuel og den Magiske Boka/Nahuel y el Libro Mágico |{{Nominated}} |- |[[Rolan International Film Festival]] |November 1, 2021 |Best Long Animated Film |Նահուելը և կախարդական գիրքը/Nahuel and the Magic Book |{{Nominated}} |- |[[Film Frasnor]]<ref>{{Cite web|url=https://www.filmfrasor.no/no/film/2021/nahuel-og-den-magiske-boka|title=Nahuel and the Magic Book}}</ref> |November 11, 2021 | Full-Length Film |Nahuel og den Magiske Boka/Nahuel and the Magic Book |{{Nominated}} |- |} ==See also== * [[Bear Story]] == References == {{Reflist|refs= <ref name="auto">{{Cite web|url=https://variety.com/2020/film/global/punkrobot-nahuel-and-the-magic-book-latido-1234824634/|title=Latido Picks Up Annecy Animation Festival Hit 'Nahuel and the Magic Book' (EXCLUSIVE)|first1=John|last1=Hopewell|date=November 6, 2020}}</ref> }} == External links== * {{IMDb title|9881630}} [[Kategorya:Animated feature films]] [[Kategorya:2020 films]] [[Kategorya:2022 films]] [[Kategorya:2020 animated films]] [[Kategorya:2022 animated films]] [[Kategorya:2020s children's adventure films]] [[Kategorya:2022s children's adventure films]] [[Kategorya:Spanish-language films]] [[Kategorya:Chilean animated films]] [[Kategorya:Brazilian animated films]] [[Kategorya:Animated adventure films]] [[Kategorya:Animated fantasy films]] [[Kategorya:Animated drama films]] [[Kategorya:Animated coming-of-age films]] [[Kategorya:Father and son films]] [[Kategorya:Films set in Chile]] [[Kategorya:Anime-influenced Western animation]] [[Kategorya:Films set on islands]] [[Kategorya:Films set in forests]] [[Kategorya:Animated films about revenge]] [[Kategorya:Films about magic]] [[Kategorya:Films about fear]] [[Kategorya:Films about curses]] [[Kategorya:Films about witchcraft]] [[Kategorya:Films about solitude]] [[Kategorya:Animated films about friendship]] [[Kategorya:Animated buddy films]] [[Kategorya:Films postponed due to the COVID-19 pandemic]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Chile]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Brazil]] bd0aq4yz8q4qjgsdvoh3f8eebd9v4dr Miss World 2021 0 314201 2241747 2239506 2026-11-12T02:04:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241747 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss World 2021|date=16 Marso 2022|venue=Coca-Cola Music Hall, San Juan, [[Porto Riko]]|broadcaster={{Hlist|REELZ|London Live|Univision}}|entrants=97|placements=30|debuts={{Hlist|[[Irak]]|[[Somalya]]}}|withdrawals={{Hlist|[[Antigua at Barbuda]]|[[Aruba]]|[[Australya]]|[[Bagong Silandiya]]|[[Barbados]]|[[Biyelorusya]]|[[Dinamarka]]|[[Etiyopiya]]|[[Gresya]]|[[Guwatemala]]|[[Guyana]]|[[Heyorhiya]]|[[Kapuluang Birheng Britaniko]]|[[Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]|[[Kapuluang Cook]]|[[Kasakistan]]|[[Kirgistan]]|[[Kroasya]]|[[Laos]]|[[Miyanmar]]|[[Montenegro]]|[[Rusya]]|[[Samoa]]|[[Sierra Leone]]|[[Taylandiya]]|[[Timog Sudan]]}}|returns={{Hlist|[[Baybaying Garing]]|[[Belis]]|[[Estonya]]|[[Guniya]]|[[Kamerun]]|[[Madagaskar]]|[[Namibya]]|[[Noruwega]]|[[Santa Lucia (bansa)|Sant Lucia]]|[[Serbiya]]|[[Sint Maarten]]|[[Urugway]]}}|before=[[Miss World 2019|2019]]|next=[[Miss World 2023|2023]]|image=Karolina Bielawska P3201959 2 (52230263974).jpg|caption=Karolina Bielawska, Miss World 2021|presenters={{Hlist|Peter Andre|Fernando Allende}}|entertainment={{Hlist|Don Omar|Gente de Zona|Victor Manuel|Pedro Capo|Puerto Rico Philharmonic Orchestra}}|winner='''Karolina Bielawska'''|represented='''{{Flagicon|POL}} [[Polonya]]''' }} Ang '''Miss World 2021''' ay ang ika-70 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Coca-Cola Music Hall sa San Juan, [[Puerto Rico|Porto Riko]] noong 16 Marso 2022.<ref>{{Cite web |date=22 Disyembre 2021 |title=Miss World resets coronation night to March 2022 |url=https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2021/12/22/Miss-World-2021-coronation-night-March-2022.html |access-date=5 Mayo 2023 |website=[[CNN Philippines]] |language=en |archive-date=8 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408214517/https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2021/12/22/Miss-World-2021-coronation-night-March-2022.html |url-status=dead }}</ref> Orihinal na nakatakdang gaganapin ang kompetisyon sa José Miguel Agrelot Coliseum noong 16 Disyembre 2021. Gayunpaman, ang kompetisyon ay na-''reschedule'' sa Marso 16, 2022 dahil sa pandemya ng COVID-19 sa Porto Riko.<ref>{{Cite web |date=22 Disyembre 2021 |title=Miss World resets coronation night to March 2022 |url=https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2021/12/22/Miss-World-2021-coronation-night-March-2022.html |access-date=30 Hulyo 2022 |website=[[CNN Philippines]] |language=en |archive-date=7 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107023727/https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2021/12/22/Miss-World-2021-coronation-night-March-2022.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Stephanie |date=23 Disyembre 2021 |title=Miss World 2021 pageant reset to March 2022 |url=https://mb.com.ph/2021/12/23/miss-world-2021-pageant-reset-to-march-2022/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Toni-Ann Singh ng Hamayka si [[Karolina Bielawska]] ng Polonya bilang Miss World 2021.<ref>{{Cite web |date=17 Marso 2022 |title=Poland's Karolina Bielawska is Miss World 2021 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/poland-karolina-bielawska-winner-miss-world-2021/ |access-date=5 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=17 Marso 2022 |title=Who is Karolina Bielawska, Miss World 2021? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-poland-karolina-biewlaska-miss-world-2021/ |access-date=5 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Ito ang pangalawang tagumpay ng Polonya sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Prideaux |first=Sophie |date=18 Marso 2022 |title=Who is Karolina Bielawska? Meet the Polish beauty queen who just became Miss World 2021 |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/2022/03/18/who-is-karolina-bielawska-meet-the-polish-beauty-queen-who-just-became-miss-world-2021/ |access-date=5 Mayo 2023 |website=The National |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Shree Saini ng [[Estados Unidos]] habang nagtapos bilang second runner-up si Olivia Yacé ng [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]].<ref>{{Cite news |date=17 Marso 2022 |title=Poland win Miss World 2022, Cote d'Ivoire collect 2nd runner up |language=West African Pidgin English |work=BBC News Pidgin |url=https://www.bbc.com/pidgin/world-60778320 |access-date=31 Hulyo 2022}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |last2=Pasajol |first2=Anne |date=17 Marso 2022 |title=Miss World 2021 is Karolina Bielawska of Poland |url=https://entertainment.inquirer.net/441524/miss-world-2021-is-karolina-bielawska-of-poland |access-date=31 Hulyo 2022 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa siyamnapu't-pitong mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Peter Andre at Fernando Allende ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=17 Marso 2022 |title=Poland, wagi sa Miss World 2021 dahil sa pagtulong sa Ukrainians? |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/164443/poland-miss-world-2021-urkrainian-refugees-a734-20220317 |access-date=2023-05-05 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gillett |first=Katy |date=17 Marso 2022 |title=Miss World 2021 finally crowned after Covid-19 delays |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion/2022/03/17/miss-world-2021-finally-crowned-after-covid-19-delays/ |access-date=5 Mayo 2023 |website=The National |language=en}}</ref> Nagtanghal sina Don Omar, Gente de Zona, Victor Manuel, Pedro Capo, at ang Filarmonica de Puerto Rico sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Reiher |first=Andrea |date=16 Marso 2022 |title=Miss World 2021-2022 Schedule: What Time & Channel to Watch |url=https://heavy.com/entertainment/miss-world-time-channel-schedule-2021-2022/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Heavy.com |language=en-US |archive-date=13 Abril 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413163818/https://heavy.com/entertainment/miss-world-time-channel-schedule-2021-2022/ |url-status=dead }}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Coliseum of PR.JPG|thumb|Coliseo de Puerto Rico José Miguel Agrelot, lokasyon para sa ilang parte ng Miss World 2021.|250x250px]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Orihinal na nakatakda ang ika-70 edisyon ng kompetisyon sa katapusan ng taong 2020. Gayunpaman, naudlot ang kompetisyon dulot ng [[pandemya ng COVID-19]], at inanunsyo ng [[Miss World|Miss World Organization]] noong Hulyo 29, 2020 na ang ika-70 edisyon ng kompetisyon ay magaganap sa katapusan ng taong 2021.<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2020 |title=Miss World cancels 2020 edition |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-world-cancels-2020-edition-moves-to-2021/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Hulyo 2020 |title=Miss World 2020 to be held in 2021? |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Miss-World-2020-to-be-held-in-2021/eventshow/77156276.cms |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=30 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830015638/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/miss-world-2020-to-be-held-in-2021/eventshow/77156276.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2021 |title=Here’s where you can watch the Miss World 2021 coronation |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/where-to-watch-miss-world-coronation-december-2021/ |access-date=5 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Noong Marso 8, 2021, kinumpirma ng Miss World Organization na ang kompetisyon ay mangyayari sa Coca-Cola Music Hall sa San Juan, [[Puerto Rico|Porto Riko]] sa Disyembre 16, 2021.<ref>{{Cite web |date=11 Marso 2021 |title=Miss World 2021 finale date announced! |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/miss-world-2021-finale-date-announced/articleshow/81462288.cms |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=31 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731065210/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/miss-world-2021-finale-date-announced/articleshow/81462288.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=8 Marso 2021 |title=¡Confirmado! Celebrarán concurso internacional de Miss Mundo en Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2021/03/08/confirmado-celebraran-concurso-internacional-miss-mundo-puerto-rico.html |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Metro Puerto Rico |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=13 Marso 2021 |title=70th Miss World pageant to be held in Puerto Rico on Dec. 16 |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/70th-miss-world-pageant-to-be-held-in-puerto-rico-on-dec-16 |access-date=11 Mayo 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> Ngunit dahil sa pagtaas ng pangangailan ng mga tiket, inanunsyo ng Miss World Organization noong Setyembre 2 na ang kompetisyon ay inilipat sa José Miguel Agrelot Coliseum, ang pinakamalaking ''indoor venue'' sa Porto Riko.<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2021 |title=With a rise in demand for finale tickets, Miss World 2021 venue shifted! |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/with-a-rise-in-demand-for-finale-tickets-miss-world-2021-venue-shifted/articleshow/85931318.cms |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=31 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731065155/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/with-a-rise-in-demand-for-finale-tickets-miss-world-2021-venue-shifted/articleshow/85931318.cms |url-status=dead }}</ref> Kumalat ang banta ng [[SARS-CoV-2 Omicron variant]] sa ilang bahagi ng daigdig sa panahon ng mga ''pre-pageant activity'', at ang banta ng birus ay nagsimula na ring kumalat sa Porto Riko. Noong Disyembre 14, nagpositibo sa COVID-19 si Pricilia Carla Yules ng [[Indonesia|Indonesya]].<ref>{{Cite web |last= |date=15 Disyembre 2021 |title=Nhiều thí sinh Miss World cách ly vì Covid-19 |trans-title=Many Miss World contestants are quarantined because of Covid-19 |url=https://vnexpress.net/nhieu-thi-sinh-miss-world-cach-ly-vi-covid-19-4403384.html |access-date=5 Mayo 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> Bilang pag-iingat, ang kaniyang kakuwarto na si Manasa Varanasi ng [[Indiya]] at lima pa ay inuri bilang mga hinihinalang kaso.<ref>{{Cite web |last=Anna |first=Elvira |date=15 Disyembre 2021 |title=Kabar Terbaru Carla Yules di Miss World 2021, Ini Penjelasan Liliana Tanoesoedibjo |url=https://www.inews.id/lifestyle/seleb/kabar-terbaru-carla-yules-di-miss-world-2021-ini-penjelasan-liliana-tanoesoedibjo |access-date=31 Hulyo 2022 |website=iNews |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Disyembre 2021 |title=Scenic view, good food & sunshine: Manasa Varanasi's isolation in Puerto Rico is a dream |language=en |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/scenic-view-good-food-sunshine-manasa-varanasis-isolation-in-puerto-rico-is-a-dream/articleshow/88356513.cms?from=mdr |access-date=6 Mayo 2023 |issn=0013-0389}}</ref> Kinumpirma ng tagapangulo ng Miss World Organization na si Julia Morley na ang mga kandidata ay kasalukuyang nakahiwalay at naka-quarantine at hindi sila maaring umakyat sa entablado sa palabas kung hindi sila maglalabas ng negatibong PCR test. Subalit lahat ng mga kandidata ay kabilang pa rin sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2021 |title=Aisladas varias candidatas de Miss Mundo por posible contagio de COVID-19 |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/aisladas-varias-candidatas-de-miss-mundo-por-posible-contagio-de-covid-19/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Primera Hora |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vargas Rodríguez |first=Shakira |date=14 Disyembre 2021 |title=Investigan casos sospechosos de COVID-19 entre siete concursantes de Miss Mundo 2021 |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/investigan-posibles-casos-de-covid-19-entre-siete-concursantes-de-miss-mundo-2021/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> Noong Disyembre 15, kinumpirma ng ''Puerto Rico Department of Health'' na 17 postibong kaso ng COVID-19 ay may kinalaman sa mga aktibidad ng Miss World, kabilang ang mga kalahok at mga empleyado.<ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=16 Disyembre 2021 |title=17 people at Miss World 2021 pageant test positive for Covid-19 in Puerto Rico |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion/2021/12/16/17-people-at-miss-world-2021-pageant-test-positive-for-covid-19-in-puerto-rico/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The National |language=en}}</ref> Noong Disyembre 16, ilang oras bago ang kompetisyon, nagpasya ang Miss World Organization na muling ipagpaliban ang kompetisyon matapos na magpositibo sa COVID-19 ang 23 kandidata at 15 empleyado ng Miss World.<ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2021 |title=Miss Mundo é adiado após mais de 20 candidatas contraírem Covid |url=https://g1.globo.com/mundo/noticia/2021/12/17/miss-mundo-e-adiado-apos-mais-de-20-candidatas-contrairem-covid.ghtml |access-date=31 Hulyo 2022 |website=G1 |language=pt-br}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pallavi |first=Krishna Priya |date=17 Disyembre 2021 |title=Miss World 2021 temporarily postponed after several Covid-19 positive cases |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-world-2021-temporarily-postponed-after-several-covid-19-positive-cases-101639708067082.html |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2021 |title=Miss World coronation night postponed due to COVID-19 |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2021/12/17/Miss-World-2021-postponed-due-to-COVID-19.html |access-date=3 Agosto 2022 |website=[[CNN Philippines]] |language=en |archive-date=22 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222212721/https://cnnphilippines.com/entertainment/2021/12/17/Miss-World-2021-postponed-due-to-COVID-19.html |url-status=dead }}</ref> Kinumpirma rin ng pambansang direktor ng Miss World Malaysia na nagpositibo rin sa COVID-19 si Lavanya Sivaji ng Malaysia.<ref name=":0">{{Cite web |last=Holland |first=Oscar |last2=Blanco Munoz |first2=Begona |date=17 Disyembre 2021 |title=Miss World 2021 postponed hours before finale amid Covid-19 outbreak |url=https://www.cnn.com/style/article/miss-world-2021-postponed-covid-19/index.html |access-date=31 Hulyo 2022 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Inanunsyo ng Miss World Organization na ang kompetisyon ay muling aayusin at gaganapin sa loob ng susunod na 90 araw.<ref name=":0" /> Noong Disyembre 22, kinumpirma ng Miss World Organization na ang kompetisyon ay mangyayari sa Coca-Cola Music Hall sa San Juan, [[Puerto Rico|Porto Riko]] sa Marso 16, 2022 at hindi sa José Miguel Agrelot Coliseum.<ref>{{Cite web |last=Adel |first=Rosette |date=22 Disyembre 2021 |title=Miss World moves coronation night to March 2022 |url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2021/12/22/207061/miss-world-moves-coronation-night-to-march-2022/ |access-date=5 Mayo 2023 |website=Interaksyon |language=en-US}}</ref> Ang 40 ''semifinalist'' lang ang bumalik sa Porto Riko para sa na-reschedule na kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=22 Disyembre 2021 |title=Miss World 2021 new pageant finale date has been announced |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/miss-world-2021-pageant-finale-rescheduled-date-puerto-rico-manasa-varanasi-india-7684505/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=10 Marso 2022 |title=Tracy Maureen Perez resumes Miss World quest |url=https://manilastandard.net/showbitz/columns0/pageant-concept-by-eton-concepcion/314213313/tracy-maureen-perez-resumes-miss-world-quest.html |access-date=3 Agosto 2022 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa siyamnapu't-pitong mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Maraming mga kompetisyong pambansa ang ipinagliban o ganap na nakansela dahil sa [[pandemya ng COVID-19]]. Dahil dito, 16 sa mga kandidata na naatasan upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo ay mga ''runner-up'' sa kanilang nakaraang kompetisyong pambansa, o napili sa isang ''casting process''. Walong kandidata naman ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok si Amela Agastra upang kumatawan sa [[Albanya]] matapos na umurong ang Miss World Albania 2021 na si Joanna Kiose sa hindi malamang dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=12 Hulyo 2021 |title=Đại diện Albania tại Miss World gây chú ý cùng hình xăm cá tính: Đỗ Hà vẫn ngọt ngào với sức hút riêng |url=https://saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dai-dien-albania-tai-miss-world-gay-chu-y-voi-hinh-xam-ca-tinh-202107111754459501.html |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Saostar.vn |language=vi}}</ref> Iniluklok si Shree Saini, isang ''semifinalist'' sa Miss World America 2020, bilang Miss World America 2021 dahil ang iskedyul ng kompetisyon ay lumagpas na sa panunungkulan ni Alissa Anderegg bilang Miss World America 2020.<ref>{{Cite web |last=Sadosh |first=Raj |date=4 Oktubre 2021 |title=Punjab-born Shree Saini first Indo-American to represent America at Miss World contest |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-born-shree-saini-first-indo-american-to-represent-america-at-miss-world-contest-320046 |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The Tribune |language=en |archive-date=31 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731125315/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-born-shree-saini-first-indo-american-to-represent-america-at-miss-world-contest-320046 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Brody |first=Lanae |date=15 Marso 2022 |title=Miss World America Shree Saini Reveals How She Overcame Horrific Accident to Capture Her Crown |url=https://people.com/human-interest/miss-world-america-shree-saini-overcame-horrific-crash-capture-crown/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=People Magazine |language=en}}</ref> Iniluklok si Miss World Japan 2021 Tamaki Koshi upang kumatawan sa [[Hapon]] dahil lumagpas na sa panunungkulan ni Miss World Japan 2020 Maria Kaneya ang petsa ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2020 |title=Dung mạo tân Hoa hậu Thế giới Nhật Bản |trans-title=New face of Miss World Japan |url=https://vnexpress.net/dung-mao-tan-hoa-hau-the-gioi-nhat-ban-4168758.html |access-date=31 Hulyo 2022 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> Iniluklok si Tamara Del Maso upang kumatawan sa [[Costa Rica|Kosta Rika]] matapos na umurong ang Miss World Costa Rica 2020 na si Andrea Montero dahil sa problema sa visa.<ref>{{Cite web |date=16 Oktubre 2020 |title=Andrea Montero crowned Miss Costa Rica 2020 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/andrea-montero-crowned-miss-costa-rica-2020/articleshow/78714487.cms |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=31 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731125407/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/andrea-montero-crowned-miss-costa-rica-2020/articleshow/78714487.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 2021 |title=Lộ diện người đẹp đại diện Costa Rica tham gia Miss World 2021 |url=https://vov.vn/giai-tri/nghe-si/lo-dien-nguoi-dep-dai-dien-costa-rica-tham-gia-miss-world-2021-889887.vov |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Voice of Vietnam |language=vi}}</ref> Iniluklok si Lizzy Dobbe, ang first runner-up ng Miss World Nederland 2020-21 upang kumatawan sa [[Netherlands|Olanda]] matapos na umurong ni Miss World Nederland 2020-21 na si Dilay Willemstein dahil sa ayaw niyang mabakunahan laban sa COVID-19.<ref>{{Cite web |last=Gutker |first=Carina |date=1 Hulyo 2021 |title=Lizzy (20) grijpt net naast titel en wordt tweede in Miss World Nederland-verkiezing |url=https://www.nhnieuws.nl/nieuws/288246/lizzy-20-grijpt-net-naast-titel-en-wordt-tweede-in-miss-world-nederland-verkiezing |access-date=31 Hulyo 2022 |website=NH |language=nl}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Jongeneel |first=Anouk |date=7 Oktubre 2021 |title=Lizzy werd tweede maar gaat nu tóch naar Miss World Verkiezing: "Ik ben vereerd" |url=https://www.nhnieuws.nl/nieuws/292795/lizzy-werd-tweede-maar-gaat-nu-toch-naar-miss-world-verkiezing-ik-ben-vereerd |access-date=31 Hulyo 2022 |website=NH |language=nl}}</ref> Iniluklok si Miss Rwanda 2021 Grace Ingabire upang kumatawan sa [[Rwanda]] dahil lumagpas na sa panunungkulan ni Miss Rwanda 2020 Nishimwe Naomie ang petsa ng kompetisyon.<ref>{{cite web |date=23 Marso 2020 |title=Nyina wa Miss Rwanda 2020, Nishimwe Naomie, avuga ko yari yaripfuje iryo teka kuva kera |url=https://www.bbc.com/gahuza/51604858 |access-date=30 Hulyo 2022 |website=[[BBC News]] |language=rw}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Nsabimana |first=Eddie |date=21 Marso 2021 |title=Grace Ingabire crowned Miss Rwanda 2021 |url=https://www.newtimes.co.rw/entertainment/grace-ingabire-crowned-miss-rwanda-2021 |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The New Times |language=en}}</ref> Iniluklok si Miss Senegal 2021 Penda Sy upang kumatawan sa Senegal dahil lumagpas na sa panunungkulan ni Miss Senegal 2020 Ndeye Fatima Dione ang petsa ng kompetisyon.<ref name=":3">{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=6 Oktubre 2021 |title=Miss monde Sénégal 2021 : Penda Sy succède à Alberta Diatta |url=https://www.afrik.com/miss-monde-senegal-2021-penda-sy-succede-a-alberta-diatta |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Afrik.com |language=fr-FR}}</ref> Noong Nobyembre 2021, hayagang ibinunyag ni Dione na siya ay na-droga at ginahasa sa isang pagtitipong pinaghandaan ng mga ''national pageant organizers'' ng Miss Senegal. Dahil dito, si Dione ay nabuntis at kalaunan ay hindi na ito nakakatanggap ng mga imbitasyon para sa mga aktibidad ng Miss Senegal.<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2021 |title=Miss Senegal chairperson under fire after blaming beauty queen for provoking her own sexual assault! |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/miss-senegal-chairperson-under-fire-after-blaming-beauty-queen-for-provoking-her-own-sexual-assault/articleshow/87934834.cms |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=31 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731134647/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/miss-senegal-chairperson-under-fire-after-blaming-beauty-queen-for-provoking-her-own-sexual-assault/articleshow/87934834.cms |url-status=dead }}</ref> Iniluklok si Juliana Rugumisa bilang kinatawan ng Tansaniya matapos na hindi sundin ni Miss Tanzania 2020/2021 Rose David Manfere ang kontrata nito sa Miss Tanzania.<ref>{{Cite web |last=Abdallah |first=Nasra |date=17 Hulyo 2021 |title=Kamati yaanika makosa sita anayotuhumiwa Miss Tanzania |url=https://www.mwananchi.co.tz/mw/michezo/burudani/kamati-yaanika-makosa-sita-anayotuhumiwa-miss-tanzania-3476558 |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Mwananchi |language=sw |archive-date=18 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218102532/https://www.mwananchi.co.tz/mw/michezo/burudani/kamati-yaanika-makosa-sita-anayotuhumiwa-miss-tanzania-3476558 |url-status=dead }}</ref> ==== Partisipasyon ni Miss Sint Maarten ==== Noong Disyembre 15, 2021, opisyal na tinuligsa ng pamahalaan ng [[Sint Maarten]] ang paglahok ni Lara Mateo sa Miss World 2021 bilang kinatawan ng teritoryo.<ref name=":7">{{Cite web |last=Wong |first=Melissa |date=15 Disyembre 2021 |title=Sint Maarten Gov’t: Who endorsed Lara Mateo to go to Miss World? |url=https://caribbean.loopnews.com/content/sint-maarten-govt-who-endorsed-lara-mateo-go-miss-world |access-date=1 Agosto 2022 |website=Loop News |language=en |archive-date=16 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216063209/https://caribbean.loopnews.com/content/sint-maarten-govt-who-endorsed-lara-mateo-go-miss-world |url-status=dead }}</ref> Hindi pinili ng Miss Sint Maarten Organization si Lara Mateo upang kumalahok sa Miss World at ang organisasyon ay kasalukuyang iniimbestigahan ng pamahalaan. Sinabi ng Punong Ministro ng Sint Maarten na si Silveria Jacobs na natuklasan ng pamahalaan na si Lara Mateo ay maling nairehistro ng may hawak ng prangkisa ng [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] upang kumatawan sa Sint Maarten.<ref name=":4">{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2021 |title=No response to govt. yet on Miss World concerns |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/no-response-to-govt-yet-on-miss-world-concerns |access-date=1 Agosto 2022 |website=The Daily Herald |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fitzpatrick |first=Judy H. |date=5 Enero 2022 |title=Lara Mateo opens up about pageant, saddened by hate messages, threats |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/lara-mateo-opens-up-about-pageant-saddened-by-hate-messages-threats |access-date=6 Mayo 2023 |website=The Daily Herald |language=en-gb}}</ref> Naglabas ng opisyal na liham ang lokal na pamahalaan ng Sint Maarten na nagsasabing hindi nila iniendorso ang partisipasyon ni Lara Mateo sa Miss World. Idinagdag nila na ang [[San Martin|Kolektibidad ng San Martin]], maging ang kanilang Kagawaran ng Turismo o Kagawaran ng Sining, ay hindi alam o kinikilala ang kandidata, at tiniyak na ang kanilang mga kinatawan ay kakalahok lamang sa Miss France.<ref name=":4" /> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Sa edisyong ito unang kumalahok ang [[Iraq|Irak]] at [[Somalia|Somalya]], at bumalik ang [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]], [[Belize|Belis]], [[Estonia|Estonya]], [[Guinea|Guniya]], [[Cameroon|Kamerun]], [[Madagascar|Madagaskar]], [[Namibia|Namibya]], [[Noruwega]], [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]], [[Serbia|Serbya]], [[Sint Maarten]], at [[Uruguay|Urugway]].<ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=14 Abril 2022 |title=9 Pesona Maria Farhad Miss Irak 2021 yang Selalu Outstanding |trans-title=9 Charms of Maria Farhad Miss Iraq 2021, which are always outstanding |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/pesona-maria-farhad-miss-irak-2021-c1c2-1 |access-date=10 Mayo 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> Huling kumalahok noong [[Miss World 2001|2001]] ang Sint Maarten, noong [[Miss World 2007|2007]] ang Estonya, noong [[Miss World 2015|2015]] ang Namibya, noong [[Miss World 2016|2016]] ang Santa Lucia, noong 2017 ang Baybaying Garing, Guniya, at Urugway, at noong 2018 ang Belis, Kamerun, Madagaskar, Noruwega, at Serbya. Ang mga bansang [[Antigua at Barbuda]], [[Aruba]], [[Australia|Australya]], [[New Zealand|Bagong Silandiya]], [[Barbados]], [[Belarus|Biyelorusya]], [[Dinamarka]], [[Ethiopia|Etiyopiya]], [[Gresya]], [[Guwatemala]], [[Guyana]], [[Georgia (bansa)|Heorhiya]], [[Kapuluang Birheng Britaniko]], [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]], [[Kapuluang Cook]], [[Kasakistan]], [[Kyrgyzstan|Kirgistan]], [[Croatia|Kroasya]], [[Laos]], [[Myanmar|Miyanmar]], [[Montenegro]], [[Rusya]], [[Samoa]], [[Sierra Leone]], [[Timog Sudan]], at [[Thailand|Taylandiya]] ay hindi sumali sa edisyong ito. Parehong hindi sumali sina Darya Goncharevich ng Biyelorusya at Natalija Labovic ng Montenegro dahil sa mga kadahilanang pangkalusugan.<ref>{{Cite web |date=18 Nobyembre 2021 |title="Мисс Беларусь-2021" Дарья Гончаревич пропустит конкурс "Мисс Мира" |url=https://sputnik.by/20211118/miss-belarus-2021darya-goncharevich-propustit-konkurs-miss-mira-1058072954.html |access-date=1 Agosto 2022 |website=Sputnik Беларусь |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Nobyembre 2021 |title=Natalija na liječenju, neće ići u Portoriko |url=https://rtcg.me/magazin/stil/342695/natalija-na-lijecenju-nece-ici-u-portoriko.html |access-date=1 Agosto 2022 |website=Radio i Televizija Crne Gore |language=cnr}}</ref> Hindi nakasama sa kompetisyon si Star Hellas 2021 Anna Pavlidou ng Gresya matapos nitong hindi makapasok sa teritoryo ng Estados Unidos dahil wala pa siyang ikalawang dosis ng bakuna laban sa COVID-19.<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2021 |title=Η Σταρ Ελλάς Άννα Παυλίδου «κόπηκε» από τα Μις Κόσμος γιατί δεν έχει κάνει την 2η δόση του εμβολίου (vid) {{!}} PLUS by gazzetta |url=https://www.gazzetta.gr/plus/2066342/i-star-ellas-anna-paylidoy-kopike-apo-ta-mis-kosmos-giati-den-ehei-kanei-tin-2i-dosi |access-date=1 Agosto 2022 |website=Gazzetta.gr |language=el}}</ref> Hindi sumali sa kompetisyon sina Michelle Calderon ng Guwatemala, Adesha Penn ng Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, at Nazerke Karmanova ng Kasakistan dahil sa hindi malamang dahilan.<ref>{{Cite web |last=Vásquez |first=Marisol |date=28 Setyembre 2021 |title=Presentan a Miss Mundo Guatemala |url=https://dca.gob.gt/noticias-guatemala-diario-centro-america/presentan-a-miss-mundo-guatemala/ |access-date=1 Agosto 2022 |website=Diario de Centro América |language=es |archive-date=2 Oktubre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211002080015/https://dca.gob.gt/noticias-guatemala-diario-centro-america/presentan-a-miss-mundo-guatemala/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Abbotts |first=Lori |date=2 Nobyembre 2021 |title=St. Thomian Adesha Penn wins Miss World USVI crown |url=http://www.virginislandsdailynews.com/island_life/st-thomian-adesha-penn-wins-miss-world-usvi-crown/article_3a2f54f8-a98b-50ab-a0b1-db196092aa6a.html |access-date=1 Agosto 2022 |website=The Virgin Islands Daily News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Nobyembre 2021 |title="Miss Qozogʻiston" eng goʻzal malikalari aniqlandi – foto |url=https://oz.sputniknews-uz.com/20211117/miss-qozogiston-eng-gozal-malikalari-aniqlandi-foto-21383246.html |access-date=1 Agosto 2022 |website=Sputnik Oʻzbekiston |language=uz}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 2021 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 2021 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="background:#FFFFFF; font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss World 2021''' | * '''{{flagicon|POL}} [[Polonya]]''' – '''[[Karolina Bielawska]]<ref name=":8" />'''<ref name=":14">{{Cite web |date=17 Marso 2022 |title=As it happens: Miss World 2021 |url=https://www.philstar.com/happens/1017 |access-date=5 Mayo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Shree Saini<ref name=":8" /><ref name=":14" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] – Olivia Yacé<ref name=":8" /><ref name=":14" /> |- |Top 6 | * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Anna Leitch<ref name=":14" /><ref>{{Cite web |last=Cousins |first=Graeme |date=18 Marso 2022 |title=NI school teacher makes history at Miss World |url=https://www.newsletter.co.uk/news/people/northern-ireland-school-teacher-anna-leitch-makes-history-at-miss-world-final-in-puerto-rico-3617835 |access-date=6 Mayo 2023 |website=Belfast News Letter |language=en}}</ref> * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Pricilia Carla Yules<ref name=":14" /><ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2022 |title=Top 6 finisher at Miss World 2021 back to Vietnam |url=https://english.vov.vn/en/culture/top-6-finisher-at-miss-world-2021-back-to-vietnam-post946271.vov |access-date=6 Mayo 2023 |website=Voice of Vietnam |language=en}}</ref> * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Karolina Vidales<ref name=":9">{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=17 Marso 2022 |title=Miss World 2021: Tracy Maureen Perez ends pageant journey as top 13 semifinalist |url=https://entertainment.inquirer.net/441507/miss-world-2021-tracy-maureen-perez-ends-pageant-journey-as-top-13-finalist |access-date=1 Abril 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref name=":14" /> |- |Top 13 | * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Đỗ Thị Hà '''§<ref name=":14" /><ref name=":10">{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=17 Marso 2022 |title=Miss World 2021: Tracy Maureen Perez advances to top 13 |url=https://entertainment.inquirer.net/441501/miss-world-2021-tracy-maureen-perez-advances-to-top-12 |access-date=31 Hulyo 2022 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref>''' * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Manasa Varanasi<ref name=":14" /><ref name=":10" /> * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombiya]] – Andrea Aguilera<ref name=":14" /><ref>{{Cite web |date=18 Marso 2022 |title=This is how Colombia did at Miss World 2021 |url=https://www.infobae.com/en/2022/03/18/this-is-how-colombia-did-at-miss-world-2021/ |access-date=6 Mayo 2023 |website=Infobae |language=en}}</ref> * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Tracy Perez]]<ref name=":14" /><ref name=":10" /> * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – April Benayoum<ref name=":14" /><ref>{{Cite web |last=Point.fr |first= |date=18 Marso 2022 |orig-date=17 Marso 2022 |title=Miss Monde 2022 : April Benayoum classée 8e, Miss Pologne sacrée |trans-title=Miss World 2022: April Benayoum ranked 8th , crowned Miss Poland |url=https://www.lepoint.fr/monde/miss-monde-2022-april-benayoum-dans-le-top-13-miss-pologne-sacree-17-03-2022-2468554_24.php |access-date=6 Mayo 2023 |website=Le Point |language=fr}}</ref> * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Karolína Kopíncová<ref name=":14" /><ref name=":10" /> * {{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]] – Khadija Omar<ref name=":14" /><ref name=":10" /> |- |Top 40 | * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Amira Hidalgo<ref name=":14" /><ref name=":11">{{Cite web |date=22 Enero 2022 |title=Miss World 2021 announces top 40 contestants |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-world-2021-announces-top-40-contestants/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * {{flag|Bahamas}} – Sienna Evans<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Alejandra Conde<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] – Palesa Mofele<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Caroline Teixeira<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] – Ámar Pacheco<ref name=":14" /><ref>{{Cite web |date=23 Enero 2022 |title=Ámar Pachecho entra al top 40 de Miss Mundo: ‘Estoy viviendo por primera vez ese sentimiento de estar cumpliendo un sueño’ |trans-title=Ámar Pachecho enters the top 40 of Miss World: "I am living for the first time that feeling of fulfilling a dream" |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/gente/amar-pachecho-entra-al-top-40-de-miss-mundo-estoy-viviendo-por-primera-vez-ese-sentimiento-de-estar-cumpliendo-un-sueno-nota/ |access-date=6 Mayo 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> * {{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] – Saran Bah<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Rehema Muthamia<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Pamela Uba<ref name=":14" /><ref>{{Cite web |last=Fanneran |first=Vinny |date=15 Disyembre 2021 |title=Miss Ireland's Pamela Uba laughs off 'bitchy' comment ahead of Miss World final |url=https://www.galwaybeo.ie/news/galway-news/miss-world-finals-irelands-pamela-6354683 |access-date=6 Mayo 2023 |website=Galway Beo |language=en}}</ref> * {{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerún]] – Audrey Monkam<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Svetlana Mamaeva<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Sharon Obara<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] – Hugrún Birta Egilsdóttir<ref name=":14" /><ref>{{Cite web |last=Maríudóttir |first=Elísabet Hanna |date=26 Enero 2022 |title=Hugrún Birta í vali dómnefndar fyrir Miss World |url=https://www.visir.is/g/20222212674d/hugrun-birta-i-vali-domnefndar-fyrir-miss-world |access-date=10 Mayo 2023 |website=Vísir.is |language=is}}</ref> * {{flagicon|MAD}} [[Madagascar|Madagaskar]] – Nellie Anjaratiana<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] – Lavanya Sivaji<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] – Burte-Ujin Anu<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|NPL}} [[Nepal]] – Namrata Shrestha<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] – [[Sheynnis Palacios]]<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Bethania Borba<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Aryam Díaz<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Emmy Peña<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] – Sadé Greenwood<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Shudufhadzo Musida<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Jeanine Brandt<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Carol Drpic<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Jiang Siqi<ref name=":14" /><ref name=":11" /> * {{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] – Lili Tótpeti<ref name=":14" /><ref name=":11" /> |} <small>'''§''' Panalo sa Hamong ''Digital Media''</small><ref>{{Cite web |date=14 Pebrero 2022 |title=Missosology picks VN contestant among top 15 at Miss World 2021 |url=https://english.vov.vn/en/culture/missosology-picks-vn-contestant-among-top-15-at-miss-world-2021-post924047.vov |access-date=10 May 2023 |website=Voice of Vietnam |language=en}}</ref> === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] – Olivia Yacé |- |Asya-Pasipiko | * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Pricilia Carla Yules<ref>{{Cite web |last=Rahman |first=Fathor |date=18 Marso 2022 |title=Profil Carla Yules, Pemenang Miss World Asia 2021 |trans-title=Profile of Carla Yules, Winner of Miss World Asia 2021 |url=https://www.sinergimadura.com/profil/pr-2902990191/profil-carla-yules-pemenang-miss-world-asia-2021 |access-date=6 Mayo 2023 |website=Sinergi Madura |language=id}}</ref> |- |Europa | * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Anna Leitch<ref>{{Cite web |last=McLaughlin |first=Sophie |date=24 Marso 2022 |title=Anna Leitch makes history as first Miss NI to make top 6 at Miss World |url=https://www.belfastlive.co.uk/news/northern-ireland/anna-leitch-makes-history-first-23482733 |access-date=6 Mayo 2023 |website=BelfastLive |language=en}}</ref> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Shree Saini |- |Karibe | * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Emmy Peña<ref>{{Cite web |last=Correa |first=Melissa |date=18 Marso 2022 |title=Emmy Peña fue coronada como Miss World Caribbean 2021 |trans-title=Emmy Peña was crowned as Miss World Caribbean 2021 |url=https://hoy.com.do/emmy-pena-fue-coronada-como-miss-world-caribbean-2021/ |access-date=6 Mayo 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |} == Mga ''Challenge Event'' == === Hamong ''Head-to-Head'' === Opisyal na itinalaga ang mga kalahok sa kani-kanilang grupo para sa hamong ''Head-to-Head'' na ipinalabas sa ''Miss World [[YouTube]] Channel'' noong Nobyembre 24, 2021. Ang mga nagwagi sa bawat grupo ay kumalahok sa ikalawang round ng hamon na ginanap noong Disyembre 9, 2021 sa Capitol of Puerto Rico.<ref>{{Cite web |date=9 Disyembre 2021 |title=Tracy Perez is group winner of Miss World 2021 head-to-head challenge |url=https://news.abs-cbn.com/life/12/09/21/ph-is-group-winner-of-miss-world-head-to-head-challenge |access-date=1 Agosto 2022 |website=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nsabimana |first=Eddie |date=10 Disyembre 2021 |title=Miss World: Ingabire loses Head to Head Challenge |url=https://www.newtimes.co.rw/entertainment/miss-world-ingabire-loses-head-head-challenge |access-date=1 Agosto 2022 |website=The New Times |language=en}}</ref> Ang walong kandidatang nagwagi sa ikalawang round ay mapapabilang na sa Top 40.<ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikki |date=10 Disyembre 2021 |title=Tracy Maureen Perez secures Top 30 spot in Miss World 2021 |url=https://www.pep.ph/news/local/162548/tracy-maureen-perez-top-30-miss-world-2021-a721-20211210 |access-date=1 Agosto 2022 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=14 Disyembre 2021 |title=Philippines' Tracy Maureen Perez secures Miss World 2021 Top 30 spot, stuns in goddess national costume |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2021/12/14/2147929/philippines-tracy-maureen-perez-secures-miss-world-2021-top-30-spot-stuns-goddess-national-costume |access-date=3 Agosto 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> ==== Unang round ==== * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa ikalawang ''round'' ng Hamong Head-to-Head. * {{Color box|lightgreen|border=darkgray}} Nakapasok sa ikalawang ''round'' ng Hamong Head-to-Head, ngunit nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng ''judges' choice'' o sa iba pang mga ''challenge event.'' * {{Color box|silver|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng iba pang mga ''challenge event''. * {{Color box|#cc9966|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng ''judges' choice.'' {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Grupo ! width="180" |Unang Bansa ! width="180" |Ikalawang Bansa ! width="180" |Ikatlong Bansa ! width="180" |Ikaapat na Bansa ! width="180" |Ikalimang Bansa ! width="180" |Ikaanim na Bansa |- !1 | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagcountry|Bahamas}}<ref name=":12">{{Cite web |date=26 Nobyembre 2021 |title=Caribbean delegates begin Miss World 2021 Head to Head Challenge |url=https://caribbean.loopnews.com/content/caribbean-delegates-begin-miss-world-2021-head-head-challenge |access-date=19 Pebrero 2023 |website=Loop Caribbean News |language=en }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>''' | bgcolor="silver" |'''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]<ref name=":12" />''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]]<ref name=":12" />''' | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|NPL}} [[Nepal]]<ref name=":12" />''' |{{flagicon|PER}} [[Peru]]<ref name=":12" /> |{{flagicon|POR}} [[Portugal]]<ref name=":12" /> |- !2 |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]]<ref name=":15">{{Cite web |last=Heever |first=Megan van den |date=29 Nobyembre 2021 |title=Lekker! Shudu Musida shows off Xitsonga heritage at Miss World [photos] |url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/shudu-musida-miss-world-puerto-rico-national-costume-photos/ |access-date=19 Pebrero 2023 |website=The South African |language=en-ZA}}</ref> |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]]<ref name=":15" /> | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]]<ref name=":15" />''' | bgcolor="silver" |'''{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]]<ref name=":15" />''' |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]]<ref name=":15" /> | bgcolor="silver" |'''{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]]<ref name=":15" />''' |- !3 |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]]<ref name=":12" /> |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]]<ref name=":12" /> | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]]<ref name=":12" />''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano|Rep. Dominikano]]<ref name=":12" />''' |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]]<ref name=":12" /> |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]]<ref name=":12" /> |- !4 |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]]''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|POL}} [[Polonya]]''' |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]]''' |- !5 |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]''' |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |- !6 |{{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] | bgcolor="silver" |'''{{flagicon|KEN}} [[Kenya]]''' |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]''' |{{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkya]] |- !7 | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]]''' |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]]''' |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko|Rep.Tseko]]''' |- !8 | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|BOT}} [[Botswana]]''' |{{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]]''' |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{flagicon|TUN}} [[Tunisya]] |- !9 | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]]''' |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]''' |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{flagicon|MDA}} [[Moldova|Móldoba]] |- !10 | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]]''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]]''' | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerún]]''' |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|MAD}} [[Madagascar|Madagaskar]]''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]]''' |- !11 |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]]<ref name=":16">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=10 Disyembre 2021 |title=Philippines' Tracy Maureen Perez wins Miss World 2021 Head-to-Head Challenge 1st round |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/12/10/2147081/philippinestracy-maureen-perez-wins-miss-world-2021-head-head-challenge-1st-round |access-date=5 Mayo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]]<ref name=":16" /> |{{flagicon|MAC}} [[Macau|Makáw]]<ref name=":16" /> | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]]<ref name=":16" />''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]<ref name=":16" />''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]<ref name=":16" />''' |- !12 |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]''' |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |- !13 |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]]<ref name=":18">{{Cite web |last=Nsabimana |first=Eddie |date=1 Disyembre 2021 |title=Miss World 2021: Ingabire shines in head to head challenge |url=https://www.newtimes.co.rw/article/191676/Entertainment/miss-world-2021-ingabire-shines-in-head-to-head-challenge |access-date=11 Mayo 2023 |website=The New Times |language=en}}</ref> |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]]<ref name=":18" /> | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]<ref name=":18" />''' | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombiya]]'''<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2021 |title=Miss World: Ingabire loses Head to Head Challenge |url=https://thevoicenewsmagazine.com/miss-world-ingabire-loses-head-to-head-challenge/ |access-date=10 Mayo 2023 |website=The Voice |language=en-US}}</ref> |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]<ref name=":18" /> |{{flagicon|RWA}} [[Rwanda]]<ref name=":18" /> |- !14 | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]]''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]]''' | bgcolor="silver" |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]''' |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]]''' |- !15 |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya Bissaw]] |{{flagicon|Iraq}} [[Iraq|Irak]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]]''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|CHN}} [[Tsina]]''' |- !16 |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]]<ref name=":19">{{Cite web |date=9 Disyembre 2021 |title=Miss Uganda Elizabeth Bagaya needs your vote to win Miss World next week |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/121900 |access-date=10 Mayo 2023 |website=New Vision |language=en}}</ref> | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|HTI}} [[Hayti]]<ref name=":19" />''' |{{flagicon|KHM}} [[Cambodia|Kambodya]]<ref name=":19" /> |{{flagicon|SEN}} [[Senegal|Sénegal]]<ref name=":19" /> |'''{{flagicon|SXM}}''' [[Sint Maarten]]'''<ref name=":19" />''' |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]]<ref name=":19" /> |} ==== Pangalawang round ==== * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong Head-to-Head. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Grupo ! width="180" |Unang Bansa ! width="180" |Ikalawang Bansa |- !1 | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|NPL}} [[Nepal]]''' |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |- !2 | bgcolor="gold" |'''{{flagcountry|Paraguay}}''' |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]] |- !3 | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]'''<ref>{{Cite news |last=Hernandez |first=Sonia |date=10 Disyembre 2021 |title=That's great! Alejandra Conde entered the top 30 of Miss World 2021 |language=en |work=Ultimas Noticias |url=https://en.ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/que-bien-alejandra-conde-entro-en-el-top-30-del-miss-mundo-2021/ |access-date=5 Mayo 2023 |archive-date=5 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505143607/https://en.ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/que-bien-alejandra-conde-entro-en-el-top-30-del-miss-mundo-2021/ |url-status=dead }}</ref> |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |- !4 |{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|BOT}} [[Botswana]]'''<ref>{{Cite web |date=16 Disyembre 2021 |title=Palesa shines at Miss World |url=https://thepatriot.co.bw/palesa-shines-at-miss-world/ |access-date=10 Mayo 2023 |website=The Patriot On Sunday |language=en-US}}</ref> |- !5 |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]]<ref>{{Cite web |date=17 Marso 2022 |title=Do Thi Ha clinches Top 12 finish in Miss World 2021 |url=https://english.vov.vn/en/culture/do-thi-ha-clinches-top-12-finish-in-miss-world-2021-post931019.vov |access-date=5 Mayo 2023 |website=Voice of Vietnam |language=en}}</ref> | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerún]]''' |- !6 | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]]''' |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |- !7 |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]]'''<ref>{{Cite web |last=Richard |first=Florence |date=16 Marso 2022 |title=Côte d’Ivoire – Olivia Yacé : concours Miss Monde, paillettes et politique |trans-title=Ivory Coast – Olivia Yacé: Miss World competition, glitter and politics |url=https://www.jeuneafrique.com/1329893/politique/cote-divoire-miss-monde-paillettes-et-politique/ |access-date=6 Mayo 2023 |website=Jeune Afrique |language=fr-FR}}</ref> |- !8 | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]''' |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |} === Hamon sa Talento === Ginanap ang ''finals'' ng hamon ng Talento noong Disyembre 4, 2021, at inanunsyo ang nagwagi sa hamon noong Disyembre 13, 2021 sa pamamagitan ng ''Miss World [[Facebook]] Page''. Ang kandidatang nagwagi sa hamon ay mapapabilang na sa Top 40 at magtatanghal sa ''finale'' sa Marso 16, 2022.<ref name=":6">{{Cite web |last=Reiher |first=Andrea |date=14 Disyembre 2021 |title=Miss World 2021 Results: Head to Head, Sports, Talent, & More |url=https://heavy.com/entertainment/miss-world-top-30-head-to-head-sports-talent-2021-results/ |access-date=2 Agosto 2022 |website=Heavy.com |language=en-US |archive-date=2 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802163031/https://heavy.com/entertainment/miss-world-top-30-head-to-head-sports-talent-2021-results/ |url-status=dead }}</ref> Nagwagi si Burte-Ujin Anu ng [[Mongolia|Monggolya]] sa hamong ito at mapapabilang na sa Top 40.<ref name=":5">{{Cite web |last=Plaza |first=Marane A. |date=17 Marso 2022 |title=Poland wins Miss World 2021; full list of winners |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/03/17/2167906/poland-wins-miss-world-2021-full-list-winners |access-date=2 Agosto 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakaklagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]]''' – '''Burte-Ujin Anu<ref name=":5" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Amine Storrød<ref>{{Cite web |last=Dalene |first=Pernille Storhaug |date=23 Disyembre 2021 |title=Amine (21) testet positivt på vei hjem fra missekonkurranse – nå må hun feire jul alene i New York |trans-title=Amine (21) tested positive on the way home from a pageant - now she has to celebrate Christmas alone in New York |url=https://www.nettavisen.no/5-95-364865 |access-date=6 Mayo 2023 |website=Nettavisen |language=no}}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Tamaki Hoshi |- |3rd runner-up | * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Carol Drpic |- |4th runner-up | * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Anna Leitch |- |Top 27 | * {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] – Amela Agastra * {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] – Olivia Yacé * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Đỗ Thị Hà<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Marso 2022 |title=Do Thi Ha clinches Top 13 finish in Miss World 2021 |url=https://vietnamnet.vn/en/do-thi-ha-clinches-top-13-finish-in-miss-world-2021-823416.html |access-date=11 Mayo 2023 |website=VietNamNet News |language=vi}}</ref> * {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] – Palesa Molefe<ref>{{Cite web |date=14 Marso 2022 |title=Will Miss World Botswana be crowned the 70th Miss World? |url=https://thepatriot.co.bw/will-miss-world-botswana-be-crowned-the-70th-miss-world/ |access-date=10 Mayo 2023 |website=The Patriot On Sunday |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] – Eva Dobreva * {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] – Ámar Pacheco<ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2021 |title=Ámar Pacheco, en Miss Mundo 2021: Este viaje aun no termina |trans-title=Ámar Pacheco, in Miss World 2021: This journey is not over yet |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/gente/amar-pacheco-en-miss-mundo-2021-este-viaje-aun-no-termina-nota/ |access-date=6 Mayo 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> * {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Claudia Todd * {{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] – Maja Colic * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Shree Saini * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Khalia Hall * {{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] – Janice Sampere * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Manasa Varanasi * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Pricilia Carla Yules * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Rehema Muthamia * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Pamela Uba * {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Sharon Obara * {{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] – Angélique Sanson * {{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] – Khai Ling Ho * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Shudufhadzo Musida * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Tara Hong * {{flagicon|TUN}} [[Tunisya]] – Amani Layouni * {{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] – Valentina Camejo |} === Hamong ''Top Model'' === Ginanap ang ''finals'' ng hamong Top Model noong Disyembre 6, 2021 sa T-Mobile Distrito, kung saan nirampa ng mga kandidata ang kanilang mga pambansang kasuotan, kasuotang gawa ng mga lokal na ''fashion designer'' mula sa kanilang mga bansang pinagmulan, at kasuotang gawa ng mga lokal na ''fashion designer'' mula sa [[Puerto Rico|Porto Riko]].<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |last=VietnamPlus |date=7 Disyembre 2021 |title=Miss Vietnam among 13 finalists in Top Model competition for Miss World |url=https://en.vietnamplus.vn/miss-vietnam-among-13-finalists-in-top-model-competition-for-miss-world/216772.vnp |access-date=2 Agosto 2022 |website=VietnamPlus |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=7 Disyembre 2021 |title=Cote D'Ivoire named Miss World Top Model 2021 |url=https://philstarlife.com/news-and-views/874941-miss-world-top-model? |access-date=6 Mayo 2023 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Inanunsyo ang nagwagi sa hamon noong Disyembre 13, 2021 sa pamamagitan ng ''Miss World [[Facebook]] Page''. Nagwagi si Olivia Yacé ng [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] sa hamong ito at mapapabilang na sa Top 40.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |last=Magaña |first=Lluvia Peralta |date=16 Marso 2022 |title=Miss Mundo 2021: ¿Quiénes son las 40 finalistas del concurso? |trans-title=Miss World 2021: Who are the 40 finalists of the contest? |url=https://www.yucatan.com.mx/espectaculos/2022/3/16/miss-mundo-2021-quienes-son-las-40-finalistas-del-concurso-307016.html |access-date=6 Mayo 2023 |website=Diario de Yucatan |language=spanish}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong Top Model. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]]''' – '''Olivia Yacé'''<ref>{{Cite web |last=Kouazoounde |first=Berenice |date=7 Disyembre 2021 |title=Olivia Yacé est Miss World Top Model 2021 et officiellement finaliste |trans-title=Olivia Yacé is Miss World Top Model 2021 and officially a finalist |url=https://www.afrik.com/olivia-yace-est-miss-world-top-model-2021-et-officiellement-finaliste |access-date=6 Mayo 2023 |website=Afrik |language=fr-FR}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerún]] – Audrey Monkam<ref name=":17">{{Cite web |last= |date=8 Disyembre 2021 |title=13 'Siêu mẫu' tại Miss World 2021 |trans-title=13 'Supermodels' at Miss World 2021 |url=https://vnexpress.net/13-sieu-mau-tai-miss-world-2021-4400334.html |access-date=5 Mayo 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Aryam Díaz<ref name=":17" /> |- |Top 13 | * {{flag|Bahamas}} – Sienna Evans<ref name=":17" /> * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Alejandra Conde<ref name=":17" /> * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Đỗ Thị Hà<ref>{{Cite web |last= |date=16 Disyembre 2021 |title=Ứng viên tiềm năng cho vương miện Miss World 2021 |trans-title=Potential candidates for the Miss World 2021 crown |url=https://vnexpress.net/ung-vien-tiem-nang-cho-vuong-mien-miss-world-2021-4403965.html |access-date=5 Mayo 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> * {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Sharon Obara<ref name=":17" /> * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Karolina Vidales<ref name=":17" /> * {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] – [[Sheynnis Palacios]]<ref name=":17" /> * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Karolina Bielawska<ref name=":17" /> * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – April Benayoum<ref>{{Cite web |last=De Freitas |first=Delphine |date=9 Disyembre 2021 |title=Miss Monde: la Française April Benayoum se distingue lors d’une épreuve préliminaire |trans-title=Miss World: French April Benayoum stands out in a preliminary round |url=https://www.tf1info.fr/culture/miss-monde-la-francaise-april-benayoum-se-distingue-lors-d-une-epreuve-preliminaire-2204132.html |access-date=6 Mayo 2023 |website=TF1 Info |language=fr}}</ref> * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Emmy Pena<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Marso 2022 |title=Dominicana Emmy Peña entre las favoritas para el Miss World 2021 |trans-title=Dominican Emmy Peña among the favorites for Miss World 2021 |url=https://www.diariolibre.com/usa/revista/2022/03/08/emmy-pena-representara-rd-en-el-miss-world-2021/1694747 |access-date=6 Mayo 2023 |website=Diario Libre |language=es}}</ref> * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Karolína Kopíncová<ref name=":17" /> |} ==== Best Designer Dress ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Tara Hong<ref name=":5" /> |- |1st runner-up | * {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] – Olivia Yacé |- |2nd runner-up | * {{flagicon|Iraq}} [[Iraq|Irak]] – Maria Farhad |} === Hamon sa Palakasan === Ginanap ang ''finals'' ng hamon sa palakasan noong Disyembre 10, 2021, kung saan naglaban-laban ang bawat pangkat sa mga kompetisyong pampalakasan.<ref name=":6" /> Inanunsyo ang nagwagi sa hamon noong Disyembre 13, 2021 sa pamamagitan ng ''Miss World [[Facebook]] Page''. Nagwagi si Karolina Vidales ng [[Mehiko]] sa hamong ito at mapapabilang na sa Top 40.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |last=Magaña |first=Rain Peralta |date=16 Marso 2022 |title=Karolina Vidales busca la corona de Miss World 2021 para México |trans-title=Karolina Vidales seeks the Miss World 2021 crown for Mexico |url=https://www.yucatan.com.mx/espectaculos/2022/3/16/karolina-vidales-busca-la-corona-de-miss-world-2021-para-mexico-283444.html |access-date=6 Mayo 2023 |website=Diario de Yucatan |language=es}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{Flagicon|MEX}} '''[[Mehiko]]''' – '''Karolina Vidales'''<ref>{{Cite web |last=Heroch |first=Luis Fernando |date=16 Marso 2022 |title=Conoce a Karolina Vidales, la representante de México en el Miss Mundo |trans-title=Meet Karolina Vidales, the representative of Mexico in Miss World |url=https://www.publimetro.com.mx/entretenimiento/2022/03/16/conoce-a-karolina-vidales-la-representante-de-mexico-en-el-miss-mundo/ |access-date=6 Mayo 2023 |website=Publimetro México |language=es}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] – Hugrún Birta Egilsdóttir<ref name=":20">{{Cite web |last=Reiher |first=Andrea |date=16 Marso 2022 |title=Miss World 2021 Winner Crowned |url=https://heavy.com/entertainment/miss-world-2021-2022-winners-who-won-live/ |access-date=11 Mayo 2023 |website=Heavy.com |language=en-US |archive-date=10 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510162030/https://heavy.com/entertainment/miss-world-2021-2022-winners-who-won-live/ |url-status=dead }}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya Bissaw]] – Itchacénia Da Costa<ref name=":20" /> * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Pamela Uba<ref name=":20" /> |} === Hamong ''Multimedia'' === Inanunsyo ang nagwagi sa hamon noong Disyembre 13, 2021 sa pamamagitan ng ''Miss World [[Facebook]] Page''. Nagwagi si Olivia Yacé ng [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] sa hamong ito at mapapabilang na sa Top 40.<ref name=":5" /> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong Multimedia. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]]''' – '''Olivia Yacé'''<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Ervin |date=17 Marso 2022 |title=Si Tracy Maureen Perez na nga ba ang magiging ika-2 Miss World ng Pinas? |url=https://bandera.inquirer.net/308264/si-tracy-maureen-perez-na-nga-ba-ang-magiging-ika-2-miss-world-ng-pinas |access-date=6 Mayo 2023 |website=[[Bandera]] |language=en |via=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> |- |Top 10 | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Alejandra Conde * {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] – Palesa Molefe * {{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] – Saran Bah * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Pricilia Carla Yules * {{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerún]] – Audrey Nabila Monkam * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombiya]] – Andrea Aguilera * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Karolina Vidales * {{flagicon|NPL}} [[Nepal]] – Namrata Shrestha * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Shudufhadzo Musida |} === ''Beauty With a Purpose'' === Inanunsyo ang mga pinalista noong Disyembre 13, 2021 sa pamamagitan ng ''Miss World [[Facebook]] Page''. Ang anim na pinalistang nagwagi ay mapapabilang na sa Top 40.<ref name=":5" /> Bukod pa riyan, ang Beauty With a Purpose Ambassador Award ay iginawad sa isang kandidata na makakasama ng bagong Miss World sa kanyang panunungkulan.<ref>{{Cite web |last=Dharni |first=Aishwarya |date=17 Marso 2022 |title=Here's Shree Saini's Inspiring Story Of Success, The Indian-American Miss World Runner-up |url=https://www.indiatimes.com/trending/social-relevance/miss-world-2021-shree-saini-first-runner-up-564728.html |access-date=5 Agosto 2022 |website=India Times |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pallavi |first=Krishna Priya |date=17 Marso 2022 |title=Indian-American Shree Saini is Miss World 2021 1st Runner-Up: All you need to know about her |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/indian-american-shree-saini-is-miss-world-2021-1st-runner-up-all-you-need-to-know-about-her-101647493524120.html |access-date=6 Mayo 2023 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Beauty With a Purpose. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Mga nagwagi''' | * '''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''' – Shree Saini '''§<ref name=":13">{{Cite web |last=Licsi |first=Ayie |date=14 Disyembre 2021 |title=TRANSCRIPT: Miss World PH Tracy Maureen Perez advocates for single mothers in her Beauty with a Purpose project |url=https://philstarlife.com/style/479020-transcript-miss-world-tracy-maureen-perez-beauty-with-a-purpose?page=2 |access-date=4 Agosto 2022 |website=[[The Philippine Star]]}}</ref>'''<ref>{{Cite web |last=Chawla |first=Medha |date=17 Marso 2022 |title=Indian-American Shree Saini is first runner-up of Miss World 2021. Who is she? |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/indian-american-shree-saini-is-first-runner-up-of-miss-world-2021-who-is-she-1926403-2022-03-17 |access-date=6 Mayo 2023 |website=India Today |language=en}}</ref> * '''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' – Manasa Varanasi<ref name=":13" /><ref>{{Cite web |date=16 Disyembre 2021 |title=Manasa Varanasi wins the Beauty with a Purpose award along with five others |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/manasa-varanasi-wins-the-beauty-with-a-purpose-award-along-with-five-others/articleshow/88323144.cms |access-date=6 Mayo 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=6 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506014641/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/manasa-varanasi-wins-the-beauty-with-a-purpose-award-along-with-five-others/articleshow/88323144.cms |url-status=dead }}</ref> * '''{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]]''' – Rehema Muthamia<ref name=":13" /><ref>{{Cite web |last=Eyres |first=Lebby |date=15 Mayo 2022 |title=Miss England subjected to campaign of terror by man supposed to love her |url=https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/miss-england-subjected-horrifying-campaign-26941207 |access-date=6 Mayo 2023 |website=Daily Mirror |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506020013/https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/miss-england-subjected-horrifying-campaign-26941207 |archive-date=6 Mayo 2023 |url-status=dead }}</ref> * '''{{flagicon|KEN}} [[Kenya]]''' – Sharon Obara<ref name=":13" /><ref>{{Cite web |last=Ambani |first=Sylvania |date=15 Abril 2022 |title=Beauty with a purpose: Miss World Kenya to promote mental health |url=https://nation.africa/kenya/news/beauty-with-purpose-miss-world-kenya-promote-mental-health-3783042 |access-date=6 Mayo 2023 |website=Nation |language=en}}</ref> * '''{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]]''' – Tracy Perez<ref name=":13" /><ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=4 Pebrero 2022 |title=Miss World Philippines 2021 Tracy Maureen Perez's Beauty With a Purpose Project for Single Mothers Gets Funding from Organization |url=https://modernparenting.onemega.com/miss-world-philippines-2021-tracy-maureen-perez-beauty-with-a-purpose-project-single-mothers-gets-funding/ |access-date=6 Mayo 2023 |website=Modern Parenting |language=en-US |archive-date=6 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506020014/https://modernparenting.onemega.com/miss-world-philippines-2021-tracy-maureen-perez-beauty-with-a-purpose-project-single-mothers-gets-funding/ |url-status=dead }}</ref> * '''{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]]''' – Shudufhadzo Musida<ref name=":13" /><ref>{{Cite news |last=Mazibuko |first=Thobile |date=17 Disyembre 2021 |title=Shudufhadzo Musida’s ’Beauty With A Purpose’ project among the winners at Miss World pageant |language=en |work=Independent Online |url=https://www.iol.co.za/lifestyle/style-beauty/beauty/shudufhadzo-musidas-beauty-with-a-purpose-project-among-the-winners-at-miss-world-pageant-9cb23631-f596-4fa5-a94a-f15bcf2706bb |access-date=6 Mayo 2023}}</ref> |- |Top 10 | * {{flagicon|MAD}} [[Madagascar|Madagaskar]] – Nellie Anjaratiana<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2021 |title=Miss Monde: la candidate malgache Nellie Anjaratiana dans le top 10 du challenge Beauty with a Purpose |trans-title=Miss World: Malagasy candidate Nellie Anjaratiana in the top 10 of the Beauty with a Purpose challenge |url=https://www.linfo.re/ocean-indien/madagascar/miss-monde-la-candidate-malgache-nellie-anjaratiana-dans-le-top-10-du-challenge-beauty-with-a-purpose |access-date=6 Mayo 2023 |website=Linfo.re |language=fr}}</ref> * {{flagicon|NPL}} [[Nepal]] – Namrata Shrestha<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Disyembre 2021 |title=Miss Nepal in top 10 for Beauty with Purpose round |url=https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/miss-nepal-in-top-10-for-beauty-with-purpose-round |access-date=6 Mayo 2023 |website=Nepal News |language=en |archive-date=6 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506014650/https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/miss-nepal-in-top-10-for-beauty-with-purpose-round |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Karolína Kopíncová * {{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] – Sadé Greenwood<ref>{{Cite web |date=30 Enero 2022 |title=Puerto Rico, here she comes again! |url=http://www.sundaytimes.lk/220130/plus/puerto-rico-here-she-comes-again-470480.html |access-date=6 Mayo 2023 |website=The Sunday Times Sri Lanka |language=en}}</ref> |- |Top 28 | * {{flag|Bahamas}} – Sienna Evans * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Alejandra Conde * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Đỗ Thị Hà * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Caroline Teixeira * {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] – Ámar Pacheco * {{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] – Saran Bah * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Pricilia Carla Yules * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Pamela Uba * {{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerún]] – Audrey Monkam * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Svetlana Mamaeva * {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] – Lavanya Sivaji * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Karolina Vidales * {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] – [[Sheynnis Palacios]] * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Bethania Borba * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Jeanine Brandt * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Carol Drpic * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Jiang Siqi * {{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] – Lili Tótpeti |} <small>'''§''' Beauty With a Purpose Ambassador</small> == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang pagbabago ang inimplementa sa edisyong ito. Tulad noong 2019, ang bilang ng mga ''semi-finalist'' sa edisyon ito ay apatnapu. Labinlima sa mga ito ay nagwagi sa mga ''Fast Track event'', at ang nalalabing dalawampu't-lima ay pinili ng mga hurado na inanunsyo noong Enero 2022.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=22 Enero 2022 |title=Tracy Maureen Perez makes it to Miss World 2021's Top 15 shortlist |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/01/22/2155658/tracy-maureen-perez-makes-it-miss-world-2021s-top-15-shortlist |access-date=3 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=26 Enero 2022 |title=Miss World 2021 names 25 remaining candidates to complete Top 40 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/01/26/2156270/miss-world-2021-names-25-remaining-candidates-complete-top-40 |access-date=3 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Ang apatnapung ''semi-finalist'' lang ang bumalik sa kompetisyon na ginanap noong Marso 16, 2022. Mula sa apatnapu, labintatlo ang sumabak sa paunang ''question-and-answer round'' kasama ang dalawang nag-''tie'' sa mga iskor at ang nagwagi sa Hamong ''Digital Media'', at anim na pinalista naman ang sumabak sa ''final question''.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=16 Marso 2022 |title=Recap: Tracy Maureen Perez's exceptional journey to Miss World 2021 pageant night |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/recap-tracy-maureen-perez-pageant-performance-miss-world-2021/ |access-date=3 Pebrero 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 Marso 2022 |title=TRANSCRIPT: Miss World 2021 Q&A segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/transcript-question-answer-segment-miss-world-2021/ |access-date=5 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 Marso 2022 |title=Miss World 2021: Top 6 finalists' Q&A |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/miss-world-2021-top-6-finalists-qa/articleshow/90289817.cms |access-date=6 Mayo 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506011521/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/miss-world-2021-top-6-finalists-qa/articleshow/90289817.cms |archive-date=6 Mayo 2023 |url-status=dead }}</ref> === Komite sa pagpili === * Jacqueline Aguilera – [[Miss World 1995]] mula sa [[Venezuela|Beneswela]]<ref>{{Cite web |date=15 Marso 2022 |title=Đỗ Thị Hà được giám khảo Miss World 'thả tim' trên trang cá nhân sau khi thi phỏng vấn kín |trans-title=Do Thi Ha was "dropped" by Miss World judges on her personal page after a closed interview |url=https://tienphong.vn/post-1423274.tpo |access-date=5 Mayo 2023 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> * Stella Nolasco – Tagadisenyong Portorikenya * Vanessa Ponce – [[Miss World 2018]] mula sa [[Mehiko]] * Brock Pierce – Negosyanteng Amerikano at isang kandidato para sa pagkapangulo sa [[Halalang pampanguluhan sa Estados Unidos noong 2020]]<ref>{{Cite web |date=17 Marso 2022 |title=Abuchean al criptomagnate Brock Pierce durante el certamen de Miss Mundo |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/television/notas/abuchean-al-criptomagnate-brock-pierce-durante-el-certamen-de-miss-mundo/ |access-date=3 Pebrero 2023 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> * Crystal Rose Pierce – Negosyanteng Amerikana at ''Honorary Chairwoman'' ng ''Beauty With a Purpose'' * Vincent De Paul – Amerikanong aktor at modelo * Julia Morley – Tagapangulo at CEO ng Miss World Organization<ref>{{Cite web |date=17 Marso 2022 |title=Miss World 2021: Who is crown winner Karolina Bielawska? check full list |url=https://www.businesstoday.in/trending/entertainment/story/miss-world-2021-who-is-crown-winner-karolina-bielawska-check-full-list-326365-2022-03-17 |access-date=6 Mayo 2023 |website=Business Today |language=en}}</ref> * Peter Thomas Roth – CEO at tagapagtatag ng Peter Thomas Roth Skin Care<ref>{{Cite web |last=Siegler |first=Mara |date=24 Disyembre 2021 |title=Miss World 'loses millions' due to COVID-19 cancellation |url=https://pagesix.com/2021/12/23/miss-world-loses-millions-due-to-covid-19-cancellation/ |access-date=5 Mayo 2023 |website=Page Six |language=en-US}}</ref> * Giselle LaRonde – [[Miss World 1986]] mula sa [[Trinidad at Tobago]] * Patrick Robinson – Tagadisenyong Amerikano * Mari Allende – Mehikanang pilantropista at personalidad sa telebisyon == Mga kandidata == Siyamnapu't-pitong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=Miss Mundo 2021: ¿cuándo y dónde ver en vivo el certamen de belleza? |url=https://www.eluniverso.com/larevista/sociedad/miss-mundo-2021-cuando-y-donde-ver-en-vivo-el-certamen-de-belleza-nota/ |access-date=4 Agosto 2022 |website=El Universo |language=es}}</ref> {|class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} ! Bayan |- | {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] | Amela Agastra<ref>{{Cite web |last=Trang |first=Quỳnh |date=8 Nobyembre 2022 |title=Amela Agastra paves the path to her music career |url=https://bazaarvietnam.vn/nhan-vat/amela-agastra-paves-the-path-to-her-music-career/ |access-date=4 Enero 2023 |website=Harper's Bazaar Việt Nam |language=vi-VN}}</ref> | 18 | [[Tirana]] |- | {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] | Ruth Carlos<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=13 Oktubre 2021 |title=Miss Monde : plus belle femme d'Angola, Ruth Carlos succède à Brezana Da Costa |url=https://www.afrik.com/miss-monde-plus-belle-femme-d-angola-ruth-carlos-succede-a-brezana-da-costa |access-date=3 Agosto 2022 |website=Afrik |language=fr-FR}}</ref> | 24 | [[Huambo]] |- | {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] | Amira Hidalgo<ref>{{Cite web |last=Cannataro |first=Micaela |date=16 Disyembre 2021 |title=Así es Amira Hidalgo, la candidata de Argentina a Miss Mundo 2021 |url=https://argentina.as.com/argentina/2021/12/16/actualidad/1639672415_400570.html |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Diario AS |language=es-ar}}</ref> | 23 | [[Buenos Aires]] |- | {{flagicon|ARM}} [[Armenya]] | Mirna Bzdigian<ref>{{Cite web |date=23 Setyembre 2021 |title=Election of Miss Armenia 2021 |url=https://www.ccifrance-armenie.com/en/actualities/news-detail/news/election-of-miss-armenia-2021.html |access-date=31 Hulyo 2022 |website=CCI France Arménie |language=en |archive-date=30 Nobiyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130173551/https://www.ccifrance-armenie.com/en/actualities/news-detail/news/election-of-miss-armenia-2021.html |url-status=dead }}</ref> | 19 | [[Yerevan]] |- | {{BHS}} | Sienna Evans<ref>{{Cite web |last=Moss |first=Shavaughn |date=4 Pebrero 2022 |title=Sienna Evans named one of 40 Miss World semifinalists |url=https://thenassauguardian.com/sienna-evans-named-one-of-40-miss-world-semifinalists/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The Nassau Guardian |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205045911/https://thenassauguardian.com/sienna-evans-named-one-of-40-miss-world-semifinalists/ |archive-date=5 Pebrero 2022 |url-status=dead}}</ref> | 24 | [[Nassau]] |- | {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] | Olivia Yacé<ref>{{Cite web |last=Richard |first=Florence |date=16 Marso 2022 |title=Côte d’Ivoire – Olivia Yacé : concours Miss Monde, paillettes et politique – Jeune Afrique |url=https://www.jeuneafrique.com/1329893/politique/cote-divoire-miss-monde-paillettes-et-politique/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Jeune Afrique |language=fr-FR}}</ref> | 23 | [[Yamoussoukro]] |- | {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] | Céline Van Ouytsel<ref>{{Cite web |last=Boeckx |first=Jolien |date=11 Enero 2020 |title=Celine Van Ouytsel (23) nieuwe Miss België ondanks val tijdens defilé |url=https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fshowbizz%252Fceline-van-ouytsel-23-nieuwe-miss-belgie-ondanks-val-tijdens-defile~a054879e%252F |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> | 25 | Herentals |- | {{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] | Markeisha Young<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2021 |title=Markeisha Young is Miss World Belize 2021 |url=https://edition.channel5belize.com/archives/224257 |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Great Belize Television |language=en-US |archive-date=12 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412115957/https://edition.channel5belize.com/archives/224257 |url-status=dead }}</ref> | 21 | Santa Elena |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Alejandra Conde<ref>{{Cite web |last=Perdomo |first=Williams |date=21 Nobyembre 2021 |title=Alejandra Conde: “Ninguna corona tiene valor sin un propósito” |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/alejandra-conde-miss-venezuela-mundo-ninguna-corona-tiene-valor-sin-un-proposito/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |24 |Villa de Cura |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Đỗ Thị Hà<ref>{{Cite web |last= |date=20 Nobyembre 2020 |title=Tường thuật chung kết Hoa hậu Việt Nam 2020 |url=https://vnexpress.net/chung-ket-hoa-hau-viet-nam-2020-4194523-tong-thuat.html |access-date=31 Hulyo 2022 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |20 |Thanh Hóa |- | {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] | Adna Biber<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2021 |title=Adna Biber se predstavlja u prekrasnoj haljini svjetski priznate bh dizajnerice Gordane Zucić na izboru Miss svijeta u Puerto Rico |url=https://www.vecernji.ba/vijesti/adna-biber-se-predstavlja-u-prekrasnoj-haljini-svjetski-priznate-bh-dizajnerice-gordane-zucic-na-izboru-miss-svijeta-u-puerto-rico-1545779 |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Večernji list |language=hr}}</ref> | 19 | [[Sarajevo]] |- | {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] | Palesa Molefe<ref>{{Cite web |last=Maswabi |first=Boitumelo |date=14 Disyembre 2021 |title=A Nation’s Pride: Miss Botswana 2021, Palesa Molefe |url=https://news.thevoicebw.com/a-nations-pride-miss-botswana-2021-palesa-molefe/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The Voice Botswana |language=en-US}}</ref> | 22 | [[Gaborone]] |- | {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] | Caroline Teixeira<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2021 |title=Candidata do DF vence concurso Miss Brasil Mundo |url=https://g1.globo.com/df/distrito-federal/noticia/2021/08/20/candidata-do-df-vence-concurso-miss-brasil-mundo.ghtml |access-date=31 Hulyo 2022 |website=G1 |language=pt-br}}</ref> | 23 | [[Brasilia]] |- | {{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] | Eva Dobreva<ref>{{Cite web |last= |date=29 Oktubre 2021 |title=Người mẫu 21 tuổi đăng quang Miss Universe Bulgaria |url=https://vnexpress.net/nguoi-mau-21-tuoi-dang-quang-miss-universe-bulgaria-4378451.html |access-date=31 Hulyo 2022 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 21 | Vama |- | {{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] | Alondra Mercado<ref>{{Cite web |last= |date=17 Nobyembre 2021 |title=Alondra Mercado: “Dios bendiga al Beni y su gente” |url=https://www.eldiario.net/portal/2021/11/17/alondra-mercado-dios-bendiga-al-beni-y-su-gente/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=El Diario |language=es |archive-date=31 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731144005/https://www.eldiario.net/portal/2021/11/17/alondra-mercado-dios-bendiga-al-beni-y-su-gente/ |url-status=dead }}</ref> | 19 | Trinidad |- | {{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] | Alvinette Soliana<ref>{{Cite web |last=Troeman |first=Shaina |date=1 Nobyembre 2021 |title=Alvinette Soliana a keda koroná komo ‘Miss World Curaçao 2021’ |url=https://extra.cw/alvinette-soliana-a-keda-korona-komo-miss-world-curacao-2021/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Extra.cw |language=en-US}}</ref> | 20 | Willemstad |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Ámar Pacheco<ref>{{Cite web |date=2 Setyembre 2020 |title=Ganadoras del certamen de belleza Miss World fueron coronadas en programa |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/2020/09/01/nota/7963210/miss-world-ecuador-amar-pacheco |access-date=31 Hulyo 2022 |website=El Universo |language=es}}</ref> |24 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Nicole Álvarez<ref>{{Cite web |last=Menéndez |first=Nicolle |date=27 Nobyembre 2021 |title=Nicole Álvarez, Miss World El Salvador, comienza a conquistar Puerto Rico |url=https://diarioelsalvador.com/nicole-alvarez-miss-world-el-salvador-comienza-a-conquistar-puerto-rico/162480/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Diario El Salvador |language=es}}</ref> |27 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Claudia Todd<ref>{{cite web |last=Greenan |first=Leona |date=1 Setyembre 2021 |title=Bothwell beauty is crowned Miss Scotland 2021 |url=https://www.dailyrecord.co.uk/in-your-area/lanarkshire/bothwell-beauty-crowned-miss-scotland-24874730 |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Daily Record |language=en}}</ref> |25 |Bothwell |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Leona Novoberdaliu<ref>{{Cite web |last= |date=4 Disyembre 2021 |title=Krásna Leona reprezentuje Slovensko na MISS WORLD: Tradičný kroj z Očovej vyniká aj v Portoriku! |url=https://www.cas.sk/clanok/2615727/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Nový Čas |language=sk}}</ref> |25 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Maja Colic<ref>{{Cite web |last=Robnik |first=Spela |date=30 Hunyo 2021 |title=Miss Slovenije Maja Čolić odkrito o izboru: Želimo razbiti predsodke |url=https://www.slovenskenovice.si/bulvar/domaci-traci/miss-slovenije-maja-colic-odkrito-o-izboru-zelimo-razbiti-predsodke/ |access-date=21 Hulyo 2022 |website=Slovenske novice |language=sl-si}}</ref> |21 |Ribnica |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Ana García<ref>{{cite web |last=Marrón |first=Mireya |date=27 Hulyo 2020 |title=Ana García Segundo, la Miss feminista elegida "mujer más guapa de España" |url=https://www.niusdiario.es/vida/visto-oido/todo-sobre-ana-garcia-segundo-miss-world-spain-2020-almeria_18_2985420193.html |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Niusdiario.es |language=es}}</ref> |23 |Almería |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Shree Saini<ref>{{Cite web |last=Duttagupta |first=Ishani |date=6 Oktubre 2021 |title=Indian-American Shree Saini crowned Miss World America |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/us/indian-american-shree-saini-crowned-miss-world-america/articleshow/86808209.cms |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Times of India |language=en}}</ref> |25 |[[Seattle]] |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] |Karolin Kippasto<ref>{{Cite web |last=Urbala |first=Mondela |date=16 Disyembre 2021 |title=EESTI ÜLE AASTATE ESINDATUD! Miss Worldil osalev Karolin peab näitama end parimast küljest: juba hommikusöögilauda tuleb saabuda meigitult ja kontsades |url=https://elu.ohtuleht.ee/1051140/eesti-ule-aastate-esindatud-miss-worldil-osalev-karolin-peab-naitama-end-parimast-kuljest-juba-hommikusoogilauda-tuleb-saabuda-meigitult-ja-kontsades |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Õhtuleht |language=et}}</ref> |24 |Tartu |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Olivia Harris<ref>{{Cite web |date=6 Enero 2022 |title=Puerto Rico trapped Miss Wales thanks all for messages |url=https://www.abergavennychronicle.com/news/health/puerto-rico-trapped-miss-wales-thanks-all-for-messages-503729 |access-date=2 Agosto 2022 |website=Abergavenny Chronicle |language=en}}</ref> |18 |Magor |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Monique Mawulawe<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=24 Agosto 2020 |title=Monique Mawulawe Agbedekpui couronnée Miss Ghana 2020 |url=https://www.afrik.com/monique-mawulawe-agbedekpui-couronnee-miss-ghana-2020 |access-date=2 Agosto 2022 |website=Afrik.com |language=fr-FR}}</ref> |20 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |Lucila Benita<ref>{{cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=5 Setyembre 2021 |title=Originaire de Malabo, Lucila Benita sacrée Miss Monde Guinée Equatoriale |url=https://www.afrik.com/originaire-de-malabo-lucila-benita-sacree-miss-monde-guinee-equatoriale |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Afrik.com |language=fr}}</ref> |21 |Malabo |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |Prescilla Larose<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2020 |title=La Guadeloupe participe au 70e concours de Miss Monde en Thaïlande |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/societe/la-guadeloupe-participe-au-70e-concours-de-miss-monde-en-thailande-570766.php |access-date=2 Agosto 2022 |website=France-Antilles Guadeloupe |language=fr}}</ref> |22 |Le Moule |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |Saran Bah<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=20 Nobyembre 2021 |title=Miss Monde : MHD apporte son soutien à Saran Bah, Dalein Diallo aussi |url=https://www.afrik.com/miss-monde-mhd-apporte-son-soutien-a-saran-bah-dalein-diallo-aussi |access-date=2 Agosto 2022 |website=Afrik.com |language=fr-FR}}</ref> |24 |[[Conakry]] |- |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya Bissaw]] |Itchacénia Da Costa<ref>{{Cite web |last=Kouazounde |first=Berenice |date=16 Disyembre 2021 |title=Miss Monde 2021 : Olivia Yacé de la CI et Itchacénia Da Costa de la Guinée-Bissau testées positives au Coronavirus |trans-title=Miss World 2021: Olivia Yacé of CI and Itchacénia Da Costa of Guinea-Bissau tested positive for Coronavirus |url=https://www.afrik.com/miss-monde-2021-olivia-yace-de-la-ci-et-itchacenia-da-costa-de-la-guinee-bissau-testees-positives-au-coronavirus |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323121321/https://www.afrik.com/miss-monde-2021-olivia-yace-de-la-ci-et-itchacenia-da-costa-de-la-guinee-bissau-testees-positives-au-coronavirus |archive-date=23 Marso 2022 |access-date=20 Pebrero 2025 |website=Afrik |language=fr-FR}}</ref> |21 |[[Bissau]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Khalia Hall<ref>{{cite web |date=9 Oktubre 2021 |title=Khalia Hall wins Miss Jamaica World 2021 |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20211009/khalia-hall-wins-miss-jamaica-world-2021 |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |25 |Saint Ann |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Tamaki Hoshi<ref>{{Cite news |date=12 Oktubre 2021 |title=『ミス・ワールド』日本代表に早大2年　20歳・星たまきさん「喜びよりも感謝の気持ち」 |language=jp |trans-title=Tamaki Hoshi, 20 years old, 2nd year Waseda University representative of Japan in "Miss World" "Gratefulness rather than joy" |work=Oricon News |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/fe0eda8d4c2fcef17bc25533c6c3136f399baa31 |url-status=dead |access-date=5 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181624/https://news.yahoo.co.jp/articles/fe0eda8d4c2fcef17bc25533c6c3136f399baa31 |archive-date=27 Oktubre 2021}}</ref> |20 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Erlande Berger<ref>{{Cite web |last=Nicolas |first=Eberline |date=4 Oktubre 2021 |title=Erlande Berger, Miss World Haïti 2021 |url=https://haiti.loopnews.com/content/erlande-berger-miss-world-haiti-2021 |access-date=2 Agosto 2022 |website=Loop News |language=en }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |24 |[[Port-au-Prince]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Janice Sampere<ref>{{cite web |last=Gomez |first=Eyleen |date=8 Hulyo 2021 |title=Janice Sampere is crowned Miss Gibraltar 2021 |url=https://www.chronicle.gi/janice-sampere-is-crowned-miss-gibraltar-2021/ |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Gibraltar Chronicle |language=en}}</ref> |23 |Gibraltar |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Anna Leitch<ref>{{cite news |last=McGovern |first=Eimear |date=7 Setyembre 2021 |title=Miss Northern Ireland 2021: Cookstown's Anna Leitch crowned |language=en-GB |work=Belfast Telegraph |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/miss-northern-ireland-2021-cookstowns-anna-leitch-crowned-40825835.html |access-date=30 Hulyo 2022}}</ref> |27 |Cookstown |- |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]] |Dayana Bordas<ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2021 |title=Dayana Bordas, la primera miskita en convertirse en Miss Honduras Mundo |url=https://www.elheraldo.hn/fotogalerias/entretenimiento/dayana-bordas-miss-honduras-mundo-la-mosquitia-2021-NREH1488995 |access-date=2 Agosto 2022 |website=El Heraldo |language=es-HN}}</ref> |24 |Ahuas |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Manasa Varanasi<ref>{{cite web |date=11 Pebrero 2021 |title=Who is Manasa Varanasi? All You Need to Know About Miss India World 2020 |url=https://www.news18.com/news/lifestyle/who-is-manasa-varanasi-all-you-need-to-know-about-miss-india-world-2020-3420266.html |access-date=30 Hulyo 2022 |website=News18 India |language=en}}</ref> |24 |[[Hyderabad, India|Hyderabad]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Pricilia Carla Yules<ref name="Miss Indonesia 2020 (2)">{{cite web |date=27 Pebrero 2020 |title=Pricilia Carla Yules crowned Miss Indonesia 2020 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/pricilia-carla-yules-crowned-miss-indonesia-2020/eventshow/74335375.cms |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Times of India |language=en |archive-date=19 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719203447/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/pricilia-carla-yules-crowned-miss-indonesia-2020/eventshow/74335375.cms |url-status=dead }}</ref> |25 |Surabaya |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Rehema Muthamia<ref>{{Cite web |last=Syed |first=Armani |date=5 Nobyembre 2021 |title=Miss England winner Rehema Muthamia says she expected to face racism after winning the pageant |url=https://www.insider.com/miss-england-winner-rehema-muthamia-says-received-racist-remarks-2021-11 |access-date=2 Agosto 2022 |website=Insider |language=en-US}}</ref> |25 |Mill Hill |- |{{flagicon|Iraq}} [[Iraq|Irak]] |Maria Farhad<ref>{{cite web |last=Darwish |first=Riham |date=2 Agosto 2021 |title=Christian Survivor of ISIS Crowned as Miss Iraq 2021 |url=https://www.albawaba.com/node/christian-survivor-isis-crowned-miss-iraq-2021-1440788 |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Al Bawaba |language=en}}</ref> |20 |Mosul |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Pamela Uba<ref>{{Cite web |last=Blackett |first=L'Oréal |date=17 Setyembre 2021 |title=Pamela Uba’s Historic Win Is Only The First Step For Miss Ireland |url=https://www.bustle.com/entertainment/who-is-pamela-uba-miss-ireland-2021 |access-date=2 Agosto 2022 |website=Bustle |language=en}}</ref> |25 |Galway |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Claudia Motta<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2021 |title=Chi è Claudia Motta, Miss Mondo Italia che vuole diventare magistrato |url=https://www.today.it/donna/miss-mondo-italia-chi-e-claudia-motta.html |access-date=2 Agosto 2022 |website=Today |language=it}}</ref> |21 |Velletri |- | {{flagicon|KHM}} [[Cambodia|Kambodya]] | Phum Sophorn<ref>{{Cite web |date=19 Oktubre 2021 |title=Lộ diện dàn mỹ nhân Châu Á tham dự Hoa hậu Thế giới 2021 |url=https://www.congluan.vn/lo-dien-dan-my-nhan-chau-a-tham-du-hoa-hau-the-gioi-2021-post162182.html |access-date=2 Agosto 2022 |website=Nhà báo & Công luận |language=vi}}</ref> | 19 | [[Nom Pen]] |- | {{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerún]] | Audrey Monkam<ref>{{Cite web |last=Funwie |first=Bruno Ndonwie |date=31 Disyembre 2019 |title=Audrey Nabila Monkam wins Miss Cameroon 2020 |url=https://www.crtv.cm/2019/12/audrey-nabila-monkam-wins-miss-cameroon-2020/ |access-date=2 Agosto 2022 |website=Cameroon Radio Television |language=fr-FR |archive-date=8 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408214518/https://www.crtv.cm/2019/12/audrey-nabila-monkam-wins-miss-cameroon-2020/ |url-status=dead }}</ref> | 24 | Bali Nyonga |- | {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] | Svetlana Mamaeva<ref>{{Cite web |date=9 Nobyembre 2020 |title=Svetlana Mamaeva chosen as Miss World Canada 2020 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/svetlana-mamaeva-chosen-as-miss-world-canada-2020/articleshow/79128064.cms |access-date=2 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> | 21 | Maple |- | {{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]] | Rashana Hydes<ref>{{Cite web |last=Wheaton |first=Vicki |date=30 Mayo 2021 |title=Rashana Hydes crowned Miss World Cayman Islands 2021 |url=https://www.caymancompass.com/2021/05/30/rashana-hydes-crowned-miss-world-cayman-islands-2021/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> | 24 | West Bay |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Sharon Obara<ref>{{cite web |last=Matiko |first=Thomas |date=29 Agosto 2021 |title=Kenya: Sharon Obara Crowned Miss World Kenya 2021 |url=https://allafrica.com/stories/202108290078.html |access-date=30 Hulyo 2022 |website=AllAfrica}}</ref> |19 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombiya]] |Andrea Aguilera<ref>{{Cite web |last=Valencia |first=Daniel |date=23 Nobyembre 2021 |title=¿Quién es Andrea Aguilera? Representante de Colombia en Miss Mundo |url=https://colombia.as.com/colombia/2021/11/24/tikitakas/1637721467_105411.html |access-date=2 Agosto 2022 |website=Diario AS |language=es-co}}</ref> |23 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Medellin]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Tamara Del Maso<ref>{{Cite web |date=17 Hunyo 2021 |title=Tamara Dal Maso selected as Miss Puntarenas 2021 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/tamara-dal-maso-selected-as-miss-puntarenas-2021/articleshow/83603970.cms |access-date=2 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |23 |Puntarenas |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Emilie Boland<ref>{{Cite web |date=1 Disyembre 2021 |title=Emilie Boland greift nach der Krone |url=https://www.wort.lu/de/panorama/emilie-boland-greift-nach-der-krone-61a74b23de135b9236fa6b10 |access-date=2 Agosto 2022 |website=Luxemburger Wort |language=de |archive-date=2 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802161839/https://www.wort.lu/de/panorama/emilie-boland-greift-nach-der-krone-61a74b23de135b9236fa6b10 |url-status=dead }}</ref> |25 |Sandweiler |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Hugrún Birta Egilsdóttir<ref>{{Cite web |last=Sigfúsdóttir |first=Sylvía Rut |date=15 Nobyembre 2021 |title=Hugrún Birta verður fulltrúi Íslands í Miss World í desember |url=https://www.visir.is/g/20212183220d |access-date=3 Agosto 2022 |website=Vísir.is |language=is}}</ref> |22 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MAD}} [[Madagascar|Madagaskar]] |Nellie Anjaratiana<ref>{{cite web |date=20 Agosto 2020 |title=Nellie Anjaratiana crowned Miss World Madagascar 2020 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/nellie-anjaratiana-crowned-miss-world-madagascar-2020/articleshow/77654409.cms |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Disyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211160723/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/nellie-anjaratiana-crowned-miss-world-madagascar-2020/articleshow/77654409.cms |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Antananarivo]] |- |{{flagicon|MAC}} [[Macau|Makáw]] |Jia Ni Yuan<ref>{{Cite web |date=25 Oktubre 2021 |title="上热点"热烈祝贺"第70届世界小姐大赛澳门总决赛"圆满落幕_佳丽 |url=https://www.sohu.com/a/497072748_121119332 |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Sohu |language=zh}}</ref> |28 |Makaw |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Lavanya Sivaji<ref>{{Cite web |last=Jayatilaka |first=Tania |date=22 Oktubre 2021 |title=Here's What You Didn't Know About Miss World Malaysia 2021 Winner Lavanya Sivaji |url=https://www.tatlerasia.com/culture/arts/what-you-didnt-know-about-miss-world-malaysia-2021-lavanya-sivaji |access-date=3 Agosto 2022 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref> |26 |Batu Caves |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Naomi Dingli<ref>{{Cite web |date=17 Nobyembre 2021 |title=Naomi Dingli goes to Puerto Rico for 70th edition of Miss World |url=https://timesofmalta.com/articles/view/naomi-dingli-goes-to-puerto-rico-for-the-70th-edition-of-miss-world.915525 |access-date=3 Agosto 2022 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> |26 |[[Valletta]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Angélique Sanson<ref>{{cite web |last=Seetamonee |first=Rajmeela |date=5 Oktubre 2019 |title=Miss Mauritius 2019-2020 : Angélique Sanson remporte la couronne |url=https://defimedia.info/miss-mauritius-2019-2020-angelique-sanson-remporte-la-couronne |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Le Défi Media Group |language=fr}}</ref> |25 |Curepipe |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Karolina Vidales<ref>{{cite web |last=Ochoa |first=Rafael |date=2 Hulyo 2021 |title=Michoacán gana Miss México 2021 |url=https://www.elheraldodechihuahua.com.mx/gossip/michoacan-gana-certamen-miss-mexico-2021-miss-world-miss-grand-internacional-karolina-vidales-6914620.html |access-date=30 Hulyo 2022 |website=El Heraldo de Chihuahua |language=es}}</ref> |24 |Jiquilpan |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] |Tatiana Ovcinicova |23 |[[Chișinău]] |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] |Burte-Ujin Anu<ref>{{Cite web |last=Tseesuren |first=A. |date=21 Oktubre 2021 |title="Дэлхийн мисс"-т өрсөлдөх УРАН НУГАРААЧ |url=https://news.mn/r/2487736/ |access-date=3 Agosto 2022 |website=News.MN |language=mn |archive-date=6 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206050840/https://news.mn/r/2487736/ |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Annerie Mare<ref>{{Cite web |last=Mouton |first=Rinelda |date=12 Hulyo 2021 |title=Namibian beauties to strut their stuff overseas |url=https://www.namibian.com.na/103397/read/Namibian-beauties-to-strut-their-stuff-overseas |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Namibian |language=en}}</ref> |26 |Kamanjab |- |{{flagicon|NPL}} [[Nepal]] |Namrata Shrestha<ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 2020 |title=Namrata Shrestha wins Miss Nepal World 2020 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2020/12/05/namrata-shrestha-wins-miss-nepal-world-2020 |access-date=30 Hulyo 2022}}</ref> |24 |[[Katmandu|Kathmandu]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Oluchi Madubuike<ref>{{Cite web |last=Awodipe |first=Tobi |date=25 Setyembre 2021 |title=2021 MBGN: Miss Nigeria for world beauty pageant in Puerto Rico |url=https://editor.guardian.ng/saturday-magazine/fashion/2021-mbgn-miss-nigeria-for-world-beauty-pageant-in-puerto-rico/ |access-date=3 Agosto 2022 |website=The Guardian Nigeria |language=en-US |archive-date=3 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003015556/https://editor.guardian.ng/saturday-magazine/fashion/2021-mbgn-miss-nigeria-for-world-beauty-pageant-in-puerto-rico/ |url-status=dead }}</ref> |25 |[[Abuja]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |[[Sheynnis Palacios]]<ref>{{Cite web |date=20 Pebrero 2020 |title=Sheynnis Palacios crowned Miss Mundo Nicaragua 2020 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/Sheynnis-Palacios-crowned-Miss-Mundo-Nicaragua-2020/eventshow/74223799.cms |access-date=3 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=25 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725064942/https://beautypageants.indiatimes.com/others/sheynnis-palacios-crowned-miss-mundo-nicaragua-2020/eventshow/74223799.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Amine Storrød<ref>{{Cite web |last=DeNiazi |first=Daniel |date=24 Oktubre 2021 |title=Amine Storrød deltar i Miss World |url=https://www.extraavisen.no/amine-storrod-deltar-i-miss-world/ |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Extraavisen |language=nb-NO |archive-date=27 Oktubre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027115145/https://www.extraavisen.no/amine-storrod-deltar-i-miss-world/ |url-status=dead }}</ref> |21 |Hvaler |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Lizzy Dobbe<ref name=":1" /> |21 |Den Helder |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Krysthelle Barretto<ref>{{cite web |date=9 Oktubre 2020 |title=Krysthelle Barreto, la nueva Miss Mundo Panamá |url=https://www.diaadia.com.pa/fama/krysthelle-barreto-la-nueva-miss-mundo-panama-371189 |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Día a Día |language=es}}</ref> |25 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Bethania Borba<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2021 |title=Presentan a la nueva Miss Mundo Paraguay |url=https://www.ultimahora.com/breves-n2963809.html |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Ultima Hora |language=es}}</ref> |20 |Presidente Franco |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Paula Montes<ref>{{cite web |last=Villegas |first=Luciana |date=5 Setyembre 2021 |title=Paula Montes, la modelo que creció en Arequipa y representará al Perú en el Miss World 2021 |url=https://elcomercio.pe/viu/actitud-viu/miss-world-2021-paula-montes-la-modelo-que-crecio-en-arequipa-y-representara-al-peru-en-el-miss-world-2021-historias-ec-modelo-talento-peruano-noticia/ |access-date=30 Hulyo 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |25 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] |Tracy Perez<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2021 |title=Tracy Maureen Perez takes Miss World Philippines crown |url=https://cnnphilippines.com/entertainment/2021/10/4/Miss-World-Philippines-2021-Tracy-Maureen-Perez.html |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=[[CNN Philippines]] |language=en |archive-date=22 Oktubre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022072842/https://cnnphilippines.com/entertainment/2021/10/4/Miss-World-Philippines-2021-Tracy-Maureen-Perez.html }}</ref> |28 |[[Lungsod ng Cebu]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Emilia Lepomäki<ref>{{Cite web |last1=Mettänen |first1=Heli |last2=Puljujärvi |first2=Ismo |date=18 Setyembre 2021 |title=Essi Unkuri on uusi Miss Suomi |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/2200d81c-848e-462f-bb7d-52fd6197a58f |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |23 |Vantaa |- |'''{{flagicon|POL}} [[Polonya]]''' |'''[[Karolina Bielawska]]'''<ref>{{Cite web |last=Królak |first=Sergiusz |date=26 Nobyembre 2019 |title=Karolina Bielawska została Miss Polonia 2019. Kim jest nowo wybrana "najpiękniejsza Polka"? |url=https://plejada.pl/newsy/karolina-bielawska-kim-jest-miss-polonia-2019-wiek-wzrost-ma-chlopaka/qglpq52 |access-date=3 Agosto 2022 |website=Onet.pl |language=pl}}</ref> |22 |Łódź |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Aryam Díaz<ref>{{cite web |date=24 Abril 2021 |title=Candidata de Naranjito se corona Miss Mundo de Puerto Rico 2021! |url=https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2021/04/24/candidata-naranjito-se-corona-miss-mundo-puerto-rico-2021.html |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Metro International |language=es}}</ref> |23 |Naranjito |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Lidy Alves<ref>{{Cite web |last=Ribeiro |first=Mariana |date=23 Setyembre 2021 |title=Barrosã Lidy Alves conquista o título de Miss Portuguesa 2021 |url=https://www.avozdetrasosmontes.pt/barrosa-lidy-alves-conquista-o-titulo-de-miss-portuguesa-2021/ |access-date=3 Agosto 2022 |website=A Voz de Trás-os-Montes |language=pt-PT |archive-date=8 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408214520/https://www.avozdetrasosmontes.pt/barrosa-lidy-alves-conquista-o-titulo-de-miss-portuguesa-2021/ |url-status=dead }}</ref> |25 |Vila Real |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |April Benayoum<ref>{{Cite web |last=Tesoriere |first=Ronan |date=23 Oktubre 2021 |title=April Benayoum sera la candidate de la France au concours Miss Monde |url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/april-benayoum-sera-la-candidate-de-la-france-au-concours-miss-monde-23-10-2021-RMKI4ZAY3VANPLJQSAAZBZHRPI.php |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Le Parisien |language=fr}}</ref> |22 |Éguilles |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Emmy Peña<ref>{{cite web |date=5 Setyembre 2021 |title=Emmy Peña es la nueva Miss Mundo Dominicana 2021 |url=https://www.diariolibre.com/revista/cultura/emmy-pena-es-la-nueva-miss-mundo-dominicana-2021-DH28588830 |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Diario Libre |language=es}}</ref> |24 |Duarte |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Karolína Kopíncová<ref>{{Cite web |last= |date=24 Hulyo 2020 |title=Novou královnou krásy se stala Karolína Kopíncová (22)! Pomohla jí k vítězství plastika? |url=https://www.blesk.cz/clanek/celebrity-ceske-celebrity/650625/novou-kralovnou-krasy-se-stala-karolina-kopincova-22-pomohla-ji-k-vitezstvi-plastika.html |access-date=31 Hulyo 2022 |website=Blesk |language=cs}}</ref> |22 |Brno |- |{{flagicon|RWA}} [[Rwanda]] |Grace Ingabire<ref name=":2" /> |22 |[[Kigali]] |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Tyler Theophane<ref>{{cite web |date=28 Mayo 2021 |title=Tyler Theophane Is Off to Puerto Rico |url=https://thevoiceslu.com/2021/05/tyler-is-off-to-puerto-rico/ |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Voice St. Lucia}}</ref> |23 |Choiseul |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal|Sénegal]] |Penda Sy<ref name=":3" /> |24 |Tambacounda |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |Andrijana Savic<ref>{{Cite web |date=4 Hunyo 2021 |title=Najlepša među nama: Mis Srbije Andrijana Savić je nova zvezda "Telegraf editorijala" |url=https://www.telegraf.rs/zivot-i-stil/moda/3346661-najlepsa-medju-nama-mis-srbije-andrijana-savic-je-nova-zvezda-telegraf-editorijala |access-date=3 Agosto 2022 |website=Telegraf.rs |language=sr}}</ref> |21 |[[Belgrado]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Khai Ling Ho<ref>{{Cite web |date=18 Oktubre 2021 |title=18-year-old Khailing Ho Crowned Miss World Singapore 2021 |url=https://finance.yahoo.com/news/18-old-khailing-ho-crowned-100700456.html |access-date=3 Agosto 2022 |website=Yahoo! Finance |language=en-US}}</ref> |18 |Singapore |- |{{flagicon|SXM}} [[Sint Maarten]] |Lara Mateo<ref name=":7" /> |24 |Philipsburg |- |{{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]] |Khadija Omar<ref>{{Cite web |last= |date=19 Marso 2022 |title=Meet Somalia’s Khadija Omar, the First Hijabi Beauty Queen in History to make Top 13 |url=https://www.bellanaija.com/2022/03/miss-world-somalia-khadija-omar/ |access-date=3 Agosto 2022 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |20 |[[Mogadishu]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Sadé Greenwood<ref>{{Cite web |last=Wickramasinghe |first=Kamanthi |date=12 Nobyembre 2021 |title=Sadé Greenwood takes her first walk as Siyatha Miss World Sri Lanka 2021 |url=https://www.dailymirror.lk/life/Sadé-Greenwood-takes-her-first-walk-as-Siyatha-Miss-World-Sri-Lanka-2021/243-224598 |access-date=3 Agosto 2022 |website=Daily Mirror |language=en}}</ref> |18 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Gabriella Lomm Mann<ref>{{Cite web |last=Blomberg |first=Linnea |date=24 Oktubre 2021 |title=Gabriella, 26, representerar Sverige i Miss World: ”Handlar inte bara om skönhet” |url=https://www.expressen.se/noje/gabriella-representerar-sverige-i-miss-world-2021-/ |access-date=3 Agosto 2022 |website=Expressen |language=sv}}</ref> |26 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Julianna Rugumisa<ref>{{Cite web |last=Wambura |first=Bethsheba |date=15 Hulyo 2021 |title=Confusion at Miss Tanzania as winner is ruled unfit to represent the country at Miss World |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/confusion-at-miss-tanzania-as-winner-is-ruled-unfit-to-represent-the-country-at-miss-world-3474240 |access-date=3 Agosto 2022 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |23 |[[Kilimanjaro]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Shudufhadzo Musida<ref>{{Cite web |last=Morkel |first=Graye |date=10 Disyembre 2020 |title=Shudufhadzo Musida to represent SA at Miss World |url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/miss-sa-shudufhadzo-musida-to-represent-sa-at-miss-world-20201210 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Channel 24 |language=en}}</ref> |25 |Limpopo |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Tara Hong<ref>{{Cite web |last= |date=19 Oktubre 2021 |title=Cô gái 21 tuổi đoạt Hoa hậu Thế giới Hàn Quốc |url=https://vnexpress.net/co-gai-21-tuoi-doat-hoa-hau-the-gioi-han-quoc-4373858.html |access-date=3 Agosto 2022 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |21 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Jeanine Brandt<ref>{{cite web |last=Webb |first=Yvonne |date=1 Pebrero 2021 |title=Jeanine Brandt is the new Miss World TT |url=https://newsday.co.tt/2021/02/01/jeanine-brandt-is-the-new-miss-world-tt/ |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009023659/https://newsday.co.tt/2021/02/01/jeanine-brandt-is-the-new-miss-world-tt/ |archive-date=9 Oktubre 2021 |url-status=dead}}</ref> |25 |San Fernando |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Carol Drpic<ref>{{Cite web |last= |date=28 Hulyo 2021 |title=[FOTOS] Conoce a Carol Drpic: La magallánica que se convirtió en la Miss Mundo Chile 2021 |url=https://www.meganoticias.cl/tendencias/345655-miss-mundo-chile-carol-drpic-quien-es-28-07-2021.html |access-date=3 Agosto 2022 |website=Mega |language=es-cl}}</ref> |21 |Punta Arenas |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Jiang Siqi |21 |[[Beijing]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisya]] |Amani Layouni<ref>{{Cite web |last=Dejoui |first=Nadia |date=13 Oktubre 2021 |title=Amani Layouni, Miss Sousse candidate à Miss Monde 2021 |url=https://www.leconomistemaghrebin.com/2021/10/13/amani-layouni-miss-sousse-candidate-a-miss-monde-2021/ |access-date=3 Agosto 2022 |website=L'Economiste Maghrébin |language=fr-FR |archive-date=28 Oktubre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028011300/https://www.leconomistemaghrebin.com/2021/10/13/amani-layouni-miss-sousse-candidate-a-miss-monde-2021/ |url-status=dead }}</ref> |22 |Mahdia |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkya]] |Dílara Korkmaz<ref>{{Cite web |date=9 Setyembre 2021 |title=Miss Turkey 2021'in birincisi Dilara Korkmaz seçildi |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/galeri/miss-turkey-2021in-birincisi-dilara-korkmaz-secildi-1867316 |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Cumhuriyet |language=tr}}</ref> |23 |[[Ankara]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Elizabeth Bagaya<ref>{{Cite web |last=Odeke |first=Steven |date=24 Nobyembre 2021 |title=Miss Uganda could miss Miss World due to delayed visa |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/120654 |access-date=3 Agosto 2022 |website=New Vision |language=en}}</ref> |26 |Bombo |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Aleksandra Yaremchuk<ref>{{Cite web |last=Ponomarenko |first=Anna |date=21 Oktubre 2021 |title=Олександра Яремчук - нова "Міс Україна". Вона поїде на Miss World в Пуерто-Ріко |url=https://stars.segodnya.ua/ua/stars/ukrainian/titul-miss-ukraina-2021-zavoevala-1580529.html |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Segodnya |language=uk |archive-date=28 Oktubre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028021534/https://stars.segodnya.ua/ua/stars/ukrainian/titul-miss-ukraina-2021-zavoevala-1580529.html |url-status=dead }}</ref> |22 |Vinnytsia |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Lili Tótpeti<ref>{{Cite web |last=Kovacs |first=Ferenc |date=29 Oktubre 2021 |title=Nagykanizsai lány a Miss World Hungary győztese |url=https://index.hu/belfold/2021/10/29/totpeti-lili-miss-world-hungary-nagykanizsa-szepsegverseny/ |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Index |language=hu}}</ref> |20 |Nagykanizsa |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Valentina Camejo<ref>{{Cite web |last=Colman |first=Carla |date=29 Mayo 2021 |title=Los certámenes de belleza, ¿un lugar de opresión o una plataforma para alzar la voz? |url=https://www.elobservador.com.uy/nota/los-certamenes-de-belleza-un-lugar-de-opresion-o-una-plataforma-para-alzar-la-voz--202152719460 |access-date=3 Agosto 2022 |website=El Observador |language=es}}</ref> |24 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} t5y8adioj3b1oshqq1bmhyph8j0ux06 Poggio Catino 0 314273 2241798 2234589 2026-11-12T09:36:46Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241798 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Poggio Catino|province=[[lalawigan ng Rieti|Rieti]] (RI)|website={{official website|http://www.comune.poggiocatino.ri.it}}|area_code=0765|postal_code=02040|day=Disyembre 31<br/>at Agosto 16|saint=[[Papa Silvestre I|Papa Silvestre]]<br/>at [[San Roque]]|elevation_m=387|elevation_footnotes=|population_demonym=Poggiocatinari|population_footnotes=<ref name="istat">{{in lang|it}} [http://demo.istat.it/bil20111009/index.html Source]: [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]] 2011</ref>|area_total_km2=15.0|area_footnotes=|mayor=Roberto Sturba|mayor_party=''[[Civic List (Italy)|Civic List]]'', since 2009|frazioni=[[Catino]]|region=[[Lazio]]|official_name=Comune di Poggio Catino|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|17|42.0|N|12|41|31.7|E|type:city(1,335)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=Poggio Catino sa loob ng Lalawigan ng Rieti|image_map=Map of comune of Poggio Catino (province of Rieti, region Lazio, Italy).svg|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Panoramikong tanaw|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Poggio catino scorcio giorgio clementi.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Poggio Catino''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Rieti]] sa rehiyon ng gitnang Italya na [[Lazio]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Roma]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng [[Rieti]]. Noong 31 Disyembre 2011, mayroon itong populasyon na 1,335 at may lawak na {{Convert|15.0|km2|mi2}}. == Heograpiya == Ang Poggio Catino ay isang bayan sa burol na bahagi ng makasaysayang rehiyon ng [[Sabina (rehiyon)|Sabina]]. Ang munisipalidad ay may hangganan sa [[Cantalupo in Sabina|Cantalupo sa Sabina]], [[Forano]], [[Poggio Mirteto]], [[Roccantica]], at [[Salisano]].<ref>{{OSM|r|41931|Poggio Catino}}</ref> Ang tanging nayon nito (''[[frazione]]''), ay ang kalapit na nayon ng [[Catino]] ({{Coord|42|17|25.8|N|12|41|36.0|E}} ), 1&nbsp;km ang layo at may populasyon na 112.<ref>{{In lang|it}} [http://italia.indettaglio.it/ita/lazio/rieti_poggiocatino_catino.html Catino on italia.indettaglio.it]</ref> == Kasaysayan == Ang lupang kinatatayuan ng kasalukuyang bayan ay kilala at sinasamantala na noong panahon ng mga Romano, na, tulad ng sa iba pang bahagi ng rehiyon ng Sabina, ay nagtayo ng mga tirahan sa probinsiya sa nakapalibot na lugar. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Setyembre 18, 1984.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4639|titolo=Poggio Catino|accesso=21 settembre 2025|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Demograpiya == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:500 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2011 text:2011 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:912 bar:1871 from: 0 till:917 bar:1881 from: 0 till:1102 bar:1901 from: 0 till:1196 bar:1911 from: 0 till:1276 bar:1921 from: 0 till:1319 bar:1931 from: 0 till:1345 bar:1936 from: 0 till:1359 bar:1951 from: 0 till:1409 bar:1961 from: 0 till:1185 bar:1971 from: 0 till:1002 bar:1981 from: 0 till:1023 bar:1991 from: 0 till:1103 bar:2001 from: 0 till:1220 bar:2011 from: 0 till:1335 PlotData= bar:1861 at:912 fontsize:S text: 912 shift:(-8,5) bar:1871 at:917 fontsize:S text: 917 shift:(-8,5) bar:1881 at:1102 fontsize:S text: 1,102 shift:(-8,5) bar:1901 at:1196 fontsize:S text: 1,196 shift:(-8,5) bar:1911 at:1276 fontsize:S text: 1,276 shift:(-8,5) bar:1921 at:1319 fontsize:S text: 1,319 shift:(-8,5) bar:1931 at:1345 fontsize:S text: 1,345 shift:(-8,5) bar:1936 at:1359 fontsize:S text: 1,359 shift:(-8,5) bar:1951 at:1409 fontsize:S text: 1,409 shift:(-8,5) bar:1961 at:1185 fontsize:S text: 1,185 shift:(-8,5) bar:1971 at:1002 fontsize:S text: 1,002 shift:(-8,5) bar:1981 at:1023 fontsize:S text: 1,023 shift:(-8,5) bar:1991 at:1103 fontsize:S text: 1,103 shift:(-8,5) bar:2001 at:1220 fontsize:S text: 1,220 shift:(-8,5) bar:2011 at:1335 fontsize:S text: 1,335 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Galeriya == {{Gallery|File:Catino giorgio clementi.jpg|Panoramikong tanaw ng Catino kasama ang [[mga Lombardo|Longobardong]] [[portipikasyon|kuta]] sa likuran|File:Torre Longobarda di Catino (Ri) (5487186492).jpg|Ang Longobardong kuta ng Catino|title=|width=230|height=160|lines=1|align=center|footer=}} == Mga mamamaya == * [[Gregoryo ng Catino]] (1060–1130), Kristiyanong monghe at mananalaysay == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{In lang|it}} [https://web.archive.org/web/20250515042018/http://www.comune.poggiocatino.ri.it/ Poggio Catino official website] * {{In lang|it}} [http://www.sabina.it/comuni/pogcatino.html Poggio Catino page on Sabina website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130804005424/http://www.sabina.it/comuni/pogcatino.html |date=2013-08-04 }} {{Lalawigan ng Rieti}}{{Province of Rieti}} hw58se3md04qd2ul1s6a6zgj7asl6fn Lado Bai 0 315396 2241702 2220906 2026-11-11T19:47:33Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241702 wikitext text/x-wiki Si '''Lado Bai''' ay isang tribal na artista mula sa tribong [[Mga Bhil|Bhil]] ng [[Madhya Pradesh]]. Ang kaniyang gawa ay naipakita sa iba't ibang mga eksibisyon sa [[India]], Pransiya, at UK.<ref name=":132">{{Cite web|url=https://www.saffronart.com/artists/lado-bai|title=Lado Bai {{!}} Paintings by Lado Bai {{!}} Lado Bai Painting|website=Saffronart|access-date=18 March 2019}}</ref> Siya ay nakatira at nagtatrabaho sa [[Akademyang Adivasi Lok Kala]], [[Bhopal]].<ref name=":132"/> == Maagang buhay at karera == Si Lado Bai ay ipinanganak sa nayon ng Badi Bawadi ng [[Jhabua]], Madhya Pradesh sa komunidad ng [[Adivasi|tribo]] ng Bhil.<ref name=":132"/> Sa murang edad, lumipat siya sa [[Bhopal]] kasama ang kaniyang pamilya upang maging mga manwal na manggagawa sa gusali ng iconic na [[Bharat Bhavan]]. Nagpakasal siya at nagpatuloy sa pagtatrabaho sa building complex at nagpinta rin para mawala ang stress pagkatapos ng isang araw na trabaho.<ref>{{Citation|last=ravindra koshish art|title=Folk And Tribal Painter Lado Bai's Lively Art Travel in India|date=20 October 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=z8QBEG4ZhMA|access-date=18 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://naidunia.jagran.com/special-story-women-make-picture-relief-from-fatigue-and-got-national-honor-1673636|title=थकान मिटाने के लिए बनाती थीं चित्र, मिला राष्ट्रीय सम्मान|website=Nai Dunia|access-date=26 March 2019}}</ref> Sinimulan ni Lado Bai ang kaniyang trabaho kasama si [[Bhuri Bai]].<ref>{{Cite web|url=http://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/lado-bai/|title=Lado Bai {{!}} IGNCA|access-date=26 March 2019}}</ref> Ang kaniyang sining ay sumasalamin sa espiritwalidad at animismo ng kaniyang komunidad.<ref name=":422">{{Cite web|url=https://blog.saffronart.com/tag/lado-bai/|title=BHIL ART: TRIBAL PAINTINGS FROM INDIA|date=14 December 2012|website=The Saffron Art Blog}}</ref> Sa loob ng maraming taon, hindi niya naituloy ang kaniyang sining dahil sa mga hadlang sa pananalapi.{{fact}} Nabalik ang kaniyang suwerte nang matuklasan siya ng sikat na Indian artist na si [[Jagdish Swaminathan]].{{fact}} Hinikayat siya ni Swaminathan na magtrabaho para sa [[Akademyang Adivasi Lok Kala]] kung saan nagkaroon siya ng pagkakataong maglipat ng mga larawan ng mga pagdiriwang, ritwal at hayop mula sa dingding patungo sa papel.{{fact}} == Sining na bhil == Ang Tribong Bhil ay katutubo, na ang Pangalawa sa pinakamalaking Pamayanang Tribal sa India. Ang Sining ay Mahalaga sa Komunidad ng Bhil.<ref name=":02">{{Cite web|url=http://bhilart.com/|title=The Bhils|website=Bhil Art|access-date=6 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408205858/http://bhilart.com/|archive-date=8 Abril 2019|url-status=dead}}</ref> Ang mayamang tekstura ng kanilang mga pinta sa pangkalahatan ay naglalarawan ng kalikasan at Estilong Adivasi na kanilang pamana.{{fact}} Ang mga artista ng Bhil ay nagsisimula pa lamang na makilala sa buong mundo.<ref name=":422"/> Ipinipinta nila ang mga simpleng kagalakan ng tao sa pagsilang at iba pang mga seremonyal na okasyon tulad ng mga pag-aani na kadalasang nakakalimutan sa ating modernong lipunan.<ref name=":422" /> Ang sining ng mga Bhil kasama ng ibang mga pangkat ng tribo ay nagpapaalala sa atin kung ano ang mga simpleng kasiyahan sa buhay.<ref name=":422" /> == Pamilya == Para kay Lado Bai, na ang pamilya ay sumama sa kaniya sa pagpipinta ng canvas, ang mga elemento ng larawan ay nakuha mula sa malalim na kolektibong memorya ng kaniyang mga ninuno, na kainyang napukaw sa tradisyon ng Pithora.<ref name=":82">{{Cite web|url=https://stories.flipkart.com/flipkart-office-tribal-art-mural/|title=tribal art mural|website=}}</ref><ref name=":92">{{Cite web|url=https://artsandculture.google.com/asset/bhil-art/xwG66KBJgbT95A|title=bhil art|website=}}</ref> Itinuro niya ang mga magsasaka na nagtitipon ng mga ani na mais at dawa, ang mga tolda at marquee ng palengke, at ang mga kariton ng toro na puno ng mga ani na papunta sa mga palengke.<ref name=":82" /><ref name=":92" /> Tinulungan siya ng kaniyang Anak na si Anita sa pagpipinta ng mga mural.<ref name=":82" /><ref name=":92" /> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2023}} 88u0oyq10s2qdiyesn7hiv7ozijqq83 Padron:Lalawigan ng Rimini 10 319293 2241657 1964455 2026-11-11T14:13:23Z Ryomaandres 8044 2241657 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lalawigan ng Rimini |title = [[Emilia-Romaña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Rimini]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = * [[Bellaria – Igea Marina]] * [[Casteldelci]] * [[Cattolica]] * [[Coriano]] * [[Gemmano]] * [[Maiolo]] * [[Misano Adriatico]] * [[Mondaino]] * [[Montecopiolo]] * [[Montefiore Conca]] * [[Montegridolfo]] * [[Montescudo-Monte Colombo]] * [[Morciano di Romagna]] * [[Novafeltria]] * [[Pennabilli]] * [[Poggio Torriana]] * [[Riccione]] * [[Rimini]] * [[Saludecio]] * [[San Clemente, Emilia-Romaña|San Clemente]] * [[San Giovanni in Marignano]] * [[San Leo]] * [[Sant'Agata Feltria]] * [[Santarcangelo di Romagna]] * [[Sassofeltrio]] * [[Talamello]] * [[Verucchio]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Rimini |[[Category:Italy province templates|Rimini, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Emilia-Romagna]] [[Category:Municipalities of the Province of Rimini]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> k5gwe5vss4hmjd5rm95rvgwbfkwzemr Alfonsine 0 319604 2241665 2240389 2026-11-11T14:16:28Z Ryomaandres 8044 2241665 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Alfonsine|official_name=Comune di Alfonsine|native_name=|image_skyline=Palazzo Comunale - 25 aprile 2021.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Munisipyo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|30|N|12|3|E|type:city(11,739)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Emilia-Romagna]]|province=[[Province of Ravenna|Ravenna]] (RA)|frazioni=Fiumazzo, Taglio Corelli, Villa Pianta, Filo, Longastrino, Borgo Gallina, Borgo Seganti|mayor_party=|mayor=Mauro Venturi|area_footnotes=|area_total_km2=106.8|population_total=11994|population_as_of=30 April 2017|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|pop_density_footnotes=|population_demonym=Alfonsinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=6|twin1=|twin1_country=|saint=Madonna delle Grazie|day=8 September|postal_code=48011|area_code=0544|website={{Official website|http://www.comune.alfonsine.ra.it}}|footnotes=}} Ang '''Alfonsine''' ({{lang-rgn|Agl'infulsẽ}} o ''Agl'infulsèn'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Ravena|Ravena]] sa rehiyon ng [[Emilia-Romaña]] ng [[Italya]]. Ito ay matatagpuan {{Convert|60|km|mi}} silangan ng [[Bolonia]] at {{Convert|15|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Ravena]]. Ito ay matatagpuan sa pagitan ng [[Ilog Senio]] at [[Dagat Adriatico]]. Ang ekonomiya nito ay halos nakabatay sa agrikultura, lalo na sa produksiyon ng alak at prutas. == Kasaysayan == === Pinagmulan ng pangalan === Mayroong dalawang pangunahing teorya tungkol sa pinagmulan ng pangalang ''Alfonsine''.<ref>{{Cite web |title=Alfonsine Alfonsine |url=http://alfonsinemonamour.racine.ra.it/alfonsine/Alfonsine/nome_alfonsine2.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402133809/http://alfonsinemonamour.racine.ra.it/alfonsine/Alfonsine/nome_alfonsine2.htm |archive-date=2 April 2014 |access-date=17 April 2014}}</ref> Ang pinakatinatanggap na teorya, batay sa mga dokumentong mula noong unang bahagi ng ika-16 na siglo, ay ang bayan ay pinangalanan sa Alfonso Calcagnini, na kinikilala sa pagreklama ng lupa mula sa mga latian kung saan itinatag ang bayan. Ang pangalawang hinuha ay iniuugnay kay Antonio Polloni, na sa kaniyang 1966 na aklat ''na Toponomastica Romagnola'' (“Ang heolohikong estruktura ng rehiyon ng Romaña”), ay nagmumungkahing ang pangalan ay nagmula sa [[Wikang Latin|salitang Latin]] na "fossa" (ginawa ng tao na kanal, daanan ng tubig), at nang maglaon, sa pamamagitan ng pagkakataon, ito ay naimpluwensiyahan ng pangalan ng Alfonso Calcagnini. == Ugnayang pandaigdig == Ang Alfonsine ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|HUN}} [[Nagykáta]], [[Hungary|Unggarya]], simula 1962<ref name="twinned cities">{{Cite web |title=Le città gemellate - Gemellaggi e rapporti internazionali - Città e territorio - Comune di Alfonsine |url=https://www.comune.alfonsine.ra.it/Citta-e-territorio/Gemellaggi-e-rapporti-internazionali/Le-citta-gemellate |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319154733/https://www.comune.alfonsine.ra.it/Citta-e-territorio/Gemellaggi-e-rapporti-internazionali/Le-citta-gemellate |archive-date=19 March 2022 |access-date=1 April 2022}}</ref> * {{Flagicon|ITA}} [[Spello]], [[Italya]], simula 1974<ref name="twinned cities" /> * {{Flagicon|ITA}} [[San Vito di Cadore]], Italya, simula 1988<ref name="twinned cities" /> * {{Flagicon|NIG}} [[Mayahi]], [[Niger]], simula 1988<ref>{{Cite web |title=Cooperazione Decentrata - Gemellaggi e rapporti internazionali - Città e territorio - Comune di Alfonsine |url=https://www.comune.alfonsine.ra.it/Citta-e-territorio/Gemellaggi-e-rapporti-internazionali/Cooperazione-Decentrata |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319154025/https://www.comune.alfonsine.ra.it/Citta-e-territorio/Gemellaggi-e-rapporti-internazionali/Cooperazione-Decentrata |archive-date=19 March 2022 |access-date=1 April 2022}}</ref> * {{Flagicon|ITA}} [[Toritto]], Italya, simula 2013<ref name="twinned cities" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == *  {{cite book|authorlink=Enzo Biagi|first1=Enzo|last1=Biagi|title=Italia|publisher=Rizzoli Editore|location=Milan|year=1975|pages=81–100}} == Mga panlabas na link == * [https://www.comune.alfonsine.ra.it Opisyal na website] {{Province of Ravenna}} 7sw40sspdhknu0nku97zy5ncedzmm9s Casola Valsenio 0 319611 2241663 1984049 2026-11-11T14:15:45Z Ryomaandres 8044 2241663 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Casola Valsenio|official_name=Comune di Casola Valsenio|native_name=|image_skyline=Panorama_di_Casola_Valsenio.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Casola Valsenio-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|13|N|11|37|E|type:city(2,843)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Ravena|Ravena]] (RA)|frazioni=Baffadi, Mercatale, Prugno, Sant'Apollinare, Valsenio, Zattaglia|mayor_party=|mayor=Nicola Iseppi|area_footnotes=|area_total_km2=84.42|population_footnotes=|population_total=2601|population_as_of=30 Nobyembre 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Casolani|elevation_footnotes=|elevation_m=195|twin1=|twin1_country=|saint=Santa Lucia ng Siracusa|day=Disyembre 13|postal_code=48010|area_code=0546|website={{official website|http://www.comune.casolavalsenio.ra.it/}}|footnotes=}} Ang '''Casola Valsenio''' ({{lang-rgn|Chêsla}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[lalawigan ng Ravena]], rehiyon ng [[Emilia-Romaña]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-silangan ng [[Bolonia]] at mga {{Convert|60|km|mi}} timog-kanluran ng [[Ravena]]. == Kasaysayan == Ang nayon ay itinatag noong 1216 matapos ang pagkawasak ng kastilyo ng Casola ng mga tropa ng [[Faenza]]. Nang maglaon, ito ay pag-aari ng mga pamilyang [[Maghinardo Pagani|Pagani]], [[Visconti ng Milan|Visconti]], [[Pamilya Manfredi|Manfredi]], [[Riario]] at ng [[Cesare Borgia]]. == Mga pangunahing tanawin == * ''Vena del Gesso Romagnola'' ("Tisang Selyo ng Romañang Seam"), isang mabatong dorsal na humaharang sa transversal na lambak na pababa mula sa [[Kabundukang Apenino]]. * ''Villa il Cardello: isang lumang bahay panauhin ng Abadia Valsenio (mula noong ika-12 siglo) pati na rin ang tirahan ng sikat na makata at manunulat na si [[Alfredo Oriani]] kung saan siya namatay noong 18 Oktubre 1909.'' ''Ngayon, ang bahay - pambansang monumento - ay ginagamit bilang bahay-museo ng manunulat; ang gusali ay pag-aari ng Fondazione Casa di Oriani.''<ref>{{Cite web |last=Oriani |first=Fondazione Casa di |title=Fondazione Casa di Oriani |url=http://www.fondazionecasadioriani.it/ |access-date=2018-09-20 |website=www.fondazionecasadioriani.it}}</ref> * Toreng Pantanaw * ''Chiesa di Sopra'' ("Mataas na Simbahan") * Monte Battaglia, isang bundok na pinangungunahan ng isang medyebal na tore * Abadia ng Valsenio == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.casolavalsenio.ra.it/ Opisyal na website] {{Province of Ravenna}} taugymm2xgtit66e9vw59ow86z1fahx Conselice 0 319613 2241648 1989148 2026-11-11T14:10:13Z Ryomaandres 8044 2241648 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Conselice|official_name=Comune di Conselice|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Conselice-Stemma.png|shield_alt=|image_map=Map of comune of Conselice (province of Ravenna, region Emilia-Romagna, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Conselice sa Lalawigan ng Ravenna|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|20|N|11|42|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|area_footnotes=|area_total_km2=60|population_footnotes=|population_total=9920|population_as_of=30 April 2010<ref>Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_demonym=Conselicesi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|postal_code=48017|area_code=0545|website={{official website|http://www.comune.conselice.ra.it/}}|footnotes=|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Ravena|Ravena]] (RA)}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Conselice''' ({{lang-rgn|Cunsëls}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may humigit-kumulang 10,000 katao na matatagpuan sa Lambak ng [[Ilog Po]], bahagi ng [[lalawigan ng Ravena]], [[Emilia-Romaña]], [[Italya]]. == Kasaysayan == Sa orihinal, ito ay isang daungan ng mga Romano (kilala sa Latin bilang '''''Caput Silicis''''', literal na "Sa dulo ng Via Silicis") na mahalaga para sa pakikipagkalakalan sa [[Spina]], isang sinaunang Etruskong lungsod, at matatagpuan sa dulo ng Via Sicilis, isang Romanong sementadong kalsada na nagsasalubong. ang [[Sa pamamagitan ni Emilia|Via Emilia]]. Ang unang nakasulat na dokumento na nagbabanggit sa lungsod bilang ''portus de capite selcis ay'' nagsimula noong 1084.<ref>Babini "Dalla Bastia allo Zagnolo: Storia di Conselice" Vol. 1-3</ref> Mula 1395 hanggang 1598 pinamunuan ito ng [[Bahay ni Este|Kapulungan ng Este]], at pagkatapos ay naging bahagi ng Estado ng [[Estado ng Simbahan|Papa]] hanggang sa [[pag-iisa ng Italya]] noong 1861. == Heograpiya == My hangganan ang Conselice sa mga munisipalidad ng [[Alfonsine]], [[Argenta, Emilia–Romaña|Argenta]] ([[Lalawigan ng Ferrara|FE]]), [[Imola]] ([[Lalawigan ng Bolonia|BO]] ), [[Lugo, Emilia-Romaña|Lugo]] at [[Massa Lombarda]] . Nagbibilang ito ng 4 na nayon (mga ''[[frazione]]''): Borgo Serraglio, Chiesanuova, Lavezzola at San Patrizio. == Kambal na bayan == * {{Flagicon|FRA}} [[Bourgoin-Jallieu]], France * {{Flagicon|Serbia}} [[Velika Plana]], Serbia * {{Flagicon|Italy}} [[Bitritto]], Italy == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Google maps|url=https://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&q=conselice,+italy&ie=UTF8&ll=44.535675,11.847382&spn=0.103029,0.346069&t=h&om=1|title=Conselice}} {{Province of Ravenna}} lcwtpyo2kews7wlfof2uq38p09y5cqy 2241666 2241648 2026-11-11T14:16:58Z Ryomaandres 8044 2241666 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Conselice|official_name=Comune di Conselice|native_name=|image_skyline=Chiesa di San Martino e monumento ai caduti, nella neve (Conselice).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Conselice-Stemma.png|shield_alt=|image_map=Map of comune of Conselice (province of Ravenna, region Emilia-Romagna, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Conselice sa Lalawigan ng Ravenna|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|20|N|11|42|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|area_footnotes=|area_total_km2=60|population_footnotes=|population_total=9920|population_as_of=30 April 2010<ref>Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_demonym=Conselicesi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|postal_code=48017|area_code=0545|website={{official website|http://www.comune.conselice.ra.it/}}|footnotes=|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Ravena|Ravena]] (RA)}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Conselice''' ({{lang-rgn|Cunsëls}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may humigit-kumulang 10,000 katao na matatagpuan sa Lambak ng [[Ilog Po]], bahagi ng [[lalawigan ng Ravena]], [[Emilia-Romaña]], [[Italya]]. == Kasaysayan == Sa orihinal, ito ay isang daungan ng mga Romano (kilala sa Latin bilang '''''Caput Silicis''''', literal na "Sa dulo ng Via Silicis") na mahalaga para sa pakikipagkalakalan sa [[Spina]], isang sinaunang Etruskong lungsod, at matatagpuan sa dulo ng Via Sicilis, isang Romanong sementadong kalsada na nagsasalubong. ang [[Sa pamamagitan ni Emilia|Via Emilia]]. Ang unang nakasulat na dokumento na nagbabanggit sa lungsod bilang ''portus de capite selcis ay'' nagsimula noong 1084.<ref>Babini "Dalla Bastia allo Zagnolo: Storia di Conselice" Vol. 1-3</ref> Mula 1395 hanggang 1598 pinamunuan ito ng [[Bahay ni Este|Kapulungan ng Este]], at pagkatapos ay naging bahagi ng Estado ng [[Estado ng Simbahan|Papa]] hanggang sa [[pag-iisa ng Italya]] noong 1861. == Heograpiya == My hangganan ang Conselice sa mga munisipalidad ng [[Alfonsine]], [[Argenta, Emilia–Romaña|Argenta]] ([[Lalawigan ng Ferrara|FE]]), [[Imola]] ([[Lalawigan ng Bolonia|BO]] ), [[Lugo, Emilia-Romaña|Lugo]] at [[Massa Lombarda]] . Nagbibilang ito ng 4 na nayon (mga ''[[frazione]]''): Borgo Serraglio, Chiesanuova, Lavezzola at San Patrizio. == Kambal na bayan == * {{Flagicon|FRA}} [[Bourgoin-Jallieu]], France * {{Flagicon|Serbia}} [[Velika Plana]], Serbia * {{Flagicon|Italy}} [[Bitritto]], Italy == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Google maps|url=https://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&q=conselice,+italy&ie=UTF8&ll=44.535675,11.847382&spn=0.103029,0.346069&t=h&om=1|title=Conselice}} {{Province of Ravenna}} c5xy7lhd7p4fp7fevb006r6pwuleaf2 Cotignola 0 319614 2241668 1989163 2026-11-11T14:17:18Z Ryomaandres 8044 2241668 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Cotignola|official_name=Comune di Cotignola|native_name=|image_skyline=Cotignolasanfrancesco1.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Cotignola-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|23|N|11|56|E|type:city(6,952)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Ravena|Ravena]] (RA)|frazioni=[[Barbiano di Cotignola|Barbiano]], Budrio, San Severo di Cotignola, Cassanigo, Zagonara|mayor_party=|mayor=Antonio Pezzi|area_footnotes=|area_total_km2=35.0|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=7414|population_as_of=31 Disyembre 2010|pop_density_footnotes=|population_demonym=Cotignola|elevation_footnotes=|elevation_m=19|twin1=|twin1_country=|saint=[[San Esteban]]|day=Disyembre 26|postal_code=48033|area_code=0545|website={{official website|http://www.comune.cotignola.ra.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Cotignola''' ({{lang-rgn|Cudgnôla}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[lalawigan ng Ravena]], rehiyon ng [[Emilia-Romaña]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} timog-silangan ng [[Bolonia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} sa kanluran ng [[Ravena]]. Ang Cotignola ay ang lugar ng kapanganakan ng ika-15 siglo na condottiero na si [[Muzio Attendolo]], na ang pamilyang [[Pamilya Sforza|Sforza]] ay pinamunuan nang maglaon ang [[Milan]], [[Pesaro]], at iba pang mga seignioria sa Italya. Ang iba pang condottiero na si [[Alberico da Barbieano|Alberico da Barbiano]] ay ipinanganak sa ''frazione'' ng Barbiano. Ang Cotignola ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bagnacavallo]], [[Bagnara di Romagna]], [[Faenza]], [[Lugo, Emilia-Romaña|Lugo]], at [[Solarolo]]. Ito ay binanggit sa unang pagkakataon noong 919 (bilang ''Cotoniola'') at kalaunan ay naging fief ng mga bilang ng [[Cunio]], na may kastilyo sa Barbiano. Noong ika-15 siglo ito ay pinamumunuan ng [[Pamilya Sforza|Sforza]], pagkatapos ay ng [[Pamilya Este|Este]] at, mula 1598, ito ay bahagi ng [[Estado ng Simbahan]]. Sa mga huling yugto ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang Cotignola ay malapit sa linyang prente sa ibabaw ng ilog [[Si Senio|Senio]]. Walumpung porsiyento ng mga gusali sa lunsod ang nawasak ng mga pambobomba ng Alyado, na may mga 270 sibilyan na nasawi. == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}} [[Hüttlingen, Baden-Württemberg|Hüttlingen]], [[Alemanya]], simula 2007 * {{Flagicon|FRA}} [[Delle]], Pransiya, simula 2012 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.cotignola.ra.it/ Opisyal na website] {{Clear}}{{Province of Ravenna}} ayw22lw2wl9qrkyoglagns7b440ynht Massa Lombarda 0 319616 2241676 1989315 2026-11-11T14:19:50Z Ryomaandres 8044 2241676 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Massa Lombarda|official_name=Comune di Massa Lombarda|native_name=|image_skyline=Massa Lombarda piazza matteotti.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Massa Lombarda-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|27|N|11|49|E|type:city(9,065)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Ravena|Ravena]] (RA)|frazioni=Fruges, La Zeppa, Villa Serraglio|mayor_party=|mayor=Daniele Bassi|area_footnotes=|area_total_km2=37.2|population_footnotes=|population_demonym=Massesi|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=[[San Pablo]]|day=Enero 25|postal_code=48024|area_code=0545|website={{official website|http://www.comune.massalombarda.ra.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Massa Lombarda''' ({{lang-rgn|La Mása}}) ay isang ''[[comune]]'' (munisipyo) sa [[Lalawigan ng Ravena]] sa rehiyon ng [[Italya]] na [[Emilia-Romaña]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} silangan ng [[Bolonia]] at humigit-kumulang {{Convert|30|km|mi}} sa kanluran ng [[Ravena]]. == Kasaysayan == === Pagkakatatag === Ang mga pinagmulan ng Massa Lombarda ay maaaring masubaybayan pabalik sa ika-9 na siglo AD. noong nilikha ang unang pagsasanib ng agrikultura. Noong taong 1000 ang teritoryo kung saan itinayo ang Massa Lombarda ay pangunahing sakop ng kakahuyan. Ang mga latian ng [[Lambak Padusa]] ay nagsimula ng ilang kilometro sa hilaga. Ang lugar ay hindi tinitirhan: sa katunayan sa unang bahagi ng medyebal na mga dokumento ay lumitaw ito bilang isang misa, iyon ay, ito ay isang koleksiyon ng mga pondo na may isang simbahan ng parokya, na nakatuon sa San Paolo. Mula 767 ang misa ng Sancti Pauli ay kabilang sa [[Bisantinong rito]]ng monasteryo ng Santa Maria sa Cosmedin<ref>"Nella bellezza" in [[Lingua greca|greco]]: forse il nome deriva da un monastero di Costantinopoli, il ''Cosmedion''. Eretto vicino alla chiesa omonima (ex [[battistero degli Ariani]]), il monastero è ricordato in un documento dell'[[VIII secolo]].</ref> sa [[Ravena]].<ref>Il monastero aveva ricevuto in donazione dodici fondi il 16 novembre [[767]] da una nobile ravennate, Eudochia, rimasta vedova.</ref><ref>Lo storico massese Luigi Quadri sostenne che il nome «massa Sancti Pauli» derivasse da un antico fondo di nome ''Casale Pauli''. Oggi l'ipotesi è stata abbandonata.</ref> Sa loob ng halos dalawang siglo, mula 584 hanggang 751, ang Ravena ay naging kabesera ng mga [[Eksarkado ng Ravena|teritoryong Bisantino sa Italya]]. Ang monasteryo ay itinatag ng isang pamayanan mula sa [[Gresya]] na malamang ay sinusunod ng Basiliana.<ref>Dopo la caduta dell'[[Esarcato d'Italia]] i monaci greci erano stati sostituiti da monaci italiani (benedettini).</ref> == Kakambal na bayan == Si Massa Lombarda ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Croatia}} [[Poreč]], Kroasya, simula 1981 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.massalombarda.ra.it/ Opisyal na website] {{Province of Ravenna}} tlln4iq0vaygpfgzhkc4pbgfq19cxhp 2241677 2241676 2026-11-11T14:21:10Z Ryomaandres 8044 2241677 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Massa Lombarda|official_name=Comune di Massa Lombarda|native_name=|image_skyline=Santuario della Beata Vergine della Consolazione (Massa Lombarda).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Santuario della Beata Vergine della Consolazione|image_shield=Massa Lombarda-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|27|N|11|49|E|type:city(9,065)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Ravena|Ravena]] (RA)|frazioni=Fruges, La Zeppa, Villa Serraglio|mayor_party=|mayor=Daniele Bassi|area_footnotes=|area_total_km2=37.2|population_footnotes=|population_demonym=Massesi|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=[[San Pablo]]|day=Enero 25|postal_code=48024|area_code=0545|website={{official website|http://www.comune.massalombarda.ra.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Massa Lombarda''' ({{lang-rgn|La Mása}}) ay isang ''[[comune]]'' (munisipyo) sa [[Lalawigan ng Ravena]] sa rehiyon ng [[Italya]] na [[Emilia-Romaña]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} silangan ng [[Bolonia]] at humigit-kumulang {{Convert|30|km|mi}} sa kanluran ng [[Ravena]]. == Kasaysayan == === Pagkakatatag === Ang mga pinagmulan ng Massa Lombarda ay maaaring masubaybayan pabalik sa ika-9 na siglo AD. noong nilikha ang unang pagsasanib ng agrikultura. Noong taong 1000 ang teritoryo kung saan itinayo ang Massa Lombarda ay pangunahing sakop ng kakahuyan. Ang mga latian ng [[Lambak Padusa]] ay nagsimula ng ilang kilometro sa hilaga. Ang lugar ay hindi tinitirhan: sa katunayan sa unang bahagi ng medyebal na mga dokumento ay lumitaw ito bilang isang misa, iyon ay, ito ay isang koleksiyon ng mga pondo na may isang simbahan ng parokya, na nakatuon sa San Paolo. Mula 767 ang misa ng Sancti Pauli ay kabilang sa [[Bisantinong rito]]ng monasteryo ng Santa Maria sa Cosmedin<ref>"Nella bellezza" in [[Lingua greca|greco]]: forse il nome deriva da un monastero di Costantinopoli, il ''Cosmedion''. Eretto vicino alla chiesa omonima (ex [[battistero degli Ariani]]), il monastero è ricordato in un documento dell'[[VIII secolo]].</ref> sa [[Ravena]].<ref>Il monastero aveva ricevuto in donazione dodici fondi il 16 novembre [[767]] da una nobile ravennate, Eudochia, rimasta vedova.</ref><ref>Lo storico massese Luigi Quadri sostenne che il nome «massa Sancti Pauli» derivasse da un antico fondo di nome ''Casale Pauli''. Oggi l'ipotesi è stata abbandonata.</ref> Sa loob ng halos dalawang siglo, mula 584 hanggang 751, ang Ravena ay naging kabesera ng mga [[Eksarkado ng Ravena|teritoryong Bisantino sa Italya]]. Ang monasteryo ay itinatag ng isang pamayanan mula sa [[Gresya]] na malamang ay sinusunod ng Basiliana.<ref>Dopo la caduta dell'[[Esarcato d'Italia]] i monaci greci erano stati sostituiti da monaci italiani (benedettini).</ref> == Kakambal na bayan == Si Massa Lombarda ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Croatia}} [[Poreč]], Kroasya, simula 1981 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.massalombarda.ra.it/ Opisyal na website] {{Province of Ravenna}} hkvfjbyyyosryk002d4cfzu43an81lp Solarolo 0 319620 2241674 2098642 2026-11-11T14:19:03Z Ryomaandres 8044 2241674 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Solarolo|official_name=Comune di Solarolo|native_name={{native name|rgn|Slarôl}}|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|22|N|11|51|E|type:city(4,256)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Ravena|Ravena]] (RA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Fabio Anconelli|area_footnotes=|area_total_km2=26.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=4472|population_as_of=31 Disyembre 2014|pop_density_footnotes=|population_demonym=Solarolesi|elevation_footnotes=|elevation_m=25|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=48027|area_code=0546|website={{official website|http://www.racine.ra.it/solarolo/}}|footnotes=|image=Fossa di Solarolo (RA).jpg}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Solarolo''' ({{lang-rgn|Slarôl}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[lalawigan ng Ravena]], rehiyon ng [[Emilia-Romaña]] sa [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} timog-silangan ng [[Bolonia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} sa kanluran ng [[Ravena]]. Ang Solarolo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bagnara di Romagna]], [[Castel Bolognese]], [[Cotignola]], [[Faenza]], at [[Imola]]. Kilala ito sa pagiging tahanan ng mang-aawit na si [[Laura Pausini]]. == Kasaysayan == Ang lugar ay pinaninirahan mula noong Panahon ng [[Panahong Bronse|Bronse]]. Ang mga guho ng isang nayon ay natagpuan: ang pamayanan ay aktibo sa pagitan ng 1600 at 1200 BK at ito ay inayos sa natatanging mga kumpol na pinaghihiwalay ng mga trintsera; nakita ang ebidensiya ng pag-aalaga ng baka at pagtatanim ng mga butil.<ref>{{Cite web |title=Gli scavi nell’abitato di via Ordiere a Solarolo (RA) |url=http://ipotesidipreistoria.unibo.it/article/view/1602 |access-date=27 October 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=Solarolo nel II millennio a.C. |url=http://ungaretti.racine.ra.it/archeoinweb/index.html |access-date=27 October 2015 |archive-date=9 Hunyo 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140609065846/http://ungaretti.racine.ra.it/archeoinweb/index.html |url-status=dead }}</ref> Simula noong 187 BK, isang matinding aktibidad ng [[senturyasyon]] ang isinagawa ng mga [[Republikang Romano|Romano]] at ito ay makikita pa rin sa kasalukuyan sa sala-sala ng mga lansangan sa kanayunan; [[Romanong villa|itinayo]] rin ang villa sa sala-sala na ito.<ref name="ComuneSolarolo">{{Cite web |title=History of Solarolo on the municipal website |url=http://www.comune.solarolo.ra.it/La-Citta/Cenni-storici |access-date=27 October 2015}}</ref> == Mga kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod == Ang Solarolo ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}} [[Rhêmes-Notre-Dame]], Italya, simula 1999 * {{Flagicon|Germany}} [[Kirchheim am Ries]], Alemanya, simula 1999 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.solarolo.ra.it/ Opisyal na website] {{Province of Ravenna}} pd68609zmxdavtpfbr01kp6f6g036al Miss Universe 1968 0 321293 2241733 2238351 2026-11-12T00:49:06Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241733 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Miss Universe 1968.jpg|winner='''[[Martha Vasconcellos]]'''|date=13 Hulyo 1968|presenters={{Hlist|Bob Barker|June Lockhart}}|venue=Miami Beach Auditorium, Miami Beach, [[Florida]], [[Estados Unidos]]|broadcaster=[[CBS]]|entrants=65|placements=15|debuts={{Hlist|Demokratikong Republika ng Congo|Malta|Yugoslavia}}|withdraws={{Hlist|Kuba|Panama|Paragway}}|returns={{Hlist|Australya|Ceylon|Ekwador|Hayti|Hamayka|Libano|Nikaragwa|Taylandiya|Tunisya}}|congeniality=Yasuyo Iino <br> {{flagu|Hapon|1870}}|photogenic=Daliborka Stojšić <br> {{flagu|Yugoslavia}}|best national costume=Luz Elena Restrepo González<br>{{flagu|Kolombya}}|before=[[Miss Universe 1967|1967]]|next=[[Miss Universe 1969|1969]]|caption=Martha Vasconcellos|entertainment={{Hlist|Tony Sandler|Ralph Young}}|represented={{flagu|Brasil}}}} Ang '''Miss Universe 1968''' ay ang ika-17 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Miami Beach Auditorium sa Miami Beach, Florida, Estados Unidos noong 13 Hulyo 1968. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Sylvia Hitchcock]] ng Estados Unidos si [[Martha Vasconcellos]] ng Brasil bilang Miss Universe 1968.<ref name=":4">{{Cite news |date=14 Hulyo 1968 |title=Brazilian wins Miss Universe title |language=en |pages=13 |work=The Courier-Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/114838556/brazilian-wins-miss-universe-title/ |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 Hulyo 1968 |title=Brazilian beauty dons gold crown, steps into new life |language=en |pages=5 |work=Springfield Leader and Press |url=https://www.newspapers.com/clip/61469975/vaconcellos-crowned-miss-universe-1st/ |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> Ito ang ikalawang tagumpay ng Brasil sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Anne Braafheid ng Curaçao, habang nagtapos bilang second runner-up si Leena Brusiin ng Pinlandiya.<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1968 |title=Brazilian girl wins |language=en |pages=1 |work=The Pantagraph |url=https://www.newspapers.com/clip/2273586/dorothy-didi-anstett-is-fourth/ |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1968 |title=Brunette from Brazil chosen as Miss Universe |language=en |pages=2 |work=Albuquerque Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/16338239/albuquerque-journal/ |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> Mga kandidata mula sa animnapu't-limang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon sa ikalawang pagkakataon, samantalang si June Lockhart ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=7 Hulyo 1968 |title=The Hartford Courant TV Week |language=en |pages=124 |work=Hartford Courant |url=https://www.newspapers.com/clip/102889604/hartford-courant/ |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Crosby |first=Joan |date=13 Hulyo 1968 |title=June Lockhart hostess for loveliest lassies in Universe |language=en |pages=20 |work=The Pittsburgh Press |url=https://news.google.com/newspapers?id=ghscAAAAIBAJ&sjid=JFEEAAAAIBAJ&pg=7360%2C3367101 |access-date=20 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:MBCC_WP2.jpg|thumb|Miami Beach Auditorium, ang lokasyon ng Miss Universe 1968|250x250px]] === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa animnapu't-limang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanyang bansa/teritoryo matapos maging isang ''runner-up'' sa kanyang kompetisyong pambansa, at dalawang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata.<ref>{{Cite news |date=7 Hunyo 1968 |title=Miss Israel crowned |language=en |pages=1 |work=The Australian Jewish News |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/ajnm/1968/06/07/01/article/1/?srpos=5&e=------196-en-20--1--img-txIN%7ctxTI-%22Miss+Israel%22----1968---------1 |access-date=20 Disyembre 2022 |via=The National Library of Israel |archive-date=20 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220044015/https://www.nli.org.il/en/newspapers/ajnm/1968/06/07/01/article/1/?srpos=5&e=------196-en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%22Miss+Israel%22----1968---------1 |url-status=dead }}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Si Miss Australia 1968 Helen Newton ang orihinal na nakatakdang kumatawan sa bansang Australya sa edisyong ito. Gayunpaman, napagdesisyunan ng mga isponsor ng Miss Australia na huwag lumahok sa kompetisyon, dahilan upang hindi sumali sa kompetisyon si Newton dahil sa kakulangan ng isponsor.<ref>{{Cite news |date=21 Pebrero 1968 |title=Helen is not sorry to miss Universe contest |language=en |pages=16 |work=Straits Budget |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitsbudget19680221-1.2.88 |access-date=12 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> Dahil dito, ang karapatan upang pumili ng kandidata sa Miss Universe ay napunta sa ''Queen of Quests''. Si Lauren Jones ang nanalo bilang ''Queen of Quests Dream Girl Australia''.<ref name=":3" /> Iniluklok ang second runner-up ng Miss France 1968 na si Elizabeth Cadren bilang kandidata ng Pransiya matapos na pinili ni Miss France 1968 Christiane Lillio na huwag sumali sa kahit anong internasyonal na kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2011 |title=L'histoire de Miss France 1968, devenue femme d'affaires |trans-title=The story of Miss France 1968, who became a businesswoman |url=https://www.ledauphine.com/haute-savoie/2011/09/21/christiane-lillio-miss-france-1968 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220042513/https://www.ledauphine.com/haute-savoie/2011/09/21/christiane-lillio-miss-france-1968 |archive-date=20 Disyembre 2022 |access-date=20 Disyembre 2022 |website=Le Dauphine |language=FR-fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mathieu |first=Clement |date=12 Hulyo 2022 |title=Miss France 1968 : Christiane Lillio, reine presque malgré elle |trans-title=Miss France 1968: Christiane Lillio, queen almost in spite of herself |url=https://www.parismatch.com/People/Miss-France-1968-Christiane-Lillio-photos-1716035 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220042513/https://www.ledauphine.com/haute-savoie/2011/09/21/christiane-lillio-miss-france-1968 |archive-date=20 Disyembre 2022 |access-date=20 Disyembre 2022 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Demokratikong Republika ng Congo, Malta, at Yugoslavia, at bumalik ang mga bansang Australya, Ceylon, Ekwador, Hayti, Hamayka, Libano, Nikaragwa, Taylandiya, at Tunisya. Huling sumali noong [[Miss Universe 1962|1962]] ang Hayti, noong [[Miss Universe 1965|1965]] ang Australya at Tunisya, at noong [[Miss Universe 1966|1966]] ang Ceylon, Ekwador, Hamayka, Libano, Nikaragwa, at Taylandiya. Hindi sumali ang mga bansang Kuba, Panama, at Paraguay sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata.<ref>{{Cite web |last= |date=9 Setyembre 2015 |title=¿Tiene Cuba representante para Miss Universo 2015? |trans-title=Does Cuba have a representative for Miss Universe 2015? |url=https://www.univision.com/estilo-de-vida/belleza/tiene-cuba-representante-para-miss-universo-2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203151631/https://www.univision.com/estilo-de-vida/belleza/tiene-cuba-representante-para-miss-universo-2015 |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=12 Disyembre 2022 |website=Univision |language=es}}</ref> Dapat sanang lalahok si Zakia Chamouch ng Maruekos, ngunit bumitiw ito dahil hindi ito nakaabot sa limitasyon ng edad.<ref>{{Cite news |last=Babas |first=Latifa |date=8 Pebrero 2019 |title=History : When beauties competed under the Moroccan flag in international beauty pageants |language=en |work=Yabiladi |url=https://en.yabiladi.com/articles/details/74424/history-when-beauties-competed-under.html |access-date=11 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210200401/https://en.yabiladi.com/articles/details/74424/history-when-beauties-competed-under.html |archive-date=10 Pebrero 2025 |url-status=live }}</ref> === Mga insidente sa panahon ng kompetisyon === Naging usap-usapan ang ''evening gown'' ni Monica Fairall ng Timog Aprika sa paunang kompetisyon na dinaluhan ng 2,100 katao. Ang ''sequined gown'' ng kandidata ay may hati sa likod na lagpas sa kanyang baywang at mas mababa pa sa kanyang damit panglangoy.<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1968 |title=A gown: a bit 'extreme' |language=en |pages=2-B |work=St. Petersburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=T4pQAAAAIBAJ&sjid=iVwDAAAAIBAJ&pg=5196%2C895792 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> Dahil labag sa batas ang ganoong kasuotan sa panahong iyon, pinayuhan si Fairall ni Miss Universe 1967 Sylvia Hitchcock at ng mga ''pageant organizer'' na huwag nang gamitin muli ang naturang kasuotan at gamitin na lang ang isa pa niyang ''gown''. Ayon sa executive director ng Miss Universe na si Herbert Landon, wala sa konteksto ng kompetisyon para isuot ang anumang bagay na masyadong sukdulan. Ayon naman kay Fairall, hindi niya intensyon na pilitin ang kanyang sarili sa mga hurado at hindi magandang ideya na muling suotin ang nasabing ''gown.''<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Frank |date=12 Hulyo 1968 |title=Psychedelic gown barred from Miss Universe pageant |language=en |pages=8 |work=The Morning Call |url=https://www.newspapers.com/clip/114898894/the-morning-call/ |access-date=20 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1968 |title=Backless gown out |language=en |pages=1 |work=The Oneonta Star |url=https://www.newspapers.com/clip/114898929/the-oneonta-star/ |access-date=20 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_Universe_1968_Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1968 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1968''' | * '''{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]''' – '''Martha Vasconcellos<ref name=":4" />''' |- |1st runner-up | * {{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] – Anne Marie Braafheid<ref name=":4" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Leena Brusiin<ref name=":4" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Peggy Kopp<ref name=":4" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Dorothy Anstett<ref name=":4" /> |- |Top 15 | * {{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] – Miranta Zafiropoulou * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Jennifer Summers * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Miriam Friedman * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Nancy Wilson * {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Tone Knaran * {{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] – Elizabeth Cadren * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Anne Hellqvist * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Apantree Prayutsenee * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Dánae Salas * {{Flagicon image|Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg}} [[Yugoslavia]] – Daliborka Stojšić |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{Flagicon image|Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg}} [[Yugoslavia]] – Daliborka Stojsic<ref name=":5" /> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Yasuyo Iino<ref name=":6">{{Cite news |date=15 Hulyo 1968 |title=Brazilian is judged fairest |language=en |pages=3 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZoZWAAAAIBAJ&sjid=sOYDAAAAIBAJ&pg=7134%2C3983270 |access-date=10 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |- |Best National Costume | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Luz Elena Restrepo<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1968 |title=Luz Elena Restrepo |language=en |pages=5 |work=The Dispatch |url=https://books.google.com.ph/books?id=pNsbAAAAIBAJ&lpg=PA5&dq=Luz%20Elena%20Restrepo&pg=PA5#v=onepage&q=Luz%20Elena%20Restrepo&f=false |access-date=11 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |- |Top 15 Best in Swimsuit | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Martha Vasconcellos<ref name=":5">{{Cite news |date=11 Hulyo 1968 |title=3 Latinoamericanas, entre favoritas |language=es |trans-title=3 Latin Americans, among favorites |pages=8 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=mdweAAAAIBAJ&sjid=NGgEAAAAIBAJ&pg=901%2C1751590 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> * {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] – Roxana Bowles<ref name=":5" /> * {{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] – Anne Marie Braafheid<ref name=":5" /> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Dorothy Anstett<ref name=":5" /> * {{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] – Miranta Zafiropoulou<ref name=":5" /> * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Jennifer Summers<ref name=":5" /> * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Miriam Friedman<ref name=":5" /> * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Nancy Wilson<ref name=":5" /> * {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] – Margine Davidson<ref name=":5" /> * {{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] – Elizabeth Cadren<ref name=":5" /> * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Anne Hellqvist<ref name=":5" /> * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Apantree Prayutsenee<ref name=":5" /> * {{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Monica Fairall<ref name=":5" /> * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Yoon-jung<ref name=":5" /> * {{Flagicon image|Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg}} [[Yugoslavia]] – Daliborka Stojšić<ref name=":5" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1966|1966]], labinlimang ''semifinalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Ang labinlimang ''semifinalist'' ay isa-isang tinawag sa pangwakas na kompetisyon sa walang partikular na pagkakasunud-sunod. Matapos banggitin ang kanilang bansa, isa-isang nakipanayam ang mga ''semifinalist'' kay Bob Barker. Pagkatapos nito, lumahol sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labinlimang ''semfinalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na lumahok sa ''final interview''.<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1968 |title=Beldad brasilena gana titulo de Miss Universo |language=es |trans-title=Brazilian beauty wins Miss Universe title |pages=57 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=hPgcAAAAIBAJ&sjid=HXwEAAAAIBAJ&pg=5950%2C12094459 |access-date=20 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> === Komite sa pagpili === * Edilson Cid Varela – Brasilenyong mamamahayag<ref name=":7">{{Cite news |date=13 Hulyo 1968 |title=70 international lovelies to vie for Universe crown |language=en |edition= |work=The Free Lance-Star |url=https://books.google.com.ph/books?id=odpNAAAAIBAJ&lpg=PA8&dq=%22Earl%20Wilson%22%20%22Miss%20Universe%22&pg=PA8#v=onepage&q=%22Earl%20Wilson%22%20%22Miss%20Universe%22&f=false |access-date=11 Oktubre 2025 |via=Google News Archive}}</ref> * Sara Lou Harris Carter – Aprikano-Amerikanong modelo<ref name=":7" /> * Hideo Den – Hapones na politiko at tagapaghatid ng balita<ref name=":7" /> * Yousuf Karsh – Armenyano-Kanadyanong litratista<ref name=":7" /> * Dong Kingman – Tsino-Amerikanong pintor<ref name=":7" /> * Orna Porat – Israelitang artista sa teatro<ref name=":7" /> * Edwin Acosta Rubio – Benesolanong ehekutibo sa pahayagan at pag-aanunsiyo<ref name=":7" /> * [[Miriam Stevenson]] – [[Miss Universe 1954]] mula sa Estados Unidos<ref name=":7" /> * Earl Wilson – Amerikanong mamamahayag at kolumnista<ref name=":7" /> == Mga kandidata ==  Animnapu't-limang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|María del Carmen|Jordan|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Hunyo 1968 |title=Elegida Miss Argentina modelo morena de 23 anos |language=es |trans-title=23-year-old brunette model chosen as Miss Argentina |pages=89 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=efgcAAAAIBAJ&lpg=PA89&dq=%22Mar%C3%ADa%20del%20Carmen%20Jordan%22&pg=PA89#v=onepage&q=%22Mar%C3%ADa%20del%20Carmen%20Jordan%22&f=false |access-date=11 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]] |{{sortname|Sandra|Croes|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1968 |title=Untitled |language=en, pap |pages=3 |work=Aruba Esso News |url=http://ufdc.ufl.edu/CA03400001/00751 |access-date=28 Nobyembre 2022 |via=Digital Library of the Caribbean}}</ref> |18 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |{{sortname|Lauren|Jones|nolink=1}}<ref name=":3">{{Cite news |last=Brown |first=Loraine |date=3 Hulyo 1968 |title=Surf-and-sand theme in contest wardrobe |language=en |pages=3 |work=The Australian Women's Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/46075824?searchTerm=Miss%20Universe |access-date=12 Nobyembre 2022 |via=Trove}}</ref> |21 |[[Sydney]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Brigitte|Krüger|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=23 Hulyo 1968 |title=Who's the greatest man? |language=en |pages=6 |work=Beaver Country Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=qkwyAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=%22Brigitte%20Kr%C3%BCger%22&pg=PA6#v=onepage&q=%22Brigitte%20Kr%C3%BCger%22&f=false |access-date=11 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |24 |[[Viena]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Bahamas (1964–1973).svg}} [[Bahamas]] |{{sortname|Brenda|Fountain|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1968 |title=A ride for "Miss Bahamas" |language=en |pages=13 |work=The Carolinian |url=https://newspapers.digitalnc.org/lccn/sn99061519/1968-07-20/ed-1/seq-13/ |access-date=19 Disyembre 2022 |via=DigitalNC}}</ref> |20 |Nassau |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Sonja|Doumen|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Enero 2018 |title=Sonja Doumen werd 50 jaar geleden eerste Limburgse Miss België |language=nl |work=Het Belang van Limburg |url=https://www.pressreader.com/belgium/het-belang-van-limburg/20180113/282565903543550 |access-date=19 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204115154/https://www.pressreader.com/belgium/het-belang-van-limburg/20180113/282565903543550 |archive-date=4 Disyembre 2024 |via=PressReader}}</ref> |20 |Dilsen-Stokkem |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Peggy|Kopp|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Garcés |first=Ever |date=16 Nobyembre 2022 |title=Miss Venezuela: Ni tan niñas, ni tan venezolanas… |trans-title=Miss Venezuela: Not so young, not so Venezuelan… |url=https://diariodelosandes.com/miss-venezuela-ni-tan-ninas-ni-tan-venezolanas/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126043748/https://diariodelosandes.com/miss-venezuela-ni-tan-ninas-ni-tan-venezolanas/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Diario de Los Andes |language=es}}</ref> |18 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |{{sortname|Victoria|Martin|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=3 Hulyo 1968 |title=Miss Bermuda makes a promise as she leaves for pageant |language=en |pages=1 |work=The Royal Gazette |url=https://bnl.contentdm.oclc.org/digital/collection/BermudaNP17/id/20433/rec/10 |access-date=20 Disyembre 2022 |via=Bermuda National Library}}</ref> |23 |Pembroke Parish |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Bonaire]] |{{sortname|Ilse|De Jong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1968 |title=See? They're only human |language=en |pages=7 |work=The San Francisco Examiner |url=https://www.newspapers.com/clip/114839294/see-theyre-only-human/ |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |Kralendijk |- |'''{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]''' |'''{{sortname|Martha|Vasconcellos}}<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1968 |title=Oops... oh well 'just bad luck' |language=en |pages=2-B |work=St. Petersburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=TopQAAAAIBAJ&sjid=iVwDAAAAIBAJ&pg=4984%2C166690 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref>''' |20 |Salvador |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Roxana|Bowles|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] |{{sortname|Sheila|Jayatilleke|nolink=1}} |18 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica]] |{{sortname|Ana María|Rivera|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=17 Hunyo 1968 |title=Ana Maria Rivera e Ida Patricia Diers, triunfadors |language=es |trans-title=Ana Maria Rivera and Ida Patricia Diers, triunfadors |pages=24 |work=La República |url=https://prensacr.info/data/610a2aeb445c2c64528c29b2 |access-date=27 Setyembre 2025 |via=Prensa CR}}</ref> |19 |[[San José, Costa Rica|San Jose]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |{{sortname|Anne Marie|Braafheid|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=Setyembre 1968 |title=A 'near miss' for a dark beauty |language=en |volume=XXIII |pages=37 |work=Ebony |issue=11 |url=https://books.google.com.ph/books?id=ndsDAAAAMBAJ&lpg=PA36&ots=ExWEtBBZ1K&dq=peggy%20kopp%20miss%20venezuela%201968&pg=PA37#v=onepage&q=isbn&f=false |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google Books}}</ref> |21 |Willemstad |- |{{Flagicon image|Flag of the Democratic Republic of the Congo (1966–1971).svg}} [[Demokratikong Republika ng Congo]] |{{sortname|Elizabeth|Tavares|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Elizabeth Ofosuah |date=24 Pebrero 2019 |title=See the first-ever beauty queens from Africa |url=https://face2faceafrica.com/article/see-the-first-ever-beauty-queens-from-africa |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126194711/https://face2faceafrica.com/article/see-the-first-ever-beauty-queens-from-africa |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Face2Face Africa |language=en}}</ref> |20 |[[Kinshasa]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Gitte|Broge|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=25 Setyembre 1968 |title=Nordic envoys |language=en |pages=3 |work=The Montreal Gazette |url=https://books.google.com.ph/books?id=-KUtAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=%22Gitte%20Broge%22&pg=PA3#v=onepage&q=%22Gitte%20Broge%22&f=false |access-date=11 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Priscilla|Álava|nolink=1}} |18 |Guayaquil |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Helen|Davidson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=4 Hulyo 1968 |title=Pooling around |language=en |pages=4 |work=Daytona Beach Morning Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=rHQeAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=%22Helen%20Davidson%22%20scotland&pg=PA4#v=onepage&q=%22Helen%20Davidson%22%20scotland&f=false |access-date=11 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[Glasgow]] |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] |{{sortname|Yolanda|Legarreta|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=27 Hunyo 1968 |title=Leg display is universal |pages=8 |work=Reading Eagle |url=https://news.google.com/newspapers?id=wSIrAAAAIBAJ&sjid=NqAFAAAAIBAJ&pg=4934%2C7076241 |access-date=10 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |País Vasco |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Dorothy|Anstett|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Mayo 1968 |title=Miss U.S.A. wanted money for schooling |language=en |pages=13 |work=The Knoxville News-Sentinel |url=https://www.newspapers.com/clip/106696254/the-knoxville-news-sentinel/ |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |Kirkland |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Judith|Radford|nolink=1}}<ref name=":1">{{Cite news |date=5 Hulyo 1968 |title=Windblow beauties gather |language=en |pages=9-B |work=St. Petersburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=xRwMAAAAIBAJ&sjid=L1wDAAAAIBAJ&pg=5678%2C2534041 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |Swansea |- |{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] |{{sortname|Miranta|Zafiropoulou|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Bounia |first=Alkinoo |date=11 Setyembre 2019 |title=Πού χάθηκε η Μιράντα Ζαφειροπούλου |trans-title=Where did Miranda Zafiropoulou go? |url=https://www.espressonews.gr/reportaz/149423/pou-chathike-i-miranta-zafiropoulou/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219024552/https://www.espressonews.gr/reportaz/149423/pou-chathike-i-miranta-zafiropoulou/ |archive-date=19 Disyembre 2022 |access-date=12 Disyembre 2022 |website=Espresso |language=el}}</ref> |22 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |{{sortname|Arlene Vilma|Chaco|nolink=1}}<ref name=":0">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=25 Hulyo 2013 |title=The 1st Mutya, 45 years ago |url=https://www.philstar.com/funfare/photos/2013/07/25/1009131/1st-mutya-45-years-ago |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117180534/https://www.philstar.com/funfare/photos/2013/07/25/1009131/1st-mutya-45-years-ago |archive-date=17 Nobyembre 2022 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |21 |Agana |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Marjorie|Bromfield|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Disyembre 2021 |title=This day in our past |language=en |work=The Gleaner |url=https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20211208/282157884540725?srsltid=AfmBOoprG_vfcj6ahg_RvUM7uTcqHqW2nd8xUD-ObqqILzZSZlfnOySf |access-date=11 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011063911/https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20211208/282157884540725?srsltid=AfmBOoprG_vfcj6ahg_RvUM7uTcqHqW2nd8xUD-ObqqILzZSZlfnOySf |archive-date=11 Oktubre 2025}}</ref> |19 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Yasuyo|Iino|nolink=1}}<ref name=":6" /> |18 |[[Tokyo]] |- |{{Flagicon image|Flag of Haiti (1964–1986).svg}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Claudie|Paquin|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Jolicoeur |first=Aubelia |date=7 Hulyo 1968 |title=Au fil des jours |language=fr |pages=1 |work=Le Nouvelliste |url=https://dloc.com/UF00000081/06165/images/0 |access-date=20 Disyembre 2022 |via=Digital Library of the Caribbean}}</ref> |18 |[[Puerto Principe]] |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |{{sortname|Nora Idalia|Guillén|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |trans-title=Miss Honduras, a story to tell |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123044725/https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |archive-date=23 Enero 2025 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |19 |[[Tegucigalpa]] |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Tammy|Yung|nolink=1}}<ref name=":8">{{Cite news |date=4 Hulyo 1968 |title=Asian beauties on way to Miami |language=en |pages=9 |work=The Evening Independent |url=https://books.google.com.ph/books?id=rGVQAAAAIBAJ&lpg=PA9&dq=Tammy%20Yung&pg=PA9#v=onepage&q=Tammy%20Yung&f=false |access-date=11 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |18 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Anjum Mumtaz|Barg|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2020 |title=On World Senior Citizenship Day, Let's Talk About These Women That Shaped An Entire Generation |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/on-world-senior-citizenship-day-lets-talk-about-these-women-that-shaped-an-entire-generation/articleshow/77671582.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303085726/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/on-world-senior-citizenship-day-lets-talk-about-these-women-that-shaped-an-entire-generation/articleshow/77671582.cms |archive-date=3 Marso 2025 |access-date=3 Marso 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Hyderabad, India|Hyderabad]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Jennifer|Summers|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=10 Hulyo 1968 |title=Beauty business beats job |language=en |pages=17 |work=Ocala Star-Banner |url=https://books.google.com.ph/books?id=_ckwAAAAIBAJ&lpg=PA17&dq=%22Jennifer%20Summers%22&pg=PA17#v=onepage&q=%22Jennifer%20Summers%22&f=false |access-date=11 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[Londres]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Tiffany|Scales|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=10 Hulyo 1968 |title=Pageant means meeting budget |language=en |pages=2-B |work=St. Petersburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=yRwMAAAAIBAJ&sjid=L1wDAAAAIBAJ&pg=4243%2C5593805 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |22 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Islandiya]] |{{sortname|Helen|Knuttsdóttir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1968 |title=Við undruðumst að stúlkan frá Brasilíu skyldi vinna |language=is |pages=1 |work=Vísir |url=https://timarit.is/issue/184610?iabr=on |access-date=18 Nobyembre 2022 |via=Tímarit.is}}</ref> |18 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Miriam|Friedman|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=7 Hunyo 1968 |title=New 'Queen of Israel' |language=en |pages=1 |work=The American Jewish World⁩ |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/amjwld/1968/06/07/01/article/2/?srpos=13&e=------196-en-20--1--img-txIN%7ctxTI-%22Miss+Israel%22----1968---------1 |access-date=20 Disyembre 2022 |via=The National Library of Israel |archive-date=20 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220044013/https://www.nli.org.il/en/newspapers/amjwld/1968/06/07/01/article/2/?srpos=13&e=------196-en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%22Miss+Israel%22----1968---------1 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Tel-Abib]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Cristina|Businari|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=5 Setyembre 1967 |title=E' romana miss Italia ma il titolo è valido? |language=it |pages=3 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,0116_02_1967_0208_0003_5540528/ |access-date=19 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219024548/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,0116_02_1967_0208_0003_5540528/ |archive-date=19 Disyembre 2022 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Roma]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Nancy|Wilson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Hulyo 1968 |title=All-American beauties |language=en |pages=2-B |work=St. Petersburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=yBwMAAAAIBAJ&sjid=L1wDAAAAIBAJ&pg=4976%2C5072876 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |Chatham |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |{{sortname|Lilian|Atterer|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mayer |first=Verena |date=11 Hunyo 2013 |title=Blick zurück: Lilian Böhringer: Die Schönheit der Tage |trans-title=Looking back: Lilian Böhringer: The Beauty of Days |url=https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.blick-zurueck-lilian-boehringer-die-schoenheit-der-tage.8a605592-2991-4161-ad01-c4188c9f6e92.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614213506/https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.blick-zurueck-lilian-boehringer-die-schoenheit-der-tage.8a605592-2991-4161-ad01-c4188c9f6e92.html |archive-date=14 Hunyo 2013 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Stuttgarter Zeitung |language=de}}</ref> |20 |[[Baviera]] |- |{{flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Sadie|Sargeant|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2013 |title=UPDATE: Sargeant-Winter remembered for strength & humour |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/domains/virginislandsnewsonline.com/en/news/update-sargeant-winter-remembered-for-strength-humour |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105010430/https://www.virginislandsnewsonline.com/domains/virginislandsnewsonline.com/en/news/update-sargeant-winter-remembered-for-strength-humour |archive-date=5 Nobyembre 2022 |access-date=5 Nobyembre 2022 |website=Virgin Islands News Online |language=en}}</ref> |19 |Charlotte Amalie |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Luz Elena|Restrepo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1967 |title=Atlantico, Reina Nacional 1968 |language=es |pages=1; 31 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=rZ0cAAAAIBAJ&sjid=KmgEAAAAIBAJ&pg=1303%2C1976477 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Barranquilla|Baranquilla]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Sonia|Fares|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ghaleb |first=Chloe |date=14 Hulyo 2020 |title=Miss Lebanon Throughout History In Pictures |url=https://www.the961.com/miss-lebanon-history-in-pictures/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124004032/https://www.the961.com/miss-lebanon-history-in-pictures/ |archive-date=24 Enero 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=961 |language=en-US}}</ref> |18 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |{{sortname|Lucienne|Krier|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1968 |title=Beauty's dress has them whistling |language=en |pages=3 |work=Evening Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZCE-AAAAIBAJ&sjid=hUoMAAAAIBAJ&pg=4402%2C1240705 |access-date=20 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Esch-sur-Alzette |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Maznah|Ali|nolink=1}}<ref name=":2">{{Cite news |date=14 Hulyo 1968 |title=Pocket Venus Maznah: Never before in public... |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19680714-1.2.15.34?ST=1&AT=filter&DF=&DT=&AO=false&NPT=&L=&CTA=&NID=&CT=&WC=&YR=1968&K=Miss+Universe&KA=Miss+Universe&P=3&Display=0&filterS=0&QT=miss,universe&oref=article |access-date=18 Nobyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |20 |Johor Bahru |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Kathlene|Farrugia|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Jacobsen |first=Baryn |date=13 Oktubre 2019 |title=A National Geographic Magazine From 1969 Was One Of Malta's First Calls To Mediterranean Fame |url=https://lovinmalta.com/lifestyle/history/apart-from-this-article-we-knew-nothing-a-national-geographic-magazine-from-1969-was-one-of-maltas-first-calls-to-mediterranean-fame/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219024601/https://lovinmalta.com/lifestyle/history/apart-from-this-article-we-knew-nothing-a-national-geographic-magazine-from-1969-was-one-of-maltas-first-calls-to-mediterranean-fame/ |archive-date=19 Disyembre 2022 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Lovin Malta |language=en-GB}}</ref> |22 |Qormi |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Perla|Aguirre|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1968 |title='Telly' delights African beauty |language=en |pages=2-B |work=St. Petersburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=TopQAAAAIBAJ&sjid=iVwDAAAAIBAJ&pg=5008%2C177620 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Margine|Davidson|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=17 Nobyembre 2001 |title=Nica entre más bellas del mundo |url=https://www.laprensani.com/2001/11/17/nacionales/774676-nica-entre-ms-bellas-del-mundo |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204140628/https://www.laprensani.com/2001/11/17/nacionales/774676-nica-entre-ms-bellas-del-mundo |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |20 |Matagalpa |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Tone|Knaran|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=10 Hulyo 1968 |title=Beauties say free love not so rare |language=en |pages=2-B |work=St. Petersburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=yRwMAAAAIBAJ&sjid=L1wDAAAAIBAJ&pg=3537%2C5593515 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Christine|Antunovic|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Harvey |first=Helen |date=25 Enero 2014 |title=Homegrown heroines |url=https://www.stuff.co.nz/taranaki-daily-news/features/9649515/Homegrown-heroines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112234558/https://www.stuff.co.nz/taranaki-daily-news/features/9649515/Homegrown-heroines |archive-date=12 Enero 2025 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Stuff |language=en}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{Flagicon image|USCAR flag of the Ryukyu Islands, 1954 (unofficial).svg}} [[Prepektura ng Okinawa|Okinawa]] |{{sortname|Sachie|Kawamitsu|nolink=1}}<ref name=":0" /> |22 |[[Naha]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Nathalie|Heyl|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=10 Agosto 1968 |title=„Man niet al te makkelijk maken” |language=nl |pages=25 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011196603:mpeg21:p025 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |21 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|María Esther|Brambilla|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=7 Hulyo 1968 |title=Miss Universe entries begin work |language=en |pages=52 |work=St. Petersburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=xxwMAAAAIBAJ&sjid=L1wDAAAAIBAJ&pg=7206%2C3791003 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] |{{sortname|Rosario|Zaragoza|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=11 Marso 2014 |title=Beauty is in the blood |url=https://www.philstar.com/entertainment/2014/03/11/1299365/beauty-blood |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211022750/https://www.philstar.com/entertainment/2014/03/11/1299365/beauty-blood |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |18 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Leena|Brusiin|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hapuli |first=Noora |date=23 Hunyo 2021 |title=Miss Suomi Leena Brusiin on kuollut |trans-title=Miss Finland Leena Brusiin has died |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000008080220.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221185247/https://www.is.fi/viihde/art-2000008080220.html |archive-date=21 Disyembre 2022 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |22 |[[Helsinki]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |{{sortname|Elizabeth|Cadren|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=1 Pebrero 2017 |title=France 1st grand slam winner in world beauty pageants |url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/02/01/1667464/france-1st-grand-slam-winner-world-beauty-pageants |access-date=1 May 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |22 |[[Paris]] |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico]] |{{sortname|Marylene|Carrasquillo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Feliciano |first=Javier Valentín |date=14 Setyembre 2019 |title=Una mujer universal |trans-title=A universal woman |url=https://prpop.org/2019/09/una-mujer-universal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712101727/https://prpop.org/2019/09/una-mujer-universal/ |archive-date=12 Hulyo 2024 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=Fundación Nacional para la Cultura Popular |language=es}}</ref> |19 |Santurce |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Ana María|Ortiz|nolink=1}} |18 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Yasmin|Saif|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Hunyo 1968 |title=Yasmin to represent S'pore in Miss Universe Contest |language=en |pages=11 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19680624-1.2.71?ST=1&AT=filter&DF=&DT=&AO=false&NPT=&L=&CTA=&NID=&CT=&WC=&YR=1968&K=Miss+Universe&KA=Miss+Universe&P=2&Display=0&filterS=0&QT=miss,universe&oref=article |access-date=18 Nobyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Singapura |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |{{sortname|Anne-Marie|Hellqvist|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2018 |title=Fröken Sverige-flickor i Eskilstuna |url=https://ekuriren.se/personligt/froken-sverige-flickor-i-eskilstuna |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Eskilstuna-Kuriren |language=sv |archive-date=19 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219024548/https://ekuriren.se/personligt/froken-sverige-flickor-i-eskilstuna |url-status=dead }}</ref> |18 |Hallsberg |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Jeannette|Biffiger|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Meier |first=Simone |date=15 Oktubre 2015 |title=Liebe Schweiz, es ist wieder Missen-Zeit. Da müssen wir doch gleich mal dissen |trans-title=Dear Switzerland, it is Misses time again. We have to diss |url=https://www.watson.ch/!650149858 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219230540/https://www.watson.ch/schweiz/grosse-fragen/650149858-sorry-wir-koennen-nicht-anders-wir-muessen-mal-den-missen-zirkus-dissen |archive-date=19 Pebrero 2025 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Watson |language=de}}</ref> |19 |[[Zürich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Apantree|Prayutsenee|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=28 Pebrero 1968 |title=New Miss Thailand back for holiday in Penang |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19680228-1.2.32 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |20 |Phra Nakhon |- |{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] |{{sortname|Monica|Fairall|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Hulyo 1968 |title=No title |language=en |pages=5 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/107062600?searchTerm=Miss%20Universe |access-date=12 Nobyembre 2022 |via=Trove}}</ref> |20 |Durban |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Yoon-jung|Kim|nolink=1}}<ref name=":8" /> |18 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Dánae|Salas|nolink=1}} |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisya]] |{{sortname|Rekeja|Dekhil|nolink=1}} |20 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Zuhal|Aktan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=31 Mayo 2021 |title=Zuhal Aktan Kimdir? |url=https://www.haber365.com.tr/zuhal-aktan-kimdir-h260706 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Haber365 |language=tr |archive-date=19 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219024548/https://www.haber365.com.tr/zuhal-aktan-kimdir-h260706 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay]] |{{sortname|Graciela|Minarrieta|nolink=1}} |20 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon image|Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg}} [[Yugoslavia]] |Daliborka Stojsic<ref>{{Cite news |date=6 Hulyo 1968 |title=She's their first |language=en |pages=2-B |work=St. Petersburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=xhwMAAAAIBAJ&sjid=L1wDAAAAIBAJ&pg=5451%2C2892155 |access-date=19 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |23 |[[Belgrado]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:1968]] mhrpemb2dnmhnh1j0uttscywqw1s06u Miss Universe 1985 0 321673 2241734 2239421 2026-11-12T00:55:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241734 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Deborah Carthy-Deu]]'''|date=15 Hulyo 1985|presenters={{Hlist|Bob Barker|Joan Van Ark}}|entrants=79|placements=10|congeniality=Lucy Montinola <br> {{flagu|Guam}}|best national costume=Sandra Borda <br> {{flagu|Kolombya}}|photogenic=Brigitte Bergman <br> {{flagu|Olanda}}|acts={{Hlist|John Denver|Clint Holmes}}|venue=James L. Knight Convention Center, [[Miami, Florida]], [[Estados Unidos]]|broadcaster=[[CBS]]|debuts=Dominika|withdraws={{Hlist|Aruba|French Guiana|Guadalupe|Martinika|Namibya|Suwisa|Timog Aprika|Turkiya}}|returns={{Hlist|Bahamas|Hayti|Senegal|Sri Lanka|Tahiti}}|before=[[Miss Universe 1984|1984]]|next=[[Miss Universe 1986|1986]]|represented={{flagicon|Puerto Rico}} Porto Riko|image=Miss Universe 1985.jpg|caption=Deborah Carthy-Deu}}Ang '''Miss Universe 1985''' ay ang ika-34 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa James L. Knight Convention Center, Miami, Florida, Estados Unidos noong 15 Hulyo 1985.<ref>{{Cite news |date=15 Hulyo 1985 |title=Baseball, beauties, Stallone make for a busy schedule |language=en |pages=8D |work=Lakeland Ledger |url=https://news.google.com/newspapers?id=1JQsAAAAIBAJ&sjid=0PsDAAAAIBAJ&pg=2776%2C4979485 |access-date=24 Abril 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Parrott |first=Jennings |date=16 Hulyo 1985 |title=It's All Ernest Fun as Milwaukee Sends In the Clowns |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-07-16-mn-7056-story.html |access-date=27 Mayo 2024 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Yvonne Ryding]] ng Suwesya si [[Deborah Carthy-Deu]] ng Porto Riko bilang Miss Universe 1985.<ref name=":4">{{Cite web |last=Hallifax |first=Jackie |date=16 Hulyo 1985 |title=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |access-date=16 Abril 2023 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hallifax |first=Jackie |date=16 Hulyo 1985 |title=Miss Universe crowned Monday |language=en |pages=9 |work=The Marshall News Messenger |url=https://www.newspapers.com/clip/107422100/miss-universe-crowned-monday/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Ito ang ikalawang tagumpay ng Porto Riko sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1985 |title=Puerto Rican is Miss Universe |language=en |volume=63 |pages=2 |work=Suffolk News-Herald |url=https://virginiachronicle.com/?a=d&d=SNH19850716.1.2&srpos=3&e=------198-en-20--1--txt-txIN-%22Miss+Universe%22----1985--- |access-date=24 Abril 2023 |via=Virginia Chronicle}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Teresa Sánchez ng Espanya, habang nagtapos bilang second runner-up si Benita Mureka ng Zaire.<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1985 |title=Puerto Rican student is new Miss Universe |language=en |pages=33 |work=The News Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/54601883/the-news-journal/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1985 |title=Miss Puerto Rico wins new crown |language=en |pages=3 |work=The Bryan Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=fSccAAAAIBAJ&sjid=gFcEAAAAIBAJ&pg=6662%2C1308029 |access-date=17 Enero 2023}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-siyam na bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon, samantalang si Joan Van Ark ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon. Nagtanghal sina John Denver at Clint Holmes sa edisyong ito.<ref name=":4" /> Ito rin ang unang edisyon ng Miss Universe sa ilalim ng pamumuno ni George Honchar, na pumalit kay Harold Glasser noong Marso 1985.<ref>{{Cite web |date=21 Marso 1985 |title=Los Angeles County |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-03-21-fi-20877-story.html |access-date=11 Abril 2023 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:James_L._Knight_Center_Theater_-_Side_View.jpg|thumb|250x250px|James L. Knight Convention Center, ang lokasyon ng Miss Universe 1985]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Pinili muli ng mga ''pageant organizer'' sa dalawang magkasunod na taon ang Miami bilang ''host city'' ng Miss Universe pageant. Naglaan ang lungsod ng $2 milyon para sa pagpopondo ng ''pageant'', ngunit hindi nasisiyahan si Honchar sa hindi umano'y kakulangan ng lokal na suporta para sa pageant, at sinabi niya na iniisip niyang ilipat sa susunod na taon ang kompetisyon sa Espanya, Kanada, [[Cairo]], o sa [[Budapest]].<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1985 |title=Sorpresivo triunfo de Puerto Rico |language=es |trans-title=Surprise win for Puerto Rico |pages=1C |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=e5IcAAAAIBAJ&sjid=TWIEAAAAIBAJ&pg=1596%2C102700 |access-date=24 Abril 2023}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-siyam na mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Unang sumali sa edisyong ito ang bansang Dominika at bumalik ang mga bansang Bahamas, Hayti, Senegal, Sri Lanka, at Tahiti. Huling sumali noong [[Miss Universe 1974|1974]] ang Senegal, noong [[Miss Universe 1977|1977]] ang Hayti, noong [[Miss Universe 1981|1981]] ang Tahiti, at huling sumali noong [[Miss Universe 1983|1983]] ang Bahamas at Sri Lanka. Hindi sumali ang mga bansang Aruba, French Guiana, Guadalupe, Martinika, Namibya, Suwisa, Timog Aprika, at Turkiya sa edisyong ito. Hindi sumali ang Aruba matapos matanggalan ng prangkisa ang ''national director'' ng Miss Aruba pageant na si Ronny Brete.<ref>{{Cite news |date=27 Pebrero 1988 |title=Arends gaat Miss-verkiezingen organiseren |language=nl |trans-title=Arends will organize Miss elections |pages=4 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642075:mpeg21:p004 |access-date=25 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> Hindi sumali ang French Guiana, Martinika at Guadalupe dahil simula sa edisyong ito, ipapadala na lamang nila ang kanilang kandidata sa ''Miss France.'' Hindi sumali si Alice Pfeiffer ng Namibya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Mayroon sanang kandidata mula sa Turkiya na lalahok sa edisyong ito, subalit ito ay nagkaroon ng isang ''emergency'' ''appendectomy'' isang buwan bago ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Van Horne |first=Harriet |date=14 Hulyo 1985 |title=Universal beauties |language=en |pages=85 |work=The Morning News |url=https://www.newspapers.com/clip/10863162/the-morning-news/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Hindi sumali ang Suwisa matapos mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. ==== Pagbitiw ni ''Miss South Africa'' ==== Noong Abril 1985, hiniling ng lungsod ng Miami sa Miss Universe Organization na huwag ipadala ang kandidata ng Timog Aprika sa lungsod dahil sa banta ng mga demonstrasyon sa patakaran ng [[Timog Aprika sa ilalim ng apartheid|apartheid sa Timog Aprika]], matapos magsimula ang ''Free South Africa protests'' noong 21 Nobyembre 1984 sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |last=Perl |first=Peter |last2=Barker |first2=Karlyn |date=5 Disyembre 1984 |title=Unions Join Protests of Apartheid |language=en-US |work=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1984/12/05/unions-join-protests-of-apartheid/c0737abe-464a-4463-bdbf-ed0e756d2340/ |access-date=25 Abril 2023 |issn=0190-8286}}</ref> Nangako ang ''Free South Africa Movement'' na magsasagawa sila ng isang demonstrasyon laban sa Miss Universe kung ipinagpatuloy ng kandidata mula sa Timog Aprika ang kanyang partisipasyon sa kompetisyon. Noong Mayo 20, inanunsyo ng pamahalaan ng Timog Aprika na bibitiw na sa kompetisyon si ''Miss South Africa 1985'' Andrea Stelzer para sa kanyang kaligtasan.<ref>{{Cite news |date=20 Mayo 1985 |title=Miss South Africa gives up pageant |language=en |pages=2 |work=News-Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/19551069/news-journal/ |access-date=3 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Mayo 1985 |title=Miss South Africa is out |language=en |edition=2 |pages=8 |work=Singapore Monitor |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/singmonitor19850520-2.2.11.19.2 |access-date=15 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> Kalaunan, lumahok si Andrea Stelzer sa [[Miss Universe 1989]] sa [[Talaan ng mga lungsod sa Mehiko|Cancun]], Mehiko bilang kandidata ng Kanlurang Alemanya. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1985''' | * '''{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]''' – '''[[Deborah Carthy-Deu]]<ref name=":1">{{Cite news |date=16 Hulyo 1985 |title=Miss Universe '85 says she worked hard to win |language=en |pages=2 |work=The La Crosse Tribune |url=https://www.newspapers.com/clip/107422435/miss-universe-85-says-she-worked-hard/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref>'''<ref>{{Cite news |date=18 Hulyo 1985 |title=Padre de 'Miss Universo' confirmo ser colombiano |language=es |trans-title=Father of 'Miss Universe' confirmed to be Colombian |pages=1C |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=fJIcAAAAIBAJ&sjid=TWIEAAAAIBAJ&pg=3808%2C487908 |access-date=24 Abril 2023}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Teresa Sánchez<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite news |date=17 Hulyo 1985 |title=Belleza latina arraso en Miss Universo |language=es |trans-title=Latin beauty sweeps Miss Universe |pages=1C |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=fJIcAAAAIBAJ&sjid=TWIEAAAAIBAJ&pg=1500%2C311083 |access-date=24 Abril 2023}}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flag|Zaire}} – Benita Mureka<ref name=":1" /><ref name=":5" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Silvia Martinez<ref name=":1" /><ref name=":5" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] – Andrea Lopez<ref name=":1" /><ref name=":5" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Márcia Gabrielle<ref name=":1" /> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Laura Herring<ref name=":1" /><ref name=":5" /> * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Olivia Tracey<ref name=":1" /> * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Karen Tilley<ref name=":1" /> * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Claudia van Sint Jan<ref name=":1" /><ref name=":5" /> |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |3rd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |4th runner-up |- | style="background-color:#white;" | |Top 10 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Interbyu !Swimsuit !Evening Gown !Katampatan |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]''' |'''8.365 (5)''' |'''8.536 (4)''' |'''9.057 (1)''' |'''8.652 (5)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |8.793 (1) |9.331 (1) |8.660 (6) |8.928 (1) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flag|Zaire}} |8.648 (3) |8.705 (3) |8.983 (3) |8.778 (2) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |8.693 (2) |8.455 (5) |9.000 (2) |8.716 (3) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |8.560 (4) |8.805 (2) |8.730 (4) |8.698 (4) |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |7.708 (8) |8.325 (7) |8.668 (5) |8.233 (6) |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |8.261 (6) |8.148 (8) |8.021 (10) |8.143 (7) |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |7.737 (7) |8.326 (6) |8.232 (7) |8.098 (8) |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |7.650 (9) |7.538 (10) |8.164 (8) |7.784 (9) |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |7.161 (10) |7.658 (9) |8.042 (9) |7.620 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Brigitte Bergman<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1985 |title=Smile, Miss Photogenic |language=en |pages=7 |work=Singapore Monitor |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/singmonitor19850711-1.1.7 |access-date=15 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 Hulyo 1985 |title=Nederlandse Miss Fotogeniek |language=nl |trans-title=Dutch Miss Photogenic |pages=3 |work=Het Parool |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010831131:mpeg21:p003 |access-date=17 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|GUM}} [[Guam]] – Lucy Montinola<ref name=":2" /><ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1985 |title=Da Guam con amicizia |language=it |trans-title=From Guam with friendship |pages=9 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,9/articleid,1005_01_1985_0148_0009_13941195/ |access-date=22 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422043535/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,9/articleid,1005_01_1985_0148_0009_13941195/ |archive-date=22 Abril 2023 |url-status=dead}}</ref> |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Sandra Borda<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite news |date=13 Hulyo 1985 |title=¿Tenemos traje típico colombiano? |language=es |trans-title=Do we have a typical Colombian costume? |pages=4A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=fJMcAAAAIBAJ&sjid=K2IEAAAAIBAJ&pg=2367%2C3752358 |access-date=24 Abril 2023}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Teresa Sánchez<ref name=":6" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Hilla Kelmann<ref name=":6" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1984|1984]], sampung ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''question and answer round.''<ref name=":3">{{Cite web |last=Bater |first=Jeff |date=15 Hulyo 1985 |title=Women of the world vie for Miss Universe crown |url=https://www.upi.com/Archives/1985/07/15/Women-of-the-world-vie-for-Miss-Universe-crown/4466490248000/ |access-date=16 Abril 2023 |website=UPI |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1985 |title=Miss Puerto Rico crowned Miss Universe in Miami |language=en |pages=2A |work=Lakeland Ledger |url=https://news.google.com/newspapers?id=ApUsAAAAIBAJ&sjid=z_sDAAAAIBAJ&pg=2267%2C13676 |access-date=24 Abril 2023}}</ref> === Komite sa pagpili === * Hardy Amies – Opisyal na kasulyero ni [[Elizabeth II|Reyna Elizabeth II]] * Victor Banerjee – Indiyanong aktor * Lorraine Downes – [[Miss Universe 1983]] mula sa Nuweba Selandiya * Susan George – Ingles na aktres sa pelikula at telebisyon<ref name=":3" /> * Olga Guillot – Kubanang mangaawit * Rocío Jurado – Kastilang mangaawit at aktres * Dong Kingman – Pintor na Intsik-Amerikano * Simon MacCorkindale – Ingles na aktor * Robin Moore – Amerikanong manunulat<ref name=":3" /> * Sheryl Lee Ralph – Amerikanang aktres at mangaawit * June Taylor – Amerikanang ''choreographer'' == Mga kandidata == Pitumpu't-siyam na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=17 Hulyo 1985 |title=Puerto Rican wins beauty title |language=en |pages=10 |work=The Press |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19850717.2.77 |access-date=24 Marso 2025 |via=Papers Past}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Yanina Castaño<ref>{{Cite web |date=3 Disyembre 2017 |title="No dudaría un segundo en volver a elegir medicina" |url=https://www.elpopular.com.ar/nota/-266728/2017/12/no-dudaria-un-segundo-en-volver-a-elegir-medicina |access-date=29 Disyembre 2022 |website=El Popular |language=es |archive-date=29 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229064915/https://www.elpopular.com.ar/nota/-266728/2017/12/no-dudaria-un-segundo-en-volver-a-elegir-medicina |url-status=dead }}</ref> |17 |Olavarría |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Elizabeth Rowly<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1985 |title=No title |language=en |pages=12 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/127208545?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=29 Disyembre 2022 |via=Trove}}</ref> |20 |Brisbane |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Martina Haiden<ref name=":7">{{Cite news |last=Wilds |first=Mary |date=9 Hulyo 1985 |title=Boca beautician head honcho for pageant styles |language=en |pages=9 |work=Boca Raton News |url=https://books.google.com.ph/books?id=WidUAAAAIBAJ&lpg=PA9&dq=%22Miss%20Austria%22&pg=PA9#v=onepage&q=%22Miss%20Austria%22&f=false |access-date=26 Hunyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |21 |[[Viena]] |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Cleopatra Adderly<ref>{{Cite news |date=10 Hulyo 1985 |title=Top heavy |language=en |pages=2A |work=Lakeland Ledger |url=https://news.google.com/newspapers?id=x5QsAAAAIBAJ&sjid=0PsDAAAAIBAJ&pg=2895%2C2772619 |access-date=24 Abril 2023}}</ref> |21 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BRB}} [[Barbados]] |Elizabeth Wadman |19 |Christ Church |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Anne van der Broeck<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |18 |[[Amberes]] |- |{{Flagicon image|Flag of Belize (1981–2019).svg}} [[Belize|Belis]] |Jennifer Woods |21 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Silvia Martínez<ref>{{Cite web |last=Garcés |first=Ever |date=16 Nobyembre 2022 |title=Miss Venezuela: Ni tan niñas, ni tan venezolanas… |url=https://diariodelosandes.com/miss-venezuela-ni-tan-ninas-ni-tan-venezolanas/ |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Diario de Los Andes |language=es}}</ref> |19 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Jannell Ford |23 |Devonshire |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Márcia Gabrielle<ref>{{Cite web |last=Almeida |first=Mateus |date=27 Setyembre 2014 |title=Márcia Gabrielle, Miss Brasil 1985, não vê o tempo passar: 'Ser jovem é lindo!' |url=http://ego.globo.com/famosos/noticia/2014/09/marcia-gabrielle-miss-brasil-1985-nao-ve-o-tempo-passar-ser-jovem-e-lindo.html |access-date=6 Pebrero 2023 |website=Ego |language=pt-br}}</ref> |21 |Barão de Melgaço |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Gabriela Orozco<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Nobyembre 2020 |title=La corona de Miss Bolivia Universo 2020 es para La Paz, con Lenka Nemer |url=https://www.opinion.com.bo/articulo/vida-de-hoy2/corona-miss-bolivia-universo-2020-es-paz-lenka-nemer/20201114205029795751.html |access-date=29 Disyembre 2022 |website=Opinión Bolivia |language=es}}</ref> |18 |La Paz |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |Sheida Weber<ref>{{Cite news |date=13 Mayo 1985 |title=Willemstad |language=nl |pages=1 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643338:mpeg21:p001 |access-date=16 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |20 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Susan Rasmussen |21 |[[Copenhague]] |- |{{Flagicon image|Flag of Dominica (1981–1988).svg}} [[Dominica|Dominika]] |Margaret-Rose Cools-Lartigue |21 |[[Roseau]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |María Elena Stangl<ref>{{Cite web |date=16 Nobyembre 2003 |title=María Elena Stangl, la Reina de dos bandas |trans-title=María Elena Stangl, the Queen of two bands |url=https://www.eluniverso.com/2003/11/16/0001/627/CDBE392AE19D42E69A90769A754DE66F.html |access-date=15 Abril 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |18 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Julia Haydee Mora<ref>{{Cite web |last=Barrera |first=J. |date=26 Agosto 2022 |title=Julia Mora, la ex reina de belleza de El Salvador que ahora es psíquica vidente |trans-title=Julia Mora, the former beauty queen of El Salvador who is now a psychic clairvoyant |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/espectaculos/video-julia-mora-miss-el-salvador-psiquica-vidente/991388/2022/ |access-date=15 Abril 2023 |website=Diario de Hoy |language=es}}</ref> |21 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Jackie Hendrie<ref>{{Cite news |date=3 Hulyo 1985 |title=Dancing the night away |language=en |pages=8 |work=Singapore Monitor |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/singmonitor19850703-2.2.12.12.4 |access-date=29 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |22 |[[Glasgow|Glagsgow]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Teresa Sánchez<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Enero 2008 |title="No me gustaba lo que veía, en Milán hice las maletas y me volví a Sevilla" |url=https://www.diariodesevilla.es/sevilla/gustaba-Milan-maletas-volvi-Sevilla_0_116988480.html |access-date=22 Marso 2023 |website=Diario de Sevilla |language=es-ES}}</ref> |21 |[[Sevilla, Espanya|Sevilla]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Laura Harring<ref>{{Cite news |date=14 Mayo 1985 |title=El Pasoan is crowned Miss USA |language=en |pages=1 |work=El Paso Times |url=https://www.newspapers.com/clip/25120077/el-paso-times-el-pasoan-is-crowned/ |access-date=29 Disyembre 2022 |via=Newpapers.com}}</ref> |21 |[[El Paso]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Barbara Christian<ref>{{Cite web |last=Gregory |first=Rhys |date=14 Disyembre 2020 |title=Final BA 747 finds new home in Wales |url=https://www.wales247.co.uk/final-ba-747-finds-new-home-in-wales |access-date=22 Marso 2023 |website=Wales247 |language=en-US}}</ref> |21 |Pontypridd |- |{{flagicon|GMB}} [[Gambia|Gambya]] |Batura Jallow |25 |Serrekunda |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Sabina Damianidis |20 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Lucy Montinola<ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 Agosto 2018 |orig-date=20 Hunyo 2016 |title=The search is on: Miss Universe Guam accepting candidates |url=https://www.postguam.com/news/local/the-search-is-on-miss-universe-guam-accepting-candidates/article_33f0061a-35f3-11e6-a6d2-b72a30ca2e91.html |access-date=15 Abril 2023 |website=The Guam Daily Post |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415155042/https://www.postguam.com/news/local/the-search-is-on-miss-universe-guam-accepting-candidates/article_33f0061a-35f3-11e6-a6d2-b72a30ca2e91.html |archive-date=15 Abril 2023 |url-status=dead}}</ref> |23 |Agana |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Perla Perera<ref name=":7" /> |19 |[[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Hatsumi Furusawa<ref>{{Cite news |date=9 Hulyo 1985 |title=Miss Singapore takes a break |language=en |pages=6 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19850709-1.1.6 |access-date=15 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |21 |[[Prepektura ng Osaka|Osaka]] |- |{{Flagicon image|Flag of Haiti (1964–1986).svg}} [[Haiti|Hayti]] |Arielle Jeanty<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=10 Pebrero 2017 |title=Daniel sad over break-up |url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/02/10/1670567/daniel-sad-over-break-up |access-date=24 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |[[Port-au-Prince]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Karina Hollands |18 |Hibraltar |- |{{Flagicon image|Flag of the Northern Mariana Islands (1976–1989).svg}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Antoinette Flores |19 |Saipan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Diana García<ref name=":0">{{Cite news |last=Duarte |first=Patricia |date=14 Hulyo 1985 |title=Las hispanas aspiran a mas que un titulo |language=en |pages=12 |work=El Miami Herald |url=https://www.newspapers.com/clip/116580884/el-miami-herald/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |Cortés |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Shallin Tse<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=22 Nobyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kong winners from the 1980s – what are they doing now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3200520/10-miss-hong-kongs-1980s-where-are-they-now-joyce-godenzi-marrying-martial-arts-master-sammo-hung |access-date=27 Disyembre 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |21 |Hong Kong |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Sonu Walia<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2015 |title=#Throwback: When stunner Sonu Walia was crowned Miss India 1985 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/Throwback-When-stunner-Sonu-Walia-was-crowned-Miss-India-1985/eventshow/47720927.cms |access-date=17 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=18 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218183802/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/throwback-when-stunner-sonu-walia-was-crowned-miss-india-1985/eventshow/47720927.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |[[New Delhi|Bagong Delhi]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Helen Westlake<ref>{{Cite web |last=Kay |first=Richard |date=5 Mayo 2006 |title=Monty and Miss England |url=https://www.dailymail.co.uk/columnists/article-385248/Monty-Miss-England.html |access-date=22 Marso 2023 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |24 |Bristol |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Olivia Tracey<ref>{{Cite news |date=24 Hunyo 1985 |title=Untitled |language=en |pages=2 |work=The Daily Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/10863275/the-daily-journal/ |access-date=29 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |25 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Hilla Kelmann<ref>{{Cite news |last=Martinez |first=Fernan Mahecha |date=14 Hulyo 1985 |title=Sandra tambien saca la cara por Colombia |language=es |trans-title=Sandra also shows her face for Colombia |pages=12A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=fZMcAAAAIBAJ&sjid=K2IEAAAAIBAJ&pg=2767%2C4305310 |access-date=24 Abril 2023}}</ref> |19 |Holon |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Beatrice Popi<ref>{{Cite news |date=4 Hulyo 1985 |title=L'uva di Beatrice |language=it |trans-title=Beatrice's grapes |pages=9 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,9/articleid,1005_01_1985_0141_0009_22866532/ |access-date=22 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422043533/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,9/articleid,1005_01_1985_0141_0009_22866532/ |archive-date=22 Abril 2023 |url-status=dead}}</ref> |19 |[[Cerdeña]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Karen Tilley<ref>{{Cite news |last=Sibula |first=Steve |date=25 Setyembre 1985 |title=Being Miss Canada is not a cushy job |language=en |pages=1 |work=The Times Herald |url=https://www.newspapers.com/clip/107421814/being-miss-canada-is-not-a-cushy-job/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |[[Québec]] |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |Stefanie Roth |21 |[[Berlin]] |- |{{flagicon|WSM}} [[Samoa|Kanlurang Samoa]] |Tracy Mihaljevich |22 |[[Apia]] |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Jennifer Penn<ref>{{Cite book|title=The Virgin Islands Dictionary: A Collection of Words and Phrases so You Could Say It Like We|first=Kareem-Nelson|last=Hull|url=https://books.google.com.ph/books?id=X8ZeDwAAQBAJ&lpg=PT159&ots=-w90Fqlp6o&dq=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&pg=PT159#v=onepage&q=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&f=false|date=2018|location=Bloomington, Indiana|publisher=AuthorHouse}}</ref> |23 |Tortola |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Mudite Henderson<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2018 |title=Bob Barker at 95: 'The Price is Right' host through the years |url=https://www.usatoday.com/picture-gallery/life/2018/10/23/bob-barker-through-years/1735859002/ |access-date=17 Abril 2023 |website=USA Today |language=en}}</ref> |20 |Christiansted |- |{{flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]] |Essie Apolonia Mokotupu |20 |Rarotonga |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Emily Hurston |18 |North Side |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Miriam Adams<ref>{{Cite news |last=Handy |first=Gemma |date=10 Disyembre 2010 |title=Running with the current |language=en |pages=10–11 |work=Turks and Caicos Weekly News |url=https://issuu.com/tcweeklynews/docs/tcwn_feb-5-12_all_pages |access-date=18 Abril 2023 |via=Issuu}}</ref> |18 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Sandra Borda<ref>{{Cite news |last=Duque |first=Ana Lucia |last2=Moreno |first2=Marta Lucia |date=13 Nobyembre 1984 |title=5a. corona para Bolivar |language=es |pages=1, 8B, 1C–2C |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=u7UcAAAAIBAJ&sjid=j2cEAAAAIBAJ&pg=6314%2C761374 |access-date=8 Pebrero 2023}}</ref> |19 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Cartagena]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Rosibel Chacón<ref>{{Cite web |last=Sandí |first=Rocío |date=6 Hunyo 2021 |title=Claudio Alpízar dice que su faceta de comerciante le ayuda mucho en la política |trans-title=Claudio Alpízar says that his facet as a merchant helps him a lot in politics |url=https://www.lateja.cr/nacional/claudio-alpizar-dice-que-su-faceta-de-comerciante/6QSBFIUZ2FFOJK7UE2T4RLHKJA/story/ |access-date=18 Abril 2023 |website=La Teja |language=es}}</ref> |20 |Puntarenas |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Joyce Sahab<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1985 |title=Universal beauties |language=en |pages=85 |work=The Morning News |url=https://www.newspapers.com/clip/10863162/the-morning-news/ |access-date=29 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |17 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Halla Bryndis Jonsdóttir<ref>{{Cite news |date=28 Hunyo 1985 |title=Halla Bryndís Jónsdóttir í Miami |language=is |trans-title=Halla Bryndís Jónsdóttir in Miami |pages=10 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1614396?iabr=on |access-date=25 Abril 2023 |via=Tímarit.is}}</ref> |20 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Gabrielle Chiarini |24 |Remich |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Agnes Chin<ref>{{Cite news |date=7 Hulyo 1985 |title=First 'heat' takes its toll |language=en |pages=7 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19850707-1.2.17.3 |access-date=15 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |Jerantut |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Fiona Micallef |18 |Birżebbuġa |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Yolanda de la Cruz<ref>{{Cite web |last=Tamayo |first=Martín |date=30 Mayo 2020 |title=¡Mi triunfo es para Guamúchil! |url=https://www.elsoldesinaloa.com.mx/gossip/mi-triunfo-es-para-guamuchil-5298964.html |access-date=29 Disyembre 2022 |website=El Sol de Sinaloa |language=es}}</ref> |17 |Sinaloa |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Karen Moe<ref>{{Cite news |date=24 Hunyo 1985 |title=Early birds in Miami |language=en |edition=2 |pages=8 |work=Singapore Monitor |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/singmonitor19850624-2.2.11.10.1 |access-date=15 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Kristiansand |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Claire Glenister |21 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Brigitte Bergman<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 1985 |title=Pauze voor Miss Holland |language=en |pages=3 |work=Dutch Australian Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/225954261?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=29 Disyembre 2022 |via=Trove}}</ref> |21 |[[Utrecht]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Janette Vásquez<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |trans-title=These are the Panamanians who participated in Miss Universe |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon2|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea|Papuwa Bagong Guniya]] |Carmel Vagi |19 |[[Port Moresby]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Beverly Ocampo<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Asuncion]] |- |{{PER}} |María Gracia Galleno<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |trans-title=Miss Peru: the most beautiful Peruvians of the last decades |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1985–1986).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Joyce Ann Burton<ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Mario |date=25 Enero 2021 |title=Beauty queen-actress Joyce Ann Burton reveals her fears, struggle with COVID-19 |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/25/21/beauty-queen-actress-joyce-ann-burton-reveals-her-fears-struggle-with-covid-19 |access-date=8 Pebrero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |18 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Marja Kinnunen<ref>{{Cite web |last=Ampuja |first=Eetu |date=18 Mayo 2016 |title=Vuoden 1985 Miss Suomi paljasti haudatun haaveensa: "En sitten koskaan uskaltanutkaan" |trans-title=Miss Finland of 1985 revealed her buried dream: "I never dared" |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000001181904.html |access-date=18 Abril 2023 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |22 |Tampere |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Katarzyna Zawidzka<ref>{{Cite web |date=6 Mayo 2022 |title=Była Miss Polonia. Dzisiaj żyje w Paryżu i zarabia miliony |trans-title=Former Miss Polonia. Today, she lives in Paris and earns millions |url=https://kobieta.onet.pl/wiadomosci/katarzyna-zawidzka-byla-miss-polonia-dzis-zyje-w-paryzu-i-zarabia-miliony/bgz5sc9 |access-date=18 Abril 2023 |website=Onet Kobieta |language=pl}}</ref> |23 |Gorzów |- |'''{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]''' |'''[[Deborah Carthy-Deu]]'''<ref>{{Cite web |last=Tikader |first=Agrima |date=16 Disyembre 2021 |title=All Latina Miss Universe Winners And Where Are They Now |url=https://www.latintimes.com/all-latina-miss-universe-winners-and-where-are-they-now-499020 |access-date=18 Abril 2023 |website=Latin Times |language=en}}</ref> |19 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Alexandra Paula Mota Gomes<ref>{{Cite news |date=27 Hunyo 1985 |title=Standby |language=en |pages=20 |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=ZuMyAAAAIBAJ&lpg=PA20&dq=%22Miss%20Portugal%22&pg=PA20#v=onepage&q=%22Miss%20Portugal%22&f=false |access-date=26 Hunyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |18 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Suzanne Iskandar<ref>{{Cite web |last=Mathieu |first=Clement |date=14 Disyembre 2022 |title=Miss France 1985 sort les gants |trans-title=Miss France 1985 pulls out the gloves |url=https://www.parismatch.com/People/Miss-France-1985-guerre-des-Miss-photos-nu-1664264 |access-date=17 Abril 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> |22 |Comines |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Melba Vicens<ref>{{Cite web |date=20 Marso 2001 |title=Melba Vicens announces she has divorced her Italian prince |url=https://dr1.com/news/2001/03/21/melba-vicens-announces-she-has-divorced-her-italian-prince/ |access-date=17 Abril 2023 |website=DR1.com |language=en-US}}</ref> |24 |Barahona |- |{{flagicon|FRA}} [[Réunion]] |Dominique de Lort-Serignan |20 |Saint-Denis |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |Chantal Loubelo<ref>{{Cite news |date=30 Hunyo 1985 |title=Enjoying being in the picture |language=en |pages=7 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19850630-1.1.7 |access-date=15 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |[[Dakar]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Lyana Chiok<ref>{{Cite news |date=5 Mayo 1985 |title=Flight hostess is Miss Singapore |language=en |pages=12 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19850505-1.2.21.21 |access-date=9 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |22 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Ramani Bartholomeusz<ref>{{Cite web |date=26 Hunyo 2016 |title=When our world turned grey |url=http://www.sundaytimes.lk/160626/plus/when-our-world-turned-grey-198704.html |access-date=18 Abril 2023 |website=The Sunday Times Sri Lanka |language=en}}</ref> |18 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Carina Marklund<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2018 |title=Fröken Sverige-flickor i Eskilstuna |trans-title=Miss Sweden girls in Eskilstuna |url=https://sn.se/familj/froken-sverige-flickor-i-eskilstuna-sm4503849.aspx |access-date=18 Abril 2023 |website=Södermanlands Nyheter |language=sv |archive-date=18 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418010938/https://sn.se/familj/froken-sverige-flickor-i-eskilstuna-sm4503849.aspx |url-status=dead }}</ref> |23 |Eskilstuna |- |{{flagicon|PYF}} [[French Polynesia|Tahiti]] |Hinarii Kilian |18 |Punaauia |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Tarntip Pongsuk |18 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Choi Young-ok |22 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Brenda Joy Fahey |24 |San Juan–Laventille |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Claudia van Sint Jan<ref>{{Cite web |last=Townsend |first=Nicholas |date=16 Mayo 2021 |title=Miss Universo: las participaciones chilenas que han destacado en los últimos 35 años |trans-title=Miss Universe: the Chilean participations that have stood out in the last 35 years |url=https://www.encancha.cl/tiempo-x/celebridades/2021/5/16/miss-universo-las-participaciones-chilenas-que-han-destacado-en-los-ultimos-35-anos-97385/ |access-date=18 Abril 2023 |website=En Cancha |language=es}}</ref> |19 |San Fernando |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Andri Andreou |17 |Limassol |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Andrea López<ref>{{Cite web |last= |date=9 Enero 2023 |title=Quién es Carla Romero, la candidata de Uruguay para Miss Universo 2023 |trans-title=Who is Carla Romero, the Uruguayan candidate for Miss Universe 2023 |url=https://www.elobservador.com.uy/nota/quien-es-la-candidata-de-uruguay-para-miss-universo-2023--20231917937 |access-date=18 Abril 2023 |website=El Observador |language=es}}</ref> |17 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon image|Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg}} [[Yugoslavia]] |Dinka Delić<ref name=":2">{{Cite news |date=12 Hulyo 1985 |title=Bubbling with friendliness |language=en |pages=11 |work=Singapore Monitor |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/singmonitor19850712-2.2.12.8.1 |access-date=29 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |18 |Zenica |- |{{Flagicon image|Flag of Zaire (1971–1997).svg}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Zaire]] |Benita Mureka<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1985 |title=Eletta Miss Universo |language=it |trans-title=Elected Miss Universe |pages=21 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,1/articleid,1365_02_1985_0175_0021_19482328/ |access-date=22 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422043537/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,1/articleid,1365_02_1985_0175_0021_19482328/ |archive-date=22 Abril 2023 |url-status=dead}}</ref> |18 |[[Kinshasa]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:1985]] s9bywhk2xxg5fdyam92b8pp32nhf91o Miss Universe 1986 0 321674 2241735 2220751 2026-11-12T00:55:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241735 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''Bárbara Palacios'''|congeniality=Dina Reyes Salas <br> {{GUM}}|best national costume=Gilda García <br> {{PAN}}|photogenic=Susanna Huckstep <br> {{flagicon|ITA}} [[Italya]]|date=21 Hulyo 1986|presenters={{Hlist|Bob Barker|Mary Frann}}|acts=[[Gloria Estefan|Miami Sound Machine]]|venue=Atlapa Convention Centre, [[Lungsod ng Panama]], [[Panama]]|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[CBS]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|TVN}}|entrants=77|placements=10|debuts=[[Baybaying Garing]]|withdraws={{Hlist|[[Bermuda]]|[[Dominika]]|[[Hayti]]|[[Kapuluang Kayman]]|[[Senegal]]|[[French Polynesia|Tahiti]]|[[Yugoslavia]]}}|returns={{Hlist|[[Aruba]]|[[Hamayka]]|[[Suwisa]]|[[Turkiya]]}}|before=[[Miss Universe 1985|1985]]|next=[[Miss Universe 1987|1987]]|image=Bárbara Palacios.jpg|caption=Barbara Palacios|represented='''{{flagicon|Venezuela|1954}} [[Beneswela]]'''}} Ang '''Miss Universe 1986''' ay ang ika-35 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Atlapa Convention Centre, Lungsod ng Panama, Panama noong 21 Hulyo 1986.<ref>{{Cite news |last=Jones |first=Jennifer |date=3 Hulyo 1986 |title=Panama to host Miss Universe pageant |language=en |pages=2 |work=The Panama Canal Spillway |url=https://dloc.com/UF00094771/00042/images/1 |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Digital Library of the Caribbean}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Deborah Carthy-Deu]] ng Porto Riko si [[Barbara Palacios]] ng Beneswela bilang Miss Universe 1986.<ref>{{Cite web |last=Love |first=Elizabeth |date=21 Hulyo 1986 |title=Miss Venezuela, Barbara Palacios Teyde, was crowned Miss Universe... |url=https://www.upi.com/Archives/1986/07/21/Miss-Venezuela-Barbara-Palacios-Teyde-was-crowned-Miss-Universe/9850522302400/ |access-date=23 Abril 2023 |website=UPI |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Badillo |first=Concepcion |date=23 Hulyo 1986 |title=Miss Universe's reign means a delay in plans |language=en |pages=1 |work=Lakeland Ledger |url=https://news.google.com/newspapers?id=qbBOAAAAIBAJ&sjid=cPsDAAAAIBAJ&pg=4152%2C2949214 |access-date=15 Abril 2023}}</ref> Ito ang ikatlong tagumpay ng Beneswela sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 1986 |title=Out of this world! |language=en |pages=5 |work=Evening Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=EA5BAAAAIBAJ&sjid=4aYMAAAAIBAJ&pg=4786%2C4816851 |access-date=26 Abril 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 1986 |title=Venezuelan crowned Miss Universe 1986 |language=en |pages=4B |work=The Robesonian |url=https://books.google.com.ph/books?id=cvJUAAAAIBAJ&pg=PA7&dq=%22Miss+Universe%22+%221986%22&article_id=3451,3753919&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjcrdbgvKf_AhUaft4KHcx_B-8Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221986%22&f=false |access-date=4 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 1986 |title=Miss Universe title delays career plans |language=en |pages=24 |work=Reading Eagle |url=https://books.google.com.ph/books?id=lwoiAAAAIBAJ&pg=PA24&dq=%22Miss+Universe%22+%221986%22&article_id=4280,679793&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi5yuK6v6f_AhWZAYgKHYGLAhw4MhDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221986%22&f=false |access-date=4 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Christy Fichtner ng Estados Unidos, habang nagtapos bilang second runner-up si Mónica Urbina ng Kolombya.<ref name=":1">{{Cite news |date=22 Hulyo 1986 |title=Venezuela Miss Universo; Colombia en tercer lugar |language=es |trans-title=Venezuela Miss Universe; Colombian in third place |pages=1; 13-A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=bNwcAAAAIBAJ&sjid=S2IEAAAAIBAJ&pg=2684%2C2300403 |access-date=15 Abril 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 1986 |title=Miss Venezuela wins crown |language=en |pages=4A |work=The Evening Independent |url=https://news.google.com/newspapers?id=NAIMAAAAIBAJ&sjid=dFkDAAAAIBAJ&pg=6546%2C1532525 |access-date=26 Abril 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 1986 |title=Beauty queen crowned |language=en |pages=1 |work=The Evening News |url=https://news.google.com/newspapers?id=lt5GAAAAIBAJ&sjid=xDMNAAAAIBAJ&pg=2972%2C2328027 |access-date=26 Abril 2023}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-pitong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon, samantalang si Mary Frann ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref name=":0">{{Cite news |date=19 Hulyo 1986 |title=Miss Universe contestants in last weekend of competition |language=en |pages=2 |work=The Republic |url=https://www.newspapers.com/clip/10863409/the-republic/ |access-date=30 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:VII CUMBRE DE LAS AMÉRICAS PANAMÁ, 2015 (17081887595).jpg|thumb|250x250px|Atlapa Convention Centre, ang lokasyong ng Miss Universe 1986]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === May plano si George Honchar, pangulo ng ''Miss Universe Inc.'', na ilipat ang kompetisyon mula sa Miami para sa Miss Universe 1986 pageant. Kinokonsidera ni Honchar ang mga lungsod ng [[Budapest]] sa Unggarya, [[Cairo]] sa [[Ehipto]], pati rin ang mga bansang Espanya at Kanada upang gawing lokasyon ng pageant.<ref>{{Cite news |date=8 Hulyo 1985 |title=Miss Universe Pageant Boasts Changes In Contestants' Attitudes, Ambitions |language=en |pages=6A |work=Gainesville Sun |url=https://books.google.com.ph/books?id=Ej9WAAAAIBAJ&pg=PA6&dq=%22Miss+Yugoslavia%22+%221986%22&article_id=4419,2411778&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiv0YXWuqf_AhXZ1GEKHenZA5cQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Yugoslavia%22%20%221986%22&f=false |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Noong 25 Abril 1986, inanunsyo ng Kagawaran ng Turismo ng Panama na gaganapin ang edisyong ito sa Lungsod ng Panama sa Hulyo 20 sa Atlapa Convention Centre.<ref>{{Cite news |date=26 Abril 1986 |title=„Miss Universe“— fegurðarsamkeppnin 1986 í Panama |language=is |trans-title="Miss Universe"— the 1986 beauty pageant in Panama |pages=24 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1631938?iabr=on |access-date=26 Abril 2023 |via=Tímarit.is}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hernandez |first=Rene |date=22 Hunyo 1986 |title=El 21 de julio se elegira a Miss Universo '86 |language=es |trans-title=Miss Universe '86 will be elected on July 21 |pages=1 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=8FxcAAAAIBAJ&pg=PA29&dq=%22Miss+Universe%22+%221986%22&article_id=6173,5177890&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiuuqm7qqf_AhWMGIgKHYVlDyU4ChDoAXoECAYQAg |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Gayunpaman, ang petsa nito ay nausog ng isang araw.<ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1986 |title=Star spotlight |language=en |pages=46 |work=Herald-Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=EEAsAAAAIBAJ&sjid=nc4EAAAAIBAJ&pg=5183%2C5762019 |access-date=27 Abril 2023}}</ref> Naglaan ng $2 million ang Panama upang idaos ang kompetisyon at $2 million para sa ''advertising campaign nito'' na 'My Name is Panama' upang isulong ang turismo sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Love |first=Elizabeth |date=18 Hulyo 1986 |title=The Miss Universe pageant moved Friday into its glittering... |url=https://www.upi.com/Archives/1986/07/18/The-Miss-Universe-pageant-moved-Friday-into-its-glittering/9032512020541/ |access-date=25 Abril 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-pitong mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang nailuklok matapos bumitiw ang orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Miss France 1986 Valérie Pascale sa parehong Miss Universe at Miss World, ngunit dahil sa hindi isiniwalat na dahilan, si Miss France Overseas 1986 Catherine Carew ang siyang lumahok sa dalawang kompetisyon. ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang bansang Baybaying Garing. Bumalik ang bansang Hamayka na huling sumali noong [[Miss Universe 1975|1975]], at ang mga bansang Aruba, Suwisa, at Turkiya na huling sumali noong [[Miss Universe 1984|1984]]. Hindi sumali si Samantha Jayne Morton ng Bermuda dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali si Tatjana Spasic ng Yugoslavia dahil hindi ito umabot sa ''age requirement''.<ref name=":0" /> Hindi sumali ang mga bansang Dominika, Hayti, Kapuluang Kayman, Senegal, at Tahiti sa edisyong ito matapos mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1986''' | * '''{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]]''' – '''[[Bárbara Palacios]]'''<ref name=":4">{{Cite web |last=Love |first=Elizabeth |date=22 Hulyo 1986 |title=Miss Venezuela chosen 1986 Miss Universe |url=https://www.upi.com/Archives/1986/07/22/Miss-Venezuela-chosen-1986-Miss-Universe/1586522388800/ |access-date=16 Abril 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Christy Fichtner<ref name=":4" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Mónica Urbina<ref name=":4" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Brygida Bziukiewicz<ref name=":4" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Tuula Polvi<ref name=":4" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Deise Nunes<ref name=":4" /> * {{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Elizabeth Robison<ref name=":4" /> * {{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] – Eveline Glanzmann<ref name=":4" /> * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Mariana Villasante<ref name=":4" /> * {{Flagicon image|Flag of Zaire (1971–1997).svg}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Zaire]] – Aimée Dobala<ref name=":4" /> |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |3rd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |4th runner-up |- | style="background-color:#white;" | |Top 10 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Interbyu !Swimsuit !Evening Gown !Katampatan |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]]''' |'''9.390 (1)''' |'''9.100 (2)''' |'''9.550 (1)''' |'''9.346 (1)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |8.880 (3) |9.380 (1) |9.490 (2) |9.250 (2) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |8.850 (4) |8.620 (7) |9.340 (3) |8.936 (4) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |9.030 (2) |9.000 (3) |9.000 (6) |9.010 (3) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |8.470 (5) |8.880 (4) |9.120 (5) |8.823 (5) |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |8.175 (9) |8.810 (5) |9.160 (4) |8.715 (6) |- |{{Flagicon image|Flag of Zaire (1971–1997).svg}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Zaire]] |8.366 (6) |8.580 (8) |8.920 (7) |8.621 (7) |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |8.020 (10) |8.740 (6) |8.870 (8) |8.543 (8) |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |8.230 (8) |8.490 (9) |8.780 (9) |8.500 (9) |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |8.260 (7) |8.330 (10) |8.660 (10) |8.416 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Susanna Huckstep<ref name=":5">{{Cite web |last=Badillo |first=Concepcion |date=22 Hulyo 1986 |title=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |access-date=23 Abril 2023 |website=AP News |language=en}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|GUM}} [[Guam]] – Dina Ann Salas<ref name=":5" /> |- |Best National Costume | * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Gilda García<ref name=":5" /> |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Gilda García<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Deise Nunes |- |2nd runner-up | * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Mariana Villasante |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1984|1984]], sampung ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''question and answer round.'' === Komite sa pagpili === * Harry Langdon – Amerikanong aktor at komedyante<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 1986 |title=Varios actores en el jurado de Miss Universo |language=es |trans-title=Various Actors in the Miss Universe Jury |pages=20 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=0R9dAAAAIBAJ&pg=PA20&dq=%22Miss+Universe%22+%221986%22&article_id=1205,4577301&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiK4cbevaf_AhUYEYgKHTkGAj44FBDoAXoECAwQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221986%22&f=false |access-date=4 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> * Don Correia – Amerikanong mananayaw<ref name=":5" /> * [[Shawn Weatherly]] – [[Miss Universe 1980]] mula sa Estados Unidos<ref name=":5" /> * Kristy McNichol – Amerikanang aktres<ref name=":5" /> * Patrick Macnee – Ingles na aktor sa telebisyon at pelikula * Willard Pugh – Amerikanong aktor * Sandy Duncan – Amerikanang aktres<ref name=":5" /> * Lupita Ferrer * Jose Quintero * Paloma San Basilio – Espanyolang mangaawit == Mga kandidata == Pitumpu't-pitong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=23 Hulyo 1986 |title=New Miss Universe |language=en |pages=10A |work=Herald-Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=-T8sAAAAIBAJ&sjid=nc4EAAAAIBAJ&pg=4976%2C6327499 |access-date=27 Abril 2023}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |María de los Ángeles Fernández<ref name=":3">{{Cite news |date=21 Hulyo 1986 |title=Beauties in purr-fect rhythm |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19860721-1.1.3 |access-date=16 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Jacqueline Semeleer<ref>{{Cite news |date=16 Mayo 1986 |title=Aruba naar Miss Universe-keuze |language=nl |trans-title=Aruba to Miss Universe choice |pages=4 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641706:mpeg21:p004 |access-date=23 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |22 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Lucinda Bucat |20 |[[Perth]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Manuela Redtenbacher<ref name=":2" /> |18 |Linz |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Marie Brown<ref>{{Cite news |date=17 Hulyo 1986 |title=Miss Universe? |language=en |pages=11A |work=The Ridgefield Press |url=https://books.google.com.ph/books?id=l3NEAAAAIBAJ&pg=PA13&dq=%22Miss+Bahamas%22+%221986%22&article_id=2212,567176&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiBz-6frqf_AhUXA94KHbSDAPkQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Bahamas%22%20%221986%22&f=false |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |17 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BRB}} [[Barbados]] |Roslyn Williams<ref name=":3" /> |23 |Saint Michael |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |Marie Françoise Kouamé<ref>{{Cite web |last=De Prisca |first=Laurène |title=Miss CI 86, Marie Kouamé: "je n’ai aucun rapport avec Yapobi, je n’ai même pas son contact" |trans-title=Miss CI 86, Marie Kouamé: "I have no connection with Yapobi, I don't even have his contact" |url=https://ci.opera.news/ci/fr/sex-relationship/141635c6a150d1d6e49980cffbf10a3b |access-date=16 Abril 2023 |website=Opera News |language=fr |archive-date=16 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416031916/https://ci.opera.news/ci/fr/sex-relationship/141635c6a150d1d6e49980cffbf10a3b |url-status=dead }}</ref> |22 |[[Yamoussoukro]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Goedele Liekens<ref>{{Cite web |last=McNally |first=Paul |date=11 Marso 2015 |title=Goedele Liekens: former Miss Belgium on a campaign for better sex education |url=https://www.thebulletin.be/goedele-liekens-former-miss-belgium-campaign-better-sex-education |access-date=16 Abril 2023 |website=The Bulletin |language=en}}</ref> |23 |[[Bruselas]] |- |{{Flagicon image|Flag of Belize (1981–2019).svg}} [[Belize|Belis]] |Romy Taegar |21 |Lungsod ng Belis |- |'''{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]]''' |'''[[Bárbara Palacios]]<ref>{{Cite web |last=Garcés |first=Ever |date=16 Nobyembre 2022 |title=Miss Venezuela: Ni tan niñas, ni tan venezolanas… |url=https://diariodelosandes.com/miss-venezuela-ni-tan-ninas-ni-tan-venezolanas/ |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Diario de Los Andes |language=es}}</ref>''' |22 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Deise Nunes<ref>{{Cite web |date=1 Nobyembre 2019 |title="Mostrei que os negros também são belos", disse a primeira Miss Brasil negra |trans-title=“I showed that black people are also beautiful”, said the first black Miss Brazil |url=https://www.osul.com.br/mostrei-que-os-negros-tambem-sao-belos-disse-a-primeira-miss-brasil-negra/ |access-date=16 Abril 2023 |website=Jornal O Sul |language=pt-BR |archive-date=16 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416040428/https://www.osul.com.br/mostrei-que-os-negros-tambem-sao-belos-disse-a-primeira-miss-brasil-negra/ |url-status=dead }}</ref> |18 |Porto Alegre |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Elizabeth O'Connor<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> |17 |Tarija |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Christine Sibilo<ref>{{Cite news |date=12 Mayo 1986 |title=Kandidaten zouden gescreend moeten worden Christine Sibilo schittert in avondvullend programma |language=nl |trans-title=Candidates should be screened Christine Sibilo shines in full evening program |pages=8 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641702:mpeg21:p008 |access-date=23 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |17 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Helena Christensen<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Becky |date=10 Abril 2023 |title=Helena Christensen on her passion for photography, love of vintage and why she’s grateful Instagram didn’t exist in the 90s |url=https://www.hellomagazine.com/hfm/489643/helena-christensen-on-her-passion-for-photography-love-of-vintage-and-why-shes-grateful-instagram-didnt-exist-in-the-90s/ |access-date=16 Abril 2023 |website=Hello! |language=en}}</ref> |17 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Verónica Sevilla<ref>{{Cite web |date=21 Disyembre 2020 |title=Verónica Sevilla: Decidí tomar el reto para abrir el camino a muchas mujeres |trans-title=Verónica Sevilla: I decided to take up the challenge to open the way for many women |url=https://www.eluniverso.com/noticias/2020/12/21/nota/8465542/elecciones-presidenciales-ecuador-2021-veronica-sevilla-suma |access-date=16 Abril 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |19 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Vicky Elizabeth Cañas |17 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Natalie Devlin<ref>{{Cite news |date=24 Abril 1989 |title=Vicky head down Mexico way! |language=en |pages=3 |work=Daily Record |url=https://www.newspapers.com/article/daily-record-former-miss-scotlands/107317052/ |access-date=25 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Concepcion Isabel Tur<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 1986 |title=Contestants pose |language=en |pages=6D |work=The Lewiston Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=JqZGAAAAIBAJ&pg=PA15&dq=%22Miss+Spain%22+%221986%22&article_id=6371,2346311&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiZqtrOrqf_AhUN_WEKHUDXDHEQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Spain%22%20%221986%22&f=false |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |20 |Málaga |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Christy Fichtner<ref>{{Cite news |date=21 Mayo 1986 |title=Miss Texas takes the crown |language=en |pages=22 |work=Logansport Pharos-Tribune |url=https://www.newspapers.com/clip/11670563/logansport-pharos-tribune/ |access-date=30 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |[[Dallas, Texas|Dallas]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Tracey Rowlands<ref name=":6">{{Cite news |date=14 Hulyo 1986 |title=Making a splash |language=en |pages=2D |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=IEpOAAAAIBAJ&pg=PA15&dq=%22Tracey+Rowlands%22+%221986%22&article_id=3942,3835130&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjo2brBrKf_AhXI4GEKHRgBCAQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Tracey%20Rowlands%22%20%221986%22&f=false |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |21 |Swansea |- |{{flagicon|GMB}} [[Gambia|Gambya]] |Rose Marie Eunson |17 |[[Banjul]] |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Vasilia Mantaki |20 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Dina Ann Salas<ref>{{Cite web |last=Guzman |first=Jacqueline Perry |date=11 Setyembre 2016 |title=Taisipic crowned 2016 Miss Universe Guam |url=https://www.postguam.com/news/local/taisipic-crowned-2016-miss-universe-guam/article_6b1e326c-7651-11e6-b6de-6b495d4dedcd.html |access-date=23 Abril 2023 |website=The Guam Daily Post |language=en}}</ref> |21 |Merizo |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Christa Wellman<ref>{{Cite web |last=Peinado |first=Paula |date=18 Hulyo 2018 |title=Pedro Cuevas se cansa de los chismes y explota en las redes sociales. |trans-title=Pedro Cuevas gets tired of gossip and explodes on social networks. |url=https://emisorasunidas.com/2018/07/18/pedro-cuevas-se-cansa-de-los-chismes-y-explota-en-las-redes-sociales/ |access-date=23 Abril 2023 |website=Emisoras Unidas |language=es }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |19 |[[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Liliana Cisneros<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2021 |orig-date=12 Mayo 1986 |title=Out of Many, One People gets pushed to the limit |url=https://jamaica-gleaner.com/article/esponsored/20210521/out-many-one-people-gets-pushed-limit |access-date=25 Abril 2023 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |20 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Hiroko Esaki<ref>{{Cite news |date=5 Hulyo 1986 |title=Lovely? Oui, hai, yes! |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19860705-1.1.3 |access-date=16 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |Gifu |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Gail Francis<ref>{{Cite web |last=Stringer |first=Megan |date=27 Setyembre 2021 |title=Then and now |url=http://www.gibraltarpanorama.gi/176693 |access-date=23 Abril 2023 |website=Gibraltar Panorama |language=en |archive-date=23 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423073808/http://www.gibraltarpanorama.gi/176693 |url-status=dead }}</ref> |22 |Hibraltar |- |{{Flagicon image|Flag of the Northern Mariana Islands (1976–1989).svg}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Christine Guerrero |17 |Saipan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Sandra Navarrete<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |trans-title=Miss Honduras, a story to tell |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |17 |San Pedro Sula |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Robin Lee<ref>{{Cite news |date=2 Hunyo 1986 |title=Miss Hong Kong |language=en |pages=22 |work=The Town Talk |url=https://www.newspapers.com/clip/30825821/the-town-talk/ |access-date=30 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |Hong Kong |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Mehr Jesia<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2014 |title=Mehr Jesia wins Femina-Bombay Dyeing Miss India title |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/19860630-mehr-jesia-wins-femina-bombay-dyeing-miss-india-title-800993-1986-06-29 |access-date=26 Abril 2023 |website=India Today |language=en}}</ref> |17 |[[Mumbai|Bombay]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Joanne Sedgley<ref>{{Cite news |date=17 Mayo 1986 |title=All smiles |language=en |pages=2 |work=Daily Record |url=https://www.newspapers.com/article/daily-record/19554358/ |access-date=25 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |Newquay |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Karen Shevlin<ref name=":6" /> |21 |Belfast |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Nilly Drucker<ref>{{Cite news |last=Atwan |first=Shahar |date=13 Mayo 2014 |title=An Israeli Designer With Her Eye on the World |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/2014-05-13/ty-article/.premium/her-eye-on-the-world/0000017f-e895-dc91-a17f-fc9db4ba0000 |access-date=26 Abril 2023}}</ref> |18 |Beersheba |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Susanna Huckstep<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1986 |title=Susanna, la danza della miss |language=it |trans-title=Susanna, the dance of the miss |pages=6 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,6/articleid,0993_01_1986_0168_0006_23369249/anews,true/ |access-date=25 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425033426/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,6/articleid,0993_01_1986_0168_0006_23369249/anews,true/ |archive-date=25 Abril 2023 |url-status=dead }}</ref> |17 |[[Trieste]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Rene Newhouse<ref>{{Cite news |date=29 Oktubre 1985 |title=Meet Miss Canada 1986 |language=en |pages=B7 |work=The Montreal Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?id=pBUyAAAAIBAJ&sjid=-6UFAAAAIBAJ&pg=4128%2C4276431 |access-date=25 Abril 2023}}</ref> |20 |Cranbrook |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |Birgit Jahn<ref name=":2">{{Cite news |date=21 Hulyo 1986 |title=Pool Pose |language=en |pages=2A |work=Lakeland Ledger |url=https://news.google.com/newspapers?id=p7BOAAAAIBAJ&sjid=cPsDAAAAIBAJ&pg=3348%2C2477681 |access-date=16 Abril 2023}}</ref> |20 |Nuremberg |- |{{flagicon|WSM}} [[Samoa|Kanlurang Samoa]] |Tui Kaye Hunt |20 |[[Apia]] |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Shereen Flax<ref>{{Cite news |date=3 Hulyo 1986 |title=Panama to host Miss Universe pageant |language=en |pages=2 |work=The Panama Canal Spillway |url=https://dloc.com/UF00094771/00042/images/1 |access-date=27 Abril 2023 |via=Digital Library of the Caribbean}}</ref> |21 |Road Town |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Jasmine Turner |24 |St. Croix |- |{{flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]] |Lorna Sawtell |20 |Rarotonga |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Barbara Capron |19 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Mónica Urbina<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1986 |title=Maria Monica Urbina, favorita en Panama |language=es |trans-title=Maria Monica Urbina, favorite in Panama |pages=1F–2F |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=qZEcAAAAIBAJ&sjid=DmIEAAAAIBAJ&pg=3676%2C4173518 |access-date=23 Abril 2023}}</ref> |18 |[[Bogotá]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Aurora Velásquez<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1986 |title=Belleza latinoamericana |language=es |trans-title=Latin American beauty |pages=6B |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=adwcAAAAIBAJ&sjid=S2IEAAAAIBAJ&pg=3655%2C86695 |access-date=23 Abril 2023}}</ref> |19 |[[San José, Costa Rica|San Jose]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Reine Barakat |18 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Martine Pilot |20 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Þóra Þrastardóttir<ref>{{Cite news |date=24 Hulyo 1986 |title=„Við máttum ekki fara á milli hæðanna á hótelinu“ |language=is |trans-title="We couldn't go between the floors of the hotel" |pages=4 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1637174?iabr=on |access-date=26 Abril 2023 |via=Tímarit.is}}</ref> |19 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Betty Chee<ref>{{Cite news |date=4 Hulyo 1986 |title=Neighbourly rivalry |language=en |pages=10 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19860704-1.1.10 |access-date=16 Abril 2023}}</ref> |19 |[[Borneo|Kota Kinabalu]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Antoinette Zerafa |21 |Mosta |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Alejandrina Carranza<ref>{{Cite web |last=Obregon |first=Amelia |date=23 Mayo 2022 |title=Las sonorenses de Miss Universo |trans-title=The Sonorans of Miss Universe |url=https://www.elimparcial.com/sonora/espectaculoslocal/Las-sonorenses-de-Miss-Universo-20220523-0040.html |access-date=23 Abril 2023 |website=El Imparcial |language=es-ES}}</ref> |20 |Hermosillo |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Tone Henriksen<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1986 |title=Norræn fegurð í Panama |language=is |trans-title=Nordic beauty in Panama |pages=22 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1636776?iabr=on |access-date=26 Abril 2023 |via=Tímarit.is}}</ref> |20 |Troms |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Christine Atkinson |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Caroline Veldkamp<ref>{{Cite news |date=2 Hulyo 1986 |title=Caroline Veldkamp terug van missverkiezing voor zieke vader... |language=nl |trans-title=Caroline Veldkamp back from beauty pageant for sick father... |pages=17 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011207236:mpeg21:p017 |access-date=23 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |20 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Gilda García<ref>{{Cite web |date=30 Mayo 2017 |title=Former Panamanian dictator Manuel Noriega dead at 83 |url=https://www.yahoo.com/news/former-panamanian-dictator-manuel-noriega-slideshow-wp-152908293.html |access-date=23 Abril 2023 |website=Yahoo News |language=en-US}}</ref> |22 |Santiago de Veraguas |- |{{flagicon2|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea|Papuwa Bagong Guniya]] |Anna Wild |18 |Goroka |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Johanna Kelner<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Asuncion]] |- |{{PER}} |Karin Lindemann<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |21 |Piura |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Violeta Naluz<ref>{{Cite news |last=Lo |first=Ricardo F. |date=9 Mayo 2012 |title=UST has most number of beauty queens |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/05/09/12/ust-has-most-number-beauty-queens |access-date=24 Abril 2023}}</ref> |17 |[[Pampanga]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Tuula Polvi<ref>{{Cite web |last=Salonen |first=Helja |date=20 Marso 2021 |title=Tuokaa minulle Raamattu – entinen miss Suomi Tuula Portin kertoo hetkestä, joka muutti hänen elämänsä |trans-title=Bring me the Bible - former Miss Finland Tuula Portin tells about the moment that changed her life |url=https://www.iltalehti.fi/terveysuutiset/a/16e5f444-a74f-4efc-84c6-58b78e73bf62 |access-date=23 Abril 2023 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |20 |Laupa |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Brygida Bziukiewicz<ref>{{Cite web |last=Shen |first=Ted |date=18 Agosto 1994 |title=Brygida Bziukiewicz |url=http://chicagoreader.com/arts-culture/brygida-bziukiewicz/ |access-date=23 Abril 2023 |website=Chicago Reader |language=en-US}}</ref> |21 |[[Varsovia]] |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Elizabeth Robison<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=14 Hunyo 2003 |title=How are US-based Pinoy stars faring? |url=https://www.philstar.com/entertainment/2003/06/14/209993/how-are-us-based-pinoy-stars-faring |access-date=23 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |San Germán |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Mariana Carriço |21 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Catherine Carew<ref>{{Cite web |date=5 Agosto 2020 |title=Quand Geneviève de Fontenay et ses Miss étaient ''ambassadrices'' de la côte de Nuits |trans-title=When Geneviève de Fontenay and her Misses were ''ambassadors'' of the Côte de Nuits |url=https://www.bienpublic.com/economie/2020/08/05/quand-genevieve-de-fontenay-et-ses-miss-etaient-ambassadrices-de-la-cote-de-nuits |access-date=23 Abril 2023 |website=Le Bien Public |language=FR-fr}}</ref> |21 |[[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Lissette Chamorro<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2006 |title=1981-2006 Reinado de Reinas |trans-title=1981-2006 Reign of Queens |url=https://hoy.com.do/1981-2006-reinado-de-reinas/ |access-date=24 Abril 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |18 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Réunion]] |Geneviève Lebon |18 |Saint-Joseph |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Farah Lange<ref>{{Cite news |date=11 Mayo 1986 |title=Know your roots, says Miss Singapore |pages=16 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19860511-1.2.47.7.2 |access-date=23 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |23 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Indra Kumari |21 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Anne Rahmberg<ref>{{Cite news |date=8 Hulyo 1986 |title=Sleeping beauties |language=en |pages=8 |work=The Bismarck Tribune |url=https://www.newspapers.com/article/the-bismarck-tribune/30825907/ |access-date=16 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |Gothenburg |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Eveline Glanzmann<ref>{{Cite web |last=Boll |first=Zoé |date=3 Marso 2018 |title=Baselbieter Ex-Miss-Schweiz: «Der Feminismus ist zu extrem» |trans-title=Basel bidder Ex-Miss Switzerland: "Feminism is too extreme" |url=https://www.bzbasel.ch/basel/baselland/baselbieter-ex-miss-schweiz-der-feminismus-ist-zu-extrem-ld.1490459 |access-date=23 Abril 2023 |website=Basellandschaftliche Zeitung |language=de}}</ref> |21 |Basel |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Thaveeporn Klungpoy<ref>{{Cite news |date=3 Marso 1987 |title=When beauty is only glint-deep |pages=1 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19870303-1.1.1 |access-date=16 Hulyo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |21 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Young-ran Bae |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Candace Jennings |17 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Mariana Villasante<ref>{{Cite web |last=Townsend |first=Nicholas |date=16 Mayo 2021 |title=Miss Universo: las participaciones chilenas que han destacado en los últimos 35 años |trans-title=Miss Universe: the Chilean participations that have stood out in the last 35 years |url=https://www.encancha.cl/tiempo-x/celebridades/2021/5/16/miss-universo-las-participaciones-chilenas-que-han-destacado-en-los-ultimos-35-anos-97385/ |access-date=18 Abril 2023 |website=En Cancha |language=es}}</ref> |23 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Christina Vassaliadou |17 |Limassol |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Demet Başdemir<ref>{{Cite web |date=7 Agosto 2014 |title=Gelmiş geçmiş Türkiye güzelleri... |trans-title=All the beauties of Türkiye... |url=https://www.cnnturk.com/magazin/gelmis-gecmis-turkiye-guzelleri |access-date=23 Abril 2023 |website=CNN TÜRK |language=tr}}</ref> |19 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Silvana García<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1986 |title=Beldades en Panama |language=es |trans-title=Beauties in Panama |pages=2F |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=qZEcAAAAIBAJ&sjid=DmIEAAAAIBAJ&pg=3060%2C4179996 |access-date=23 Abril 2023}}</ref> |23 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon image|Flag of Zaire (1971–1997).svg}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Zaire]] |Aimee Dobala<ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 1986 |title=Miss Venezuela wears Miss Universe crown |language=en |pages=18 |work=Record-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=M_tHAAAAIBAJ&pg=PA10&dq=%22Likobe+Dobala%22+%221986%22&article_id=5818,4427911&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjPxZS3raf_AhWCet4KHWBkAM4Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Likobe%20Dobala%22%20%221986%22&f=false |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[Kinshasa]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:1986]] [[Kategorya:Panama]] a629e652wm0ahhxacm7i1n0v8pj7vg8 Miss World 2003 0 321734 2241745 2239502 2026-11-12T01:52:57Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241745 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=2016-02-01 Rosanna Davison (cropped).jpg|caption=Rosanna Davison|winner='''Rosanna Davison'''|represented='''{{flagicon|Ireland}} Irlanda'''|date=6 Disyembre 2003|presenters={{Hlist|Phil Keoghan|Amanda Byram|Angela Chow}}|acts={{Hlist|Luis Fonsi|Bryan Ferry}}|entrants=106|placements=20|venue=Crown of Beauty Theatre, [[Sanya]], [[Tsina]]|broadcaster={{Hlist|E!|CCTV}}|congeniality=|photogenic=|debuts={{Hlist|Andora|Etiyopiya|Guadalupe|Heorhiya|Hilagang Kapuluang Mariana}}|withdraws={{Hlist|Alherya|Gana|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Tahiti}}|returns={{Hlist|Biyelorusya|Dinamarka|Guwatemala|Kapuluang Kayman|Kosta Rika|Lesoto|Lupangyelo|Mawrisyo|Moldabya|Nepal|Paragway|Portugal|Republikang Dominikano|Sri Lanka|Suwisa|Sambia|Timog Korea}}|before=[[Miss World 2002|2002]]|next=[[Miss World 2004|2004]]}} Ang '''Miss World 2003''' ay ang ika-53 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Crown of Beauty Theatre sa [[Sanya]], [[Tsina]] noong 6 Disyembre 2003.<ref>{{Cite news |date=7 Disyembre 2003 |title=Irish Miss World begins reign |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2003-12-07/irish-miss-world-begins-reign/101852 |access-date=3 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425120512/https://www.abc.net.au/news/2003-12-07/irish-miss-world-begins-reign/101852 |archive-date=25 Abril 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 2003 |title=China aims to put Miss World pageant back on track |language=en |pages=22 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=gkAhAAAAIBAJ&lpg=PA22&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA22#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Agosto 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 Disyembre 2003 |title=Miss Ireland wins Miss World contest |language=en |pages=6 |work=The Albany Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=-9dDAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA6#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Agosto 2025 |via=Google Books}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Azra Akın ng Turkiya si Rosanna Davison ng [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] bilang Miss World 2003.<ref name="TSMH-1">{{Cite web |date=8 Disyembre 2003 |title=Ireland wins Miss World |url=http://www.smh.com.au/articles/2003/12/07/1070732056074.html?from=storyrhs |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217150949/https://www.smh.com.au/entertainment/ireland-wins-miss-world-20031208-gdhxo8.html |archive-date=17 Disyembre 2024 |access-date=5 Enero 2023 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ang |first=Audra |date=7 Disyembre 2003 |title=Daughter of 'Lady in Red' singer crowned Miss World |language=en |pages=A11 |work=Herald-Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=EDkfAAAAIBAJ&sjid=WdAEAAAAIBAJ&pg=6839%2C1933890 |access-date=5 Enero 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 2003 |title=Ireland woman crowned Miss World |language=en |pages=39 |work=The Vindicator |url=https://books.google.com.ph/books?id=ouBIAAAAIBAJ&lpg=PA39&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA39#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Agosto 2025 |via=Google Books}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Irlanda sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=6 Disyembre 2003 |title=Miss Ireland crowned Miss World in China |url=https://www.hindustantimes.com/india/miss-ireland-crowned-miss-world-in-china/story-LpTSJE75IFM7i969NiABiN.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215135733/https://www.hindustantimes.com/india/miss-ireland-crowned-miss-world-in-china/story-LpTSJE75IFM7i969NiABiN.html |archive-date=15 Disyembre 2024 |access-date=23 Agosto 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2003 |title=Miss Ireland crowned Miss World |url=https://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-12/07/content_287910.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810170515/http://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-12/07/content_287910.htm |archive-date=10 Agosto 2025 |access-date=4 Setyembre 2025 |website=China Daily |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Nazanin Afshin-Jam ng [[Canada|Kanada]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Guan Qi ng [[Tsina]].<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2003 |title=Miss Ireland takes Sanya crown |url=https://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2003/12/08/2003078799 |access-date=12 Agosto 2025 |website=Taipei Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 2003 |title=Ireland takes Miss World in China |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2003-12-07/ireland-takes-miss-world-in-china/101458 |access-date=12 Agosto 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 Disyembre 2025 |title=Irish eyes are smiling |language=en |pages=39 |work=Today |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/today20031208-2.1.39 |access-date=18 Agosto 2025 |via=National Library Board}}</ref> Mga kandidata mula sa 106 na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito, ang pinakamarami sa kasaysayan ng Miss World matapos lagpasan ang dating rekord na siyamnapu't-lima noong [[Miss World 2000|2000]].<ref>{{Cite news |last=Lim |first=Kuan Chiang |date=6 Disyembre 2003 |title=Spit and polish |language=en |pages=3 |work=Weekend Today |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/today20031206-1.1.3 |access-date=18 Agosto 2025 |via=National Library Board}}</ref> Pinangunahan nina Phil Keoghan, Amanda Byram, at Angela Chow ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=4 Disyembre 2003 |title=Sex, alcohol off-limits to Miss World beauts |language=en |pages=10 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://books.google.com.ph/books?id=xURaAAAAIBAJ&lpg=PA10&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA10#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Agosto 2025 |via=Google Books}}</ref> Nagtanghal sina Luis Fonsi at Bryan Ferry sa edisyong ito. == Kasaysayan == [[Talaksan:Sanya 20150405 081829.jpg|thumb|250x250px|Crown Beauty Theatre, ang lokasyon ng Miss World 2003]] === Lokasyon at petsa === Sa pagtatapos ng Miss World 2002, inanunsyo ng Miss World Organization na magaganap ang Miss World 2003 sa Lungsod ng Sanya, [[Hainan]], Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=5 Disyembre 2003 |title=China opens doors for Miss World |url=https://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-12/05/content_287481.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917154732/https://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-12/05/content_287481.htm |archive-date=17 Setyembre 2024 |access-date=23 Marso 2025 |website=China Daily |language=en}}</ref> Ayon sa ulat ng ''China Daily'', gumastos ng $4.8 milyon ang lungsod at mga pribadong donor upang makakuha ng lisensya upang pangunahan ang patimpalak.<ref>{{Cite web |last=Timmons |first=Heather |last2=Macauley |first2=Richard |date=1 Disyembre 2015 |title=Over the past decade, the Miss World contest has forged close ties to China |url=https://qz.com/561371/over-the-past-decade-the-miss-world-contest-has-forged-close-ties-to-china |access-date=4 Setyembre 2025 |website=Quartz |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng Abril 2003, bumisita sina Julia Morley, tagapangulo ng Miss World Organization, at ang BBC ''producer'' na si Peter Estall sa Tsina upang tumingin ng mga lugar para sa ''outdoor filming'' ng Miss World 2003. Gayunpaman, hindi pa opisyal na inanunsyo ng websayt ng ''pageant'' na magaganap ang kompetisyon sa Sanya, dahil sa epidemya ng SARS sa bansang iyon.<ref>{{Cite web |last=Rogers |first=Lois |date=20 Abril 2003 |title=Sars: 12 more victims die on single day in Hong Kong |url=https://www.thetimes.com/travel/destinations/asia-travel/china/sars-12-more-victims-die-on-single-day-in-hong-kong-796zfbx692j |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322184009/https://www.thetimes.com/travel/destinations/asia-travel/china/sars-12-more-victims-die-on-single-day-in-hong-kong-796zfbx692j |archive-date=22 Marso 2025 |access-date=22 Marso 2025 |website=The Times |language=en}}</ref> Noong 1 Mayo, pagkatapos ng sertipikasyon ng WHO na kontrolado na ang SARS, inihayag ng Tsina na gaganapin ang paligsahan sa Sanya, mula 9 Nobyembre hanggang 6 Disyembre.<ref name=":0" /> Para sa edisyong ito, itinayo ang Crown of Beauty Theatre na may 3,500 na upuan, may taas na 36 metro at sumasaklaw sa halos 10,000 metro kuwadrado.<ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2003 |title=Miss Ireland wins world beauty crown |url=https://www.aljazeera.com/news/2003/12/7/miss-ireland-wins-world-beauty-crown |access-date=3 Agosto 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ang |first=Audra |date=4 Disyembre 2003 |title=In a first for China, resort city opens its doors to Miss World |language=en |pages=51 |work=The Day |url=https://books.google.com.ph/books?id=lvcgAAAAIBAJ&lpg=PA51&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA51#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Agosto 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web |last=McFarland |first=Saga |date=19 Oktubre 2011 |title=Once rejected, China embraces beauty pageants |url=https://www.cnn.com/2011/10/18/world/asia/china-beauty-pageant |access-date=4 Setyembre 2025 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa 106 na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Apat na kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok ang ''first runner-up'' ng Miss Venezuela 2002 na si Amara Barroeta sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Smola |first=Sara |date=30 Hulyo 2020 |title=5 Questions With Chef Amara Barroeta of Amara Café |url=https://pasadenamag.com/cuisine/5-questions-with-chef-amara-barroeta-of-amara-cafe |access-date=3 Agosto 2025 |website=Pasadena Magazine |language=en}}</ref> Gayunpaman, dahil hindi opisyal na titulado si Barroeta, ang kinoronahang Miss Venezuela World 2003 na si Valentina Patruno ang kumatawan sa Beneswela sa edisyong ito. Pinalitan ni Irina Askolska si Miss Latvija 2003 Agnese Eiduka bilang kinatawan ng Letonya upang pagtuonan ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2003 |title=Noskaidro Mis un Misters Latvijas titulu ieguvējus |trans-title=Find out who won the Miss and Mister Latvia titles |url=https://www.delfi.lv/193/politics/5891605/noskaidro-mis-un-misters-latvijas-titulu-ieguvejus |access-date=3 Agosto 2025 |website=Delfi |language=lv}}</ref> Lumahok siya sa sumunod na edisyon.<ref>{{Cite web |last=Vavere |first=Vija |date=3 Nobyembre 2004 |title=Agnese — mūsu plaukstošā Ķīnas roze |trans-title=Agnese — our thriving China rose |url=https://www.apollo.lv/4707323/agnese-musu-plaukstosa-kinas-roze |access-date=3 Agosto 2025 |website=Slavenības |language=lv}}</ref> Pinalitan ni Miss Nepal 2003 Priti Sitoula si Miss Nepal 2002 Malvika Subba bilang kandidata ng Nepal dahil sa lumagpas na sa panunungkulan ni Subba ang petsa ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=25 Hulyo 2023 |title=Former Miss Nepal and journo, Malvika Subba, reveals divorce |url=https://english.khabarhub.com/2023/25/312022/ |access-date=4 Agosto 2025 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok ang ''first runner-up'' ng Fröken Sverige 2003 na si Isabelle Jonsson bilang kinatawan ng Suwesya sa edisyong ito. Gayunpaman, dahil inilipat ang lisensya ng Miss World mula sa Fröken Sverige papunta sa Miss World Sweden, ang kinoronahang Miss World Sweden 2003 na si Ida Söfringsgärd ang kumatawan sa Suwesya. ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Andora, Etiyopiya, Guadalupe, Heorhiya, at Hilagang Kapuluang Mariana. Bumalik sa edisyon ito ang mga bansang Lesoto na huling sumali noong [[Miss World 1981|1981]]; Mawrisyo na huling sumali noong [[Miss World 1998|1998]]; Sambia na huling sumali noong [[Miss World 1999|1999]]; Biyelorusya, Dinamarka, Guwatemala, Moldabya, Nepal, Paragway, at Sri Lanka na huling sumali noong [[Miss World 2000|2000]]; at Kapuluang Cayman, Kosta Rika, Lupangyelo, Portugal, Republikang Dominikano, Suwisa, at Timog Korea na huling sumali noong [[Miss World 2001|2001]]. Hindi sumali sina Mounia Achlaf ng Alherya, Alexandrya Evans ng Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos, at Heitiare Tribondeau ng Tahiti dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Ankili |first=Houssam |date=1 Hulyo 2013 |title=Miss Algérie couronnée après dix ans d'absence ! |url=https://www.afrik.com/miss-algerie-couronnee-apres-dix-ans-d-absence |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114104557/https://www.afrik.com/miss-algerie-couronnee-apres-dix-ans-d-absence |archive-date=14 Nobyembre 2023 |access-date=15 Agosto 2025 |website=Afrik |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=Barrais |first=Delphine |date=3 Hunyo 2021 |title=Heitiare Tribondeau, Miss Tahiti 2003 |url=https://www.tahiti-infos.com/Heitiare-Tribondeau-Miss-Tahiti-2003_a201151.html |access-date=23 Agosto 2025 |website=Tahiti Infos |language=fr}}</ref> Hindi sumali ang Gana sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Hindi pinayagang lumahok si Miss Austria 2002 Tanja Duhovich dahil hindi ito nakaabot sa limitasyon ng edad sa Miss World at pinalitan siya ng kaniyang ''runner-up'' na si Bianca Zudrell.<ref>{{Cite web |last=Biedermann |first=Brigitte |date=29 Marso 2023 |title=20 Jahre Miss Austria: Tanja Duhovich würde es wieder tun |trans-title=20 years of Miss Austria: Tanja Duhovich would do it again |url=https://www.weekend.at/promitalk/20-jahre-miss-austria-tanja-duhovich-wuerde-es-wieder-tun |access-date=15 Agosto 2025 |website=Weekend.at |language=de}}</ref> Gayunpaman, bumitiw rin sa kompetisyon si Zudrell dahil sa kakulangan ng panahong makakuha ng ''visa''. Bumitiw sa kompetisyon si Miss Armenia 2003 Lusine Tovmasyan dahil sa mga pinansiyal na suliranin. Bumitiw si Aishwarya Sukhdeo ng Pidyi dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Kalaunan, lumahok si Sukhdeo sa [[Miss World 2004|sumunod na edisyon]].<ref>{{Cite web |last= |date=21 Abril 2012 |title=Miss World Fiji crowning today |url=https://www.fijivillage.com/news/Miss-World-Fiji-crowning-today-r29s5k/ |access-date=23 Agosto 2025 |website=Fiji Village |language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 2003''' | * '''{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]''' – '''Rosanna Davison'''<ref name=":1">{{Cite news |date=7 Disyembre 2003 |title=Davison begins reign as Miss World |language=en |pages=81 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=hUAhAAAAIBAJ&sjid=v3sFAAAAIBAJ&pg=1286%2C4638178 |access-date=3 Agosto 2025 |via=Google Books}}</ref> <small>'''Δ'''</small> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Nazanin Afshin-Jam<ref name=":1" /> <small>'''Δ'''</small> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Guan Qi<ref name=":1" /> |- | Top 5 | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Ami Vashi<ref name=":1" /> * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Maria Rafaela Yunon<ref name=":1" /> |- | Top 20 | * {{Flagicon|AUS}} [[Australya]] – Olivia Stratton<ref name=":1" /> '''§''' * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Valentina Patruno * {{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] – Helen Aponte<ref name=":2">{{Cite web |last=Joseph |first=Anil K. |date=2 Disyembre 2003 |title=Miss India one of the faves at Miss World 2003 |url=https://www.rediff.com/news/report/beauty/20031202.htm |access-date=12 Agosto 2025 |website=Rediff |language=en}}</ref> * {{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] – Hayat Ahmed<ref name=":8">{{Cite web |last=Eze |first=Chinalurumogu |date=2 Hunyo 2025 |title=19-Year-Old Ethiopian Student Hasset Dereje Becomes Miss World Africa 2025 |url=https://westafricaweekly.com/19-year-old-ethiopian-student-hasset-dereje-becomes-miss-world-africa-2025/ |access-date=4 Setyembre 2025 |website=West Africa Weekly |language=en-US}}</ref> * {{Flagicon|GRE}} [[Gresya]] – Vasiliki Tsekoura * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Jade Fulford * {{Flagicon|GEO|variant=1990}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] – Irina Onashvili<ref name=":2" /> <small>'''Δ'''</small> * {{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] – Marie-José Hnein * {{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] – Elisabeth Wathne * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] – Melanie Paul * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Claudia Hernández * {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Joyceline Montero * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – María Eugenia Vargas * {{flagicon|CHE}} [[Suwisa]] – Bianca Sissing * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Magdalene Walcott |} <small>'''§''' –</small> <small>Nakapasok sa Top 20 sa pamamagitan ng People's Choice</small> '''<small>Δ</small>''' <small>– Nakapasok sa Top 20 sa pamamagitan ng mga ''Fast-Track Event''</small> === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente ! Kandidata |- | Aprika | * {{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] – Hayat Ahmed<ref name=":8" /> |- | Asya-Pasipiko | * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Guan Qi<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=4 Oktubre 2010 |title=India, China only Asian countries with Misses World |url=https://www.philstar.com/entertainment/2010/10/04/617416/india-china-only-asian-countries-misses-world |access-date=4 Setyembre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- | Europa | * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Rosanna Davison |- | Kaamerikahan | * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Nazanin Afshin-Jam |- | Karibe | * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Jade Fulford |} == Mga ''Fast-Track Event'' == === Hamong ''Beach Beauty'' === Ginanap ang hamong ''Beach Beauty'' noong 28 Nobyembre 2003 sa Sanya, [[Hainan]],<ref name=":7">{{Cite news |date=28 Nobyembre 2003 |title=Who is the prettiest of them all |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/who-is-the-prettiest-of-them-all/articleshow/328687.cms |access-date=15 Agosto 2025 |issn=0971-8257}}</ref> kung saan nirampa ng mga kandidata ang mga damit-panlangoy na dinisenyo ni Miss World 1975 Wilnelia Merced. Kalaunan ay pinili ang sampung pinalista na muling pinarampa suot ang ibang disenyo ng mga damit-panlangoy.<ref name=":4">{{Cite web |date=28 Nobyembre 2003 |title=Miss World Beach Beauty |url=https://www.chinadaily.com.cn/en/photo/2003-11/28/content_285794.htm |access-date=15 Agosto 2025 |website=China Daily |language=en}}</ref> Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 20. Nagwagi si Rosanna Davison ng Irlanda sa hamong ito.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=20 Enero 2014 |title=Miss World December 4th, 2003 |url=https://www.independent.ie/life/miss-world-december-4th-2003/29926146.html |access-date=15 Agosto 2025 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 sa pamamagitan ng Hamong ''Beach Beauty''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" | colspan="2" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]''' – '''Rosanna Davison<ref name=":4" />''' |- | colspan="2" |1st runner-up | * {{flagicon|CHE}} [[Suwisa]] – Bianca Sissing<ref name=":4" /> |- | colspan="2" |2nd runner-up | * {{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] – Helen Aponte<ref name=":4" /> |- | colspan="2" |Top 10 | * {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] – Julie Taton * {{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] – Hayat Ahmed * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Jade Fulford * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] – Melanie Paul * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Maria Rafaela Yunon<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=12 Disyembre 2003 |title=Mafae happy with Top 5 finish at Miss World |url=https://www.philstar.com/entertainment/2003/12/12/231270/mafae-happy-top-5-finish-miss-world |access-date=15 Agosto 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Karolina Gorazda * {{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] – Natalia Rodríguez |} === Hamon sa Talento === Ginanap ang Hamon sa Talento noong 29 Nobyembre 2003 sa Sheraton Hotel sa Sanya kung saan dalawampu't-isa sa animnapung kandidata na nag-awdisyon ang napili upang magtanghal. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 20. Nagwagi si Irina Onashvili ng Heorhiya sa hamong ito.<ref name=":2" /> Sa kaparehong kaganapan, inanunsyo rin ang nagwagi ng gantimpalang ''Miss Personality'' na si Helen Aponte ng Bulibya na siya ring pakusang nakapasok sa Top 20.<ref name=":2" /> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 sa pamamagitan ng Hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" | colspan="2" |'''Nagwagi''' | * '''{{Flagicon|GEO|variant=1990}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]]''' – '''Irina Onashvili<ref name=":2" />''' |- | colspan="2" |1st runner-up | * {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Joyceline Montero |- | colspan="2" |2nd runner-up | * {{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] – Kristina Gabor |- | colspan="2" |Top 21 | * {{flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda]] – Anne-Marie Brown * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Grisel Hitoff * {{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] – Nathalie Biermanns * {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] – Boingotlo Motlalekgosi * {{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] – Hayat Ahmed * {{flagicon|Northern Mariana Islands}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] – Kimberly Castro Reyes * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Ami Vashi * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Rosanna Davison * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Nazanin Afshin-Jam * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Claudia Molina * {{Flagicon|LAT}} [[Letonya]] – Irina Askolska * {{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] – Vaida Grikšaitė * {{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] – Marija Vasić * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – María Eugenia Vargas * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Lucie Váchová * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Park Ji-yea * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Guan Qi |} === Hamon sa Palakasan === Ginanap ang Hamon sa Palakasan noong 30 Nobyembre 2003 sa Sanya, [[Hainan]]. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 20. Nagwagi si Nazanin Afshin-Jam ng Kanada sa hamong ito.<ref name=":6">{{Cite web |date=3 Disyembre 2003 |title=Miss World beauty pageant |url=https://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-12/03/content_287000.htm |access-date=15 Agosto 2025 |website=China Daily |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 2003 |title=Miss World: Who will win at Hainan? |language=en |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/miss-world-who-will-win-at-hainan/articleshow/339146.cms?from=mdr |access-date=18 Agosto 2025 |issn=0013-0389}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 sa pamamagitan ng Hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" | colspan="2" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]''' – '''Nazanin Afshin-Jam<ref name=":6" />''' |- | colspan="2" |1st runner-up | * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Lucie Váchová<ref name=":6" /> |- | colspan="2" |2nd runner-up | * {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Patricia Filomena Chifor<ref name=":6" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Sa pangwakas na kompetisyon, ipinarada ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga evening gown na gawa ng isang taga-disenyo sa kanilang bansa. Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad sa edisyong ito. Sa unang pagkakataon, nilikha ang mga ''fast-track event'', isang serye ng mga kompetisyon kung saan ang mga magwawagi ay awtomatikong mapapabilang sa Top 20. Limang pwesto ang nakalaan para sa mga nagwagi ng mga ''fast-track event'': ''Beach Beauty'', Talento, Palakasan, ''Personality'', at ''People's Choice'' na pinagbotohan sa opisyal na websayt ng Miss World.<ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 2003 |title=Miss World website tops with 100 million hits a day |language=en |pages=20 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=hEAhAAAAIBAJ&lpg=PA20&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA20#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Agosto 2025 |via=Google Books}}</ref> Napili ang natitirang labinlimang ''semi-finalist'' sa pamamagitan ng mga boto mula sa ''U Decide''. Pinakita ang mga gawain at mga interbyu sa Tsina ng dalawampung ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang limang pinalista para sa ''question-and-answer round''. Pagkatapos nito, inanunsyo ang dalawang ''runner-up'' at ang bagong Miss World. === Komite sa pagpili === * Candace Bushnell – Amerikanong manunulat at mamamahayag<ref name="TSMH-1" /> * [[Jackie Chan]] – Aktor na taga-Hong Kong<ref name="TSMH-1" /> * [[Agbani Darego]] – [[Miss World 2001]] mula sa [[Nigeria|Niherya]] * Gustavo Gianetti – Mister World 2003 mula sa Brasil * Pradeep Guha – Pangulo ng diyaryong ''The Times of India'' * Julia Morley CBE – Tagapangulo at punong ehekutibo ng Miss World Organization<ref name="TSMH-1" /> * Krish Naidoo – Negosyanteng Irlandes * Clive Robertson – Ingles na aktor * Ory Slonim – Pangulo ng Variety Club International * Dick Zimmerman – Amerikanong litratista == Mga kandidata == 106 na kandidata ang kumalahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Edad sa panahon ng kompetisyon|name=a}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Denisa Kola<ref>{{Cite web |last=Loodtz |first=Ann-Kristin |last2=Pettersson |first2=Carin |date=8 Disyembre 2003 |title=Ireland won Miss World |url=https://www.nettavisen.no/ireland-won-miss-world/s/12-95-162612 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321025937/https://www.nettavisen.no/ireland-won-miss-world/s/12-95-162612 |archive-date=21 Marso 2025 |access-date=21 Marso 2025 |website=Nettavisen |language=Norwegian}}</ref> |21 |Peshkopi |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Babette Konau<ref>{{Cite news |date=26 Enero 2003 |title=Babett ist die schönste Frau Deutschlands |language=de-DE |trans-title=Babett is the most beautiful woman in Germany |work=Stern |url=https://www.stern.de/lifestyle/leute/-miss-germany--wahl-babett-ist-die-schoenste-frau-deutschlands-3349218.html |access-date=21 Marso 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126151337/https://www.stern.de/lifestyle/leute/-miss-germany--wahl-babett-ist-die-schoenste-frau-deutschlands-3349218.html |archive-date=26 Nobyembre 2024}}</ref> |25 |Kiel |- |{{flagicon|AND}} [[Andorra|Andora]] |María José Girol Jimenez<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2003 |title=Andorra tindrà representació en Miss Món per primera vegada |trans-title=Andorra will be represented at Miss World for the first time |url=https://www.vilaweb.cat/ep/ultima-hora/730723/20030806/andorra-tindra-representacio-miss-mon-primera-vegada.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823052914/https://www.vilaweb.cat/ep/ultima-hora/730723/20030806/andorra-tindra-representacio-miss-mon-primera-vegada.html |archive-date=23 Agosto 2025 |access-date=23 Agosto 2025 |website=VilaWeb |language=ca}}</ref> |19 |[[Andorra la Vieja]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Celma Carlos |20 |[[Lubango]] |- |{{flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda]] |Anne-Marie Brown |24 |[[San Juan, Antigua at Barbuda|San Juan]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Grisel Hitoff<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2003 |title=Candidatas a Miss Mundo cumplen actividades en China |trans-title=Miss World candidates carry out activities in China |url=https://www.eluniverso.com/2003/11/19/0001/257/331C795CA935401CAED8D3D01D941487.html/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321031052/https://www.eluniverso.com/2003/11/19/0001/257/331C795CA935401CAED8D3D01D941487.html/ |archive-date=21 Marso 2025 |access-date=21 Marso 2025 |website=El Universo |language=es}}</ref> |24 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Nathalie Biermanns<ref>{{Cite web |date=6 Disyembre 2003 |title=Nathalie Chantal Biermanns |url=https://www.hindustantimes.com/india/nathalie-chantal-biermanns/story-Qj3yLkivlCyCtDna3wYYiM.html |access-date=26 Agosto 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |21 |Oranjestad |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australya]] |Olivia Stratton<ref>{{Cite web |date=23 Oktubre 2003 |title=SA woman wins Miss World Australia |url=https://www.smh.com.au/national/sa-woman-wins-miss-world-australia-20031024-gdhn88.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321031432/https://www.smh.com.au/national/sa-woman-wins-miss-world-australia-20031024-gdhn88.html |archive-date=21 Marso 2025 |access-date=21 Marso 2025 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |22 |[[Adelaide]] |- |{{Flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Shantell Hall<ref>{{Cite web |date=17 Setyembre 2012 |title=6 beauties named to select winner of Manhunt International Bahamas |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/community/5_beauties_named_to_select_winner_of_Manhunt_International_Bahamas_printer.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120831120727/http://www.thebahamasweekly.com/publish/community/5_beauties_named_to_select_winner_of_Manhunt_International_Bahamas_printer.shtml |archive-date=31 Agosto 2012 |access-date=21 Marso 2025 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |19 |Freeport |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Raquel Wilkinson<ref name=":5">{{Cite web |date=4 Disyembre 2003 |title=Miss World |url=https://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-12/04/content_287184.htm |access-date=15 Agosto 2025 |website=China Daily |language=en}}</ref> |23 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Julie Taton<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2022 |title=«Je réalise pas, je suis heureuse»: il y a 20 ans, Julie Taton était élue Miss Belgique 2003, l’animatrice repartage aujourd’hui son sacre |trans-title="I don't realize, I'm happy": 20 years ago, Julie Taton was elected Miss Belgium 2003, the host shares her coronation today |url=https://www.sudinfo.be/id582002/article/2022-11-29/je-realise-pas-je-suis-heureuse-il-y-20-ans-julie-taton-etait-elue-miss-belgique |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717005310/https://www.sudinfo.be/id582002/article/2022-11-29/je-realise-pas-je-suis-heureuse-il-y-20-ans-julie-taton-etait-elue-miss-belgique |archive-date=17 Hulyo 2023 |access-date=17 Hulyo 2023 |website=Sudinfo |language=fr}}</ref> |19 |Jambes |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Dalila Vanzie<ref>{{Cite web |date=30 Hunyo 2003 |title=Miss Belize 2003/04 crowned |url=https://archive.channel5belize.com/archives/14949 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312151754/https://archive.channel5belize.com/archives/14949 |archive-date=12 Marso 2025 |access-date=21 Marso 2025 |website=Channel 5 Belize |language=en}}</ref> |25 |Dangriga |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Valentina Patruno<ref>{{Cite web |date=15 Oktubre 2003 |title=Joven de 18 años elegida nueva Miss Venezuela |trans-title=18-year-old girl chosen as the new Miss Venezuela |url=https://www.lmtonline.com/lmtenespanol/article/Joven-de-18-a-os-elegida-nueva-Miss-Venezuela-10176831.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228204113/https://www.lmtonline.com/lmtenespanol/article/Joven-de-18-a-os-elegida-nueva-Miss-Venezuela-10176831.php |archive-date=28 Disyembre 2023 |access-date=21 Marso 2025 |website=Laredo Morning Times |language=es}}</ref> |21 |[[Caracas]] |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |Olga Nevdakh<ref>{{Cite web |last=Kucherova |first=Maria |date=2 Hulyo 2002 |title=Честная победа красоты. "Мисс Беларусь-2002" признана Ольга Невдах из Дрогичина |trans-title=An honest victory of beauty. "Miss Belarus-2002" is Olga Nevdakh from Drogichin |url=https://www.sb.by/articles/chestnaya-pobeda-krasoty-miss-belarus-2002-priznana-olga-nevdakh-iz-drogichina.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240401232605/https://www.sb.by/articles/chestnaya-pobeda-krasoty-miss-belarus-2002-priznana-olga-nevdakh-iz-drogichina.html |archive-date=1 Abril 2024 |access-date=21 Marso 2025 |website=Belarus Today |language=ru-RU}}</ref> |23 |[[Minsk]] |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Nguyễn Đình Thụy Quân<ref>{{Cite web |last= |date=20 Hulyo 2020 |title=Cuộc sống 18 hoa hậu Việt từng chinh chiến Miss World |trans-title=18 Vietnamese beauty queens compete in Miss World: Lan Khue is fulfilled, Tieu Vy - Luong Thuy Linh shine brightly |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/cuoc-song-18-hoa-hau-viet-tung-chinh-chien-miss-world-20200712073826930.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929133247/https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/cuoc-song-18-hoa-hau-viet-tung-chinh-chien-miss-world-20200712073826930.html |archive-date=29 Setyembre 2022 |access-date=21 Marso 2025 |website=Tạp chí điện tử Saostar.vn |language=vi}}</ref> |17 |[[Lungsod ng Ho Chi Minh]] |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Irna Smaka<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2003 |title=Irna Smaka nova Miss BiH |trans-title=Irna Smaka is the new Miss Bosnia and Herzegovina |url=https://www.klix.ba/lifestyle/irna-smaka-nova-miss-bih/30929006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321033255/https://www.klix.ba/lifestyle/irna-smaka-nova-miss-bih/30929006 |archive-date=21 Marso 2025 |access-date=21 Marso 2025 |website=Klix.ba |language=hr}}</ref> |19 |[[Sarajevo]] |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Boingotlo Motlalekgosi<ref>{{Cite web |last=Gaothobogwe |first=Monkagedi |date=14 Abril 2014 |title=The unfading beauty with a purpose |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/the-unfading-beauty-with-a-purpose/news |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520021807/https://www.mmegi.bw/lifestyle/the-unfading-beauty-with-a-purpose/news |archive-date=20 Mayo 2024 |access-date=21 Marso 2025 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> |19 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Lara Brito<ref>{{Cite web |last=Félix |first=Bruno |date=3 Abril 2016 |title=Apesar da fama, jamais uma goiana conquistou a faixa de Miss Brasil |trans-title=Despite her fame, no woman from Goiás has ever won the Miss Brazil title |url=https://opopular.com.br/magazine/apesar-da-fama-jamais-uma-goiana-conquistou-a-faixa-de-miss-brasil-1.1062929 |access-date=21 Marso 2025 |website=O Popular |language=pt-br}}</ref> |24 |Goiânia |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Rajna Naldzhieva<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2003 |title=Santa Lucia Crowned Miss Bulgaria Universe 2003 |url=https://www.novinite.com/articles/21116/Santa+Lucia+Crowned++Miss+Bulgaria+Universe+2003 |access-date=21 Marso 2025 |website=Novinite |language=en}}</ref> |17 |[[Sopiya]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Helen Aponte<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2003 |title=Helen Aponte llegó de China con sus triunfos y vivencias |trans-title=Helen Aponte arrived from China with her triumphs and experiences |url=https://www.bolivia.com/noticias/autonoticias/detallenoticia17631.asp |access-date=21 Marso 2025 |website=Bolivia.com |language=es}}</ref> |19 |Beni |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Angeline da Silva Goes |19 |Willemstad |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Maj Buchholtz Pedersen<ref>{{Cite web |last=Christensen |first=Bo |date=21 Setyembre 2012 |orig-date=18 Oktubre 2003 |title=Mor sender Maj til Miss World |trans-title=Mom sends Maj to Miss World |url=https://www.bt.dk/underholdning/mor-sender-maj-til-miss-world |access-date=21 Marso 2025 |website=B.T. |language=da}}</ref> |20 |Skagen |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Mayra Rentería<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2003 |title=Candidatas a Miss Mundo cumplen actividades en China |trans-title=Miss World candidates carry out activities in China |url=https://www.eluniverso.com/2003/11/19/0001/257/331C795CA935401CAED8D3D01D941487.html |access-date=4 Agosto 2025 |website=El Universo |language=es}}</ref> |18 |Esmeraldas |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Nicola Jolly<ref>{{Cite web |last=Keenan |first=Amanda |date=18 Hulyo 2013 |title=Former Miss Scotland Nicola Jolly and tycoon husband mourn tragic loss of triplet babies |url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/scottish-news/former-miss-scotland-nicola-jolly-2063755 |access-date=4 Agosto 2025 |website=Daily Record |language=en}}</ref> |22 |Inverbervie |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Adriana Pospíšilová<ref>{{Cite web |date=26 Abril 2003 |title=Novou slovenskou Miss 2003 sa stala 19-ročná Adriana Pospíšilová |trans-title=19-year-old Adriana Pospíšilová became the new Miss Slovakia 2003 |url=https://domov.sme.sk/c/880438/novou-slovenskou-miss-2003-sa-stala-19-rocna-adriana-pospisilova.html |access-date=4 Agosto 2025 |website=SME Home |language=sk}}</ref> |20 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Tina Zajc<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2003 |title=Miss Slovenije je Tina Zajc |trans-title=Miss Slovenia is Tina Zajc |url=https://www.24ur.com/miss-slovenije-je-tina-zajc.html |access-date=4 Agosto 2025 |website=24UR |language=sl}}</ref> |20 |[[Liubliana|Ljubljana]] |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |María Teresa Martín<ref>{{Cite web |date=24 Marso 2003 |title=La sevillana Eva María González, Miss España 2003 |trans-title=Eva María González from Seville, Miss Spain 2003 |url=https://www.abc.es/gente/sevi-sevillana-maria-gonzalez-miss-espana-2003-200303240300-151707_noticia.html |access-date=4 Agosto 2025 |website=Diario ABC |language=es}}</ref> |23 |Antequera |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Kimberly Ann Harlan<ref>{{Cite news |last=Koerner |first=Brendan |date=26 Nobyembre 2003 |title=Is Miss Universe Miss World’s Boss? |language=en-US |work=Slate |url=https://slate.com/news-and-politics/2003/11/miss-universe-vs-miss-world.html |access-date=4 Agosto 2025 |issn=1091-2339}}</ref> |20 |[[Atlanta, Georgia|Atlanta]] |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] |Kristina Gabor<ref>{{Cite web |last=Leivak |first=Verni |date=6 Disyembre 2003 |title=Hiinas Miss Worldi iludusvõistlusel osalev Kristina Gabor: «Hoidke mulle täna pöialt!» |trans-title=Kristina Gabor, who is competing in the Miss World beauty pageant in China: "Keep your fingers crossed for me today!" |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/149966/hiinas-miss-worldi-iludusvoistlusel-osalev-kristina-gabor-hoidke-mulle-tana-poialt |access-date=4 Agosto 2025 |website=Ohtuleht |language=Estonian}}</ref> |19 |Pärnu |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Hayat Ahmed<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2008 |title=Cappuccino with condom |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2008/08/20/cappuccino-condom |access-date=4 Agosto 2025 |website=The New Humanitarian |language=en}}</ref> |21 |[[Adis Abeba|Addis Ababa]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Imogen Thomas<ref>{{Cite news |date=23 Mayo 2011 |title=Imogen Thomas: From Miss Wales to the High Court |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-13503444 |access-date=8 Agosto 2025}}</ref> |21 |Llanelli |- |{{flagicon|GRC}} [[Gresya]] |Vasiliki Tsekoura<ref>{{Cite web |date=8 Nobyembre 2015 |title=Katerina Galiatsatou is Miss World Greece 2015 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/katerina-galiatsatou-is-miss-world-greece-2015/articleshow/49698855.cms |access-date=26 Agosto 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |Lauranza Doliman<ref>{{Cite web |date=16 Pebrero 2020 |title=Harmony Coaching, expert en image pour grandir en confiance |url=https://www.marieclaire.fr/adresses-incontournables/harmony-coaching-expert-en-image-pour-grandir-en-confiance/ |access-date=12 Agosto 2025 |website=Marie Claire |language=fr-FR}}</ref> |23 |Goyave |- |{{flagicon|GTM}} [[Guwatemala]] |Dulce María Duarte<ref>{{Cite web |date=20 Nobyembre 2003 |title=Miss World contestant Dulce Maria Duarte Hernandez of Guatemala poses... |url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/miss-world-contestant-dulce-maria-duarte-hernandez-of-news-photo/2746482 |access-date=12 Agosto 2025 |website=Getty Images |language=en-us }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |21 |Chiquimula |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Alexis Glasgow<ref>{{Cite news |date=8 Nobyembre 2013 |title=The Women of Pageantry |language=en |pages=34 |work=Guyana Times International |url=https://issuu.com/gytimes/docs/guyana_times_international_5674d7310721c2 |access-date=12 Agosto 2025 |via=Issuu}}</ref> |22 |New Amsterdam |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Jade Fulford<ref>{{Cite web |date=7 Nobyembre 2003 |title=Fulford displays wardrobe |url=https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20031107/ent/ent3.html |access-date=12 Agosto 2025 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |21 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Kaoru Nishide<ref>{{Cite web |last=Kuwamoto |first=Misuzu |date=2 Oktubre 2002 |title=2002年度ミス・インターナショナルが決定!――日本代表は3位 |trans-title=Miss International 2002 has been decided! Japan's representative comes in third place |url=https://ascii.jp/elem/000/000/333/333720/ |access-date=12 Agosto 2025 |website=ASCII |language=ja}}</ref> |25 |[[Kyoto]] |- |{{Flagicon|GEO|variant=1990}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Irina Onashvili<ref>{{Cite web |date=4 Agosto 2008 |title=Miss World Georgian Contestant Revealed |url=https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |access-date=12 Agosto 2025 |website=The Financial |language=en-US}}</ref> |18 |[[Tbilisi]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Kim Marie Falzun |20 |Hibraltar |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Diana Sayers<ref>{{Cite news |last=Walker |first=Gail |date=10 Nobyembre 2003 |title=Miss NI... putting the nightmare behind her |language=en-GB |work=Belfast Telegraph |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/miss-ni-putting-the-nightmare-behind-her/28180960.html |access-date=12 Agosto 2025 |issn=0307-1235}}</ref> |22 |Saintfield |- |{{flagicon|Northern Mariana Islands}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Kimberly Castro Reyes |19 |Saipan |- |{{Flag|Hong Kong}} |Rabee'a Yeung<ref>{{Cite news |date=25 Agosto 2003 |title=HK beauty |language=en-GB |work=The Star |url=https://www.thestar.com.my/news/regional/2003/08/25/hk-beauty |access-date=12 Agosto 2025}}</ref> |22 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Ami Vashi<ref>{{Cite web |date=6 Disyembre 2003 |title=Miss India emerges as favourite |url=https://www.hindustantimes.com/india/miss-india-emerges-as-favourite/story-kbwHvLxqQyEQCM2jJReW2I.html |access-date=12 Agosto 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |23 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Jacqueline Turner<ref>{{Cite web |last=Waterlow |first=Lucy |date=17 Marso 2014 |title=Former Miss England wants to help other beauty queens beat the bullies |url=https://www.dailymail.co.uk/femail/article-2582627/Girls-school-threatened-slash-face-cut-hair-I-model-Former-Miss-England-wants-help-beauty-queens-beat-bullies.html |access-date=12 Agosto 2025 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |25 |Dorset |- |'''{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]''' |'''Rosanna Davison'''<ref>{{Cite web |date=9 Disyembre 2003 |title=Miss World 'deserved it,' not for famous father |url=https://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-12/09/content_288714.htm |access-date=12 Agosto 2025 |website=China Daily |language=en}}</ref> |19 |Enniskerry |- |{{Flag|Israel}} |Miri Levy<ref name=":3">{{Cite web |date=20 Nobyembre 2003 |title=Maltese beauty in Beijing |url=https://timesofmalta.com/article/maltese-beauty-in-beijing.136137 |access-date=12 Agosto 2025 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> |20 |[[Haifa]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Silvia Cannas<ref>{{Cite web |date=3 Disyembre 2003 |title=Una 19enne irlandese eletta Miss Mondo |trans-title=A 19-year-old Irish girl was elected Miss World |url=https://www.corriere.it/Primo_Piano/Cronache/2003/12_Dicembre/03/miss_world.shtml |access-date=12 Agosto 2025 |website=Corriere della Sera}}</ref> |21 |[[Cagliari]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Nazanin Afshin-Jam<ref>{{Cite news |last=Anderssen |first=Erin |date=19 Mayo 2012 |title=There's more to Nazanin Afshin-Jam than her beauty queen past |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/news/politics/theres-more-to-nazanin-afshin-jam-than-her-beauty-queen-past/article4186774/ |access-date=12 Agosto 2025}}</ref> |24 |[[Vancouver]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |Nichelle Welcome<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2009 |title=Pageant season is here |url=https://www.caymancompass.com/2009/07/31/pageant-season-is-here/ |access-date=15 Agosto 2025 |website=Cayman Compass |language=en}}</ref> |24 |George Town |- |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Saule Zhunosova |17 |Pavlodar |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Janet Kibugu<ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2024 |title=Miss World Kenya winners 2002-2022: Where they are & what they do today |url=https://www.pulselive.co.ke/articles/entertainment/celebrities/list-of-all-miss-world-kenya-winners-2002-2022-and-what-they-do-today-2024072917392354056 |access-date=15 Agosto 2025 |website=Pulselive Kenya |language=en}}</ref> |18 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Claudia Molina<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2003 |title=ELECCIÓN DE MISS MUNDO COLOMBIA |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-1001768 |access-date=15 Agosto 2025 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |18 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Shirley Álvarez<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2002 |title=Costa Rica enviará representante a Miss Mundo |trans-title=Costa Rica will send a representative to Miss World |url=https://www.myplainview.com/news/article/Costa-Rica-enviar-representante-a-Miss-Mundo-8892717.php |access-date=15 Agosto 2025 |website=Plainview Herald |language=es}}</ref> |23 |Desamparados |- |{{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |Aleksandra Grdić<ref>{{Cite web |date=23 Setyembre 2024 |title=FOTO Napokon otkriveno u kakvoj kući živi Aleksandra Grdić! 'Više ne drži do sebe, nije to – to' |trans-title=PHOTO It's finally revealed what kind of house Aleksandra Grdić lives in! 'She doesn't care about herself anymore, it's not that - that' |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/foto-napokon-otkriveno-u-kakvoj-kuci-zivi-aleksandra-grdic-vise-ne-drzi-do-sebe-nije-to-to-1802319 |access-date=15 Agosto 2025 |website=Vecernji list |language=hr}}</ref> |24 |Virovitica |- |{{Flagicon|LES|variant=1987}} [[Lesoto]] |Makuena Lepolesa<ref>{{Cite web |last= |date=7 Setyembre 2010 |title=Local beauty eyes Miss World title |url=https://sundayexpress.co.ls/local-beauty-eyes-miss-world-title/ |access-date=15 Agosto 2025 |website=Sunday Express |language=en-US}}</ref> |20 |[[Maseru]] |- |{{Flagicon|LAT}} [[Letonya]] |Irina Askolska<ref name=":5" /> |23 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] |Marie-José Hnein<ref>{{Cite web |last=Ghaleb |first=Chloe |date=14 Hulyo 2020 |title=Miss Lebanon Throughout History In Pictures |url=https://www.the961.com/miss-lebanon-history-in-pictures/ |access-date=15 Agosto 2025 |website=961 |language=en-US}}</ref> |19 |Baabda |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |Vaida Grikšaitė<ref>{{Cite web |date=15 Hulyo 2013 |title=„Mis Lietuva 2013“ komisijos nare tapusi Vaida Grikšaitė-Česnauskienė: „Niekada nesigailėjau, kad dalyvavau grožio konkurse“ |trans-title=Vaida Grikšaitė-Česnauskienė, who became a member of the "Miss Lithuania 2013" jury: "I have never regretted participating in a beauty contest" |url=https://zmones.15min.lt/naujiena/mis-lietuva-2013-komisijos-nare-tapusi-vaida-griksaite-cesnauskiene-niekada-nesigailejau-kad-dalyvavau-grozio-konkurse-DWQkv1yMBzx |access-date=15 Agosto 2025 |website=Žmonės |language=lt}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Klaipėda|Klaipėda]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Regína Jónsdóttir<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2003 |title=Regína Diljá verður fulltrúi Íslands í keppninni Ungfrú heimur |trans-title=Regína Diljá will represent Iceland in the Miss World competition |url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2003/11/05/regina_dilja_verdur_fulltrui_islands_i_keppninni_un/ |access-date=15 Agosto 2025 |website=Morgunblaðið |language=is}}</ref> |20 |[[Reikiavik|Reykjavík]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Wong Sze Zen<ref>{{Cite web |last=Benedict |first=Brenda |date=6 Setyembre 2003 |title=Wong finds luck with number 13 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2003/09/06/wong-finds-luck-with-number-13 |access-date=15 Agosto 2025 |website=The Star |language=en}}</ref> |23 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Rachel Xuereb<ref name=":3" /> |22 |Gwardamanġa |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] |Marija Vasić<ref>{{Cite news |last=Jarovska |first=Milica |title=Entrevista a Marija Vasić: Em vaig convertir en metge per una senyoreta i no em penedeixo |language=mk |trans-title=Interview with Marija Vasić: I became a doctor because of a young lady and I don't regret it |work=Sloboden Pečat |url=https://www.slobodenpecat.mk/ca/intervju-so-marija-vasikj-od-mis-stanav-doktorka-i-ne-zhalam-za-toa/ |access-date=15 Agosto 2025}}</ref> |19 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Marie-Aimée Bergicourt<ref>{{Cite news |date=5 Setyembre 2003 |title=Touches de nouveauté pour Miss Mauritius 2003 |language=fr |trans-title=Touches of novelty for Miss Mauritius 2003 |work=L'Express |url=https://lexpress.mu/article/touches-de-nouveaut%C3%A9-pour-miss-mauritius-2003 |url-status=live |access-date=19 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114104557/https://lexpress.mu/article/touches-de-nouveaut%C3%A9-pour-miss-mauritius-2003 |archive-date=14 Nobyembre 2023}}</ref> |24 |Pamplemousses |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Erika Honstein<ref>{{Cite web |last=Ricalde |first=Jesús |date=8 Agosto 2020 |title=Erika Honstein incursiona con programa de TV dirigido a los bienes raíces |trans-title=Erika Honstein launches a TV show focused on real estate |url=https://www.revistabe.com.mx/2020/08/erika-honstein-instagram.html |access-date=23 Agosto 2025 |website=REVISTA BE!}}</ref> |22 |[[Hermosillo]] |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] |Elena Danilciuc<ref>{{Cite web |last=Lebedev |first=Alexandru |date=29 Mayo 2015 |title=(foto) Topul universităților din Moldova cu cele mai multe Miss Moldova |trans-title=(photo) Top universities in Moldova with the most Miss Moldova |url=https://diez.md/2015/05/29/foto-topul-universitatilor-din-moldova-cu-cele-mai-multe-miss-moldova/ |access-date=26 Agosto 2025 |website=Diez.md |language=ro-RO}}</ref> |18 |[[Chișinău]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Petrina Thomas<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2019 |title=Former Miss Namibia… Wherefore art thou? |url=https://neweralive.na/former-miss-namibia-wherefore-art-thou/ |access-date=15 Agosto 2025 |website=New Era Live |language=en-US}}</ref> |22 |Keetmanshoop |- |{{NPL}} |Priti Sitoula<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Rishi |date=31 Mayo 2004 |title=Miss Nepal, a decade now |url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/miss-nepal-a-decade-now |access-date=4 Setyembre 2025 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> |21 |[[Katmandu|Kathmandu]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Ohumotu Bissong<ref>{{Cite web |last= |date=16 Mayo 2016 |title=MBGN 2003 & Actress Omotu Bissong releases New Photos |url=https://www.bellanaija.com/2016/05/mbgn-2003-actress-omotu-bissong-releases-new-photos/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821133455/https://www.bellanaija.com/2016/05/mbgn-2003-actress-omotu-bissong-releases-new-photos/ |archive-date=21 Agosto 2023 |access-date=19 Enero 2024 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |20 |Calabar |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Hailey Britton Brooks<ref>{{Cite web |last=Molina |first=U. |date=22 Pebrero 2011 |title=Más que un rostro de TV |trans-title=More than a TV face |url=https://www.laprensani.com/2011/02/22/suplemento/nosotras/545734-4114 |access-date=15 Agosto 2025 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |22 |Bluefields |- |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |Elisabeth Wathne<ref>{{Cite web |date=3 Marso 2003 |title=Frøken Norge fra Mandal |trans-title=Miss Norway from Mandal |url=https://www.nrk.no/sorlandet/froken-norge-fra-mandal-1.313815 |access-date=15 Agosto 2025 |website=NRK |language=nb-NO}}</ref> |21 |Mandal |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Melanie Paul |23 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |Sanne de Regt<ref>{{Cite web |last=Puik |first=Hans |date=16 Enero 2024 |title=‘Toen ik Miss Nederland werd stond heel mijn leven op z’n kop’ |trans-title=When I became Miss Netherlands, my whole life was turned upside down. |url=https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fgent%252Ftoen-ik-miss-nederland-werd-stond-heel-mijn-leven-op-zn-kop%7Ea77baa87%252F%253Freferrer%253Dhttps%253A%252F%252Fwww.google.com%252F |access-date=17 Agosto 2025 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |21 |Goes |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Ivy Ruth Ortega |19 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Karina Buttner |21 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Claudia Hernández<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 2003 |title=Claudia Hernández destaca en China |language=es |trans-title=Claudia Hernández stands out in China |work=Terra |url=http://www.terra.com.pe/entretenimiento/noticias/oci110921/claudia-hernandez-destaca-china.html |url-status=dead |access-date=18 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927124442/http://www.terra.com.pe/entretenimiento/noticias/oci110921/claudia-hernandez-destaca-china.html |archive-date=27 Setyembre 2011}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Maria Rafaela Yunon<ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin |date=7 Nobyembre 2003 |title=Mafae: I'm determined to be the first |language=en |pages=201 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://books.google.com.ph/books?id=5bhjAAAAIBAJ&lpg=PA201&dq=%22Miss%20International%22&pg=PA201#v=onepage&q=%22Miss%20International%22&f=false |access-date=4 Hunyo 2025 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[Tarlac]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Katri Johanna Hynninen |20 |Naantali |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Karolina Gorazda<ref>{{Cite web |last=Siwicki |first=Krzysztof |date=13 Pebrero 2023 |title=Miss Polonia, która stała za ladą w sklepie. Karolina Gorazda od 20 lat mieszka za granicą |trans-title=She became Miss Polonia and later sold cosmetics. She has lived abroad for over 20 years. |url=https://www.plotek.pl/plotek/7,154063,29442257,zostala-miss-polonia-pozniej-sprzedawala-kosmetyki-od-ponad.html |access-date=18 Agosto 2025 |website=Plotek.pl |language=pl}}</ref> |23 |[[Cracovia|Kraków]] |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Joyceline Montero |21 |Bayamón |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Vanessa Palma-Montero-Job<ref name=":7" /> |20 |Oeiras |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Virginie Dubois<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2021 |title=Virginie Dubois (Miss France Monde 2003) : entre rêve et désillusion, portrait d'une Miss de l'ombre |trans-title=Virginie Dubois (Miss France World 2003): between dream and disillusion, portrait of a Miss of the shadows |url=https://www.planet.fr/tele-virginie-dubois-miss-france-monde-2003-entre-reve-et-desillusion-portrait-dune-miss-de-lombre.2211418.30054.html |access-date=18 Agosto 2025 |website=Planet.fr |language=fr}}</ref> |19 |[[Paris]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |María Eugenia Vargas<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2008 |title=María Eugenia Vargas García |url=https://hoy.com.do/maria-eugenia-vargas-garcia/ |access-date=18 Agosto 2025 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |19 |Santiago |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Lucie Váchová<ref>{{Cite web |date=12 Abril 2003 |title=Novou Miss České republiky je Lucie Váchová |trans-title=The new Miss Czech Republic is Lucie Váchová |url=https://www.novinky.cz/clanek/domaci-novou-miss-ceske-republiky-je-lucie-vachova-37966 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510154052/https://www.novinky.cz/clanek/domaci-novou-miss-ceske-republiky-je-lucie-vachova-37966 |archive-date=10 May 2023 |access-date=21 Enero 2024 |website=Novinky |language=cs}}</ref> |19 |Příbram |- |{{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] |Patricia Filomena Chifor<ref>{{Cite web |last=Voicu |first=Andreea |date=5 Pebrero 2020 |title=Poze inedite! Cum arătau primele Miss România! Mărioara a fost prima câștigătoare a concursului, în 1928 |trans-title=Unpublished photos! What the first Miss Romania looked like! Mărioara was the first winner of the contest, in 1928 |url=https://ciao.ro/cum-aratau-primele-miss-romania-marioara-a-fost-prima-castigatoare-a-concursului-in-1928/ |access-date=17 Mayo 2025 |website=Ciao.ro |language=ro}}</ref> |17 |Satu Mare |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Svetlana Goreva<ref name=":5" /> |21 |[[Tula, Russia|Tula]] |- |{{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]] |Cynthia Kanema<ref>{{Cite web |last=Siandizya |first=Muzamba |date=22 Pebrero 2025 |title=Retire big, Kanema urges models |url=https://diggers.news/lifestyle/2025/02/22/retire-big-kanema-urges-models/ |access-date=18 Agosto 2025 |website=Zambia: News Diggers! |language=en-GB}}</ref> |22 |[[Kabwe]] |- |{{flagicon|SCG}} [[Serbiya at Montenegro]] |Bojana Vujadinović<ref>{{Cite web |date=27 Marso 2021 |title=LEČIĆEVA BIVŠA SVASTIKA JE EKS MISICA I VODITELJKA: Sestra prve glumčeve žene je lepa Bojana! (FOTO) |trans-title=LEČIĆ'S FORMER SWASTIKA IS AN EX-MISS AND PRESENTER: The sister of the actor's first wife is the beautiful Bojana! (PHOTO) |url=https://www.kurir.rs/stars/3653195/leciceva-bivsa-svastika-je-eks-misica-i-voditeljka-sestra-prve-glumceve-zene-je-lepa-bojana-foto |access-date=18 Agosto 2025 |website=Kurir.rs |language=sr}}</ref> |23 |[[Belgrado]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Phoebe Monjane<ref>{{Cite web |last= |date=6 Agosto 2014 |title=Thabiso’s nude pics go viral |url=https://www.heraldonline.co.zw/2014/08/thabisos-nude-pics-go-viral/ |access-date=18 Agosto 2025 |website=The Herald |language=en-US }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |21 |Marondera |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Corine Kanmani |24 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Sachini Stanley<ref>{{Cite web |last=Naushad |first=Khalidha |date=30 Mayo 2025 |title=Grace in the Spotlight, the Many Lives of Sachini |url=https://ceylontoday.lk/2025/05/31/grace-in-the-spotlight-the-many-lives-of-sachini/ |access-date=21 Agosto 2025 |website=Ceylon Today |language=en-US }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |21 |Kandy |- |{{flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] |Thembelihle Zwane<ref>{{Cite news |last=Dlamini |first=Mxolisi |date=19 Oktubre 2023 |title=Remove govt from Miss Eswatini |language=en |work=Times of Eswatini |url=https://www.pressreader.com/eswatini/times-of-eswatini/20231019/282273850035946?srsltid=AfmBOoq-F3q9TkvUAmhTG2KoJvP5ZH9TWRD2MZFaL0wV7I0Tn_VQ-NHO |access-date=16 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516025736/https://www.pressreader.com/eswatini/times-of-eswatini/20231019/282273850035946?srsltid=AfmBOoq-F3q9TkvUAmhTG2KoJvP5ZH9TWRD2MZFaL0wV7I0Tn_VQ-NHO |archive-date=16 Mayo 2025 |via=PressReader}}</ref> |18 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Ida Söfringsgärd |19 |Växjö |- |{{flagicon|CHE}} [[Suwisa]] |Bianca Sissing<ref>{{Cite web |last=Gründlers |first=Berit-Silja |date=8 Hunyo 2020 |title="Zur Miss-Schweiz-Wahl schenkte man mir einen Duden" |trans-title=«As Miss Switzerland, nothing was Swiss enough» |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/als-miss-schweiz-war-nichts-schweizerisch-genug |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708072857/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/als-miss-schweiz-war-nichts-schweizerisch-genug |archive-date=8 Hulyo 2023 |access-date=21 Enero 2024 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH}}</ref> |24 |Lucerne |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Sylvia Bahame<ref>{{Cite web |date=2 Abril 2021 |orig-date=20 Setyembre 2013 |title=Miss TZ is here but where’s the lustre? |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/the-beat/miss-tz-is-here-but-where-s-the-lustre--2497334 |access-date=21 Agosto 2025 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |20 |[[Dar es Salaam]] |- |{{Flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Janejira Keardprasop<ref>{{Cite news |date=6 Setyembre 2012 |title=มิกซ์ เจนจิรา เกิดประสพ อดีตมิสไทยแลนด์เวิลด์ แต่งงานกับนักบอลมอลโดวา |language=th |trans-title=Mix Janejira Keardprasop, former Miss Thailand World, marries Moldovan footballer |website=Sanook |url=https://www.sanook.com/news/1140715/ |url-status=live |access-date=4 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516193141/https://www.sanook.com/news/1140715/ |archive-date=16 Mayo 2021}}</ref> |22 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Cindy Nell<ref>{{Cite web |last=Morkel |first=Graye |date=13 Nobyembre 2020 |title=Cindy Nell shares childhood beauty pageant throwback |url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/news/cindy-nell-shares-childhood-beauty-pageant-throwback-20201113 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818010517/https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/news/cindy-nell-shares-childhood-beauty-pageant-throwback-20201113 |archive-date=18 Agosto 2023 |access-date=19 Enero 2024 |website=News24 |language=en-US}}</ref> |22 |[[Pretoria]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Park Ji-yea |24 |North Jeolla |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Magdalene Walcott<ref>{{Cite web |last=Rampersad |first=Joan |date=7 Disyembre 2003 |title=Mom: She carried herself ‘real nice’ |url=https://archives.newsday.co.tt/2003/12/07/mom-she-carried-herself-real-nice/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905043401/https://archives.newsday.co.tt/2003/12/07/mom-she-carried-herself-real-nice/ |archive-date=5 Setyembre 2025 |access-date=21 Agosto 2025 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en}}</ref> |21 |Tunapuna–Piarco |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Patricia Alejandra Soler Artigues<ref>{{Cite web |date=6 Disyembre 2003 |title=Patricia Alejandra Soler Artigues |url=https://www.hindustantimes.com/india/patricia-alejandra-soler-artigues/story-kTasWlMLleCRCpI1hrwOyH.html |access-date=21 Agosto 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |25 |[[La Serena]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Guan Qi<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2003 |title=Miss China Beauty Pageant |url=http://www.china.org.cn/english/MATERIAL/75636.htm |access-date=21 Agosto 2025 |website=China.org |language=en}}</ref> |21 |[[Changchun]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Stella Stylianou |18 |[[Nicosia]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkya]] |Tuğba Karaca<ref>{{Cite web |last=Dalliag |first=Dilek |date=7 Oktubre 2006 |title=Çocuk yakında |trans-title=The child is coming soon |url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/cocuk-yakinda-5214042 |access-date=23 Agosto 2025 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> |24 |[[Ankara]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Aysha Nassanga<ref>{{Cite web |date=9 Abril 2004 |title=Nassanga: her life, her reign as Miss Uganda |url=http://newvision-web-nuxt3.us-east-1.elasticbeanstalk.com/news/1103091/nassanga-life-reign-miss-uganda |access-date=23 Agosto 2025 |website=New Vision |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916000800/http://newvision-web-nuxt3.us-east-1.elasticbeanstalk.com/news/1103091/nassanga-life-reign-miss-uganda |archive-date=16 Septiyembre 2025 |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Kampala]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Ilona Yakovleva |22 |Kharkiv |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Eszter Toth |19 |Tatabánya |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Natalia Rodríguez |24 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:2003 sa Asya]] [[Kategorya:2003 sa Tsina]] [[Kategorya:2003]] 0btcswk2n6f5287xo8b2t2pbs82g0pq Miss World 2005 0 321789 2241746 2222985 2026-11-12T01:54:14Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241746 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | photo = Unnur Birna Vilhjalmsdottir (2006).jpg | caption = Unnur Birna Vilhjálmsdóttir | winner = '''[[Unnur Birna Vilhjálmsdóttir]]''' | represented = {{flagicon|Iceland}} Lupangyelo | date = 10 Disyembre 2005 | broadcaster = {{ubl|E! (Internasyonal na broadcaster)|China Central Television (Opisyal na broadcaster)}} | presenters = {{Hlist|Tim Vincent|Angela Chow}} | entrants = 102 | venue = Crown of Beauty Theatre, [[Sanya]], Tsina | acts = {{Hlist|Alexander O'Neal|Beijing Singing & Dancing Theatre}} | placements = 15 | debuts = {{Hlist|Martinika|Mongolya}} | returns = {{Hlist|Demokratikong Republika ng Konggo|Guwatemala|Indonesya|Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos|Liberya|Malawi|Suwasilandiya|Urugway}} | withdraws = {{Hlist|Anggola|Antigua at Barbuda|Biyelorusya|Curaçao|Ehipto|Honduras|Kapuluang Cayman|Kapuluang Turks at Caicos|Kasakistan|Litwanya|Paragway|Pidyi|Pinlandiya|Simbabwe|Tsile}} | before = [[Miss World 2004|2004]] | next = [[Miss World 2006|2006]] | image size = 250px }} Ang '''Miss World 2005''' ay ang ika-55 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Crown of Beauty Theatre sa [[Sanya]], [[Tsina]] noong 10 Disyembre 2005.<ref>{{Cite web |last=Newham |first=Fraser |date=3 Disyembre 2005 |title=Making Miss World a political tool |url=https://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2005/12/03/2003282826 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910075633/https://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2005/12/03/2003282826 |archive-date=10 Setyembre 2024 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Taipei Times |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni María Julia Mantilla ng [[Peru]] si Unnur Birna Vilhjálmsdóttir ng [[Iceland|Lupangyelo]] bilang Miss World 2005.<ref>{{Cite news |date=12 Disyembre 2005 |title=Miss Iceland starts reign as Miss World |language=en |pages=B5 |work=The Manila Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=kLljAAAAIBAJ&sjid=DSgMAAAAIBAJ&pg=1798%2C10938393 |access-date=8 Enero 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2005 |title=Icelandic police officer wins Miss World title |url=https://www.today.com/popculture/icelandic-police-officer-wins-miss-world-title-wbna10409665 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417010125/https://www.today.com/popculture/icelandic-police-officer-wins-miss-world-title-wbna10409665 |archive-date=17 Abril 2024 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Today |language=en}}</ref> Ito ang ikatlong tagumpay ng Lupangyelo sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Dafne Molina ng [[Mehiko]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Ingrid Marie Rivera ng Porto Riko.<ref>{{Cite news |date=11 Disyembre 2005 |title=Miss Iceland crowned Miss World |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2005-12-11/miss-iceland-crowned-miss-world/758872 |access-date=18 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161028032500/http://www.abc.net.au/news/2005-12-11/miss-iceland-crowned-miss-world/758872 |archive-date=28 Oktubre 2016}}</ref> Mga kandidata mula sa 102 bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Tim Vincent at Angela Chow ang kompetisyon. Nagtanghal sina Alexander O'Neal at ang Beijing Singing & Dancing Theatre sa edisyong ito. == Kasaysayan == [[Talaksan:Sanya_20150405_081829.jpg|thumb|250x250px|Crown Beauty Theatre, ang lokasyon ng Miss World 2005]] === Lokasyon at petsa === Isang araw bago maganap ang pangwakas ng Miss World 2004, inanunsyo ng Miss World Organization na magaganap muli ang Miss World sa Tsina sa ikatlong pagkakataon.<ref name=":0">{{Cite web |date=3 Disyembre 2004 |title=Miss World pageant to return to Sanya in 2005 |url=https://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-12/03/content_397114.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125211853/https://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-12/03/content_397114.htm |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=16 Abril 2023 |website=China Daily |language=en}}</ref> Taliwas sa binayarang US$4.8 milyon na bayad upang ganapin sa lungsod ang kompetisyon, walang binayarang bayad ang lungsod para sa pangunguna sa edisyong ito.<ref name=":0" /> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa 102 bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok si Daniela Risch upang palitan si Miss Germany 2005 Antonia Schmitz bilang kinatawan ng Alemanya dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite news |date=30 Enero 2005 |title=Spieglein, Spieglein...: 19-Jährige aus Soest ist "Miss Germany" |language=de |trans-title=Mirror, mirror...ː 19-year-old from Soest is "Miss Germany" |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/spieglein-spieglein-19-jaehrige-aus-soest-ist-miss-germany-a-339324.html |access-date=9 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216043647/https://www.spiegel.de/panorama/spieglein-spieglein-19-jaehrige-aus-soest-ist-miss-germany-a-339324.html |archive-date=16 Disyembre 2024 |issn=2195-1349}}</ref> Iniluklok si Valerija Sevcuka upang palitan si Miss Latvia 2004 Agnese Krustiņa dahil pinili nito na magpakasal na lamang.<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2004 |title=‘Mis Latvija 2004’ - Agnese Krustiņa, ‘Misters Latvija 2004’ - Renārs Mangužs |trans-title='Miss Latvia 2004' - Agnese Krustiņa, 'Mister Latvia 2004' - Renārs Mangužs |url=https://www.delfi.lv/193/politics/9424422/mis-latvija-2004-agnese-krustina-misters-latvija-2004-renars-manguzs |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018001617/https://www.delfi.lv/193/politics/9424422/mis-latvija-2004-agnese-krustina-misters-latvija-2004-renars-manguzs |archive-date=18 Oktubre 2025 |access-date=9 Oktubre 2025 |website=Delfi |language=lv}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss South Africa 2004 na si Dhiveja Sundrum bilang kinatawan ng Timog Aprika dahil sa salungatan sa iskedyul ng Miss World at Miss South Africa 2005 kung saan obligadong dumalo si Miss South Africa 2004 Claudia Henkel.<ref>{{Cite web |last=Majova |first=Zukile |date=4 Setyembre 2005 |title=Claudia won't get chance at Miss World title |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2005-09-04-claudia-wont-get-chance-at-miss-world-title/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018003716/https://iol.co.za/news/south-africa/2005-09-04-claudia-wont-get-chance-at-miss-world-title/ |archive-date=18 Oktubre 2025 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Independent Online |language=en}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World Thailand 2005 na si Cindy Jensen upang pumalit sa orihinal na nagwagi na si Angela McKay dahil mas pinili nitong pagtuunan ang kaniyang pag-aaral at ang kaniyang karera sa pagmomodelo.<ref>{{Cite news |date=10 Setyembre 2004 |title=น้องแองจี้; ขอสละตำแหน่งมิสไทยแลนด์เวิลด์ |language=th |trans-title=Miss Angie; gives up the title of Miss Thailand World. |work=Sanook |url=https://www.sanook.com/women/919/ |url-status=live |access-date=18 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506114858/https://www.sanook.com/women/919/ |archive-date=6 Mayo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lloyd |first=Peter |date=21 Setyembre 2005 |title=Australian Miss Thailand gives up crown |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2005-09-22/australian-miss-thailand-gives-up-crown/2108454 |access-date=18 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Setyembre 2005 |title=Miss Thailand hands back her crown |url=https://lexpress.mu/node/160227 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=L'Express |language=fr}}</ref> Iniluklok si Orthodoxia Moutsouri bilang kinatawan ng Tsipre matapos bumitiw ang orihinal na kandidata na si Miss Cyprus 2005 Nicole Temené dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=15 Setyembre 2020 |title=Γάμος στην κυπριακή showbiz! Εστεμμένη των καλλιστείων παντρεύτηκε σε ένα ονειρικό σκηνικό (pics) |trans-title=Wedding in Cypriot showbiz! Beauty pageant winner gets married in a dreamy setting (pics) |url=https://showbiz.cyprustimes.com/gossip-news/gamos-stin-kypriaki-showbiz-estemmeni-ton-kallisteion-pantreftike-se-ena-oneiriko-skiniko-pics/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018004025/https://showbiz.cyprustimes.com/gossip-news/gamos-stin-kypriaki-showbiz-estemmeni-ton-kallisteion-pantreftike-se-ena-oneiriko-skiniko-pics/ |archive-date=18 Oktubre 2025 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Cyprus Times |language=el}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Martinika at Mongolya. Bumalik sa edisyon ito ang mga bansang Indonesya na huling sumali noong [[Miss World 1983|1983]]; Demokratikong Republika ng Konggo (bilang Zaire) na huling sumali noong [[Miss World 1985|1985]]; Liberya na huling sumali noong [[Miss World 1999|1999]]; Malawi na huling sumali noong [[Miss World 2001|2001]]; Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos na huling sumali noong [[Miss World 2002|2002]]; at Guwatemala, Suwasilandiya, at Urugway na huling sumali noong [[Miss World 2003|2003]]. Bumitiw si Claudia Santana ng Anggola dahil ito ay nangungulila sa kaniyang bayan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Nobyembre 2005 |title=Cuộc thi Hoa hậu thế giới đã bị hoãn lại |trans-title=Miss World pageant has been postponed |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/cuoc-thi-hoa-hau-the-gioi-da-bi-hoan-lai-1133256258.htm |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Báo điện tử Dân Trí |language=vi}}</ref> Bumitiw si Saana Johanna Anttila ng Pinlandiya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=22 Agosto 2005 |title=Saana Anttila on uusi Suomen Neito |trans-title=Saana Anttila is the new Miss Finland |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000192010.html |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2005 |title=FINLAND - Saana Johanna Anttila |url=https://www.hindustantimes.com/india/finland-saana-johanna-anttila/story-6CUGb2x8nLXE7dDC7XNIYM.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> Bumitiw si Lorraine Maphala ng Simbabwe dahil sa pinansiyal na suliranin at lumahok na lamang sa sumunod na edisyon.<ref>{{Cite web |last=Mbiriyamveka |first=Jonathan |date=23 Agosto 2006 |title=Zimbabwe: Maphala to Represent Country At Two Pageants |url=https://allafrica.com/stories/200608230438.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=The Herald |language=en |via=AllAfrica}}</ref> Bumitiw sina Ol’ga Gerasimovich ng Biyelorusya, Rychacviana Coffie ng Curaçao, Meriam George ng Ehipto, Lisa Sáenz ng Honduras, Kelly Eastwood ng Kapuluang Turks at Caicos, Dina Nuraliyeva ng Kasakistan, at Emilce Rossana Gómez ng Paragway dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=23 Oktubre 2005 |title=Bella estampa de miss |trans-title=Beautiful picture of miss |url=https://www.abc.com.py/articulos/bella-estampa-de-miss-863943.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507151903/https://www.abc.com.py/articulos/bella-estampa-de-miss-863943.html |archive-date=7 Mayo 2025 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=ABC Color |language=es}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Antigua at Barbuda, Kapuluang Cayman, Litwanya, Pidyi, at Tsile sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 2005''' | * '''{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]]''' – '''Unnur Birna Vilhjálmsdóttir'''<ref name=":8">{{Cite news |date=12 Disyembre 2005 |title=Miss Iceland is surprise Miss World winner |language=en |pages=13 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://books.google.com.ph/books?id=IFc1AAAAIBAJ&lpg=PA13&dq=Miss%20World&pg=PA13#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=9 Disyembre 2025 |via=Google Books}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Dafne Molina<ref name=":8" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Ingrid Marie Rivera<ref name=":8" /> |- | Top 6 | * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Sofia Bruscoli<ref name=":2" /> * {{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] – Nancy Sumari<ref name=":2" /> * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Oh Eun-young<ref name=":2" /> '''<small>§</small>''' |- | Top 15 | * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Mireia Verdú * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Terri-Karelle Griffith<ref>{{Cite web |date=25 Setyembre 2025 |title=The Style Issue September 25, 2025 |url=https://www.jamaicaobserver.com/2025/09/25/style-issue-september-25-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250925112343/https://www.jamaicaobserver.com/2025/09/25/style-issue-september-25-2025/ |archive-date=25 Setyembre 2025 |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Lucy Evangelista * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Sindhura Gadde<ref name=":9">{{Cite news |last=Lim |first=Kuan Chiang |date=13 Disyembre 2005 |title=Are Asian looks out of fashion? |language=en |pages=3 |work=Today |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/today20051213-2.2.5.4 |access-date=9 Disyembre 2025 |via=National Library Board}}</ref> * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Ramona Amiri * {{flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] – Kmisha Counts<ref name=":1">{{Cite web |date=10 Disyembre 2005 |title=Ms. Phils. a favorite in Miss World 2005 |url=https://www.philstar.com/cebu-news/2005/12/10/311592/ms-phils-favorite-miss-world-2005 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref>'''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Carlene Aguilar<ref name=":9" /> * {{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Yulia Ivanova<ref name=":1" />'''<small>Δ</small>''' * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Dhiveja Sundrum |} '''<small>Δ</small>''' <small>– Nakapasok sa Top</small> <small>15 sa pamamagitan ng mga ''Fast-Track Event''</small> '''<small>§</small>''' <small>– Nakapasok sa Top</small> <small>15 sa pamamagitan ng</small> <small>''Beauty With A Purpose''</small> === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyong Kontinental !Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] – Nancy Sumari<ref name=":2">{{Cite news |date=10 Disyembre 2005 |title=Miss World 2005: The top six winners |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/miss-world-2005-the-top-six-winners/articleshow/1326730.cms |access-date=18 Oktubre 2025 |issn=0971-8257}}</ref> |- | Asya-Pasipiko | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Oh Eun-young<ref name=":2" /> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Dafne Molina<ref name=":2" /> |- |Karibe | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Ingrid Marie Rivera<ref name=":2" /> |- | Hilagang Europa | * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] – Unnur Birna Vilhjálmsdóttir<ref name=":2" /> |- | Timog Europa | * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Sofia Bruscoli<ref name=":2" /> |} === Mga natatanging parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Best Evening Gown | * {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] – Hande Subaşı |} == Mga ''Fast-track Event'' == === Talento === Ginanap ang hamon sa Talento sa Rui'an Gymnasium noong 20 Nobyembre 2005 kung saan animnapu't-limang kandidata ang magtanghal. Limang kandidatang ang nagwagi sa hamong ito, ngunit isa sa kanila ang pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Kmisha Counts ng Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos sa hamong ito na siyang inanunsyo sa kasagsagan ng hamong ''Beach Beauty''.<ref name=":3">{{Cite web |date=10 Disyembre 2005 |title=Miss RP odds-on favorite to win Miss World title |url=https://www.philstar.com/news-commentary/2005/12/10/311442/miss-rp-odds-favorite-win-miss-world-title |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=8 Disyembre 2005 |title=Miss Russia Wins Beach Beauty Final in Miss World 2005 |url=http://www.china.org.cn/english/Life/151238.htm |access-date=18 Oktubre 2025 |website=China Internet Information Center |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng Hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]]''' – '''Kmisha Counts<ref name=":3" />''' |- |Top 5 | * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Erina Shinohara<ref name=":4" /> * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Sofia Bruscoli<ref name=":4" /> * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Ramona Amiri<ref name=":4" /> * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] –Lucie Králová<ref name=":4" /> |} === ''Beach Beauty'' === Ginanap ang Hamong ''Beach Beauty'' noong 6 Disyembre 2005 sa Sheraton Sanya Resort, Sanya, Hainan, kung saan nirampa ng mga kandidata ang mga damit-panlangoy na dinisenyo ni Miss World 1975 Wilnelia Merced. Kalaunan ay pinili ang labinsiyam na pinalista na muling pinarampa suot ang ibang disenyo ng mga damit-panlangoy. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Yulia Ivanova ng Rusya sa hamong ito.<ref name=":5">{{Cite web |date=8 Disyembre 2005 |title=Miss Russia Wins Beach Beauty Final in Miss World 2005 |url=http://www.china.org.cn/english/Life/151238.htm#:~:text=Miss%20Russia%20Wins%20Beach%20Beauty%20Final%20in%20Miss%20World%202005&text=Yulia%20Ivanova,%20Miss%20Russia,%20won,southernmost%20coastal%20city%20of%20Sanya. |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=China.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 Disyembre 2005 |title=Brighter side of the world |language=en |pages=14 |work=[[The Manila Times]] |url=https://books.google.com.ph/books?id=jLljAAAAIBAJ&lpg=PA14&dq=Miss%20World&pg=PA14#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=9 Disyembre 2025 |via=Google Books}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng Hamong ''Beach Beauty''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{Flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]''' – '''Yulia Ivanova<ref name=":5" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|MDA}} [[Moldabya|Móldabya]] – Irina Dolovova<ref name=":5" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Dafne Molina<ref name=":5" /> |- |Top 5 | * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Ramona Amiri * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] – Unnur Birna Vilhjálmsdóttir |- |Top 19 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Patricia Reginato * {{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] – Alejandra Cárcamo * {{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] – Sanja Grohar * {{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] – Claire Evans * {{Flag|Hong Kong}} – Tracy Ip<ref name=":6">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=4 Oktubre 2010 |title=India, China only Asian countries with Misses World |url=https://www.philstar.com/entertainment/2010/10/04/617416/india-china-only-asian-countries-misses-world |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Sofia Bruscoli * {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Cecilia Mwangi * {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] – Leonora Jiménez * {{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] – Lamitta Frangieh * {{Flagicon|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] – Kay Anderson * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Carlene Aguilar<ref name=":6" /> * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Dhiveja Sundrum * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Jenna Marie Andre |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Sa pangwakas na kompetisyon, ipinarada ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga evening gown na gawa ng isang taga-disenyo sa kanilang bansa. Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad sa edisyong ito. Naging kontinental ang botohan sa edisyong ito kung saan anim na palabas na espesyal na ''Vote For Me'' ang ipinalabas sa mundo, isa para sa bawat rehiyong kontinental: Aprika, Asya-Pasipiko, Kaamerikahan, Karibe, Hilagang Europa, at Timog Europa. Dalawang kandidata sa bawat rehiyong kontinental ang maaaring iboto ng bawat manonood, at dalawang kandidata na may pinakamalaking bilang ng mga boto sa bawat rehiyong kontinental ang makakapasok sa Top 15. Bukod sa labindalawang mga ''semi-finalist'' mula sa botohan sa ''Vote For Me'', tatlong kandidata ang napabilang sa Top 15 sa pamamagitan ng mga ''fast-track event''.<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2005 |title=Help Miss India win World crown! |url=https://www.hindustantimes.com/india/help-miss-india-win-world-crown/story-6kBUxdRkcgQp9m1qKyb3IO.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 Disyembre 2005 |title=Oddsmakers pick RP bet as favorite to win Miss World |language=en |pages=1 |work=[[The Manila Times]] |url=https://books.google.com.ph/books?id=jrljAAAAIBAJ&lpg=PA1&dq=Miss%20World&pg=PA1#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=9 Disyembre 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2005 |title=How to vote for Carlene |url=https://books.google.com.ph/books?id=HVQ1AAAAIBAJ&lpg=PA102&dq=Miss%20World&pg=PA102#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=9 Disyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |page=102 |language=en |via=Google Books}}</ref> Pinakita ang mga gawain at mga interbyu sa Tsina ng labinlimang ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang limang pinalista para sa ''question-and-answer round''. Pagkatapos nito, inanunsyo ang dalawang ''runner-up'' at ang bagong Miss World. === Komite sa pagpili === * Azra Akın – [[Miss World 2002]] mula sa Turkiya * Agbani Darego – [[Miss World 2001]] mula sa Niherya * Diana Hayden – [[Miss World 1997]] mula sa Indiya * Yulia Kourotchkina – [[Miss World 1992]] mula sa Rusya * Mariasela Álvarez – [[Miss World 1982]] mula sa Republikang Dominikano * Wilnelia Merced – [[Miss World 1975]] mula sa Porto Riko * Lucía Petterle – [[Miss World 1971]] mula sa Brasil * Ann Sidney – [[Miss World 1964]] mula sa Reyno Unido * Denise Perrier – [[Miss World 1953]] mula sa Pransiya * Julia Morley CBE – Tagapangulo at punong ehekutibo ng Miss World Organization == Mga kandidata == 102 kandidata ang kumalahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad !Bayan !Rehiyong Kontinental |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Suada Sherifi<ref>{{Cite web |date=20 Nobyembre 2018 |title=Suada Sherifi zbulon vështirësitë e ‘Miss World 2005’ |url=https://www.balkanweb.com/suada-sherifi-zbulon-veshtiresite-e-miss-world-2005/ |access-date=22 Marso 2023 |website=News 24 Albania |language=sq}}</ref> |17 |[[Vlorë]] |Timog Europa |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Daniela Risch<ref>{{Cite news |date=11 Disyembre 2005 |title=Miss Island sticht Miss Germany aus |language=de |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/schoenheitswettbewerb-miss-island-sticht-miss-germany-aus-a-389801.html |access-date=22 Marso 2023 |issn=2195-1349}}</ref> |23 |Kiel |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Emilia Iannetta<ref>{{Cite web |last= |date=10 Disyembre 2005 |title=La nueva Miss Mundo es una oficial de la Policía islandesa |url=https://www.clarin.com/ediciones-anteriores/nueva-miss-mundo-oficial-policia-islandesa_0_HJWgkc8yCYe.html |access-date=22 Marso 2023 |website=Clarín |language=es}}</ref> |19 |Pilar |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Sarah Juddan<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2005 |title=ARUBA- Sarah Carolina Juddan |url=https://www.hindustantimes.com/india/aruba-sarah-carolina-juddan/story-GSbHbE1ahiyL3EYdQqnzDL.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |18 |Oranjestad |Karibe |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australya]] |Dennae Brunow<ref>{{Cite web |date=20 Setyembre 2005 |title=Meet our Miss World |url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/meet-our-miss-world-20050920-gdm3m7.html |access-date=22 Marso 2023 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |20 |Albury |Asya-Pasipiko |- |{{Flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Ordain Moss<ref>{{Cite web |date=15 Enero 2014 |title=Former beauty queen launches career in music |url=http://www.tribune242.com/news/2014/jan/15/headhere/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814053015/http://www.tribune242.com/news/2014/jan/15/headhere/ |archive-date=14 Agosto 2014 |access-date=9 Oktubre 2025 |website=Tribune242 |language=en}}</ref> |18 |[[Nassau]] |Karibe |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Marielle Onyeche<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2005 |title=巴布多斯小姐--未来的大学医学研究员(图)_伊人风采_新浪网 |trans-title=Miss Barbados – A Future University Medical Researcher (Photo) |url=https://eladies.sina.com.cn/nx/2005/1123/1726209813.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Sina Corporation |language=zh}}</ref> |21 |[[Bridgetown]] |Karibe |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Tatiana Silva<ref>{{Cite web |title=Bon anniversaire Tatiana Silva ! |trans-title=Happy birthday Tatiana Silva! |url=https://www.rtbf.be/article/bon-anniversaire-tatiana-silva-10132114 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009103926/https://www.rtbf.be/article/bon-anniversaire-tatiana-silva-10132114 |archive-date=9 Oktubre 2025 |access-date=22 Marso 2023 |website=RTBF |language=fr}}</ref> |20 |[[Bruselas]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Susan Carrizo<ref>{{cite web |date=16 Setyembre 2005 |title=Jictzad Viña ganó la carrera del Miss Venezuela |url=http://buscador.eluniversal.com/2005/09/16/til_fot_16A611813.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908155220/http://buscador.eluniversal.com/2005/09/16/til_fot_16A611813.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |access-date=22 Marso 2023 |website=El Universal |language=es}}</ref> |21 |Lagunillas |Kaamerikahan |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Vũ Hương Giang<ref>{{Cite web |date=1 Nobyembre 2005 |title=Vũ Hương Giang tranh giải tại Hoa hậu Thế giới 2005 |trans-title=Vu Huong Giang competed at Miss World 2005 |url=https://vnexpress.net/vu-huong-giang-tranh-giai-tai-hoa-hau-the-gioi-2005-1886172.html |access-date=9 Oktubre 2025 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |20 |[[Hanoi]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Sanja Tunjić<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2005 |title=Sanja Tunjić miss BiH za 2005. godinu |url=https://www.klix.ba/lifestyle/sanja-tunjic-miss-bih-za-2005-godinu/51010004 |access-date=9 Oktubre 2025 |website=Klix.ba |language=hr}}</ref> |19 |Tuzla |Timog Europa |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Tshegofatso Robi<ref>{{Cite web |last=Mooketsi |first=Lekopanye |date=15 Disyembre 2005 |title=Botswana: Robi's Wins At Miss World Pageant |url=https://allafrica.com/stories/200512150585.html |access-date=9 Oktubre 2025 |website=AllAfrica |language=en}}</ref> |20 |[[Gaborone]] |Aprika |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Patricia Reginato<ref>{{Cite web |date=15 Abril 2005 |title=Estudante catarinense é eleita miss Brasil 2005 |trans-title=Student from Santa Catarina is elected Miss Brazil 2005 |url=https://www.estadao.com.br/cultura/estudante-catarinense-e-eleita-miss-brasil-2005/ |access-date=13 Enero 2023 |website=O Estado de S. Paulo |language=pt-br}}</ref> |19 |Medianeira |Kaamerikahan |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Rositsa Ivanova<ref>{{Cite web |date=26 Marso 2025 |title=WHO'S WHO: Rositsa Ivanova |url=https://www.novinite.com/articles/46038/WHO%27S+WHO%3A+Rositsa+Ivanova |access-date=11 Oktubre 2025 |website=Novinite.com |language=en}}</ref> |18 |[[Sopiya|Sofia]] |Timog Europa |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Viviana Méndez<ref>{{Cite web |date=3 Marso 2024 |title=Viviana Mendez esta embarazada |trans-title=Viviana Mendez is pregnant |url=https://www.eldia.com.bo/noticia.php?id=2636&id_cat=444 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011105755/https://www.eldia.com.bo/noticia.php?id=2636&id_cat=444 |archive-date=11 Oktubre 2025 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=El Día |language=es}}</ref> |19 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |Nelly Dembo<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2005 |title=CONGO DEMOCRATIC REPUBLIQUE - Nelly Dembo Osongo |url=https://www.hindustantimes.com/india/congo-democratic-republique-nelly-dembo-osongo/story-w9mpkYea0GaNvW8KiydNsL.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011112637/https://www.hindustantimes.com/india/congo-democratic-republique-nelly-dembo-osongo/story-w9mpkYea0GaNvW8KiydNsL.html |archive-date=11 Oktubre 2025 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |22 |[[Kinshasa]] |Aprika |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Trine Lundgaard<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2005 |title=DENMARK - Trine Lundgaard |url=https://www.hindustantimes.com/india/denmark-trine-lundgaard/story-qeEtPmvWp1gyJ0Esc2qn6L.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011115804/https://www.hindustantimes.com/lifestyle/health/neurosurgeon-with-33-years-of-experience-explains-why-your-brain-is-not-built-for-happiness-it-is-built-for-survival-101760151162015.html |archive-date=11 Oktubre 2025 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |18 |Billund |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Marelisa Márquez<ref>{{Cite web |last=Tapia |first=Vanessa |date=30 Agosto 2020 |title=Marielisa Marques, sus secretos de botánica en la belleza |trans-title=Marielisa Marques, her botanical beauty secrets |url=https://www.expreso.ec/buenavida/marielisa-marques-secretos-botanica-belleza-88849.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250624133530/https://www.expreso.ec/buenavida/marielisa-marques-secretos-botanica-belleza-88849.htm |archive-date=24 Hunyo 2025 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=Diario Expreso |language=es}}</ref> |24 |Guayaquil |Kaamerikahan |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Alejandra Cárcamo<ref>{{Cite web |date=27 Pebrero 2005 |title=Irma Dimas elegida "Miss El Salvador" e irá a "Miss Universo" |trans-title=Irma Dimas was chosen as Miss El Salvador and will compete in Miss Universe |url=https://www.nacion.com/archivo/irma-dimas-elegida-miss-el-salvador-e-ira-a-miss-universo/K3FCYFBGD5EWLPF5BVSL5KQFYE/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011123235/https://www.nacion.com/archivo/irma-dimas-elegida-miss-el-salvador-e-ira-a-miss-universo/K3FCYFBGD5EWLPF5BVSL5KQFYE/story/ |archive-date=11 Oktubre 2025 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=La Nación |language=es}}</ref> |19 |[[San Salvador]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Aisling Friel<ref name=":7">{{Cite news |date=10 Disyembre 2005 |title=All smiles before the finals |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/all-smiles-before-the-finals/articleshow/1326447.cms |access-date=11 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250419011845/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/all-smiles-before-the-finals/articleshow/1326447.cms |archive-date=19 Abril 2025 |issn=0971-8257}}</ref> |23 |[[Glasgow]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Ivica Sláviková<ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2020 |title=Slovenská kráľovná krásy po 15 rokoch: Stala sa z nej potetovaná rockerka... Pozrite na tie nezmyselné kerky! |trans-title=Slovak beauty queen after 15 years: She became a tattooed rocker... Look at those ridiculous breasts! |url=https://www.topky.sk/cl/100313/1959587/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305213032/https://www.topky.sk/cl/100313/1959587/Slovenska-kralovna-krasy-po-15-rokoch--Stala-sa-z-nej-potetovana-rockerka----Pozrite-na-tie-nezmyselne-kerky-#google_vignette |archive-date=5 Marso 2021 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=Topky.sk |language=sk}}</ref> |21 |[[Bratislava]] |Timog Europa |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Sanja Grohar<ref>{{Cite web |date=11 Hulyo 2006 |title=Sanja sanja o zmagi na MMS-ju |trans-title=Sanja dreams of winning at MMS |url=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/sanja-sanja-o-zmagi-na-mms-ju/175427 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125115846/https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/sanja-sanja-o-zmagi-na-mms-ju/175427 |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=Radiotelevizija Slovenija |language=sl}}</ref> |21 |Kranj |Timog Europa |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Mireia Verdú<ref>{{Cite news |date=22 Marso 2005 |title=Mireia Verdú, Verónica Hidalgo, Miss España, y Laura Ojeda |language=es |trans-title=Mireia Verdú, Verónica Hidalgo, Miss Spain, and Laura Ojeda |work=El País |url=https://elpais.com/diario/2005/03/22/agenda/1111446002_740215.html |access-date=18 Oktubre 2025 |issn=1134-6582}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Barcelona|Barcelona]] |Timog Europa |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Lisette Diaz<ref>{{Cite web |last=Jennings |first=Jan |date=10 Oktubre 2025 |title=UCSD Junior Crowned U.S. Miss World |url=http://ucsdnews.ucsd.edu/archive/thisweek/2005/oct/10_10_diaz.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627233437/http://ucsdnews.ucsd.edu/archive/thisweek/2005/oct/10_10_diaz.asp |archive-date=27 Hunyo 2015 |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=UCSD News |language=en}}</ref> |22 |[[San Diego, California|San Diego]] |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] |Laura Korgemae<ref>{{Cite web |last=Albers |first=Mari-Leen |date=30 Hunyo 2009 |title=Laura Kõrgemäe poseerib Playboys, aga mitte alasti |trans-title=Laura Kõrgemäe poses for Playboy, but not naked |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/335744/laura-korgemae-poseerib-playboys-aga-mitte-alasti |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112121014/https://www.ohtuleht.ee/melu/335744/laura-korgemae-poseerib-playboys-aga-mitte-alasti |archive-date=12 Nobyembre 2025 |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=Ohtuleht |language=Estonian}}</ref> |19 |Tartu |Hilagang Europa |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Seble Mekonnen<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2025 |title=Seble Mekonnen |url=https://www.hindustantimes.com/india/seble-mekonnen/story-QTTMNt9MFPeA6wnghzR2NL.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112121656/https://www.hindustantimes.com/india/seble-mekonnen/story-QTTMNt9MFPeA6wnghzR2NL.html |archive-date=12 Nobyembre 2025 |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |19 |Sayechew |Aprika |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Claire Evans<ref>{{Cite news |date=23 Hulyo 2005 |title=Marathon dream for new Miss Wales |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/south_east/4710763.stm |access-date=12 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009222230/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/south_east/4710763.stm |archive-date=9 Oktubre 2025}}</ref> |22 |Aberystwyth |Hilagang Europa |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Inna Mariam Patty<ref>{{Cite web |last=Times |first=Ghanaian |date=7 Abril 2022 |title=Inna Mariam Patty Honoured For Bringing Meaning To Beauty & Pageantry |url=https://ghanaiantimes.com.gh/inna-mariam-patty-honoured-for-bringing-meaning-to-beauty-pageantry/ |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=Ghanaian Times |language=en}}</ref> |22 |[[Accra]] |Aprika |- |{{flagicon|GRC}} [[Gresya]] |Katerina Stikoudi<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2020 |title=Η Κατερίνα Στικούδη αναπολεί τις μέρες που έγινε Μις Ελλάς [βίντεο] |trans-title=Katerina Stikoudi recalls the days when she became Miss Greece [video] |url=https://mag.sigmalive.com/article/26823/i-katerina-stikoydi-anapolei-tis-meres-poy-egine-mis-ellas-vinteo |archive-url=https://web.archive.org/web/20230304143212/https://mag.sigmalive.com/article/26823/i-katerina-stikoydi-anapolei-tis-meres-poy-egine-mis-ellas-vinteo |archive-date=4 Marso 2023 |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=SigmaLive |language=el}}</ref> |20 |[[Tesalonica]] |Timog Europa |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |Merita Melyna<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2005 |title=瓜德洛普小姐--爱做服装的未来法官(图)_伊人风采_新浪网 |trans-title=Miss Guadeloupe – A future judge who loves making clothes (Photo) |url=https://eladies.sina.com.cn/nx/2005/1123/1742209817.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Sina Corporation |language=zh}}</ref> |23 |Les Abymes Town |Karibe |- |{{flagicon|GTM}} [[Guwatemala]] |María Inés Gálvez<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2005 |title=GUATEMALA - Maria Ines Galvez Close |url=https://www.hindustantimes.com/india/guatemala-maria-ines-galvez-close/story-QPDtDW3F240YUuCyPMvGyM.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112130546/https://www.hindustantimes.com/india/guatemala-maria-ines-galvez-close/story-QPDtDW3F240YUuCyPMvGyM.html |archive-date=12 Nobyembre 2025 |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |24 |[[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Jasmine Herzog<ref>{{Cite news |date=8 Nobyembre 2013 |title=The women of pageantry |language=en |pages=34 |work=Guyana Times International |url=https://issuu.com/gytimes/docs/guyana_times_international_5674d7310721c2 |access-date=12 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210211439/https://issuu.com/gytimes/docs/guyana_times_international_5674d7310721c2 |archive-date=10 Disyembre 2024 |via=Issuu}}</ref> |18 |Annandale |Kaamerikahan |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Terri-Karelle Griffith<ref>{{Cite web |last=Gordon |first=Sherilla |date=26 Setyembre 2025 |title=10 questions for Terri-Karelle… |url=https://www.jamaicaobserver.com/allwoman/2005/09/25/10-questions-for-terri-karelle/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112133513/https://www.jamaicaobserver.com/allwoman/2005/09/25/10-questions-for-terri-karelle/ |archive-date=12 Nobyembre 2025 |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=All Woman |language=en-US |via=Jamaican Observer}}</ref> |23 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |Karibe |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Erina Shinohara<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2005 |title=Miss World finals |url=https://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-12/10/content_502290_16.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112142711/https://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-12/10/content_502290_16.htm |archive-date=12 Nobyembre 2025 |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=China Daily |language=en}}</ref> |22 |[[Fuji, Shizuoka|Fuji]] |Asya-Pasipiko |- |{{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Salome Khelashvili<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2005 |title=GEORGIA - Salome Khelashvili |url=https://www.hindustantimes.com/india/georgia-salome-khelashvili/story-YTjXQwsV5V9knoR6zS54dM.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112153710/https://www.hindustantimes.com/india/georgia-salome-khelashvili/story-YTjXQwsV5V9knoR6zS54dM.html |archive-date=12 Nobyembre 2025 |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |20 |[[Tbilisi]] |Timog Europa |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Melanie Chipolina<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2025 |title=GIBRALTAR - Melanie Chipolina |url=https://www.hindustantimes.com/india/gibraltar-melanie-chipolina/story-o1kJCZR3LGcnn6lwZ09bpM.html |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |23 |Hibraltar |Timog Europa |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Lucy Evangelista<ref>{{Cite web |last=Sweeney |first=Joanne |date=1 Enero 2018 |title=Former beauty queen Lucy Evangelista: How I've finally found my (sewing) passion |url=https://www.irishnews.com/lifestyle/2018/01/01/news/former-beauty-queen-lucy-evangelista-how-i-ve-finally-found-my-sewing-passion-1216289/ |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=The Irish News |language=en}}</ref> |19 |Portglenone |Hilagang Europa |- |{{Flag|Hong Kong}} |Tracy Ip<ref>{{Cite web |date=1 Disyembre 2025 |title=Miss Hong Kong 2005 Tracy Ip |url=https://www.scmp.com/magazines/hk-magazine/article/2032565/miss-hong-kong-2005-tracy-ip |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |24 |Hong Kong |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Sindhura Gadde<ref>{{Cite web |last=Awarau |first=Aroha |date=31 Marso 2005 |title=Former TVNZ presenter wins Miss India title |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/former-tvnz-presenter-wins-miss-india-title/T7LVRWUMEZEFFFDRSN725DZLWM/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112124040/https://www.nzherald.co.nz/nz/former-tvnz-presenter-wins-miss-india-title/T7LVRWUMEZEFFFDRSN725DZLWM/ |archive-date=12 Nobyembre 2025 |access-date=12 Nobyembre 2025 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |21 |[[Vijayawada]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Lindi Cistia Prabha<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2005 |title=INDONESIA - Lindi Cistia Prabha |url=https://www.hindustantimes.com/india/indonesia-lindi-cistia-prabha/story-6ohH9Q8QeWtyxaPXrS8RIN.html |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |21 |Yogyakarta |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Hammasa Kohistani<ref>{{Cite news |date=4 Setyembre 2005 |title=First Muslim Miss England crowned |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/4212412.stm |access-date=13 Nobyembre 2025}}</ref> |18 |[[Londres]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Aoife Cogan<ref>{{Cite web |last=Shortall |first=Holly |date=2 Hulyo 2015 |title=Top 10 Miss Ireland winners: Where are they now? |url=https://www.independent.ie/style/fashion/style-talk/top-10-miss-ireland-winners-where-are-they-now/31344515.html |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |24 |[[Dublin]] |Hilagang Europa |- |{{Flag|Israel}} |Keren Shacham<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2005 |title=以色列小姐--要做乐观的舞者(图)_伊人风采_新浪网 |trans-title=Miss Israel – To be an optimistic dancer (Photo) |url=https://eladies.sina.com.cn/nx/2005/1129/0412211018.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Sina Corporation |language=zh}}</ref> |19 |Kiryat Motzkin |Timog Europa |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Sofia Bruscoli<ref>{{Cite web |date=9 Disyembre 2025 |title=Miss World 2005 |url=http://newvision-web-nuxt3.us-east-1.elasticbeanstalk.com/news/1111294/miss-world-2005 |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=New Vision |language=en |archive-date=12 Disyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212065551/http://newvision-web-nuxt3.us-east-1.elasticbeanstalk.com/news/1111294/miss-world-2005 |url-status=dead }}</ref> |17 |[[Emilia-Romaña]] |Timog Europa |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Ramona Amiri<ref>{{Cite web |date=17 Nobyembre 2005 |title=Miss World 2005: Người đẹp Canada tự tin |trans-title=Miss World 2005: Confident Canadian beauty |url=https://tienphong.vn/miss-world-2005-nguoi-dep-canada-tu-tin-post29045.tpo |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> |25 |[[Montréal, Québec|Montreal]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |Kmisha Counts<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2006 |title=On Island Profile: K'misha-Victoria Counts |url=https://stthomassource.com/content/2006/01/11/island-profile-kmisha-victoria-counts/ |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=St. Thomas Source |language=en-US}}</ref> |18 |Saint Thomas |Karibe |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Cecilia Mwangi<ref>{{Cite web |last=Genga |first=Shirley |title=Cecilia Mwangi: Am not a Party girl |url=https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/living/article/2000120113/cecilia-mwangi-am-not-a-party-girl |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Evewoman Magazine |language=en |via=The Standard}}</ref> |21 |[[Nairobi]] |Aprika |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Erika Querubín<ref>{{Cite web |last= |first= |date=6 Hulyo 2005 |title=Concurso Miss Mundo Colombia |trans-title=Miss World Colombia contest |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/mam-1961326 |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |22 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Medellin]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Leonora Jiménez<ref>{{Cite web |date=27 Enero 2007 |title=Los ticos tienen nuevas reinas |trans-title=Costa Ricans have new queens |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/los-ticos-tienen-nuevas-reinas-GALP636011 |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |22 |Santa Ana |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |Maja Cvjetković<ref>{{Cite web |date=9 Hunyo 2023 |title=Maja Cvjetković proslavila godišnjicu braka sa 20 godina starijim poduzetnikom: 'Zauvijek, samo ljubav' |trans-title=Maja Cvjetković celebrated her wedding anniversary with a 20-year-old entrepreneur: 'Forever, only love' |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/maja-cvjetkovic-proslavila-godisnjicu-braka-sa-20-godina-starijim-poduzetnikom-zauvijek-samo-ljubav-1686430 |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Vecernji list |language=hr}}</ref> |19 |Šibenik |Timog Europa |- |{{Flagicon|LAT}} [[Letonya]] |Valerija Sevcuka<ref name=":7" /> |20 |[[Riga]] |Hilagang Europa |- |{{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] |Lamitta Frangieh<ref>{{Cite web |date=2 Hunyo 2016 |title=Lamitta Frangieh shows off baby bump, maintains enviably toned physique! |url=https://www.albawaba.com/entertainment/lamitta-frangieh-shows-baby-bump-maintains-enviable-toned-physique-847438 |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Al Bawaba |language=en}}</ref> |25 |[[Beirut]] |Timog Europa |- |{{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |Snoti Muna Forh<ref>{{Cite web |last=Jerue |first=Gibson W. |date=25 Hulyo 2005 |title=Liberia: Snorti Is Liberia's Queen |url=https://allafrica.com/stories/200507250934.html |access-date=13 Nobyembre 2025 |website=The Analyst |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |23 |[[Monrovia]] |Aprika |- |'''{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]]''' |'''Unnur Birna Vilhjálmsdóttir'''<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2005 |title=Genes count for Miss Iceland |url=https://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2005/12/13/2003284287 |access-date=7 Disyembre 2025 |website=Taipei Times |language=en}}</ref> |21 |Seltjarnarnes |Hilagang Europa |- |{{flagicon|MWI}} [[Malawi]] |Rachel Landson<ref>{{Cite web |last=Singano Jr. |first=Victor |date=22 Nobyembre 2022 |title=First Lady to grace 2022 Miss Malawi pageant on December 3 in Lilongwe |url=https://www.maraviexpress.com/first-lady-to-grace-2022-miss-malawi-pageant-on-december-3-in-lilongwe/ |access-date=7 Disyembre 2025 |website=Maravi Express |language=en-US}}</ref> |20 |[[Lilongwe]] |Aprika |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Emmeline Ng<ref>{{Cite web |last=Mak |first=K. W. |date=9 Setyembre 2005 |title=Emmeline wins Miss Malaysia title with confident answer |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2005/09/09/emmeline-wins-miss-malaysia-title-with-confident-answer |access-date=7 Disyembre 2025 |website=The Star |language=en}}</ref> |23 |[[Kuala Lumpur]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Ferdine Fava<ref>{{Cite web |date=13 Agosto 2005 |title=Meet Our new Miss World – Malta 2005 |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-08-13/local/Meet-Our-new-Miss-World-%E2%80%93-Malta-2005-79080 |access-date=7 Disyembre 2025 |website=The Malta Independent |language=en}}</ref> |19 |St. Julian's |Timog Europa |- |{{Flagicon|Martinique|snake}} [[Martinika]] |Moana-Sarann Robinel<ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2005 |title=C'est une première avec Sarann Robinel ! |trans-title=This is a first with Sarann Robinel! |url=https://www.martinique.franceantilles.fr/divers/cest-une-premiere-avec-sarann-robinel-534097.php |access-date=7 Disyembre 2025 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}</ref> |24 |Fort-de-France |Karibe |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] |Milena Stanivuković<ref>{{Cite web |date=22 Nobyembre 2005 |title=马其顿小姐--目标是成为成功的律师(图)_伊人风采_新浪网 |trans-title=Miss Macedonia – Her goal is to become a successful lawyer (pictured) |url=https://eladies.sina.com.cn/nx/2005/1122/1931209393.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Sina Corporation |language=zh}}</ref> |20 |[[Skopje]] |Timog Europa |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Meenakshi Shivani<ref>{{Cite web |date=25 Nobyembre 2005 |title=毛里求斯小姐--把事做对 做对的事(图)_伊人风采_新浪网 |trans-title=Miss Mauritius – Doing Things Right (Photo) |url=https://eladies.sina.com.cn/nx/2005/1125/1645210431.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Sina Corporation |language=zh}}</ref> |24 |[[Port Louis]] |Aprika |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Dafne Molina<ref>{{Cite web |last=González |first=Renata |last2=López |first2=José Antonio |last3=García |first3=Juan Carlos |date=21 Disyembre 2005 |title=La familia es mi pilar.- Dafne Molina |trans-title=My family is my pillar. - Dafne Molina |url=https://tucson.com/news/foreign-language/spanish/article_1ed1ea9d-4173-54cf-a803-b543100ee9e7.html |access-date=7 Disyembre 2025 |website=Arizona Daily Star |language=es}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Mehiko]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya|Móldabya]] |Irina Dolovova<ref>{{Cite web |last=Lebedev |first=Alexandru |date=13 Disyembre 2014 |title=(foto, video) Toate participantele Moldovei la Miss World în perioada 2003 - 2014 |trans-title=(photo, video) All Moldovan participants at Miss World between 2003 and 2014 |url=https://diez.md/2014/12/13/foto-video-toate-participantele-moldovei-la-miss-world-in-perioada-2003-2014/ |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Diez.md |language=ro-RO}}</ref> |21 |[[Chișinău]] |Timog Europa |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] |Khongorzul Ganbat<ref name=":7" /> |17 |[[Ulan Bator]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Leefa Shiikwa<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2006 |title=Miss Namibia Loses Crown |url=https://neweralive.na/miss-namibia-loses-crown/ |access-date=9 Disyembre 2025 |website=New Era Live |language=en-US}}</ref> |23 |Tsumeb |Aprika |- |{{NPL}} |Sugarika Kshatriya-Chhetri<ref>{{Cite web |date=8 Agosto 2024 |title=Celebrity Read: What is Sugarika KC, Miss Nepal 2005, currently reading? |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/celebrity-read-what-is-sugarika-kc-miss-nepal-2005-currently-reading |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Republica |language=English}}</ref> |19 |Lalitpur |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Omowunmi Akinnifesi<ref>{{Cite news |last=Abu |first=Augustine |date=10 Disyembre 2024 |title=Why I’m still a virgin at 37 – Ex-beauty queen, Omowunmi Akinnifesi |language=en-GB |work=Premium Times |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/naija-fashion/760508-why-im-still-a-virgin-at-37-ex-beauty-queen-omowunmi-akinnifesi.html |access-date=9 Disyembre 2025 |issn=2360-7688}}</ref> |19 |[[Lagos]] |Aprika |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Johanna Madrigal<ref>{{Cite web |date=9 Hulyo 2005 |title=Rostros de la semana |trans-title=Faces of the week |url=https://www.laprensani.com/2005/07/09/editorial/954402-rostros-de-la-semana-293 |access-date=9 Disyembre 2025 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |21 |[[Managua]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |Helene Tråsavik<ref>{{Cite web |last=Gonsholt Ighanian |first=Catherine |date=18 Mayo 2005 |title=Norske Helene missefavoritt! |url=https://www.vg.no/i/1Qjge |access-date=10 Enero 2023 |website=Verdens Gang |language=nb}}</ref> |19 |Egersund |Hilagang Europa |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Kay Anderson<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2005 |title=新西兰小姐--模特业的执行会计(图)_伊人风采_新浪网 |trans-title=Miss New Zealand – Executive Accountant in the Modeling Industry (Photo) |url=https://eladies.sina.com.cn/nx/2005/1119/1501208431.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Sina Corporation |language=zh}}</ref> |20 |[[Auckland]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |Monique Plat<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2020 |title=Onwaarschijnlijke ommezwaai |trans-title=Unlikely turnaround |url=https://www.nieuw-volendam.nl/onwaarschijnlijke-ommezwaai/ |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Nieuw-Volendam |language=nl-NL}}</ref> |23 |Volendam |Hilagang Europa |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Anna Vaprio<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2005 |title=La señorita Anna Vaprio |trans-title=Miss Anna Vaprio |url=https://www.prensa.com/cultura/senorita-Anna-Vaprio_0_1574842548.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Panama]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Fiorella Castellano<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2005 |title=PERU - Fiorella Maria Castellano Garcia |url=https://www.hindustantimes.com/india/peru-fiorella-maria-castellano-garcia/story-YNwVL0WU1AoSxt44iWz9TP.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] |Carlene Aguilar<ref name=":12">{{Cite news |last=Adina |first=Armin |date=21 Marso 2005 |title=3 Bb. Pilipinas Crowned |language=en |pages=9 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=LlY1AAAAIBAJ&sjid=ciUMAAAAIBAJ&pg=2524%2C26035187 |access-date=13 Enero 2023}}</ref> |23 |[[Mandaluyong]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Malwina Ratajczak<ref>{{Cite web |last=Łozowik |first=Piotr |date=17 Agosto 2025 |title=Najpiękniejsze Polki z ostatnich 25 lat. Wszystkie Miss Polonia w XXI wieku! Zobacz zdjęcia |trans-title=The most beautiful Polish women from the last 25 years. All Miss Polonia in the 21st century! See photos |url=https://nowiny24.pl/wszystkie-miss-polonia-z-ostatnich-25-lat-czyli-najpiekniejsze-polki-xxi-wieku-wsrod-zdobywczyn-korony-dwie-bialostoczanki/ar/c6-18645957 |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Nowiny |language=pl-PL}}</ref> |19 |Krapkowice |Hilagang Europa |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Ingrid Marie Rivera<ref>{{Cite web |date=14 Hulyo 2008 |title=Imparable su lucha por ser reina |trans-title=Her fight to become queen is unstoppable. |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/imparable-su-lucha-por-ser-reina/ |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |22 |Luquillo |Karibe |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Ângela Maria Fonseca Spínola<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2005 |title=PORTUGAL - Angela Maria Fonseca Spinola |url=https://www.hindustantimes.com/india/portugal-angela-maria-fonseca-spinola/story-QPf9mZ2uZO5um69y0YsgfP.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |20 |Setúbal |Timog Europa |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Cindy Fabre<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2022 |title=Quand Cindy Fabre était élue Miss France 2005 |trans-title=When Cindy Fabre was elected Miss France 2005 |url=https://www.parismatch.com/People/Quand-Cindy-Fabre-etait-elue-Miss-France-2005-1653233 |access-date=13 Enero 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> |20 |Cosne-sur-Loire |Timog Europa |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Elisa Abreu<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Hulyo 2005 |title=Elisa Abreu: "Voy a China con la idea de ganar en Miss Mundo" |trans-title=Elisa Abreu: "I'm going to China with the idea of winning Miss World" |url=https://www.diariolibre.com/revista/elisa-abreu-voy-a-china-con-la-idea-de-ganar-en-miss-mundo-JQDL68658 |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Diario Libre |language=es}}</ref> |21 |Jarabacoa |Karibe |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Lucie Králová<ref>{{Cite web |date=10 Abril 2005 |title=The new Miss Czech Republic 2005, Lucie Kralova, is crowned in Karlovy Vary |url=https://english.radio.cz/new-miss-czech-republic-2005-lucie-kralova-crowned-karlovy-vary-8511299 |access-date=10 Nobyembre 2025 |website=Radio Prague International |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212071624/https://english.radio.cz/new-miss-czech-republic-2005-lucie-kralova-crowned-karlovy-vary-8511299 |archive-date=12 Disyembre 2025 |url-status=dead }}</ref> |23 |Teplice |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] |Raluca Voina<ref>{{Cite web |last=Aramă |first=Dana |date=29 Marso 2018 |title=Miss România, Raluca Voina Riommi, despre cum și-a întâlnit jumătatea pe platoul de filmare. ”Mi se părea un bărbat urât, arogant și care vorbea mult” |trans-title=Miss Romania, Raluca Voina Riommi, on how she met her better half on the set. "He seemed to me to be an ugly, arrogant man who talked a lot" |url=https://www.libertatea.ro/entertainment/miss-romania-raluca-voina-riommi-despre-cum-si-intalnit-jumatatea-pe-platoul-de-filmare-mi-se-parea-un-barbat-urat-arogant-si-care-vorbea-mult-2198044 |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Libertatea |language=ro}}</ref> |20 |Câmpulung |Timog Europa |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Yulia Ivanova<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2005 |title=RUSSIA - Yulia Ivanova |url=https://www.hindustantimes.com/india/russia-yulia-ivanova/story-YZAWZAqbT4z3DTWaUtst7H.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |22 |[[Talaan ng mga lungsod at bayan sa Rusya|Novosibirsk]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]] |Precious Kabungo Mumbi<ref>{{Cite web |last=Kapatamoyo |first=Meluse |date=16 Pebrero 2006 |title=Zambia: Precious Mumbi's Rise to a Beauty Queen |url=https://allafrica.com/stories/200602170046.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Times of Zambia |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |23 |[[Lusaka]] |Aprika |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Joy Matty<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2005 |title=圣卢西亚小姐--美丽的实验室技师(图)_伊人风采_新浪网 |trans-title=Miss Saint Lucia – A beautiful laboratory technician (pictured) |url=https://eladies.sina.com.cn/nx/2005/1123/1800209824.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Sina Corporation |language=zh}}</ref> |19 |[[Castries]] |Karibe |- |{{flagicon|SCG}} [[Serbiya at Montenegro]] |Dina Džanković<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2005 |title=SERBIA & MONTENEGRO - Dina Dzankovic |url=https://www.hindustantimes.com/india/serbia-montenegro-dina-dzankovic/story-IbXjVvBt4ewTurSZ8V7QLI.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |18 |Novi Pazar |Timog Europa |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Shenise Wong<ref>{{Cite news |last=Lim |first=Kuan Chiang |date=10 Disyembre 2005 |title=Asian beauties eye the world |language=en |pages=49 |work=Today |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/today20051210-1.2.50.7 |access-date=9 Disyembre 2025 |via=National Library Board}}</ref> |23 |Singapura |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Nadeeka Perera<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2010 |title=Nadeeka’s ‘Ka’ |url=https://www.sundaytimes.lk/100509/Magazine/sundaytimesmagazine_04.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=The Sunday Times |language=en}}</ref> |22 |[[Colombo]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] |Zinhle Magongo<ref>{{Cite news |last=Dlamini |first=Mxolisi |date=19 Oktubre 2023 |title=Remove govt from Miss Eswatini |language=en |work=Times of Eswatini |url=https://www.pressreader.com/eswatini/times-of-eswatini/20231019/282273850035946?srsltid=AfmBOoq-F3q9TkvUAmhTG2KoJvP5ZH9TWRD2MZFaL0wV7I0Tn_VQ-NHO |access-date=16 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516025736/https://www.pressreader.com/eswatini/times-of-eswatini/20231019/282273850035946?srsltid=AfmBOoq-F3q9TkvUAmhTG2KoJvP5ZH9TWRD2MZFaL0wV7I0Tn_VQ-NHO |archive-date=16 Mayo 2025 |via=PressReader}}</ref> |20 |Mhlume |Aprika |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Liza Berggren<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2005 |title=瑞典小姐--认真对待每一天(图)_伊人风采_新浪网 |trans-title=Miss Sweden – Taking Every Day Seriously (Photo) |url=https://eladies.sina.com.cn/nx/p/2005/1123/1551209738.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Sina Corporation |language=zh}}</ref> |19 |Mölndal |Hilagang Europa |- |{{flagicon|CHE}} [[Suwisa]] |Lauriane Gilliéron<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Setyembre 2005 |title=Lauriane is the fairest in the land |url=https://www.swissinfo.ch/eng/culture/lauriane-is-the-fairest-in-the-land/4738220 |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Swissinfo |language=en}}</ref> |21 |Prilly |Hilagang Europa |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Nancy Sumari<ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2021 |title=Nancy's journey from the runway to literary world |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/nancy-s-journey-from-the-runway-to-literary-world-3527668 |access-date=9 Disyembre 2025 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |19 |Arusha |Aprika |- |{{Flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Cindy Jensen<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2005 |title=Crown of thorniness |url=https://www.smh.com.au/national/crown-of-thorniness-20050922-gdm42h.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |22 |Phra Nakhon Si Ayutthaya |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Dhiveja Sundrum<ref>{{Cite web |date=10 Nobyembre 2005 |title=South African Indian gets a shot at Miss World title |url=https://www.hindustantimes.com/india/south-african-indian-gets-a-shot-at-miss-world-title/story-W4WPwk698DXmGYFiHpWc4O.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |23 |Pietermaritzburg |Aprika |- |'''{{Flagicon|TWN}}''' [[Taywan]] |Su-Jung Hsu<ref>{{Cite web |last= |date=10 Setyembre 2005 |title=地球小姐出爐 小林志玲奪冠 |trans-title=Miss Earth crowned: Little Lin Chi-ling wins! |url=https://news.tvbs.com.tw/life/427928 |access-date=9 Disyembre 2025 |website=TVBS |language=zh-tw}}</ref> |25 |[[Kaohsiung]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Oh Eun-young<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2005 |title=Miss Iceland crowned Miss World |url=https://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-12/11/content_502384_7.htm |access-date=9 Disyembre 2025 |website=China Daily |language=en}}</ref> |20 |[[Seoul]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Jenna Marie Andre<ref>{{Cite web |last=Francis |first=Innis |date=27 Oktubre 2010 |title=Models glamorise for House of Jacqui's final graduation |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.344948.7666b84ecd |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en}}</ref> |22 |San Fernando |Karibe |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Ting Ting Zhao<ref>{{Cite web |date=21 Setyembre 2005 |title=China finals of 55th Miss World |url=https://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-09/21/content_479696_2.htm |access-date=18 Oktubre 2025 |website=China Daily |language=en}}</ref> |19 |[[Beijing]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Orthodoxia Moutsouri<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2005 |title=塞浦路斯小姐--梦想成为成功的模特(图)_伊人风采_新浪网 |trans-title=Miss Cyprus – Dreaming of becoming a successful model (Photo) |url=https://eladies.sina.com.cn/nx/2005/1119/1557208453.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Sina Corporation |language=zh}}</ref> |20 |Famagusta |Timog Europa |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Hande Subaşı<ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=6 Oktubre 2020 |title=Hande Subasi is Miss Turkey beauty pageant title holder |url=https://dailytimes.com.pk/674956/hande-subasi-is-miss-turkey-beauty-pageant-title-holder/ |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> |21 |[[Ankara]] |Timog Europa |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Juliet Ankakwatsa<ref>{{Cite web |last=Muhumuza |first=Dennis D. |date=20 Oktubre 2005 |title=Uganda: Meet the New Miss Uganda |url=https://allafrica.com/stories/200510190656.html |access-date=9 Disyembre 2025 |website=The Monitor |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |22 |Kabale |Aprika |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Yulia Pinchuk<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2005 |title=«мисс украина-2005» юлия пинчук увезла в китай соломенную мельницу и… Гальку из крыма |trans-title=Miss Ukraine 2005 Yulia Pinchuk took a straw mill and… a pebble from Crimea to China. |url=https://fakty.ua/ru/59580-quot-miss-ukraina-2005-quot-yuliya-pinchuk-uvezla-v-kitaj-solomennuyu-melnicu-i-galku-iz-kryma |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Fakty |language=ru}}</ref> |18 |Novovolynsk |Hilagang Europa |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Semmi-Kis Tünde<ref>{{Cite web |last= |date=22 Setyembre 2005 |title=Miss Hungary motorbalesetet szenvedett |trans-title=Miss Hungary suffered a motorcycle accident |url=http://velvet.hu/celeb/hirek/237183/ |access-date=9 Disyembre 2025 |website=Velvet |language=hu}}</ref> |20 |[[Budapest]] |Timog Europa |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Daniela Tambasco<ref>{{Cite web |date=19 Oktubre 2016 |title=De Miss Uruguay a víctima de bullying en Argentina |trans-title=From Miss Uruguay to victim of bullying in Argentina |url=https://www.elpais.com.uy/tvshow/personajes/de-miss-uruguay-a-victima-de-bullying-en-argentina |access-date=7 Disyembre 2025 |website=El Pais |language=en}}</ref> |20 |[[Montevideo]] |Kaamerikahan |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:2005 sa Asya]] [[Kategorya:2005]] qosgm8cxicnzpujwue6cbyznt62rhb2 Miss Universe 2000 0 321812 2241736 2239429 2026-11-12T01:06:55Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241736 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''Lara Dutta''' <br /> '''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]'''|congeniality=Tamara Scaroni <br /> {{flagicon|ARU}} [[Aruba]]|photogenic=Helen Lindes <br /> {{flagicon|ESP}} [[Espanya]]|best national costume=Letty Murray <br /> {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]|photo=Lara Dutta (2001).png|caption=Lara Dutta|date=12 Mayo 2000|presenters={{Hlist|Sinbad|Ali Landry|Julie Moran}}|venue=Eleftheria Indoor Hall, [[Nikosya]], [[Tsipre]]|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[CBS]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|CyBC}}|entrants=79|placements=10|debuts=|acts={{Hlist|Elvis Crespo|Dave Koz|Montell Jordan|[[Anna Vissi]]}}|withdraws={{Hlist|[[Austrya]]|[[Barbados]]|[[Bonaire]]|[[Curaçao]]|[[Guyana]]|[[Hilagang Kapuluang Mariana]]|[[Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]|[[Kapuluang Cook]]|[[Nikaragwa]]|[[Zambia|Sambia]]|[[Suriname]]|[[Turkya]]}}|returns={{Hlist|[[Bulgarya]]|[[Dinamarka]]|[[Guam]]|[[Noruwega]]|[[Olanda]]|[[Sint Maarten]]|[[Simbabwe]]}}|before=[[Miss Universe 1999|1999]]|next=[[Miss Universe 2001|2001]]}} Ang '''Miss Universe 2000''' ay ang ika-49 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Eleftheria Indoor Hall, [[Nicosia|Nikosya]], [[Tsipre]] noong 12 Mayo 2000. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Mpule Kwelagobe ng [[Botswana]] si Lara Dutta ng [[Indiya]] bilang Miss Universe 2000.<ref>{{Cite web |date=15 Mayo 2000 |title=Die schönsten Frauen der Welt kommen aus Indien |url=https://www.welt.de/print-welt/article543946/Die-schoensten-Frauen-der-Welt-kommen-aus-Indien.html |access-date=11 Enero 2024 |website=Die Welt |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 Mayo 2000 |title=Miss India rules the universe |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/747125.stm |access-date=11 Enero 2024 |website=BBC News |language=en}}</ref> Ito ang ikalawang tagumpay ng Indiya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Claudia Moreno ng [[Venezuela|Beneswela]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Helen Lindes ng [[Espanya]].<ref>{{Cite news |date=13 Mayo 2000 |title=Miss-Wahl: Lara Dutta ist die Schönste im Universum |language=de |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/miss-wahl-lara-dutta-ist-die-schoenste-im-universum-a-76323.html |access-date=11 Enero 2024 |issn=2195-1349}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=13 Mayo 2000 |title=Nejkrásnější ženou vesmíru je Indka |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/spolecnost/nejkrasnejsi-zenou-vesmiru-je-indka.A000513183350lidicky_itu |access-date=11 Enero 2024 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-siyam na bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Sinbad ang kompetisyon, samantalang sina Miss USA 1996 Ali Landry at Julie Moran ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon. Nagtanghal sina Elvis Crespo, Dave Koz, Montell Jordan, at [[Anna Vissi]] sa edisyong ito. == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 1 Hulyo 1999, inanunsyo ng noo'y ''Tourism Minister'' ng Tsipre na si Nicos Rolandis na magaganap ang ika-49 na edisyon ng Miss Universe sa [[Nikosya]] sa isang ''indoor stadium'' sa Mayo 2000.<ref>{{Cite news |date=2 Hulyo 1999 |title=Cyprus to host Miss Universe next year |language=en |pages=B11 |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=Q1IPAAAAIBAJ&pg=PA14&dq=%22miss+universe%22+%22nicosia%22&article_id=5178,3234488&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjA7a3qy56AAxV7yTgGHZLzDVIQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%22nicosia%22&f=false |access-date=9 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karsera |first=Athena |date=28 Hulyo 1999 |title=Presenting the ‘event of the millennium’ |url=https://archive.cyprus-mail.com/1999/07/28/presenting-the-event-of-the-millennium/ |access-date=13 Enero 2024 |website=Cyprus Mail |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Agosto 1999 |title=Cyprus, birthplace of goddess of beauty, will host next Miss Universe contest |language=en |pages=5 |work=The Bryan Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=ehxPAAAAIBAJ&sjid=vk4DAAAAIBAJ&pg=3012%2C4716211 |access-date=13 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Namuhunan ng $3.5 milyon ang bansa para sa kompetisyon sa pag-asang mapataas ng publisidad dulot ng ''pageant'' ang kanilang turismo, na siyang pangunahing industriya ng isla.<ref name=":3">{{Cite news |last=Smith |first=Helena |date=13 Mayo 2000 |title=Cyprus hosts rise and fall of Miss Aphrodite |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2000/may/13/cyprus.helenasmith |access-date=11 Enero 2024 |issn=0261-3077}}</ref> Nagdulot ng pangingilabot sa Paris ang pamahalaan ng Tsipre sa pamamagitan ng paghiling na ipahiram ng [[Museo ng Louvre]] sa isla ang estatwa ng [[Venus de Milo]] para sa kompetisyon.<ref name=":3" /> Nagprotesta ang mga paring [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Ortodokso]] sa Tsipre sa pamamagitan ng isang ''vigil'' kasabay ng ''final telecast'' dahil sa desisyon na idaos sa isla ng Tsipre ang kompetisyon.<ref name=":3" /><ref>{{Cite news |date=14 Mayo 2000 |title=Indian beauty is Miss Universe |language=en |pages=24 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=VlNIAAAAIBAJ&sjid=bRQEAAAAIBAJ&pg=4788%2C2142509 |access-date=13 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Mayo 2000 |title=Model from India, 21, named |language=en |pages=5 |work=Toledo Blade |url=https://news.google.com/newspapers?id=MWRPAAAAIBAJ&sjid=5AMEAAAAIBAJ&pg=6606%2C3883861 |access-date=13 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-siyam na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Apat na kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Miss Italia 1999 Manila Nazzaro sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 1999 |title=L' ultima Miss del secolo eletta tra errori e fischi - la Repubblica.it |trans-title=The last Miss of the century elected between errors and whistles |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1999/09/06/ultima-miss-del-secolo-eletta-tra.html |access-date=9 Enero 2024 |website=La Repubblica |language=it}}</ref> Gayunpaman, natanggalan ng lisensya ang Miss Italia Organization para sa Miss Universe at ito ay ibinigay sa ''The Miss for Miss Universe'' na pinamumunuan ni Clarissa Burt.<ref>{{Cite news |date=6 Setyembre 1999 |title=Non sfilerà per l'Universo |language=it |trans-title=He won't parade through the Universe |pages=11 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,11/articleid,0507_01_1999_0243_0011_9354258/ |access-date=10 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110022644/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,11/articleid,0507_01_1999_0243_0011_9354258/ |archive-date=10 Enero 2024 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 Marso 2000 |title=Clarissa Burt va a caccia della nuova Miss Universo |language=it |trans-title=Clarissa Burt hunts for the next Miss Universe |pages=50 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,44/articleid,0407_01_2000_0060_0050_4294654/anews,true/ |access-date=15 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603170025/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,44/articleid,0407_01_2000_0060_0050_4294654/anews,true/ |archive-date=3 Hunyo 2025 |url-status=dead }}</ref> Nanalo si Annalisa Guadalupi sa unang edisyon ng kompetisyong ito. Iniluklok ang first runner-up ng Miss Russia 1999 na si Svetlana Goreva upang kumatawan sa kanyang bansa dahil hindi umabot sa ''age requirement'' si Miss Russia 1999 Anna Kruglova.<ref>{{Cite news |date=15 Enero 2000 |title=Pretty maidens in a row vie for Russian beauty title |language=en |pages=11 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=e1ZIAAAAIBAJ&sjid=YxQEAAAAIBAJ&pg=2885%2C562942 |access-date=12 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Hungary 2000 na si Izabella Kiss dahil bumitaw sa kompetisyon si Miss Hungary 2000 Ágnes Nagy dahil sa mga personal na dahilan. Dapat sanang lalahok si Miss Venezuela 1999 Martina Thorogood sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 1999 |title=Miranda ganó Miss Venezuela |trans-title=Miranda wins Miss Venezuela |url=http://buscador.eluniversal.com/1999/09/11/cul_art_11312ZZ.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903120511/http://buscador.eluniversal.com/1999/09/11/cul_art_11312ZZ.shtml |archive-date=3 Setyembre 2009 |access-date=11 Enero 2024 |website=El Universal |language=es}}</ref> Gayunpaman, dahil nagtapos si Thorogood bilang first runner-up sa Miss World 1999 at maaari nitong palitan ang nagwagi,<ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 1999 |title=Indian beauty crowned Miss World 1999 amid protest |language=en |pages=13 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=a_1OAAAAIBAJ&sjid=fRQEAAAAIBAJ&pg=4767%2C4115213 |access-date=11 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 1999 |title=Miss India crowned Miss World amid feminist demonstrations |language=en |pages=B6 |work=Reading Eagle |url=https://news.google.com/newspapers?id=gRQyAAAAIBAJ&sjid=jqMFAAAAIBAJ&pg=1431%2C5037389 |access-date=11 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> tinanggihan ng Miss Universe Organization ang partisipasyon ni Thorogood.<ref>{{Cite news |date=8 Pebrero 2000 |title=Emanuel cancela en Venezuela |language=es |trans-title=Emanuel cancels in Venezuela |pages=10 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=MyBdAAAAIBAJ&sjid=qFoNAAAAIBAJ&pg=4239%2C1683140 |access-date=11 Enero 2024}}</ref> Hindi rin tinanggap ng Miss Universe Organization ang pagluklok sa ''first runner-up'' na si Norkys Batista bilang kinatawan ng Beneswela sa Miss Universe dahil hindi ito nanalo sa Miss Venezuela.<ref name=":2">{{Cite web |last= |date=1 Marso 2000 |title=Claudia Moreno, la reina bolivariana de Venezuela |trans-title=Claudia Moreno, the Bolivarian queen of Venezuela |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/claudia-moreno-la-reina-bolivariana-de-venezuela-34825 |access-date=12 Enero 2024 |website=Panamá América |language=es}}</ref> Dahil dito, isang ''emergency pageant'' ang idinaos ng Miss Venezuela Organization noong 26 Pebrero 2000 upang piliin ang kandidata ng Beneswela sa edisyong ito. Nagwagi si Claudia Moreno sa naturang ''pageant''.<ref name=":2" /> ==== Mga pagbalik at mga pag-urong sa kompetisyon ==== Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Bulgarya, Dinamarka, Guam, Noruwega, Olanda, Sint Maarten, at Simbabwe. Huling sumali noong [[Miss Universe 1982|1982]] ang Sint Maarten, noong [[Miss Universe 1996|1996]] and Dinamarka, at noong [[Miss Universe 1998|1998]] ang Bulgarya, Guam, Noruwega, Olanda, at Simbabwe. Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang Austrya, Barbados, Bonaire, Curaçao, Guyana, Hilagang Kapuluang Mariana, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Kapuluang Cook, Nikaragwa, Sambia, Suriname, at Turkiya. Hindi sumali si Jozaïne Wall ng Curaçao dahil hindi ito umabot sa ''age requirement''. Hindi sumali si Michelle Boyer Sablan ng Hilagang Kapuluang Mariana dahil sa mga personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=22 Oktubre 1999 |title=NMBPA CONFIRMS Sablan out, Hill in |url=https://www.saipantribune.com/news/local/nmbpa-confirms-sablan-out-hill-in/article_0304eabe-e912-5594-8eb3-5cfc041e365a.html |access-date=11 Enero 2024 |website=Saipan Tribune |language=en |archive-date=10 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110231454/https://www.saipantribune.com/news/local/nmbpa-confirms-sablan-out-hill-in/article_0304eabe-e912-5594-8eb3-5cfc041e365a.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 1999 |title=BEAUTY PAGEANT CONTROVERSY NMBPA sets the record straight |url=https://www.saipantribune.com/news/local/beauty-pageant-controversy-nmbpa-sets-the-record-straight/article_5293e580-34e8-59df-a61c-796905a734ef.html |access-date=11 Enero 2024 |website=Saipan Tribune |language=en |archive-date=10 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110231503/https://www.saipantribune.com/news/local/beauty-pageant-controversy-nmbpa-sets-the-record-straight/article_5293e580-34e8-59df-a61c-796905a734ef.html |url-status=dead }}</ref> Hindi sumali sina Liana Tarita Scott ng Kapuluang Cook at Sidonia Mwape ng Sambia dahil sa pinansyal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=1 Disyembre 1999 |title=Miss South Pacific 1999-2000 in Tonga |url=https://matangitonga.to/1999/12/01/miss-south-pacific-1999-2000-tonga |access-date=12 Enero 2024 |website=Matangi Tonga |language=en}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Austrya, Barbados, Bonaire, Guyana, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Nikaragwa, at Suriname matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat sanang lalahok sa Miss Universe ang ''second runner-up'' ng Miss Turkey 2000 na si Cansu Dere bilang kapalit ng ''first runner-up'' Gamze Özçelik dahil siya ay hindi nakaabot sa ''age requirement'' ng Miss Universe.<ref>{{Cite web |title=Türkiye'nin Taçlı Oyuncuları |trans-title=Turkey's crowned players |url=https://www.hurriyet.com.tr/mahmure/galeri-turkiyenin-tacli-oyunculari-34941539/18 |access-date=13 Enero 2024 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> Gayunpaman, dahil walang relasyon sa isa't-isa ang mga bansang Turkiya at Tsipre, papayagan lang ng pamahalaan ng Turkiya na makalipad si Dere papuntang Tsipre kung makakadaan siya sa [[Hilagang Tsipre]]. Gumawa ng mga kaayusang ang Miss Turkey Organization upang makalakbay si Dere sa Atenas, ngunit isang araw bago lumipad si Dere, hindi siya pinayagan ng pamahalaan ng Turkiya na lumipad sa Tsipre dahil sa politikal na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Hunyo 2023 |title=Cansu Dere, la reina de belleza turca que se convirtió en actriz |trans-title=Cansu Dere, the Turkish beauty queen who became an actress |url=https://mag.elcomercio.pe/fama/madre-cansu-dere-la-reina-de-belleza-turca-que-se-convirtio-en-actriz-anne-turquia-telenovelas-turcas-infiel-actrices-actores-de-telenovelas-actores-turcos-nnda-nnlt-noticia/ |access-date=13 Enero 2024 |website=El Comercio |language=es}}</ref><ref name=":3" /> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_Universe_2000_Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2000 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 2000''' | * '''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' – '''Lara Dutta'''<ref name=":4">{{Cite news |date=13 Mayo 2000 |title=Indian model wins Miss Universe contest |language=en |pages=3A |work=Lewiston Morning Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?id=WKxeAAAAIBAJ&sjid=wC4MAAAAIBAJ&pg=4717%2C3324941 |access-date=13 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Claudia Moreno<ref name=":4" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|Spain}} [[Espanya]] – Helen Lindes<ref name=":4" /> |- | Top 5 | * {{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] – Lynnette Cole<ref name=":4" /> * {{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] – Kim Yee |- | Top 10 | * {{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] – Evelyn Mikomägi * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Catalina Acosta<ref name=":5">{{Cite news |date=14 Mayo 2000 |title=Indian woman crowned Miss Universe |language=en |pages=14 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=hVg1AAAAIBAJ&sjid=gSUMAAAAIBAJ&pg=502%2C6360110 |access-date=13 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Sonia Rolland * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Corinne Crewe * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Heather Hamilton |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Swimsuit !Evening Gown !Katampatan !Top 5 Question |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]<ref name=":5" />''' |'''9.44 (1)''' |'''9.40 (4)''' |'''9.42 (2)''' |'''9.95 (1)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]<ref name=":5" /> |9.37 (2) |9.55 (1) |9.46 (1) |9.00 (3) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|Spain}} [[Espanya]]<ref name=":5" /> |9.07 (5) |9.51 (3) |9.29 (3) |9.26 (2) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |9.31 (3) |8.97 (7) |9.14 (5) |8.81 (4) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |9.10 (4) |9.24 (5) |9.17 (4) |8.78 (5) |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]<ref name=":5" /> |8.66 (8) |9.52 (2) |9.09 (6) | rowspan="5" | |- |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |8.90 (6) |9.04 (6) |8.97 (7) |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |8.74 (7) |8.94 (8) |8.94 (8) |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |8.60 (9) |8.92 (9) |8.76 (9) |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |8.54 (10) |8.75 (10) |8.65 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|Spain}} [[Espanya]] – Helen Lindes |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|ARU}} [[Aruba]] – Tamara Scaroni |- |Clairol Herbal Essences Style Award | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Leticia Murray |- |Oscar de la Renta Best in Swimsuit | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Lara Dutta |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Leticia Murray |- |1st runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Lara Dutta |- |2nd runner-up | * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Corinne Crewe |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1998|1998]], sampung mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''casual interview, swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist.'' Kalaunan ay napili ang limang pinalista na sasabak sa paunang question-and-answer round, at matapos nito, tatlong pinalista naman ang napili upang sumabak sa ''final question'' at ''final walk''. === Komite sa pagpili === * Kim Alexis – Amerikanang aktres at modelo * Debbie Allen – Amerikanang aktres at modelo * Serena Altschul – Amerikanang ''broadcast journalist'' * Catherine Bell – Amerikanang aktres at modelo * Cristián de la Fuente – Tsilenong aktor, modelo, at ''producer'' * Tony Robbins – Amerikanong awtor * André Leon Talley – Amerikanong ''fashion journalist'' at dating ''creative director'' ng Vogue == Mga kandidata == Pitumpu't-siyam na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |last=Joshi |first=Vijay |date=8 Mayo 2000 |title=Contestants want 'brains' respected |language=en |pages=58 |work=Kentucky New Era |url=https://news.google.com/newspapers?id=5fQrAAAAIBAJ&sjid=_WwFAAAAIBAJ&pg=3188%2C4160570 |access-date=11 Enero 2024}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |Sabrina Schepmann<ref name=":0">{{Cite news |date=12 Enero 2000 |title=Miss Deutschland 2000: Die Allerschönste im Land? |language=de |trans-title=Miss Germany 2000: The most beautiful one in the country? |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/miss-deutschland-2000-die-allerschoenste-im-land-a-59487.html |access-date=9 Enero 2024 |issn=2195-1349}}</ref> |18 |Nauen |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Karine Eunice da Cunha Manita<ref>{{Cite web |date=2 Disyembre 2000 |title=Angola: Miss Brazil Arrives in Luanda |url=https://allafrica.com/stories/200012020005.html |access-date=9 Enero 2024 |website=Panafrican News Agency |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |19 |[[Luanda]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Andrea Nicastri<ref>{{Cite web |date=29 Abril 2000 |title=Photo: Miss Universe Pageant |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/27f63584f3d803a1330f2a70afed7a19/Miss-Universe-Pageant/ |access-date=10 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |25 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Tamara Scaroni |23 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Samantha Frost<ref>{{Cite news |date=18 Abril 2000 |title=Miss Australia |language=en |pages=84 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=HlcbAAAAIBAJ&sjid=70oEAAAAIBAJ&pg=3490%2C2464106 |access-date=10 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |22 |[[Sydney]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Tonia Peachey<ref name=":1">{{Cite web |date=29 Abril 2000 |title=Photo: 2000 Miss Universe Pageant |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/75b8d6af7e5903f20ec861f595bc622f/2000-Miss-Universe-Pageant/ |access-date=9 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Mikala Moss |24 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Joke Van de Velde<ref>{{Cite web |date=8 Agosto 2023 |title=Ex-Miss België Joke Van de Velde hervat studies voor kleuterleidster: “De media bieden niet genoeg zekerheid” |trans-title=Ex-Miss Belgium Joke Van de Velde resumes studies as a kindergarten teacher: “The media do not provide enough certainty” |url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230808_93231396 |access-date=9 Enero 2024 |website=Het Nieuwsblad |language=nl-BE}}</ref> |20 |[[Gante|Ghent]] |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Shiemicka Richardson<ref>{{Cite web |date=3 Abril 2000 |title=New York Belizean crowned Miss Belize |url=https://edition.channel5belize.com/archives/21221 |access-date=9 Enero 2024 |website=Channel 5 Belize |language=en-US |archive-date=9 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109154020/https://edition.channel5belize.com/archives/21221 |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Belmopan]] |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Claudia Moreno<ref>{{Cite web |date=10 Hunyo 2019 |title=¡ESPECTACULAR! Así luce Claudia Moreno 19 años de haberse titulado Miss Venezuela |trans-title=SPECTACULAR! This is what Claudia Moreno looks like 19 years after having titled Miss Venezuela |url=https://maduradas.com/espectacular-asi-luce-claudia-moreno-19-anos-haberse-titulado-miss-venezuela-ron/ |access-date=9 Enero 2024 |website=Maduradas.com |language=es |archive-date=9 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109154020/https://maduradas.com/espectacular-asi-luce-claudia-moreno-19-anos-haberse-titulado-miss-venezuela-ron/ |url-status=dead }}</ref> |22 |[[Caracas]] |- |{{Flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Joyce Molemoeng<ref>{{Cite web |date=9 Enero 2023 |title=Botswana misses out on Miss Universe again |url=https://www.weekendpost.co.bw/36184/weekendlife/botswana-misses-out-on-miss-universe-again/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109154021/https://www.weekendpost.co.bw/36184/weekendlife/botswana-misses-out-on-miss-universe-again/ |archive-date=9 Enero 2024 |access-date=9 Enero 2024 |website=Weekend Post |language=en}}</ref> |21 |Orapa |- |{{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Josiane Kruliskoski<ref name=":0" /> |20 |Sinop |- |{{Flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Magdalina Valchanova |22 |[[Plovdiv]] |- |{{Flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Yenny Vaca<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> |18 |Litoral |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Heidi Vallentin<ref>{{Cite news |date=5 Mayo 2000 |title=Miss Universe contestants sports designer eyewear prior to the May 12 pageant in Cyprus |language=en |pages=3 |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=YEsPAAAAIBAJ&pg=PA2&dq=Heidi+Vallentin&article_id=6692,237056&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjZ39H7vtGDAxUxslYBHTZqDZ0Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Heidi%20Vallentin&f=false |access-date=10 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |23 |[[Copenhague]] |- |{{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Rania El-Sayed<ref>{{Cite news |date=12 Mayo 2000 |title=Miss Universum 2000: Miss Ägypten (Rania Elsayed) |language=de |trans-title=Miss Egypt (Rania Elsayed) |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/miss-universum-2000-miss-aegypten-rania-elsayed-a-76074.html |access-date=9 Enero 2024 |issn=2195-1349}}</ref> |18 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Gabriela Cadena<ref>{{Cite web |date=18 Disyembre 2013 |title=Gabriela Cadena, la ecuatoriana que viste a Shakira y a Carrie Underwood |trans-title=Gabriela Cadena, the Ecuadorian who dresses Shakira and Carrie Underwood |url=https://www.eluniverso.com/vida-estilo/2013/12/18/nota/1930456/disenadora-ecuatoriana-que-viste-famosas |access-date=9 Enero 2024 |website=El Universo |language=es}}</ref> |20 |Guayaquil |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Alexandra Rivas<ref>{{Cite web |title=Alexandra Rivas esquiva la muerte en terremoto 2001 |trans-title=Alexandra Rivas avoids death in the 2001 earthquake |url=http://especiales.laprensagrafica.com/2004/50casos/casos11.asp |access-date=9 Enero 2024 |website=La Prensa Gráfica |language=es}}</ref> |20 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Miroslava Kysucká<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Marso 2000 |title=Víťazka pocestuje na Miss Universe |trans-title=The winner will travel to Miss Universe |url=https://korzar.sme.sk/c/4725360/vitazka-pocestuje-na-miss-universe.html |access-date=9 Enero 2024 |website=Korzar |language=sk}}</ref> |19 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|Spain}} [[Espanya]] |Helen Lindes<ref>{{Cite web |last=Martín Rojas |first=José Luís |date=16 Marso 2023 |title=Así ha cambiado Helen Lindes, la casi Miss Universo española que lleva más de 20 años en el mundo de la moda |trans-title=This is how Helen Lindes has changed, the almost Spanish Miss Universe who has been in the world of fashion for more than 20 years |url=https://www.lavanguardia.com/magazine/moda/20230316/8813185/asi-cambiado-helen-lindes-miss-universo-espanola-lleva-mas-20-anos-mundo-moda-asc-pst-mmn.html |access-date=9 Enero 2024 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> |18 |Girona |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Lynnette Cole<ref>{{Cite news |date=5 Pebrero 2000 |title=Poise, presence win pageant |language=en |pages=19 |work=The Springfield News-Leader |url=https://www.newspapers.com/clip/9371095/the-springfield-news-leader/ |access-date=12 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Columbia |- |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |Evelyn Mikomägi<ref>{{Cite web |last=Jahilo |first=Valdo |date=28 Agosto 2001 |title=Evelyn Mikomägi lubab missivõistlustega lõpu teha |trans-title=Evelyn Mikomägi promises to put an end to pageants |url=https://www.ohtuleht.ee/110777/evelyn-mikomagi-lubab-missivoistlustega-lopu-teha |access-date=5 Mayo 2023 |website=Õhtuleht |language=et}}</ref> |20 |[[Tallin]] |- |{{flagicon|Ghana}} [[Gana]] |Maame Esi Acquah<ref>{{Cite web |last=Buckman-Owoo |first=Jayne |date=23 Marso 2017 |title=AHA is a dream come true — Maame Esi |url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/aha-is-a-dream-come-true-maame-esi.html |access-date=10 Enero 2024 |website=Graphic Online |language=en}}</ref> |18 |Cape Coast |- |{{flagicon|Great Britain}} [[Gran Britanya]] |Louise Lakin<ref>{{Cite web |date=10 Mayo 2008 |title=Glamorous way to stump up cash |url=https://www.oxfordmail.co.uk/news/2251621.glamorous-way-stump-cash/ |access-date=10 Enero 2024 |website=Oxford Mail |language=en}}</ref> |21 |[[Manchester]] |- |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |Eleni Skafida |21 |[[Atenas|Athens]] |- |{{Flagicon|GUM}} [[Guam]] |Lisamarie Quinata<ref>{{Cite web |date=28 Abril 2000 |title=Photo: 2000 Miss Universe Pageant |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/16418f6c1b69f72aa57f99a7219a7019/2000-Miss-Universe-Pageant/ |access-date=10 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |22 |Hagåtña |- |{{flagicon|Guatemala}} [[Guwatemala]] |Evelyn López<ref>{{Cite news |last=Maheshwari |first=D. |date=1 Hulyo 2000 |title=Rivals yet friends |language=en |pages=57 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=cRwrAAAAIBAJ&sjid=jxQEAAAAIBAJ&pg=4712%2C4952640 |access-date=10 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{flagicon|Jamaica}} [[Hamayka]] |Sapphire Longmore<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2013 |title=10 things you didn't know about Dr Saphire Longmore |url=https://jamaica-gleaner.com/gleaner/20130310/out/out2.html |access-date=10 Enero 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |24 |Clarendon |- |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |Mayu Endo<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Gilbert Kim |date=24 Setyembre 2022 |title=The joy of joining Miss Universe |url=https://tribune.net.ph/2022/09/the-joy-of-joining-miss-universe/ |access-date=10 Enero 2024 |website=Daily Tribune |language=en-US}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Flor Garcia<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |19 |San Pedro Sula |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Sonija Kwok<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=6 Disyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kongs from the 1990s – where are they now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |access-date=12 Enero 2023 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |25 |Hong Kong |- |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' |'''Lara Dutta'''<ref>{{Cite news |last=Shaikh |first=Jamal |date=22 Abril 2000 |title=Lara Dutta: The twinkle in a country's eye |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/lara-dutta-the-twinkle-in-a-countrys-eye/articleshow/398166271.cms |access-date=10 Enero 2024 |issn=0971-8257}}</ref> |21 |Ghaziabad |- |{{Flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Louise Doheny<ref>{{Cite web |last=Jansen |first=Michael |date=13 Mayo 2000 |title=New Miss Universe is trumpeted on Aphrodite's Isle |url=https://www.irishtimes.com/news/new-miss-universe-is-trumpeted-on-aphrodite-s-isle-1.270579 |access-date=10 Enero 2024 |website=The Irish Times |language=en}}</ref> |19 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |Nirit Bakshi<ref>{{Cite news |date=9 Hunyo 2000 |title=On the world stage |pages=19 |work=The Australian Jewish News |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/262559589?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=10 Enero 2024 |via=Trove}}</ref> |18 |[[Berseba]] |- |{{flagicon|Italy}} [[Italya]] |Annalisa Guadalupi |18 |[[Roma]] |- |{{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |Kim Yee<ref>{{Cite news |date=12 Mayo 2000 |title=Miss Canada, law student |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/arts/miss-canada-law-student/article1039507/ |access-date=10 Enero 2024}}</ref> |22 |[[Edmonton]] |- |{{flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Tausha Vanterpool |22 |Tortola |- |{{Flagicon|CYM}} [[Kapuluang Kayman]] |Mona Lisa Tatum<ref>{{Cite web |last=Whittaker |first=James |date=6 Hunyo 2013 |title=News anchor heads to CNN |url=https://www.caymancompass.com/2013/06/06/news-anchor-heads-to-cnn/ |access-date=10 Enero 2024 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |22 |George Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Clintina Gibbs<ref name=":1" /> |20 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Catalina Acosta<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Disyembre 2019 |title=El drama que vivió la exreina Catalina Acosta por usar biopolímeros |trans-title=The drama that former queen Catalina Acosta experienced for using biopolymers |url=https://www.eltiempo.com/cultura/gente/exreina-catalina-acosta-muestra-los-danos-en-sus-labios-por-usar-biopolimeros-444004 |access-date=10 Enero 2024 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |22 |[[Bogotá]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Laura Mata<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1999 |title=Noche de la belleza nacional |trans-title=National Beauty Night |url=https://www.nacion.com/el-pais/noche-de-la-belleza-nacional/MGD3BYBBJBGZTHSEY3MRWYJGBU/story/ |access-date=10 Enero 2024 |website=La Nación |language=es}}</ref> |22 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Renata Lovrinčević<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2023 |title=DANAS JE NAJPOZNATIJA MAMA NOGOMETAŠA U HRVATSKOJ: Prije 20 godina izgledala je potpuno drugačije |trans-title=TODAY IS THE MOST FAMOUS MOM OF A FOOTBALL PLAYER IN CROATIA: 20 years ago she looked completely different |url=https://story.hr/Celebrity/a253272/Kako-je-Renata-Lovrincevic-Buljan-izgledala-2000.-godine.html |access-date=10 Enero 2024 |website=Story |language=hr}}</ref> |23 |Split |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] |Norma Elias Naoum<ref>{{Cite news |date=19 Mayo 2000 |title=Miss Universe snub |language=en |pages=10 |work=The Australian Jewish News |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/262558749?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=10 Enero 2024 |via=Trove}}</ref> |23 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Lynette Ludi<ref>{{Cite web |date=30 Enero 2023 |title=Beauty queens to wear jewels costing RM3mil |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2003/01/30/beauty-queens-to-wear-jewels-costing-rm3mil |access-date=10 Enero 2024 |website=The Star |language=en}}</ref> |25 |[[Kuching]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Jolene Arpa |18 |Santa Luċija |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Jenny Arthemidor |18 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Leticia Murray<ref>{{Cite web |last=Marín |first=Nora |date=14 Hulyo 2000 |title=Vuelve Leticia Murray a representar a México |trans-title=Leticia Murray returned to represent Mexico |url=http://www.terra.com.mx/entretenimiento/nota/20000714/104426.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041216231144/http://www.terra.com.mx/entretenimiento/nota/20000714/104426.htm |archive-date=16 Disyembre 2004 |access-date=13 Enero 2024 |website=Terra |language=es}}</ref> |20 |[[Hermosillo]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Mia de Klerk<ref>{{Cite web |date=17 Hunyo 2016 |title=Zoom In: Life after the Miss Namibia Crown |url=https://neweralive.na/posts/zoom-in-life-namibia-crown |access-date=10 Enero 2024 |website=New Era Live |language=en}}</ref> |20 |Khomas |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Matilda Kerry<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Marso 2014 |title=Beauty Queen Reunion! As MBGN 2000 Matilda Kerry Weds {{!}} Agbani Darego, Munachi Abii, Chinenye Ochuba-Akinlade Attend |url=https://www.bellanaija.com/2014/03/beauty-queen-reunion-as-mbgn-2000-matilda-kerry-weds-agbani-darego-munachi-abii-chinenye-ochuba-akinlade-attend/ |access-date=10 Enero 2024 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |19 |[[Lagos]] |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Tonje Kristin Wøllo<ref>{{Cite web |last=Normann |first=Vegard B. |date=12 Mayo 2009 |title=Misse-Tonje er TV 2-Carstens nye kjæreste |trans-title=Misse-Tonje is TV 2-Carsten's new girlfriend |url=https://www.tv2.no/underholdning/god-kveld-norge/misse-tonje-er-tv-2-carstens-nye-kjreste/12335006/ |access-date=10 Enero 2024 |website=TV 2 |language=nb-NO}}</ref> |25 |Buskerud |- |{{Flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Chantal van Roessel<ref>{{Cite news |date=24 Abril 2000 |title=Miss Universe Nederland |language=nl |trans-title=Miss Universe Netherlands |pages=19 |work=Dutch Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/223783857?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=10 Enero 2024 |via=Trove}}</ref> |25 |Hilagang Brabant |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Analía Núñez<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Carolina Ramírez<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |20 |Alto Paraná |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Verónica Rueckner<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |19 |Piura |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]] |Nina Ricci Alagao<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=23 Abril 2000 |title=Nina Ricci Alagao: She would smell just as sweet |url=https://www.philstar.com/entertainment/2000/04/23/92093/nina-ricci-alagao-she-would-smell-just-sweet |access-date=12 Enero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |22 |[[Makati]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Suvi Miinala<ref>{{Cite web |last=Tähtivaara |first=Sarianne |date=18 Disyembre 2022 |title=Suvi Tiilikainen julkaisi harvinaisen kuvan – poseeraa rakastuneena Jukka-puolisonsa kanssa |trans-title=Suvi Tiilikainen published a rare photo – posing in love with her husband Jukka |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000009274607.html |access-date=10 Enero 2024 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |19 |[[Kemi]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Emilia Raszyńska<ref>{{Cite web |date=9 Marso 2008 |title=Myślałam, że Mariusz jest ochroniarzem prezydenta |trans-title=I thought Mariusz was the president's bodyguard |url=https://gazetaolsztynska.pl/Myslalam--ze-Mariusz-jest-ochroniarzem-prezydenta-,41689 |access-date=10 Enero 2024 |website=Gazeta Olsztyńska |language=pl |archive-date=10 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110022644/https://gazetaolsztynska.pl/Myslalam--ze-Mariusz-jest-ochroniarzem-prezydenta-,41689 |url-status=dead }}</ref> |21 |Warmia-Masuria |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Zoribel Fonalledas<ref>{{Cite web |last=Santiago Torres |first=Amary |date=11 Hunyo 2013 |title=Zoribel Fonalledas se aferra a sus hijos y trabajo tras su divorcio |trans-title=Zoribel Fonalledas clings to her children and work after her divorce |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/zoribel-fonalledas-se-aferra-a-sus-hijos-y-trabajo-tras-su-divorcio/ |access-date=10 Enero 2024 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |22 |Guaynabo |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Licínia Macedo<ref>{{Cite web |last=Mullen |first=Tom |date=17 Oktubre 2021 |title=Madeira Hosts Underwater Photography And Video Contest |url=https://www.forbes.com/sites/tmullen/2021/10/17/madeira-hosts-underwater-photography-and-video-contest/ |access-date=10 Enero 2024 |website=[[Forbes]] |language=en}}</ref> |24 |[[Madeira]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Sonia Rolland<ref>{{Cite web |last=Princewill |first=Nimi |last2=Mawad |first2=Dalal |date=3 Hunyo 2022 |title=First African-born Miss France investigated over apartment gift from late Gabon president |url=https://www.cnn.com/2022/06/03/africa/france-investigation-sonia-rolland-intl/index.html |access-date=10 Enero 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> |18 |Cluny |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Gilda Jovine<ref>{{Cite web |last=Vicioso |first=Dolores |date=26 Marso 2000 |title=Reps to Miss Universe and Miss World chosen |url=https://dr1.com/news/2000/03/27/reps-to-miss-universe-and-miss-world-chosen/ |access-date=11 Enero 2024 |website=DR1.com |language=en-US}}</ref> |20 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Jitka Kocurová<ref>{{Cite web |last= |date=15 Mayo 2000 |title=Jitka Kocurová se na Miss Universe živila sladkostmi |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/spolecnost/jitka-kocurova-se-na-miss-universe-zivila-sladkostmi.A000514190255lidicky_jup |access-date=10 Enero 2024 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |20 |[[Praga|Prague]] |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Svetlana Goreva<ref>{{Cite news |date=25 Abril 2000 |title=79 in Miss Universe pageant in Cyprus |language=en |pages=13 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=1lZIAAAAIBAJ&sjid=iBQEAAAAIBAJ&pg=2165%2C3881918 |access-date=10 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Mosku]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Corinne Crewe<ref>{{Cite web |last=Kanungo |first=Pallavi |date=22 Setyembre 2023 |title="With a population that is 98 percent black": Zimbabwe's white population explored as Brooke Bruk Jackson's Miss Universe win sparks wild reactions |url=https://www.sportskeeda.com/pop-culture/news-with-population-98-percent-black-zimbabwe-s-white-population-explored-brooke-bruk-jackson-s-miss-universe-win-sparks-wild-reactions |access-date=10 Enero 2024 |website=Sportskeeda |language=en-us}}</ref> |18 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Eunice Olsen |22 |Singapura |- |{{Flagicon|SXM}} [[Sint Maarten]] |Angelique Romou |26 |Philipsburg |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Valerie Aflalo<ref>{{Cite web |last=Berggren |first=Olle |date=6 Enero 2014 |title=Aflalo: "Var ett mirakel att jag överlevde" |trans-title=Aflalo: "It was a miracle that I survived" |url=https://www.expressen.se/kvallsposten/aflalo-var-ett-mirakel-att-jag-overlevde/ |access-date=11 Enero 2024 |website=Expressen |language=sv}}</ref> |23 |Malmö |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Anita Buri<ref>{{Cite web |title=Solche Missen vermissen wir |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |access-date=31 Enero 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=14 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414184236/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |url-status=dead }}</ref> |21 |Berg |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Kulthida Yenprasert |21 |[[Bangkok]] |- |{{Flagicon|Taiwan}} [[Taiwan|Taywan]] |Lei-Ann Chang<ref>{{Cite news |date=8 Mayo 2000 |title=What's in a name? |language=en |pages=en |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=YUsPAAAAIBAJ&pg=PA6&dq=%22Miss+Universe%22+%22cyprus%22&article_id=6907,417442&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjrxoji2NmDAxWP9zgGHTEYBE44ChDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22cyprus%22&f=false |access-date=13 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[Taipei]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Heather Hamilton<ref>{{Cite web |last=Kast |first=Gaynor |date=13 Disyembre 1999 |title=Miss SA brings a breath of fresh air |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/miss-sa-brings-a-breath-of-fresh-air-22803 |access-date=11 Enero 2024 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |22 |Gauteng |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Yeon-joo<ref>{{Cite web |date=1 Abril 2009 |title=Former Miss Korea Kim Ties Knot in August |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2024/01/719_42410.html |access-date=11 Enero 2024 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> |19 |[[Seoul]] |- |{{Flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Heidi Rostant<ref name=":1" /> |22 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Francesca Sovino<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2000 |title=Cansada pero feliz |trans-title=Tired but happy |url=https://www.nacion.com/archivo/cansada-pero-feliz/GB5ZITKCCZB2RP7FSQHWOJ22ZM/story/ |access-date=11 Enero 2024 |website=La Nación |language=es}}</ref> |21 |Valparaíso |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Christy Groutidou |19 |[[Nikosya]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Natalie Shvachko<ref>{{Cite news |last=Titcomb |first=James |last2=Oliver |first2=Matt |date=19 Enero 2022 |title=Bobby Kotick, the Call of Duty billionaire forced to sell up by a sexual harassment bombshell |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2022/01/19/bobby-kotick-call-duty-billionaire-forced-sell-sexual-harassment/ |access-date=11 Enero 2024 |issn=0307-1235}}</ref> |24 |Dnipropetrovsk |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Izabella Kiss |24 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Giovanna Piazza<ref>{{Cite web |date=5 Abril 2000 |title=Una coloniense es Miss Uruguay |trans-title=A colonial woman is Miss Uruguay |url=https://www.lr21.com.uy/sociedad/7418-una-coloniense-es-miss-uruguay#google_vignette |access-date=11 Enero 2024 |website=LaRed21 |language=es}}</ref> |18 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon|SCG}} [[Yugoslavia]] |Lana Marić |19 |[[Belgrado|Belgrade]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:2000]] [[Kategorya:Miss Universe]] aksggc6ht1a2zds6iw11vm1wsj8j9ye Miss Universe 2002 0 321823 2241737 2239430 2026-11-12T01:08:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241737 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=File:Justine Pasek - STRI (2002) 07.jpg|caption=Justine Pasek, Miss Universe 2002|winner='''Justine Pasek <br> {{flagicon|Panama}} [[Panama]]''' ''<small>(pumalit)</small>'' <br> '''''Oxana Fedorova''''' <br> {{flagicon|Russia}} [[Rusya]] ''<small>(bumitiw)</small>''|broadcaster=[[CBS]]|date=29 Mayo 2002|venue=Coliseo Roberto Clemente, San Juan, [[Puerto Rico]]|entrants=75|placements=10|acts=Marc Anthony|presenters={{Hlist|Phil Simms|Daisy Fuentes|Brook Lee}}|debuts={{Hlist|Albanya|Tsina}}|withdraws={{Hlist|Arhentina|Bagong Silandiya|Botswana|Kapuluang Turks at Caicos|Libano|Malta|Paragway|Simbabwe|Taywan}}|returns={{Hlist|[[Australya]]|[[Guyana]]|[[Kenya]]|[[Mawrisyo]]|[[Namibya]]}}|congeniality=Merlisa George <br> {{flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]|photogenic=Isis Casalduc <br> {{flagicon|PRI}} [[Porto Riko]]|best national costume=Vanessa Mendoza <br> {{flagicon|COL}} [[Kolombya]]|before=[[Miss Universe 2001|2001]]|next=[[Miss Universe 2003|2003]]}}Ang '''Miss Universe 2002''' ay ang ika-51 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Coliseo Roberto Clemente, San Juan, [[Puerto Rico|Porto Riko]] noong 29 Mayo 2002. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Denise Quiñones ng [[Puerto Rico|Porto Riko]] si Oxana Fedorova ng [[Rusya]] bilang Miss Universe 2002.<ref name=":0">{{Cite web |last=Daigle |first=Katy |date=30 Mayo 2002 |title=Miss Russia Named 2002 Miss Universe |url=https://apnews.com/article/ec162dd79f7fb20bcaf4d1c7f1182d88 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202145932/https://apnews.com/article/ec162dd79f7fb20bcaf4d1c7f1182d88 |archive-date=2 Pebrero 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Martinez |first=Barbara E. |date=30 Mayo 2002 |title=Russia Is Miss Universe |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2002/05/30/russia-is-miss-universe/a1c6ff5e-d2c6-4b20-b0b0-3a1ffc5732b8/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130155005/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2002/05/30/russia-is-miss-universe/a1c6ff5e-d2c6-4b20-b0b0-3a1ffc5732b8/ |archive-date=30 Enero 2024 |access-date=18 Enero 2024 |website=The Washington Post |language=en}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Rusya sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=29 Mayo 2002 |title=Russia takes Miss Universe crown for the first time |url=https://www.hellomagazine.com/celebrities/20020530722418/missuniverse/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119082425/https://www.hellomagazine.com/celebrities/20020530722418/missuniverse/ |archive-date=19 Enero 2024 |access-date=19 Enero 2024 |website=Hello! |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Mayo 2002 |title=Russia Wins 1st Miss Universe Title - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/russia-wins-1st-miss-universe-title/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119082426/https://www.cbsnews.com/news/russia-wins-1st-miss-universe-title/ |archive-date=19 Enero 2024 |access-date=19 Enero 2024 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Justine Pasek ng [[Panama]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Ling Zhuo ng Tsina. Mga kandidata mula sa pitumpu't-limang bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Phil Simms at Daisy Fuentes ang kompetisyon, samantalang si [[Miss Universe 1997]] Brook Lee ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon. Nagtanghal si Marc Anthony sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=31 Mayo 2002 |title=Miss Russia Wins Miss Universe Title, Miss China Third |url=http://en.people.cn/200205/30/eng20020530_96774.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119082459/http://en.people.cn/200205/30/eng20020530_96774.shtml |archive-date=19 Enero 2024 |access-date=19 Enero 2024 |website=People's Daily |language=en}}</ref> Apat na buwan pagkatapos makoronahan, napatalsik si Fedorova sa kanyang titulo,<ref name=":3">{{Cite web |date=23 Setyembre 2002 |title=Deposed Miss Couldn't Give The Time |url=https://www.cbsnews.com/news/deposed-miss-couldnt-give-the-time/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126184723/https://www.cbsnews.com/news/deposed-miss-couldnt-give-the-time/ |archive-date=26 Enero 2023 |access-date=13 Enero 2023 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Caldwell |first=Jim |date=24 Setyembre 2002 |title=Miss Universe dethroned amid pregnancy rumour |url=https://www.irishexaminer.com/world/arid-10096040.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119082426/https://www.irishexaminer.com/world/arid-10096040.html |archive-date=19 Enero 2024 |access-date=19 Enero 2024 |website=Irish Examiner |language=en}}</ref> at ang first runner-up na si Justine Pasek ng [[Panama]] ang pumalit bilang Miss Universe.<ref name="cnn">{{Cite web |date=24 Setyembre 2002 |title=New Miss Universe Crowned |url=http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0209/24/lol.06.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116105211/http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0209/24/lol.06.html |archive-date=16 Nobyembre 2023 |access-date=13 Enero 2023 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Sa kasalukuyan, ang 2002 pageant ay ang tanging edisyon na napasakamay ng 1st runner-up ang titulo nang hindi magampanan ng kasalukuyang Miss Universe ang kanyang mga tungkulin. == Kasaysayan == [[File:Roberto_Clemente_Coliseum.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Roberto_Clemente_Coliseum.JPG|thumb|250x250px|Coliseo Roberto Clemente, ang lokasyon ng Miss Universe 2002]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong Disyembre 2001, dumalo sa isang ''news conference'' sa San Juan ang noo'y-alkalde ng San Juan, Porto Riko na si Jorge Santini at si Miss Universe 2001 Denise Quiñones kung saan inanunsyo na magaganap muli ang Miss Universe sa San Juan. Napili ang lungsod ng San Juan mula sa walo pang ibang mga lungsod.<ref>{{Cite news |date=21 Disyembre 2001 |title=Back in PR |language=en |pages=16 |work=[[Manila Standard]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=yZkVAAAAIBAJ&sjid=nAsEAAAAIBAJ&pg=2032%2C2502935 |url-status=live |access-date=17 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803011205/https://news.google.com/newspapers?id=yZkVAAAAIBAJ&sjid=nAsEAAAAIBAJ&pg=2032,2502935 |archive-date=3 Agosto 2023 |via=Google News Archive}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-limang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dahil hindi nakaabot sa ''age requirement'' ng Miss Universe si Miss España 2001 Lorena van Heerde,<ref>{{Cite news |date=26 Pebrero 2001 |title=Lorena Van Heerde se alza con el título de Miss España 2001 |language=es |work=El País |url=https://elpais.com/diario/2001/02/26/cvalenciana/983218709_850215.html |access-date=13 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113070800/https://elpais.com/diario/2001/02/26/cvalenciana/983218709_850215.html |archive-date=13 Enero 2024 |issn=1134-6582}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 Pebrero 2001 |title=Lorena van Heerde, primera Miss España del Milenio |trans-title=Lorena van Heerde, first Miss Spain of the Millennium |url=https://www.abc.es/estilo/gente/abci-lorena-heerde-primera-miss-espana-milenio-200102260300-14935_noticia.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130160203/https://www.abc.es/estilo/gente/abci-lorena-heerde-primera-miss-espana-milenio-200102260300-14935_noticia.html |archive-date=31 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=Diario ABC |language=es}}</ref> napagdesisyunan ng Miss España Organization ang kanilang ipapadala sa Miss Universe 2001 ay ang first runner-up na si Eva Sisó, at ipapadala na lamang si van Heerde sa edisyong ito. Kalaunan ay nagbanta na idedemanda ng pamilya ni van Heerde ang Miss España Organization dahil sa paglabag ng organisasyon sa kontrata ni van Heerde, at napagdesisyunan niya na putulin na ang kanyang ugnayan sa Miss España Organization na siyang nagtanggal sa kanyang karapatang kumatawan para sa kanyang bansa sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last= |date=3 Mayo 2010 |title=Lorena van Heerde: 'Mi reinado no ha sido un cuento de hadas' |trans-title=Lorena van Heerde: 'My reign has not been a fairy tale' |url=https://www.lne.es/vida-y-estilo/gente/2010/05/03/lorena-heerde-reinado-sido-cuento-21348466.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117102117/https://www.lne.es/vida-y-estilo/gente/2010/05/03/lorena-heerde-reinado-sido-cuento-21348466.html |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=La Nueva España |language=es}}</ref> Ang pumalit sa kanya bilang kinatawan ng espanya si Miss España 2002 Vania Millan.<ref name=":2" /> ==== Mga pagbalik at mga pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang bansang Albanya at Tsina,<ref>{{Cite web |last=Rosenthal |first=Elisabeth |date=16 Hulyo 2002 |title=Beijing Journal; Here She Comes! (Will China Ever Be the Same?) |url=https://www.nytimes.com/2002/07/16/world/beijing-journal-here-she-comes-will-china-ever-be-the-same.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116104757/https://www.nytimes.com/2002/07/16/world/beijing-journal-here-she-comes-will-china-ever-be-the-same.html |archive-date=16 Nobyembre 2023 |access-date=17 Enero 2024 |website=The New York Times |language=en}}</ref> at bumalik ang mga bansang Australya, Guyana, Kenya, Mawrisyo, at Namibya. Huling sumali noong 1995 ang Kenya, noong 1999 ang Guyana, at noong 2000 ang Australya, Mawrisyo, at Namibya. Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang Arhentina, Bagong Silandiya, Botswana, Kapuluang Turks at Caicos, Libano, Malta, Paragway, Simbabwe, at Taywan. Hindi sumali si Miss Lebanon 2001 Christina Sawaya dahil sa pagsuporta ng kanyang bansa sa ''Second Intifada.<ref>{{Cite news |date=31 Mayo 2002 |title=Miss Universe boycott |language=en |pages=2 |work=The Australian Jewish News |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/262902681?searchTerm=Miss%20Universe |access-date=17 Enero 2024 |via=Trove}}</ref>''<ref>{{Cite web |last=Grinberg |first=Emanuella |date=26 Enero 2015 |title=When politics and beauty pageants collide: A 'diplomatic' dance |url=https://www.cnn.com/2015/01/25/living/feat-miss-universe-beauty-pageants-politics/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301133139/https://www.cnn.com/2015/01/25/living/feat-miss-universe-beauty-pageants-politics/index.html |archive-date=1 Marso 2022 |access-date=18 Enero 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Kalaunan ay lumahok si Sawaya sa Miss International 2002 at nagwagi. Hindi lumahok si Euwonka Selver ng Kapuluang Turks at Caicos dahil siya ay natanggalan ng titulo ilang linggo bago ang kompetisyon, at walang itinalaga ang kanyang organisasyon para pumalit sa kanya. Hindi sumali sina Shirley Yeung ng Hong Kong,<ref>{{Cite news |last=Lim |first=Ruey Yan |date=14 Oktubre 2019 |title=Hong Kong actress Shirley Yeung confirms pregnancy after keeping her marriage under wraps |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/hong-kong-actress-shirley-yeung-confirms-pregnancy-after-keeping-her |access-date=17 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117102121/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/hong-kong-actress-shirley-yeung-confirms-pregnancy-after-keeping-her |archive-date=17 Enero 2024 |issn=0585-3923}}</ref> Loredana Zammit ng Malta, at Maria Gabriela Riquelme ng Paragway<ref>{{Cite web |date=6 Nobyembre 2002 |title=Breves: Audiovisual sobre la juventud |url=https://www.abc.com.py/espectaculos/breves-audiovisual-sobre-la-juventud-670814.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117102145/https://www.abc.com.py/espectaculos/breves-audiovisual-sobre-la-juventud-670814.html |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=ABC Color |language=es}}</ref> dahil natanggalan ng lisensya ang kanilang mga organisasyon upang magpadala ng kandidata sa Miss Universe. Hindi sumali ang mga bansang Arhentina, Bagong Silandiya, Simbabwe, at Taywan sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Hindi sumali sina Karen Russell ng Belis at Yana Booth ng Gran Britanya dahil sa pagbabago ng mga ''license holder'' sa kanilang mga bansa.<ref>{{Cite web |last=Chanona |first=Janelle |date=29 Mayo 2002 |title=Miss Belize will wait until 2003 for Miss Universe |url=https://edition.channel5belize.com/archives/17125 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515115654/https://edition.channel5belize.com/archives/17125 |archive-date=15 May 2023 |access-date=17 Enero 2024 |website=Channel 5 Belize |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Julia Llewellyn |date=7 Marso 2002 |title=The tall story of a beauty queen |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3574259/The-tall-story-of-a-beauty-queen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515115654/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3574259/The-tall-story-of-a-beauty-queen.html |archive-date=15 May 2023 |access-date=17 Enero 2024 |website=The Telegraph |language=en}}</ref> Hindi sumali si Yang Siqi ng Hong Kong dahil natanggalan ng lisensya ang kanyang organisasyon upang magpadala ng kandidata sa Miss Universe. Hindi sumali si Angelina Sondakh ng Indonesya dahil ipinagbabawal ng kanyang pamahalaan.<ref>{{Cite web |last=Bachelard |first=Michael |date=11 Enero 2013 |title=How Angelina went from Sydney to Miss Indonesia to politics to jail |url=https://www.smh.com.au/world/how-angelina-went-from-sydney-to-miss-indonesia-to-politics-to-jail-20130111-2ckoc.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118025300/https://www.smh.com.au/world/how-angelina-went-from-sydney-to-miss-indonesia-to-politics-to-jail-20130111-2ckoc.html |archive-date=18 Enero 2024 |access-date=18 Enero 2024 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> === Mga kontrobersya === ==== Ang pagpapatalsik kay Fedorova ==== [[Talaksan:Оксана Фёдорова 2017.jpg|thumb|250x250px|Oxana Fedorova, Miss Universe 2002 sa loob ng apat na buwan bago mapatalsik noong Setyembre 2002.|left]]Noong Setyembre 2002, apat na buwan matapos makoronahan bilang Miss Universe, napatalsik si Oxana Fedorova sa kanyang titulo.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Hajela |first=Deepti |date=23 Setyembre 2002 |title=Miss Universe Gets Dethroned |url=https://www.theintelligencer.com/news/article/Miss-Universe-Gets-Dethroned-10477616.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224210702/https://www.theintelligencer.com/news/article/Miss-Universe-Gets-Dethroned-10477616.php |archive-date=24 Pebrero 2022 |access-date=18 Enero 2024 |website=The Edwardsville Intelligencer |language=en}}</ref> Si Fedorova ang kauna-unahang Miss Universe na napatalsik sa kanyang titulo.<ref name=":4">{{Cite web |last=Whitcomb |first=Dan |date=24 Setyembre 2002 |title=Miss Universe Is Replaced |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2002/09/24/miss-universe-is-replaced/24c0869c-18dd-4645-8df4-882e19a43f21/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130162919/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2002/09/24/miss-universe-is-replaced/24c0869c-18dd-4645-8df4-882e19a43f21/ |archive-date=31 Enero 2024 |access-date=18 Enero 2024 |website=The Washington Post |language=en}}</ref> Ayong sa noo'y-pangulo ng Miss Universe Organization na si Paula Shugart, hindi nagampanan ni Fedorova ang kanyang mga tungkulin bilang Miss Universe dahil kinakailangan ni Fedorova gumugol ng maraming oras sa Rusya.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Wintemute |first=Doug |date=24 Oktubre 2018 |title=The Dark, Disturbing Truth Behind These Former Miss Universe Winners |url=https://www.nickiswift.com/136255/the-dark-disturbing-truth-behind-these-former-miss-universe-winners/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003063803/https://www.nickiswift.com/136255/the-dark-disturbing-truth-behind-these-former-miss-universe-winners/ |archive-date=3 Oktubre 2023 |access-date=18 Enero 2024 |website=Nicki Swift |language=en-US}}</ref> Inaasahang maglalakbay ng malawakan si Fedorova at gumawa ng mga personal na pagpapakita bilang bahagi ng kanyang mga tungkulin, ngunit tumanggi siya na lumahok sa ilan sa mga takdang iyon, kabilang na ang 2002 Miss Teen USA.<ref name=":4" /> Ilan sa mga dahilan ni Fedorova diumano ay nagkasakit ang kanyang ina, ngunit hindi niya ibinubunyag sa organisasyon kung ano ang sakit nito.<ref>{{Cite web |last=Keil |first=Braden |date=29 Setyembre 2002 |title=Behind the ‘Miss’ fire booted beauty's Moscow mysteries |url=https://nypost.com/2002/09/29/behind-the-miss-fire-booted-beautys-moscow-mysteries/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119082425/https://nypost.com/2002/09/29/behind-the-miss-fire-booted-beautys-moscow-mysteries/ |archive-date=19 Enero 2024 |access-date=19 Enero 2024 |website=The New York Post |language=en-US}}</ref> Sa isang panayam sa ''Russian TV Channel 2'', Ihinayag ni Fedorova na nagulat siya nang inilarawan ng Miss Universe Organization ang kanyang pagbitiw bilang isang pagpapatalsik, at ang desisyon na ibigay ang korona sa iba ay nakasalalay sa kanya. Ayon kay Fedorova, ang dahilan kung bakit niyang gumugol ng maraming oras sa Rusya ay dahil sa kanyang edukasyon. Si Fedorova ay isang ''police lieutenant'' sa Rusya, at sa panahon na siya ay Miss Universe ay tinatapos niya ang kanyang disertasyon sa Academy of Internal Affairs na kanyang idinepensa noong Oktubre ng kaparehong taon.<ref name=":5">{{Cite web |date=25 Setyembre 2002 |orig-date=23 Setyembre 2002 |title=New Miss Universe named after spat |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118025301/https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/index.html |archive-date=18 Enero 2024 |access-date=18 Enero 2024 |website=CNN |language=en}}</ref> Pinabulaanan din ni Fedorova ang mga haka-haka na siya ay buntis sapagkat hindi pa ito kasal.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |last=Tong |first=Julie |date=20 Marso 2018 |title=‘It was a nice time’ when Trump owned Miss Universe, says decrowned Russian beauty queen-turned-designer |url=https://www.yahoo.com/lifestyle/russian-miss-universe-stripped-title-2002-now-fashion-designer-003705551.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719215630/https://www.yahoo.com/lifestyle/russian-miss-universe-stripped-title-2002-now-fashion-designer-003705551.html |archive-date=19 Hulyo 2023 |access-date=19 Enero 2024 |website=Yahoo! Life |language=en-US}}</ref> Kinoronahan ang ''first runner-up'' na si Justine Pasek bilang Miss Universe 2002 sa isang ''press conference'' [[Lungsod ng New York]] kung siya ay kinoronahan mismo ni Donald Trump.<ref>{{Cite news |date=24 Setyembre 2002 |title=Miss Universe toppled |language=en-GB |work=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2278307.stm |access-date=19 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007212543/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2278307.stm |archive-date=7 Oktubre 2022}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 2002 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2002 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 2002''' | * '''{{flagicon|RUS}} [[Rusya]]''' – '''''Oxana Fedorova''''' ''(bumitiw)<ref name=":0" />'' |- | 1st runner-up | * '''{{flagicon|PAN}} [[Panama]]''' – '''Justine Pasek''' ''(pumalit)<ref name=":0" />'' |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Ling Zhuo<ref name=":0" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Vanessa Carreira<ref name=":0" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Cynthia Lander<ref name=":0" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] – Anisa Kospiri<ref name=":0" /> * {{flagicon|GER}} [[Alemanya]] – Natascha Börger<ref name=":0" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Neha Dhupia<ref name=":0" /> * {{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] – Neelam Verma<ref name=":0" /> * {{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] – Demetra Eleftheriou<ref name=":0" /> |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |3rd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |4th runner-up |- | style="background-color:#white;" | |Top 10 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Evening Gown !Swimsuit !Katampatan |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|RUS}} [[Rusya]]''' |'''9.64 (1)''' |'''9.88 (1)''' |'''9.76 (1)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |8.92 (3) |8.79 (7) |8.86 (4) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |9.15 (2) |8.88 (5) |9.02 (3) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |8.79 (6) |8.90 (4) |8.85 (5) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |8.83 (5) |9.29 (2) |9.06 (2) |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |8.84 (4) |8.81 (6) |8.83 (6) |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |8.49 (8) |9.15 (3) |8.82 (7) |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |8.51 (7) |8.34 (8) |8.43 (8) |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |8.10 (10) |8.32 (9) |8.23 (9) |- |{{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |8.39 (9) |7.99 (10) |8.19 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Isis Casalduc''<ref name=":0" />'' |- |Miss Congeniality | * {{Flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] – Merlisa George<ref name=":7">{{Cite news |last=Daigle |first=Katy |date=30 Mayo 2002 |title=Miss Russia wins Miss Universe crown |language=en |pages=6 |work=Lakeland Ledger |url=https://books.google.com.ph/books?id=39wvAAAAIBAJ&pg=PA6&dq=%22miss+universe%22+%22ethan+zohn%22&article_id=6740,5995867&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiA3behgumDAxXsU2wGHSxCDvkQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%22ethan%20zohn%22&f=false |access-date=19 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |- |Best in Swimsuit | * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Oxana Fedorova<ref name=":7" /> |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Vanessa Mendoza<ref name=":7" /> |- |1st runner-up | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Isis Casalduc<ref>{{Cite news |last=Rivera |first=Manuel E. |date=22 Mayo 2002 |title=Miss Universe contestants don national costumes |language=en |pages=6 |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=_AcdAAAAIBAJ&pg=PA6&dq=%22miss+universe%22+%22Vanessa+Mendoza%22&article_id=6606,2778119&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwim4KuBg-mDAxUeRmcHHf1oCM4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%22Vanessa%20Mendoza%22&f=false |access-date=19 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Ruth Ocumárez |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe. Sampung mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''casual interview, swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na lumahok sa ''question-and-answer'' round at ''final question''. === Komite sa pagpili === * Amir – ''Fashion designer'' * Marshall Faulk – Amerikanong manlalaro ng putbol<ref name=":6" /> * Tyrese Gibson – Amerikanong aktor at mang-aawit<ref name=":6" /> * Yue-Sai Kan – Tsinong negosyante at aktres<ref name=":8">{{Cite news |last=Red |first=Isah V. |date=30 Mayo 2002 |title=Karen Loren Agustin: trained to win |language=en |pages=16 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=0K4mAAAAIBAJ&pg=PA16&dq=%22miss+universe%22+%22ethan+zohn%22&article_id=4748,3313966&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiA3behgumDAxXsU2wGHSxCDvkQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%22ethan%20zohn%22&f=false |access-date=19 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> * [[Marisol Malaret]] – [[Miss Universe 1970]] mula sa Porto Riko<ref name=":8" /> * Christopher McDonald – Amerikanong aktor<ref name=":8" /> * Oswald Mendez – Kalahok ng ''The Amazing Race 2<ref name=":8" />'' * Nicole Miller – Amerikanang ''fashion designer<ref name=":6" />'' * Gena Lee Nolin – Amerikanang aktres at modelo<ref name=":6" /> * Tatjana Patitz – Modelong Aleman<ref name=":8" /> * Ethan Zohn – Nagwagi sa ''Survivor: Africa<ref name=":6" />'' == Mga kandidata == Pitumpu't-lima kandidata ang kumalahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |Natascha Börger<ref>{{Cite news |date=11 Enero 2002 |title=Schönheitskönigin: Miss Hamburg wird Miss Deutschland |language=de |trans-title=Miss Hamburg becomes Miss Germany |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/schoenheitskoenigin-miss-hamburg-wird-miss-deutschland-a-176477.html |access-date=17 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420183203/https://www.spiegel.de/panorama/schoenheitskoenigin-miss-hamburg-wird-miss-deutschland-a-176477.html |archive-date=20 Abril 2023 |issn=2195-1349}}</ref> |21 |Bönningstedt |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Anisa Kospiri<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=12 Enero 2023 |title=LIST: Meet the Miss Universe 2022 candidates |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/01/12/2233839/list-meet-miss-universe-2022-candidates |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120040902/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/01/12/2233839/list-meet-miss-universe-2022-candidates |archive-date=20 Enero 2023 |access-date=17 Enero 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |19 |[[Tirana]] |- |{{Flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Giovana Leite<ref>{{Cite news |date=24 Enero 2003 |title=Angola: Committee Cancels Giovana Pinto's Miss-2002 Title |language=en |work=Angola Press Agency |url=https://allafrica.com/stories/200301240537.html |access-date=17 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130165045/https://allafrica.com/stories/200301240537.html |archive-date=31 Enero 2024 |via=AllAfrica}}</ref> |18 |[[Luanda]] |- |{{Flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua at Barbuda]] |Aisha Ralph<ref>{{Cite news |last=Hill |first=Eucelia |date=31 Mayo 2003 |title=When they were there |language=en |pages=8 |work=Sun Weekend |url=https://books.google.com.ph/books?id=OBJlAAAAIBAJ&pg=PA8&dq=%22Miss+Universe%22+%22Antigua%22&article_id=1201,27603&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiI6rn9i8L_AhUlRWwGHX0lDmMQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22Antigua%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |24 |[[San Juan, Antigua at Barbuda|San Juan]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Deyanira Frank |23 |San Nicolaas |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Sarah Davies<ref>{{Cite web |date=22 Abril 2007 |title=Sad beauty conquers universe |url=https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sad-beauty-conquers-universe/news-story/e35d25309c552789c43819c548289188 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040203/https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sad-beauty-conquers-universe/news-story/e35d25309c552789c43819c548289188 |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=The Courier Mail |language=en}}</ref> |19 |[[Brisbane]] |- |{{Flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Nadia Albury<ref name=":1">{{Cite web |last=Persaud |first=Felicia |date=16 Mayo 2002 |title=Caribbean Nationals Among Miss Universe Contenders |url=https://www.qchron.com/caribbean-nationals-among-miss-universe-contenders/article_b5a126ce-ebdb-598f-bcbb-3a2f8843e472.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116105211/https://www.qchron.com/caribbean-nationals-among-miss-universe-contenders/article_b5a126ce-ebdb-598f-bcbb-3a2f8843e472.html |archive-date=16 Nobyembre 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=Queens Chronicle |language=en}}</ref> |21 |[[Nassau]] |- |{{Flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Ann Van Elsen<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2001 |title=Ann van Elsen tot Miss België 2002 verkozen |trans-title=Ann van Elsen was elected Miss Belgium 2002 |url=https://www.standaard.be/cnt/dmf08122001_007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116104926/https://www.standaard.be/cnt/dmf08122001_007 |archive-date=16 Nobyembre 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=De Standaard |language=nl-BE}}</ref> |22 |Mol |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Cynthia Lander<ref>{{Cite web |last=Suárez |first=Orlando |date=27 Hulyo 2022 |title=Misses venezolanas de sangre azul |url=https://eldiario.com/2022/07/27/misses-venezolanas-de-sangre-azul/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323171022/https://eldiario.com/2022/07/27/misses-venezolanas-de-sangre-azul/ |archive-date=23 Marso 2023 |access-date=5 Pebrero 2023 |website=El Diario |language=es}}</ref> |19 |[[Caracas]] |- |{{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Joseane Oliveira<ref>{{Cite news |last=Alves Jr. |first=Dirceu |date=22 Abril 2002 |title=Joseane é a Miss Brasil 2002 |language=pt |pages=Joseane is Miss Brazil 2002 |work=IstoÉ Gente |url=http://www.terra.com.br/istoegente/142/aconteceu/index.htm |url-status=dead |access-date=17 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801131431/http://www.terra.com.br/istoegente/142/aconteceu/index.htm |archive-date=1 Agosto 2017}}</ref> |20 |Canoas |- |{{Flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Elina Georgieva |19 |[[Sofia]] |- |{{Flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Paola Coimbra<ref>{{Cite web |date=25 Abril 2021 |title=Paola Coimbra, bellísima a los 40 |trans-title=Paola Coimbra, beautiful at 40 |url=https://eldeber.com.bo/sociales/paola-coimbra-bellisima-a-los-40_229432 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116104926/https://eldeber.com.bo/sociales/paola-coimbra-bellisima-a-los-40_229432 |archive-date=16 Nobyembre 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=El Deber |language=es-ES}}</ref> |21 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{Flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Ayannette Mary Ann Statia |19 |Willemstad |- |{{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Sally Shaheen<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Mayo 2002 |title=World tensions cast shadow over Miss Universe pageant ** Security, political questions add new dimensions to contest. |url=https://www.mcall.com/2002/05/29/world-tensions-cast-shadow-over-miss-universe-pageant-security-political-questions-add-new-dimensions-to-contest/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116032241/https://www.mcall.com/2002/05/29/world-tensions-cast-shadow-over-miss-universe-pageant-security-political-questions-add-new-dimensions-to-contest/ |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=The Morning Call |language=en-US}}</ref> |24 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Isabel Ontaneda Pinto<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2002 |title=La nueva Miss Ecuador salió de Quito |trans-title=The new Miss Ecuador left Quito |url=https://www.eluniverso.com/2002/03/28/0001/257/E9E3948AD43A4FD0A485181CDC0FBC90.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421075755/https://www.eluniverso.com/2002/03/28/0001/257/E9E3948AD43A4FD0A485181CDC0FBC90.html/ |archive-date=21 Abril 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |23 |[[Quito]] |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Elisa Sandoval<ref>{{Cite news |date=25 Mayo 2002 |title=Fotostrecke zur Miss-Universe-Wahl: Warmlächeln für die Fleischbeschau |language=de |trans-title=Warm smile for the meat inspection |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/fotostrecke-zur-miss-universe-wahl-warmlaecheln-fuer-die-fleischbeschau-a-197886.html |access-date=16 Enero 2024 |issn=2195-1349}}</ref> |22 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Eva Džodlová<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Marso 2002 |title=Miss Universe SR 2002 je dcéra riaditeľky DD Slon Eva Džodlová |trans-title=Miss Universe SR 2002 is the daughter of the director of DD Slon, Eva Džodlová |url=https://svet.sme.sk/c/257041/miss-universe-sr-2002-je-dcera-riaditelky-dd-slon-eva-dzodlova.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116032242/https://www.spiegel.de/panorama/fotostrecke-zur-miss-universe-wahl-warmlaecheln-fuer-die-fleischbeschau-a-197886.html |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=SME |language=sk}}</ref> |19 |Prešov |- |{{Flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] |Iris Mulej<ref>{{Cite web |date=21 Pebrero 2002 |title=Iris Mulej je postala Miss Universe 2002 |trans-title=Iris Mulej became Miss Universe 2002 |url=https://www.si21.com/Gospodarstvo/-Iris_Mulej_je_postala_Miss_Universe_2002/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116032327/https://svet.sme.sk/c/257041/miss-universe-sr-2002-je-dcera-riaditelky-dd-slon-eva-dzodlova.html |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=Si21 |language=sl}}</ref> |20 |Kranj |- |{{flagicon|Spain}} [[Espanya]] |Vania Millan<ref name=":2">{{Cite web |date=8 Abril 2002 |title=Vania Millán representará a España en el certamen de Miss Universo |trans-title=Vania Millán will represent Spain in the Miss Universe pageant |url=https://www.hola.com/famosos/2002040829843/famosos/missuniversovania/missuniversovania/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130160811/https://www.hola.com/famosos/2002040829843/famosos/missuniversovania/missuniversovania/ |archive-date=30 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=HOLA |language=es}}</ref> |24 |Almería |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Shauntay Hinton<ref>{{Cite web |last=Silverman |first=Stephen |date=4 Marso 2002 |title=New Miss USA Keeps the Flag Waving |url=https://people.com/celebrity/new-miss-usa-keeps-the-flag-waving/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131150001/https://people.com/celebrity/new-miss-usa-keeps-the-flag-waving/ |archive-date=31 Enero 2023 |access-date=31 Enero 2023 |website=People Magazine |language=en}}</ref> |23 |[[Washington, D.C.]] |- |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |Jana Tafenau<ref>{{Cite web |date=12 Marso 2002 |title=Skandaal miss Estonia krooni ümber |trans-title=Scandal surrounding the crown of Miss Estonia |url=https://www.ohtuleht.ee/119743/skandaal-miss-estonia-krooni-umber |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116034611/https://www.ohtuleht.ee/119743/skandaal-miss-estonia-krooni-umber |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=Ohtuleht |language=et}}</ref> |19 |[[Tallin]] |- |{{Flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Stephanie Walkins-Fia |22 |[[Accra]] |- |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |Lena Paparigopoulou<ref>{{Cite web |date=3 Nobyembre 2020 |title=Λένα Παπαρηγοπούλου : Τι κάνει σήμερα η Σταρ Ελλάς 2002; |trans-title=Lena Paparigopoulou: What is Star Hellas 2002 doing today? |url=https://www.in.gr/2020/11/03/go-fun/fizz/lena-paparigopoulou-ti-kanei-simera-star-ellas-2002/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116034519/https://www.in.gr/2020/11/03/go-fun/fizz/lena-paparigopoulou-ti-kanei-simera-star-ellas-2002/ |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=In.gr |language=el}}</ref> |21 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|Guatemala}} [[Guwatemala]] |Carina Velasquez<ref>{{Cite web |date=31 Disyembre 2015 |title=Conoce a la ex Miss Guatemala y bella presentadora Carina Velásquez |trans-title=Meet the former Miss Guatemala and beautiful presenter Carina Velásquez |url=https://www.soy502.com/articulo/conoce-ex-miss-guatemala-presentadora-carina-portillo-101024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040149/https://www.soy502.com/articulo/conoce-ex-miss-guatemala-presentadora-carina-portillo-101024 |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Soy502 |language=es}}</ref> |21 |Zacapa |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Mia Rahaman<ref name=":1" /> |22 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|Jamaica}} [[Hamayka]] |Sanya Hughes<ref>{{Cite web |date=29 Abril 2012 |title=Sanya Hughes... Take 10 |url=https://www.jamaicaobserver.com/local-lifestyle/sanya-hughes-take-10/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040149/https://www.jamaicaobserver.com/local-lifestyle/sanya-hughes-take-10/ |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |19 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |Mina Chiba<ref>{{Cite web |last=Maylam |first=John |date=26 Nobyembre 2002 |title=Duval puts personal stamp on golf in Japan |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2002/11/26/more-sports/golf/duval-puts-personal-stamp-on-golf-in-japan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040149/https://www.japantimes.co.jp/sports/2002/11/26/more-sports/golf/duval-puts-personal-stamp-on-golf-in-japan/ |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{Flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Virginia Gridley<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Mayo 2002 |title=Miss CNMI Universe heads for Puerto Rico |url=https://www.mvariety.com/news/local/miss-cnmi-universe-heads-for-puerto-rico/article_28e06d2b-52db-5811-8526-4fe2e8c88805.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040149/https://www.mvariety.com/news/local/miss-cnmi-universe-heads-for-puerto-rico/article_28e06d2b-52db-5811-8526-4fe2e8c88805.html |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref> |22 |Chalan Kanoa |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Erika Ramirez<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2002 |title=Acusan a Señorita Honduras 2001 de ser nicaragüense |trans-title=They accuse Miss Honduras 2001 of being Nicaraguan |url=https://www.nacion.com/archivo/acusan-a-senorita-honduras-2001-de-ser-nicaraguense/67JP6K4BMVHKLGJLPHSY5CQ6OQ/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040203/https://www.nacion.com/archivo/acusan-a-senorita-honduras-2001-de-ser-nicaraguense/67JP6K4BMVHKLGJLPHSY5CQ6OQ/story/ |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=La Nación |language=es}}</ref> |18 |Atlántida |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Neha Dhupia<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2022 |title=Neha Dhupia completes 20 years as Miss India, Dia Mirza shares a note for her 'fierce, authentic' friend |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/neha-dhupia-completes-20-years-as-miss-india-dia-mirza-shares-a-note-for-her-101656906711870.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040204/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/neha-dhupia-completes-20-years-as-miss-india-dia-mirza-shares-a-note-for-her-101656906711870.html |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |21 |[[Delhi]] |- |{{Flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Lisa O'Sullivan<ref>{{Cite web |last=Fernane |first=Stephen |date=22 Pebrero 2020 |title=Former Miss Ireland Lisa's heartfelt story |url=https://www.independent.ie/regionals/kerry/news/former-miss-ireland-lisas-heartfelt-story/38968831.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040221/https://www.independent.ie/regionals/kerry/news/former-miss-ireland-lisas-heartfelt-story/38968831.html |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |20 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |Yamit Har-Noy<ref>{{Cite web |last= |date=29 Mayo 2002 |title=MISS UNIVERSE: ALL IS NOT HARMONY |url=https://www.sun-sentinel.com/2002/05/29/miss-universe-all-is-not-harmony/ |access-date=17 Enero 2024 |website=Sun Sentinel |language=en-US}}</ref> |20 |Oranit |- |{{flagicon|Italy}} [[Italya]] |Anna Rigon<ref>{{Cite web |last=Mutterle |first=Paolo |date=11 Nobyembre 2016 |title=La miss vicentina parla di Trump «Un gentiluomo» |trans-title=The Miss Vicenza talks about Trump «A gentleman» |url=https://www.ilgiornaledivicenza.it/territorio-vicentino/vicenza/la-miss-vicentinaparla-di-trump-un-gentiluomo-1.5272899 |access-date=17 Enero 2024 |website=Il Giornale di Vicenza |language=it}}</ref> |23 |[[Vicenza]] |- |{{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |Neelam Verma<ref>{{Cite web |last=Renuka |first=Methil |date=17 Setyembre 2001 |title=Neelam Verma becomes first Indian-Canadian to win Miss Canada-Universe title |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20010917-neelam-verma-becomes-first-indian-canadian-to-win-miss-canada-universe-title-774247-2001-09-16 |access-date=17 Enero 2024 |website=India Today |language=en}}</ref> |26 |[[Montréal, Québec|Montreal]] |- |{{flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Anestasia Tonge |18 |Tortola |- |{{Flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Merlisa George<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2007 |title=Miss and Mr. St. Croix Contestant Presentation Marks Festival Kickoff |url=https://stthomassource.com/content/2007/11/05/miss-and-mr-st-croix-contestant-presentation-marks-festival-kicko/ |access-date=17 Enero 2024 |website=St. Thomas Source |language=en-US}}</ref> |26 |Saint Croix |- |{{Flagicon|CYM}} [[Kapuluang Kayman]] |Shannon McLean |24 |East End |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Julie Njeru |19 |Laikipia |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Vanessa Mendoza<ref>{{Cite news |last=Nesmith |first=Susannah A. |date=12 Nobyembre 2001 |title=Newly crowned Miss Colombia breaks through color barrier |language=en |pages=12 |work=Herald-Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=bC0fAAAAIBAJ&sjid=FNAEAAAAIBAJ&pg=6023%2C6260101 |access-date=17 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Unguía]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Merilyn Villalta<ref>{{Cite web |date=22 Marso 2002 |title=Miss Costa Rica en nacion.com |url=https://www.nacion.com/archivo/miss-costa-rica-en-nacion-com/YTEMX5CWGZFSZADG333H2SPY44/story/ |access-date=17 Enero 2024 |website=La Nación |language=es}}</ref> |22 |Cartago |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Ivana Paris<ref>{{Cite web |date=11 Abril 2016 |title=Bivša Miss Universe otkrila: Stjepan Mesić mi je očistio škampiće za večeru |trans-title=The former Miss Universe revealed: Stjepan Mesić cleaned my shrimp for dinner |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=886367 |access-date=17 Enero 2024 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> |18 |Pazin |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Karen Lit Eit Ang<ref>{{Cite news |date=27 Mayo 2002 |title=Malaysia's pride |language=en |pages=11 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=GUAhAAAAIBAJ&pg=PA11&dq=Karen+Lit+Eit+Ang+miss+malaysia&article_id=5381,3309891&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiXnpShzuSDAxXIUGwGHWKKDP0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Karen%20Lit%20Eit%20Ang%20miss%20malaysia&f=false |access-date=18 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |25 |[[Kuching]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Karen Alexandre<ref>{{Cite web |last= |date=21 Oktubre 2018 |title=Miss Mauritius : Une couronne qui ne scintille plus |trans-title=Miss Mauritius: A crown that no longer sparkles |url=https://www.lemauricien.com/featured/miss-mauritius-une-couronne-qui-ne-scintille-plus/238628/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Le Mauricien |language=fr-FR}}</ref> |22 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Ericka Cruz<ref>{{Cite news |date=12 Mayo 2002 |title=Erika Cruz a Miss Universo |language=es |pages=15 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=MopEAAAAIBAJ&pg=PA15&dq=ericka+cruz+miss+mexico+2002&article_id=1685,2792221&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjM38bO7eSDAxXrSGwGHTDvAB4Q6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=ericka%20cruz%20miss%20mexico%202002&f=false |access-date=18 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[Mérida, Yucatán|Mérida]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Michelle Heitha<ref>{{Cite web |date=12 Abril 2007 |title=Beauty Pageant Launched |url=https://neweralive.na/posts/beauty-pageant-launched |access-date=18 Enero 2024 |website=New Era Live |language=en}}</ref> |26 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Chinenye Ochuba<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Enero 2012 |title=From Beauty Queen to Mum of 2! MBGN 2002 Chinenye Ochuba-Akinlade gives birth to a baby boy |url=https://dailypost.ng/2012/01/05/from-beauty-queen-to-mum-of-2-mbgn-2002-chinenye-ochuba-akinlade-gives-birth-to-a-baby-boy/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> |18 |[[Lagos]] |- |{{Flagicon|NIC}} [[Nikaragwa]] |Marianela Lacayo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Marso 2002 |title=Miss Nicaragua: Marianela Lacayo 2002 |url=https://www.laprensani.com/2002/03/08/suplemento/aqui-entre-nos/1720734-miss-nicaragua-marianela-lacayo-2002 |access-date=18 Enero 2024 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |21 |[[Managua]] |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Hege Hatlo<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2002 |title=Miss etter nesten-miss |trans-title=Miss after near-miss |url=https://www.vg.no/i/9jge9 |access-date=18 Enero 2024 |website=Verdens Gang |language=nb}}</ref> |21 |Rogaland |- |{{Flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Kim Kötter<ref>{{Cite web |date=12 Hulyo 2021 |title=Kim Kötter werd van een onzeker gepest meisje een zelfverzekerde zakenvrouw: ‘Ik weet hoe het voelt om buiten de boot te vallen’ |trans-title=Kim Kötter turned from an insecure, bullied girl into a confident business woman: 'I know what it feels like to be left out' |url=https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210712_94175611 |access-date=18 Enero 2024 |website=De Limburger |language=nl-BE}}</ref> |19 |Losser |- |'''{{flagicon|PAN}} [[Panama]]''' |'''[[Justine Pasek]]'''<ref>{{Cite web |date=1 Setyembre 2001 |title=Una Miss Panamá preocupada por el turismo y la ecología |trans-title=A Miss Panama concerned about tourism and ecology |url=http://mensual.prensa.com/mensual/contenido/2001/09/01/hoy/revista/244583.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030529210711/http://mensual.prensa.com/mensual/contenido/2001/09/01/hoy/revista/244583.html |archive-date=29 May 2003 |access-date=18 Enero 2024 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Adriana Zubiate<ref>{{Cite web |last=Alza |first=Francesca |date=30 Hulyo 2023 |title=Fue miss Perú Universo, luchó contra el cáncer de mama y ahora triunfa como entrenadora personal |trans-title=She was Miss Peru Universe, fought against breast cancer and now succeeds as a personal trainer |url=https://larepublica.pe/espectaculos/farandula/2023/07/30/adriana-zubiate-fue-miss-peru-universo-supero-el-cancer-de-mama-y-ahora-es-entrenadora-personal-modelo-peruana-instagram-1639020 |access-date=18 Enero 2024 |website=La Republica |language=es}}</ref> |20 |Callao |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]] |Karen Loren Agustín<ref name=":13">{{cite news |last=Brizuela |first=Jayson |date=18 Marso 2002 |title=Bb, Pilipinas winners set new standars in beauty |language=en |pages=11 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=3pkVAAAAIBAJ&sjid=nQsEAAAAIBAJ&pg=4001%2C2009364 |access-date=4 Setyembre 2021 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Janette Broman<ref>{{Cite web |last=Asikainen |first=Merja |date=28 Mayo 2023 |title=Missitähti Katariina Kulve, 42, jätti julkisuuden – kertoo nyt täysin muuttuneesta elämästään |trans-title=Miss star Katariina Kulve, 42, left the public eye - now tells about her completely changed life |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000009610460.html |access-date=18 Enero 2024 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |20 |Lieto |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Joanna Dozdrowska<ref>{{Cite web |last=Sawicka |first=Magdalena |date=30 Hunyo 2020 |title=Miss Polonia 2001 została mamą. Pochwaliła się mężem i słodką córeczką |trans-title=Miss Polonia 2001 became a mother. She boasted about her husband and sweet daughter |url=https://teleshow.wp.pl/miss-polonia-2001-zostala-mama-joanna-drozdowska-pochwalila-sie-mezem-i-corka-6527077596187168a |access-date=17 Enero 2024 |website=Teleshow |language=pl}}</ref> |23 |[[Szczecin]] |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Isis Casalduc<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2014 |title=Suenan las campanas de boda para la ex Miss Puerto Rico Isis Casalduc |trans-title=Wedding bells ring for former Miss Puerto Rico Isis Casalduc |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/suenan-las-campanas-de-boda-para-la-ex-miss-puerto-rico-isis-casalduc/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |21 |Utuado |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Iva Lamarão<ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2020 |title=Iva Lamarão recorda o dia em que conheceu Donald Trump |trans-title=Iva Lamarão remembers the day she met Donald Trump |url=https://caras.pt/famosos/2020-12-17-iva-lamarao-recorda-o-dia-em-que-conheceu-donald-trump/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Caras |language=pt-PT}}</ref> |19 |Ovar |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Sylvie Tellier<ref>{{Cite web |title=Sylvie Tellier : l'évolution physique de l'ancienne Miss France |trans-title=Sylvie Tellier: the physical evolution of the former Miss France |url=https://photo.programme-tv.net/sylvie-tellier-levolution-physique-de-lancienne-miss-france-49998 |access-date=18 Enero 2024 |website=Télé Loisirs |language=fr}}</ref> |20 |Nantes |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Ruth Ocumárez<ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Oktubre 2020 |title=Ruth Ocumárez se integra a la conducción de un programa de televisión |trans-title=Ruth Ocumárez joins the hosting of a television program |url=https://elnuevodiario.com.do/ruth-ocumarez-se-integra-a-la-conduccion-de-un-programa-de-television/ |access-date=18 Enero 2024 |website=El Nuevo Diario (República Dominicana) |language=es}}</ref> |20 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Diana Kobzanová<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2002 |title=Třináctá Miss soutěžila s třináctkou |url=https://www.idnes.cz/revue/spolecnost/trinacta-miss-soutezila-s-trinactkou.A010403_170008_lidicky_jup |access-date=13 Enero 2023 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |20 |Roudná |- |'''''{{flagicon|RUS}} [[Rusya]]''''' |'''''[[Oxana Fedorova]]'''''<ref>{{Cite web |date=25 Setyembre 2002 |title=I'm not married, says dethroned Miss Universe |url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/im-not-married-says-dethroned-miss-universe-20020925-gdfnw7.html |access-date=18 Enero 2024 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |24 |[[San Petersburgo]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Nuraliza Osman<ref>{{Cite web |last=Meah |first=Natasha |date=19 Hulyo 2016 |title=Grooming Miss Universe Singapore |url=https://www.tnp.sg/news/singapore-news/grooming-miss-universe-singapore |access-date=18 Enero 2024 |website=The New Paper |language=en |archive-date=24 Oktubre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024012557/http://www.tnp.sg/news/singapore-news/grooming-miss-universe-singapore |url-status=dead }}</ref> |25 |Singapore |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Malou Hansson<ref>{{Cite news |date=26 Pebrero 2002 |title=Grattis Malou Hansson |language=sv |trans-title=Congratulations Malou Hansson |work=Aftonbladet |url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/tv/a/yv4K0g/grattis-malou-hansson |access-date=18 Enero 2024}}</ref> |19 |Järfälla |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Jennifer Ann Gerber<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2020 |title=Jennifer Ann Gerber: «Die erste Zeit hatte meine Familie Priorität» |trans-title=Jennifer Ann Gerber: “My family was my priority at first” |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/jennifer-ann-gerber-die-erste-zeit-hatte-meine-familie-prioritat |access-date=18 Enero 2024 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621222621/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/jennifer-ann-gerber-die-erste-zeit-hatte-meine-familie-prioritat |archive-date=21 Hunyo 2020 |url-status=dead }}</ref> |20 |Aargau |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Janjira Janchome |19 |Phitsanulok |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Vanessa Carreira<ref>{{Cite web |last=Birjalal |first=Alyssia |date=16 Agosto 2023 |title=Vanessa Carreira-Coutroulis reflects on winning Miss SA 22 years ago |url=https://www.iol.co.za/sunday-tribune/lifestyle/vanessa-carreira-coutroulis-reflects-on-winning-miss-sa-22-years-ago-adf3a322-5721-4cab-bed2-e546238d13cf |access-date=18 Enero 2024 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |22 |Boksburg |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Min-kyoung<ref>{{Cite web |last= |date=2 Marso 2023 |title=‘2001 Miss Korea’ Kim Min Kyung, “My best friend Jeon Ji Hyun worked very hard at school… We were among the 4 goddesses of Dongguk University” |url=https://kbizoom.com/2001-miss-korea-kim-min-kyung-my-best-friend-jeon-ji-hyun-worked-very-hard-at-school-we-were-among-the-4-goddesses-of-dongguk-university/ |access-date=18 Enero 2024 |website=KBIZoom |language=en-US}}</ref> |20 |[[Seoul]] |- |{{Flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Nasma Mohammed<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2022 |title=Nasma Mohammed-Chin — Transforming food culture |url=https://www.jamaicaobserver.com/features/nasma-mohammed-chin-transforming-food-culture/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |23 |Princes Town |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Nicole Rencoret<ref>{{Cite web |last=Cortez |first=Delfia |date=15 Mayo 2002 |title=Panameña entre favoritas del concurso Miss Universo |trans-title=Panamanian among favorites of the Miss Universe contest |url=https://www.panamaamerica.com.pa/nacion/panamena-entre-favoritas-del-concurso-miss-universo-86883 |access-date=18 Enero 2024 |website=Panamá América |language=es}}</ref> |25 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Zhuo Ling<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2002 |title=Here she comes ! |url=https://www.jamaicaobserver.com/all-woman/here-she-comes/ |access-date=17 Enero 2024 |website=Jamaica Observer |language=en-US |archive-date=17 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117142833/https://www.jamaicaobserver.com/all-woman/here-she-comes/ |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Shanghai]] |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Demetra Eleftheriou<ref name=":0" /> |19 |[[Nicosia]] |- |{{Flagicon|TUR}} [[Turkya]] |Çağla Kubat |23 |[[İzmir]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Liliana Gorova |20 |[[Kyiv]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Edit Friedl<ref>{{Cite web |last= |title=Friedl Edit a társalgóban |trans-title=Edith Friedl in the lounge |url=https://www.origo.hu/itthon/20020807friedl.html |access-date=16 Enero 2024 |website=Origo |language=hu |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116015653/https://www.origo.hu/itthon/20020807friedl.html |archive-date=16 Enero 2024 |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Fiorella Fleitas<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2002 |title=Fiorella Fleitas es Miss Uruguay |trans-title=Fiorella Fleitas is Miss Uruguay |url=https://www.lr21.com.uy/comunidad/76897-fiorella-fleitas-es-miss-uruguay |access-date=18 Enero 2024 |website=LaRed21 |language=es}}</ref> |20 |Canelones |- |{{Flagicon|SCG}} [[Yugoslavia]] |Slađana Božović |21 |Kragujevac |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:2002]] lyw79htpfynjadt188a45tqq84vf632 Mga Muslim sa Toraja 0 322772 2241728 2151431 2026-11-11T23:34:02Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241728 wikitext text/x-wiki {{ethnic group |image = |image_caption = Mga pamilyang Muslim ng Toraja sa Rantebua, Toraja Utara |group = Mga Muslim sa Toraja |population = Ang mga Muslim ng Toraja ay bumubuo ng 5.99% ng kabuuang populasyon ng Tana Toraja (na sumasaklaw sa Tana Toraja at [oraja Utara; 2006)<ref name="official">{{cite web|url=http://www.toraja.go.id/sosial.php|title=Tana Toraja official website|accessdate=2006-10-04|language=id|archive-date=2006-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20060529201932/http://www.toraja.go.id/sosial.php|url-status=dead}}</ref> |popplace = Sulawesi Selatan |langs = Toraja-Sa'dan |religions = [[Islam]] (karamihan [[Sunni]]) |related = Bugis at Mandar}} Ang '''mga Muslim sa Toraja''' ay isang katawagan para sa mga Torajano na sumusunod sa relihiyong [[Islam]]. Ang Islam mismo ay isang minoryang relihiyon na sinusunod ng mga Torajano, na nasa 5.99% ng kabuuang populasyon ng Tana Toraja noong 2006. Sa pangkalahatan, ang mga Torajano ay mga [[Kristiyanismo]], na [[Protestante]] ang karamihan.<ref>{{cite web|url=https://kemenag.go.id/read/aku-islam-aku-toraja-dan-aku-bangga-eg64g|title=Aku Islam, Aku Toraja, dan Aku Bangga|website=kemenag.go.id|language=id|access-date=Marso 24, 2023|date=Nobyembre 17, 2021|publisher=Ministri ng Relihiyon ng Republika ng Indonesia|author=Ammy Sudarmin|editor=Indah|archive-date=Marso 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324164643/https://kemenag.go.id/read/aku-islam-aku-toraja-dan-aku-bangga-eg64g|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://media.neliti.com/media/publications/102407-sejarah-pendidikan-sekolah-kristen-gerej-4e8a52c4.pdf|title=Sejarah Pendidikan Sekolah Kristen Gereja Toraja (Suatu Kajian Historis Kritis Tentang Peran Gereja Toraja Melaksanakan Pendidikan Sekolah Kristen Dari Masa Zending Sampai Ke Era Reformasi|website=media.neliti.com|author1=Yan Malino|author2=Daniel Ronda|language=id|access-date=Marso 24, 2023|publisher=STT Jaffray Makassar|location=Makassar, Indonesia}}</ref> ==Kasaysayan== Ang ''Tana Toraja'' ay ang pangalan para sa orihinal na lugar na tinitirhan ng mga Torajano. Ang Tana Toraja ay kasalukuyang kinabibilangan ng Rehensiyang Tana Toraja at Rehensiyang Toraja Utara; ang teritoryo nito ay nasa hilaga ng Sulawesi Selatan, katabi ng maraming lumang kabihasnan sa pulo ng [[Sulawesi]] tulad ng Kaharian ng Luwu, Enrekang, Mandar, at Bone. Hindi tulad ng mga nakapalibot na lugar, hanggang sa unang bahagi ng ika-20 siglo, ang mga taga-Tana Toraja ay sumusunod pa rin sa isang lokal na paniniwala na tinatawag na Aluk Todolo. Ang karamihan sa mga Torajano ay sumusunod pa rin sa paniniwalang ito hanggang sa wakas ay nagkaroon ng malaking pagbabago sa populasyon ng Tana Toraja sa [[Kristiyanismo]] o mga aktibidad na ''zending'' na sinusuportahan ng pamahalaan ng [[Netherlands East Indies|Silangang Indiyas ng Olanda]].<ref>{{cite journal|url=https://ejournalpegon.jaringansantri.com/index.php/INC/article/view/13|title=Tiga Penyebab Mandegnya Islamisasi di Tana Toraja|website=ejournalpegon.jaringansantri.com|language=id|access-date=Marso 25, 2023|date=Abril 12, 2019|publisher=The International Journal of Pegon : Islam Nusantara Civilization|author=Johan Wahyudi}}</ref> Ang Lembang Madandan ay isa sa mga nayon na ang mga residente ay unang yumakap ng Islam sa Tana Toraja. Sa ilang makasaysayang tala, ang Islam ay pumasok sa Tana Toraja noong 1858 AD. Ang pag-unlad ng Islam sa Tana Toraja ay hindi mabilis na lumalago tulad ng ibang mga rehiyon sa Indonesia, ito ay dahil ang paaralang Aluk Todolo ay nakadikit pa rin sa lipunang Toraja.<ref>{{cite journal|url=https://media.neliti.com/media/publications/118257-ID-none.pdf|title=Pendidikan Agama Islam Dalam Membendung Pengaruh Ajaran Aluk Todolo di Tana Toraja Sulawesi Selatan|website=media.neliti.com|publisher=IAIN Palopo|author=Bulu'|date=2016|language=id|location=Palopo, Indonesia|access-date=Marso 25, 2023}}</ref> Ayon sa mga pigura ng [[Muslim]] sa Toraja sa Lembang Madandan; Rahim Tambing, nagsimula ang pag-unlad ng Islam sa Tana Toraja lalo na sa Lembang Madandan sa pagtatatag ng isang [[mosque|moske]], ito ay Masjid Jami Madandan at pagkatapos ay dahil sa isang kasal sa pagitan ng isang Muslim at isang babaeng Toraja noong 1876. Sinabi ni Rahim Tambing, "Noong 1858, nagsimulang pumasok ang Islam sa Tana Toraja na dinala ni Siduppa mula sa Teteaji Sidrap, pagkatapos ng mahabang pangangaral ng Islam at nagkaroon ng asimilasyon, nagpakasal si Siduppa sa isang babaeng Toraja na nagngangalang Rangga noong 1876, bago magpakasal ay sumamapalataya muna si Rangga sa Islam, kaya si Rangga ang unang Muslim sa Madandan, Tana Toraja".<ref>{{cite web|url=https://www.inspirasitimur.com/2022/04/masjid-jami-madandan-simbol-sejarah.html|title=Masjid Jami Madandan Simbol Sejarah Masuknya Islam di Tana Toraja, Perekat Toleransi Antar Umat dan Aliran Kepercayaan|date=Abril 21, 2022|access-date=Marso 25, 2023|website=www.inspirasitimur.com|language=id|author=}}</ref> Isa sa mga dahilan ng mabagal na paglaganap ng Islam sa Tana Toraja, ang mga populasyon ng Muslim sa mababang lupain ay sumalakay sa Toraja noong dekada 1930. Ang resulta, maraming Torajano na nagnanais na makipag-alyansa sa mga Olandes ang nagbalik-loob sa Kristiyanismo para sa pampulitikang proteksyon, at upang makabuo ng isang kilusang paglaban laban sa Bugis at Makassar na Muslim. Sa pagitan ng 1951 at 1965 pagkatapos ng kalayaan ng Indonesia, ang Timog Sulawesi ay nasa kaguluhan bilang resulta ng paghihimagsik na inilunsad ni Darul Islam, na naglalayong magtatag ng estadong Islamiko sa Sulawesi. Ang digmaang gerilya na tumagal ng 15 taon ay nag-ambag sa parami nang parami ng mga Toraja na naging Kristiyano.<ref name="Volkman83">{{cite journal|last=Volkman|first=Toby Alice|title=A View from the Mountains|url=http://www.cs.org/publications/csq/csq-article.cfm?id=150|journal=Cultural Survival Quarterly|issue=4|volume=7|date=Disyembre 31, 1983|accessdate=2007-05-18 |archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928070804/http://www.cs.org/publications/csq/csq-article.cfm?id=150|url-status=dead}}<sup>[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=author%3AVolkman+intitle%3AA+View+from+the+Mountains&as_publication=Cultural+Survival+Quarterly&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search Iskolar na paghahana]</sup> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125083321/https://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=author:Volkman+intitle:A+View+from+the+Mountains&as_publication=Cultural+Survival+Quarterly&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search |date=2025-01-25 }}</ref> ==Kultura== Ang ilang kulturang etniko ng Toraja ay sumasalungat sa mga turo ng Islam, isa na rito rambu solo'. Ang rambu solo' ay isang tradisyong ginagawa bilang isang ritwal ng pagluluksa o kamatayan. Itinuturing ang rambu solo' na salungat sa mga turo ng Islam, na inuudyukan ng mga Torajano na madalas na nag-iingat ng mga bangkay sa kanilang mga tahanan hanggang sa maisagawa ang mga ito rambu solo'. Samakatuwid ang mga Torajano na sumunod sa Islam ay hindi nagdaraos ng mga kaganapan rambu solo'.<ref name="Rambu Solo' Muslim">{{cite web|url=https://www.detik.com/sulsel/budaya/d-6130508/5-perbedaan-ritual-rambu-solo-muslim-toraja-mabadong-diganti-khatam-quran/amp|website=www.detik.com|title=5 Perbedaan Ritual Rambu Solo Muslim Toraja, Ma'badong Diganti Khatam Qur'an|language=id|access-date=Marso 25, 2023|date=Hunyo 16, 2022|author=Al Khoriah Etiek Nugraha|archive-date=Marso 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324174052/https://www.detik.com/sulsel/budaya/d-6130508/5-perbedaan-ritual-rambu-solo-muslim-toraja-mabadong-diganti-khatam-quran/amp|url-status=dead}}</ref> Upang malampasan ang kabaligtaran, ilang tuntunin sa ritwal rambu solo' binago ng mga Muslim sa nayon ng Tarongko, Distritong Makale, Rehensiyang Tana Toraja. Gumagawa sila ng mga [[ritwal]] na rambu solo' para sa mga pamilyang namatay at ang mga tradisyonal na ritwal na isinasagawa ay sinasabing umangkop sa batas ng Islam at iba sa rambu solo' na batay sa mga turo ni Aluk Todolo. Kahit na ito ay inaangkin na umayon sa mga aral ng Islam, ang pagpapatupad rambu solo' para sa Torajanong Muslim ay nagkakaroon ng oposisyon, na kabilang mga ito ang MUI Toraja at PCNU Toraja na hindi sumasang-ayon sa mga mamamayang Muslim na nagdaraos ng mga ritwal rambu solo'.<ref name="Rambu Solo' Muslim"/><ref>{{cite web|url=https://sulsel.suara.com/read/2022/06/12/120040/meriahnya-rambu-solo-warga-muslim-di-tana-toraja-habiskan-dana-hingga-miliaran-rupiah|title=Meriahnya Rambu Solo Warga Muslim di Tana Toraja, Habiskan Dana Hingga Miliaran Rupiah|website=sulsel.suara.com|publisher=Suara.com|language=id|access-date=Marso 25, 2023|date=Hunyo 12, 2022|author=Muhammad Yunus}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga pangkat-etniko sa Indonesia]] [[Kategorya:Mga Muslim sa Toraja]] [[Kategorya:Mga Muslim]] gfbd4phhhtnyjlbd9cd5h2ypkd7wshk Miss World 1978 0 323762 2241742 2210131 2026-11-12T01:45:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241742 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Silvana Suárez.jpg|caption=Silvana Suárez|winner='''[[Silvana Suárez]]'''|represented={{flagicon|Argentina}} Arhentina|date=16 Nobyembre 1978|presenters={{Hlist|Paul Burnett|Sacha Distel}}|venue=Royal Albert Hall, Londres, Reyno Unido|broadcaster=[[BBC]]|entrants=68|placements=15|debuts={{hlist|Dominika|San Vicente}}|withdraws={{hlist|Bulibya|Libano|Luksemburgo|Nikaragwa|Panama|Papua Bagong Guinea|Timog Aprika}}|returns={{hlist|Hamayka|Indiya|Italya|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Malaysia|Mawrisyo|Niherya|Pilipinas|Singapura|Suwasilandiya|Tunisya}}|before=[[Miss World 1977|1977]]|next=[[Miss World 1979|1979]]|photogenic=Martha Eugenia Ortiz<br>{{flagicon|Mexico}} Mehiko|personality=Wendy Daykin<br>{{flagicon|Cayman Islands|old}} Kapuluang Kayman}} Ang '''Miss World 1978''' ay ang ika-28 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Royal Albert Hall sa Londres, Reyno Unido noong 16 Nobyembre 1978.<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=Day of nerves for Miss World girls |language=en |pages=15 |work=Liverpool Echo |url=https://www.newspapers.com/article/liverpool-echo-mw-78-dress-rehearsak/134565683/ |access-date=20 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Mary Stävin ng Suwesya si Silvana Suárez ng Arhentina bilang Miss World 1978.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentinan picked Miss World |language=en |pages=2 |work=Lodi News-Sentinel |url=https://news.google.com/newspapers?id=TuAzAAAAIBAJ&sjid=lDIHAAAAIBAJ&pg=4696%2C1942136 |access-date=12 Mayo 2023}}</ref><ref name="google.com1">{{cite web |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentine beauty named 'Miss World' |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1916&dat=19781117&id=QOogAAAAIBAJ&pg=3099,4174203&hl=en |access-date=14 Abril 2024 |website=The Hour |language=en |via=Google News Archive}}</ref> Ito ang pangalawang beses na nanalo ang Arhentina bilang Miss World.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Cry no more, Miss Argentina |language=en |pages=1 |work=The Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=5wI-AAAAIBAJ&sjid=dUkMAAAAIBAJ&pg=4612%2C3812675 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Ossie Margareta Carlsson ng Suwesya, habang nagtapos bilang second runner-up si Denise Coward ng Australya.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Miss World title to Argentinian, 19 |language=en |pages=2 |work=Schenectady Gazette |url=https://books.google.com.ph/books?id=NP0wAAAAIBAJ&pg=PA2&dq=%22Miss+Argentina%22&article_id=2741,5443695&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj4yu3Guqj_AhWHQN4KHZQbASM4HhDoAXoECA0QAg#v=onepage&q=%22Miss%20Argentina%22&f=false |access-date=4 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=She beat the odds |language=en |pages=33 |work=The Ottawa Journal |location=Ottawa, Ontario, Kanada |url=https://www.newspapers.com/article/the-ottawa-journal-17november1978the/396803/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Mga kandidata mula sa animnapu't-walong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Paul Burnett at Sacha Distel ang kompetisyon. Nagtanghal din si Distel sa edisyong ito. == Kasaysayan == [[Talaksan:Royal_Albert_Hall,_London_-_Nov_2012.jpg|thumb|250x250px|Royal Albert Hall, ang lokasyon ng Miss World 1978]] === Lokasyon at petsa === Noong Setyembre 1977, inanunsyo ni Julia Morley na mayroon silang planong ganapin ang unang kalahati ng kompetisyon, ang ''swimsuit competition'' at ''parade of nations'', ng edisyong ito sa Singapura. Ang ''evening gown'' at ''final interview'' naman ay magaganap pa rin sa Londres.<ref>{{Cite news |date=23 Setyembre 1977 |title=MISS WORLD '78: EARLY ROUNDS IN SPORE? |language=en |pages=7 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19770923-1.2.33 |access-date=14 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Gayunpaman, hindi natuloy ang mga negosasyon upang dalhin ang Miss World sa Singapura dahil sa kanselasyon ng ''concorde flight'' ng British Airways at Singapore Airlines mula sa Londres hanggang Singapura dahil sa pagbabawal ng Malaysia ng mga ''supersonic plane'' na dumaan sa Malacca Strait dahil sa mga dahilang pangkalikasan.<ref name=":6">{{Cite news |date=10 Oktubre 1978 |title=Beauty quest to go on despite Morley's sacking |language=en |pages=6 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19781010-1.2.23.7 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Noong 7 Oktubre 1978, napatalsik si Eric Morley bilang tagapangulo ng Mecca dahil sa diumanong mga problema sa mga ''staff incentive''. Nagbigay diumano si Maxwell Joseph, may-ari ng Grand Metropolitan na siyang naging katuwang ng Mecca, ng sulat kay Morley tungkol sa kanyang pagpapaalis, at inalokan ito ng pera para lamang manahimik, ngunit hindi ito tinanggap ni Morley.<ref>{{Cite news |date=9 Oktubre 1978 |title=Miss World man fired |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19781009-1.1.4 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 Oktubre 1978 |title=Eric Morley to fight sacking, says his wife |language=en |pages=1 |work=Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=zKdAAAAAIBAJ&sjid=qKUMAAAAIBAJ&pg=4055%2C1654667 |access-date=20 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Noong 9 Oktubre, napagdesisyunan sa isang pagpupulong ng mga direktor ng Grand Metropolitan na ipagpapatuloy pa rin ng mga Morley ang pagdaraos ng Miss World sa susunod na limang taon, habang kanilang pinag-iisipan kung ito ay kanilang ibebenta o ipapanatili.<ref name=":6" /> Hindi pa rin naapektuhan ang posisyon ni Eric Morley sa Miss World bilang tagapangulo. Kalaunan ay tinanggap ni Morley ang kanyang pagpapaalis sa Grand Metropolitan sa halagang £200,000,<ref>{{Cite news |date=10 Oktubre 1978 |title=Morley takes sack–and £200,000 |language=en |pages=1 |work=The Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=zadAAAAAIBAJ&sjid=qKUMAAAAIBAJ&pg=4111%2C1868169 |access-date=20 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> at pinagpatuloy pa rin ni Julia Morley ang kanyang sariling mga obligasyon sa mga isponsor para sa kompetisyon sa sumunod na buwan.<ref>{{Cite news |date=11 Oktubre 1978 |title=Morley takes $874,000 to quit job |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19781011-1.1.2 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Oktubre 1978 |title=Morley for polls |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19781014-1.1.4 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Tuluyan nang umalis si Eric Morley sa Mecca noong 31 Disyembre 1978. === Pagpili ng mga kalahok === Mga kandidata mula sa animnapu't-walong bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Labindalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process,'' at dalawang kandidata ang nailuklok matapos bumitiw ang orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Miss Argentina 1978 Margarita Susana Heindryckx sa edisyong ito, ngunit dahil ito ay labing-anim pa lamang sa araw ng kompetisyon, siya ay pinalitan ng kanyang ''first runner-up'' na si Silvana Suárez.<ref>{{Cite news |date=20 Nobyembre 1978 |title=Argentine girl is Miss World |language=en |pages=17 |work=The Daily News |url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-news-20november1978thedail/396776/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Dapat sanang lalahok ang first runner-up ng Miss France 1978 na si Brigitte Konjovic bilang kandidata ng [[Pransiya]] matapos na piliin ni Miss France 1978 Pascale Taurua na bumalik sa kaniyang bayan ng [[New Caledonia|Bagong Caledonia]] imbis na manirahan sa Pransiya.<ref>{{Cite web |last=Mitote |first=Pascal |date=8 Marso 2015 |title=Pascale Taurua, Miss France 1978 |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/polynesie/tahiti/pascale-taurua-miss-france-1978-236573.html |access-date=30 Enero 2023 |website=Polynésie la 1ère |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gnipate |first=Steeven |date=5 Marso 2015 |title=Que devient la Calédonienne Pascale Taurua, Miss France 1978? |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/2015/03/05/que-devient-pascal-taurua-la-caledonienne-miss-france-1978-235719.html |access-date=31 Enero 2023 |website=Outre-mer la 1ère |language=fr-FR}}</ref> Gayunpaman, dahil nagkaroon ng problema sa kalusugan si Konjovic, siya ay pinalitan ng ''second runner-up'' ng Miss France 1978 na si Kelly Hoarau.<ref name=":1">{{Cite web |last=Lazaar |first=Liane |date=11 Disyembre 2021 |title=Miss France : Une reine de beauté est la mère d'un comédien de Scènes de ménages ! |trans-title=Miss France: A beauty queen is the mother of a Scènes de Ménages actor! |url=https://www.purepeople.com/article/miss-france-une-reine-de-beaute-est-la-mere-d-un-comedien-de-scenes-de-menages_a467338/1 |access-date=14 Abril 2024 |website=Purepeople |language=fr}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Dominika at San Vicente. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Niherya na huling sumali noong [[Miss World 1970|1970]], Indiya, Malaysia, Mawrisyo, Pilipinas, Suwasilandiya, at Tunisya na huling sumali noong [[Miss World 1975|1975]], at Hamayka, Italya, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, at Singapura na huling sumali noong [[Miss World 1976|1976]]. Hindi sumali ang mga bansang [[Bolivia|Bulibya]], [[Lebanon|Libano]], [[Luxembourg|Luksemburgo]], [[Nicaragua|Nikaragwa]], [[Panama]], [[Papua Nueva Guinea|Papua Bagong Guinea]], at [[South Africa|Timog Aprika]] sa edisyong ito. Hindi sumali si Angelyn Tukana ng Papua Bagong Guinea dahil sa kakulangan sa pondo para ilipad siya sa Londres.<ref>{{Cite news |date=28 Abril 1978 |title=Angelyn shapes up nicely... |pages=1 |work=Papua New Guinea Post-Courier |location=Port Moresby, Papua Bagong Guinea |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/250344589?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=Trove}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gavera |first=Mea |date=30 Hunyo 1978 |title=She'll dazzle the world |language=en |pages=37 |work=Papua New Guinea Post-Courier |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/250164538?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=29 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> Hindi sumali sina Liliana Gutiérrez ng Bulibya,<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> Graziella Abu Fadel ng Libano,<ref>{{Cite web |last=Maroun |first=Bechara |date=2 Setyembre 2022 |title=Yasmina Zaytoun, une Miss Liban qui veut tracer son propre chemin |trans-title=Yasmina Zaytoun, a Miss Lebanon who wants to chart her own path |url=https://www.lorientlejour.com/article/1310192/yasmina-zaytoun-une-miss-qui-veut-tracer-son-propre-chemin.html |access-date=5 Abril 2024 |website=L'Orient-Le Jour |language=fr}}</ref> Claudia Herrera ng Nikaragwa, at Ljiljana Djogovic ng [[Yugoslavia]] dahil hindi na sila nakaabot o huli na nang dumating sila sa Londres. Hindi sumali si Yolanda Kloppers ng Timog Aprika matapos pagbawalan ng Miss World Organization ang paglahok ng Timog Aprika sa kompetisyon dahil sa kanilang [[Aparteid|patakarang aparteid]].<ref>{{Cite book |last=Evans |first=MJ |url=https://www.worldcat.org/oclc/1006045407 |title=Broadcasting the End of Apartheid |date=2014 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85772-417-5 |pages=59 |language=en |oclc=1006045407}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 Agosto 1978 |title=Miss South Africa out, so S'pore to take part |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19780825-1.2.49 |access-date=14 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Natanggal na sa kompetisyon si Malek Nemlaghi ng Tunisya dahil ayaw nitong tanggalin ang kanyang yashmak at magsuot ng ''boxer shorts'' para sa kanilang ''photo-call''.<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Miss World |pages=5 |work=[[The Canberra Times]] |agency=[[Reuters]] |location=Canberra, Australian Capital Territory |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110923125?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=[[Trove]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Home News |language=en |pages=7 |work=The Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=5AI-AAAAIBAJ&sjid=dUkMAAAAIBAJ&pg=2622%2C3041576 |access-date=2 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Gayunpaman, siya ay muling ibinalik sa kompetisyon matapos nitong tanggalin ang kanyang yashmak sa ''dress rehearsal''.<ref>{{Cite news |date=15 Nobyembre 1978 |title=Miss Tunisia can compete |language=en |pages=2 |work=The Salina Journal |location=Salina, Kansas |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal/49768687/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Cause of fuss |language=en |pages=22 |work=Reading Eagle |url=https://news.google.com/newspapers?id=ePQhAAAAIBAJ&sjid=naAFAAAAIBAJ&pg=4805%2C3074285 |access-date=2 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Unveiled |language=en |pages=6 |work=Ocala Star-Banner |url=https://news.google.com/newspapers?id=tg4wAAAAIBAJ&sjid=uwUEAAAAIBAJ&pg=6046%2C4411886 |access-date=2 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_World_1978_Map.PNG|thumb|250x250px| Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1978 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1978''' | * {{flagicon|ARG}} '''[[Arhentina]]''' – '''Silvana Suárez''' <ref name=":4">{{Cite news |date=18 Nobyembre 1978 |title=Primero, mundial de fútbol... y ahora de belleza |language=es |pages=14 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=M34fAAAAIBAJ&sjid=WmYEAAAAIBAJ&pg=3852%2C665054 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |- | 1st runner-up | * '''{{flagicon|SWE}}''' [[Suwesya]] – Ossie Carlsson<ref name=":4" /> |- | 2nd runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Denise Coward<ref name=":4" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Martha Ortiz<ref name=":4" /> |- | 4th runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Spain (1977–1981).svg}} [[Espanya]] – Gloria Valenciano<ref name=":4" /> |- | Top 7 | * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Ann Jones * {{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] – Jeanette Keller |- | Top 15 | * {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Doris Anwarder<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Oktubre 2014 |title=„Die Misswahl hat mir einige Türen geöffnet“ |url=https://www.vn.at/vorarlberg/2014/10/03/die-misswahl-hat-mireinige-tueren-geoeffnet.vn |access-date=16 Abril 2024 |website=Vorarlberger Nachrichten |language=de}}</ref> * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Patricia Tóffoli * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Debra Jean Freeze<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentine runner-up named Miss World '78 |language=en |pages=7 |work=The Albany Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=KGpEAAAAIBAJ&sjid=VrIMAAAAIBAJ&pg=2775%2C3396868 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> * {{Flagicon|IND}} [[Indiya]] – Kalpana Iyer<ref>{{Cite web |last=Bose |first=Sushmita |date=27 Nobyembre 2015 |orig-date=19 Nobyembre 2015 |title=Kalpana Iyer: Yesterday's Sex Symbol Comes out of the Shadows |url=https://www.khaleejtimes.com/wknd/kalpana-iyer-yesterdays-sex-symbol-comes-out-of-the-shadows |access-date=14 Abril 2024 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref> * {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] – Maribel Fernández * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Eija Laaksonen * {{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – María Jesús Cañizares * {{Flag|Sri Lanka}} – Manohori Vanigasooriya |} === '''Mga espesyal na parangal''' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Martha Ortiz<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=People in the news |language=en |pages=2 |work=The Salina Journal |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal/49768474/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |- |Miss Personality | * {{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] – Wendy Daykin |- |Miss Talent | * {{Flagicon|PHI|1936}} [[Pilipinas]] – Louvette Hammond<ref>{{Cite web |last=Burton-Titular |first=Joyce |date=1 Oktubre 2013 |title=From Vivien to Megan: The PH in Miss World history |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat === Tulad noong [[Miss World 1961|1961]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon na ginanap sa araw ng pinal na kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit'' at ''evening gown competition''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labinlimang mga ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang pitong pinalista na sumabak sa ''final interview.'' === Komite sa pagpili === * Christopher Cazenove – Ingles na aktor * Michael Chow – ''Restauranteur'' at dating aktor na ipinanganak sa Tsina * Susan George – Ingles na aktres * Jennifer Hosten-Craig – [[Miss World 1970]] mula sa Grenada at ''High Commissioner'' ng Grenada sa Kanada * Seow Peck Leng – Pambansang direktor ng Singapura sa Miss World * Phil Lynott – Irlandes na mang-aawit at musikero * Eric Morley – Tagapangulo ng Variety International at tagapagtatag ng Miss World * Ricardo Villa – Arhentinong manlalaro ng putbol * Stuart Wagstaff – Australyanong aktor at miyembro ng Variety Club * Regine Zylberberg – Pranses na mang-aawit == Mga kandidata == Animnapu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentine "runner-up" wins title of Miss World 1978 |language=en |pages=1 |work=The Salina Journal |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal-17november1978the/396796/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Monika Greis<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=Contestants for Miss World get ready for their big night |language=en |pages=27 |work=Leicester Mercury |location=Leicester, Leicestershire, Inglatera |url=https://www.newspapers.com/article/leicester-mercury-mw-78-dress-rehearsal/134561874/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.co}}</ref> |23 |Heidelberg |- |'''{{Flagicon|ARG}} [[Argentina|Arhentina]]''' |'''[[Silvana Suárez]]''' <ref>{{Cite web |date=22 Oktubre 2022 |title=Así fue la consagración de Silvana Suárez como Miss Mundo en 1978 |trans-title=This was the consecration of Silvana Suárez as Miss World in 1978 |url=https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/asi-fue-la-consagracion-de-silvana-suarez-como-miss-mundo-en-1978-nid22102022/ |access-date=15 Abril 2024 |website=La Nacion |language=es}}</ref> |20 |Córdoba |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Rose Anne Lejuez<ref>{{Cite news |date=18 Oktubre 1978 |title=Untitled |language=nl |pages=5 |work=Amigoe |location=[[Curaçao]] |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639428:mpeg21:p005 |access-date=14 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |18 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Denise Coward<ref>{{Cite news |date=4 Oktubre 1978 |title=Denise heads for stardom |language=en |pages=15 |work=The Australian Women's Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/52259867?searchTerm=%22Denise%20Coward%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=Trove}}</ref> |23 |Parkdale |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Doris Anwander<ref>{{Cite web |last= |date=5 Pebrero 2009 |title=Kniggetrainerin: Job mit Takt |trans-title=Etiquette trainer: Job with tact |url=https://www.vol.at/kniggetrainerin-job-mit-takt/2194012 |access-date=14 Abril 2024 |website=Vorarlberg Online |language=de}}</ref> |18 |Bregenz |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Lorian Tangney |20 |Wellington |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Donna McCook<ref name=":3">{{Cite news |date=13 Nobyembre 1978 |title=National headdress |language=en |pages=15 |work=Bangor Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=WNk8AAAAIBAJ&sjid=Hy4MAAAAIBAJ&pg=2532%2C4716284 |access-date=15 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Françoise Moens<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 1978 |title=Choice of the week |language=en |pages=3 |work=Royal Australian Navy News |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/267443612?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=29 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> |19 |[[Brussels|Bruselas]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Patricia Tóffoli<ref>{{Cite news |date=30 Abril 1978 |title=Gritos, y supuesto fraude en eleccion de Miss Venezuela |language=es |trans-title=Shouts, and alleged fraud in the election of Miss Venezuela |pages=2 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=V7kqAAAAIBAJ&sjid=QmYEAAAAIBAJ&pg=6999%2C229177 |access-date=15 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Coro |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Madeline Joell<ref name=":3" /> |19 |Smith's Parish |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Laura Angélica Viana Pereira |20 |Salvador |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |Silvana Trinidad<ref>{{Cite news |date=31 Oktubre 1978 |title=Silvana Trinidad naar ”Miss World”-Verkiezing |language=nl |trans-title=Silvana Trinidad to ”Miss World” pageant |pages=9 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639439:mpeg21:p009 |access-date=15 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |21 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Birgit Stefansen |21 |Struer |- |{{Flagicon|DMA|1978}} [[Dominika]] |Mona Jno-Lewis |19 |[[Roseau]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |María Antonieta Campódonico<ref>{{Cite web |date=11 July 2016 |title=Cita solidaria de reinas ecuatorianas |trans-title=Solidarity appointment of Ecuadorian queens |url=https://www.eluniverso.com/vida-estilo/2016/07/11/nota/5684568/cita-solidaria-reinas-ecuatorianas |access-date=17 May 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |19 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Iris Mazorra<ref>{{Cite news |date=13 Hulyo 1978 |title=Tiempo para cantar |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=18A0AAAAIBAJ&sjid=_tAEAAAAIBAJ&pg=6824%2C1424628 |access-date=31 Enero 2023}}</ref> |19 |[[San Salvador]] |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1977–1981).svg}} [[Espanya]] |Gloria Valenciano<ref>{{Cite web |last=Ayala |first=Miguel |date=16 Oktubre 2022 |title=Archipiélago de bellezones |url=https://www.eldia.es/dominical/2022/10/16/archipielago-bellezones-77298497.html |access-date=15 Abril 2024 |website=El Dia |language=es}}</ref> |18 |[[Tenerife]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Debra Jean Freeze<ref>{{Cite news |date=20 Oktubre 1978 |title=Beauty queen who knows what she wants in life |language=en |pages=3 |work=Lodi News-Sentinel |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZQzAAAAIBAJ&sjid=QDIHAAAAIBAJ&pg=4904%2C5307078 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |Mooresville |- |{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] |Ariana Dimitropoulou |23 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Elizabeth Tenorio |22 |[[Asan]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Joan McDonald<ref>{{Cite web |date=28 Disyembre 2020 |title=Former Miss Jamaica World now wellness ambassador |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20201228/former-miss-jamaica-world-now-wellness-ambassador |access-date=14 Abril 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |23 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Yuko Yamaguchi |21 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB|ensign}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Rosanna Bonfante |17 |Hibraltar |- |{{Flagicon|HON|1949}} [[Honduras]] |María Elena Bobadilla |21 |San Pedro Sula |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Faustina Lin<ref name=":0">{{Cite news |date=9 Nobyembre 1978 |title=Sand dance |language=en |pages=40 |work=The Kokomo Tribune |location=Kokomo, Indiana |url=https://www.newspapers.com/article/the-kokomo-tribune/49766694/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |[[Pulo ng Hong Kong]] |- |{{Flagicon|IND}} [[Indiya]] |Kalpana Iyer<ref>{{Cite news |date=1 Nobyembre 1978 |title=Head turner |language=en |pages=3 |work=Schenectady Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?id=Kv0wAAAAIBAJ&sjid=JeEFAAAAIBAJ&pg=5668%2C1027408 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |Amroha |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Lorraine O'Conner |24 |Cork |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Sari Alon<ref>{{Cite news |date=15 Hunyo 1978 |title=Beauty queens all |language=en |pages=1 |work=The Australian Jewish Times |location=Sydney, New South Wales |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/263309329?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=Trove}}</ref> |19 |[[Tiberias]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Cristina Mai<ref>{{Cite news |date=4 Nobyembre 1978 |title=Diventerà Miss Mondo? |language=it |trans-title=Will she become Miss World? |pages=16 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,16/articleid,1473_02_1978_0255_0016_20710905/ |access-date=14 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215183931/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,16/articleid,1473_02_1978_0255_0016_20710905/ |archive-date=15 Disyembre 2024 |url-status=dead }}</ref> |17 |[[Mantua]] |- |{{Flag|Jersey|old}} |Chantal Gosselin<ref name=":5">{{Cite news |date=21 Nobyembre 1978 |title=What a crazy world |language=en |pages=10 |work=Daily Mirror |url=https://www.newspapers.com/article/daily-mirror-miss-jersey/129181738/ |access-date=16 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Saint Helier |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Brigitte Hofmann<ref>{{Cite news |date=3 Hulyo 178 |title=Beauty queen |pages=1 |work=The Leader-Post |url=https://news.google.com/newspapers?id=ultVAAAAIBAJ&sjid=lz4NAAAAIBAJ&pg=6513%2C7270 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Hamilton, Ontario|Hamilton]] |- |{{Flagicon|SAM}} [[Samoa|Kanlurang Samoa]] |Rosalina Sapolu |23 |[[Apia]] |- |{{Flagicon|ISV}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Enid Francis<ref>{{Cite news |date=26 Agosto 1978 |title=Hoping to become Miss World Virgin Islands |language=en |pages=7 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=pGBOAAAAIBAJ&sjid=C0cDAAAAIBAJ&pg=5782%2C2969844 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Saint Croix |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Wendy Daykin<ref>{{Cite web |last=Palmer |first=Jenny |date=10 Hulyo 2015 |title=The tradition of Miss Cayman Islands |url=https://www.caymancompass.com/2015/07/10/the-tradition-of-miss-cayman-islands/ |access-date=14 Abril 2024 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |18 |George Town |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Denise de Castro |19 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Maribel Fernández<ref name=":2">{{Cite web |last=Flores |first=Mariana |date=27 Mayo 2022 |title=Respira profundo al ver a Maribel Guardia y la esposa de José María Napoleón en un concurso de belleza: FOTO |trans-title=Take a deep breath when you see Maribel Guardia and the wife of José María Napoleón in a beauty contest: PHOTO |url=https://heraldodemexico.com.mx/espectaculos/2022/5/27/respira-profundo-al-ver-maribel-guardia-la-esposa-de-jose-maria-napoleon-en-un-concurso-de-belleza-foto-408328.html |access-date=14 Abril 2024 |website=El Heraldo de México |language=es}}</ref> |19 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Ásdís Loftsdóttir<ref>{{Cite news |date=29 Mayo 1978 |title=Ungfrú ísland krýnd í gærkvöldi |pages=14 |work=Dagblaðið |url=https://timarit.is/page/3077100?iabr=on |access-date=16 Abril 2024 |via=Timarit.is}}</ref> |20 |Vestmannaeyjar |- |{{Flagicon|MAS}} [[Malaysia]] |Kartina Osir |22 |Sandakan |- |{{Flagicon|MLT}} [[Malta]] |Mary Cumbo |18 |Birkirkara |- |{{Flagicon|MRI}} [[Mawrisyo]] |Genevieve Chanea<ref>{{Cite web |date=11 Hunyo 2004 |title=Maria Allard, Miss Mauritius d?un décevant concours |trans-title=Maria Allard, Miss Mauritius in a disappointing competition |url=https://lexpress.mu/node/129868 |access-date=24 Marso 2024 |website=L'express |language=fr}}</ref> |19 |Curepipe |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Martha Ortiz<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=People in the news |language=en |pages=2 |work=The Salina Journal |location=Salina Kansas |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal/49768474/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |{{Flagicon|NGR}} [[Niherya]] |Irene Omagbemi<ref>{{Cite web |last=Afigbo |first=Chinasa |date=30 Hunyo 2023 |title=1 Hijab queen, 43 other past Miss Nigeria winners & how they moved on with life |url=https://www.legit.ng/entertainment/celebrities/1541882-miss-nigeria-44-winners-nigerias-prominent-beauty-pageant-update-what-doing/ |access-date=12 Abril 2023 |website=Legit.ng |language=en}}</ref> |20 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Elisabet Klaeboe |17 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Ans van Haaster |22 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Susana Galli<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2021 |title=Mili a ña Miss: “Tu marido fue un desastre como presidente” |trans-title=Mili a ña Miss: “Your husband was a disaster as president” |url=https://www.popular.com.py/2021/03/10/mili-a-na-miss-tu-marido-fue-un-desastre-como-presidente/ |access-date=15 Abril 2024 |website=Diario Popular |language=es}}</ref> |19 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{PER}} |Karen Noeth<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1978 |title=Sand dance8 |language=en |pages=8 |work=Lewiston Evening Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=duApAAAAIBAJ&sjid=t2UFAAAAIBAJ&pg=2684%2C1512741 |access-date=15 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] |Louvette Hammond<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=22 Abril 2016 |title=8 fun facts: Bb Pilipinas Intercontinental 2016 Jennifer Hammond |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/130395-bb-pilipinas-intercontinental-2016-jennifer-hammond-trivia-fun-facts/ |access-date=14 Abril 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |17 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Eija Laaksonen<ref>{{Cite web |last=Lindfors |first=Jukka |date=28 Oktubre 2009 |title=Seija Paakkola, Miss Suomi 1978 |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/10/28/seija-paakkola-miss-suomi-1978 |access-date=14 Abril 2024 |website=Yle |language=fi}}</ref> |22 |Tampere |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |María Jesús Cañizares |21 |San Juan |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Kelly Hoarau<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Odile |date=15 Disyembre 2018 |title=Archives d'Outre-mer : quand deux miss des Outre-mer ont renoncé au titre de miss France |trans-title=Overseas Archives: when two Misses from Overseas renounced the title of Miss France |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/archives-outre-mer-miss-france-deux-miss-ultramarines-ont-renonce-au-titre-661877.html |access-date=16 Abril 2024 |website=Outre-mer la 1ère |language=fr-FR}}</ref> |18 |Le Port |- |{{Flag|Isle of Man|name=Pulo ng Man}} |Carole Kneale<ref name=":5" /> |20 |Douglas |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Ann Jones<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=She's our favourite! |language=en |pages=6 |work=Daily Post: The Paper for Wales |url=https://www.newspapers.com/article/daily-post-the-paper-for-wales-ann-jone/130989123/ |access-date=16 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |Welshpool |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Jenny Polanco<ref>{{Cite web |last=Pujols |first=Daniela |date=24 Marso 2020 |title=El día en que la diseñadora Jenny Polanco participó en Miss Mundo |trans-title=The day designer Jenny Polanco participated in Miss World |url=https://www.diariolibre.com/revista/video-el-dia-en-que-la-disenadora-jenny-polanco-participo-en-miss-mundo-IP17909313 |access-date=14 Abril 2024 |website=Diario Libre |language=es}}</ref> |20 |Puerto Plata |- |{{Flagicon|VIN|colonial}} [[San Vicente at ang Granadinas|San Vicente]] |June de Nobriga<ref>{{Cite web |last= |date=9 Oktubre 2022 |title=A history of pageantry in SVG 1951 to 2019 |url=https://onenewsstvincent.com/2022/10/09/one-news-svg-pageant-corner-a-history-of-pageantry-in-svg-1951-to-2019/ |access-date=14 Abril 2024 |website=One News St.Vincent |language=en}}</ref> |23 |[[Kingstown]] |- |{{Flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Rosie Tan<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1978 |title=Rosie: My 'mission' was to promote S'pore |language=en |pages=2 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newnation19781118-1.2.17 |access-date=14 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> |21 |[[Singapore]] |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Manohori Vanigasooriya |20 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon|SWZ}} [[Suwasilandiya]] |Nyamalele Nilovu |21 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Ossie Carlsson<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentinian crowned Miss World |language=en |pages=3 |work=Indiana Gazette |url=https://www.newspapers.com/article/indiana-gazette-4october1994indianag/382592/ |access-date=16 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |[[Estokolmo|Stockholm]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Jeannette Keller<ref>{{Cite web |title=Miss Schweiz Archiv |trans-title=Miss Switzerland Archive |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/miss-schweiz-archiv |access-date=14 Abril 2024 |website=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |20 |[[Zürich|Zurich]] |- |{{flagicon|FRA}} [[French Polynesia|Tahiti]] |Moeata Schmouker<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2021 |title=60 ans de Miss Tahiti : (re)découvrez toutes les lauréates du concours |trans-title=60 years of Miss Tahiti: (re)discover all the winners of the competition |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/polynesie/60-ans-de-miss-tahiti-re-decouvrez-toutes-les-laureates-du-concours-994630.html |access-date=10 Abril 2024 |website=Polynésie la 1ère |language=fr-FR}}</ref> |18 |Puna'auia |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Orasa Panichapan |20 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Je Eun-jin |19 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Kathleen Thomas |18 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Trinidad Sepúlveda |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Mary Adamou |19 |[[Nicosia]] |- |{{Flagicon|TUN}} [[Tunisya]] |Malek Nemlaghi<ref>{{Cite news |date=26 Nobyembre 1978 |title=Face fuss |language=en |pages=7 |work=The Paris News |url=https://www.newspapers.com/article/the-paris-news/49769773/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Sevil Özgültekin<ref>{{Cite web |last= |date=22 Setyembre 2017 |title=Miss Turkey listesi, geçmişten günümüze Miss Turkey birincileri |trans-title=All past Miss Turkey winners |url=https://www.haberturk.com/miss-turkey-listesi-gecmisten-gunumuze-miss-turkey-birincileri-1642708 |access-date=12 Marso 2024 |website=Habertürk |language=tr}}</ref> |18 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Mabel Rúa |22 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missworld.com/ Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:1978]] mtga8qjwpnixemim3jfj3shha2jx9k0 Pagguho sa Payatas 0 324704 2241773 2199872 2026-11-12T05:16:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241773 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Abril 2024}} {{Infobox event | title = Payatas landslide | image = | image_upright = | image_alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = {{start date|2000|07|10}} | venue = Payatas dumpsite | location = [[Quezon City]], [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]] | coordinates = <!-- {{coord|LAT|LON|region:XXXX_type:event|display=inline,title}} --> | also_known_as = | type = [[Pagguho]] | theme = | cause = Tambakan ng mga basura | outcome = Pagbawal at pagbukas sa paligid ng tapunan ng basura sa Pilipinas, Ika taon 2010 | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | reported deaths = 218 | reported injuries = | reported missing = | reported property damage = | burial = | inquiries = | inquest = | coroner = | arrests = | suspects = | accused = | convicted = | charges = | trial = | verdict = | convictions = | sentence = | litigation = | url = | blank_label = <!-- or |blank_data= --> | blank1_label = <!-- or |blank1_data= --> | blank2_label = <!-- or |blank2_data= --> | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | notes = }} Ang '''Pagguho sa Payatas''' ay nangyari noong ika Hulyo 10, 2000 sa tambakan ng Payatas sa [[Lungsod ng Quezon]], Ay higit 100 na mga residenteng iskwater na nakapaligid sa Payatas ang natabunan ng bundok ng basura, Ay hindi bababa sa 218 mga tao ang naiulat na nasawi at higit sa 300 rito ang mga nakaligtas. Matapos ang nangyari sa [[Pagguho ng lupa sa subdibisyon ng Cherry Hills]] ika taon 1999.<ref>https://www.pna.gov.ph/articles/1091030</ref> ==Pangyayari== Ika Hulyo 17, 2000 ng pansamantalang isinira ng presidente na si [[Joseph Estrada]] ang Payatas upang mag imbestiga sa higit 705 pa na katao ang nawawala dulot ng pagguho. Kalaunan ang mayor ng lungsod ng Quezon na si Ismael Mathay Jr. ay binuksan ang tambakan ng matapos ang pag iimbestiga at pag hihintay mg mga labing naibilang sa tala ng mga kaswalti.<ref>{{Cite web |url=https://careers.abs-cbn.com/updates/6207/ATOM-REVISITS-THE-PAYATAS-TRAGEDY-IN-ldquo;RED-AL |title=Archive copy |access-date=2024-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240420151337/https://careers.abs-cbn.com/updates/6207/ATOM-REVISITS-THE-PAYATAS-TRAGEDY-IN-ldquo;RED-AL |archive-date=2024-04-20 |url-status=dead}}</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:2000 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sakuna sa Pilipinas]] b82sr2vnchwa813otih38mjkr3vxoh9 Jason Momoa 0 325002 2241689 2131601 2026-11-11T16:04:10Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241689 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jason Momoa|image=Jason Momoa (43055621224) (cropped).jpg|alt=|caption=Momoa noong 2018|birth_name=Joseph Jason Namakaeha Momoa|birth_date={{birth date and age|1979|8|1|mf=yes}}|birth_place=[[Honolulu, Hawaii]], U.S.|occupation={{hlist|Actor|filmmaker}} <!--Do ''not'' inflate this by changing/adding additional occupations-->|alma_mater=[[Unibersidad ng Hawaiʻi at Mānoa]]|years_active=1999–present|spouse={{Marriage|[[Lisa Bonet]]|2017|2022|reason={{abbr|sep.|separated}}}}|children=2|signature=Jason Momoa autograph.svg}} '''Si Joseph Jason Namakaeha Momoa''' ( {{IPAc-en|m|ə|'|m|ɒ|ə}} ; ipinanganak noong Agosto 1, 1979 <ref>{{Cite news |date=February 19, 2010 |title=Interview with Norwalk's 'Conan' star Jason Momoa |work= |location=Iowa |url=http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/19/interview-with-norwalk-conan-star-jason-momoa |url-status=dead |access-date=February 23, 2019 |archive-url=https://archive.today/20130408022415/http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/19/interview-with-norwalk-conan-star-jason-momoa |archive-date=April 8, 2013}}</ref> ) ay isang artistang Amerikano. Una siyang nakilala sa larangan ng pag-aartista bilang Jason Ioane sa syndicated action drama series na ''Baywatch: Hawaii'' (1999–2001), na sinundan ng mga paglalarawan ni Ronon Dex sa Syfy science fiction series na ''Stargate Atlantis'' (2005–2009), at Khal Drogo sa unang dalawang season ng [[HBO]] fantasy drama series ''na Game of Thrones'' (2011–2012). Nagpatuloy siya sa pagganap sa mga pangunahing papel sa Discovery Channel historical drama series ''na Frontier'' (2016–2018) at ang Apple TV+ science fiction series ''na See'' (2019–2022). Mula noong 2016, ipinakita ni Momoa si Aquaman sa [[DC Extended Universe]] (DCEU), ang solong tampok ''[[Aquaman (pelikula)|na Aquaman]]'' (2018). Ginampanan din ni Momoa si Duncan Idaho sa science fiction film ''na Dune'' (2021), at nagbida sa action film ''na Fast X'' (2023). == Maagang buhay == Isang nag-iisang anak, si Momoa ay isinilang noong Agosto 1, 1979, sa Honolulu, Hawaii,<ref name="Jason Momoa Interview">{{Cite news |date=December 16, 2018 |title=Hawaii-born actor Jason Momoa's 'Aquaman' role parallels own upbringing |work=Star Advertiser |url=https://www.staradvertiser.com/2018/12/16/hawaii-news/hawaii-born-actor-jason-momoas-role-in-aquaman-parallels-his-own-upbringing/ |access-date=February 23, 2019}}</ref> kina Coni (Lemke), isang photographer, at Joseph Momoa, isang pintor. Ang kanyang ama ay may lahing Katutubong Hawaiian .<ref>{{Cite web |last=Rampell |first=Ed |date=January 3, 2019 |title='Aquaman': The life aquatic with Hawaiian Polynesian Power superhero Jason Momoa |url=https://www.peoplesworld.org/article/aquaman-the-life-aquatic-with-hawaiian-polynesian-power-superhero-jason-momoa/ |access-date=February 23, 2019 |website=Peoples World}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 19, 2019 |title=How Jason Momoa's Hawaiian and Polynesian Roots Have Impacted His Career |url=https://www.oprahdaily.com/life/a28747843/jason-momoa-ethnicity/ |access-date=April 20, 2021 |website=Oprah Daily}}</ref> habang ang kanyang ina ay may lahing Aleman, Irish at Pawnee <ref name="Jason Momoa Interview" /> .<ref name="Indigenous Love for Jason Momoa">{{Cite news |last=Schilling |first=Vincent |date=November 5, 2021 |title=Indigenous Love for Jason Momoa |work=Ict News |url=https://indiancountrytoday.com/lifestyle/nativenerd-our-indigenous-love-for-jason-momoa |access-date=November 24, 2021}}</ref> Di-nagtagal pagkatapos ng kanyang kapanganakan, naghiwalay ang kanyang mga magulang at siya at ang kanyang ina ay lumipat sa Norwalk, Iowa, kung saan siya pinalaki. Nagtapos siya sa Norwalk High School kung saan bahagi siya ng soccer team kasama si Brandon Routh .<ref>{{Cite web |last=Leimkuehler |first=Matthew |date=December 18, 2018 |title=Yes, Aquaman and Superman played high school soccer together in Iowa |url=https://www.desmoinesregister.com/story/entertainment/2018/12/18/jason-momoa-aquaman-dc-film-norwalk-warriors-soccer-superman-brandon-routh-iowa-comics-movies/2310163002/ |access-date=November 4, 2022 |website=Des Moines Register}}</ref> Nag-aral siya sa [[University of Hawaii at Manoa|Unibersidad ng Hawaii]] .<ref>{{Cite news |last=Ahmad |first=Sophia |date=February 19, 2010 |title=Interview with Norwalk's 'Conan' star Jason Momoa |work=[[Des Moines Register]] |location=Iowa |url=http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/19/interview-with-norwalk-conan-star-jason-momoa |url-status=dead |access-date=February 23, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827002529/http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/19/interview-with-norwalk-conan-star-jason-momoa |archive-date=Agosto 27, 2016 }}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAhmad2010">Ahmad, Sophia (February 19, 2010). . ''[[Des Moines Register]]''. Iowa. Archived from [http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/19/interview-with-norwalk-conan-star-jason-momoa the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827002529/http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/19/interview-with-norwalk-conan-star-jason-momoa |date=2016-08-27 }} on April 8, 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">February 23,</span> 2019</span>.</cite></ref> == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Irish]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Aleman]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1979]] 79r0h4idll1h4ttti47xn07b0m7lenn Punong Ministro ng Malta 0 325752 2241813 2052542 2026-11-12T10:40:14Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241813 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Nobyembre 2023}} {{more citations needed|date=Nobyembre 2023}} {{cleanup|date=Nobyembre 2023|reason=Kailangan ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita tulad ng head of government.}} }} {{Infobox official post | post = Prime Minister | body = Malta<br />{{native name|mt|Prim Ministru ta' Malta}} | insignia = Coat of arms of Malta.svg | insigniasize = 125px | insigniacaption = Coat of arms of the Republic of Malta | image = Robert Abela 2022.jpg | imagesize = 165px | incumbent = [[Robert Abela]] | incumbentsince = 13 January 2020 | member_of = [[Cabinet of Malta]]<br />[[European Council]] | style = [[The Honourable]] (formal)<br />[[Excellency|His Excellency]] (diplomatic) | type = [[Head of government]] | appointer = [[President of Malta]] | residence = [[Villa Francia]] (primary)<br />[[Girgenti Palace]] (summer) | termlength = 5 years, no direct term limit | formation = 1923 | succession = | inaugural = [[Joseph Howard (Prime Minister)|Joseph Howard]] | salary = €50,276 annually<ref>{{cite web|url=http://www.independent.com.mt/articles/2015-01-04/local-news/PAY-RISE-proposal-for-PM-s-salary-to-double-in-2018-6736128174|title=PAY RISE: proposal for PM's salary to double in 2018, PM opposes increase, PN reacts (UPDATE 2) - The Malta Independent|website=www.independent.com.mt}}</ref> | deputy = [[Deputy Prime Minister of Malta|Deputy Prime Minister]] | website = http://opm.gov.mt/ }} Ang '''punong ministro ng Malta''' ({{lang-mt|Prim Ministru ta' Malta}}) ay ang [[Head of Government|head of government]], na siyang pinakamataas na opisyal ng [[Malta] ]. Ang punong ministro ay namumuno sa mga pulong ng [[Kabinet ng Malta|Kabinet]], at pinipili ang mga ministro nito upang maglingkod sa kani-kanilang mga portfolio. Ang punong ministro ay humahawak ng katungkulan sa bisa ng kanilang kakayahang mag-utos ng pagtitiwala ng [[Parliament of Malta|Parliament]], kung kaya't sila ay umupo bilang [[Parliament of Malta|miyembro ng Parliament]]. Ang punong ministro ay hinirang ng pangulo, sa paggawa nito, ang pangulo ay may opinyon na ang hinirang na indibidwal ay ang pinaka-magagawang pamunuan ang mayorya ng [[Parliament of Malta|House of Representatives]]; karaniwan, ang indibidwal na ito ay ang pinuno ng isang partidong pampulitika o [[koalisyon]] ng mga partidong may pinakamalaking bilang ng mga puwesto sa Kapulungan ng mga Kinatawan. Ang punong ministro ay ''[[ex officio]]'' isang appointee sa grado ng Companion of Honor - [[National Order of Merit (Malta)|K.U.O.M.]] (''Kumpanju tal-Unur'') ng National Order of Merit. ==Pagtatatag ng opisina at mga pagpapaunlad== {{further|Kasaysayan ng Malta}} Ang tanggapan ng "Head of Ministry" ay nilikha sa sandaling ang Malta ay nabigyan ng awtonomong pamahalaan noong 1921.<ref>{{cite web |url=http://www.stbenedictcollege.org/stlucija/files/Sandro%20Sciberras/Form %204%20Option%20Maltese%20History/K_1-K_3%20Political%20Developments%201921%20to%20date_13p.pdf |title=Naka-archive na kopya |access-date=2011-03-08 |url-status=dead |1=archive-url https://web.archive.org/web/20110728055140/http://www.stbenedictcollege.org/stlucija/files/Sandro%20Sciberras/Form%204%20Option%20Maltese%20History/K_1-K_3%20Politicalments%20 201921%20to%20date_13p.pdf |archive-date=2023-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114051556/http://www.stbenedictcollege.org/stlucija/files/Sandro%20Sciberras/Form }}</ref> Dalawang beses na sinuspinde ang konstitusyon ng 1921 bago binawi. Sa unang pagkakataon (1930–33), ang pinuno ng ministeryo (sa panahong iyon, [[Gerald Strickland, 1st Baron Strickland|Gerald Strickland]]) at ang kanyang gabinete ay pinanatili. Kasunod ng ikalawang pagsuspinde noong 1934, ang gabinete ay tinanggal. qdhjeyaqum682up1k5wvi75hpculavg Miss International 2019 0 326036 2241732 2234872 2026-11-12T00:34:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241732 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|theme=Cheer All Women|venue=[[Tokyo Dome City Hall]], [[Tokyo]], Japan|image=Sireethorn Leearamwat attending Puteri Indonesia 2020.jpg|caption=Sireethorn Leearamwat|date=12 Nobyembre 2019|broadcaster={{Hlist|Hikari TV|dTV Channel by NTT DoCoMo|[[YouTube]]}}|presenters={{Hlist|Tetsuya Bessho|Ayako Kisa|[[Kylie Verzosa]]}}|acts=|entrants=82|placements=15|debuts={{Hlist|Burkina Faso|Gineang Ekwatoriyal}}|withdraws={{Hlist|Alemanya|Curaçao|Ehipto|Etiyopiya|Kapuluang Cook|Kuba|Kenya|Libano|Madagaskar|Moldabya|Timog Korea|Unggarya}}|returns={{Hlist|Armenya|Belis|Biyelorusya|Italya|Kambodya|Kamerun|Liberya|Moroko|Niherya|Norwuwega|Sambia|Timog Sudan|Tahiti|Tunisya|Uganda}}|best national costume=Nguyễn Tường San<br> {{flagicon|Vietnam}} Biyetnam|photogenic=Noémie Kribo Milne<br> {{flagicon|Guadeloupe|local}} Guadalupe|winner='''[[Sireethorn Leearamwat]]'''|before=[[Miss International 2018|2018]]|next=[[Miss International 2022|2022]]|represented={{flagicon|Thailand}} Taylandiya}} Ang '''Miss International 2019''' ay ang ika-59 na edisyon ng [[Miss International]] pageant, na ginanap sa Tokyo Dome City Hall, [[Bunkyō]] District, [[Tokyo]], Hapon noong 12 Nobyembre 2019. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Mariem Velazco]] ng Beneswela si [[Sireethorn Leearamwat]] ng Taylandiya bilang Miss International 2019.<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=12 Nobyembre 2019 |title=Who is Bint Sireethorn Leearamwat, Miss International 2019? |url=https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/ |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208180224/https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/|archive-date=8 Disyembre 2024}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Taylandiya sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2019 |title=Thailand takes home Miss International 2019 crown |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912155652/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Andrea Toscano ng Mehiko, habang nagtapos bilang second runner-up si Evelyn Karonde ng Uganda. Mga kandidata mula sa walumpu't-dalawang mga bansa at teritoryo ang lumahok sa edisyong ito. Pinangunahan nina Tetsuya Bessho at Ayako Kisa ang kompetisyon. == Kaligiran == [[Talaksan:Tokyo_Dome_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tokyo_Dome_night.jpg|thumb|250x250px|Tokyo Dome City Hall, ang lokasyon ng Miss International 2019.]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 11 Abril 2019, inanunsyo ng Miss International Organization na ang ika-59 na edisyon ng Miss International ay gaganapin sa 12 Nobyembre 2019 sa Tokyo Dome City Hall sa Tokyo, Hapon, ang lokasyon ng kompetisyon para sa apat na magkakasunod-sunod na pagkakataon.<ref>{{Cite web |last=Lopez |first=Jacinda A. |date=12 Nobyembre 2019 |title=Thailand's Sireethorn Leearamwat Wins Miss International 2019; Patch Magtanong Makes It To The Top 8 |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-international-2019-thailand-sireethorn-leearamwat-a483-20191112 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Cosmopolitan Philippines |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124233735/https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-international-2019-thailand-sireethorn-leearamwat-a483-20191112?s=34s5n8f8muaiotv7ar8qbo7r5f|archive-date=24 Enero 2025}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa walumpu't-dalawang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang iniluklok upang kumatawan sa kanilang bansa matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Athena McNinch si Kirsten Lydia Dahilig bilang kinatawan ng Guam dahil hindi pa naabot ni Dahilig ang kinakailangang edad upang lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2018 |title=Kirsten Lydia crowned the new Miss International Guam 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/the-new-representative-of-miss-international-guam-2019-is-kirsten-lydia/articleshow/65427819.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126184839/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/the-new-representative-of-miss-international-guam-2019-is-kirsten-lydia/articleshow/65427819.cms |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Pebrero 2025 |orig-date=17 Agosto 2018 |title=12 compete for Miss Universe Guam crown |url=https://www.postguam.com/entertainment/lifestyle/12-compete-for-miss-universe-guam-crown/article_f914d9d8-a11d-11e8-9016-d7a4456d2bb7.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913050754/https://www.postguam.com/entertainment/lifestyle/12-compete-for-miss-universe-guam-crown/article_f914d9d8-a11d-11e8-9016-d7a4456d2bb7.html |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=The Guam Daily Post |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=9 Abril 2019 |title=Athena McNinch crowned Miss International Guam 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/athena-mcninch-crowned-miss-international-guam-2019/eventshow/68794035.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002042441/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/athena-mcninch-crowned-miss-international-guam-2019/eventshow/68794035.cms|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Burkina Faso at Gineang Ekwatoriyal.<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2019 |title=Arcenia Chanque Bosepe crowned Miss International Equatorial Guinea 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/arcenia-chanque-bosepe-crowned-miss-international-equatorial-guinea-2019/eventshow/71632522.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913052423/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/arcenia-chanque-bosepe-crowned-miss-international-equatorial-guinea-2019/eventshow/71632522.cms |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Marukeos na huling sumali noong [[Miss International 1969|1969]]; Liberya na huling sumali noong [[Miss International 2008|2008]]; Uganda na huling sumali noong [[Miss International 2009|2009]]; Belis at Kamerun na huling sumali noong [[Miss International 2012|2012]]; Tahiti at Timog Sudan na huling sumali noong [[Miss International 2013|2013]]; Armenya na huling sumali noong [[Miss International 2014|2014]]; Italya na huling sumali noong [[Miss International 2015|2015]]; Niherya at Sambia na huling sumali noong [[Miss International 2016|2016]]; at Biyelorusya, Kambodya, Noruwega, at Tunisya na huling sumali noong [[Miss International 2017|2017]]. Bumitiw si Annabella Fleck ng Alemanya sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2020 |title=Annabella Fleck to represent Germany at Miss Earth 2020 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-earth/annabella-fleck-to-represent-germany-at-miss-earth-2020/eventshow/78384708.cms |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260921103959/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-earth/annabella-fleck-to-represent-germany-at-miss-earth-2020/eventshow/78384708.cms|archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> Bumitiw si Lia Álvarez ng Kuba dahil sa suliraning pang-organisasyon.<ref>{{Cite web |last=Grau |first=Yare |date=29 Oktubre 2019 |title=Modelo cubana Lia Álvarez queda fuera de Miss Internacional 2019 y denuncia "gran estafa" |trans-title=Cuban model Lia Álvarez is eliminated from Miss International 2019 and denounces a "major scam" |url=https://www.cibercuba.com/noticias/2019-10-29-u65722-e65722-s27065-cubana-ganadora-miss-cuba-internacional-2019-denuncia-gran |access-date=19 Setyembre 2026 |website=CiberCuba |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260919024916/https://www.cibercuba.com/noticias/2019-10-29-u65722-e65722-s27065-cubana-ganadora-miss-cuba-internacional-2019-denuncia-gran|archive-date=19 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Nobyembre 2019 |title=Modelo cubana Claudia Moras denuncia corrupción en Miss International Cuba |trans-title=Cuban model Claudia Moras denounces corruption in Miss International Cuba |url=https://www.periodicocubano.com/modelo-cubana-claudia-moras-denuncia-corrupcion-en-el-certamen-miss-international-cuba/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Periódico Cubano |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260920032458/https://www.periodicocubano.com/modelo-cubana-claudia-moras-denuncia-corrupcion-en-el-certamen-miss-international-cuba/|archive-date=20 Setyembre 2026}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Curaçao, Ehipto, Etiyopiya, Kapuluang Cook, Kenya, Libano, Madagaskar, Moldabya, Timog Korea, at Unggriya sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata. Dapat sanang lalahok sa edisyong ito sina Vera Ghazzouli ng Bonaire at Alannah McBrien ng Irlanda, ngunit bumitiw sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=9 Abril 2019 |title=Vera Ghazzouli to represent Bonaire at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/vera-ghazzouli-to-represent-bonaire-at-miss-international-2019/eventshow/68795745.cms |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002012632/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/vera-ghazzouli-to-represent-bonaire-at-miss-international-2019/eventshow/68795745.cms|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> Hindi sumali sina Dasha Didar Atmaja ng Kasakistan at Tamila Khodjaeva ng Usbekistan sa edisyong ito matapos hindi mabayaran ng kanilang pambansang organisasyon ang bayad sa prangkisa.<ref>{{Cite web |date=10 Abril 2019 |title=Didar Atmaja to represent Kazakhstan at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/didar-atmaja-to-represent-kazakhstan-at-miss-international-2019/eventshow/68815703.cms |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260920051947/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/didar-atmaja-to-represent-kazakhstan-at-miss-international-2019/eventshow/68815703.cms|archive-date=20 Setyembre 2026}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss International 2019''' | * {{flagicon|THA}} '''Taylandiya''' – '''[[Sireethorn Leearamwat]]<ref name=":2" />''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Andrea Toscano<ref name=":2" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|UGA}} Uganda – Evelyn Karonde<ref name=":2" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|COL}} Kolombya – Maria Alejandra Vengoechea<ref name=":2" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|GBR}} Reyno Unido – Harriotte Lane<ref name=":2" /> |- | Top 8<ref name=":4">{{Cite web |last=Mercado |first=Neil Arwin |date=12 Nobyembre 2019 |title=PH bet Patch Magtanong advances to Top 8 in Miss International 2019 |url=https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518045747/https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-date=18 Mayo 2025 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Tường San Nguyễn * {{flagicon|IDN}} Indonesya – Jolene Marie Rotinsulu * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Bea Magtanong|Bea Patricia Magtanong]] |- | Top 15<ref name=":5">{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Patch Magtanong makes it to Miss International 2019 Top 15 |url=https://www.abs-cbn.com/life/11/12/19/patch-magtanong-makes-it-to-miss-international-2019-top-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913045505/https://www.abs-cbn.com/life/11/12/19/patch-magtanong-makes-it-to-miss-international-2019-top-15 |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN|ABS-CBN Life]] |language=en}}</ref> | * {{flagicon|Venezuela}} Beneswela – Melissa Jiménez * {{flagicon|BLR}} Biyelorusya – Maria Perviy * {{flagicon|Hong Kong}} Hong Kong – Kaye Cheung * {{flagicon|NED}} Olanda – Elize de Hong * {{flagicon|FIN}} Pinlandiya – Jutta Kyllönen * {{flagicon|PUR}} Porto Riko – Ivana Carolina Irizarry * {{flagicon|LKA}} Sri Lanka – Pawani Vithanage |} ==== Mga ''Continental Queen'' ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyong Kontinental<ref name=":2">{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Miss Thailand is the new Miss International, PHL bet Patch Magtanong exits at Top 8 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/715168/miss-thailand-is-the-new-miss-international-phl-bet-patch-magtanong-exits-at-top-8/story/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[GMA Integrated News]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112085309/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/715168/miss-thailand-is-the-new-miss-international-phl-bet-patch-magtanong-exits-at-top-8/story/|archive-date=12 Nobyembre 2019}}</ref> !Kandidata |- |Aprika | * {{Flagicon|LBR}} Liberya – Naomi Nucia Glay |- |Asya | * {{flagicon|THA}} Taylandiya – [[Sireethorn Leearamwat]] |- |Europa | * {{flagicon|NED}} Olanda – Elize de Hong |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|Peru}} Peru – María José Barbis |- |Oseaniya | * {{flagicon|Hawaii}} Hawaii – Eunice Raquel Basco |} === Mga natatanging parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|Guadeloupe|local}} Guadelupe – Noémie Milne<ref name=":3">{{Cite web |last=Kartikawati |first=Eny |date=12 Nobyembre 2019 |title=Daftar Lengkap Pemenang Miss International 2019 |trans-title=Complete List of Miss International 2019 Winners |url=https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-4781780/daftar-lengkap-pemenang-miss-international-2019 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Wolipop |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003073403/https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-4781780/daftar-lengkap-pemenang-miss-international-2019|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> |- |Miss People's Choice | rowspan="2" | * {{flagicon|IDN}} Indonesya – Jolene Marie Rotinsulu<ref>{{Cite web |last=Ngantung |first=Daniel |date=13 Nobyembre 2019 |title=Foto: Aksi Jolene Marie yang Masuk Top 8 Miss International 2019 |trans-title=Photo: Jolene Marie's Action in the Top 8 of Miss International 2019 |url=https://wolipop.detik.com/foto-entertainment/d-4781982/foto-aksi-jolene-marie-yang-masuk-top-8-miss-international-2019 |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Wolipop |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20261009082542/https://wolipop.detik.com/foto-entertainment/d-4781982/foto-aksi-jolene-marie-yang-masuk-top-8-miss-international-2019|archive-date=9 Oktubre 2026}}</ref> |- |Panasonic Beauty Ambassador |- |Best National Costume | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Tường San Nguyễn<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2019 |title=Miss Vietnam wins best national costume in Miss International 2019 |url=https://vietnamnews.vn/life-style/538365/miss-vietnam-wins-best-national-costume-in-miss-international-2019.html |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Việt Nam News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002045201/https://vietnamnews.vn/life-style/538365/miss-vietnam-wins-best-national-costume-in-miss-international-2019.html|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> |- |Best in Swimsuit | * {{flagicon|UGA}} Uganda – Evelyn Karonde<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Uganda’s Evelyn Namatovu finishes 3rd at Miss International |url=https://flashugnews.com/ugandas-evelyn-namatovu-kironde-finishes-third-at-2019-miss-international/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Flash Uganda Media |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002040211/https://flashugnews.com/ugandas-evelyn-namatovu-kironde-finishes-third-at-2019-miss-international/|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> |- |Best in Evening Gown | * {{flagicon|Venezuela}} Beneswela – Melissa Jiménez<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Melissa Jiménez no pasó del Top 15 en el Miss International 2019 |trans-title=Melissa Jiménez did not make it past the Top 15 in Miss International 2019 |url=https://www.elnacional.com/2019/11/melissa-jimenez-no-paso-del-top-15-en-el-miss-international/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=El Nacional |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118104302/https://www.elnacional.com/2019/11/melissa-jimenez-no-paso-del-top-15-en-el-miss-international/|archive-date=18 Enero 2026}}</ref> |- |Miss Visit Japan Tourism | * {{Flagicon|TUN}} Tunisya – Sarra Brahmi<ref name=":6">{{Cite web |last=Mkada |first=Amina |date=31 Oktubre 2019 |title=La Tunisienne Sarra Brahmi élue ambassadrice de Miss Tourism Japan 2019 |trans-title=Tunisian Sarra Brahmi elected ambassador of Miss Tourism Japan 2019 |url=https://kapitalis.com/tunisie/2019/10/31/la-tunisienne-sarra-brahmi-elue-ambassadrice-de-miss-tourism-japan-2019/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Kapitalis |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002053936/https://kapitalis.com/tunisie/2019/10/31/la-tunisienne-sarra-brahmi-elue-ambassadrice-de-miss-tourism-japan-2019/|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Sumabak sa ''national costume competition'' at ''evening gown competition'' ang lahat ng kandidata. Matapos nito, labinlimang ''semi-finalist'' ang napili upang lumahok sa ''swimsuit competition''.<ref name=":5" /> Pagkatapos ng ''swimsuit competition'' ay napili ang walong pinalista na sumabak sa ''question-and-answer round.<ref name=":4" />'' Pagkatapos nito, inanunsyo ang apat na ''runner-up'' at ang bagong Miss International. === Komite sa pagpili === * Tatiana Svetlana Iosiper – Embahador ng Embahada ng Rumanya sa Hapon<ref name=":7">{{Cite web |date=29 Oktubre 2019 |title=第59 回 ミス・インターナショナル世界大会来日記者会見開催 |trans-title=Press conference held in Japan for the 59th Miss International World Pageant |url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000038.000015811.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=PR Times |language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108220735/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000038.000015811.html|archive-date=8 Nobyembre 2022}}</ref> * Ikuko Kawai – Hapones na biyolinista at kompositor<ref name=":7" /> * Soujitsu Kobori – Ika-13 Grand Master ng Enshu Sado School<ref name=":7" /> * Junko Koshino – Taga-disenyong Hapones<ref name=":7" /> * Leung Hip Hung – Tagapangulo ng International Professional Standards Network<ref name=":7" /> * Okudaira Seuho – Maestro ng Sekisoryu School<ref name=":7" /> * Akemi Shimomura – Tagapangulo ng International Cultural Association<ref name=":7" /> * Dewi Sukarno – Hapones na negosyante at sosyalidad<ref name=":7" /> * Katsuya Takasu – Pangulo ng Takasu Clinic<ref name=":7" /> * Jiang Xiaosong – Tagapangulo ng Boao Holdings<ref name=":7" /> * Tateru Yoshino – Kilalang Hapones na punong tagapagluto<ref name=":7" /> * Reiko Yukawa – Hapones na manunulat ng liriko at kritiko ng musika<ref name=":7" /> == Mga kandidata == Walumpu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Milena|Judt|nolink=1}} |22 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Sona|Danielyan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2019 |title=Sona Danielyan elected Miss International Armenia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Sona-Danielyan-elected-Miss-International-Armenia-2019/eventshow/71441640.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072623/https://beautypageants.in/miss-international/sona-danielyan-elected-miss-international-armenia-2019/eventshow/71441640.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Ereban]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |{{sortname|Daniella|Piazzi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2019 |title=Daniela Piazzi to represent Aruba at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224010950/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms|archive-date=24 Pebrero 2025}}</ref> |25 |Oranjestad |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Monique|Shippen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=10 Agosto 2019 |title=Monique Shippen crowned Miss International Australia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072624/https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Sidney]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Tara|Gueye|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2019 |title=Tara Gueye crowned Miss Côte d’Ivoire 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/tara-gueye-crowned-miss-cte-divoire-2019/videoshow/69678856.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125191800/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/tara-gueye-crowned-miss-cte-divoire-2019/videoshow/69678856.cms|archive-date=25 Enero 2025}}</ref> |22 |[[Abidjan]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Rachel |Nimegeers|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Setyembre 2019 |title=Rachel Nimegeers crowned Miss International Belgium 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/rachel-nimegeers-crowned-miss-international-belgium-2019/eventshow/71045902.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231127045313/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/rachel-nimegeers-crowned-miss-international-belgium-2019/eventshow/71045902.cms|archive-date=27 Nobyembre 2023}}</ref> |23 |[[Amberes]] |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Selena |Urias|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cowo |first=Janelle |date=5 Hunyo 2019 |title=2019 Miss Hispanoamericana and Miss International crowned in San Pedro Town |url=https://www.sanpedrosun.com/pageants-beauty/2019/06/05/2019-miss-hispanoamericana-and-miss-international-crowned-in-san-pedro-town/ |access-date=8 Abril 2025 |website=The San Pedro Sun |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251215051223/https://www.sanpedrosun.com/pageants-beauty/2019/06/05/2019-miss-hispanoamericana-and-miss-international-crowned-in-san-pedro-town/|archive-date=15 Disyembre 2025}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Melissa |Jiménez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gómez |first=Liseth |date=25 Oktubre 2019 |title=Creer, la palabra que identifica a Melissa Jiménez, Miss Venezuela International |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/creer-la-palabra-que-identifica-a-melissa-jimenez-miss-venezuela-international/ |access-date=8 Abril 2025 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |20 |Maracaibo |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |{{sortname|Maria |Perviy|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 2019 |title=Belarus announces its contestant for Miss International 2019 |url=https://eng.belta.by/society/view/belarus-announces-its-contestant-for-miss-international-2019-123577-2019 |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=Belarusian Telegraph Agency |language=en-EN|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119164925/https://eng.belta.by/society/view/belarus-announces-its-contestant-for-miss-international-2019-123577-2019|archive-date=19 Enero 2025}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Tường San|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Tường San: Từ Á hậu Việt tới top 8 Miss International |trans-title=Tuong San: From Vietnamese runner-up to top 8 Miss International |url=https://vnexpress.net/tuong-san-tu-a-hau-viet-toi-top-8-miss-international-4011326.html |access-date=8 Abril 2025 |website=VnExpress |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218001204/https://vnexpress.net/tuong-san-tu-a-hau-viet-toi-top-8-miss-international-4011326.html|archive-date=18 Pebrero 2026}}</ref> |19 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Carolina|Stankevicius|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=de Lima |first=Ludmilla |date=5 Setyembre 2019 |title=Jovem de Niterói ganha Miss Brasil disputado no Theatro Municipal |trans-title=Young woman from Niterói wins Miss Brazil contest at the Municipal Theater |url=https://oglobo.globo.com/rio/jovem-de-niteroi-ganha-miss-brasil-disputado-no-theatro-municipal-23930766 |access-date=10 Abril 2025 |website=O Globo |language=pt-BR}}</ref> |24 |[[Rio de Janeiro]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |{{sortname|Valentina |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2019 |title=Valentina Perez Medina crowned Miss International Bolivia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/valentina-perez-medina-crowned-miss-international-bolivia-2019/videoshow/70102342.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Sucre]] |- |{{Flagicon|BUR}} [[Burkina Faso]] |{{sortname|Wendlasida Flora |Ouedraogo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Agosto 2019 |title=Miss Burkina 2019 : Danielle Flora Ouédraogo s’adjuge la couronne |trans-title=Miss Burkina 2019: Danielle Flora Ouédraogo wins the crown |url=https://burkina24.com/2019/08/10/miss-burkina-2019-danielle-flora-ouedraogo-sadjuge-la-couronne/ |access-date=10 Abril 2025 |website=Burkina24.com |language=fr-FR}}</ref> |26 |[[Ouagadougou]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Anna |Diekelmann|nolink=1}} |26 |Frederiksberg |- |{{flagicon|Ecuador}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Alegría |Tobar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=27 Hulyo 2019 |title=Alegria Tobar Cordoves crowned Miss International Ecuador 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/alegria-tobar-cordoves-crowned-miss-international-ecuador-2019/eventshow/70394757.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Elena |Batlle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Monge |first=Osmín |date=29 Oktubre 2019 |title=Salvadoreña es elogiada en Miss Internacional por gesto solidario con otra candidata |trans-title=Salvadoran woman praised at Miss International for her act of solidarity with another contestant |url=https://historico.elsalvador.com/historico/654058/salvadorena-es-elogiada-en-miss-internacional-por-gesto-solidario-con-otra-candidata.html |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Noticias de El Salvador |language=es}}</ref> |25 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] |{{sortname|Alica |Ondrášová|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2019 |title=Miss Slovensko 2019 je kráska z Bratislavy: Čím očarila porotu? |trans-title=Miss Slovakia 2019 is a beauty from Bratislava: What enchanted the jury? |url=https://www.pravda.sk/koktail/hviezdne-kauzy/clanok/510282-miss-slovensko-2019-je-kraska-z-bratislavy-cim-ocarila-porotu |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Pravda |language=sk}}</ref> |23 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Claudia |Cruz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=24 Hulyo 2020 |orig-date=16 Setyembre 2019 |title=Claudia Cruz, recién elegida Miss International Spain |trans-title=The official photo shoot of Claudia Cruz, newly elected Miss International Spain |url=https://www.hola.com/actualidad/20190916149437/miss-international-spain-ganadora-claudia-cruz/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=¡Hola! |language=es}}</ref> |21 |Murcia |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Ghazal |Gill|nolink=1}} |23 |[[Los Angeles]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Princess Owusua |Gyamfi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mensah-Tsotorme |first=Edem |date=8 Nobyembre 2019 |title=Princess Gyamfi represents Ghana at Final of Miss International in Japan |url=https://ghanaiantimes.com.gh/princess-gyamfi-represents-ghana-at-final-of-miss-international-in-japan/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Ghanaian Times |language=en-US}}</ref> |25 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Arcenia Chanque |Bosepe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2019 |title=Arcenia Chanque Bosepe crowned Miss International Equatorial Guinea 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/arcenia-chanque-bosepe-crowned-miss-international-equatorial-guinea-2019/eventshow/71632522.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |19 |Baney |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |{{sortname|Noémie |Milne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 2019 |title=Noémie Milne crowned Miss International Guadeloupe 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/nomie-milne-crowned-miss-international-guadeloupe-2019/eventshow/71009141.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |Baie-Mahault |- |{{Flagicon|GUM}} [[Guam]] |{{sortname|Athena |McNinch|nolink=1}}<ref name=":1" /> |22 |Mangilao |- |{{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Stephanie Sical<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2019 |title=Stephanie Salazar crowned Miss International Guatemala 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/stephanie-sical-salazar-crowned-miss-international-guatemala-2019/eventshow/70603542.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Quiché |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Tomomi Okada<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2018 |title=Tomomi Okada crowned Miss International Japan 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/tomomi-okada-crowned-miss-international-japan-2019/articleshow/66348593.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |22 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|Hawaii}} [[Hawaii]] |Eunice Raquel Basco<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=13 Nobyembre 2019 |title=Thai Miss International espouses responsible social media use |url=https://lifestyle.inquirer.net/350504/thai-miss-international-espouses-responsible-social-media-use/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> |24 |[[Honolulu]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Lory-Anne Charles<ref>{{Cite web |date=19 Hulyo 2019 |title=Lory-Anne Charles crowned Miss International Haiti 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/lory-anne-charles-crowned-miss-international-haiti-2019/eventshow/70291861.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |20 |[[Puerto Principe]] |- |{{flagicon|Northern Mariana Islands}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Shannon Sasamoto<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2021 |title=Inspiring positivity: 2019 Miss Marianas Shannon Sasamoto |url=https://www.mvariety.com/news/inspiring-positivity-2019-miss-marianas-shannon-sasamoto/article_7c4d8914-8094-11eb-bcc1-77b99bf3f036.html |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref> |20 |Saipan |- |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]] |Ariana Bustillo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Oktubre 2019 |title="Missilazos" del Miss Honduras Mundo 2019 |trans-title=“Missilazos” from Miss Honduras World 2019 |url=https://www.eldiario.hn/missilazos-del-miss-honduras-mundo-2019/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=El Diario |language=es}}</ref> |27 |[[Tegucigalpa]] |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Kaye Cheung<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2019 |title=Kaye Cheung crowned Miss International Hong Kong 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/kaye-cheung-crowned-miss-international-hong-kong-2019/eventshow/70447679.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Simrithi Bathija |20 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Jolene Marie Rotinsulu<ref>{{Cite web |last=Febriani |first=Gresnia Arela |date=15 Oktubre 2019 |title=Puteri Indonesia Jolene Marie Bertekad Dapatkan Mahkota Miss International |trans-title=Puteri Indonesia Jolene Marie Determined to Win the Miss International Crown |url=https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-4747144/puteri-indonesia-jolene-marie-bertekad-dapatkan-mahkota-miss-international |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Wolipop |language=id |archive-url=https://web.archive.org/web/20261002043847/https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-4747144/puteri-indonesia-jolene-marie-bertekad-dapatkan-mahkota-miss-international |archive-date=2 Oktubre 2026 |url-status=dead}}</ref> |23 |Manado |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Francesca Giordano<ref>{{Cite web |date=14 Hunyo 2019 |title=Francesca Giordano crowned Miss International Italy 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/francesca-giordano-crowned-miss-international-italy-2019/eventshow/69788201.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |18 |[[Roma]] |- |{{flagicon|Cambodia}} [[Kambodya]] |Kachnak Thyda Bon |25 |[[Nom Pen]] |- |{{Flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |Angèle Kossinda<ref>{{Cite web |date=17 Hulyo 2019 |title=Angele Kossinda to represent Cameroon at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/angele-kossinda-to-represent-cameroon-at-miss-international-2019/eventshow/70257988.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Douala |- |{{flagicon|Canada}} [[Kanada]] |Megha Sandhu<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2019 |title=Megha Sandhu crowned Miss International Canada 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/megha-sandhu-crowned-miss-international-canada-2019/eventshow/70732772.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Montréal, Québec|Montreal]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Maria Alejandra Vengoechea<ref>{{Cite web |date=28 Hunyo 2019 |title=Maria Alejandra Vengoechea crowned Miss International Colombia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/maria-alejandra-vengoechea-crowned-miss-international-colombia-2019/eventshow/69989773.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Tamara Dal Maso<ref>{{Cite web |date=20 Mayo 2019 |title=Tamara Dal Maso represents Costa Rica at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/tamara-dal-maso-represents-costa-rica-at-miss-international-2019/eventshow/69411514.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|Laos}} [[Laos]] |Phaithida Phothisane<ref>{{Cite web |date=28 Agosto 2019 |title=Phaithida Phothisane crowned Miss International Laos 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/phaithida-phothisane-crowned-miss-international-laos-2019/eventshow/70874403.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Vientian]] |- |{{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |Naomi Nucia Glay<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2019 |title=Uganda's Namatovu is second runner up at Miss International 2019 |url=https://www.newvision.co.ug/news/1510502/uganda-namatovu-runner-miss-international-2019 |access-date=2 Oktubre 2026 |website=New Vision |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261013100110/https://www.newvision.co.ug/news/1510502/uganda-namatovu-runner-miss-international-2019|archive-date=13 Oktubre 2026}}</ref> |27 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|Macau}} [[Macau|Makaw]] |Bobo Leong<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2019 |title=Bobo Leong crowned Miss International Macau 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/bobo-leong-crowned-miss-international-macau-2019/eventshow/70769339.cms |access-date=2 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Macau|Makaw]] |- |{{Flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] |Charmaine Chew<ref>{{Cite web |last=Adreena |first=Iylia |date=1 Oktubre 2019 |title=Meet Charmaine Chew, The Model Who Will Represent M’sia At The Miss International Pageant |url=https://gempak.com/rojakdaily/lifestyle/meet-charmaine-chew-model-who-will-represent-msia-miss-international-pageant-55973 |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Rojak Daily |language=ms |via=Gempak}}</ref> |23 |[[Alor Setar]] |- |{{Flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |Sonia Ait Mansour |26 |[[Rabat]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Nidhishwaree Ruchpaul<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2019 |title=Miss International 2019 : Nidhishwaree Ruchpaul conquise par la culture japonaise |trans-title=Miss International 2019: Nidhishwaree Ruchpaul captivated by Japanese culture |url=https://defimedia.info/miss-international-2019-nidhishwaree-ruchpaul-conquise-par-la-culture-japonaise |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Le Defi Media |language=fr}}</ref> |20 |Pamplemousses |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Andrea Toscano<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2019 |title=Andrea Toscano crowned Miss International Mexico 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/andrea-toscano-crowned-miss-international-mexico-2019/eventshow/69384440.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |20 |Manzanillo |- |{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolya]] |Gunjidmaa Jargalsaikhan |25 |[[Ulan Bator]] |- |{{Flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |Khin Ohmar Myint<ref>{{Cite web |date=15 Agosto 2019 |title=Winner announced for Miss Myanmar International 2019 title in Yangon |url=https://www.xinhuanet.com/english/2019-08/15/c_138309432.htm |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Xinhuanet |language=en}}</ref> |23 |[[Yangon]] |- |{{NPL}} |Meera Kakshapati<ref>{{Cite web |date=10 Mayo 2019 |title=Meera Kakshapati crowned Miss International Nepal 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/meera-kakshapati-crowned-miss-international-nepal-2019/eventshow/69268687.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Bhaktapur |- |{{flagicon|Nigeria}} [[Niherya]] |Alice Duke Inyang<ref>{{Cite web |date=7 Agosto 2019 |title=Alice Duke crowned Miss International Nigeria 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/alice-duke-crowned-miss-international-nigeria-2019/eventshow/70552680.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |María Gabriela Saballos<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2019 |title=María Saballos crowned Miss International Nicaragua 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/mara-saballos-crowned-miss-international-nicaragua-2019/eventshow/70769058.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |19 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Henriette Janssen Hauge<ref>{{Cite web |last=Eriksen |first=Rolf Otto |date=2 Setyembre 2019 |title=Henriette (19) fra Oppegård nest best i Miss Norway – nå reiser hun til Tokyo for å bli Miss International |trans-title=Henriette (19) from Oppegård takes runner-up spot in Miss Norway – now she’s heading to Tokyo to compete for the Miss International title. |url=https://www.oblad.no/5-68-687744 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Østlandets Blad |language=nb-NO}}</ref> |19 |Akershus |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Nikita Horan<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2020 |title=Sydney Faye crowned Miss International New Zealand 2020 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/sydney-faye-crowned-miss-international-new-zealand-2020/eventshow/78667024.cms |access-date=1 Disyembre 2023 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{Flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Elize de Hong<ref name=":3" /> |25 |[[Rotterdam]] |- |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |Betzaida Rodriguez<ref>{{Cite web |last=Torres Muñoz |first=Emily |date=18 Hulyo 2019 |title=Betzaida Rodríguez irá en busca de la corona a Tokio |trans-title=Betzaida Rodríguez will go to Tokyo in search of the crown |url=https://elsiglo.com.pa/farandula/betzaida-rodriguez-busca-corona-tokio-XIES24130366 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El Siglo Panama |language=es}}</ref> |23 |Las Tablas |- |{{flagicon|Paraguay}} [[Paragway]] |Elida Lezcano<ref>{{Cite web |date=7 Setyembre 2019 |title=Elida Lezcano llegará a Bolivia |trans-title=Elida Lezcano will arrive in Bolivia |url=https://elpais.bo/sociales/20190907_elida-lezcano-llegara-a-bolivia.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El País Tarija |language=es}}</ref> |19 |Villa Elisa |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |María José Barbis<ref>{{Cite web |date=28 Agosto 2019 |title=Majo Barbis crowned Miss International Peru 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/majo-barbis-crowned-miss-international-peru-2019/eventshow/70872210.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |Chiclayo |- |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |[[Bea Magtanong|Bea Patricia Magtanong]]<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=10 Hunyo 2019 |title=Cebuana Gazini Ganados succeeds Catriona Gray as Binibining Pilipinas Universe 2019 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/06/10/1925271/cebuana-gazini-ganados-succeeds-catriona-gray-binibining-pilipinas-universe-2019 |access-date=2 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |25 |[[Bataan]] |- |{{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]] |Jutta Kyllönen<ref>{{Cite web |last=Vatka |first=Miia |date=5 Nobyembre 2019 |title=Suomen Jutta Kyllönen nostettiin ennakkosuosikkien listalle Miss International -kisoissa – katso näyttävät reissukuvat |trans-title=Finland's Jutta Kyllönen was named a preliminary favorite at the Miss International pageant - see her stunning travel photos |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/c63ae7a8-762d-4e84-8107-99c40d700374 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |21 |Oulu |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Karina Szczepanek<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2018 |title=Karina Szczepanek, Elżbieta Lichanów i Joanna Babynko - wicemiss Polski 2018 oraz organizatorka konkursu Miss Podlasia |trans-title=Karina Szczepanek, Elżbieta Lichanów and Joanna Babynko - runners-up of Miss Poland 2018 and organizer of the Miss Podlasie competition |url=https://www.radio.bialystok.pl/gosc/index/id/163132 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Polskie Radio Białystok |language=pl}}</ref> |24 |[[Varsovia]] |- |{{flagicon|Puerto Rico}} [[Porto Riko]] |Ivana Carolina Irizarry<ref>{{Cite web |last=Acosta Vilanova |first=Alexandra |date=10 Disyembre 2024 |title=Ivana Carolina Irizarry persiste en su sueño de una corona internacional |trans-title=Ivana Carolina Irizarry persists in her dream of an international crown |url=https://www.elvocero.com/escenario/moda-y-belleza/ivana-carolina-irizarry-persiste-en-su-sue-o-de-una-corona-internacional/article_d4ee4c9a-b644-11ef-b393-af416dda96c0.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |26 |Río Grande |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Ana Rita Aguiar<ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=16 Hunyo 2022 |title=9 Potret Ana Rita Aguiar, Miss Supranational Portugal 2022 |trans-title=9 Stunning Portraits of Ana Rita Aguiar, Miss Supranational Portugal 2022 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-cetar-ana-rita-aguiar-miss-supranational-portugal-2022-c1c2-1-01-813x8-hhrbfj |access-date=3 Oktubre 2026 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |22 |Vale de Cambra |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Solène Barbot<ref>{{Cite web |date=4 Hunyo 2019 |title=Solène Barbot crowned Miss International France 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/solne-barbot-crowned-miss-international-france-2019/eventshow/69645853.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Paris]] |- |{{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]] |Zaidy Bello<ref>{{Cite web |last=Florentino |first=Yesika |date=29 Setyembre 2019 |title=Representante de Jarabacoa gana Miss Mundo Dominicana 2019 |trans-title=Representative from Jarabacoa wins Miss World Dominican Republic 2019 |url=https://elnacional.com.do/fama-y-vida/representante-de-jarabacoa-gana-miss-mundo-dominicana-2019_382640.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |27 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|Czech Republic}} [[Republikang Tseko]] |Andrea Prchalová<ref>{{Cite web |date=8 Pebrero 2019 |title=Andrea Prchalova crowned Miss International Czech Republic |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/andrea-prchalova-crowned-miss-international-czech-republic/eventshow/67902471.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |19 |Havlíčkův Brod |- |{{Flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Harriotte Lane<ref>{{Cite web |date=26 Hunyo 2019 |title=Harriotte Lane crowned Miss International UK 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/harriotte-lane-crowned-miss-international-uk-2019/eventshow/69958163.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femin |language=en}}</ref> |18 |[[Newcastle upon Tyne]] |- |{{flagicon|Romania}} [[Rumanya]] |Andreea Maria Coman<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2019 |title=Andreea Coman crowned Miss International Romania 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/andreea-coman-crowned-miss-international-romania-2019/videoshow/71199315.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Bukarest]] |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Marina Oreshkina<ref>{{Cite web |last= |date=11 Oktubre 2019 |title=Марина Орешкина представит Россию на Miss International 2019 » |trans-title=Marina Oreshkina will represent Russia at Miss International 2019. |url=https://vestiprim.ru/news/ptrnews/81653-marina-oreshkina-predstavit-rossiju-na-miss-international-2019.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Vesti: Primorye |language=ru}}</ref> |25 |[[Vladivostok]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Luwi Kawanda<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 2019 |title=Luwi Kawanda crowed Miss International Zambia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/luwi-kawanda-crowed-miss-international-zambia-2019/eventshow/71007564.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Lusaka]] |- |{{Flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Jemimah Kandemiiri<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2019 |title=Top model reflects on journey |url=https://newsday.co.zw/article/top-model-reflects-on-journey |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Newsday |language=en-US}}</ref> |24 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Charlotte Chia<ref>{{Cite web |date=18 Hulyo 2019 |title=Charlotte Chia crowned Miss Singapore International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/charlotte-chia-crowned-miss-singapore-international-2019/eventshow/70277794.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Pawani Vithanage<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2019 |title=Pawani Vithanage crowned Miss International Sri Lanka 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/pawani-vithanage-crowned-miss-international-sri-lanka-2019/eventshow/71392887.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |Paulina Kielczewska |23 |[[Estokolmo]] |- |{{Flagicon|TAH}} [[Polinesiyang Pranses|Tahiti]] |Poevai Garnier<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Oktubre 2019 |title=La première dauphine de Miss Tahiti en route pour Miss International 2019 |trans-title=The first runner-up of Miss Tahiti is on her way to Miss International 2019 |url=https://www.tntvnews.pf/polynesie/societe/la-premiere-dauphine-de-miss-tahiti-en-route-pour-miss-international-2019/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=TNTV News |publisher=Tahiti Nui Télévision |language=fr-FR}}</ref> |22 |Pape'ete |- |{{Flagicon|THA}} '''[[Thailand|Taylandiya]]''' |'''Sireethorn Leearamwat'''<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Miss Thailand crowned at Miss International for first time |url=https://coconuts.co/bangkok/news/miss-thailand-crowned-at-miss-international-for-first-time/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Coconuts Bangkok |language=en-US}}</ref> |25 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|TWN}} [[Taiwan|Taywan]] |Joyce Yi<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2020 |title=Beauty queen throws the first pitch at a baseball league, resumed after lockdown |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/beauty-queen-throws-the-first-pitch-at-a-baseball-league-resumed-after-lockdown/eventshow/76528574.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Tainan |- |{{Flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Nicole Middleton<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2019 |title=Nicole Middleton crowned Miss International South Africa 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/nicole-middleton-crowned-miss-international-south-africa-2019/eventshow/69942129.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Pretoria]] |- |{{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] |Acholly Ngaceng Arow<ref>{{Cite web |date=20 Hulyo 2019 |title=Achol Arow crowned Miss International South Sudan 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/achol-arow-crowned-miss-international-south-sudan-2019/eventshow/70293330.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Juba]] |- |{{flagicon|Chile}} [[Tsile]] |Ximena Huala<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 2019 |title=Ximena Huala crowned Miss International Chile 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/ximena-huala-crowned-miss-international-chile-2019/eventshow/71006739.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |18 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Teng Yun-Xuan |26 |[[Beijing]] |- |{{Flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |Sarra Brahmi<ref name=":6" /> |25 |Sousse |- |{{Flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Evelyn Karonde<ref>{{Cite web |last=Kisakye |first=Allen |date=18 Setyembre 2019 |title=Beautiful Evelyn Namatovu unveiled to represent Uganda at Miss International pageant in Japan |url=https://www.watchdoguganda.com/entertainment/showbiz/20190918/77677/beautiful-evelyn-namatovu-unveiled-to-represent-uganda-at-miss-international-pageant-in-japan.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref> |23 |[[Kampala]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Marina Kiose<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2019 |title=Margarita Pasha crowned Miss Ukraine 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Margarita-Pasha-crowned-Miss-Ukraine-2019/eventshow/71111347.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920140117/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/margarita-pasha-crowned-miss-ukraine-2019/eventshow/71111347.cms |archive-date=20 Setyembre 2019 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |24 |[[Odessa|Odesa]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.miss-international.org/en/}} {{Miss International}} [[Kategorya:Miss International]] tqsai1wqpab6w6apwjuc73qmvh1pp4l Menıñ Qazaqstanym 0 326873 2241726 2189466 2026-11-11T23:15:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241726 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Enero 2024|reason=Kailangan ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan isalin din ang mga banyagang salita.}} {{Infobox anthem | title = {{lang|kk|Менің Қазақстаным}}<br />{{transliteration|kk|Menıñ Qazaqstanym}} | transcription = {{transliteration|kk|italic=no|Menıñ Qazaqstanym}} | english_title = My Kazakhstan | image = Kazakhstan_National_Anthem.png{{!}}border | image_size = | caption = Text and score of the National Anthem of Kazakhstan: "Menıñ Qazaqstanym" | prefix = National | country = Kazakhstan | composer = [[Shamshi Kaldayakov]], 1956 | author = [[Jumeken Najimedenov]], 1956<br />[[Nursultan Nazarbayev]], 2006 | adopted = 7 January 2006 | predecessor = [[Anthem of the Republic of Kazakhstan]] | sound = Kazakhstan National Anthem 2012.ogg | sound_title = 2012 official orchestral and choral vocal recording }} {{Listen | type = music | filename = Kazakhstan 2006.ogg | title = 2006 official orchestral and male/choral vocal recording (with final chorus repeat) | description = Performed by the Choir of the {{ill|Abai Kazakh National Opera and Ballet Theatre|lt=State Theatre for Opera and Ballet|ru|Казахский национальный театр оперы и балета имени Абая}} and the State Symphony Orchestra of the Republic of Kazakhstan | filename2 = Kazakhstan (instrumental).oga | title2 = 2006 official orchestral instrumental recording | description2 = Performed by the State Symphony Orchestra of the Republic of Kazakhstan | filename3 = National anthem of Kazakhstan, performed by the United States Navy Band.wav | title3 = 2009 U.S. Navy Band instrumental version (with final chorus repeat) }} Ang "'''Menıñ Qazaqstanym'''" ay ang [[pambansang awit]] ng [[Kasakistan]] mula noong 7 Enero 2006,<ref>The CIA World Factbook 2012 Central Intelligence Ahensya - 2011 "Pambansang awit: pangalan: “Menıñ Qazaqstanym” (My Kazakhstan) lyrics/music: Zhumeken NAZHIMEDENOV"</ref> na pinapalitan ang "[[Anthem of the Republic of Kazakhstan]]", na ginagamit mula noong kalayaan nito noong 1991, ngunit may parehong himig gaya ng [[awit ng Kazakh Soviet Socialist Republic]]. Ito ay batay sa isang homonymous na makabayang kanta na nilikha ng Kazakh composer [[Shamshi Kaldayakov]] at makata [[Jumeken Najimedenov]] noong 1956.<ref>{{Cite web |url=http://www.kazind.com/newsarchives/newsvol54.html |title=Embahada ng Kazakhstan sa New Delhi, India : Lingguhang Balita |access-date=2024-01-14 |archive-date=2007-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071124051647/http://http/ |url-status=dead }}</ref> Ang orihinal na liriko ay binago noong 2005&nbsp;ng unang [[presidente ng Kazakhstan]], [[Nursultan Nazarbayev]], bago inilabas ang utos.<ref>{{cite web|url=http://www.kyzmet.kz/?lang=ru&id_1=45|title=Агентство Республики Казахстан по делам государственной|date-date|access =13 Mayo 2007|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513170602/http://www.kyzmet.kz/?lang=ru&id_1=45|archive- date=13 Mayo 2007}}</ref> == Pinagmulan == Ang kantang ito ay batay sa isang 1956 na makabayang awit na pinamagatang "Menıñ Qazaqstanym" na nilikha bilang tugon sa programa ng Soviet [[Virgin Lands Campaign]]. Mayroong debate kung ito ay ipagdiwang ang programa o igiit na hindi dapat gawing corn belt ng Russia ang Kazakhstan.<ref>{{Cite book|title=Republic or Death! Mga Paglalakbay sa Paghahanap ng Pambansang Awit|url=https://archive.org/details/republicordeatht0000mars|last=Marshall|first=Alex|publisher=Random House Books|year=2015|isbn=9781847947413|location=London|pages=[https://archive.org/details/republicordeatht0000mars/page/140 140]–144|quote='Isipin kung may dumating at sinubukang masira up London,' [Shamshi Kaldayakov's son] Mukhtar says, hit a table in disgust. 'Yun lang naman. Ang tatay ko ang gumawa ng kanta para pigilan sila sa paggawa nito. "Huwag gawin ito. Ito ang aming lupain."'}}</ref> ==Mga liriko== ===Kasalukuyang opisyal=== {| class="wikitable" !Orihinal na teksto sa [[Wikang Kazakh|Kazakh]]<ref>[http://www.akorda.kz/kz/state_symbols/kazakhstan_anthem Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимні]. ''akorda.kz''.</ref> !Romanisasyon<ref name="tengrinews_435370">{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/novyiy-kazahskiy-alfavit-latinitse-predstavlen-proekt-ukaza-435370/|title=New kazakh latin alphabet was shown|access-date=2 February 2021}}</ref><ref>[https://www.inform.kz/qz/content/245 Qazaqstan Respublikasynyñ Memlekettık Gimni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122001738/https://www.inform.kz/qz/content/245 |date=22 January 2021 }} ''Kazinform''</ref><ref>[https://astanatimes.com/2019/11/fourth-version-of-kazakh-latin-script-will-preserve-language-purity-linguists-say/ Fourth version of Kazakh Latin script will preserve language purity, linguists say] ''The Astana Times''. Yergaliyeva, Aidana (18 November 2019)</ref> !Transkripsyon sa [[International Phonetic Alphabet|IPA]] !English translation<ref>{{Cite web |title=National Anthem of Kazakhstan — Official website of the President of the Republic of Kazakhstan |url=https://www.akorda.kz/en/state_symbols/kazakhstan_anthem |access-date=2022-09-02 |website=Akorda.kz |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mfa.gov.kz/hr/roma/content-view/gosudarstvennye-simvoly-respubliki-kazakhstan-2|title=Državni simboli Republike Kazahstan – National Anthem of the Republic of Kazakhstan|website=mfa.gov.kz|date=11 April 2017|access-date=8 Nobiyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108224640/http://mfa.gov.kz/hr/roma/content-view/gosudarstvennye-simvoly-respubliki-kazakhstan-2|archive-date=8 Nobiyembre 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |last1=Minahan |first1=James B. |title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems [2 volumes] |date=2009 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-34497-8 |url=https://books.google.com/books?id=jfrWCQAAQBAJ&pg=PA75 |language=en}}</ref> |- style="vertical-align:top; white-space:nowrap;" |<poem>'''I''' Алтын күн аспаны, Алтын дән даласы, Ерліктің дастаны – Еліме қарашы! Ежелден ер деген, Даңқымыз шықты ғой, Намысын бермеген, Қазағым мықты ғой! {{small|'''Қайырмасы:'''}} Менің елім, менің елім, Гүлің болып егілемін, Жырың болып төгілемін, елім! Туған жерім менің — Қазақстаным! '''II''' Ұрпаққа жол ашқан, Кең байтақ жерім бар. Бірлігі жарасқан, Тәуелсіз елім бар. Қарсы алған уақытты, Мәңгілік досындай. Біздің ел бақытты, Біздің ел осындай! (𝄆) {{small|'''''Қайырмасы'''''}} (𝄇)</poem> |<poem>'''I''' Altyn kün aspany, Altyn dän dalasy, Erlıktıñ dastany – Elıme qaraşy! Ejelden er degen, Dañqymyz şyqty ğoi, Namysyn bermegen, Qazağym myqty ğoi! {{small|'''Qaiyrmasy:'''}} Menıñ elım, menıñ elım, Gülıñ bolyp egılemın, Jyryñ bolyp tögılemın, elım! Tuğan jerım menıñ — Qazaqstanym! '''II''' Ūrpaqqa jol aşqan, Keñ baitaq jerım bar. Bırlıgı jarasqan, Täuelsız elım bar. Qarsy alğan uaqytty, Mäñgılık dosyndai. Bızdıñ el baqytty, Bızdıñ el osyndai! (𝄆) {{{{small|'''''Qaiyrmasy'''''}} (𝄇)</poem> |<poem>{{IPA|wrap=none|'''1''' [ɑ̝ɫ̪ˈt̪ə̃ŋ‿kʏ̞̃n̪ ɑ̝s̪.pɑ̝̃ˈn̪ə {{!}}] [ɑ̝ɫ̪ˈt̪ə̃n̪ d̪æ̝̃n̪ d̪ɑ̝.ɫ̪ɑ̝ˈs̪ə {{!}}] [je̘r̪.l̪ɪ̞k̚ˈt̪ɪ̞̃ŋ d̪ɑ̝s̪.t̪ɑ̝̃ˈn̪ə {{!}}] [je̘.l̪ɪ̞̃.ˈmʲe̘ qɑ̝ˈr̪ɑ̝.ʃə ǁ] [je̘.ʒʲe̘l̪ʲˈd̪ʲẽ̘n̪ je̘r̪ d̪ʲe̘ˈɣʲẽ̘n̪ {{!}}] [d̪ɑ̝̃ɴ.qə̃.ˈməz̪ ʃəqˈt̪ə ʁo̞j ǁ] [n̪ɑ̝̃.məˈs̪ə̃n bʲe̘r̪.mʲe̘ˈɣʲẽ̘n̪ {{!}}] [qɑ̝.z̪ɑ̝ˈʁə̃m məq̚ˈt̪ə ʁo̞j ǁ] {{small|'''[qɑ̝.jər̪.mɑ̝ˈs̪ə]'''}} [mʲẽ̘ˈn̪ɪ̞̃ŋ̟ je̘ˈl̪ɪ̞̃m {{!}} mʲẽ̘ˈn̪ɪ̞̃ŋ̟ je̘ˈl̪ɪ̞̃m {{!}}] [ɡʏ̞ˈl̪ʏ̞̃ŋ bo̞ˈɫ̪ʊp {{!}} je̘.ɣɪ̞ˈl̪ʲẽ̘.mɪ̞̃n̪ {{!}}] [ʒəˈr̪ə̃ŋ bo̞ˈɫ̪ʊp t̪ɵ.ɣʏ̞ˈl̪ʲẽ̘.mɪ̞̃n̪ {{!}} je̘ˈl̪ɪ̞̃m ǁ] [t̪uˈʁɑ̝̃n̪ ʒʲe̘ˈr̪ɪ̞̃m mʲẽ̘ˈn̪ɪ̞̃ŋ̟ {{!}} qɑ̝ˌz̪ɑ̝.ʁəs̪.t̪ɑ̝̃ˈn̪ə̃m ǁ] '''2''' [o̙r̪.pɑ̝q̚ˈqɑ̝ ʒo̞ɫ̪ ɑ̝ʃˈqɑ̝̃n̪ {{!}}] [kʲẽ̘ŋ̟ bɑ̝jˈt̪ɑ̝q ʒʲe̘ˈr̪ɪ̞̃m bɑ̝r̪ ǁ] [bɪ̞r̪.l̪ɪ̞ˈɣɪ̞ ʒɑ̝.r̪ɑ̝s̪ˈqɑ̝̃n̪ {{!}}] [t̪ʰæ̝ˈɥe̘l̪ʲ.s̪ɪ̞z̪ je̘ˈl̪ɪ̞̃m bɑ̝r̪ ǁ] [qɑ̝r̪.s̪‿ɑ̝ʟ̠ˈʁɑ̝̃n̪ wɑ̝.χət̪̚ˈt̪ə {{!}}] [mæ̝̃ŋ.gɪ̞ˈl̪ɪ̞k d̪o̞ˈs̪ʊ̃n̪.d̪ɑ̝j ǁ] [bɪ̞z̪ˈd̪ɪ̞̃ŋ̟ je̘l̪ʲ bɑ̝.χət̪̚ˈt̪ə {{!}}] [bɪ̞z̪ˈd̪ɪ̞̃ŋ̟ je̘l̪ʲ wo̞ˈs̪ʊ̃n̪.d̪ɑj ǁ] (𝄆) {{small|'''[qɑ̝.jər̪.mɑ̝ˈs̪ə]'''}} (𝄇)}}</poem> |<poem>'''I''' Sky of golden sun, Steppe of golden seed, Legend of courage – Take a look at my country! From the antiquity Our heroic glory emerged, They did not give up their pride My Kazakh people are strong! {{small|'''Chorus:'''}} My country, my country, As your flower I will be planted, As your song I will stream, my country! My native land – My Kazakhstan! '''II''' The way was opened to the descendants By the vast land I have. Its unity is proper, I have an independent country. It welcomed the tests of time Like an eternal friend, Our country is blessed, Our country is such! (𝄆) {{small|'''''Chorus'''''}} (𝄇)</poem> |} ===Orihinal na liriko mula 1956=== {| class="wikitable" !Orihinal na Kazakh<ref>{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=nxZoU_re-mE|title = Meniñ Qazaqstanım (1956) &#91;Original Kazakh National Anthem-Song&#93;|website = [[YouTube]]}}</ref> !Romanisasyon !English translation |- style="vertical-align:top; white-space:nowrap;" |<poem>'''I''' Алтын күн аспаны, алтын дән даласы Думанды бастады, далама қарашы! Кең екен жер деген, жерге гүл шықты ғой. Дән егіп терлеген, қазағым мықты ғой! {{small|'''Қайырмасы:'''}} Mенің елім, менің елім, Жырың болып төгілемін, Гүлің болып егілемін, елім! Tуған жерім — менің Қазақстаным! '''II''' Айналап қарасам, ғашықты жүрегім Заманға жарассам, жарасып тұр елім. Біздің ел — ордынды, көтерді туларды, Желмен ол тербелді, термеде жырладым. {{small|'''''Қайырмасы'''''}} '''III''' Сағымды далам бар, сабырлы көлім бар. Қараңдар, жараңдар, осындай елім бар. Қарсы алған уақытты, ежелгі досындай. Біздің ел бақытты, біздің ел осындай! {{small|'''''Қайырмасы'''''}}</poem> |<poem>'''I''' Altyn kün aspany, altyn dän dalasy Dumandy bastady, dalama qaraşy! Keñ eken jer degen, jerge gül şyqty ğoi. Dän egıl terlegen, qazağym myqty ğoi! {{small|'''Qaiyrmasy:'''}} Menıñ elım, menıñ elım, Jyryñ bolyp tögılemın, Gülıñ bolyp egılemın, elım! Tuğan jerım — menıñ Qazaqstanym! '''II''' Ainalap qarasam, ğaşyqty jüregım Zamanğa jarassam, jarasyp tūr elım. Bızdıñ el — ordyndy, köterdı tulardy, Jelmen ol tеrbeldı, termede jyrladym. {{small|'''''Qaiyrmasy'''''}} '''III''' Sağymdy dalam bar, sabyrly kölım bar. Qarandar, jarañdar, osyndai elım bar. Qarsy alğan uaqytty, ejelgı dosyndai. Bızdıñ el baqytty, bızdıñ el osyndai! {{small|'''''Qaiyrmasy'''''}}</poem> |<poem>'''I''' Sun of gold in the sky, grain of gold in the steppe. Look at it all and be filled with wonder. A spacious country, flowers planted on the ground, Wheat sewn with toil — my Kazakhs are strong! {{small|'''Chorus:'''}} My motherland, my motherland, As thy song I shall stream from thee, As thy flower I shall bloom, o homeland! My native homeland – my Kazakhstan! '''II''' When I look around, my heart falls in love. If I love my country, all will be fine. Our country, a vast land, the banners were raised. They waved in the sun as we all sang. {{small|'''''Chorus'''''}} '''III''' From the quiet steppe to the calm lakes. Look at all of it – I have such a country. All people are united like old pals. Blessed is our country, such as our country! {{small|'''''Chorus'''''}}</poem> |} ==Protocol== Ang "Menıñ Qazaqstanym" ay nilalaro sa panahon ng mga opisyal na seremonya ng estado at mga social function, gaya ng mga sporting event na kinasasangkutan ng mga national sports team ng Kazakhstan. Ang lahat ng mga istasyon ng radyo at telebisyon sa buong bansa ay nagpapatugtog ng pambansang awit ng dalawang beses, isang beses sa panahon ng "[[Sign-on at sign-off|Sign-On]]" at "Sign-Off" araw-araw, ang pagganap ng awit ay hindi kinokontrol ng anumang batas ng pamahalaan; gayunpaman, mayroong tradisyonal na protocol na ginagamit sa panahon ng pagtatanghal ng kanta. Karamihan sa mga mamamayan ay naglalagay ng kanilang mga kamay sa kanilang puso habang kinakanta ang anthem kasunod ng pagsasanay sa Estados Unidos. Ang tradisyonal na unibersal na etiquette ay ang tumayo sa panahon ng pagtatanghal. Ang mga opisyal at tauhan ng [[Kazakh Armed Forces]] ay nag-aalok ng isang Russian-style military salute kapag naka-uniporme sa panahon ng pagganap ng anthem kapag wala sa formation. ==2012 mga pangyayari sa palakasan == Noong Marso 2012, ang isang parody na pambansang awit, "[[O Kazakhstan]]", na itinampok sa [[Borat (soundtrack)|soundtrack]] ng pelikulang ''[[Borat]]'', ay nagkamali sa pagtugtog sa ang International [[shooting sports|Shooting]] Grand Prix sa [[Kuwait]]. Ang nanalo ng gintong medalya, [[Mariya Dmitriyenko]], ay nakatayo sa dais habang tinutugtog ang buong parody. Nagreklamo ang koponan, at muling itinanghal ang seremonya ng parangal. Ang insidente ay tila nagresulta mula sa maling kanta na na-download mula sa [[YouTube]] sa huling minuto.<ref>{{Cite web|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/world-of-sport%20/borat-anthem-played-mistake-medals-ceremony-112050453.html|title=Borat anthem na hindi sinasadyang tinugtog sa seremonya ng mga medalya|work=Eurosport Yahoo! UK|date=24 Marso 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326205959/http://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/world-of-|archive-date=26 Marso 2012|access-date=16 Enero 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co/|title=Borat anthem, nabigla sa Kazakh gold medalist sa Kuwait|work=BBC|date=23 March 2012|access-date=14 Enero 2024|archive-date=17 Hulyo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717043245/http://www.bbc.co/|url-status=dead}}</ref> Galit na galit ang matataas na opisyal sa Kazakhstan sa pagkakamali at nanumpa para magreklamo sa kanilang mga Kuwaiti counterparts.{{citation needed|date=May 2014}} ==Talababa== {{Cleanup section|date=Pebrero 2025|reason=Translation needed}} <references group="lower-alpha"/> {{uncategorized|date=Pebrero 2025}} irprq3emmzhqbum2m3pqyfmj88c81bm Miss World 1999 0 327607 2241743 2207099 2026-11-12T01:50:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241743 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Yukta Mookhey.jpg|caption=Yukta Mookhey|winner='''[[Yukta Mookhey]]'''|represented={{flagu|Indiya}}|placements=10|date=4 Disyembre 1999|presenters={{Hlist|Ulrika Jonsson|Melanie Sykes}}|venue=Olympia Hall, Londres, Reyno Unido|broadcaster={{Hlist|[[E!]]|Channel 5}}|entrants=94|debuts={{Hlist|Eskosya|Gales}}|withdraws={{Hlist|Curaçao|Kapuluang Birheng Britaniko|Mawrisyo|Nikaragwa|Republika ng Tsina}}|returns={{Hlist|Bangglades|Guyana|Honduras|Kenya|Letonya|Lupangyelo|Madagaskar|Rumanya|Sri Lanka|Tahiti|Taylandiya}}|before=[[Miss World 1998|1998]]|next=[[Miss World 2000|2000]]}} Ang '''Miss World 1999''' ay ang ika-49 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Olympia Hall sa [[Londres]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] noong 4 Disyembre 1999.<ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Indian woman crowned as Miss World '99 |language=en |pages=5 |work=The Free Lance-Star |url=https://books.google.com.ph/books?id=QDIzAAAAIBAJ&lpg=PA5&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA5#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 1999 |title=Een Skoda met airco |language=nl |trans-title=A Skoda with air conditioning |pages=2 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003182005:mpeg21:p00002 |access-date=16 Mayo 2025 |via=Delpher}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Linor Abargil ng Israel si Yukta Mookhey ng Indiya bilang Miss World 1999. Ito ang ikaapat na beses na nanalo ang Indiya bilang Miss World.<ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 1999 |title=Fourth beauty from India |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19991206-1.1.1 |access-date=14 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Indian woman wins Miss World |language=en |pages=7 |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=B1hIAAAAIBAJ&lpg=PA7&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA7#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Miss India takes world crown |language=en |pages=2 |work=Gainesville Sun |url=https://books.google.com.ph/books?id=buJWAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Martina Thorogood ng Beneswela, habang nagtapos bilang second-runner-up si Sonia Raciti ng Timog Aprika.<ref name="google.com1">{{Cite web |date=6 Disyembre 1999 |title=Indian beauty crowned Miss World 1999 amid protest |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19991206&id=a_1OAAAAIBAJ&pg=4767,4115213&hl=en |access-date=3 Marso 2024 |website=New Straits Times |language=en |via=Google News Archive}}</ref><ref name="google.com">{{cite web |date=6 Disyembre 1999 |title=Miss India crowned Miss World amid feminist demonstrations |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19991206&id=gRQyAAAAIBAJ&pg=1431,5037389&hl=en |access-date=3 Marso 2024 |website=Reading Eagle |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Indian woman wins World title |language=en |pages=2 |work=Times Daily |url=https://books.google.com.ph/books?id=-EsgAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> Mga kandidata mula sa siyamnapu't-apat na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1999 |title=Recordaantal inschrijvingen Miss-World |language=nl |trans-title=Record number of Miss World entries |pages=2 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003181016:mpeg21:p00002 |access-date=16 Mayo 2025 |via=Delpher}}</ref> Pinangunahan nina Ulrika Jonsson at modelong si Melanie Sykes ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Jordan |first=Paul |date=18 Disyembre 2016 |title=Blurred Lines: The World of Eurovision and Miss World |language=en |work=Eurovision |url=https://eurovision.tv/story/blurred-lines-the-world-of-eurovision-and-miss-world |access-date=16 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180513230256/https://eurovision.tv/story/blurred-lines-the-world-of-eurovision-and-miss-world |archive-date=13 Mayo 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wares |first=Alan |date=22 Abril 2022 |title=Melanie Sykes: illuminating autism |url=https://www.platinummediagroup.co.uk/dynamic/2023/08/melanie-sykes-illuminating-autism/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619172846/https://www.platinummediagroup.co.uk/dynamic/2023/08/melanie-sykes-illuminating-autism/ |archive-date=19 Hunyo 2024 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Platinum Media Group |language=en}}</ref> [[Talaksan:Kensington Olympia exhibition centre from station.jpg|thumb|250x250px|Olympia Hall, ang lokasyon ng Miss World 1999]] == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa === Dahil hindi na interesado ang pamahalaan ng Seykelas na pangunahan ang Miss World, naghanap ang mga Morley ng ibang lokasyon upang pagdausan ng kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=18 Hunyo 1999 |title=No more Miss World... |language=en |pages=13; 21 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=TJQVAAAAIBAJ&lpg=PA45&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA45#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> Hindi umusbong ang negosasyon sa pagitan ng mga Morley at ng Israel, na siyang interesadong pangunahan ang Miss World sa nakaraang taon, dahil sa suliranin sa seguridad. Nagkaroon din ng negosasyon ang mga Morley na idaos sa Las Vegas, Nevada ang kompetisyon, ngunit hindi ito umusbong dahil hindi sila interesadong pangunahan ang kompetisyon. Nakipag-usap rin ang mga Morley sa Irlanda na interesadong pangunahan ang kompetisyon sa 2001, ngunit hindi rin nila tinaggap ang alok na pangunahan ang kompetisyon sa taong ito dahil sa suliranin sa pagpopondo. Dahil walang bansa ang gustong pangunahan ang Miss World, nakipag-ugnayan si Eric Morley sa mga direktor ng Channel 5 sa Londres, na nagsahimpapawid ng kompetisyon noong nakaraang taon, na pondohan ang edisyong ito na gaganapin sa Londres.<ref>{{Cite news |date=7 Disyembre 1999 |title=Beauty queen dismisses protests |language=en |pages=8 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19991207-1.1.8 |access-date=14 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> Sumang-ayon noong Agosto ang mga tagapamahala ng Channel 5 na pangunahan ang Miss World 1999 sa Olympia Hall sa 4 Disyembre 1999. Dahil sa klima ng Londres sa buwan ng Agosto, ang mga ''pre-recorded segments'' ng Miss World ay ginanap sa Malta.<ref>{{Cite news |last=Pile |first=Stephen |date=11 Disyembre 1999 |title=Miss World gets a millennial makeover |language=en |pages=72 |work=The Daily Telegraph |url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-telegraph/148913114/ |access-date=16 Mayo 2025 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Indian crowned new Miss World |language=en |pages=6 |work=Lawrence Journal-World |url=https://books.google.com.ph/books?id=ppcyAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA6#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa siyamnapu't-apat na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ===== Mga pagpalit ===== Dapat sanang lalahok si Miss Bosnia and Herzegovina 1999 Alisa Sisic sa edisyong ito, ngunit dahil sa mga naglipanang mga litrato niyang nakahubad,<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1999 |title=She drops her clothes and loses crown |language=en |pages=19 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19991110-1.1.19 |access-date=14 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1999 |title=Miss Bosnia nixed over nude photos |language=en |pages=3 |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=ImpTAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA3#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> siya ay tinanggalan ng titulo at siya ay pinalitan ni Samra Begović.<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1999 |title=Photo cause fall of Miss Bosnia |language=en |pages=2 |work=Eugene Register-Guard |url=https://news.google.com/newspapers?id=_0xWAAAAIBAJ&sjid=9esDAAAAIBAJ&pg=3737%2C2439204 |access-date=3 Hulyo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1999 |title=Nude photos dethrone Miss Bosnia |language=en |pages=20 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19991111-1.1.20 |access-date=14 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> Dapat sanang ipapadala ng Miss Israel Organization si Miss Israel 1999 Rana Raslan sa edisyong ito,<ref>{{Cite web |last=Kampeas |first=Ron |date=9 Marso 1999 |title=Israeli Arab wins Miss Israel contest |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/daily/march99/raslan11.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216021523/https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/daily/march99/raslan11.htm |archive-date=16 Disyembre 2024 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Washington Post |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Marso 1999 |title=She's Arab... and she is Miss Israel |language=en |pages=10 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19990311-1.1.10 |access-date=14 May 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 Marso 1999 |title=Arab beauty wins Miss Israel pageant |language=en |pages=4 |work=Herald-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=zTUfAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA4#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> ngunit ipanadala na lamang si Raslan sa Miss Universe at ipinadala si Genny Chervoney sa Miss World. Tinanggalan ng titulo si Miss Peru World 1999 Rosa Elvira Cartagena dahil sa pagsisinungaling tungkol sa pagkapanalo niya sa Miss Amber World, at siya ay pinalitan ni Wendy Monteverde.<ref>{{Cite news |last=McGirk |first=Jan |date=30 Agosto 1999 |title=Crown of tears for Miss Peru |language=en-GB |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/world/crown-of-tears-for-miss-peru-1118548.html |access-date=16 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706092726/http://www.independent.co.uk/news/world/crown-of-tears-for-miss-peru-1118548.html |archive-date=6 Hulyo 2022}}</ref> Pinalitan ni Binibining Pilipinas-International 1999 Lalaine Edson si [[Miriam Quiambao]] bilang Binibining Pilipinas-World 1999 matapos palitan ni Quiambao si Binibining Pilipinas-Universe 1999 Janelle Bautista dahil sa suliranin sa kaniyang pagkamamamayan.<ref name=":12">{{Cite news |last=Cueto |first=Francis Earl |date=25 Marso 1999 |title=Reigning Bb. RP stripped of title |language=en |pages=1-2 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=RJQVAAAAIBAJ&sjid=_QoEAAAAIBAJ&pg=2241%2C2645082 |access-date=9 Enero 2024}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=19 Marso 2015 |title=What Miriam withholds in her ‘tell all’ book |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/03/19/1435013/what-miriam-withholds-her-tell-all-book |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505163120/https://www.philstar.com/entertainment/2015/03/19/1435013/what-miriam-withholds-her-tell-all-book |archive-date=5 Mayo 2025 |access-date=9 Enero 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok ang ''first runner-up'' ng Miss Dominican Republic 1999 na si Lucy Ceballos sa edisyong ito, ngunit siya ay pinalitan ni Luz Cecilia García dahil sa kaniyang ugali. ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eskosya at Gales sa edisyong ito, matapos makilala ang pagtatag ng Asembleya sa Parlyamento ng Gales at Eskosya.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1999 |title=Miss Devolution |language=en |pages=3 |work=Daily Mirror |url=https://www.newspapers.com/article/daily-mirror-miss-uk-1999/136256907/ |access-date=16 Mayo 2025 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1999 |title=World hopefuls |language=en |pages=1 |work=Coventry Evening Telegraph |url=https://www.newspapers.com/article/coventry-evening-telegraph-miss-uk-99/136261498/ |access-date=16 Mayo 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Guyana na huling sumali noong [[Miss World 1989|1989]]; Madagaskar na huling sumali noong [[Miss World 1990|1990]]; Lupangyelo at Sri Lanka na huling sumali noong [[Miss World 1994|1994]]; Bangglades, Rumanya, at Tahiti na huling sumali noong [[Miss World 1996|1996]]; at Honduras, Letonya, at Taylandiya na huling sumali noong [[Miss World 1997|1997]]. Hindi sumali si Micaella L'Hortalle ng [[Mauritius|Mawrisyo]] dahil sa kakulangan sa pagpopondo.<ref>{{Cite web |last=Jaddoo |first=Jameela |date=20 Setyembre 2019 |title=Finale of Miss Universe Mauritius: a stunning and glamorous show |url=https://defimedia.info/finale-miss-universe-mauritius-stunning-and-glamorous-show |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126225744/https://defimedia.info/finale-miss-universe-mauritius-stunning-and-glamorous-show |archive-date=26 Enero 2022 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Le Defi Media Group |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Floch |first=Fabrice |date=3 Setyembre 2021 |title=Maurice : 14 candidates pour souffler les 50 bougies de Miss Mauritius |trans-title=Mauritius: 14 candidates to celebrate the 50th anniversary of Miss Mauritius |url=https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/maurice-14-candidates-pour-souffler-les-50-bougies-de-miss-mauritius-1094332.html |archive-url=https://archive.today/20250528041537/https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/maurice-14-candidates-pour-souffler-les-50-bougies-de-miss-mauritius-1094332.html |archive-date=28 Mayo 2025 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Réunion la 1ère |language=fr-FR}}</ref> Hindi sumali sina Dayanarah Roozendaal ng [[Curaçao]] at Lillianna Pilarte ng [[Nicaragua|Nikaragwa]] dahil sa suliranin sa pananalapi.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Setyembre 2000 |title=Ex reinas de belleza felices de ser madres |trans-title=Former beauty queens happy to be mothers |url=https://www.laprensani.com/2000/09/01/suplemento/aqui-entre-nos/1718634-ex-reinas-de-belleza-felices-de-ser-madres |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230020849/https://www.laprensani.com/2000/09/01/suplemento/aqui-entre-nos/1718634-ex-reinas-de-belleza-felices-de-ser-madres |archive-date=30 Disyembre 2023 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=La Prensa |language=es}}</ref> Hindi sumali ang Kapuluang Birheng Britaniko matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Hindi sumali si Zahide Bayram ng [[Dinamarka]] dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=21 Nobyembre 1999 |title=Zahide, Danimarka'nın en güzeli |trans-title=Zahide, the most beautiful of Denmark |url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/zahide-danimarkanin-en-guzeli-39114726 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125064414/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/zahide-danimarkanin-en-guzeli-39114726 |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> Hindi sumali si Vaanda Katjiuongua ng [[Namibia|Namibya]] dahil sa kakulangan sa pagpopondo.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Agosto 2013 |title=Gossip |url=https://www.namibiansun.com/news/gossip-85 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230020849/https://www.namibiansun.com/news/gossip-85 |archive-date=30 Disyembre 2023 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Namibian Sun |language=en}}</ref> Bumitaw rin sa huling minuto si Miss Northern Ireland 1999 Zöe Salmon sa kompetisyon dahil hindi pa nagkapagbigay ng aplikasyon ang kaniyang organisasyon para sa isang hiwalay na kandidata sa tamang oras dahil wala pang sariling parlyamento ang [[Hilagang Irlanda]].<ref>{{Cite web |date=15 Oktubre 1999 |title=NI loses out on Miss World entry |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/476321.stm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125063327/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/476321.stm |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=BBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 Oktubre 1999 |title=Geen miss Noord-lerland |language=nl |trans-title=No Miss Northern Ireland |pages=7 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003179016:mpeg21:p00007 |access-date=16 Mayo 2025 |via=Delpher}}</ref> == Mga resulta == [[File:Miss_World_1999_Map.PNG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Miss_World_1999_Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1999 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1999''' | * '''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' – '''Yukta Mookhey<ref name=":1">{{Cite web |date=5 Disyembre 1999 |title=Miss India takes World Crown |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/550306.stm |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127193444/http://news.bbc.co.uk/2/hi/550306.stm |archive-date=27 Nobyembre 2024 |access-date=28 Abril 2025 |website=[[BBC]] |language=en}}</ref>'''<ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Indian woman wins Miss World title |language=en |pages=11 |work=The Victoria Advocate |url=https://books.google.com.ph/books?id=1LRjAAAAIBAJ&lpg=PA11&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA11#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] – Martina Thorogood'''<ref name=":1" />''' |- | 2nd runner-up | * '''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] – Sonia Raciti'''<ref name=":1" />''' |- | Top 5 | * '''{{Flagicon|ISR}}''' [[Israel]] – Genny Chervoney * '''{{Flagicon|LBR}}''' [[Liberia|Liberya]] – Sebah Tubman |- | Top 10 | * {{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Lorena Bernal * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Natasha Allas * '''{{Flagicon|EST}}''' [[Estonya]] – Karin Laasmäe * '''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] – Ivana Petković * {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Anette Haukaas |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * '''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] – Sonia Raciti |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Yukta Mookhey |- | Europa | * '''{{Flagicon|ISR}}''' [[Israel]] – Genny Chervoney |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] – Martina Thorogood |- |Karibe | * {{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] – Desiree Depass<ref name=":4">{{Cite news |last=Thomas |first=Marcia |date=7 Enero 2020 |title=Jamaica at Miss World: A 60-year success story |language=en |work=Jamaica Gleaner |url=https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20200107/281668256907513 |access-date=13 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325192106/https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20200107/281668256907513 |archive-date=25 Marso 2023 |via=PressReader}}</ref> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Best Evening Wear | * '''{{Flagicon|ISR}}''' [[Israel]] – Genny Chervoney'''<ref name=":1" />''' |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ipinarada ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga ''evening gown'' na gawa ng isang taga-disenyo sa kanilang bansa, kasabay ng kanilang ''pre-recorded swimwear segment'' na ginawa sa Malta. Pagkatapos nito, sampung ''semi-finalist'' ang napili para sa ''personal interview round'', at kalaunan ay inanunsyo ang dalawang runner-up at ang bagong Miss World. === Komite sa pagpili === * Dean Cain – Amerikanong aktor * Louis Grech – Tagapangulo ng Air Malta * Eddie Irvine – Formula One ''driver'' mula sa Hilagang Irlanda<ref name=":0">{{Cite news |date=6 Disyembre 1999 |title=Indian beauty crowned Miss World 1999 amid protest |language=en |pages=13 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=a_1OAAAAIBAJ&sjid=fRQEAAAAIBAJ&pg=4767%2C4115213 |access-date=14 Mayo 2025 |via=Google News Archive}}</ref> * Lennox Lewis – Ingles na boksingero<ref name=":0" /> * [[Wilnelia Merced]] – [[Miss World 1975]] mula sa Porto Riko * Luciana Morad – Brasilenyang supermodelo * Eric Morley – Tagapagtatag ng Miss World * Terry O’Neill – Ingles na litratista * Linda Petursdóttir – [[Miss World 1988]] mula sa Lupangyelo == Mga kandidata ==  Siyamnapu't-apat na kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Susan Hoecke<ref>{{Cite web |date=20 Oktubre 2019 |title=„Inga Lindström“-Star Susan Hoecke: „Ich bin ein totales Mitte-Kind“ |trans-title=“Inga Lindström” star Susan Hoecke: “I am a total middle child” |url=https://www.bz-berlin.de/archiv-artikel/inga-lindstroem-star-susan-hoecke-ich-bin-ein-totales-mitte-kind |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002175559/https://www.bz-berlin.de/archiv-artikel/inga-lindstroem-star-susan-hoecke-ich-bin-ein-totales-mitte-kind |archive-date=2 Oktubre 2023 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=B.Z. |language=de-DE}}</ref> |18 |[[Berlin]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Lorena Silva |21 |Moçâmedes |- |'''{{flagicon|ARG}}''' [[Arhentina]] |Verónica Barrionuevo |20 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |'''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] |Cindy Vanessa Cam Tin Martinus |19 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Nalishebo Gaskell<ref>{{Cite web |date=24 Nobyembre 2000 |title=Tanzania: Beauty Queens For Dar es Salaam To Promote Telefood Program |url=https://allafrica.com/stories/200011270184.html |archive-url=https://archive.today/20250528043116/https://allafrica.com/stories/200011270184.html |archive-date=28 Mayo 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=TOMRIC News Agency |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |21 |Darwin |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Sandra Kolbl<ref>{{Cite web |last= |date=2 Abril 2012 |title=Elfter Miss-Austria-Titel im Ländle |trans-title=Eleventh Miss Austria title in the Ländle |url=https://www.vol.at/elfter-miss-austria-titel-im-laendle/3211765 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123155657/https://www.vol.at/elfter-miss-austria-titel-im-laendle/3211765 |archive-date=23 Enero 2025 |access-date=2 Hulyo 2024 |website=Vorarlberger Nachrichten |language=de}}</ref> |20 |Vorarlberg |- |'''{{flagicon|BAH}}''' [[Bahamas]] |Mary Watkins<ref name=":2">{{Cite web |last=Craig |first=Neil Alan |date=7 Oktubre 2010 |title=Remembering Bahamas' Queens at Miss World (1966 - 2010) on Miss World 60th Anniversary |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/news/Bahamas_Queens_at_Miss_World_1966_-_2010_-_Miss_World_60th_Anniversary12663.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329053057/http://www.thebahamasweekly.com/publish/news/Bahamas_Queens_at_Miss_World_1966_-_2010_-_Miss_World_60th_Anniversary12663.shtml |archive-date=29 Marso 2025 |access-date=5 Pebrero 2025 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |17 |[[Nassau]] |- |'''{{Flagicon|BAN}}''' [[Bangladesh|Bangglades]] |Tania Rahman Tonni<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2018 |title=Search for Miss World Bangladesh will start from September 16 |url=https://www.dhakatribune.com/feature/155524/search-for-miss-world-bangladesh-will-start-from |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411033451/https://www.dhakatribune.com/feature/155524/search-for-miss-world-bangladesh-will-start-from |archive-date=11 Abril 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=Dhaka Tribune |language=en}}</ref> |19 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Brigitta Callens<ref>{{Cite web |date=8 Pebrero 2011 |title=Brigitta Callens a vu son mari la tromper avec un homme |trans-title=Brigitta Callens saw her husband cheat on her with a man |url=https://www.7sur7.be/people/brigitta-callens-a-vu-son-mari-la-tromper-avec-un-homme~aa7a3fc8/ |archive-url=https://archive.today/20250528043841/https://www.7sur7.be/people/brigitta-callens-a-vu-son-mari-la-tromper-avec-un-homme~aa7a3fc8/ |archive-date=28 Mayo 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=7sur7 |language=fr}}</ref> |18 |Oudenaarde |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] |Martina Thorogood<ref>{{cite web |title=Miranda ganó el Miss Venezuela |trans-title=Miranda won Miss Venezuela |url=http://buscador.eluniversal.com/1999/09/11/cul_art_11312ZZ.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903120511/http://buscador.eluniversal.com/1999/09/11/cul_art_11312ZZ.shtml |archive-date=3 Setyembre 2009 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=El Universal |language=es}}</ref> |24 |Valencia |- |{{flagicon|Bosnia & Herzegovina}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Samra Begović<ref>{{Cite web |date=10 Nobyembre 1999 |title=Beauty loses her clothes, cool and crown |url=https://www.iol.co.za/news/eish/beauty-loses-her-clothes-cool-and-crown-19028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112223939/https://www.iol.co.za/news/eish/beauty-loses-her-clothes-cool-and-crown-19028 |archive-date=12 Enero 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |19 |Zenica |- |'''{{Flagicon|BOT}}''' [[Botswana]] |Alimah Isaacs<ref>{{Cite web |date=20 Abril 2008 |title=Lawyer deserts former Miss Botswana in court |url=https://www.sundaystandard.info/lawyer-deserts-former-miss-botswana-in-court/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809125317/https://www.sundaystandard.info/lawyer-deserts-former-miss-botswana-in-court/ |archive-date=9 Agosto 2024 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=Sunday Standard |language=en}}</ref> |20 |[[Gaborone]] |- |'''{{flagicon|BRA|1968}}''' [[Brazil|Brasil]] |Paula de Souza Carvalho |18 |[[Rio de Janeiro]] |- |'''{{flagicon|BUL}}''' [[Bulgaria|Bulgarya]] |Violeta Zdravkova<ref>{{Cite web |date=17 Marso 2006 |title=Bulgarian 'Big Brother' shocks with toddler |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/bulgarian-big-brother-shocks-with-toddler/2LONVFEAZN64YLMJRMV7Q3272A/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250528051038/https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/bulgarian-big-brother-shocks-with-toddler/2LONVFEAZN64YLMJRMV7Q3272A/ |archive-date=28 Mayo 2025 |access-date=28 Abril 2025 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |22 |[[Sofia]] |- |'''{{flagicon|BOL}}''' [[Bolivia|Bulibya]] |Ana Raquel Rivera |21 |Tarija |- |'''{{Flagicon|ECU}}''' [[Ecuador|Ekwador]] |Sofía Morán<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Marso 2009 |title=Manabitas y su paso por el Miss Ecuador |url=https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/111741-manabitas-y-su-paso-por-el-miss-ecuador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211063751/https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/111741-manabitas-y-su-paso-por-el-miss-ecuador/ |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=4 Hulyo 2024 |website=El Diario Ecuador |language=es}}</ref> |19 |Manabi |- |'''{{Flagicon|SCO}}''' [[Scotland|Eskosya]] |Stephanie Norrie<ref>{{Cite news |date=9 Setyembre 1999 |title=Queen without a crown: tears but no |language=en |pages=20 |work=Daily Record |url=https://www.newspapers.com/article/daily-record-miss-scotland-1999/107193936/ |access-date=16 Mayo 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |[[Glasgow]] |- |'''{{Flagicon|SVK}}''' [[Slovakia|Eslobakya]] |Andrea Verešová<ref>{{Cite web |last=Snellgrove |first=Karolína |date=27 Hunyo 2020 |title=Kdysi randila s Jágrem. Modelka s pronikavým pohledem slaví kulatiny |trans-title=She once dated Jágr. The model with a piercing gaze celebrates the logs |url=https://www.idnes.cz/nastaveni-souhlasu?url=https%3a%2f%2fwww.idnes.cz%2fonadnes%2fmoda%2fandrea-veresova-narozeniny-modelka.A200626_101146_modni-trendy_syk |archive-url=https://web.archive.org/web/20250528052549/https://www.idnes.cz/onadnes/moda/andrea-veresova-narozeniny-modelka.A200626_101146_modni-trendy_syk |archive-date=28 Mayo 2025 |access-date=28 Abril 2025 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |19 |Žilina |- |'''{{Flagicon|SLO}}''' [[Eslobenya]] |Neda Gačnik<ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2023 |title=Tako je danes videti miss Slovenije leta 1999 |trans-title=This is what Miss Slovenia 1999 looks like today |url=https://www.moskisvet.com/erotika/seksi/neda-gacnik.html#:~:text=Neda%20Ga%C4%8Dnik%20je%20%C5%A1e%20kot,je%20poro%C4%8Dila%20%C5%A1e%20zelo%20mlada. |archive-url=https://web.archive.org/web/20240810222948/https://www.moskisvet.com/erotika/seksi/neda-gacnik.html#:~:text=Neda%20Ga%C4%8Dnik%20je%20%C5%A1e%20kot,je%20poro%C4%8Dila%20%C5%A1e%20zelo%20mlada. |archive-date=10 Agosto 2024 |access-date=28 Abril 2025 |website=Moskisvet |language=sl}}</ref> |19 |[[Liubliana]] |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Lorena Bernal<ref>{{Cite web |date=26 Oktubre 2022 |title=Lorena Bernal: así ha cambiado de Miss España 1999 a primera dama de la Premier League |trans-title=This is how Lorena Bernal has changed: from Miss Spain 1999 to first lady of the Premier League |url=https://www.lavanguardia.com/television/20221026/8582003/asi-cambiado-lorena-bernal-miss-espana-1999-primera-dama-premiere-league-asc-pst-mmn.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214112830/https://www.lavanguardia.com/television/20221026/85820 |archive-date=14 Disyembre 2024 |access-date=9 Enero 2024 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> |18 |San Sebastian |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Natasha Allas<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2017 |orig-date=30 Nobyembre 1999 |title=Miss United States of America, Natasha Allas, at the Miss World... |url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/miss-united-states-of-america-natasha-allas-at-the-miss-news-photo/830293122 |access-date=28 Abril 2025 |website=Getty Images |language=en-us }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |25 |[[Los Angeles]] |- |'''{{Flagicon|EST}}''' [[Estonya]] |Karin Laasmäe<ref>{{Cite web |last=Leivak |first=Verni |date=16 Nobyembre 1999 |title=Karin Laasmäe sõitis Miss Worldile |trans-title=Karin Laasmäe traveled to Miss World |url=https://www.ohtuleht.ee/85867/karin-laasmae-soitis-miss-worldile |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425231039/https://www.ohtuleht.ee/85867/karin-laasmae-soitis-miss-worldile |archive-date=25 Abril 2025 |access-date=2 Hulyo 2024 |website=Ohtuleht |language=Estonian}}</ref> |19 |[[Tallin|Tallinn]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Clare Marie Daniels<ref>{{Cite web |last=Stuart |first=Julia |date=6 Oktubre 2000 |title=There's a girl who works down the chip shop who swears she's Miss Wales |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/there-s-a-girl-who-works-down-the-chip-shop-who-swears-she-s-miss-wales-634422.html |access-date=3 Hulyo 2024 |website=The Independent |language=en}}</ref> |20 |Swansea |- |'''{{Flagicon|GHA}}''' [[Ghana|Gana]] |Mariam Sugru Bugri<ref>{{Cite news |date=23 Setyembre 2001 |title=Miss Ghana 1999 getting prepared to go Airborne |language=en-US |work=GhanaWeb |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Miss-Ghana-1999-getting-prepared-to-go-Airborne-18276 |access-date=28 Abril 2025}}</ref> |19 |Brong Ahafo |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Evangelia Vatidou<ref name=":3">{{Cite web |date=11 Agosto 2017 |orig-date=3 Disyembre 1999 |title=Singer Robert Palmer, who will be performing at the Miss World Finals... |url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/singer-robert-palmer-who-will-be-performing-at-the-miss-news-photo/830293790 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Getty Images |language=en-us }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |23 |[[Atenas]] |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |Ana Beatriz González |20 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |'''{{Flagicon|GUY}}''' [[Guyana]] |Indra Changa<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Marso 2013 |title=Women in Business...Indra Mekdeci: Committed to finding success in the world of business |url=https://www.stabroeknews.com/2013/03/22/business/women-in-business-indra-mekdeci-committed-to-finding-success-in-the-world-of-business/ |access-date=13 Mayo 2025 |website=Stabroek News |language=en-US}}</ref> |20 |[[Georgetown]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Desiree Depass<ref name=":4" /> |20 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Aya Mitsubori |23 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Abigail Garcia |22 |Hibraltar |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Irma Waleska Quijada<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Hunyo 2021 |title=Chicha y Limón martes 8 de junio de 2021 |trans-title=Chicha and Lemon Tuesday, June 8, 2021 |url=https://www.eldiario.hn/chicha-y-limon-martes-8-de-junio-de-2021/ |access-date=13 Mayo 2025 |website=El Diario |language=es}}</ref> |23 |Cortés |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Marsha Yuan<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ainslyn |date=23 Mayo 2022 |title=Myolie Wu Came In 3rd In The 1999 Miss Hong Kong Pageant And Sally Yeh Had A Lot To Do With It |url=https://www.todayonline.com/8days/myolie-wu-came-3rd-1999-miss-hong-kong-pageant-and-sally-yeh-had-lot-do-it-1904836 |access-date=13 Mayo 2025 |website=Today Online |language=en}}</ref> |21 |Hong Kong |- |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' |'''[[Yukta Mookhey]]'''<ref>{{Cite web |last=Jose |first=Jinta |date=11 Marso 2024 |title=A decade in discussion with Yukta Mookhey: 'The title allowed me to further my cause' |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/a-decade-in-discussion-with-yukta-mookhey-the-title-allowed-me-to-further-my-cause/articleshow/108392684.cms |access-date=13 Mayo 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |20 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Emir-Maria Holohan Doyle<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1999 |title=Miss Ireland all set to take on the world |language=en-GB |work=Belfast Telegraph |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/miss-ireland-all-set-to-take-on-the-world/28364954.html |access-date=13 Mayo 2025 |issn=0307-1235}}</ref> |19 |[[Dublin]] |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Genny Chervoney |18 |[[Talaan ng mga lungsod sa Israel|Ashdod]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Gloria Nicoletti<ref>{{Cite web |last=Dibenedetto |first=Stella |date=24 Marso 2025 |title=Chi è Gloria Nicoletti, dama di Uomini e Donne/ Lire con Damiano: "Ora voglio che sia tu a corteggiare me" |trans-title=Who is Gloria Nicoletti, lady of Uomini e Donne/ Lire with Damiano: "Now I want you to court me" |url=https://www.ilsussidiario.net/news/chi-e-gloria-nicoletti-dama-di-uomini-e-donne-lire-con-damiano-ora-voglio-che-sia-tu-a-corteggiare-me/2815894/ |access-date=13 Mayo 2025 |website=Il Sussidiatio |language=it-IT}}</ref> |19 |[[Roma]] |- |'''{{Flagicon|CAN}}''' [[Canada|Kanada]] |Mireille Eid |23 |[[Ottawa]] |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Shari Afua Smith |17 |Charlotte Amalie |- |'''{{flagicon|CAY|old}}''' [[Kapuluang Kayman]] |Mona Lisa Tatum<ref>{{Cite web |last=Whittaker |first=James |date=6 Hunyo 2013 |title=News anchor heads to CNN |url=https://www.caymancompass.com/2013/06/06/news-anchor-heads-to-cnn/ |access-date=10 Enero 2024 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |22 |Cayman Brac |- |'''{{flagicon|KAZ}}''' [[Kasakistan]] |Assel Issabayeva |19 |[[Almaty]] |- |'''{{Flagicon|KEN}}''' [[Kenya]] |Esther Muthoni Muthee<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Mayo 2016 |title=Model Shows How Beauty Trends in Kenya Evolved |url=https://diasporamessenger.com/2016/05/model-shows-how-beauty-trends-in-kenya-evolved/ |access-date=13 Mayo 2025 |website=Diaspora Messenger |language=en-US}}</ref> |24 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Mónica Escolar<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Hulyo 1999 |title=Mónica Escolar Danko Feliz de ver a su gente |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-889752 |access-date=13 Mayo 2025 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |21 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Barranquilla]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Fiorella Martínez<ref>{{Cite web |date=9 Nobyembre 1999 |title=La comunicación es lo suyo |trans-title=Communication is her thing |url=https://www.nacion.com/archivo/la-comunicacion-es-lo-suyo/7S6KGTDIW5FLJBIMJ633QTTEGA/story/ |access-date=13 Mayo 2025 |website=La Nación |language=es}}</ref> |23 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |'''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] |Ivana Petković<ref>{{Cite news |date=29 Oktubre 1998 |title=Dumped beauty to represent Croatia |language=en |pages=13 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19981029-1.1.13 |access-date=16 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Zagreb]] |- |'''{{Flagicon|LAT}}''' [[Letonya]] |Evija Ručevska<ref>{{Cite web |date=14 Abril 2016 |title="Mis Latvija 98" Evija Ručevska ar vīru laimīgi dzīvo Amerikā |trans-title="Miss Latvia 98" Evija Ručevska lives happily in America with her husband |url=https://jauns.lv/raksts/sievietem/26513-mis-latvija-98-evija-rucevska-ar-viru-laimigi-dzivo-amerika |access-date=28 Abril 2025 |website=Jauns.lv |language=lv}}</ref> |20 |[[Riga]] |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Libano]] |Norma Naoum<ref>{{Cite web |last=Diala |first=Gemayel |date=25 Oktubre 1999 |title=Norma Naoum, Miss Liban 99 La raison plutôt que le coeur |trans-title=Norma Naoum, Miss Lebanon 99 Reason rather than heart |url=https://www.lorientlejour.com/article/300109/Beaute_-_Norma_Naoum%2C_Miss_Liban_99_La_raison_plutot_que_le_coeur%28photos%29.html |access-date=13 Mayo 2025 |website=L'Orient-Le Jour |language=fr}}</ref> |22 |[[Beirut]] |- |'''{{Flagicon|LBR}}''' [[Liberia|Liberya]] |Sebah Esther Tubman<ref>{{Cite news |last=Dopoe |first=Robin |date=25 Oktubre 2017 |title=Liberia: Miss Liberia Finally in China for Miss World |language=en |work=Daily Observer |url=https://allafrica.com/stories/201710250834.html |access-date=13 Mayo 2025 |via=AllAfrica}}</ref> |21 |[[Monrovia]] |- |'''{{Flagicon|LIT}}''' [[Litwanya]] |Renata Mackevičiūtė<ref>{{Cite web |title=„Mis Lietuva“: prisiminkime visų laikų gražiausias Lietuvos merginas |trans-title="Miss Lithuania": let's remember the most beautiful Lithuanian girls of all time |url=https://www.lrytas.lt/zmones/veidai-ir-vardai/2012/04/09/news/-mis-lietuva-prisiminkime-visu-laiku-graziausias-lietuvos-merginas-546134 |access-date=13 Mayo 2025 |website=Lrytas |language=lt}}</ref> |19 |Šiauliai |- |{{Flagicon|ISL}} [[Lupangyelo]] |Katrín Rós Baldursdóttir |18 |Akranes |- |{{flagicon|MDG}} [[Madagascar|Madagaskar]] |Tantely Naina Ramonjy |19 |[[Antananarivo]] |- |'''{{Flagicon|MAS}}''' [[Malaysia]] |Jaclyn Lee |24 |Kedah |- |'''{{Flagicon|MLT}}''' [[Malta]] |Catharine Attard<ref>{{Cite web |title=Nicole Vella għall-Miss World; tirrappreżenta lil Malta fit-Tajlandja fid-19 ta' Diċembru |trans-title=Nicole Vella for Miss World; represents Malta in Thailand on 19th December |url=https://newsbook.com.mt/nicole-vella-ghall-miss-world-tirrapprezenta-lil-malta-fit-tajlandja-fid-19-ta-dicembru/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203140654/https://newsbook.com.mt/nicole-vella-ghall-miss-world-tirrapprezenta-lil-malta-fit-tajlandja-fid-19-ta-dicembru/ |archive-date=3 Disyembre 2020 |access-date=13 Mayo 2025 |website=Newsbook |language=mt}}</ref> |21 |Żejtun |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Danette Velasco |21 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |{{NPL}} |Shweta Singh<ref>{{Cite web |last=Shrestha |first=Malvika Biswas |date=1 Mayo 2017 |title=Raising Boys |url=https://smartfamily.com.np/people/raising-boys |access-date=13 Mayo 2025 |website=Smart Family |language=en }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |19 |[[Katmandu|Kathmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |Augustine Iruviere |22 |[[Abuja]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Annette Haukaas<ref>{{Cite web |last=Dahl |first=Ingvill Dybfest |last2=Hatlen |first2=Trine Saugestad |date=3 Pebrero 2010 |title=Her er de norske Hollywood-fruene |url=https://www.vg.no/rampelys/i/XK2Eo/her-er-de-norske-hollywood-fruene#:~:text=30-%C3%A5ringen%20fra%20Molde%20bar,ogs%C3%A5%20kj%C3%A6reste%20med%20Ole%20Klemetsen. |access-date=13 Mayo 2025 |website=Verdens Gang |language=Norwegian}}</ref> |20 |Trondheim |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Coralie Ann Warburton<ref>{{Cite web |date=30 Hunyo 2000 |title=Motorsport: Beauty queen smitten by single-seater race fever |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/motorsport-beauty-queen-smitten-by-single-seater-race-fever/GYQWN3XKPEL7PNJDJSUVKNQF3E/ |access-date=3 Hulyo 2024 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |20 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Ilona Marilyn van Veldhuisen<ref>{{Cite news |date=4 Disyembre 1999 |title=‘Oppervlakkig: So What?’ |language=nl |trans-title='Superficial: So What?' |pages=2 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003182004:mpeg21:p00002 |access-date=16 Mayo 2025 |via=Delpher}}</ref> |22 |[[Amsterdam]] |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Jessenia Casanova |24 |[[Lungsod ng Panama]] |- |'''{{Flagicon|PAR|1954}}''' [[Paraguay|Paragway]] |Mariela Candia Ramos<ref name=":3" /> |18 |[[Asuncion]] |- |'''{{Flagicon|PER|state}}''' [[Peru]] |Wendy Monteverde<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2022 |title=Miss Perú: reinas de belleza que generaron polémicas tras su coronación |trans-title=Miss Peru: Beauty queens who sparked controversy after their coronation |url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/06/16/miss-peru-reinas-de-belleza-que-generaron-polemicas-tra |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616005053/https://www.infobae.com/america/peru/2022/06/16/miss-peru-reinas-de-belleza-que-generaron-polemicas-tras-su-coronacion/ |archive-date=16 Hunyo 2022 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Infobae |language=es}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |'''{{Flagicon|PHI|variant=1945}}''' [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Lalaine Edson<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=7 Disyembre 2002 |title=Lalaine Edson OK in UK |url=https://www.philstar.com/entertainment/2002/12/07/186878/lalaine-edson-ok-uk |access-date=15 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |22 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Maria Laamanen<ref>{{Cite web |last=Kerttula |first=Suvi |date=26 Mayo 2018 |title=Takavuosien suosikkimissi Miia Nikunen, 37, selätti vaikean sairauden – heräsi outoihin oireisiin: ”Epätietoisuus oli pahinta” |trans-title=Miia Nikunen, 37, the favorite Miss Finland of the past years, overcame a serious illness - woke up with strange symptoms: "The uncertainty was the worst" |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000005694538.html |access-date=16 Mayo 2025 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |18 |Turku |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Marta Kwiecień<ref>{{Cite web |last= |date=27 Setyembre 1999 |title=Miss Marta Kwiecień |url=https://dziennikpolski24.pl/miss-marta-kwiecien/ar/2225872 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Dziennik Polski |language=pl-PL}}</ref> |20 |Lublin |- |{{Flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Arlene Torres |21 |Bayamón |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Joana Ines Texeira |20 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Sandra Bretones<ref>{{Cite web |date=4 Mayo 2000 |title=Sandra Bretones Miss France, c'est elle |trans-title=Sandra Bretones Miss France, it's her |url=https://www.humanite.fr/societe/-/sandra-bretones-miss-france-cest-elle |access-date=16 Mayo 2025 |website=L'Humanité |language=fr-FR}}</ref> |18 |[[Paris]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Luz García<ref>{{Cite web |last=de León |first=Samuel Mujica |date=12 Agosto 2017 |title=Luz García está de vuelta en la pantalla local |trans-title=Luz García is back on the local screen |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/cine-tv/notas/luz-garcia-esta-de-vuelta-en-la-pantalla-local/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |22 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |'''{{Flagicon|CZE}}''' [[Republikang Tseko]] |Helena Houdová<ref>{{Cite web |date=7 Mayo 2008 |title=Helena Houdová – bridging the worlds of humanitarian aid and modelling |url=https://english.radio.cz/helena-houdova-bridging-worlds-humanitarian-aid-and-modelling-8596372 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Radio Prague International |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125094018/https://english.radio.cz/helena-houdova-bridging-worlds-humanitarian-aid-and-modelling-8596372 |archive-date=25 Enero 2025 |url-status=dead }}</ref> |19 |Pilsen |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Nicola Willoughby<ref>{{Cite news |date=3 Disyembre 1999 |title=Topless Miss UK gets the nod |language=en |pages=50 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19991203-1.1.50 |access-date=14 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> |18 |Lincoln |- |'''{{Flagicon|ROM}}''' [[Romania|Rumanya]] |Nicoleta Luciu<ref>{{Cite web |last=Aramă |first=Dana |date=1 Agosto 2014 |title=Nicoleta Luciu, în vremuri de mult apuse! cum arăta când concura la Miss România! |trans-title=Nicoleta Luciu, in the days of long gone! How she looked when she competed at Miss Romania! |url=https://www.libertatea.ro/entertainment/nicoleta-luciu-in-vremuri-de-mult-apuse-cum-arata-cand-concura-la-miss-romania-foto-1054189 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Libertatea |language=ro}}</ref> |21 |[[Bukarest|Bucharest]] |- |'''{{Flagicon|RUS}}''' [[Rusya]] |Elena Efimova |23 |Novosibirsk |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Cynthia Chikwanda<ref>{{Cite web |last=Mbewe |first=Zondiwe |date=6 Pebrero 2019 |title=Former Miss Zambia denies being in possession of stolen property |url=https://diggers.news/courts/2019/02/06/former-miss-zambia-denies-being-in-possession-of-stolen-property/ |access-date=16 Mayo 2025 |website=Zambia: News Diggers! |language=en-GB}}</ref> |21 |[[Lusaka]] |- |{{Flagicon|SEY}} [[Seychelles|Seykelas]] |Anne-Mary Jorre<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2012 |title=Jouel reveals ‘Miss Seychelles ... another world’ crown |url=https://www.nation.sc/archive/234589/jouel-reveals-miss-seychelles-another-world-crown |access-date=16 Mayo 2025 |website=Seychelles Nation |language=en}}</ref> |18 |[[Victoria, Seychelles|Victoria]] |- |'''{{Flagicon|ZIM}}''' [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Brita Maseluthini<ref>{{Cite web |last= |date=6 Marso 2020 |title=20 years on. . . Brita still sparkles |url=https://www.heraldonline.co.zw/20-years-on-brita-still-sparkles/ |access-date=16 Mayo 2025 |website=The Herald |language=en-US}}</ref> |21 |[[Harare]] |- |'''{{Flagicon|SIN}}''' [[Singapore|Singapura]] |Audrey Quek<ref>{{Cite news |date=25 Oktubre 1999 |title=No need to be gorgeous but must respect me |language=en |pages=3 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19991025-1.1.3 |access-date=14 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> |24 |Singapura |- |{{Flagicon|SXM}} [[Sint Maarten]] |Ifelola Badejo |18 |Philipsburg |- |'''{{Flagicon|SRI}}''' [[Sri Lanka]] |Dilumini de Alwis Jayasinghe |22 |[[Colombo]] |- |'''{{Flagicon|SWZ}}''' [[Suwasilandiya]] |Colleen Tullonen<ref>{{Cite news |last=Dlamini |first=Mxolisi |date=19 Oktubre 2023 |title=Remove govt from Miss Eswatini |language=en |work=Times of Eswatini |url=https://www.pressreader.com/eswatini/times-of-eswatini/20231019/282273850035946?srsltid=AfmBOoq-F3q9TkvUAmhTG2KoJvP5ZH9TWRD2MZFaL0wV7I0Tn_VQ-NHO |access-date=16 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516025736/https://www.pressreader.com/eswatini/times-of-eswatini/20231019/282273850035946?srsltid=AfmBOoq-F3q9TkvUAmhTG2KoJvP5ZH9TWRD2MZFaL0wV7I0Tn_VQ-NHO |archive-date=16 Mayo 2025 |via=PressReader}}</ref> |18 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Jenny Torsvik<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Jenny Torvik, Miss Sweden, at the Miss World Charity lunch held at the Grosvenor House Hotel in central London. The Miss World final is being held on Saturday 4th December 1999 at Olympia in West London |url=https://www.alamy.com/stock-photo-jenny-torvik-miss-sweden-at-the-miss-world-charity-lunch-held-at-the-106260500.html |access-date=16 Mayo 2025 |website=Alamy Limited |language=en}}</ref> |23 |Skurup |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Anita Buri<ref>{{Cite web |title=40 Jahre Anita Buri - ihre Karriere, ihre Männer |trans-title=40 years of Anita Buri - her career, her men |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/anita-buri-maenner-familie-karriere-fotos?srsltid=AfmBOoqwIY0I50ShdjhW9rXd0XPjVcBJrZE_98vICdLcGHDachI8EFPF |access-date=16 Mayo 2025 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |21 |Berg |- |{{Flagicon|PYF|state}} [[French Polynesia|Tahiti]] |Manoa Froge |19 |Papeete |- |{{Flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Hoyce Temu<ref>{{Cite web |date=2 Abril 2021 |orig-date=20 Oktubre 2017 |title=Hoyce temu looks at her reign as Miss Tz |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/hoyce-temu-looks-at-her-reign-as-miss-tz-2609554 |access-date=16 Mayo 2025 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |21 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Kamala Kumpu Na Ayutthaya |21 |[[Bangkok]] |- |'''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] |Sonia Raciti<ref>{{Cite web |last=Nkosi |first=Nomaswazi |date=20 Agosto 2012 |title=Countdown to the Miss SA pageant |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/2012-08-20-countdown-to-the-miss-sa-pageant/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Sowetan Live |language=en-ZA}}</ref> |21 |[[Johannesburgo]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Han Na-na<ref>{{Cite web |last=Seo |first=Bo-hyun |date=9 Agosto 2008 |title=미스코리아 꼬리표 독이냐 약이냐? 역대 미코 연예인 지금 어디에... |trans-title=Is the Miss Korea label poison or medicine? Where are all the Miss Korea celebrities now... |url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=200808091708231001 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Newsen |language=ko}}</ref> |21 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Sacha Anton |24 |[[Puerto Espanya]] |- |'''{{flagicon|CHI}}''' [[Chile|Tsile]] |Lissette Sierra<ref>{{Cite web |last=Ramirez |first=Daniela |date=19 Oktubre 2024 |title=¿Recuerdas a Lissette Sierra? El presente de la ex Miss Chile y antigua enemiga de Pamela Díaz |trans-title=Remember Lissette Sierra? The present of the former Miss Chile and former enemy of Pamela Díaz |url=https://www.pagina7.cl/noticias/redes-sociales/2024/10/18/recuerdas-a-lissette-sierra-el-presente-de-la-ex-miss-chile-y-antigua-enemiga-de-pamela-diaz |access-date=16 Mayo 2025 |website=Página 7 |language=es}}</ref> |24 |Arica |- |'''{{flagicon|CYP|1960}}''' [[Tsipre]] |Sofia Georgiou<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 Nobyembre 1999 |title=Miss World 1999/Miss Cyprus |url=https://www.alamy.com/stock-photo-miss-world-1999miss-cyprus-106260495.html |access-date=16 Mayo 2025 |website=Alamy Limited |language=en}}</ref> |18 |[[Nikosya]] |- |'''{{flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] |Ayşe Hatun Önal<ref>{{Cite web |date=6 Oktubre 2022 |title=Ayşe Hatun Önal'ın son hali şaşırttı |trans-title=Ayşe Hatun Önal's latest state is surprising |url=https://www.cnnturk.com/magazin/ayse-hatun-onalin-son-hali-sasirtti-1844930 |access-date=16 Mayo 2025 |website=CNN Turk |language=tr}}</ref> |23 |[[Istanbul]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Olga Savinskaya |20 |Kharkiv |- |'''{{Flagicon|HUN}}''' [[Unggarya]] |Erika Dankai<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 2002 |title=Az 1999-os királynő: Dankai Erika |trans-title=The 1999 Queen: Erika Dankai |url=https://index.hu/politika/bulvar/missworld/1999/ |access-date=16 Mayo 2025 |website=Index.hu |language=hu}}</ref> |22 |[[Budapest]] |- |'''{{flagicon|URU}}''' [[Uruguay|Urugway]] |Katherine Gonzalves<ref>{{Cite web |last= |date=13 Pebrero 2014 |title=Katherine Gonzalves: de la vida no espero nada porque me da mucho... |url=https://neturuguay.com/2014/02/13/katherine-gonzalves-de-la-vida-no-espero-nada-porque-me-da-mucho/ |access-date=16 Mayo 2025 |website=NetUruguay |language=es}}</ref> |21 |[[Montevideo]] |- |{{Flag|FR Yugoslavia|name=Yugoslavia}} |Lana Marić<ref>{{Cite web |last=Stojičević |first=Mila |date=23 Pebrero 2025 |title=Bila je mis Jugoslavije 1999. koja je izgovorila zabranjene reči. Posle šoka modnog sveta potpuno je promenila svoj život |trans-title=Where is the former miss Lana Marić today, who was in the race for the most beautiful woman in the world, and then she disappeared |url=https://zadovoljna.nova.rs/poznati/lana-maric-bivsa-mis-jugoslavije-danas-je-arhitekta-u-kanadi/ |access-date=16 Mayo 2025 |website=Zadovoljna |language=sr-RS}}</ref> |18 |[[Belgrado]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] igrmxdnrvix705cqm3infmtrvy98ten Miss World 2002 0 327775 2241744 2239501 2026-11-12T01:52:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241744 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Azra Akın.jpg|caption=Azra Akın|winner='''[[Azra Akın]]'''|represented={{flagicon|Turkey}} Turkiya|date=7 Disyembre 2002|presenters={{Hlist|Sean Kanan|Claire Elizabeth Smith}}|acts={{Hlist|[[Chayanne]]|BBMak}}|entrants=88|placements=20|venue=Alexandra Palace, Londres, Reyno Unido|broadcaster=[[E!]]|debuts={{Hlist|Albanya|Alherya|Biyetnam}}|withdraws={{Hlist|Austrya|Bangglades|Guwatemala|Hawaii|Kapuluang Kayman|Kosta Rika|Lupangyelo|Madagaskar|Malawi|Mawrisyo|Sri Lanka|Sint Maarten|Suwisa|Timog Korea}}|returns={{Hlist|Bahamas|Kasakistan|Suwasilandiya}}|before=[[Miss World 2001|2001]]|next=[[Miss World 2003|2003]]}} Ang '''Miss World 2002''' ay ang ika-52 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Alexandra Palace sa [[Londres]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] noong 7 Disyembre 2002.<ref>{{Cite news |last=Astill |first=James |date=23 Nobyembre 2002 |title=Miss World's Nigerian odyssey abandoned after three days of rioting leave 100 dead |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/23/jamesastill |access-date=21 Mayo 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429121845/https://www.theguardian.com/world/2002/nov/23/jamesastill |archive-date=29 Abril 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 2002 |title=Nigeria calls off Miss World show |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2505353.stm |access-date=21 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250710082133/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2505353.stm |archive-date=10 Hulyo 2025}}</ref> Dapat sanang gaganapin ang edisyong ito sa National Stadium sa [[Abuja]], Niherya, ngunit dahil sa mga relihiyosong kaguluhan sa kalapit na lungsod ng Kaduna dulot ng Miss World (ang binansagang "[[Kaguluhan sa Miss World|Miss World riots]]"), nilipat ang kompetisyon sa Alexandra Palace sa Londres.<ref>{{cite web |last=Hoge |first=Warren |date=8 Disyembre 2002 |title=Miss World named despite ongoing protests |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1817&dat=20021208&id=RD4dAAAAIBAJ&pg=2551,1877676&hl=en |access-date=10 Marso 2024 |website=The Tuscaloosa News |language=en |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite web |last=Freeman |first=Hadley |date=7 Disyembre 2002 |title=Keep smiling through |url=https://www.theguardian.com/uk/2002/dec/07/fashion.gender |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102053504/https://www.theguardian.com/uk/2002/dec/07/fashion.gender |archive-date=2 Nobyembre 2023 |access-date=15 Marso 2024 |website=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Agbani Darego ng Niherya si Azra Akın ng Turkiya bilang Miss World 2002.<ref name="google.com">{{cite web |last=Johnson |first=Ed |date=8 Disyembre 2002 |title=Miss Turkey crowned Miss World |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1696&dat=20021208&id=BEUbAAAAIBAJ&pg=5650,948472&hl=en |access-date=15 Marso 2024 |website=Daily News |language=en |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2002 |title=Miss Turkey Wins Miss World Title |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-dec-08-fg-briefs8-story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207065959/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-dec-08-fg-briefs8-story.html |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=2 Agosto 2025 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> Ito ang unang beses na nanalo ang Turkiya bilang Miss World.<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2003 |title=Morley's global vision for Miss World |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/2855671/Morleys-global-vision-for-Miss-World.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117212643/https://www.telegraph.co.uk/finance/2855671/Morleys-global-vision-for-Miss-World.html |archive-date=17 Enero 2025 |access-date=15 Marso 2024 |website=The Daily Telegraph |language=en}}</ref> Nagtapos bilang ''first runner-up'' si Natalia Peralta ng Kolombya, habang nagtapos bilang ''second-runner-up'' si Marina Mora ng Peru.<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2009 |orig-date=7 Disyembre 2002 |title=Miss Turkey Wins Controversial Miss World Beauty Contest |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2002-12-07-8-miss-67412932/383548.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503093327/https://www.voanews.com/a/a-13-a-2002-12-07-8-miss-67412932/383548.html |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-walong mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Ito ang unang pagkakataon sa loob ng apatnapu't-tatlong taon na hindi ipinalabas ang kompetisyon sa Reyno Unido; walang himpilang Ingles ang sumang-ayon na isahimpapawid ang konmpetisyon.<ref>{{cite web |last=Freeman |first=Hadley |date=7 Disyembre 2002 |title=Dogged by criticism and ridicule, the Miss World pageant continues |url=https://www.theguardian.com/uk/2002/dec/07/fashion.gender |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102053504/https://www.theguardian.com/uk/2002/dec/07/fashion.gender |archive-date=2 Nobyembre 2023 |access-date=21 Mayo 2025 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Pinangunahan nina Sean Kanan at Claire Elizabeth Smith ang kompetisyon. Nagtanghal sina [[Chayanne]] at ang bandang BBMak sa edisyong ito. == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa === [[Talaksan:ABUJA STADIUM.jpg|left|thumb|250x250px|National Stadium sa Abuja, ang orihinal na lokasyon ng Miss World 2002 bago lumipat ang kompetisyon sa Londres.]] Noong 22 Mayo 2002, kinumpirma ng Miss World Organization na magaganap ang kompetisyon sa Niherya.<ref>{{Cite web |date=Enero 2003 |title=The show must go on |url=https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/nigeria/2000s.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918225846/https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/nigeria/2000s.html |archive-date=18 Setyembre 2024 |access-date=21 Mayo 2025 |website=PBS |language=en}}</ref> Naiulat na nanalo ang bansa ng karapatang idaos ang kompetisyon matapos talunin ang iba pang mga bansa kabilang ang Singapura at Porto Riko. Ang lokasyon para sa kompetisyon ay ang National Stadium sa Abuja, kung saan patapos na ang pagtatayo nito.<ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2002 |title=Clash of cultures over Miss World |url=https://edition.cnn.com/2002/WORLD/africa/11/14/nigeria.contest.otsc/index.html |access-date=21 Mayo 2025 |website=[[CNN]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916002249/https://edition.cnn.com/2002/WORLD/africa/11/14/nigeria.contest.otsc/index.html |archive-date=16 Septiyembre 2025 |url-status=dead }}</ref> Orihinal na nakatadang idaos ang kompetisyon sa 30 Nobyembre, ngunit inusog ito ng isang linggo sa 7 Disyembre dahil kasabay ito sa panahon ng [[Ramadan]], na matatapos sa 5 Disyembre.<ref>{{Cite news |date=5 Oktubre 2002 |title=Pageant postponed for Ramadan |language=en |pages=14 |work=Today |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/today20021005-1.1.14 |access-date=21 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> Dumating ang mga kandidata sa Londres noong 1 Nobyembre at dumalo ang mga kandidata sa isang maharlikang pagdiriwang na hatid ng pamilyang maharlika ng Reyno Unido noong 3 Nobyembre. Pagkatapos ng pagdiriwang ay lumipad na ang mga kandidata papuntang Abuja para sa kompetisyon.[[Talaksan:Alexandra Palace Sept. 2016 05.jpg|thumb|250x250px|Alexandra Palace sa Londres, ang lokasyon ng Miss World 2002]]Sa pagdating ng mga kandidata sa Niherya, inabisuhan sila na iwasan ang mga bahagi ng bansa kung saan ipinapatupad ang [[Sharia]] matapos magbanta ang mga militanteng grupong [[Muslim]] na manggulo sa kompetisyon. Tinuligsa ng mga grupong Muslim sa Niherya ang paligsahan bilang malaswa at sinabi nilang pipigilan nila itong maganap, ngunit hindi nagbanta sa anumang pihikang gawain.<ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 2002 |title=2002: Riots force Miss World out of Nigeria |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/23/newsid_3226000/3226740.stm |access-date=26 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924052513/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/23/newsid_3226000/3226740.stm |archive-date=24 Setyembre 2024}}</ref> Sa mga linggo bago ang pangwakas na kompetisyon sa Abuja, nagkaroon ng ilang mga mababang antas na mga protesta sa iba't-ibang bahagi ng Niherya na sumalungat sa paligsahan sa Niherya, lalo na sa hilaga, at karamihan ay mga konserbatibong Muslim. Bagama't nagkaroon ng maraming pakikipagtalo sa medya at iba pang mga pagtitipon, ang mga protestang ito sa pangkalahatan ay lumipas nang walang karahasan.<ref>{{Cite journal |date=22 Hulyo 2003 |title=The Miss World Riots |url=https://www.hrw.org/report/2003/07/22/miss-world-riots/continued-impunity-killings-kaduna |journal=Human Rights Watch |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250525122955/https://www.hrw.org/report/2003/07/22/miss-world-riots/continued-impunity-killings-kaduna |archive-date=25 Mayo 2025 |access-date=26 Mayo 2025}}</ref> Lalo pang tumuligsa ang mga konserbatibong grupong Muslim sa Miss World nang manindigan ito sa kaso ng babaeng Niheryano na si Amina Lawal.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=16 Disyembre 2003 |title=Miss World vs. Muslim law |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna3340492 |access-date=17 Hunyo 2025 |website=NBC News |language=en}}</ref> Si Lawal ay hinatulan ng kamatayan sa pamamagitan ng pagbato ng isang panrehiyong hukumang Islam dahil sa umano'y pangangalunya.<ref>{{Cite news |last=Duodu |first=Cameron |date=31 Agosto 2002 |title=Nigeria faces walkout by Miss World |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2002/sep/01/theobserver |access-date=17 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref> Pagkatapos nito, lumabas ang isang kulumna sa pahayagang Kristiyano sa Lagos na ''ThisDay'' kung saan isinulat ng mamamahayag na si Isioma Daniel na malamang na inaprubahan ng propetang Islam na si Muhammad ang kompetisyon ng Miss World, at maaaring kumuha ang propeta ng isa sa mga kandidata bilang asawa nito.<ref name="Daniel">{{Cite news |author=Daniel |first=Isioma |date=16 Nobyembre 2002 |title=Miss World 2002 – The World at their Feet... |language=en |publisher=ThisDay |url=http://www.isioma.net/sds03002.html |access-date=17 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Daniel |first=Isioma |date=17 Pebrero 2003 |title='I lit the match' |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2003/feb/17/gender.pressandpublishing |access-date=3 Agosto 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2002 |title=Nigeria's journalist on the run |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2518977.stm |access-date=3 Agosto 2025}}</ref> Nagdulot ang pahayg na ito ng galit sa ilang mga Muslim,<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Jarrett |date=22 Nobyembre 2002 |title=Scores Slain In Miss World Riots |url=https://www.cbsnews.com/news/scores-slain-in-miss-world-riots/ |access-date=17 Hunyo 2025 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> at mula 20 Nobyembre hanggang 23 Nobyembre, nagkaroon ng madugong kaguluhan sa pagitan ng mga Kristiyano at Muslim sa lungsod ng Kaduna, na humantong sa pagkamatay ng higit sa 200 katao.<ref>{{Cite news |last= |date=22 Nobyembre 2002 |title=Miss World riots leave 100 dead |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/22/2 |access-date=17 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |last=Press |first=The Associated |date=22 Nobyembre 2002 |title=Miss World Article Sets Off Deadly Riot |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2002/11/22/world/miss-world-article-sets-off-deadly-riot.html |access-date=17 Hunyo 2025 |issn=0362-4331}}</ref> Dahil sa naganap na kaguluhan sa lungsod ng Kaduna, nagpasya ang Miss World Organization na ilipat ang kompetisyon sa Alexandra Palace sa Londres, ngunit nanatili pa rin ang petsa ng panghuling kompetisyon sa 7 Disyembre.<ref>{{Cite web |last=Koinange |first=Jeff |date=23 Nobyembre 2002 |title=Miss World moved after protests |url=https://edition.cnn.com/2002/WORLD/africa/11/22/nigeria.miss.world/index.html |access-date=17 Hunyo 2025 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Walang himpilang Ingles ang sumang-ayon na isahimpapawid ang edisyong ito. === Pagpili ng mga kandidata === 110 kandidata ang inisyal na inimbitahan upang lumahok sa kompetisyon, ngunit bumitiw sa kompetisyon ang ilan sa mga ito bilang protesta para sa hatol na kamatayan sa pamamagitan ng pagbato na itinakda ng Korte ng Sharia kay Amina Lawal, isang babaeng Niheryano na inakusahan ng pangangalunya, na siyang dahilang kung bakit bumaba ang bilang ng mga kanidata sa walumpu't-walo.<ref>{{Cite news |date=31 Agosto 2002 |title=Beauty queens protest over treatment of single mom |language=en |pages=14 |work=Today |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/today20020831-1.1.14 |access-date=21 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> Sampung kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata, tatlo sa mga ito ay dahil sa hatol kay Lawal. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang ''second runner-up'' ng Miss Germany-Wahl 2002 na si Indira Selmic bilang kinatawan ng Alemanya matapos piliin ng orihinal na nagwagi na si Katrin Wrobel na pagtuunan-pansin ang kaniyang karera sa pagmomodelo, at magkaroon ng sakit ang ''first runner-up'' na si Simone Wolf-Reinfurt ilang araw bago lumipad papuntang Niherya.<ref>{{Cite web |date=3 Setyembre 2002 |title=Miss Germany Wants to Be Miss No More |url=https://www.dw.com/en/miss-germany-wants-to-be-miss-no-more/a-615712 |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Deutsche Welle |language=en}}</ref> Pinalitan ng ''second runner-up'' ng Miss Bulgaria na si Desislava Guleva ang orihinal na nagwagi na si Teodora Burgazlieva bilang kinatawan ng Bulgarya dahil gumawa siya ng ilang mga hubad na larawan para sa magasin na Club M.<ref name=":3">{{Cite web |last= |date=10 Nobyembre 2002 |title=Конкурсът "Мис Свят" предизвика протест срещу смъртната присъда в Нигерия |trans-title=Miss World pageant sparks protest against death penalty in Nigeria |url=https://www.dnevnik.bg/sviat/2002/11/10/140298_konkursut_mis_sviat_predizvika_protest_sreshtu/ |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Dnevnik |language=bg}}</ref> Pinalitan ni Kateřina Smržová si Miss České republiky 2002 Kateřina Průšová bilang kinatawan ng Republikang Tseko dahil sa mahina si Průšová sa pakikipag-usap gamit ang wikang Ingles.<ref>{{Cite web |last=Kizek |first=Marian |date=8 Abril 2002 |title=Najkrajšou dievčinou ČR sa stala Kateřina Průšová z Chrastavy |trans-title=Kateřina Průšová from Chrastava became the most beautiful girl of the Czech Republic |url=https://korzar.sme.sk/c/4661674/najkrajsou-dievcinou-cr-sa-stala-katerina-prusova-z-chrastavy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114104557/https://korzar.sme.sk/c/4661674/najkrajsou-dievcinou-cr-sa-stala-katerina-prusova-z-chrastavy.html |archive-date=14 Nobyembre 2023 |access-date=20 Enero 2024 |website=SME |language=sk}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=5 Pebrero 2003 |title=Průšová nejede na Miss Universe |trans-title=Průšová is not going to Miss Universe |url=http://revue.idnes.cz/prusova-nejede-na-miss-universe-dnv-/lidicky.aspx?c=A030205_165336_lidicky_jup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803212305/http://revue.idnes.cz/prusova-nejede-na-miss-universe-dnv-/lidicky.aspx?c=A030205_165336_lidicky_jup |archive-date=3 Agosto 2017 |access-date=20 Enero 2024 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> Iniluklok si Iryna Udovenko, isa sa mga ''runner-up'' ng Miss Ukraine, upang palitan ang orihinal na nagwagi na si Olena Stohniy bilang kinatawan ng Ukranya dahil lumagpas na ito sa limitasyon ng edad sa Miss World. Hindi sumali sila Ann Van Elsen ng Belhika at Sylvie Tellier ng Pransiya bilang protesta para sa hatol na kamatay kay Lawal.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Botte |first=Tom |date=10 Abril 2021 |title=Ann Van Elsen over haar tijd als Miss België: “Na mij hebben ze de wetten en regels verstrengd” |trans-title=Ann Van Elsen on her time as Miss Belgium: “After me they tightened the laws and regulations” |url=https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fshowbizz%252Fann-van-elsen-over-haar-tijd-als-miss-belgie-na-mij-hebben-ze-de-wetten-en-regels-verstrengd%7Ea3afdcaf%252F |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Setyembre 2002 |title=Miss World Nigeria boycott spreads |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2240790.stm |access-date=3 Agosto 2025}}</ref> Sila ay pinalitan nina Sylvie Doclot at Caroline Chamorand ayon sa pagkakabanggit. Hindi sumali si Miss South Africa 2002 Vanessa Carreira dahil magaganap ang Miss South Africa 2003 isang araw pagkatapos ng kompetisyon at kinailangan niyang koronahan ang kaniyang kahalili at bilang protesta laban sa kaso ni Amina Lawal. Ipinadala ng Miss Junior South Africa ang kanilang kandidata na si Karen Lourens bilang kapalit ni Carreira,<ref>{{Cite web |date=27 Nobyembre 2002 |title=Here's our new Miss World hopeful |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2002-11-27-heres-our-new-miss-world-hopeful/ |access-date=3 Agosto 2025 |website=Independent Online |language=en}}</ref> ngunit tinanggap ng Miss World Organization ang ''first runner-up'' ni Carreira na si Claire Sabbagha bilang kandidata ng Timog Aprika bagama't siya ay lagpas na sa limitasyon sa edad.<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2002 |title=We're off to Miss World |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2002-11-29-were-off-to-miss-world/ |access-date=3 Agosto 2025 |website=Independent Online |language=en}}</ref> '''Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong''' Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Albanya, Alherya, at Biyetnam.<ref>{{Cite news |date=7 March 2024 |title=Who is the Vietnamese representative who has had the highest position at Miss World? |language=en |work=Bao Hai Duong Vietnam |url=https://baohaiduong.vn/en/ai-la-dai-dien-viet-nam-tung-co-vi-tri-cao-nhat-tai-miss-world-374672.html |url-status=live |access-date=6 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506094614/https://baohaiduong.vn/en/ai-la-dai-dien-viet-nam-tung-co-vi-tri-cao-nhat-tai-miss-world-374672.html |archive-date=6 May 2025}}</ref> Bumalik sa edisyon ito ang mga bansang Belis na huling sumali noong [[Miss World 1991|1991]]; Suwasilandiya na huling sumali noong [[Miss World 1999|1999]]; at Bahamas, Curaçao, Kasakistan, at Litwanya na huling sumali noong [[Miss World 2000|2000]]. Siyam na kandidata ang nag-boykot sa kompetisyon dahil sa kaso ni Amina Lawal. Ito ay sina Celine Roschek ng Austrya,<ref>{{Cite web |last=Sinkovicz |first=Wilhelm |date=26 Abril 2008 |title=Ein Selbstporträt in Stein: Große Musik vom Laufsteg |trans-title=A self-portrait in stone: Great music from the catwalk |url=https://www.diepresse.com/145175/ein-selbstportraet-in-stein-grosse-musik-vom-laufsteg |access-date=12 Hulyo 2025 |website=Die Presse |language=de}}</ref> Yannick Azebian ng Baybaying Garing,<ref name=":8">{{Cite news |title=Miss World contestants to boycott Nigeria |language=en-GB |work=The Independent |url=http://www.independent.co.uk/news/world/africa/miss-world-contestants-to-boycott-nigeria-175018.html |access-date=2025-08-02}}</ref> Masja Juel ng Dinamarka,<ref>{{Cite news |last=Freeman |first=Hadley |date=6 Nobyembre 2002 |title=Why I quit Miss World |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/06/gender.uk2 |access-date=12 Hulyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref> Shirley Alvarez Sandoval ng Kosta Rika, Karen Alexandre ng Mawrisyo, Nilusha Gamage ng Sri Lanka, Nadine Vinzens ng Suwisa,<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Setyembre 2002 |title=Miss Switzerland considers Nigeria boycott |url=https://www.swissinfo.ch/eng/life-aging/miss-switzerland-considers-nigeria-boycott/2929128 |access-date=11 Disyembre 2025 |website=Swissinfo |language=en}}</ref> Sandrine Akuvi Agbokpe ng Togo,<ref name=":8" /> at Eyrun Steinsson ng Lupangyelo, na siyang pumalit kay Ungfrú Ísland 2002 Sólveig Zophoníasdóttir matapos nitong lumitaw sa magasin na ''Playboy''.<ref>{{cite web |date=26 Marso 2002 |title=Sólveig Zophoníasdóttir kjörin ungfrú Ísland.is |trans-title=Sólveig Zophoníasdóttir elected Miss Iceland.is |url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/659227/ |access-date=12 Hulyo 2025 |website=Morgunblaðið |language=is}}</ref> Bumitiw naman sa kompetisyon sina Paula Margarita Alonso Morales ng Guwatemala, Blandina Mlenga ng Malawi,<ref>{{Cite web |last=Gwede |first=Wanga |date=19 Oktubre 2015 |title=Ex-beauty queen in breast cancer campaign: Think Pink Malawi |url=https://www.nyasatimes.com/ex-beauty-queen-in-breast-cancer-campaign-think-pink-malawi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212231904/https://www.nyasatimes.com/ex-beauty-queen-in-breast-cancer-campaign-think-pink-malawi/ |archive-date=12 Pebrero 2025 |access-date=2 Agosto 2025 |website=Malawi Nyasa Times |language=en-GB}}</ref> at Yu-Kyung Chang ng Timog Korea dahil sa naganap na ''Miss World riots''.<ref>{{Cite web |last=Matthews |first=Athalie |date=25 Nobyembre 2002 |title=Miss World contestants take refuge in London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-contestants-take-refuge-in-london-133951.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706161900/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-contestants-take-refuge-in-london-133951.html |archive-date=6 Hulyo 2022 |access-date=2 Agosto 2025 |website=The Independent |language=en}}</ref> Anim sa walumpu't-walong kandidata ang inisyal na bumitiw o nag-boykot sa kompetisyon, ngunit bumalik matapos lumipat ang kompetisyon sa Londres. Inisyal na bumitiw sina Lola Alcocer ng Espanya, Lynsey Bennett ng Kanada, Yoselin Sánchez Espino ng Panama, at Rava Maiarii ng Tahiti dahil sa naganap na ''Miss World riots'', ngunit bumaik ang mga ito sa kompetisyon nang lumipat ito sa Londres.<ref>{{Cite web |date=25 Nobyembre 2002 |title=Miss Canada returns rattled by deadly riots |url=https://www.cbc.ca/news/canada/miss-canada-returns-rattled-by-deadly-riots-1.347891 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223101902/https://www.cbc.ca/news/canada/miss-canada-returns-rattled-by-deadly-riots-1.347891 |archive-date=23 Pebrero 2025 |access-date=2 Agosto 2025 |website=CBC.ca |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Nobyembre 2002 |title=La representante española viajará a Londres para concursar en Miss Mundo |trans-title=The Spanish representative will travel to London to compete in Miss World |url=https://www.abc.es/estilo/gente/abci-representante-espanola-viajara-londres-para-concursar-miss-mundo-200211270300-146283_noticia.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802024214/https://www.abc.es/estilo/gente/abci-representante-espanola-viajara-londres-para-concursar-miss-mundo-200211270300-146283_noticia.html |archive-date=2 Agosto 2025 |access-date=2 Agosto 2025 |website=Diario ABC |language=es}}</ref> Bumitiw si Danielle Luan ng Inglatera pagkatapos lumipat sa Londres ang kompetisyon at walang balak na sumali muli. Gayumpaman, nakumbinsi siyang muling sumali sa kompetisyon sa ilalim ng kondisyon na hindi siya opisyal na pagpasiyahan sa pangwakas na kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Templeton |first=Tom |date=29 Pebrero 2004 |title=What happened next? |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/theobserver/2004/feb/29/features.magazine57 |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912231517/http://www.theguardian.com/theobserver/2004/feb/29/features.magazine57 |archive-date=12 Setyembre 2014 |issn=0261-3077}}</ref> Noong una, nag-boykot si Katrine Sørland ng Noruwega dahil sa kaso ni Amina Lawal. Gayumpaman, bumalik si Sørland sa kompetisyon matapos ipangako ni Julia Morley, ang Pangulo noon ng Niherya na si Chief Olusegun Obasanjo, at ang Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Niherya, na hindi babatuhin si Lawal hanggang mamatay. Bumitiw sina Olga Nevdakh ng Biyelorusya, Inés Gohar ng Ehipto, Cherie Yoni Tsango ng Gabon,<ref>{{Cite web |last= |date=24 Agosto 2023 |title=Chérie Yoni Tsango : une voix pour le peuple gabonais aux élections législatives de 2023 |trans-title=Chérie Yoni Tsango: a voice for the Gabonese people in the 2023 legislative elections |url=https://www.gabonews.com/fr/actus/politique/article/cherie-yoni-tsango-une-voix-pour-le-peuple |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830221551/https://www.gabonews.com/fr/actus/politique/article/cherie-yoni-tsango-une-voix-pour-le-peuple |archive-date=30 Agosto 2023 |access-date=2 Agosto 2025 |website=Gabonews |language=fr}}</ref> Diane Ngo Mouaha ng Kamerun, at Annie Andrews ng Lesoto dahil sa kakulangan sa kalangbahala. Hindi tinanggap si Marcia Cooper ng Liberya dahil nakatira ito sa Estados Unidos at hindi sa Liberya. Hindi sumali si Doja Lahlou ng Maruekos matapos lumipad ang direktor nito sa Espanya buhat ng mga banta sa kaniya ng mga pundamentalista. Hindi sumali si Claudia Cruz De Los Santos ng Republikang Dominikano dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang Bangglades, Hawaii, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Kapuluang Cayman, Madagaskar, Sambia, at Sint Maarten matapos silang matanggalan ng lisensya, mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa, o magtalaga ng kandidata. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 2002 Map.PNG|thumb|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 2002 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- | '''Miss World 2002''' | * {{Flagicon|TUR}} [[Turkya|'''Turkiya''']] – '''Azra Akın<ref name=":5">{{Cite news |date=7 Disyembre 2002 |title=In pictures: Miss World 2002 |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/2554503.stm |access-date=15 Marso 2024}}</ref>''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Natalia Peralta<ref name=":2">{{Cite web |date=7 Disyembre 2002 |title=Tyrkiet vinder af Miss World |trans-title=Turkey wins Miss World |url=https://politiken.dk/internationalt/art5671151/Tyrkiet-vinder-af-Miss-World |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Politiken |language=da-DK}}</ref> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Marina Mora<ref name=":2" /> |- | Top 10 | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Nicole Gazal * {{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] – [[Goizeder Azúa]] * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Rebekah Revels * '''{{flagicon|NGA}}''' [[Nigeria|Niherya]] – Niherya – Chinenye Ochuba * {{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Kathrine Sørland<ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2002 |title=Miss Tyrkia ble Miss World |trans-title=Miss Turkey became Miss World |url=https://www.fvn.no/norgeogverden/i/zkv2q/miss-tyrkia-ble-miss-world |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Fædrelandsvennen |language=nb}}</ref> * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Katherine Anne Manalo<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=14 Marso 2003 |title=Mirror, mirror on the wall... |url=https://www.philstar.com/entertainment/2003/03/14/198839/mirror-mirror-wall |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201041822/https://www.philstar.com/entertainment/2003/03/14/198839/mirror-mirror-wall |archive-date=1 Disyembre 2023 |access-date=2 Agosto 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Wu Ying Na |- | Top 20 | * '''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] – Rachelle Oduber * {{Flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Phạm Thị Mai Phương * {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] – Danijela Vins * {{Flag|Curaçao}} – Ayannette Mary Ann Statia * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Shruti Sharma * {{Flagicon|ITA}} [[Italya]] – Susanne Zuber * {{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] – Elise Boulogne * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Cassandra Polo Berrios * '''{{Flagicon|RUS}}''' [[Rusya]] – Anna Tatarintseva * {{Flag|FR Yugoslavia|name=Yugoslavia}} – Ana Šargić |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] – Chinenye Ochuba |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Wu Ying Na |- |Europa | * {{Flagicon|TUR}} [[Turkya|Turkiya]] – Azra Akın<ref name=":5" /> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Natalia Peralta<ref name=":2" /> |- |Karibe | * '''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] – Rachelle Oduber |} === Mga natatanging parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Best in Talent | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Rebekah Revels |- |Best Designer Costume | * {{Flagicon|TUR}} [[Turkya|Turkiya]] – Azra Akın |- |Miss World Scholarship | * {{flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] – Nozipho Shabangu |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Sa pangwakas na kompetisyon, ipinarada ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga evening gown na gawa ng isang taga-disenyo sa kanilang bansa, kasabay ng kanilang mga bidyo na kinuha sa Niherya. Mula sa sampu noong [[Miss World 2001|nakaraang taon]], dalawampung ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng boto ng mga tagapagpasiya at mga boto mula sa ''U Decide''.<ref name="google.com1">{{Cite web |date=28 Nobyembre 2002 |title=Texters can help Miss RP |url=https://news.google.com/newspapers?nid=2479&dat=20021128&id=fFY1AAAAIBAJ&pg=961,6212895&hl=en |access-date=15 Marso 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en |via=Google News Archive}}</ref> Pinakita ang mga gawain at mga interbyu sa Niherya ng dalawampung ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang sampung pinalista para sa ''question-and-answer round''. Pagkatapos nito, inanunsyo ang dalawang ''runner-up'' at ang bagong Miss World. === Komite sa pagpili === * Elliot M. Cohen – ''Music producer'' mula sa Israel * Danilo Djurovic – Suwisong negosyante * Rebecca Johnson – Amerikanong mamamahayag at patnugot ng ''Vogue Magazine'' * [[Pilín León]] – [[Miss World 1981]] mula sa Beneswela * Li Shaobai – Tsinong litratista at direktor ng ''modeling agency'' na ''New Silk Road'' * Julia Morley CBE – Tagapangulo at punong ehekutibo ng Miss World Organization * Ben Murray-Bruce – Direktor ng ''Silverbird'' at ''Most Beautiful Girl in Nigeria'' * Terry O’Neill – Ingles na litratista * Erick Way – Taga-disenyong Timog Aprikano na nakabase sa Londres == Mga kandidata == Walumpu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Anjeza Maja |21 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Indira Selmic<ref>{{Cite news |date=22 Agosto 2002 |title=Miss Germany in contract row |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2210637.stm |access-date=18 Mayo 2025}}</ref> |24 |[[Berlin]] |- |{{Flag|Alherya}} |Lamia Saoudi<ref>{{Cite news |last=Awoyokun |first=Damola |date=16 Pebrero 2010 |title=The Chilling Advertisement for Al-Qaeda |language=en |website=iNigerian.com |url=https://www.inigerian.com/the-chilling-advertisement-for-al-qaeda/ |url-status=live |access-date=18 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009200150/https://www.inigerian.com/the-chilling-advertisement-for-al-qaeda/ |archive-date=9 Oktubre 2024}}</ref> |22 |[[Lalawigan ng Algiers|Algiers]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Rosa Mujinga Muxito |21 |[[Luanda]] |- |{{flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda]] |Zara Razzaq |19 |[[Saint John's]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Tamara Henriksen<ref name=":0">{{Cite web |last=Koinange |first=Jeff |date=19 Nobyembre 2002 |title=Nigeria wrestles weighty issue |url=https://edition.cnn.com/2002/WORLD/africa/11/18/missworld.nigeria/ |access-date=21 Mayo 2025 |website=[[CNN]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916000846/https://edition.cnn.com/2002/WORLD/africa/11/18/missworld.nigeria/ |archive-date=16 Septiyembre 2025 |url-status=dead }}</ref> |25 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |'''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] |Rachelle Oduber<ref name=":0" /> |21 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Nicole Gazal<ref>{{Cite web |last=Haydar |first=Amanda |last2=Bula |first2=Olivia |date=17 Hunyo 2024 |title=From Miss Lebanon to Miss Australia, up close with Real Housewife Nicole Gazal-O’Neil |url=https://today.lorientlejour.com/article/1417393/from-miss-lebanon-to-miss-australia-up-close-with-real-housewife-nicole-gazal-oneil.html |access-date=21 Mayo 2025 |website=L'Orient Today |language=en}}</ref> |23 |Gold Coast |- |{{Flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |T’Shura Ambrose<ref>{{Cite web |last=Doran |first=D'Arcy |date=22 Nobyembre 2002 |title=Miss World Moves After Deadly Riots |url=https://www.theintelligencer.com/news/article/Miss-World-Moves-After-Deadly-Riots-10517839.php |access-date=21 Mayo 2025 |website=The Intelligencer |language=en}}</ref> |25 |[[Nassau]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Natalie Webb-Howell<ref>{{Cite news |date=7 Disyembre 2002 |title=Parade der beschimpften Kandidatinnen |language=de |trans-title=Parade of insulted candidates |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/miss-world-wahl-2002-parade-der-beschimpften-kandidatinnen-a-226190.html |access-date=21 Mayo 2025 |issn=2195-1349}}</ref> |20 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Sylvie Doclot<ref name=":1">{{Cite web |last=Bachrach |first=Judy |date=4 Hunyo 2007 |title=Debt, Death, and Disaster: Inside the 2002 Miss World Pageant |url=https://www.vanityfair.com/news/2003/03/missworld200303?srsltid=AfmBOorbnrh6lVwYkr5vc6wzUbQYl3sUKn8NfbXgH_zlZC3V7jCXYnkS |access-date=21 Mayo 2025 |website=Vanity Fair |language=en-US}}</ref> |22 |[[Bruselas]] |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Karen Russell<ref>{{Cite web |date=3 Disyembre 2001 |title=Karen Russell is Miss Belize |url=https://archive.channel5belize.com/archives/18059 |access-date=21 Mayo 2025 |website=Channel 5 Belize |language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] |[[Goizeder Azúa]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Hulyo 2024 |title=Exclusive interview with Jacqueline Aguilera, Miss World 1995 |url=https://www.missworld.com/news/exclusive-interview-with-jacqueline-aguilera-miss-world-1995 |access-date=17 Hunyo 2025 |website=[[Miss World]] |language=en}}</ref> |18 |San Felipe |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Phạm Thị Mai Phương<ref>{{Cite web |last=Anh |first=Ha |date=22 Hulyo 2024 |title=Hoa hậu đầu tiên thi Miss World: Du học ở Anh, kết hôn với mối tình đầu và nhan sắc hiện tại gây bất ngờ |trans-title=The first Miss World: Studied in England, married her first love and her current beauty is surprising |url=https://kenh14.vn/hoa-hau-dau-tien-thi-miss-world-du-hoc-o-anh-ket-hon-voi-moi-tinh-dau-va-nhan-sac-hien-tai-gay-bat-ngo-215240722144835485.chn |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Kênh 14 |language=vi}}</ref> |17 |Hải Phòng |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Danijela Vinš<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Nobyembre 2023 |title=Ukrajinu napustila zbog rata: Pogledajte kako danas izgleda nekadašnja Miss BiH Daniela Vinš |trans-title=She left Ukraine because of the war: Look how the former Miss BiH Daniela Vinš looks today |url=https://azra.ba/vijesti/318232/vratila-se-iz-ukrajine-pocetkom-rata-pogledajte-kako-danas-izgleda-nekadasnja-miss-bih-daniela-vins/ |access-date=17 Hunyo 2025 |website=Azra Magazin |language=bs-BA}}</ref> |17 |[[Sarajevo]] |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Lomaswati Dlamini |20 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Taíza Thomsen<ref>{{Cite web |last=Nicoletti |first=Janara |date=11 Nobyembre 2013 |title=Ex-miss Brasil volta ao país e diz que sumiu após ser ameaçada de morte |trans-title=Former Miss Brazil returns to the country and says she disappeared after receiving death threats |url=https://g1.globo.com/sc/santa-catarina/noticia/2013/11/ex-miss-brasil-volta-ao-pais-e-diz-que-sumiu-apos-ser-ameacada-de-morte.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Santa Catarina |language=pt-br}}</ref> |20 |Joinville |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Desislava Guleva<ref name=":3" /> |18 |Pleven |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Alejandra Montero<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2002 |title=Alejandra Montero, Miss Bolivia habla de sus "kilitos demás" |trans-title=Miss Bolivia, Alejandra Montero, talks about her "extra pounds." |url=https://www.bolivia.com/noticias/autonoticias/detallenoticia10387.asp |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Bolivia.com |language=es}}</ref> |17 |Iténez |- |{{Flag|Curaçao}} |Ayannette Mary Ann Statia |19 |Willemstad |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Jessica Angulo<ref>{{Cite web |date=14 Abril 2002 |title=Jéssica Angulo y su participación en Miss Ecuador |trans-title=Jessica Angulo and her participation in Miss Ecuador |url=https://www.lahora.com.ec/archivo/Jessica-Angulo-y-su-participacion-en-Miss-Ecuador-20020414-0076.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=La Hora |language=es}}</ref> |20 |Santo Domingo |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Paula Murphy<ref>{{Cite web |date=21 Oktubre 2002 |title=Doctor in love with the catwalk Face to Face While others threaten to boycott the Miss World contest in Nigeria, Miss Scotland, alias Dr Paula Murphy, will go ahead. Why? |url=https://www.heraldscotland.com/news/11912920.doctor-in-love-with-the-catwalk-face-to-face-while-others-threaten-to-boycott-the-miss-world-contest-in-nigeria-miss-scotland-alias-dr-paula-murphy-will-go-ahead-why/ |access-date=23 Hunyo 2025 |website=The Herald |language=en}}</ref> |24 |[[Stirling]] |- |'''{{Flagicon|SVK}}''' [[Slovakia|Eslobakya]] |Eva Veresova<ref>{{Cite web |date=11 Nobyembre 2022 |title=Bývalá misska Eva Verešová: Ako sa zmenila 20 rokov od súťaže krásy? Väčšia hviezda ako kedysi |trans-title=Former Miss Eva Verešová: How has she changed 20 years after the beauty contest? A bigger star than before |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/domaci-soubiznis/byvala-misska-eva-veresova-ako-zmenila-20-rokov-sutaze-krasy-vacsia-hviezda-ako-kedysi |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Plus jeden deň |language=sk}}</ref> |22 |Nitra |- |'''{{Flagicon|SLO}}''' [[Eslobenya]] |Nataša Krajnc<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2002 |title=Nataša Krajnc: Rada poslušam house |trans-title=Nataša Krajnc: I like listening to house music |url=https://www.24ur.com/servisi/klepetalnice/natasa-krajnc-rada-poslusam-house.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=24UR |language=sl}}</ref> |21 |Celje |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Lola Alcocer<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2002 |title=Lola Alcocer, ante su participación en Miss Mundo: «Es una oportunidad única que voy a tener en mi vida» |trans-title=Lola Alcocer, ahead of her participation in Miss World: "It's a unique opportunity I'll ever have." |url=https://www.abc.es/gente/sevi-lola-alcocer-ante-participacion-miss-mundo-oportunidad-unica-tener-vida-200211290300-138909_noticia.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Diario ABC |language=es}}</ref> |21 |[[Sevilla, Espanya|Seville]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Rebekah Revels<ref>{{Cite web |date=28 Oktubre 2002 |title=Revels to Compete in Miss World |url=https://www.theintelligencer.com/news/article/Revels-to-Compete-in-Miss-World-10508317.php |access-date=15 Marso 2024 |website=The Edwardsville Intelligencer |language=en-US}}</ref> |22 |St. Pauls |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] |Triin Sommer<ref>{{Cite web |last=Tava |first=Marge |date=17 Hulyo 2008 |title=Maili & Tene: Miamis on täiesti stressivaba elu |trans-title=Maili & Tene: Life in Miami is completely stress-free |url=https://buduaar.tv3.ee/nadala-kuumimad-teemad/maili-tene-miamis-on-taiesti-stressivaba-elu/ |access-date=15 Marso 2024 |website=Buduaar |language=Estonian |archive-date=15 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315021018/https://buduaar.tv3.ee/nadala-kuumimad-teemad/maili-tene-miamis-on-taiesti-stressivaba-elu/ |url-status=dead }}</ref> |19 |Pärnu |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Michelle Bush<ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 2002 |title=Miss Wales in tearful family reunion |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/2510193.stm |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> |22 |[[Cardiff]] |- |'''{{Flagicon|GHA}}''' [[Ghana|Gana]] |Shaida Buari<ref>{{Cite web |date=16 Setyembre 2002 |title=Miss Ghana 2002: Shaida Buari |url=https://www.modernghana.com/entertainment/21/miss-ghana-2002-shaida-buari.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> |20 |[[Accra]] |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Katerina Georgiadou<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Abril 2025 |title=5η φορά έγκυος η Κατερίνα Γεωργιάδου - Τι κάνει σήμερα η Μις Ελλάς 2002 |trans-title=Katerina Georgiadou pregnant for the 5th time - What is Miss Greece 2002 doing today? |url=https://www.star.gr/lifestyle/celebrities/607286/katerina-gewrgiadoy-egkyos-gia-pempth-fora-h-mis-ellas-2002 |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Star.gr |language=el}}</ref> |21 |[[Atenas]] |- |{{Flag|Guyana}} |Odessa Phillips<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2013 |title=Miss Guyana World takes part in medical outreach, health fair |url=https://guyanachronicle.com/2013/07/04/miss-guyana-world-takes-part-in-medical-outreach-health-fair/ |access-date=22 Abril 2023 |website=Guyana Chronicle |language=en-US}}</ref> |19 |Vergenoegen |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Danielle O'Hayon<ref>{{Cite web |date=3 Enero 2003 |title=The year that was 2002 |url=https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20030103/news/news1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119134120/https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20030103/news/news1.html |archive-date=19 Enero 2025 |access-date=23 Hunyo 2025 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |18 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Yuko Nabeta<ref>{{Cite web |last=Kuwamoto |first=Misuzu |date=6 Oktubre 2001 |title=決定! 2001年度ミス・インターナショナル世界大会 |trans-title=Decided! Miss International 2001 |url=https://ascii.jp/elem/000/000/326/326556/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104849/https://ascii.jp/elem/000/000/326/326556/ |archive-date=21 Pebrero 2024 |access-date=23 Hunyo 2025 |website=ASCII |language=ja}}</ref> |19 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Damaris Hollands<ref>{{Cite news |last=Arbuthnott |first=Tom |date=14 Hulyo 2002 |title=Swirling a sash at the Spaniards |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2002/jul/14/globalisation.gibraltar |access-date=23 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623091414/https://www.theguardian.com/world/2002/jul/14/globalisation.gibraltar |archive-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref> |21 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Gayle Williamson<ref>{{Cite news |date=10 Hulyo 2008 |title=Me and my health: Gayle Williamson |language=en-GB |work=Belfast Telegraph |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/health/me-and-my-health-gayle-williamson-28394266.html |access-date=15 Marso 2024 |issn=0307-1235}}</ref> |22 |Dollingstown |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Victoria Jolly<ref>{{Cite web |last=Fenton |first=Anna Healy |date=23 Nobyembre 2002 |title=Miss World becomes contest of conscience for young HK hopeful |url=https://www.scmp.com/article/398483/miss-world-becomes-contest-conscience-young-hk-hopeful |access-date=23 Hunyo 2025 |website=[[South China Morning Post]] |language=en}}</ref> |20 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Shruti Sharma<ref>{{Cite news |date=22 Enero 2002 |title=Shruti Sharma: Fa Femina Miss India-World 2002 |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/shruti-sharma-fa-femina-miss-india-world-2002/articleshow/1666335122.cms |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0971-8257}}</ref> |22 |[[New Delhi]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Danielle Luan<ref name=":6">{{Cite news |date=24 Nobyembre 2002 |title=Miss World entrants tell of relief |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/2505887.stm |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> |22 |Oxford |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Lynda Duffy<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Frank |date=23 Nobyembre 2002 |title=Please come home Lynda, begs mum |url=https://www.independent.ie/irish-news/please-come-home-lynda-begs-mum-26028399.html |access-date=15 Marso 2024 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |22 |Galway |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Karol Lowenstein<ref name=":7">{{Cite web |date=25 Nobyembre 2002 |title=Aspirantes a Miss Mundo llegan a Londres |trans-title=Miss World contestants arrive in London |url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/galerias/2002/aspirantes-a-miss-mundo-llegan-a-londres.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250710081656/https://www.elsiglodetorreon.com.mx/galerias/2002/aspirantes-a-miss-mundo-llegan-a-londres.html |archive-date=10 Hulyo 2025 |access-date=23 Hunyo 2025 |website=El Siglo de Torreon |language=es}}</ref> |19 |[[Haifa]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Susanne Zuber<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2008 |title=Ehemalige Miss-World-Finalistin betreut Fans |trans-title=Former Miss World finalist looks after fans |url=https://wiev1.orf.at/stories/287068 |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Österreichischer Rundfunk |language=de}}</ref> |21 |[[Merano]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Lynsey Bennett<ref>{{Cite news |last=LeBlanc |first=Daniel |date=22 Enero 2003 |title=Dispute costs Miss Canada her crown |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/dispute-costs-miss-canada-her-crown/article1009967/ |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> |22 |[[Ottawa]] |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Hailey Cagan<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2002 |title=Hailey Cagan wins patriotic Miss St. John pageant |url=https://stcroixsource.com/2002/06/23/hailey-cagan-wins-patriotic-miss-st-john-pageant/ |access-date=23 Hunyo 2025 |website=St. Croix Source |language=en-US}}</ref> |17 |Saint John |- |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Olga Sidorenko |19 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Marianne Kariuki<ref>{{Cite web |last=Okande |first=Austine |date=4 Hulyo 2014 |title=Behold! These are the "Queens of our days" |url=https://www.standardmedia.co.ke/entertainment/features/article/2000126900/behold-these-are-the-queens-of-our-days |access-date=15 Marso 2024 |website=The Standard |language=en}}</ref> |18 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Natalia Peralta<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Disyembre 2002 |title=Colombiana, virreina en Londres |trans-title=Colombian, viceroy in London |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-1341850 |access-date=17 Hunyo 2025 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |21 |[[Departamento ng Antioquia|Antioquia]] |- |'''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] |Nina Slamić<ref>{{Cite web |date=21 Oktubre 2023 |title=NAPUSTILA KARIJERU ZBOG OBITELJI: Prije 20 godina odnijela je titulu misice, a smatraju ju jednom od najlješih Hrvatica |trans-title=SHE LEFT HER CAREER FOR FAMILY: 20 years ago she won the Miss Croatia title, and she is considered one of the most beautiful Croatian women. |url=https://story.hr/Celebrity/a273187/Kako-danas-izgleda-Nina-Slamic-Gudeljevic.html |access-date=23 Hunyo 2025 |website=Story.hr |language=hr}}</ref> |18 |Šibenik |- |'''{{Flagicon|LAT}}''' [[Letonya]] |Baiba Svarca<ref>{{Cite web |date=7 Setyembre 2004 |title=Baiba Švarca piedalās konkursā «Miss Tourism Europe 2004» |trans-title=Baiba Švarca participates in the contest «Miss Tourism Europe 2004» |url=https://www.apollo.lv/4701418/baiba-svarca-piedalas-konkursa-miss-tourism-europe-2004 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Slavenības |language=lv}}</ref> |20 |[[Riga]] |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Libano]] |Bethany Kehdy<ref>{{Cite web |last=Talty |first=Alexandra |date=6 Marso 2014 |title=Lebanese Food Blogger To UK's Cookbook Queen |url=https://www.forbes.com/sites/alexandratalty/2014/03/06/lebanese-food-blogger-to-uks-cookbook-queen/ |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Forbes |language=en}}</ref> |21 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |Oksana Semenišina<ref>{{Cite web |date=29 Hunyo 2009 |title=Oksana Semenišina: džiaugsmo ieškanti rimtuolė |url=https://www.15min.lt/zmones/naujiena/archyvas/oksana-semenisina-dziaugsmo-ieskanti-rimtuole-1060-69747 |access-date=15 Marso 2024 |website=15min |language=lt}}</ref> |20 |[[Vilna|Vilnius]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Mabel Ng<ref>{{Cite web |last=Kaur |first=Manjit |date=1 Abril 2003 |title=Miss Malaysia/World to share her beauty secrets |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2003/04/01/miss-malaysiaworld-to-share-her-beauty-secrets |access-date=29 Hunyo 2025 |website=The Star |language=en}}</ref> |24 |Pulau Tikus |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Joyce Gatt<ref>{{Cite web |date=23 Setyembre 2002 |title=New beauty queen, 18, an old hand at modelling |url=https://timesofmalta.com/articles/view/new-beauty-queen-18-an-old-hand-at-modelling.166622 |access-date=15 Marso 2024 |website=The Times |language=en-gb}}</ref> |18 |Balzan |- |'''{{Flagicon|Macedonia}}''' [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] |Jasna Spasovska |20 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Blanca Zumárraga<ref>{{Cite web |date=13 Marso 2007 |orig-date=28 Nobyembre 2002 |title=Blanca Zumárraga se encuentra molesta |trans-title=Blanca Zumárraga is upset |url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/2002/blanca-zumarraga-se-encuentra-molesta.html |access-date=29 Hunyo 2025 |website=El Siglo de Torreon |language=es}}</ref> |20 |Córdoba |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Ndapewa Alfons<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Hunyo 2002 |title=Miss Namibias ehemalige Lehrerin gewinnt |trans-title=Miss Namibia's former teacher wins |url=https://www.az.com.na/nachrichten/miss-namibias-ehemalige-lehrerin-gewinnt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821172029/https://www.az.com.na/nachrichten/miss-namibias-ehemalige-lehrerin-gewinnt |archive-date=21 Agosto 2023 |access-date=19 Enero 2024 |website=Allgemeine Zeitung |language=de}}</ref> |23 |Kaisosi |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Chinenye Ochuba<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Enero 2012 |title=From Beauty Queen to Mum of 2! MBGN 2002 Chinenye Ochuba-Akinlade gives birth to a baby boy |url=https://dailypost.ng/2012/01/05/from-beauty-queen-to-mum-of-2-mbgn-2002-chinenye-ochuba-akinlade-gives-birth-to-a-baby-boy/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> |18 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Hazel Calderón<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2002 |title=Nicaragua no se suma a boicot de Miss Mundo |url=https://www.laprensani.com/2002/10/02/nacionales/874771-nicaragua-no-se-suma-a-boicot-de-miss-mundo |access-date=29 Hunyo 2025 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |25 |León |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Rachel Huljich<ref>{{Cite web |date=3 Pebrero 2008 |title=Miss NZ now Mrs Cooper (+ photos) |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/miss-nz-now-mrs-cooper-photos/7DLIIJBAEL6EZS6ZZCFDJ4UCPM/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Kathrine Sørland<ref>{{Cite web |date=18 Oktubre 2002 |title=Missekjole fra Bryne |url=https://www.nrk.no/rogaland/missekjole-fra-bryne-1.222311 |access-date=15 Marso 2024 |website=NRK |publisher= |language=nb-NO}}</ref> |21 |Sola |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |Elise Boulogne<ref>{{Cite web |date=28 Oktubre 2002 |title=Elise Boulogne mooiste van Nederland |trans-title=Elise Boulogne most beautiful in the Netherlands |url=https://www.nu.nl/achterklap/71229/elise-boulogne-mooiste-van-nederland.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F |access-date=10 Hulyo 2025 |website=NU.nl |language=nl}}</ref> |20 |Leiden |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Yoselin Sánchez<ref>{{Cite web |last= |date=9 Setyembre 2002 |title=Miss Panamá sí irá a Nigeria |trans-title=Miss Panama will go to Nigeria |url=https://www.panamaamerica.com.pa/nacion/miss-panama-si-ira-nigeria-99787 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Panamá América |language=es}}</ref> |21 |Los Santos |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Marina Mora<ref>{{Cite web |last=Napa |first=Renzo |date=16 Nobyembre 2024 |title=Marina Mora: "Perú siempre está vigente en los certámenes de belleza" |trans-title=Marina Mora: "Peru is always in the spotlight at beauty pageants." |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/marina-mora-peru-siempre-esta-vigente-en-los-certamenes-de-belleza-tatiana-calmell-miss-universo-2024-noticia-1598795 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Radio Programas del Perú |language=es}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] |Katherine Anne Manalo<ref name=":13">{{cite news |last=Brizuela |first=Jayson |date=18 Marso 2002 |title=Bb, Pilipinas winners set new standars in beauty |language=en |pages=11 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=3pkVAAAAIBAJ&sjid=nQsEAAAAIBAJ&pg=4001%2C2009364 |access-date=4 Setyembre 2021 |via=Google News Archive}}</ref> |23 |[[Parañaque]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Hanne Hynynen<ref>{{Cite web |date=9 Disyembre 2002 |title=Hanne Hynynen: Oikea missi voitti |trans-title=Hanne Hynynen: The real Miss won |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000270242.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |21 |Ylivieska |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Marta Matyjasik<ref>{{Cite web |last=Kwiecińska |first=Katarzyna |date=29 Abril 2022 |title=Miss Polonia pracowała jako stewardessa w Dubaju. Po premierze głośnej książki ślad po niej zaginął |trans-title=Miss Polonia worked as a flight attendant in Dubai. After the release of her famous book, she disappeared without a trace |url=https://www.pomponik.pl/plotki/news-miss-polonia-pracowala-jako-stewardessa-w-dubaju-po-premierz,nId,5990172 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Pomponik |language=pl}}</ref> |20 |Zgorzelec |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Cassandra Polo Berrios |18 |Guaynabo |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Caroline Chamorand<ref name=":6" /> |21 |[[Paris]] |- |'''{{Flagicon|CZE}}''' [[Republikang Tseko]] |Kateřina Smržová<ref>{{Cite web |date=30 May 2003 |title=Smržová odlétá na Miss Universe |trans-title=Smržová flies off to Miss Universe |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/spolecnost/smrzova-odleta-na-miss-universe.A030512_173101_lidicky_jup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823001307/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/spolecnost/smrzova-odleta-na-miss-universe.A030512_173101_lidicky_jup |archive-date=23 August 2023 |access-date=23 August 2023 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |23 |[[Praga|Prague]] |- |'''{{Flagicon|ROM}}''' [[Romania|Rumanya]] |Cleopatra Popescu<ref>{{Cite news |date=9 Marso 2021 |title=Cleopatra Popescu, MISS ROMÂNIA |language=ro |trans-title=Cleopatra Popescu, MISS ROMANIA |website=Ziarul Mesagerul de Sibiu |url=https://mesageruldesibiu.ro/cleopatra-popescu-miss-romania/ |url-status=live |access-date=18 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019212025/https://mesageruldesibiu.ro/cleopatra-popescu-miss-romania/ |archive-date=19 Oktubre 2021}}</ref> |23 |Sibiu |- |'''{{Flagicon|RUS}}''' [[Rusya]] |Anna Tatarintseva<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 2002 |title=Главной красавицей России стала москвичка Анна Татаринцева |language=ru |trans-title=Moscow resident Anna Tatarintseva has become the main beauty of Russia |website=Lenta Russia |url=https://lenta.ru/news/2002/07/26/krasa/ |url-status=live |access-date=18 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241013201414/https://lenta.ru/news/2002/07/26/krasa/ |archive-date=13 Oktubre 2024}}</ref> |24 |[[Nizhny Novgorod]] |- |'''{{Flagicon|ZIM}}''' [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Linda Van Beek<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2002 |title=Zimbabwe: Reigning Miss Zimbabwe Linda Leaves for Nigeria |url=http://allafrica.com:80/stories/200211120453.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Herald |language=en |via=allAfrica}}</ref> |20 |[[Harare]] |- |'''{{Flagicon|SIN}}''' [[Singapore|Singapura]] |Sharon Cintamani |23 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] |Nozipho Shabangu<ref>{{Cite web |last=Dlamini |first=Bongiwe |date=14 Hunyo 2025 |title=Ex-Miss Eswatini’s husband lawyer Mancoba ‘Tsotsi’ Ndlangamandla loses ‘grounds for divorce’ case, Judge orders that matter must continue as Nozipho Shabangu insists on terminating alleged abusive marriage. |url=https://www.swazilandnews.co.za/fundza.php?nguyiphi=9272 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Swaziland News |language=en}}</ref> |20 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Sophia Hedmark<ref>{{Cite web |date=12 November 2002 |title=Fröken Sverige på plats i Nigeria |url=https://www.aftonbladet.se/a/P3o1le |access-date=6 November 2002 |website=[[Aftonbladet]] |language=sv}}</ref> |20 |[[Estokolmo]] |- |{{Flag|Tahiti}} |Rava Maiarii<ref>{{Cite web |last=Barrais |first=Delphine |date=2 Hunyo 2021 |title=Rava Maiarii, Miss Tahiti 2002 |url=https://www.tahiti-infos.com/Rava-Maiarii-Miss-Tahiti-2002_a201125.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Tahiti Infos |language=fr}}</ref> |19 |Taha'a |- |{{Flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Angela Damas Mtalima<ref>{{Cite web |date=22 Abril 2014 |title=Miss Tanzania wawili wajitangaza kuwa na tatizo la ‘endometriosis’ linalosababisha ugumba ili kuwapa moyo wanawake wengine |trans-title=Two Miss Tanzania announce they have endometriosis, a condition that causes infertility, to encourage other women |url=https://bongo5.com/miss-tanzania-wawili-wajitangaza-kuwa-na-tatizo-la-endometriosis-linalosababisha-ugumba-ili-kuwapa-moyo-wanawake-wengine-04-2014/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Bongo5 |language=sw}}</ref> |20 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Ticha Lueng-Pairoj |21 |[[Lalawigan ng Nakhon Pathom|Nakhon Pathom]] |- |'''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] |Claire Sabbagha<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2002 |title=3rd time lucky at Miss World |url=https://www.news24.com/news24/3rd-time-lucky-at-miss-world-20021129 |access-date=15 Marso 2024 |website=News24 |language=en-US}}</ref> |25 |[[Johannesburgo]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Janelle Rajnauth<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2002 |title=Plea to stop Nigeria pageant boycott |url=https://newsimg.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/2453883.stm |access-date=10 Hulyo 2025 |website=[[BBC News]] |language=en}}</ref> |21 |[[Puerto Espanya]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Daniela Sofía Casanova |22 |[[Valparaiso]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Wu Ying Na<ref>{{Cite web |date=30 Disyembre 2002 |title=捧红吴英娜:世界小姐第五名_三联生活周刊 |trans-title=Wu Yingna: Miss World No. 5 |url=http://old.lifeweek.com.cn//2002/1230/4337.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Lifeweek |language=zh |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712033301/http://old.lifeweek.com.cn/2002/1230/4337.shtml |archive-date=12 Hulyo 2025 |url-status=dead}}</ref> |17 |[[Hainan]] |- |'''{{flagicon|CYP|1960}}''' [[Tsipre]] |Anjela Drousiotou<ref name=":7" /> |21 |[[Nikosya|Nicosia]] |- |'''{{Flagicon|TUR}} [[Turkya|Turkiya]]''' |'''[[Azra Akın]]'''<ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Ed |date=7 Disyembre 2002 |title=Miss Turkey crowned Miss World |url=https://www.gainesville.com/story/news/2002/12/08/miss-turkey-crowned-miss-world/31621515007/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Gainesville Sun |language=en-US}}</ref> |20 |[[Istanbul]] |- |{{Flag|Uganda}} |Rehema Nakuya<ref>{{Cite web |last=Kabuye |first=Kalungi |date=12 Agosto 2002 |title=Medical Doctor New Miss Uganda |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1075392 |access-date=15 Marso 2024 |website=New Vision |language=en}}</ref> |20 |Mbarara |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Iryna Udovenko'''<ref name=":5" />''' |21 |[[Azov]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Renata Rozs<ref>{{Cite web |date=2 Setyembre 2002 |title='Tényleg én vagyok a királynő' |trans-title='I am truly the queen' |url=https://index.hu/politika/bulvar/missworld/misske/ |access-date=11 Hulyo 2025 |website=Index.hu |language=hu}}</ref> |21 |Janossomorja |- |'''{{flagicon|URU}}''' [[Uruguay|Urugway]] |Natalia Figueras<ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 2002 |title=Miss Mundo: la maquinaria avanza |language=es |trans-title=Miss World: the machinery moves forward |work=BBC Mundo |url=http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/misc/newsid_2551000/2551283.stm |access-date=11 Hulyo 2025}}</ref> |21 |[[Montevideo]] |- |{{Flag|FR Yugoslavia|name=Yugoslavia}} |Ana Šargić<ref>{{Cite web |last=Miljanić |first=Vladimir |date=22 Pebrero 2024 |title=Ana Šargić je bila Mis Jugoslavije, a danas živi u Emiratima i ne otkriva čime se bavi |url=https://www.blic.rs/zabava/ana-sargic-je-bila-mis-jugoslavije-a-danas-zivi-u-emiratima-i-ne-otkriva-cime-se-bavi/7g1fldr |access-date=11 Hulyo 2025 |website=Blic |language=sr}}</ref> |19 |Valjevo |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist|colwidth=30em|refs=}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] aa3u2ovasfj1oavw8tz96uw7ij5ff28 Oleksandr Polozhynskyi 0 327954 2241770 2239613 2026-11-12T04:25:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241770 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Marso 2024}} {{cleanup|date=Marso 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }} {{Infobox person/Wikidata|name=Oleksandr Polozhynskyi|image=Sashko Polozhynskyi.jpg|caption=Polozhynskyi in 2007}} Si '''Oleksandr Yevhenovych Polozhynskyi''' (na ipinanganak 28 Mayo 1972) ay isang Ukrainian manunulat at tagapanguna na naging pangunahing tagasunod ng Tartak music band, at ang tagapamahala ng Radio NV. Siya mamaya ay naging isang sundalo sa 47th Mekanized Brigade ng Armed Forces ng [[Ukranya|Ukraine]]. <ref>{{Cite web |title=Сашко Положинський розповів, чому не стане офіцером |url=https://ua.korrespondent.net/lifestyle/4553437-sashko-polozhynskyi-rozpoviv-chomu-ne-stane-ofitserom |access-date=2024-03-11 |website=ua.korrespondent.net |language=ru}}</ref> == Maagang buhay at edukasyon == Namatay sa 28 Mayo 1972, sa Ukrainian lungsod ng Lutsk. Sa isang maagang edad, Polozhynskyi nagsimulang mag-sange at ibinigay ng mga performance sa kapistahan matinees. Matapos ang kanyang pag-aaral sa Lutsk School No.15, siya ang nagpatuloy sa Lviv militar boarding paaralan sa kanyang walong-grade graduation. Siya pumasok sa Lutsk National Technical University's Faculty of Economics upang patuloy ang kanyang pag-aaral sa ekonomiya. <ref name=":0">{{Cite web |title=Polozhynskyi Oleksandr Evgenovich - Ukrainian Musical World |url=https://musical-world.com.ua/en/artists/polozhynskyi-oleksandr-evgenovich/ |access-date=2024-03-11 |language=en-GB |archive-date=2025-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521185945/https://musical-world.com.ua/en/artists/polozhynskyi-oleksandr-evgenovich/ |url-status=dead }}</ref> == Karera sa musika == Naglalaro sa Lutsk band Flies sa Tea, Polozhynskyi nagsimula ang kanyang karera sa musika. Matapos, siya ay naging isang showman para sa punk grupo [[Makarov]] & Peterson. <ref name=":3">{{Cite web |date=2019-05-23 |title=music.com.ua - ТАРТАК: 'Ми лишаємося чесними з собою' |url=http://music.com.ua/interviews/2011/12/03/34288.html |access-date=2024-03-11 |website=music.com.ua |language=uk |archive-date=2019-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523191557/http://music.com.ua/interviews/2011/12/03/34288.html |url-status=dead }}</ref>Siya ay itinatag ang mga band ng Tartak upang makipag-ugnayan sa Chervona Ruta festival pagkatapos ng pag-aaral tungkol sa mga ito sa 1996. Siya ay nilalaro ng isang bilang ng mga makabuluhang mga papel sa Tartak, kabilang ang creative direktor, co-producer, singer, tagapanguna, at songwriter. Siya ay nagtrabaho sa Gulyaihorod folk ensemble upang isama ang mga aspeto ng Ukrainian tradisyonal na musika sa kontemporaryong musika. [[Talaksan:ТарТак.jpg|left|thumb| Polozhynskyi kasama si Tartak noong 2008]] Polozhynskyi nagtrabaho bilang isang radio at telebisyon tagapamahagi sa bahagi ng oras sa karagdagan sa kanyang karera sa musika. Siya ay ang tagapangasiwa ng mga programa sa radyo Sounds tungkol sa Radio NV at Chipboard Show sa Europa Plus. Mula sa 1 Oktubre 2007, siya co-hosted ang umaga DSP Show sa Europe Plus kasama Andriy Kuzmenko, at Igor Pelykh (until May 2009). Siya ay may mga headings Sleep in the Hand, Safe, Morning Star, With His Samovar, Pure Song, Shvyryay-Show, at Call to the Friend sa partikular na, kasama ang Kuzma. <ref>{{Cite web |last=vova_forever |date=2007-11-28 |title=Европа Плюс Украина - Новое утреннее шоу на Европе Плюс! |url=https://vova-forever.livejournal.com/26416.html |access-date=2024-03-11 |website=Сегодня неважно, что скажет каждый, и не хочется знать, что будет дальше, что было раньше... |archive-date=2025-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516210640/https://vova-forever.livejournal.com/26416.html |url-status=dead }}</ref> Siya ang tagapangasiwa ng show Sounds of Pro sa Radio NV mula 2018 hanggang 27 Mayo 2020. <ref>{{Cite web |date=2023-02-02 |title=Радіо NV: програма Звуки про |url=https://radio.nv.ua/zvuki-pro |access-date=2024-03-11 |website=radio.nv.ua |language=uk |archive-date=2023-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202210749/https://radio.nv.ua/zvuki-pro |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Новини радіо за травень 2020 {{!}} ProRadio.Org.Ua |url=http://www.proradio.org.ua/news/2020may.php |access-date=2024-03-11 |website=www.proradio.org.ua |language=uk}}</ref> Siya ay nagsimula ang solong proyekto SP sa 2009, producing dalawang mga lyrics: Tsytsydup (2010) at Choose Me! (2009), na kung saan ay nai-publish sa umaga ng presidential election. <ref>{{Cite web |title=Сашко Положинський презентував новий трек «ЦиціДупа» {{!}} Все о музыке - исполнители, группы, авторы. |url=http://quroq.ru/muzykalnye-novosti/sashko-polozhinskij-prezentuvav-novij-trek.html |access-date=2024-03-11 |website=quroq.ru |language=ru}}</ref> Siya ay nagsimulang magtrabaho bilang isang producer sa 2011 at pinili ng mga lyrics para sa kontemporaryong Ukrainian poetic album Po-Vilno, na inilabas sa pamamagitan ng studio Coffeine. <ref>{{Cite web |title=Сашко Положинський. По-Вільно. /digi-pack/. |url=http://umka.com/ukr/catalogue/lyrical-underground/sashko-polozhynsky-po-vilno-digi-pack-s-low.html |access-date=2024-03-11 |website=UMKA |language=uk}}</ref> Sa musika video para sa Moral Sex (2012) ng Tartak, siya rin ay ginawa ang kanyang paghahari debut. Sa 2014, siya itinatag ang Bouvier proyekto, na kung saan siya nai-release ng dalawang album sa 2015 at 2019. Upang sumusuporta sa pambansang koponan ng football ng Ukraine kasama ang TV channel Football 1/2 na-record ng isang video para sa song Here's My Hand.<ref>{{Cite web |date=2018-09-06 |title=Група "Був’є" зняла кліп у підтримку збірної України з футболу: відео |url=https://showbiz.24tv.ua/grupa_buvye_znyala_klip_u_pidtrimku_zbirnoyi_ukrayini_video_n1027757 |access-date=2024-03-11 |website=24 Канал |language=uk }}</re Kasama sa Ivan Marunych sa 2019, siya na binuo ng duet Ol. Iv.'E at inilunsad ang Bouvier proyekto. Siya rin ang nagtatrabaho sa iba pang mga musika. Siya rin ay kasangkot sa volunteer camp sa Tartakiv & Tartak. Siya rin ay kasangkot sa paglikha ng mga volunteer kampo Tartakiv & Tartak na taon na iyon, na naglalayong muling i-restore ang Tartuqiv Palace, isang ika-19 siglo architectural landmark ng pambansang kahalagahan.<ref>{{Cite web |date=2020-04-28 |title=Якщо купити собі замок...Як працює формат концесії в Україні - Україна + : історії - ВІККА - замок - новини - Україна + {{!}} Телерадіокомпанія ВІККА |url=http://vikka.ua/novini/04186-yakscho-kupiti-sobi-zamok---yak-pratsyue-format-kontsesii-v-ukraini.htm |access-date=2024-03-11 |website=vikka.ua |language=uk |archive-date=2020-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428185113/http://vikka.ua/novini/04186-yakscho-kupiti-sobi-zamok---yak-pratsyue-format-kontsesii-v-ukraini.htm |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Cite web |last=Гаврилюк |first=Андрій |date=2019-08-06 |title=У Тартакові відбулось урочисте закриття волонтерського табору «Тартаків&Тартак» |url=https://golossokal.com.ua/lysty/y-tartakovi-vidbylos-yrochiste-zakrittia-volonterskogo-tabory-tartakiv-tartak.html |access-date=2024-03-11 |website=Голос Сокальщини - новини Сокаля, Червонограда |language=uk}}</ref> Pagkatapos ng isang court battle, Polozhynskyi inihayag ang kanyang paghiwalay mula sa mga band Tartak at Bouvier sa Pebrero 5 2020. <ref>{{Cite web |last=Морі |first=Євгеній |date=2022-01-21 |title=Антологія українського альбому. Тартак і "Демографічний вибух" |url=https://suspilne.media/culture/19362-antologia-ukrainskogo-albomu-tartak/ |access-date=2023-03-11 |website=suspilne.media}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-02-06 |title=Положинський вийшов із суду над Riffmaster-ом і заявив, що припиняє виступати (ФОТО/ВІДЕО) |url=https://radiotrek.rv.ua/articles/oleksandr_polozhynskyy_zayavyv_shcho_prypynyaie_vystupy_z_gurtamy_tartak_i_buvie_245339.html |access-date=2024-03-11 |website=Радіо ТРЕК |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Сашко Положинський йде з "Тартака" та "Був’є" (відео) |url=https://konkurent.ua/publication/52396/sashko-polozhinskiy-yde-z-tartaka-ta-buve-video/ |access-date=2024-03-11 |website=konkurent.ua |language=uk}}</ref> Sa parehong taon ay nakita ang paglulunsad ng kanyang bagong pagsisikap, Olexander Polozhinsky at ang Three Roses, na naglalaman ng isang konsertong programa dubbed Lyrics na kasama reworked bersyon ng mga lyrics Tartak, Bouvier, at Ol. IV. E. <ref>{{Cite web |title=Олександр Положинський представить новий музичний проєкт {{!}} Новини {{!}} Українське радіо |url=https://ukr.radio/news.html?newsID=94157 |access-date=2024-03-11 |website=ukr.radio |language=uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311125847/https://ukr.radio/news.html?newsID=94157 |archive-date=2024-03-11 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Олександр Положинський та Три троянди: Концерт - {{!}} Афіша - Афіша у Львові - 032.ua |url=https://www.032.ua/afisha/50033/oleksandr-polozinskij-ta-tri-troandi |access-date=2024-03-11 |website=032.ua - Сайт міста Львова |language=uk-UA}}</ref> Mga kamakailan-lamang tagumpay para sa kanya kabilang ang kanyang bahagi sa Banderstadt festival sa 2021, <ref>{{Cite web |date=2021-06-16 |title=Ювілейний «Бандерштат» присвятять 30-й річниці Незалежності України {{!}} Бандерштат 2022 - фестиваль українського духу. 5-7 серпня - Луцьк. Купити квитки на Бандерштат. |url=http://bandershtat.org.ua/bandershtat-2021-anons/ |access-date=2024-03-11 |website=Бандерштат 2022 - фестиваль українського духу |language=uk |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121085136/http://bandershtat.org.ua/bandershtat-2021-anons/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Олександр Положинський: Я презентую себе не як "Тартак", "Був’є" чи "ОлІв’Є", а як Олександр Положинський {{!}} Новини {{!}} Українське радіо |url=http://nrcu.gov.ua/news.html?newsID=96414 |access-date=2024-03-11 |website=nrcu.gov.ua |language=uk}}</ref> at ang pag-publish ng kanyang 12-song solo album Despite Everything sa Abril 2023. Siya performed duets sa isang October Palace kaganapan sa 5 Setyembre 2023, na may iba pang mga artist at mga band na siya ay nagtrabaho sa pamamagitan ng mga taon.<ref>{{Cite web |last=muzvarua |date=2023-08-07 |title=Олександр Положинський - концерт дуетів, створених з колегами за 20 років |url=http://muzvar.com.ua/oleksandr-polozhynskyi-kontsert-duetiv-stvorenykh-z-kolehamy-za-20-rokiv/ |access-date=2024-03-11 |website=МУЗВАР |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-08-26 |title=анонс. Сашко Положинський проведе в Києві «концерт дуетів», де заспіває пісні з іншими музикантами |url=https://www.village.com.ua/village/culture/culture-news/342809-sashko-polozhinskiy-provede-v-kievi-kontsert-duetiv-de-zaspivae-pisni-z-inshimi-muzikantami |access-date=2024-03-11 |website=The Village Україна |language=uk}}</ref> == Karera sa militar == Polozhynskyi inlisted sa reserve Ukrainian Armed Forces sa Pebrero 2022, <ref>{{Cite web |title=Олександр Положинський уклав контракт із ЗСУ (фото) |url=https://www.unian.ua/society/oleksandr-polozhinskiy-uklav-kontrakt-iz-zsu-foto-novini-ukrajini-11705950.html |access-date=2024-03-11 |website=www.unian.ua |language=uk}}</ref> nagsilbi sa 47th Batalyon (which subsequently became the 47th Assault Regiment and the 47th Mechanized Brigade). <ref>{{Cite web |title=«Я – солдат ЗСУ, стрілець 47-го окремого батальйону»: співак з Луцька святкує ювілей |url=https://volyn.tabloyid.com/privatnezhittia/ia-soldat-zsu-strilets-47-go-okremogo-batalionu-spivak-z-lutska-sviatkue-iuvilei |access-date=2024-03-11 |website=volyn.tabloyid.com}}</ref> Kapag siya ay nagsilbi sa hukbo, siya na-record ng isang song paggalang sa mga volunteers. Sinabi niya na ang kanyang walong buwan sa hukbo ay nagkaroon ng isang pisikal at moral na epekto sa kanya, at mga isyu sa kalusugan ay naging kapansin-pansin <ref>{{Cite web |title="Нет шансов стать офицером": Положинский пожаловался на проблемы со здоровьем |url=https://www.rbc.ua/ukr/styler/nemae-shansiv-stati-ofitserom-polozhinskiy-1673946262.html |access-date=2024-03-11 |website=РБК-Украина |language=ru}}</ref> Si Polozhynskyi hindi inaasahang inihayag ang kanyang mga aktibong tungkulin sa 6 Disyembre 2022, ang Araw ng Armed Forces ng Ukraine. Sinabi niya na hindi niya nakikita ang kanyang sarili bilang isang hero at hindi niya patayin ang isang opponent sa higit sa anim na buwan ng ganap na pakikibaka. <ref>{{Cite web |date=2023-05-09 |title=Oleksandr Polozhynskyi |url=https://before-war-after.com/en/news/oleksandr-polozhynskyi |access-date=2024-03-11 |website=before-war-after.com |language=en-US |archive-date=2025-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516152357/https://before-war-after.com/en/news/oleksandr-polozhynskyi |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Певец Саша Положинский ответил, убивал ли он оккупантов |url=https://www.unian.net/lite/stars/pevec-sasha-polozhinskiy-otvetil-ubival-li-on-okkupantov-12069429.html |access-date=2024-03-11 |website=www.unian.net |language=ru}}</ref> Siya ay sa Kiev sa negosyo mula noong Pebrero 2023, na nagbibigay ng remote suporta sa mga sundalo ng brigada. Noong Nobyembre ng taong yaon, siya sa wakas inilipat sa ibang militar na yunit.. <ref>{{Cite web |date=2023-11-13 |title=Олександр Положинський заявив, що переводиться до іншого підрозділу ЗСУ, та пояснив чому |url=https://tsn.ua/ato/oleksandr-polozhinskiy-zayaviv-scho-perevoditsya-do-inshogo-pidrozdilu-zsu-ta-poyasniv-chomu-2449777.html |access-date=2024-03-11 |website=ТСН.ua |language=uk}}</ref> == Mga posisyong pampulitika == [[Talaksan:Сашко_Положинський_на_Зашкові_2011_(2).jpg|thumb| Si Polozhynskyi ay gumaganap sa Zashkiv Festival 2011]] Polozhynskyi ay advocated para sa preservation ng Svydovets bundok at sumusuporta sa mga kampanya laban sa pag-unlad mga proposal. Siya ay gumawa ng isang video mensahe sa Mayo 2018 upang ipakita ang solidaridad para sa Ukrainian filmmaker Oleh Sentsov, na inilipat sa Russia. Sinabi niya sa Facebook na gusto niya na maging independiyenteng at hinihingi ng mga reporter na patunayan ang impormasyon mula sa orihinal na mga pinagmulan, sa kabila ng mga spekulasyon sa media na siya ay humantong para sa mayor ng Lutsk sa 2020.. === Ukrainian Patriotism === Sa isang pagsisikap sa pag-promote ng Ukrainian wika at kultura, Polozhynskyi ay aktibong kasangkot sa isang bilang ng mga pampublikong proyekto at mga gawain. Sa ilalim ng banner ng Don't Be Indifferent, siya co-organized 14 interactive at musika performance sa mga lungsod sa Central Ukraine, lahat ng mga pagpapalawak ng Ukrainian wika. Siya rin ay kasangkot sa programa ng radyo sa Lutsk na tinatawag na Talak Ukrainian at Feel Like a European! Ang kanyang mga kanta at pampublikong remarks, siya ay nagpakita ng kanyang suporta para sa Ukrainian cause sa kanyang mga lyrics I don't want came sa simbolo ng Orange Revolution. === Suporta para sa Militar === Noong 2015, siya ay nagbibigay ng mga performance para sa 72nd Separate Mekanized Brigade at ang 3rd Separated Special Forces Regiment na kasama ang mga musika ng Riffmaster. <ref>{{Cite web |title=Руслана, Вакарчук і Положинський удостоєні премії ім. Василя Стуса |url=https://zn.ua/ukr/UKRAINE/ruslana-vakarchuk-i-polozhinskiy-udostoyeni-premiyi-im-vasilya-stusa-135454_.html |access-date=2024-03-11 |website=Зеркало недели {{!}} Дзеркало тижня {{!}} Mirror Weekly |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2015-05-24 |title=Лідери гуртів “Тартак” та “Riffmaster” виступили для кіровоградських кіборгів (ФОТО) {{!}} Перша електронна газета |url=https://persha.kr.ua/news/45172-lideri-gurtiv-tartak-ta-riffmaster-vistupili-dlya-kirovogradskix-kiborgiv-foto/ |access-date=2024-03-11 |language=uk}}</ref> Siya kasama ang isa pang kasapi sa Ol. IV.'E band, ginaganap para sa mga tropa sa Volnovakha.<ref>{{Cite web |date=2019-06-27 |title=Положинський запустив новий проект «Ол.Ів.'Є» |url=https://pershyj.com/p-polozhinskii-zapustiv-novii-proekt-olivye-38054 |access-date=2024-03-11 |website=Перший канал соціальних новин |language=uk}}</ref> Kasama kay Arsen Mirzoyan, ang mga militar ng 128th Mountain Assault Brigade, pati na rin ang National Guard unit na kilala bilang Ukiez. <ref>{{Cite web |date=2020-01-01 |title=Як відомі українські виконавці 128-у ОГШБр з Новим роком вітали (Фото, відео) — ПроЗахід новини |url=https://prozahid.com/iak-vidomi-ukrainski-vykonavtsi-128-u-ohshbr-z-novym-rokom-vitaly-foto-video/ |access-date=2024-03-11 |website=Про Захід |language=uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202144438/https://prozahid.com/iak-vidomi-ukrainski-vykonavtsi-128-u-ohshbr-z-novym-rokom-vitaly-foto-video/ |archive-date=2020-12-02 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Українські співаки провели різдвяний тур для військових з ООС |url=https://espreso.tv/news/2020/01/07/ukrayinski_spivaky_provely_rizdvyanyy_tur_dlya_viyskovykh_z_oos |access-date=2024-03-11 |website=espreso.tv |language=uk}}</ref> Noong Hulyo 2020, isang grupo ng mga perpektong kasama ang Ukrainian vocalists Polozhynskyi, Zlata Ognevich, Oleksandr Lozovsky, Ivan Marunych, at Anton Tilis ay gaganapin sa mga lokasyon ng State Border Guard Service ng Ukraine. <ref>{{Cite web |title=UKRAINIAN MUSICIANS VISITED BORDER GUARDS SERVING IN JOINT FORCES OPERATIONS AREA |url=http://dpsu.gov.ua/en/news/ukrainian-musicians-visited-border-guards-serving-in-joint-forces-operations-area/ |access-date=2024-03-11 |website=dpsu.gov.ua |language=en}}</ref> Siya ay isang miyembro ng Maidan People's Union at madalas ay gumagawa ng mga konserto para sa iba't-ibang mga militar na yunit sa suporta ng Ukrainian mga sundalo. == Personal na buhay == Ang kanyang ama ay isang pet store manager. <ref name=":2">{{Cite web |last=ukrainer.net |date=2019-10-28 |title=Lutsk as seen by Oleksandr Polozhynskyi • Ukraїner |url=https://www.ukrainer.net/lutsk-as-seen-by-oleksandr-polozhynskyi/ |access-date=2024-03-11 |website=Ukraїner}}</ref> Si Polozhynskyi ay nais gumawa ng mga makabuluhang bagay sa kanyang libreng oras, tulad ng football at snowboarding. Siya ay tumatahan sa Lutsk, may-ari ng isang apartment sa Kiev, at single. Ang kanyang mga paboritong band ay Tartak, Papa Roach, at Bush. Ang nobela ni Paulo Coelho na The Alchemist ay ang kaniyang pinakamalaking impluwensiya. Siya rin ang itinuturing Vyacheslav Lypynsky na isa sa mga pinaka-makabuluhang mga tao sa kasaysayan ng Ukraine. == Discography == {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" style="text-align:center;" ! scope="col" style="width:5em;" |taon ! scope="col" style="width:16em;" | Pangalan ! scope="col" style="width:7em;" | Album ! scope="col" style="width:16em;" | Mga Tala |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2012 ! scope="row" | ''Партія снайперів'' ( ''Sniper Party'' ) <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) – Партія снайперів (Sniper Party) |url=https://genius.com/Kozak-system-sniper-party-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref> | rowspan="17" {{N/A|Single non-album}} | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2012 ! scope="row" | ''Брат за брата'' ( ''Brother for Brother'' ) <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) – Брат за брата (Brother for Brother) |url=https://genius.com/Kozak-system-brother-for-brother-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref> | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2013 ! scope="row" | ''Вагомі слова'' | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2014 ! scope="row" | ''Brat za brata <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) (Ft. Enej & Maleo Reggae Rockers) – Brat za brata |url=https://genius.com/Kozak-system-brat-za-brata-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref>'' | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2014 ! scope="row" | ''Битим склом'' ( ''Basag na Salamin'' ) <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) (Ft. Ельвіра Сарихаліл (Elvira Sarykhalil)) – Битим склом (Broken Glass) |url=https://genius.com/Kozak-system-broken-glass-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref> | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2016 ! scope="row" | ''Не моя'' ( ''Not mine'' ) <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) – Не моя (Not Mine) |url=https://genius.com/Kozak-system-not-mine-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref> | kasama ang Violet band |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2016 ! scope="row" | ''Вокзали'' | kasama sina Alexjazz & The Cancel at Ira Shvaidak |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2017 ! scope="row" | ''Мій друг'' ( ''Aking Kaibigan'' ) <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) (Ft. Ярмак (YARMAK)) – Мій друг (My Friend) |url=https://genius.com/Kozak-system-my-friend-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref> | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2019 ! scope="row" | ''Тобі'' <ref>{{Cite web |date=2019-05-31 |title=Double Life & О. Положинський – Тобі (Сингл) |url=https://notatky.com.ua/double-life-polozhynskyy-tobi/ |access-date=2024-03-11 |website=Нотатки про українську музику |language=uk}}</ref> | kasama ang bandang Double Life |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2020 ! scope="row" | ''Ми трава'' | kasama ang Entree (N.Try) band |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2022 ! scope="row" | ''Як Ти Там'' | kasama si ASILIA |} == Mga parangal at pagkilala == Vasyl Stus Award tagumpay sa 2013. Noong 2020, tinanggihan ni Polozhynskyi ang Order of Merit III degree, sa argumento na ang Presidente [[Volodymyr Zelenskyy]] ay dapat na ipagdiwang ang musika Andriy Antonenko, doktor Yuliia Kuzmenko, at nurse Yana Duhar. (who is charged with killing journalist Pavel Sheremet). == Mga Tala == Ukrainian: Oleksandr Yevhenovych Polozhynskyi{{Notelist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1972]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 8p3o7dfuf05ozhjggg073rypsnpb18s Lesya Ukrainka 0 327970 2241707 2206406 2026-11-11T20:36:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241707 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unreferenced|date=Marso 2024}} {{MOS|date=Marso 2024}} {{cleanup|date=Marso 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }} {{Infobox person/Wikidata}} '''Lesya Ukrainka''' <ref>''Note:'' "Ukrainka" literally means "Ukrainian woman" in Ukrainian</ref> ( {{Lang-uk|Леся Українка|translit=Lesia Ukrainka}} </link> ,{{IPA-uk|ˈlɛsʲɐ ʊkrɐˈjinkɐ|pron}}</link> ; ipinanganak si '''Larysa Petrivna Kosach''', {{Lang-uk|Лариса Петрівна Косач|links=no}} </link> ; {{OldStyleDate|25 February|1871|13 February}} – {{OldStyleDate|1 August|1913|19 July}} ) ay isa sa mga nangungunang manunulat ng panitikang Ukrainiano, na kilala sa kanyang mga tula at dula. Isa rin siyang aktibong [[Aktibismo|aktibistang]] [[Karapatang sibil at pampolitika|pampulitika, sibil]], at [[Peminismo|feminist]] . <ref>Krys Svitlana, ''[https://ejournals.library.ualberta.ca/index.php/crcl/article/view/10728 A Comparative Feminist Reading of Lesia Ukrainka’s and Henrik Ibsen’s Dramas].'' Canadian Review of Comparative Literature 34.4 (December 2007 [September 2008]): 389–409</ref> Kabilang sa kanyang pinakakilalang mga gawa ay ang mga koleksyon ng mga tula na ''On the Wings of Songs'' (1893), ''Thoughts and Dreams'' (1899), ''Echos'' (1902), ang epikong tula ''na Ancient Fairy Tale'' (1893), ''One Word'' (1903), plays ''Princess'' (1913), ''Cassandra'' (1903—1907), ''In the Catacombs'' (1905), at ''Forest Song'' (1911). == Talambuhay == [[Talaksan:Леся Українка.1884.gif|thumb| Larysa Kosach sa kanyang teenage years]] Si Lesya Ukrainka ay ipinanganak noong 1871 sa bayan ng Novohrad-Volynskyi (ngayon ay Zviahel) ng [[Ukranya|Ukraine]] . Siya ang pangalawang anak ng Ukrainian na manunulat at publisher na si Olha Drahomanova-Kosach, na mas kilala sa ilalim ng kanyang literary pseudonym Olena Pchilka . Ang ama ni Ukrainka ay si Petro Kosach (mula sa Kosača noble family ), pinuno ng district assembly of conciliators, na nagmula sa hilagang bahagi ng lalawigan ng Chernihiv . Matapos makumpleto ang mataas na paaralan sa Chernihiv Gymnasium, nag-aral si Kosach ng matematika sa Unibersidad ng Petersburg. Pagkalipas ng dalawang taon, lumipat ang kanyang ama sa [[Pambansang Unibersidad ng Kiev Taras Shevchenko|Kyiv University]] at nagtapos ng isang law degree. Noong 1868, pinakasalan niya si Olha Drahomaniv, na kapatid ng kanyang kaibigan na si Mykhailo Drahomanov, isang kilalang Ukrainian scientist, historian, pilosopo, folklorist, at public figure. <ref>{{Cite web |title=Mykhailo Drahomanov |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages\D\R\DrahomanovMykhailo.htm |access-date=12 December 2011 |website=Bibliography}}</ref> Ang kanyang ama ay nakatuon sa pagsulong ng kulturang Ukrainian at pinansiyal na suportado ang mga pakikipagsapalaran sa pag-publish ng Ukrainian. Si Lesya Ukrainka ay may tatlong nakababatang kapatid na babae, sina Olha, Oksana, at Isydora, at isang nakababatang kapatid na lalaki, si Mykola. Napakalapit ni Ukrainka sa kanyang tiyuhin na si Drahomanov, ang kanyang espirituwal na tagapagturo at guro, pati na rin ang kanyang kapatid na si Mykhailo, na kilala sa ilalim ng pseudonym na Mykhailo Obachny, na tinawag niyang "Mysholosie" pagkatapos ng magkasanib na palayaw ng kanilang mga magulang para sa kanilang dalawa. Namana ni Lesya ang pisikal na katangian, mata, tangkad, at pangangatawan ng kanyang ama. Tulad ng kanyang ama, siya ay may mataas na prinsipyo, at pareho nilang pinahahalagahan ang dignidad ng indibidwal. Sa kabila ng kanilang maraming pagkakatulad, magkaiba si Lesya at ang kanyang ama dahil ang kanyang ama ay may regalo sa matematika, ngunit walang regalo para sa mga wika ; sa kabaligtaran, si Lesya ay walang regalo para sa matematika, ngunit alam niya [[Wikang Ingles|ang English]], [[Wikang Aleman|German]], [[Wikang Pranses|French]], [[Wikang Italyano|Italian]], [[Wikang Griyego|Greek]], [[Wikang Latin|Latin]], [[Wikang Polako|Polish]], [[Wikang Ruso|Russian]], [[Wikang Bulgaro|Bulgarian]], at ang kanyang [[Katutubong wika|katutubong]] Ukrainian. Ang ina ni Lesya, isang makata, ay nagsulat ng mga tula at maikling kwento para sa mga bata sa Ukrainian. Aktibo rin siya sa [[kilusang kababaihan]] at naglathala ng feminist almanac. <ref>[[:uk:Леся Українка]]</ref> Malaki ang papel ng ina ni Ukrainka sa kanyang pagpapalaki. Ang [[Wikang Ukranyo|wikang Ukrainian]] ay ang tanging wikang ginamit sa sambahayan, at upang maipatupad ang kasanayang ito, ang mga bata ay tinuruan ng mga tutor ng Ukrainian sa bahay, upang maiwasan ang mga paaralang nagtuturo ng Ruso bilang [[Katutubong wika|pangunahing wika]] . Natutunan ni Ukrainka kung paano bumasa sa edad na apat, at siya at ang kanyang kapatid na si Mykhailo ay nakabasa ng mga wikang banyaga upang basahin ang literatura sa orihinal. <ref name="Wedel">Wedel, Erwin. Toward a modern Ukrainian drama: innovative concepts and devices in Lesia Ukrainka’s dramatic art, in ''Slavic Drama'', University of Ottawa, Ottawa, Ontario, Canada 1991, p 116.</ref> Sa oras na siya ay walo, isinulat ni Ukrainka ang kanyang unang tula, "Pag-asa," na binubuo bilang reaksyon sa pag-aresto at pagpapatapon sa kanyang tiyahin, si Olena Kosach, para sa pakikilahok sa isang kilusang pampulitika laban sa tsarist na autokrasya . Noong 1879, lumipat ang kanyang buong pamilya sa Lutsk . Noong taon ding iyon nagsimula ang kanyang ama na magtayo ng mga bahay para sa pamilya sa kalapit na nayon ng Kolodiazhne . <ref name="encyclopediaofukraine.com">{{Cite web |title=Ukrainka, Lesia – Internet Encyclopedia of Ukraine |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/oop/d_qfullhit.htw?CiBold=true&CiHiliteColor=blue&CiWebHitsFile=%2Fpages%2Fu%2Fk%2Fukrainkalesia%2Ehtm&CiRestriction=%40contents+%22lesya+ukrainka%22&CiUserParam3=%2Fquery%2Easp&CiUserParam2=%22lesya+ukrainka%22&CiUserParam1=Ukrainka%2C+Lesia&CiLocale=NEUTRAL&CiHiliteType=Full}}</ref> Sa panahong ito, hinimok siya ng kanyang tiyuhin, si Mykhailo Drahomanov, na pag-aralan [[Tugtuging pambayan|ang mga awiting bayan]] ng Ukrainian, [[Kuwentong-bayan|kuwentong bayan]], at kasaysayan, gayundin na bumasang mabuti ang Bibliya para sa inspiradong tula at walang hanggang mga tema nito. Naimpluwensyahan din siya ng kilalang kompositor na si Mykola Lysenko, pati na rin ang sikat na Ukrainian dramatist at makata na si Mykhailo Starytsky . <ref name="Bohachevsky-Chomiak">Bohachevsky-Chomiak, Martha. Feminists Despite Themselves: Women in Ukrainian Community Life, 1884–1939. Canadian Institute of Ukrainian Studies, University of Alberta, Edmonton, 1988.</ref> : 12  Sa edad na labintatlo, ang kanyang unang nai-publish na tula, "Lily of the Valley," ay lumitaw sa magazine na ''Zorya'' sa Lviv . Dito niya unang ginamit ang kanyang pseudonym, na iminungkahi ng kanyang ina dahil, sa Imperyo ng Russia, ipinagbabawal ang mga publikasyon sa wikang Ukrainian. Ang unang koleksyon ng mga tula ni Ukrainka ay kailangang mailathala nang lihim sa kanlurang Ukraine at pumasok sa Kyiv sa ilalim ng kanyang sagisag-panulat. <ref>{{Cite web |title=Lessya Ukrainka |url=http://www.blacksea-crimea.com/Places/LesyaUkrainka.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113102453/http://www.blacksea-crimea.com/Places/LesyaUkrainka.html |archive-date=13 January 2012 |access-date=12 December 2011 |website=Bibliography}}</ref> Sa oras na ito, si Ukrainka ay nasa kanyang paraan upang maging isang pianista, ngunit dahil sa [[Tuberkulosis|tuberculosis]] ng buto, hindi siya dumalo sa anumang institusyong pang-edukasyon sa labas. Ang pagsusulat ay ang pangunahing pokus ng kanyang buhay. <ref name="Bohachevsky-Chomiak" /> : 10  Mula noong simula ng 90s, ang makata ay nakikipag-usap sa rehiyon ng Poltava . Mula sa tag-araw ng 1893 hanggang sa kalagitnaan ng 1906, halos bawat tag-araw ay nanirahan si Lesya sa Hadiach at malapit sa lungsod, sa Green Grove. Ang pagsulat ng maraming mga gawa ay minarkahan ng lugar na ito; sa partikular, ang alamat na "Robert Bruce, Hari ng Scotland" ay isinulat dito. Dito nakipagkaibigan si Lesya sa guro na si AS Makarova, na kinausap niya kalaunan, ang huli ay nag-iwan ng mga alaala ng makata. <ref>{{Cite web |date=2022-08-27 |title=Більш « Української України», як тут, не бачила: історія вулиці Лесі Українки в Гадячі - poltava-future.com.ua |trans-title=I Have Never Seen More "Ukrainian Ukraine" Than Here: The Story Of Lesia Ukrainka Street In Hadyach |url=https://poltava-future.com.ua/uk/eternal-ukrayinishoyi-ukrayiny-yak-tut-vona-ne-bachyla-istoriya-gadyaczkoyi-vulyczi-lesi-ukrayinky |access-date=2024-03-11 |language=uk}}</ref> Ang mga tula at dula ng Ukrainka ay nauugnay sa kanyang paniniwala sa kalayaan at kalayaan ng kanyang bansa. Sa pagitan ng 1895 at 1897, naging miyembro siya ng Literary and Artistic Society sa Kyiv, na ipinagbawal noong 1905 dahil sa pakikipag-ugnayan nito sa mga rebolusyonaryong aktibista. <ref>{{Cite web |title=Lessya Ukrainka |url=http://www.blacksea-crimea.com/Places/LesyaUkrainka.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113102453/http://www.blacksea-crimea.com/Places/LesyaUkrainka.html |archive-date=13 January 2012 |access-date=12 December 2011 |website=Biography}}</ref> Noong 1888, nang si Ukrainka ay labimpito, siya at ang kanyang kapatid na lalaki ay nag-organisa ng isang bilog na pampanitikan na tinatawag na Pleyada (The Pleiades), na kanilang itinatag upang itaguyod ang pag-unlad ng panitikang Ukrainian at [[pagsasalin]] ng mga banyagang klasiko sa Ukrainian. Ang organisasyon ay batay sa French school of poesy, ang Pleiade. Ang kanilang mga pagtitipon ay ginanap sa iba't ibang tahanan at sinamahan sila Mykola Lysenko, Petro Kosach, Kostiantyn Mykhalchuk, Mykhailo Starytsky, at iba pa. <ref>{{Cite web |title=Pleiada |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\P\L\Pleiada.htm |access-date=12 December 2011 |publisher=Encyclopedia of Ukraine, Vol.4}}</ref> Isa sa mga akdang isinalin nila ay ang Mga Gabi ni Nikolai Gogol ''sa Isang Bukid na Malapit sa Dykanka'' . [[Taras Shevchenko|Sina Taras Shevchenko]] at [[Ivan Franko]] ang pangunahing inspirasyon ng kanyang maagang tula, na nauugnay sa kalungkutan ng makata, paghihiwalay sa lipunan at pagsamba sa kalayaan ng bansang Ukrainiano. Ang kanyang unang koleksyon ng mga tula, ''Na krylakh pisen''' ( ''On the Wings of Songs'' ), ay inilathala noong 1893. Dahil ang mga publikasyong Ukrainian ay pinagbawalan ng Imperyo ng Russia, ang aklat na ito ay inilathala sa Kanlurang Ukraine, na bahagi ng [[Austria-Hungriya|Austria-Hungary]] noong panahong iyon, at ipinuslit sa [[Kyiv]] . Dahil sa sakit ni Ukrainka, kinailangan niyang maglakbay sa mga lugar kung saan tuyo ang klima, at, bilang resulta, gumugol siya ng mahabang panahon sa Germany, [[Austria]], Italy, [[Bulgarya|Bulgaria]], Crimea, [[Kaukaso|Caucasus]], at [[Ehipto|Egypt]] . Gustung-gusto niyang maranasan ang iba pang mga kultura, na makikita sa marami sa kanyang mga akdang pampanitikan, tulad ng ''The Ancient History of Oriental Peoples,'' na orihinal na isinulat para sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang aklat ay nai-publish sa Lviv, at [[Ivan Franko|si Ivan Franko]] ay kasangkot sa paglalathala nito. Kasama rito ang kanyang mga unang tula, gaya ng "Seven Strings," "The Starry Sky," "Tears-Pearls," "The Journey to the Sea," "Crimean Memories," at "In the Children's Circle." Sumulat din si Ukrainka ng mga epikong tula, prosa drama, prosa, ilang artikulo ng [[Pagsusuring pampanitikan|kritisismong pampanitikan]], at ilang sociopolitical na sanaysay. Kilala siya sa kanyang mga dulang ''Boyarynya'' (1914; ''The Noblewoman'' ), isang sikolohikal na trahedya na nakasentro sa pamilyang Ukrainian noong ika-17 siglo, na direktang tumutukoy sa kasaysayan ng Ukrainian, at ''Lisova pisnya'' (1912; ''The Forest Song'' ), ang mga karakter na kinabibilangan ng mga mythological beings mula sa Ukrainian folklore. Noong 1897, habang ginagamot sa Yalta, nakilala ni Ukrainka si {{Interlanguage link|Serhiy Merzhynsky|uk|Мержинський Сергій Костянтинович}}, isang opisyal mula sa [[Minsk]] na nagpapagamot din para sa tuberculosis. Ang dalawa ay umibig, at ang kanyang damdamin para kay Merzhynsky ay may pananagutan sa kanyang pagpapakita ng ibang bahagi ng kanyang sarili. Kabilang sa mga halimbawa ang "Ang Iyong Mga Sulat ay Palaging Amoy ng mga Lantang Rosas," "Upang Iwan ang Lahat at Lumipad sa Iyo," at "I'd Like to Wind around You Like Ivy," na hindi nai-publish sa kanyang buhay. Namatay si Merzhynsky kasama si Ukrainka sa kanyang kama noong 3 Marso 1901. Isinulat niya ang buong dramatikong tula na "Oderzhyma" ("The Possessed") sa isang gabi sa kanyang kamatayan. Si Lesya Ukrainka ay aktibong sumalungat sa tsarismo ng Russia at naging miyembro ng mga organisasyong [[Marxismo|Marxist]] ng Ukrainian. Noong 1901, binigyan niya ang Austro-Marxist na si Mykola Hankevich ng isang pagsasalin sa Ukrainian ng [[Manipestong Komunista|Communist Manifesto]] na ginawa ng "kanyang mga kasama mula sa Kyiv". <ref>{{Cite news |last=Джулай |first=Дмитро |date=2021-03-03 |title=Лесі Українці 150: невідомі факти змусять вас подивитися на письменницю по-новому |language=uk |work=Радіо Свобода |url=https://www.radiosvoboda.org/a/lesia-ukrainka-150-rokiv-nevidomi-fakty/31120122.html |access-date=2023-05-27}}</ref> Saglit siyang inaresto noong 1907 ng tsarist police at nanatili sa ilalim ng surveillance pagkatapos noon. Noong 1907, pinakasalan ni Lesya Ukrainka si Klyment Kvitka, isang opisyal ng korte, na isang baguhang ethnographer at musicologist. Sila ay nanirahan muna sa Crimea, pagkatapos ay lumipat sa [[Heorhiya|Georgia]] . Namatay si Ukrainka noong Agosto 1, 1913 sa isang health resort sa Surami, Georgia. == Malikhaing aktibidad == [[Talaksan:Olha_Kobylyanska.jpg|thumb| Lesya Ukrainka at Olha Kobylianska]] === Mga tula === Nagsimulang magsulat ng tula si Larysa Kosach sa edad na siyam: isinulat ni Nadiya ang kanyang tula sa ilalim ng impluwensya ng balita tungkol sa kapalaran ng kanyang tiyahin na si Elena Antonovna Kosach (kasal kay Teslenko-Prykhodko), na ipinatapon dahil sa pakikilahok sa rebolusyonaryong kilusan. Noong 1884 ang mga tula na "Lily of the Valley" at "Sappho" ay unang nai-publish sa [[Lviv]] magazine na "Zorya" at ang pangalang Lesya Ukrainka ay naitala; Sa mga sumusunod na muling pag-print, nagdagdag si Lesya ng isang dedikasyon sa tula ng kanyang kapatid na lalaki na "Sappho": "Mahal na Shura Sudovshchikova sa memorya." Noong 1885 isang koleksyon ng kanyang mga pagsasalin mula sa Mykola Gogol (ginawa kasama ni Mykhailo) ang inilathala sa Lviv. <ref name="Bohachevsky-Chomiak" /> : 120  Ang aktibidad sa panitikan ni Lesya Ukrainka ay nabuhay muli noong kalagitnaan ng 1890s, nang lumipat ang mga Kosach sa Kyiv, at naging co-founder siya ng Pleiades literary circle, na napapalibutan ng mga pamilyang Lysenko at Starytsky. Sa kahilingan ng Pleiades, noong 1889 ay pinagsama-sama niya ang kanyang sikat na Listahan ng Pandaigdigang Literatura para sa pagsasalin. Noong 1892, inilathala ang Aklat ng Mga Kanta ni Heinrich Heine sa Lviv, isinalin ni Lesya Ukrainka (kasama si M. Slavinsky). Ang unang koleksyon ng kanyang orihinal na mga tula na "On the Wings of Songs" ay lumitaw sa Lviv (1893), ang pangalawang edisyon sa Kyiv (1904), ang pangalawang koleksyon na "Thoughts and Dreams" (1899), ang pangatlong "Reviews" (1902) – sa Chernivtsi. <ref name="Bohachevsky-Chomiak" /> : 123 <ref name="encyclopediaofukraine.com" /> Pagkatapos nito, nagtrabaho si Lesya Ukrainka sa loob ng isang dekada at lumikha ng higit sa isang daang tula, kalahati nito ay hindi kailanman nai-publish sa kanyang buhay. Si Lesya Ukrainka ay pumasok sa canon ng panitikang Ukrainiano lalo na bilang isang makata ng katapangan at pakikibaka. Ang kanyang mayaman sa tema na lyrics ay medyo may kondisyon (dahil sa kaugnayan ng mga motibo) na nahahati sa personal, landscape, at civic. Ang mga pangunahing tema ng kanyang maagang liriko na tula: ang kagandahan ng kalikasan, pag-ibig sa kanyang sariling lupain, mga personal na karanasan, ang layunin ng makata at ang papel ng patula na salita, panlipunan at panlipunang motibo. Sa mga unang gawa ay kapansin-pansin ang mga impluwensya ni [[Taras Shevchenko]], Panteleimon Kulish, Mykhailo Starytsky, at Heine, ang malinaw na impluwensya nina Olena Pchilka at Mykhailo Drahomanov (pseudonym - Ukrainian) sa pagpili ng mga motibo ay makikita. <ref name="Wedel" /> At ang tula na "Contra spem spero!" (1890) ay nailalarawan ang sinaunang pag-unawa sa kagitingan (arete), napakatalino na kasanayan sa mga ilusyong mitolohiya, paglikha sa sarili ng isang babaeng mandirigma. Ito ang aspeto ng pagkamalikhain sa loob ng maraming taon na tinutukoy sa tono ng siyentipikong "panggugubavt". Ito ang mga pangunahing motibo ng mga tula na "To Comrades", "Comrades in Memory", "Sinner", "Slavus – Sclavus", "Fiat nox", "Epilogue" at marami pang iba. Ang motif ng kalayaan ay may iba't ibang kulay: mula sa pagsuway hanggang sa tradisyunal na pag-unawa sa imperyo hanggang sa indibidwal na pagpili ng modus vivendi, na nangangahulugan ng pagtuklas sa katotohanan at paglilingkod dito. Ang pagkakanulo sa anumang antas ay kinikilala sa trahedya, sa gawa ng Medea. Ang mga liriko ng uhaw at nakatagong tagumpay na nauugnay sa kawalan ng kakayahan na mapagtanto ang kanilang pag-ibig, ay inilalantad ang pamamaraan ng mapagmahal na pag-ibig. Ang lyrical heroine ay isang kabalyero na kumakanta sa kanyang ginang ng puso. Ang erotisismo ng mga tula tulad ng "Gusto kitang yakapin tulad ng isang galamay-amo", "Ang iyong mga titik ay laging amoy ng mga lantang rosas" ay mga mystical na papuri bilang parangal sa banal na ginang. <ref name="Taniuk">Taniuk, Les’. Toward the problem of Ukrainian “prophetic” drama: Lesia Ukrainka, Volodymyr Vynnycenko, and Mykola Kulis, in ''Slavic Drama'', University of Ottawa, Ottawa, Ontario, Canada 1991, p 125.</ref> === Drama === Sa ikalawang kalahati ng 1890s, naging [[:uk:Драматургія|drama]] si Kosach. Ang kanyang unang drama, ''The Blue Rose'' (1896), mula sa buhay ng Ukrainian intelligentsia, ay lumalawak sa tema ng Ukrainian drama, na hanggang noon ay inilalarawan ang karamihan sa mga magsasaka. Ang drama ay nagpatotoo sa pagpasok ni Lesya Ukrainka sa modernong mundo — una sa lahat, ang mundo ng simbolo — at ang kanyang medyo malayang "pakiramdam." Upang masakop ang paksa ng pamantayan at abnormalidad ng tao, lubusang inihanda at pinag-aralan ng manunulat ang mga isyu, kumunsulta sa isang psychiatrist na si Oleksandr Drahomanov. Ang pilosopikal na diskurso ng drama, na nagpapataw sa gawain ni Hauptmann, ay nagpapakita hindi lamang ng kabaliwan bilang isang anyo ng kalayaan, kundi pati na rin ng isang tiyak na pananabik para sa katawan. <ref name="Wedel" /> === tuluyan === Ang fiction ay may espesyal na lugar sa pamanang pampanitikan ni Lesya Ukrainka. Ang mga unang kwento mula sa buhay sa kanayunan ( [[:uk:Така її доля|"Ganyan ang kanyang kapalaran"]], [[:uk:Святий вечір!|"Banal na gabi!]] ", "Mga kanta sa tagsibol") ay konektado sa nilalaman at wika sa mga katutubong kanta. Sa genre ng mga fairy tale na nakasulat na "Three Pearls", "Four tale of green noise", "Lily", "Trouble will teach", "Butterfly". Ang mga kwentong "Kaawaan" at "Pagkakaibigan" ay minarkahan ng matalas na drama. Ang kwento ng pagkamatay ng babaeng Ukrainian na "Ekbal Hanem", na nilayon upang ilarawan ang sikolohiya ng isang babaeng Arabo, ay nanatiling hindi natapos. <ref name="encyclopediaofukraine.com" /> == Pananaliksik sa buhay at pagkamalikhain == Mga museo Ang buhay at trabaho ni Lesya Ukrainka ay pinag-aralan ng [[:uk:Науково-дослідний інститут Лесі Українки|Lesya Ukrainka Research Institute.]] * [[:uk:Музей Лесі Українки (Київ)|Museo ng Lesya Ukrainka sa Kyiv]] * [[:uk:Музей Лесі Українки (Колодяжне)|Museo ng Lesya Ukrainka sa Kolodyazhny]] * [[:uk:Літературно-меморіальний музей Лесі Українки (Новоград-Волинський)|Museo ng Lesya Ukrainka sa Zviahel]] * [[:uk:Музей Лесі Українки (Сурамі)|Museo ng Lesya Ukrainka sa Suram]] * [[:uk:Музей Лесі Українки (Ялта)|Museo ng Lesya Ukrainka sa Yalta]] * [[:uk:Музей родини Косачів|Museo ng pamilya Kosach sa Zviahel]] == Pamana == <gallery> Talaksan:Lesia_R.jpg|alt=Ukrainian karbovanets depicting Lesya Ukrainka|Ukrainiankarbovanetsna naglalarawan kay Lesya Ukrainka Talaksan:Lesya_Ukrainka_USSR_Stamp_1929b.jpg|1956 USSR stamp Talaksan:The_Soviet_Union_1971_CPA_3984_stamp_(Lesya_Ukrayinka_(Larysa_Petrivna_Kosach-Kvitka,_1871-1913),_Ukrainian_Writer).jpg|alt=Soviet four-kopeck stamp commemorating the 100th anniversary of Lesya Ukrainka's birth|Sobyet na apat-[[Rublo ng Rusya|kopeck]]<nowiki/>stamp na ginugunita ang ika-100 anibersaryo ng kapanganakan ni Lesya Ukrainka Talaksan:200-uah-2020-1.png|alt=Portrait on obverse ₴200 bill circa 2020|Portrait sa obverse₴200 billnoong 2020 Talaksan:Леся-Українка.JPG|alt=Lesya Ukrainka's burial location and monument at Baikove Cemetery in Kyiv|Ang lokasyon at monumento ni Lesya Ukrainka saSementeryo ng Baikovesa Kyiv Talaksan:Lesya_Ukrainka.jpg|alt=Lesya Ukrainka Statue, University of Saskatchewan|Lesya Ukrainka Statue,[[Unibersidad ng Saskatchewan]] Talaksan:Monument_à_Lessia_Oukraïnka.jpg|alt=Statue of Lesya Ukrainka by Mykhailo Chereshniovsky erected in 1975 in High Park, in Toronto, Canada. Engraved is the quote "Whoever liberates themselves shall be free. Whoever is liberated by others captive shall remain".|Ang estatwa ni Lesya Ukrainka ni Mykhailo Chereshniovsky ay itinayo noong 1975 sa High Park, sa Toronto, Canada. Nakaukit ang quote na "Sinumang nagpapalaya sa kanilang sarili ay magiging malaya. Kung sino ang pinalaya ng iba na bihag ay mananatili". Talaksan:Lesya_Ukrainka_monument_in_Moscow.jpg|alt=Statue of Lesya Ukrainka in Ukrainski bulvar, Moscow|Estatwa ni Lesya Ukrainka sa Ukrainski bulvar,[[Mosku|Moscow]] </gallery>Maraming mga monumento sa Lesya Ukrainka sa [[Ukranya|Ukraine]] at marami pang ibang dating [[Mga Republika ng Unyong Sobyetika|Republikang Sobyet]] . Lalo na sa [[Kyiv]], mayroong isang pangunahing monumento sa boulevard na may pangalan niya at isang mas maliit na monumento sa Mariinskyi Park (sa tabi ng Mariinskyi Palace ). Mayroon ding bust sa Qaradağ raion ng [[Aserbayan|Azerbaijan]] . Isa sa mga pangunahing sinehan sa Kyiv, ang Lesya Ukrainka National Academic Theater ay kolokyal na tinutukoy bilang ''Lesya Ukrainka Theater'' . Sa ilalim ng mga inisyatiba ng lokal na Ukrainian diasporas, mayroong ilang mga pang-alaala na lipunan at monumento sa kanya sa buong Canada at Estados Unidos, higit sa lahat ay isang monumento sa campus ng [[Unibersidad ng Saskatchewan]] sa [[Saskatoon]], Saskatchewan. <ref name="Swyripa">Swyripa, Francis. Wedded to the Cause, Ukrainian-Canadian Women and Ethnic Identity 1891–1991. University of Toronto Press, Toronto, 1993, p. 234.</ref> Mayroon ding bust ng Ukrainka sa Soyuzivka sa New York State. Tuwing tag-araw mula noong 1975, ang mga Ukrainians sa [[Toronto]] ay nagtitipon sa Lesya Ukrainka monument sa High Park upang ipagdiwang ang kanyang buhay at trabaho. <ref>{{YouTube|F0ClIh7J6XA}}</ref> Ang mga kompositor ng Ukrainian na sina Tamara Maliukova Sidorenko (1919–2005) at Yudif Grigorevna Rozhavskaya (1923-1982) ay nagtakda ng ilan sa mga tula ni Ukrainka sa musika. <ref>{{Cite web |title=Rozhavska Yudif Hryhorivna - Ukrainian Musical World |url=https://musical-world.com.ua/en/artists/rozhavska-yudif-hryhorivna/ |access-date=2023-12-31 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231003055/https://musical-world.com.ua/en/artists/rozhavska-yudif-hryhorivna/ |archive-date=2023-12-31 |url-status=dead }}</ref> Naglabas ang National Bank of Ukraine ng ₴200 banknote na naglalarawan kay Lesya Ukrainka. Ayon sa image consultant Oleh Pokalchuk, ang hairstyle ni Ukrainka ay nagbigay inspirasyon sa over-the-head na tirintas ni Yulia Tymoshenko . <ref>{{Cite news |date=4 October 2007 |title=The queen of Ukraine's image machine |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7025980.stm |access-date=7 August 2008}}</ref>{{Clear}}Ayon sa Google Trends, si Lesya Ukrainka ay noong 2020 ang pangatlo sa pagraranggo ng mga query sa paghahanap ng kababaihang Ukrainian sa [[Google Search]] sa Ukraine (ang nangungunang dalawa ay sina Tina Karol at Olha Polyakova ). Noong 16 Nobyembre 2022, ang Pushkin Avenue sa [[Dnipro]] ay pinalitan ng pangalang Lesya Ukrainka Avenue. <ref name="dnipro-pushkin-32180120">{{Cite web |last= |date=16 December 2022 |title=A monument to Pushkin was dismantled in Dnipro (photo) |url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-dnipro-pushkin-demontazh/32180120.html |access-date=16 December 2022 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |language=Ukrainian}}</ref> == Mga pagsasalin sa Ingles == * ''The Babylonian Captivity'', (play), mula sa ''Five Russian Plays, With One From the Ukrainian'', Dutton, NY, 1916. [[iarchive:fiverussianplays00robeuoft|mula sa Archive.org]] ; * [http://www.poets.us/InCatacombs.html ''Sa Catacombs'' (dula)] na isinalin ni David Turow; * Maikling kwento; "Bisperas ng Pasko", "Ang Gamu-gamo", "Mga Kanta sa Tagsibol", "Huli na", "Ang Nag-iisang Anak", "Ang Paaralan", "Kaligayahan", "Isang Lungsod ng Kalungkutan", "Ang Paalam", "Sonorous Strings", "Isang Liham sa Malayong Dalampasigan", "Sa tabi ng Dagat", "Ang Bulag na Lalaki", "Ang Aparisyon", "Ang Pagkakamali", "Isang Sandali", "Ang Pag-uusap" at "Ang Mga Kaaway" na isinalin ng Roma Franko; <ref>Ukrainka L., 1998, [http://www.languagelanterns.com/fromcon.htm ''From Heart to Heart''], pp.288–468, Language Lantern Publications, Toronto, (Engl. transl.)</ref> * ''The Forest Song'', (play), sa "In a Different Light: A Bilingual Anthology of Ukrainian Literature Translated into English ni Virlana Tkacz at Wanda Phipps as Performed by Yara Arts Group", pinagsama-sama at inedit ni Olha Luchuk, Sribne Slovo Press, Lviv 2008. == Mga adaptasyon == === Theatrical adaptations ng mga gawa === * 1994 ''Yara's Forest Song'' sa direksyon ni Virlana Tkacz kasama ang Yara Arts Group sa La MaMa Experimental Theater sa New York at Les Kurbas Theater sa Lviv <ref>{{Cite web |title=Forest Song &#124; Yara Arts Group |url=https://www.yaraartsgroup.net/forest-song}}</ref> * 2013 ''Fire Water Night'' sa direksyon ni Virlana Tkacz kasama ang Yara Arts Group sa La MaMa Experimental Theater sa New York <ref>{{Cite web |title=Fire Water Night |url=https://www.yaraartsgroup.net/fire-water-night}}</ref> === Mga adaptasyon sa pelikula ng mga gawa === * "Kanta ng Kagubatan" (1961), isang pelikula ni Viktor Ivchenko * "Fireplace Master" (1971), isang pelikula ni Mstislav Dzhingzhiristy * "Cassandra" (1974), pelikula ni Yuriy Nekrasov, Serhiy Smyan * "Kanta ng Kagubatan" (1976), cartoon ni Alla Grachova * "Kanta ng Kagubatan. Mavka" (1981), isang pelikula ni Yuriy Ilyenko * "The Temptation of Don Juan" (1985), isang pelikula nina Vasyl Levin at Grigory Koltunov * "Blue Rose" (1988), isang dalawang bahagi na pelikula ni Oleg Biima * "Orgy" (1991), dula sa telebisyon * "Sa larangan ng dugo. Aceldama" (2001), isang pelikula ni Yaroslav Lupiy * "Mavka. The Forest Song" (2022) isang 3D cartoon ni Oleksandra Ruban. == Tingnan din == * Teatro ng Lesya Ukrainka * Ang Awit sa Kagubatan * Listahan ng mga makatang Ukrainian-wika * Listahan ng mga Ukrainian na babaeng manunulat * Listahan ng panitikang Ukrainian na isinalin sa Ingles == Mga sanggunian == # ''Note:'' "Ukrainka" literally means "Ukrainian woman" in Ukrainian # {{Reflist}}Krys Svitlana, ''[https://ejournals.library.ualberta.ca/index.php/crcl/article/view/10728 A Comparative Feminist Reading of Lesia Ukrainka’s and Henrik Ibsen’s Dramas].'' Canadian Review of Comparative Literature 34.4 (December 2007 [September 2008]): 389–409 # {{cite web |title=Mykhailo Drahomanov |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages\D\R\DrahomanovMykhailo.htm |access-date=12 December 2011 |work=Bibliography}} # {{cite book|last=Bida|first=konstantyn|title=Lesya Ukrainka|year=1968|publisher=Toronto|pages=259}} # {{cite book|last=Bida|first=Konstantyn|title=Lesya Ukrainka|year=1968|publisher=Toronto|pages=259}} # [[:uk:Леся Українка]] # Wedel, Erwin. Toward a modern Ukrainian drama: innovative concepts and devices in Lesia Ukrainka’s dramatic art, in ''Slavic Drama'', University of Ottawa, Ottawa, Ontario, Canada 1991, p 116. # {{cite web |title=Ukrainka, Lesia – Internet Encyclopedia of Ukraine |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/oop/d_qfullhit.htw?CiBold=true&CiHiliteColor=blue&CiWebHitsFile=%2Fpages%2Fu%2Fk%2Fukrainkalesia%2Ehtm&CiRestriction=%40contents+%22lesya+ukrainka%22&CiUserParam3=%2Fquery%2Easp&CiUserParam2=%22lesya+ukrainka%22&CiUserParam1=Ukrainka%2C+Lesia&CiLocale=NEUTRAL&CiHiliteType=Full}} # Bohachevsky-Chomiak, Martha. Feminists Despite Themselves: Women in Ukrainian Community Life, 1884–1939. Canadian Institute of Ukrainian Studies, University of Alberta, Edmonton, 1988. # {{cite web |title=Lessya Ukrainka |url=http://www.blacksea-crimea.com/Places/LesyaUkrainka.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113102453/http://www.blacksea-crimea.com/Places/LesyaUkrainka.html |archive-date=13 January 2012 |access-date=12 December 2011 |work=Bibliography}} # {{Cite web |date=2022-08-27 |title=Більш « Української України», як тут, не бачила: історія вулиці Лесі Українки в Гадячі - poltava-future.com.ua |trans-title=I Have Never Seen More "Ukrainian Ukraine" Than Here: The Story Of Lesia Ukrainka Street In Hadyach |url=https://poltava-future.com.ua/uk/eternal-ukrayinishoyi-ukrayiny-yak-tut-vona-ne-bachyla-istoriya-gadyaczkoyi-vulyczi-lesi-ukrayinky |access-date=2024-03-11 |language=uk}} # {{cite web |title=Lessya Ukrainka |url=http://www.blacksea-crimea.com/Places/LesyaUkrainka.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113102453/http://www.blacksea-crimea.com/Places/LesyaUkrainka.html |archive-date=13 January 2012 |access-date=12 December 2011 |work=Biography}} # {{cite web |title=Pleiada |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\P\L\Pleiada.htm |access-date=12 December 2011 |publisher=Encyclopedia of Ukraine, Vol.4}} # {{cite book|title=Ukrainka|year=1995|publisher=Encyclopædia Britannica.|location=Britannica Centre 310 South Michigan Avenue Chicago Illinois 60604 United States of America}} # {{cite book|title=Ukrainka Lesya|year=2010|publisher=Encyclopædia Britannica|location=Britannica Centre 310 South Michigan Avenue Chicago IL 60604 United States of America}} # {{Cite news |last=Джулай |first=Дмитро |date=2021-03-03 |title=Лесі Українці 150: невідомі факти змусять вас подивитися на письменницю по-новому |language=uk |work=Радіо Свобода |url=https://www.radiosvoboda.org/a/lesia-ukrainka-150-rokiv-nevidomi-fakty/31120122.html |access-date=2023-05-27}} # Taniuk, Les’. Toward the problem of Ukrainian “prophetic” drama: Lesia Ukrainka, Volodymyr Vynnycenko, and Mykola Kulis, in ''Slavic Drama'', University of Ottawa, Ottawa, Ontario, Canada 1991, p 125. # Swyripa, Francis. Wedded to the Cause, Ukrainian-Canadian Women and Ethnic Identity 1891–1991. University of Toronto Press, Toronto, 1993, p. 234. # {{YouTube|F0ClIh7J6XA}} # {{Cite book|last=Cohen|first=Aaron I.|url=https://www.worldcat.org/oclc/16714846|title=International encyclopedia of women composers|date=1987|isbn=0-9617485-2-4|edition=Second edition, revised and enlarged|location=New York|oclc=16714846}} # {{Cite web |title=Rozhavska Yudif Hryhorivna - Ukrainian Musical World |url=https://musical-world.com.ua/en/artists/rozhavska-yudif-hryhorivna/ |access-date=2023-12-31 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231003055/https://musical-world.com.ua/en/artists/rozhavska-yudif-hryhorivna/ |archive-date=2023-12-31 |url-status=dead }} # {{Cite news |date=4 October 2007 |title=The queen of Ukraine's image machine |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7025980.stm |access-date=7 August 2008}} # {{in lang|uk}} [https://life.pravda.com.ua/columns/2021/02/24/244033/ How Lesya Ukrainka became a Ukrainian celebrity №1], [[:en:Ukrayinska_Pravda|Ukrayinska Pravda]] (26 February 2021) # {{cite web |author= |date=16 December 2022 |title=A monument to Pushkin was dismantled in Dnipro (photo) |url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-dnipro-pushkin-demontazh/32180120.html |access-date=16 December 2022 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |lang=Ukrainian}} # Ukrainka L., 1998, [http://www.languagelanterns.com/fromcon.htm ''From Heart to Heart''], pp.288–468, Language Lantern Publications, Toronto, (Engl. transl.) # {{cite web |title=Forest Song &#124; Yara Arts Group |url=https://www.yaraartsgroup.net/forest-song}} # {{cite web |title=Fire Water Night |url=https://www.yaraartsgroup.net/fire-water-night}} == Mga panlabas na link == * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CU%5CK%5CUkrainkaLesia.htm Internet Encyclopedia of Ukraine: Lesya Ukrainka] * Sasha Dovzhyk, [https://lareviewofbooks.org/article/subverting-the-canon-of-patriarchy-lesya-ukrainkas-revisionist-mythmaking/ 'Pagbabago sa Canon of Patriarchy: Revisionist Mythmaking ni Lesya Ukrainka'], ''Pagsusuri ng Los Angeles sa Mga Aklat'', 2021 * [https://ubi.org.ua/uk/activity/zibrannya-tvoriv-lesi-ukra-nki-u-14-i-tomah Website ng Ukrainian Book Institute na may mga link sa 14 na volume ng bagong kritikal na edisyon ng kumpletong mga gawa ng awtor, mga text na available bilang mga pdf na dokumento sa pamamagitan ng Google Drive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224150153/https://ubi.org.ua/uk/activity/zibrannya-tvoriv-lesi-ukra-nki-u-14-i-tomah |date=2021-02-24 }} * Works by or about Lesya Ukrainka * Works by Lesya Ukrainka </img> * [http://www.languagelanterns.com/ukrainka.htm Mga Tinig ng Kababaihan sa Panitikang Ukrainiano: Lesya Ukrainka] ni Roma Franko * [http://www.swansea.ca/gallery_Community_30.htm Lesya Ukrainka Statue sa High Park, Toronto, Ontario, Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304034853/http://www.swansea.ca/gallery_Community_30.htm |date=2016-03-04 }} Archived </link> * [http://school3lesya140.at.ua Ang site: "Ipaalam sa Mundo ang tungkol sa aming Lesya" ang resulta ng mga mag-aaral na paaralan #3 ng Sevastopol sa proyektong "Lesya-140".] {{National symbols of Ukraine}}{{Authority control}} [[Kategorya:Namatay noong 1913]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1871]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Ukranyo]] arzwxilinx7qm0w5xih2qbptc98ufq6 Pierogi 0 327977 2241795 2225846 2026-11-12T09:10:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241795 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Marso 2024}} {{cleanup|date=Marso 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }}{{Infobox food|name=Pierogi|image=Pierogi z masłem - 2023.03.31.jpg|caption=Pierogi with butter|region=[[Poland]], [[Central Europe]], [[Eastern Europe]], [[Southeastern Europe]]|country={{ubl|[[Asia]] (historically)<ref name=Minrol />|[[Europe]] (contemporary)}}|course=Appetizer, main, dessert|served=|type=[[Dumplings]]|main_ingredient={{ubl|Dough: flour, eggs, water|Filling: various}}|variations={{ubl|'''savory''': {{lang|sk|bryndzové pirohy}} or {{lang|pl|pierogi z mięsem}}), {{lang|pl|pierogi z kapustą i grzybami}} and {{lang|pl|pierogi ruskie}} from [[Poland]] |'''sweet''': with fruit, often accompanied by pastry sauces or breadcrumbs mixed in butter}}|associated_cuisine=[[Poland]] (as pierogi)}} Ang '''Pierogi''' o '''Pierogies''' ay filled [[dumpling]]s, na ginawa sa pamamagitan ng pagbabalot ng [[tapay]] na walang [[pampaalsa]] sa paligid ng isang palaman, at paminsan-minsan ay may lasa na may masarap o matamis na palamuti, sa wakas ay niluto sa kumukulong tubig. Ang Pierogi o ang kanilang mga varieties ay nauugnay sa mga lutuin ng Central, Eastern at [[Timog-silangang Europa]]. Ang mga dumpling ay malamang na nagmula sa [[Asya]] at dumating sa Europa sa pamamagitan ng kalakalan noong [[Gitnang Kapanahunan]].<ref name="Minrol">{{Cite web |date=n.d. |title=Pierogi z kaszą gryczaną |url=http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana |archive-date=19 May 2017 |access-date=30 December 2021 |website=minrol.gov.pl |publisher=Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Ministry of Agriculture and Rural Development) |language=pl}}</ref> Ang malawakang ginagamit na pangalang Ingles na '''pierogi''' ay nagmula sa [[wikang Polako]]. Sa Silangang Europa at mga bahagi ng Canada sila ay kilala bilang '''varenyky''' '', <ref name="COD varenyky">{{Cite encyclopedia |year=2005 |title=varenyky |encyclopedia=Canadian Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195418163.001.0001/m_en_ca0075754?rskey=lUHqHM&result=1 |isbn=9780191735219}}</ref>'' o, sa ilang dialekto, '''pyrohy''' . Ang Pierogi ay sikat din sa modernong panahon [[lutuing Amerikano]] kung saan kung minsan ay kilala sila sa ilalim ng iba't ibang lokal na pangalan. Kasama sa mga karaniwang palaman ang [[patatas]], [[keso]], quark, [[sauerkraut]], giniling na karne, mushroom, prutas, at/o berry. Ang masarap na pierogi ay kadalasang inihahain na may kasamang topping ng kulay-gatas, pritong sibuyas, o pareho.<ref>{{Cite news |last=Severson |first=Kim |date=2018-06-26 |title=A Guide to Soft Fresh Cheeses: Cottage Cheese, Mascarpone and More (Published 2018) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/26/dining/types-of-soft-cheese.html |access-date=2020-11-06 |issn=0362-4331}}</ref> [[Talaksan:Rogsss.jpg|thumb]] == Terminolohiya == [[Talaksan:04565_Christmas_dumplings_with_dried_plums.JPG|thumb| Tradisyunal [[Noche Buena|na Bisperas ng Pasko]] pierogi, na ang pangalan ay nagmula sa salitang-ugat na nangangahulugang 'festival']] Ang salitang Ingles na "pierogi" ay nagmula sa salitang Polako ''{{Lang|pl|pierogi}}'' ({{IPA-pl|pʲɛˈrɔgʲi|}}), na pangmaramihang anyo ng ''{{Lang|pl|pieróg}}' ({{IPA-pl|ˈpʲɛruk|}}), isang generic na termino para sa isang punong dumpling. Nagmula ito sa Old East Slavic {{Lang|orv|[[wikt:пиръ|пиръ]]}}</link> ( ''{{Transl|orv|pirŭ}}'' ) at higit pa mula sa Proto-Slavic *pirъ, "kapistahan". <ref>''Food Culture in Russia and Central Asia'', 2005, p 75, By Glenn Randall Mack, Asele Surina</ref> Habang ang mga dumpling ay matatagpuan sa buong [[Eurasya]], ang partikular na pangalang ''pierogi'', kasama ang Proto-Slavic na ugat nito at ang mga kaugnay nito sa Kanluran at Silangang Slavic na mga wika, kabilang ang Russian {{Lang|ru|пирог}} ( ''{{Transl|ru|[[pirog]]}}'', "pie") at {{Lang|ru|пирожки}} ( ''{{Transl|ru|[[pirozhki]]}}'', "maliit na pie"), ay nagpapakita ng mga karaniwang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo na pinagmulan]] ng pangalan, na sinusunod ang mga modernong estado ng bansa at ang kanilang mga standardized na wika . Sa karamihan ng mga wikang ito ang salita ay nangangahulugang "pie". Gayunpaman, ang isang kamakailang teorya ay nag-isip na ang mga salitang ''bierock'', ''pierogi'' o ''pirog'' ay maaaring hango sa Turkic ''bureg'' . <ref>{{Cite web |date=25 June 1997 |title=You Say Purek, I Say Beerock |url=http://articles.latimes.com/1997-06-25/food/fo-6599_1_borek |access-date=15 April 2023 |website=Los Angeles Times}}</ref> Sa mga Ukrainians, Russian at kanilang mga diasporas, kilala sila bilang ''varenyky'' ( [[wiktionary:вареники|вареники]] ). <ref name="COD varenyky"/> <ref>{{Cite news |last=Ellick |first=Adam B. |date=2007-09-30 |title=Dumplings for the Lord |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/09/30/nyregion/thecity/30ukra.html |access-date=2022-04-09 |issn=0362-4331}}</ref> Ang salita ay ang pangmaramihang anyo ng {{Lang|uk|вареник}}</link> ( ''{{Transl|uk|varenyk}}'' ), na nagmula sa Ukrainian {{Lang|uk|вар}}</link> ( ''{{Transl|uk|var}}'' ) "boiling liquid", na nagpapahiwatig ng pagkulo bilang pangunahing paraan ng pagluluto para sa ganitong uri ng dumpling. <ref>{{Cite magazine|magazine=The New Yorker}}</ref> Ang parehong termino ay ginagamit sa komunidad ng Mennonite, kung minsan ay binabaybay na ''varenikie'' o ''wareniki'' ; at ''vareniki'' sa mga Canadian Doukhobors <ref>{{Cite web |last=Popoff |first=D. E. (Jim) Popoff |title=A Glossary of Traditional Doukhobor Cuisine |url=https://www.usccdoukhobors.org/cuisine/aboutcuisine.htm |access-date=31 July 2023 |website=USCC Doukhobors |publisher=Union of Spiritual Communities of Christ |quote=With permission from 'Hospitality, Cooking the Doukhobor Way' (1995)}}</ref> ''Ang Bryndzové pirohy'' ay ang Slovak na termino para sa mga dumpling na puno ng keso ng gatas ng tupa.<ref>{{Cite web |title=Bryndza Pierogi (Bryndzové Pirohy) recipe – Slovak Cooking |url=http://www.slovakcooking.com/2010/recipes/pierogi/ |access-date=2016-07-27 |website=www.slovakcooking.com}}</ref> ''Ang Colțunași'' ay ang terminong [[Wikang Rumano|Rumano]] para sa mga punong dumplings. <ref name="coltunas">{{Cite web |title=COLŢUNÁŞ |url=http://www.dexonline.news20.ro/cuvant/coltunas.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224163723/http://www.dexonline.news20.ro/cuvant/coltunas.html |archive-date=2021-02-24 |access-date=2012-03-05 |publisher=DEX on line |language=ro}}</ref> Ito ay nagmula sa Greek {{Lang|el|καλτσούνι}}, ''kaltsúni'', mismong isang paghiram mula sa Italian calzoni . Ang isang katulad na pinangalanang uri ng dumpling na nauugnay sa, o itinuturing na iba't ibang, pierogi, ay kilala sa Belarus bilang ''калдуны́'', sa Lithuania bilang ''koldūnai'', at sa Poland bilang ''kołduny'' . Ang Pierogi ay may lokal na variant sa Poland na kilala bilang pierogi ng Saint Peter o ''pierogi Świętego Piotra'' . == Pinagmulan == Habang ang pinagmulan ng pierogi ay madalas na pinagtatalunan, ang eksaktong pinanggalingan ng ulam ay hindi alam at hindi mabe-verify. Ang mga dumpling ay malamang na nagmula sa [[Tsina]] at naging laganap sa Europa noong [[Gitnang Kapanahunan]] o mas huling mga panahon. <ref name="Minrol"/> Sinasabi ng ilan na ang pierogi ay ikinalat ng mga ekspedisyon ni [[Marco Polo]] sa pamamagitan ng [[Daang Seda]], kaya nagmumungkahi ng koneksyon sa Chinese mantou . <ref>{{Cite news |last=Shelby Pope |title=The dumpling that comforts Poland |language=en |url=http://www.bbc.com/travel/gallery/20181218-the-dumpling-that-comforts-poland |access-date=2020-12-26}}</ref> May teorya ang iba pang mga pinagkukunan na noong ika-13 siglo, ang pierogi ay dinala ni Saint Hyacinth ng Poland mula sa [[Asya|Malayong Silangan (Asya)]] sa pamamagitan ng kung ano noon ang [[Kievan Rus']]. <ref name=":5">{{Cite web |last=Kasprzyk-Chevriaux |first=Magdalena |date=May 22, 2014 |title=Polish Food 101 ‒ Pierogi {{!}} Artykuł {{!}} Culture.pl |url=http://culture.pl/en/article/polish-food-101-pierogi |access-date=2016-07-27}}</ref> Naging katangian ang mga ito sa mga lutuing Central at East European, kung saan naimbento ang iba't ibang uri (paraan ng paghahanda, sangkap, pagpuno). == Mga sangkap at paghahanda == === Mga pagpupuno === Ang Pierogi ay maaaring palaman (singularly o sa mga kumbinasyon) na may niligis na patatas, pritong sibuyas, quark o farmer cheese, [[repolyo]], [[sauerkraut]], giniling na karne, mushroom, [[espinaka]], o iba pang sangkap depende sa kagustuhan ng magluto. Ang mga bersyon ng dessert ng dumpling ay maaaring lagyan ng matamis na quark o ng sariwang prutas na palaman tulad ng [[seresa]], strawberry, [[prambuwesas]], bilberry, blueberry, [[mansanas]], o plum ; minsan ginagamit ang mga stoned [[pruno]], pati na rin ang jam . Para sa higit pang lasa, maaaring idagdag ang kulay-gatas sa pinaghalong kuwarta, at ito ay may posibilidad na gumaan ang kuwarta. === Paghahanda === Ang kuwarta, na ginawa sa pamamagitan ng paghahalo ng harina at maligamgam na tubig, kung minsan ay may itlog, ay iginugulong patag at pagkatapos ay gupitin sa mga parisukat gamit ang isang kutsilyo o mga bilog gamit ang isang [[tasa]] o inuming baso . Ang kuwarta ay maaaring gawin gamit ang ilang mashed patatas, na lumilikha ng mas makinis na texture. Ang isa pang variation, na tanyag sa Slovakia, ay gumagamit ng masa na gawa sa harina at curd na may mga itlog, asin, at tubig. Ang pagpuno ay inilalagay sa gitna at ang kuwarta ay nakatiklop upang bumuo ng kalahating bilog o parihaba o tatsulok (kung ang kuwarta ay hiwa nang parisukat). Pinagsasama-sama ang mga tahi upang ma-seal ang pierogi upang manatili ang laman sa loob kapag ito ay luto na. Ang pierogi ay kumukulo hanggang sa lumutang, matuyo, at kung minsan ay pinirito o iluluto sa mantikilya bago ihain o iprito bilang mga tira. Maaari silang ihain ng tinunaw na mantikilya o kulay gatas, o palamutihan ng maliliit na piraso ng pritong [[bacon]], sibuyas, at mushroom. Maaaring lagyan ng sarsa ng mansanas, jam, o ''varenye'' ang mga uri ng dessert.<gallery widths="170px" heights="140px"> Talaksan:Pierogi_preparation_07.JPG|alt=Cutting the dough into circles|Pagputol ng kuwarta sa mga bilog Talaksan:Pierogi_preparation_09.JPG|alt=Placing the filling into a dough pocket|Inilalagay ang pagpuno sa isang bulsa ng kuwarta Talaksan:Pierogi_preparation_10.JPG|alt=Closing the dough pocket|Isinasara ang bulsa ng kuwarta Talaksan:Pierogi_preparation_11.JPG|alt=Sealing the pierogi|Tinatakan ang pierogi </gallery> == Mga bansa == === Poland === [[Talaksan:Pierogi_6.jpg|thumb| ''Pierogi'' festival sa [[Cracovia]], [[Polonya]], na nangyayari sa Araw ng St. Hyacinth]] Tradisyonal na itinuturing na pagkain ng mga magsasaka, ang pierogi sa kalaunan ay nakakuha ng katanyagan at kumalat sa lahat ng mga uri ng lipunan, kabilang ang mga maharlika . Inilalarawan ng mga cookbook mula sa ika-17 siglo kung paano noong panahong iyon, ang pierogi ay itinuturing na pangunahing pagkain ng Polish, at bawat holiday ay may sariling espesyal na uri ng pierogi na nilikha. Mayroon silang iba't ibang mga hugis, pagpuno at paraan ng pagluluto. Ang mga mahahalagang kaganapan tulad ng mga kasalan ay may sariling espesyal na uri ng pierogi kurniki - inihurnong pie na puno ng [[Manok (pagkain)|manok]] . Gayundin, ang pierogi ay ginawa lalo na para sa mga pagluluksa o wakes, at ang ilan ay para sa caroling season noong Enero. Sa silangan ang inihurnong pierogi ay isang pangkaraniwan at gustung-gustong ulam ng Pasko. Sila ay pinalamanan ng patatas, keso, repolyo, mushroom, bakwit, o dawa. Ang pinakasikat ay ang Biłgoraj pierogi na pinalamanan ng bakwit, patatas, at keso at pagkatapos ay inihurnong sa oven. <ref>{{Cite web |title=Pierogi nowodworskie |url=http://www.minrol.gov.pl:80/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-lubelskie/Pierogi-nowodworskie |archive-url=https://web.archive.org/web/20180628235235/http://www.minrol.gov.pl:80/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-lubelskie/Pierogi-nowodworskie |archive-date=2018-06-28}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Baked pierogi |url=https://www.wilanow-palac.pl/stanislaw_czerniecki_s_old_polish_pierogi.html |access-date=2024-03-24 |archive-date=2024-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621193805/https://www.wilanow-palac.pl/stanislaw_czerniecki_s_old_polish_pierogi.html |url-status=dead }}</ref> Ang Pierogi ay isang mahalagang bahagi ng Polish festive seasons, partikular na ang [[Noche Buena|Bisperas ng Pasko]] ( Hapunan ng Wigilia ) at Christmastide . Hinahain din ang mga ito sa mga pampublikong kaganapan, palengke o pagdiriwang sa iba't ibang anyo at panlasa, mula sa matamis hanggang sa maalat at maanghang. Sa 2007 Pierogi Festival sa Kraków, 30,000 pierogi ang kinakain araw-araw. <ref>{{Cite web |title=Pierogi Festival |url=https://rove.me/to/krakow/pierogi-festival |publisher=rove.me}}</ref> Ang Polish pierogi ay kadalasang puno ng sariwang quark, pinakuluang at tinadtad na patatas, at piniritong sibuyas. Ang uri na ito ay kilala sa Polish bilang ''pierogi ruskie'' (" Ruthenian pierogi"). Ang iba pang tanyag na pierogi sa Poland ay puno ng giniling na karne, mushroom at repolyo, o para sa dessert ng iba't ibang prutas (mga berry, na may mga strawberry o blueberry ang pinakakaraniwan). Ang matamis na pierogi ay karaniwang inihahain na may kulay-gatas na may halong asukal, at masarap na pierogi na may taba ng bacon at mga piraso ng bacon. Ang mga pole ay tradisyonal na naghahain ng dalawang uri ng pierogi para sa hapunan sa [[Noche Buena|Bisperas ng Pasko]] . Ang isang uri ay puno ng pinaasim na repolyo at pinatuyong mushroom, isa pa{{Spaced en dash}}maliit ''na uszka'' na puno lamang ng mga tuyong ligaw na mushroom{{Spaced en dash}}hinahain sa malinaw na ''[[barszcz]]'' . <ref name="pierogifest">{{Cite web |title=Annual Pierogi Festival in Whiting, Indiana |url=http://www.pierogifest.net/ |publisher=[[Pierogi Fest]]}}</ref> ''Ang Leniwe pierogi'' ("lazy pierogi") ay ibang uri ng pagkain, katulad ng lazy vareniki (tingnan sa ibaba), ''kopytka'', o ''halušky'' . === Ukraine === Ang Varenyky sa Ukraine ay isang sikat na pambansang ulam, na inihahain kapwa bilang pang-araw-araw na pagkain at bilang bahagi ng ilang tradisyonal na pagdiriwang, gaya ng Hapunan sa Bisperas ng pasko ( {{Lang-uk|Свята Вечеря|lit=Holy Supper|translit=Sviata Vecheria}}). Sa ilang rehiyon sa o karatig ng modernong-panahong Kanlurang Ukraine, partikular sa Carpathian Ruthenia at Galicia, ang mga terminong varenyky at pyrohy ay ginagamit upang tukuyin ang parehong ulam. Gayunpaman, ang Ukrainian varenyky ay madalas na hindi pinirito. [[Talaksan:Varenyky_Ukrainian.jpg|thumb| Tradisyunal na Ukrainian {{Lang|uk|varenyky}}</link> , bago lutuin at may crimped na mga gilid]] Ang Varenyky ay itinuturing ng mga Ukrainians bilang isa sa kanilang mga pambansang pagkain at gumaganap ng isang pangunahing papel sa kultura ng Ukrainian. Taliwas sa maraming iba pang mga bansa na nagbabahagi ng mga dumpling na ito, ang mga Ukrainians ay madalas na gumamit ng mga produktong fermented milk( sored milk o ryazhanka ) upang itali ang masa; gayunpaman, ngayon ang mga itlog ay kadalasang ginagamit sa halip. Kasama sa karaniwang Ukrainian fillings para sa varenyky ang curd cheese, patatas, pinakuluang beans, repolyo, mushy peas, plum, currants, sour cherries (at iba pang prutas), karne, isda, at bakwit. Sa Ukraine, ang varenyky ay tradisyonal na nilagyan ng sour cream ( {{Lang-uk|сметана|translit=smetana}}) at mantikilya, pati na rin ang piniritong sibuyas, at piniritong piraso ng salo ( {{Lang-uk|шкварки|translit=shkvarky}} ). Bagama't tradisyonal na masarap, maaari ding ihain ang varenyky bilang panghimagas sa pamamagitan lamang ng pagpapalit ng laman ng dumpling sa matamis. Kasama sa dessert na varenyky fillings ang maasim na seresa, bilberry, sweet quark, at iba't ibang prutas. Ang mga gitnang rehiyon ng Ukraine ay kilala para sa kanilang mas hindi pangkaraniwang varenyky, ang Poltava ay kilala sa pagpuno ng harina na varenyky, kung saan ang mga dumpling ay puno ng pinaghalong harina, mantika at pinirito na piraso ng bacon. Gayunpaman, ang hindi pangkaraniwang pagpuno ay matatagpuan din sa ibang mga rehiyon, tulad ng hempseed varenyky mula sa Polissia at Galicia . <ref>{{Cite web |title=Фуд-гід Україною |url=https://specials.platfor.ma/food-guide-ua/ |access-date=2023-06-25 |website=platfor.ma |language=uk |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625153328/https://specials.platfor.ma/food-guide-ua/ |url-status=dead }}</ref> Mahal na mahal si Varenyky sa Ukranya kaya ang taunang pagdiriwang sa paggunita sa kanila ay ginaganap sa Ukrainian ski resort town ng Bukovel sa Carpathian Mountains. Noong 2013, isang snow monument sa varenyky ang ginawa sa Bukovel, at isinumite sa Guinness Book of Records bilang pinakamalaking snow varenyk sa mundo. Sa Ukraine, ang varenyky ay hindi lamang isang pambansang ulam, ngunit gumaganap din ng isang simboliko at ritwal na papel. Ang mga ninuno ng Ukraine ay tinutumbas ang varenyky sa isang batang buwan dahil sa magkatulad na hugis, at ginamit ang mga dumplings bilang bahagi ng pagano at mga ritwal ng pagsasakripisyo. Halimbawa, ang keso na varenyky ay isinakripisyo malapit sa mga bukal ng tubig, at maraming taon na ang nakalilipas ay naniniwala rin ang mga magsasaka na ang varenyky ay nakatulong sa pagdadala ng masaganang ani, kaya nagdala sila ng mga lutong bahay na dumpling sa mga bukid. <ref name=":0">{{Cite web |date=11 January 2018 |title=Ten Astonishing Facts About Ukrainian Varenyky |url=https://ukrainian-recipes.com/10-astonishing-facts-about-ukrainian-varenyky.html}}</ref> === Mga rehiyong nagsasalita ng Aleman === [[Talaksan:Schlutzkrapfen_South_Tyrol_(3).JPG|thumb| ''Schlutzkrapfen'' na may spinach at ricotta, [[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano|South Tyrol]]]] Ang karaniwang terminong Pirogge (pl. Piroggen) ay naglalarawan sa lahat ng uri ng Eastern European filled dumplings at buns, <ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=Pirogge |encyclopedia=Duden Wörterbuch |publisher=Dudenverlag |url=http://www.duden.de/rechtschreibung/Pirogge}}</ref> kabilang ang pierogi, pirozhki at pirogs . Ang ilang uri ng piroggen, parehong pinakuluan at inihurnong, ay karaniwang pamasahe para sa mga Aleman na naninirahan sa Silangang Europa at ang Baltic ay inihahanda pa rin ng kanilang mga inapo na naninirahan doon at sa Alemanya. Sa partikular, ang inihurnong pīrādziņi ay kilala bilang pīrādziņi ay kilala bilang ''Kurländer Speckkuchen'' (" Courland bacon/speck pie") sa lutuin ng mga Baltic German . ''Ang Schlutzkrapfen'' ay malapit na kahawig ng pierogi; karaniwan ang mga ito sa Tirol at rehiyon ng [[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano|South Tyrol]] na nagsasalita ng Aleman sa hilagang Italya, at paminsan-minsan ay matatagpuan sa [[Baviera]]. Maaaring kabilang sa mga palaman ang karne o patatas, ngunit ang pinakalaganap na palaman ay isang kumbinasyon ng spinach at quark ( ''Topfen'' ) o ricotta . Ang isa pang katulad na pagkaing Austrian, na kilala bilang ''Kärntner Nudel'' ( [[Carinthia (estado)|Carinthian]] noodles), ay ginawa gamit ang malawak na hanay ng mga palaman, mula sa karne, mushroom, patatas o quark hanggang sa mansanas, peras o [[Malipukon|mint]] . Malaki ang pagkakaiba ng mga rehiyonal na specialty na ito sa mga pinakakaraniwang Swabian filled dumpling na kilala bilang ''Maultaschen'' . === Hungary === Sa lutuing Hungarian, ang ''derelye'' ay katulad ng pierogi, na binubuo ng mga bulsa ng pasta na puno ng jam, cottage cheese, o kung minsan ay karne. <ref>[https://web.archive.org/web/20120214104349/http://www.chew.hu/derelye_lekvaros_sonkas_vagy_h/ Derelye recipe] from chew.hu</ref> Ang derelye ay pangunahing ginagamit bilang isang maligaya na pagkain para sa mga espesyal na okasyon tulad ng mga kasalan; ito ay kinakain din para sa mga regular na pagkain, ngunit ang tradisyon na ito ay naging bihira.{{Fact|date=August 2008}} === Romania at Moldova === Sa [[Romania]] at [[Moldabya|Moldova]], ang isang katulad na recipe ay tinatawag na ''colțunași'', <ref name="coltunas"/> na may mga rehiyonal na varieties tulad ng ''piroști'' sa [[Transylvania]] at Bukovina na mga rehiyon at ''chiroște'' sa rehiyon ng Moldavia . <ref>{{Cite web |last=Ensinger |first=David |date=June 14, 2013 |title=Recipes from Abroad // A Special Sunday Dinner in Moldova |url=http://www.thescoutproject.org/journal/field-guide/food-and-drink/recipes-from-abroad-sunday-dinner-in-moldova |access-date=2023-04-06 |website=The Scout Project |language=en-US}}</ref> Ang Colțunași ay alinman sa isang dessert na puno ng jam (karaniwan ay plum), sariwang maasim na seresa, o cottage cheese, o masarap, na puno ng dill seasoned cheese (telemea o urdă), mashed patatas, o tinadtad na karne. Ang kuwarta ay ginawa gamit ang harina ng trigo at ang colțunași ay pinakuluan sa inasnan na tubig, <ref>{{Cite web |date=7 October 2009 |title=Hai la masa!: Coltunasi |url=https://kathrynannew.wordpress.com/2009/10/07/hai-la-masa-coltunasi/ |access-date=24 August 2016}}</ref> pinirito sa mantika, o inihurnong sa oven. Ang salita ay kaugnay ng Slavic ''kalduny'',isang uri ng dumplings. Sa parehong Bukovina at Transylvania, ang pangalang piroști ay ginagamit sa mga Romanian na pamilya ng German o Slavic na pinagmulan at ang pagpuno ay maaari ding isang buo, sariwa, walang binhing plum. Ang terminong colțunaș ay ginagamit ng mga katutubong Romanian na pamilya at kadalasang puno ng cottage cheese o quark at inihahain sa ibabaw ng [[Smetana (produktong gatas)|sour cream smântână]], tradisyonal na tinatawag na ''colțunași cu smântână'' . === Russia at Belarus === [[Talaksan:Singer_Café_-_Pierogi_IMG_3425.JPG|thumb| Naglingkod si Vareniki sa [[San Petersburgo|Saint Petersburg]]]] ''Ang Vareniki'' ay kadalasang puno ng patatas (minsan ay may halong mushroom), quark cheese, repolyo, beef, at berries. <ref>{{Cite news |last=Kharzeeva |first=Anna |year=2014 |title=Vareniki: A blessing for vegetarians |url=https://www.rbth.com/arts/2014/05/08/vareniki_a_blessing_for_vegetarians_35095}}</ref> Maaari silang lagyan ng pritong sibuyas at bacon, o mantikilya, at ihain na may kulay-gatas. Ang pagkaing Ukrainian na ito ay naging lalong popular sa Russia noong panahon ng Sobyet, nang ito ay naging bahagi ng menu ng pampublikong pagtutustos ng pagkain at internasyonal na lutuing Sobyet . [[Pelmeni]] ay makabuluhang naiiba; ang mga ito ay mas maliit, iba ang hugis at kadalasang puno ng giniling na karne (baboy, tupa, karne ng baka, isda) o mushroom pati na rin ang asin, paminta, at kung minsan ay mga halamang gamot at sibuyas. Sa modernong Ruso, ang pirozhki palaging nangangahulugang isang inihurnong, sa oven, o minsan sa isang kawali, kadalasan sa ilalim ng takip, masa na may laman. Para sa masa na may mga palaman, niluto sa tubig na kumukulo, ang eksaktong pagpapangalan ay ginagamit - vareniki, pelmeni, pozy (steamed), atbp. Sa Belarus, ang kalapitan nito sa Poland, Ukraine, at Russia ay nakakatulong na lumikha ng kakaibang timpla na sumasakop sa tatlo. Kalduny ang resulta, at isa sa mga pinakakilalang pagkain mula sa Belarus. ==== Russian Mennonite cuisine ==== Dahil sa mga siglo ng malapit na komunidad at malawakang paglipat mula sa [[Netherlands]], hilagang [[Prusya]], [[Imperyong Ruso]], at Americas, nakabuo ang mga Russian Mennonites ng kakaibang etnisidad at lutuin. Sa Russian Mennonite cuisine ang pierogi ay mas karaniwang tinatawag na ''vereniki'' at halos palaging pinalamanan ng cottage cheese at hinahain ng makapal na puting cream gravy na tinatawag na ''schmaunt fat'' . <ref>{{Cite news |last=Fbcadminb3Bnw5 |date=29 July 2015 |title=Steinbach museum exhibit looks at the Mennonite menu |work=Manitoba Co-operator |url=https://www.manitobacooperator.ca/country-crossroads/a-global-recipe-swap/ |access-date=May 15, 2021}}</ref> Lalagyan din ng mga Russian Mennonites ang ''vereniki'' ng prutas tulad ng Saskatoon berries o blueberries . Madalas itong sinasamahan ng farmer sausage ( ''formavorscht'' ) o ham. Hindi na karaniwan ang Mennonite-style ''vereniki'' sa Poland, Russia, o Ukraine, ngunit napakakaraniwan na sa Canadian prairies, [[Chihuahua|Chihuahua, Mexico]], [[Paraguay]], [[Bolivia]], at iba pang mga lugar kung saan nanirahan ang mga Russian Mennonites. === Slovakia === [[Talaksan:Bryndzove_pirohy.jpg|thumb|{{Lang|sk|Bryndzové pirohy}}]] Ang isang tradisyonal na pagkain sa lutuing Slovak ay {{Lang|sk|bryndzové pirohy}} , dumplings na puno ng maalat {{Lang|sk|[[bryndza]]}} keso na hinaluan ng niligis na patatas. {{Lang|sk|Bryndzové pirohy}} ay inihahain kasama ng ilan pang {{Lang|sk|bryndza}}(halo-halong gatas o kulay-gatas, kaya ito ay may likidong pare-pareho at nagsisilbing sawsaw) at nilagyan ng bacon o pritong sibuyas. Sa Slovakia, {{Lang|sk|pirohy}} ay kalahating bilog ang hugis. Kasama ng {{Lang|sk|[[bryndzové halušky]]}}, {{Lang|sk|bryndzové pirohy}} ay isa sa mga pambansang pagkain ng Slovakia . Ang ilang iba pang mga varieties ay kinabibilangan ng ''pirohy'' na puno ng mashed patatas, mansanas, jam, o quark . === Bosnia at Herzegovina === Sikat ang Klepe sa Sarajevo, puno ng tinadtad na karne, at nilagyan ng sour cream, bawang, at paprika. === Slovenia === Ang "Ajdovi krapi" (literal na "buckwheat carps") ay isang putahe na sikat sa hilagang-silangang at Alpine rehiyon ng Slovenia. Ginagawa ito gamit ang harina ng buckwheat sa halip na trigo at puno ng isang halo ng cottage cheese (skuta), millet, at pritong sibuyas. Karaniwang nilalagyan ito ng mga pampasarap tulad ng pork fat crisps, pritong bacon, o pritong sibuyas, ngunit ngayon ay kadalasang nilalagyan ng tinunaw na mantikilya at breadcrumbs. Kasama ng žganci at štruklji, sila ay bumubuo ng isang trio ng mga putahe na batay sa buckwheat na tipikal sa lutuing Slovenian . === Turkey === Ang "Piruhi" ay isang tradisyonal na putahe na ginagawa sa ilang bahagi ng Anatolia na may kasaysayan din sa kusinang Ottoman. Karaniwan itong ginagawa gamit ang harina ng trigo at itlog at puno ng halo ng Tulum cheese, perehil, at sibuyas. Karaniwang inihahain ito kasama ang tinostang mga walnut sa mantikilya. === Estados Unidos at Canada === [[Talaksan:Pierogi_StLawrenceMarket_Toronto.jpg|left|thumb| Espesyal ang Pierogi sa isang fast-food stall sa St. Lawrence Market, Toronto]] [[Talaksan:World's_Largest_Perogy.jpg|left|thumb| Pierogi sculpture sa Glendon, Alberta]] Ang "Pierogi" ay dinala sa Estados Unidos at Canada ng mga imigrante mula sa Gitnang at Silangang Europa. Ito ay partikular na karaniwan sa mga lugar na may malalaking populasyon ng mga Polish o Ukrainian, tulad ng Lalawigan ng Alberta, Pittsburgh, Chicago, at New York City (partikular sa East Village ng Manhattan at Greenpoint sa Brooklyn) kasama ang mga suburban na lugar nito sa New Jersey. Ang pierogi sa Amerika ay una naging isang pagkain ng pamilya sa mga imigrante pati na rin sa mga ethnic restaurant. Ang pierogi sa America ay una nanggaling sa Cleveland, Ohio, nang ang unang dokumentadong pagbebenta ng pierogi ay naganap sa Marton House Tavern sa Cleveland noong 1928. Sa panahon ng post-World War II, ang mga bagong luto na pierogi ay naging pangunahing produkto sa mga pondo ng mga ethnic na simbahan. Sa pamamagitan ng dekada ng 1960, ang pierogi ay isang karaniwang item sa mga supermarket sa mga pampalamig na aisle sa maraming bahagi ng Estados Unidos at Canada, at maaari pa ring mahanap sa mga tindahan ng grocery ngayon. Maraming bayan na may pinagmulan sa Gitnang at Silangang Europa ang nagdiriwang ng pierogi. Sila ay naging simbolo ng Polish-American cultural identity. Maraming pamilya ang gumagawa nito kapag Pasko. Ang lungsod ng Whiting, Indiana, ay nagdiriwang ng pagkain sa kanilang Pierogi Fest tuwing Hulyo. Karaniwan din na iniuugnay ang pierogi sa Cleveland, kung saan may taunang mga kaganapan tulad ng Slavic Village Pierogi Dash at ang Parma Run-Walk for Pierogies. Nagdiriwang din ng pierogi ang Pittsburgh, Pennsylvania. Mayroong "pierogi race" sa bawat laro ng Pittsburgh Pirates baseball sa kanilang tahanan. Sa palaro, anim na mananakbo na nakasuot ng mga costume ng pierogi ay nagtatakbuhan patungo sa finish line. Noong 1993, ang bayan ng Glendon, Alberta, ay nagtayo ng isang roadside tribute sa culinary creation na ito: isang 25-foot (7.6 m) fiberglass perogy (pinipili na lokal na pagbaybay), kasama ang tinidor. Ang Estados Unidos ay may malaking merkado para sa pierogi dahil sa malalaking komunidad ng mga imigrante mula sa Gitnang at Silangang Europa. Sa kaibahan sa ibang mga bansa na may mas bago pang mga populasyon ng mga Europeong namumuhunan, ang mga modernong pierogi sa Estados Unidos ay makikita sa iba't ibang lasa sa mga tindahan ng grocery. Marami sa mga komersyal na tatak ng pierogi na ito ay naglalaman ng mga hindi-tradisyonal na sangkap upang magustuhan ang mga panlasang Amerikano, tulad ng spinach, jalapeño, at manok. [citation needed] Ang Pierogi ay naging pansamantalang popular bilang isang pagkain sa sports nang piliin ito ni Paula Newby-Fraser bilang kanyang paboritong pagkain para sa bahaging pagbibisikleta ng 1989 Hawaii Ironman Triathlon. Matapos ito, si Mrs. T's, ang pinakamalaking tagagawa ng pierogi sa Amerika, ay nag-sponsor ng mga triathlon, propesyonal na mga triathlete, at "fun runs" sa buong bansa nang mahigit isang dekada. Para sa maraming triathlete, ang pierogi ay naging isang alternatibo sa pasta para sa pagtaas ng kanilang pagtanggap ng carbohydrates. Ayon sa tagagawa ng pierogi na si Mrs. T's, na nakabase sa Shenandoah, Pennsylvania, ang pagkonsumo ng pierogi sa Estados Unidos ay higit na nakakonsentra sa isang heograpikal na rehiyon na tinatawag na "Pierogi Pocket", isang lugar kabilang ang New York, New Jersey, Pennsylvania, Ohio, Indiana, Chicago, Detroit, mga bahagi ng hilagang Midwest at katimugang New England na bumubuo ng 68 porsiyento ng taunang pagkonsumo ng US pierogi. <ref>{{Cite web |title=Mrs T's Pierogy Pocket Capital of America |url=http://www.pierogypocket.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234630/http://www.pierogypocket.com/ |archive-date=3 March 2016 |access-date=24 August 2016}}</ref>   Ang [[Canada]] ay may malaking populasyon ng Poland, gayundin ang mga populasyon ng Ukrainian, at ang pierogi (kilala sa lokal bilang mga perogies) ay karaniwan sa buong bansa. Ang Canadian market para sa pierogi ay pangalawa lamang sa US market, ang huli ay naging destinasyon ng pagpili para sa karamihan ng Central at Eastern European immigrant bago at noong World War II. Matatagpuan ang naka-pack na frozen na pierogi saanman umiiral ang Central at Eastern European immigrant na mga komunidad at sa pangkalahatan ay nasa lahat ng dako sa buong Canada, kahit na sa malalaking chain store. Ang karaniwang mga frozen na lasa ay kinabibilangan ng mga analog ng ruskie pierogi na puno ng patatas at alinman Cheddar cheese, sibuyas, bacon, cottage cheese, o mixed cheese. Ang mga homemade na bersyon ay karaniwang puno ng alinman sa niligis na patatas (tinimplahan ng asin at paminta at kadalasang hinahalo sa dry curd cottage cheese o cheddar cheese), sauerkraut, o prutas. Ang mga ito ay pagkatapos ay pinakuluan, at maaaring ihain kaagad, ilagay sa mga hurno at pinananatiling mainit, o pinirito sa mantika o mantikilya. Kabilang sa mga sikat na uri ng prutas ang strawberry, blueberry, at saskatoon berry . Ang mga bersyon ng patatas at keso o sauerkraut ay kadalasang inihahain kasama ng ilan o lahat ng sumusunod: mantikilya o mantika, kulay-gatas (karaniwan), piniritong sibuyas, pritong bacon okielbasa (sausage), at isang creamy mushroom sauce (hindi gaanong karaniwan). Ang ilang mga etnikong kusina ay magprito ng mga perogies; Maaaring ihain sa ganitong paraan ang mga dessert at main course dish. Ang mga frozen na varieties ay minsan ay inihahain sa istilong casserole na may pinaghalong tinadtad na hamon, sibuyas, paminta, at cheddar na keso o may istilong Italyano na pinaghalong giniling na karne ng baka, sibuyas, at tomato sauce. Itinatampok ng mga pambansang chain restaurant sa Canada ang ulam o mga variation. Ang Boston Pizza ay may sandwich at pizza na may lasa na parang pierogies, habang ang Smitty's ay nagsisilbi sa kanila bilang isang appetizer na pinirito na may bahagi ng salsa . == Lazy pie at lazy dumplings == [[Talaksan:Pierogi_leniwe_3538.jpg|thumb| ''Pierogi leniwe'' Polish style, pinalamutian ng cinnamon]] ''Lazy varenyky'' ( {{Lang-uk|книдлі, ліниві вареники}}, {{Lang-ru|ленивые вареники}}) sa Ukrainian at Russian cuisine o ''leniwe pyrohy'' sa Rusyn ay [[Niyoki|gnocchi]] -shaped dumplings na ginawa sa pamamagitan ng paghahalo ng domashniy sir (curd cheese) na may itlog at harina sa mabilis na masa. Ang cheese-based dough ay binubuo ng isang mahabang sausage na humigit-kumulang 2 sentimetro (3⁄4 in) ang kapal, pagkatapos ay hinihiwa nang pahilis sa gnocchi, na tinatawag na halushky sa [[Wikang Ukranyo|Ukranyo]] at Rusyn at ''galushki'' sa [[Wikang Ruso|Russian]] . Ang mga dumpling ay pagkatapos ay mabilis na pinakuluan sa inasnan na tubig at ihain na may kulay-gatas o tinunaw na mantikilya. Ang pangalan na "lazy varenyky" ay sumasalamin sa mabilis na oras ng paghahanda ng ulam, karaniwang tumatagal ng 10 hanggang 15 minuto mula sa pag-assemble ng mga simpleng sangkap hanggang sa paghahatid ng mga lutong dumpling. <ref>[http://www.good-cook.ru/proth/proth_040.shtml Lazy vareniki]: recipe, preparation, and serving suggestion.</ref> Ang lazy varenyky ay naiiba sa karaniwang varenyky sa parehong paraan na ang Italian [[Niyoki|gnocchi]] ay naiiba sa ravioli o tortellini : ito ay malambot na solid dumplings, sa halip na pinalamanan na mga bulsa ng kuwarta. Ang parehong ulam sa lutuing Polish ay tinatawag na ''tamad na pierogi'' ( {{Lang-pl|leniwe pierogi}} . == Sa kultura == May sariling patron saint ang Pierogi: Saint Hyacinth of Poland, isang monghe na nakatali sa kasaysayan ng pierogi. <ref name=":5"/> Minsan siya ay tinatawag na "Święty Jacek z pierogami" (St. Hyacinth kasama ang kanyang pierogi) at ipinagdarasal sa ilalim ng moniker na ito, ang kaugaliang ito ay lalo na nauugnay sa tradisyonal na "baked pierogi ng St. Hyacinth" ng Nockowa sa Subcarpathia . <ref>{{Cite web |title=Pieczone pierogi św. Jacka – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Portal Gov.pl |url=https://www.gov.pl/web/rolnictwo/pieczone-pierogi-sw-jacka |access-date=2023-03-29 |website=Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi |language=pl-PL}}</ref> Bilang karagdagan, "Święty Jacek z pierogami!" ay isang lumang Polish na ekspresyon ng sorpresa, halos katumbas ng wikang Ingles na "good grief" o American "holy smokes!" Ang pinagmulan ng paggamit na ito ay hindi alam. <ref>''Polish Heritage Cooker'' by Robert Strybel, Maria Strybel, 2005 p. 456</ref> Sa Ukrainian literature, ang varenyky ay lumitaw bilang isang simbolo ng pambansang pagkakakilanlan, kung minsan ay binibigyang diin ang pagkakaiba nito sa Russian. Sa tula ni Stepan Rudansky Varenyky-Varenyky (1858), hiniling ng isang sundalong Ruso sa isang Ukrainian countrywoman na magluto ng varenyky para sa kanya. Gayunpaman, hindi niya maisip ang salitang "varenyky", habang ang babae ay nagpapanggap na hindi siya naiintindihan. Ang dakilang Pittsburgh Pierogi Race N'at, karaniwang tinatawag na Great Pierogi Race, ay isang American mascot race sa pagitan ng mga inning sa panahon ng Pittsburgh Pirates baseball game na nagtatampok ng anim na kalahok na nakikipagkarera sa higanteng pierogi costume: Potato Pete (asul na sumbrero), Jalapeño Hannah (berde). sombrero), Cheese Chester (dilaw na sumbrero), Sauerkraut Saul (pulang sumbrero), Oliver Onion (purple na sumbrero), at Bacon Burt (kahel na sumbrero). === Mga monumento === Isang monumento sa varenyky ang pinasinayaan sa Cherkasy, Ukraine noong Setyembre 2006. <ref name="Monument">[http://www.travel.ru/news/2006/09/28/94511.html A monument to vareniki in Cherkasy, Ukraine] {{In lang|ru}}; also see a news item on [https://archive.today/20130218042041/http://gpu-ua.info/index.php?&id=132146 gpu.ua], 27 September 2006 {{In lang|uk}}.</ref> Ang monumento na itinayo sa pasukan ng isang hotel ay naglalarawan kay Cossack Mamay (isang Ukrainian folklore na bayani na ang pagkahilig sa varenyky ay isinalaysay ni [[Taras Shevchenko]] at Nikolay Gogol ) na kumakain ng varenyky mula sa isang palayok, na may malaking hugis gasuklay na varenyk sa likod niya. Noong 1991, isang higanteng {{Convert|7.6|m}} -matangkad na estatwa ng pierogi sa isang tinidor ay itinayo sa nayon ng Glendon sa [[Alberta]], Canada. <ref>{{Cite web |title=Giant ''perogy'' in Glendon, Alberta |url=http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311051820/http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html |archive-date=2012-03-11 |access-date=2012-05-17 |publisher=Bigthings.ca}}</ref> Noong Enero 2010, isang pierogi statue ang iminungkahi na itayo sa [[Minneapolis]], Minnesota. <ref>{{Cite web |date=2010-01-23 |title=Artist hopes a pierogi will rise in Northeast |url=http://www.startribune.com/lifestyle/taste/82460087.html?elr=KArks7PYDiaK7DUqEiaDUiD3aPc:_Yyc:aULPQL7PQLanchO7DiUrP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011070108/http://www.startribune.com/lifestyle/taste/82460087.html?elr=KArks7PYDiaK7DUqEiaDUiD3aPc:_Yyc:aULPQL7PQLanchO7DiUrP |archive-date=2012-10-11 |access-date=2012-05-17 |publisher=Startribune.com}}</ref>{{Clear}} == Tingnan din ==  {{Div col|colwidth=30em}} * [[Pelmeni]] * [[Momo (food)|Momo]] * [[Eastern European cuisine]] * [[Kalduny]] * [[Kreplach]] * [[List of stuffed dishes]] * [[Pampuchy]] * [[Speķrauši]] * [[Syrniki]] * [[Uszka]] * [[Jiaozi]] * [[Manti (food)|Manti]] * [[Naleśniki]] * [[Gujiya]] * [[Empanada]] * [[Romani cuisine]] * [[Mennonite cuisine]] * [[Comfort food]] {{div col end}} == Mga Tala == {{Notelist}} # Pierogi (Polish pronunciation: [[Help:IPA/Polish|&#x5B;pʲɛˈrɔgʲi&#x5D;]]) is the plural of ''pieróg'' [[Help:IPA/Polish|&#x5B;ˈpʲɛruk&#x5D;]], a term for one filled dumpling. # Alternative English names include: ''perogi'', ''pyrogy'', ''perogie'', ''perogy'', ''pirohi'', ''piroghi'', ''pirogi'', ''pirogen'', ''pierogy'', ''pirohy'', ''pyrogie'', and ''pyrohy''. == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=cuisine>*{{cite book |last1=Sheraton |first1=Mimi |title=1,000 Foods To Eat Before You Die: A Food Lover's Life List |date=13 January 2015 |publisher=Workman Publishing |isbn=978-0-7611-8306-8 |page=420 |url=https://books.google.com/books?id=1f-lAwAAQBAJ&pg=PA420 |access-date=2 November 2020 |language=en }} *{{cite book |last1=Sheen |first1=Barbara |title=Foods of Poland |date=20 September 2011 |publisher=Greenhaven Publishing LLC |isbn=978-0-7377-6125-2 |page=24 |url=https://books.google.com/books?id=BoBmDwAAQBAJ&pg=PA24 |access-date=2 November 2020 |language=en }} *{{citation|title=Ukrainian Ethnic Cuisine|date=2002|editor=L. M. Bezussenko|contribution=Varenyky|publisher=Stalker Publishers|language=uk}}) *{{citation|author=William Pokhlyobkin (Russian: В. В. Похлёбкин)|script-title=ru:Кулинарный словарь от А до Я : Вареники|date=2000|url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_culinary/381/вареники|trans-title=Dumplings, Culinary Dictionary from A to Z: Varenyky|publisher=Centrpoligraf (Центрполиграф)|language=ru|access-date=3 October 2015|author-link=William Pokhlyobkin}} *{{cite book |last1=Wegener |first1=Maj-Greth |title=International Cooking Made Easy: Over 500 Unusual Recipes |date=1979 |publisher=North Castle Books |isbn=978-0-8038-3422-4 |page=397 |url=https://books.google.com/books?id=ocPPF0aYo0gC&q=pierogi |access-date=28 December 2021 |language=en }} *{{cite book |last1=Sukley |first1=Bernadette |title=Pennsylvania Made: Homegrown Products by Local Craftsman, Artisans, and Purveyors |date=29 April 2016 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1493013272 |page=157 |url=https://books.google.com/books?id=b22kCwAAQBAJ&pg=PA157 |access-date=28 December 2021 }} *{{cite web |title=Learn About the Disputed History of Perogies |url=https://www.hungryforever.com/learn-about-the-disputed-history-of-perogies/ |website=HungryForever Food |access-date=28 December 2021 |date=7 September 2020 |archive-date=28 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228162737/https://www.hungryforever.com/learn-about-the-disputed-history-of-perogies/ |url-status=dead }}</ref>}}1. {{cite web |date=n.d. |title=Pierogi z kaszą gryczaną |url=http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana |archive-date=19 May 2017 |access-date=30 December 2021 |website=minrol.gov.pl |publisher=Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Ministry of Agriculture and Rural Development) |language=pl}} 2. {{Cite book|url=http://www.inmo.org.ua/sum.html?wrd=Пиріг|title=Словник української мови|publisher=[[Naukova Dumka|Наукова Думка]]|year=1970–1980|location=Kyiv|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104030237/http://www.inmo.org.ua/sum.html?wrd=%D0%9F%D0%B8%D1%80%D1%96%D0%B3|archive-date=2024-01-04|access-date=2024-03-24|url-status=dead}} 3. {{cite encyclopedia |year=2005 |title=varenyky |encyclopedia=Canadian Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195418163.001.0001/m_en_ca0075754?rskey=lUHqHM&result=1 |isbn=9780191735219}} 4. {{Cite book|url=http://www.inmo.org.ua/sum.html?wrd=Пиріг|title=Словник української мови|publisher=[[Naukova Dumka|Наукова Думка]]|year=1970–1980|location=Kyiv|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104030237/http://www.inmo.org.ua/sum.html?wrd=%D0%9F%D0%B8%D1%80%D1%96%D0%B3|archive-date=2024-01-04|access-date=2024-03-24|url-status=dead}} 5. {{cite book|last1=Kopka|first1=Deborah|title=Welcome to Poland: Passport to Eastern Europe & Russia|date=2011|publisher=Milliken Publishing Company|isbn=9780787727734|page=76|url=https://books.google.com/books?id=QIjxCgAAQBAJ&pg=PA76|access-date=29 July 2020}} 6. {{Cite news |last=Severson |first=Kim |date=2018-06-26 |title=A Guide to Soft Fresh Cheeses: Cottage Cheese, Mascarpone and More (Published 2018) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/26/dining/types-of-soft-cheese.html |access-date=2020-11-06 |issn=0362-4331}} 7. ''Food Culture in Russia and Central Asia'', 2005, p 75, By Glenn Randall Mack, Asele Surina 8. {{cite web |date=25 June 1997 |title=You Say Purek, I Say Beerock |url=http://articles.latimes.com/1997-06-25/food/fo-6599_1_borek |access-date=15 April 2023 |work=Los Angeles Times}} 9. {{Cite news |last=Ellick |first=Adam B. |date=2007-09-30 |title=Dumplings for the Lord |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/09/30/nyregion/thecity/30ukra.html |access-date=2022-04-09 |issn=0362-4331}} 10. {{cite magazine|title=The Underrated Pleasures of Eastern European Dumplings|url=https://www.newyorker.com/culture/annals-of-gastronomy/the-underrated-pleasures-of-eastern-european-dumplings?mbid=social_facebook&fbclid=IwAR0ArWeroPLsgW8vZr7kp40t1Sh4enaU6ce6u5ndHEMGTod4yMtHSns_Ec8|magazine=The New Yorker}} 11. {{cite book|last1=Voth|first1=Norma Jost|title=Mennonite Foods and Folkways from South Russia|date=1994|publisher=Good Books International|isbn=1561481378|page=215|url=https://books.google.com/books?id=HXUbAQAAMAAJ&q=Mennonite+Foods+%26+Folkways+from+South+Russia|access-date=5 September 2020}} 12. {{cite book|last1=Brednich|first1=Rolf Wilhelm|title=Mennonite Folklife and Folklore: A Preliminary Report|date=1977|publisher=National Museums of Canada|url=https://books.google.com/books?id=N1rXAAAAMAAJ&q=wareniki|access-date=5 September 2020}} 13. {{cite web |last1=Popoff |first1=D. E. (Jim) Popoff |title=A Glossary of Traditional Doukhobor Cuisine |url=https://www.usccdoukhobors.org/cuisine/aboutcuisine.htm |access-date=31 July 2023 |website=USCC Doukhobors |publisher=Union of Spiritual Communities of Christ |quote=With permission from 'Hospitality, Cooking the Doukhobor Way' (1995)}} 14. {{Cite web |title=Bryndza Pierogi (Bryndzové Pirohy) recipe – Slovak Cooking |url=http://www.slovakcooking.com/2010/recipes/pierogi/ |access-date=2016-07-27 |website=www.slovakcooking.com}} 15. {{cite web |title=COLŢUNÁŞ |url=http://www.dexonline.news20.ro/cuvant/coltunas.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224163723/http://www.dexonline.news20.ro/cuvant/coltunas.html |archive-date=2021-02-24 |access-date=2012-03-05 |publisher=DEX on line |language=ro}} 16. {{Cite news |last=Shelby Pope |title=The dumpling that comforts Poland |language=en |url=http://www.bbc.com/travel/gallery/20181218-the-dumpling-that-comforts-poland |access-date=2020-12-26}} 17. {{Cite web |last=Kasprzyk-Chevriaux |first=Magdalena |date=May 22, 2014 |title=Polish Food 101 ‒ Pierogi {{!}} Artykuł {{!}} Culture.pl |url=http://culture.pl/en/article/polish-food-101-pierogi |access-date=2016-07-27}} 18. [http://www.urbancookingguide.com/perogies-mushrooms-onions.html Bacon, cheese, onion and mushroom topping for fried pierogi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831213900/http://www.urbancookingguide.com/perogies-mushrooms-onions.html|date=2013-08-31}} from urbancookingguide.com 19. {{cite web |title=Pierogi nowodworskie |url=http://www.minrol.gov.pl:80/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-lubelskie/Pierogi-nowodworskie |archive-url=https://web.archive.org/web/20180628235235/http://www.minrol.gov.pl:80/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-lubelskie/Pierogi-nowodworskie |archive-date=2018-06-28}} 20. {{cite web |title=Baked pierogi |url=https://www.wilanow-palac.pl/stanislaw_czerniecki_s_old_polish_pierogi.html |access-date=2024-03-24 |archive-date=2024-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621193805/https://www.wilanow-palac.pl/stanislaw_czerniecki_s_old_polish_pierogi.html |url-status=dead }} 21. {{cite web |title=Pierogi Festival |url=https://rove.me/to/krakow/pierogi-festival |publisher=rove.me}} 22. {{cite web |title=Annual Pierogi Festival in Whiting, Indiana |url=http://www.pierogifest.net/ |publisher=[[Pierogi Fest]]}} 23. {{Cite web |title=Фуд-гід Україною |url=https://specials.platfor.ma/food-guide-ua/ |access-date=2023-06-25 |website=platfor.ma |language=uk |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625153328/https://specials.platfor.ma/food-guide-ua/ |url-status=dead }} 24. {{Cite web |date=11 January 2018 |title=Ten Astonishing Facts About Ukrainian Varenyky |url=https://ukrainian-recipes.com/10-astonishing-facts-about-ukrainian-varenyky.html}} 25. {{cite encyclopedia |title=Pirogge |encyclopedia=Duden Wörterbuch |publisher=Dudenverlag |url=http://www.duden.de/rechtschreibung/Pirogge}} 26. {{cite book|author=Nadia Hassani|url=https://books.google.com/books?id=93hWz3yOoj0C&pg=PA75|title=Spoonfuls of Germany: Culinary Delights of the German Regions in 170 Recipes|date=2004|publisher=Hippocrene Books|isbn=9780781810579}} 27. {{cite book|author=Alfons Schuhbeck|url=https://books.google.com/books?id=uVCt7USlursC&q=schlutzkrapfen%20bayern&pg=PT490|title=Meine Klassiker|date=2012|publisher=Gräfe Und Unzer|isbn=9783833831768|language=de}} 28. {{cite book|author=Jeremy Nolen|url=https://books.google.com/books?id=NwppAwAAQBAJ&q=Schlutzkrapfen|title=Schlutzkrapfen, the twin of one of Poland's most recognizable food exports|author2=Jessica Nolen|date=2015|work=New German Cooking: Recipes for Classics Revisited|publisher=Chronicle Books|isbn=978-1452136486|pages=178–179|access-date=3 October 2015|name-list-style=amp}} 29. {{cite book|author=Lia Miklau|title=Kärntner Kochbüchl|date=1984|publisher=Verlag Johannes Heyn|isbn=3-85366-202-1|location=Klagenfurt}} 30. {{cite book|author=Mimi Sheraton|url=https://books.google.com/books?id=afjItI5Q9JMC&q=Maultaschen|title=Maultaschen|date=2010|work=The German Cookbook: A Complete Guide to Mastering Authentic German Cooking|publisher=Random House Publishing Group|isbn=978-0307754578|pages=115–|quote=Dumplings are to the German cuisine what pasta is to the Italian.|access-date=3 October 2015}} 31. [https://web.archive.org/web/20120214104349/http://www.chew.hu/derelye_lekvaros_sonkas_vagy_h/ Derelye recipe] from chew.hu 32. {{Cite web |last=Ensinger |first=David |date=June 14, 2013 |title=Recipes from Abroad // A Special Sunday Dinner in Moldova |url=http://www.thescoutproject.org/journal/field-guide/food-and-drink/recipes-from-abroad-sunday-dinner-in-moldova |access-date=2023-04-06 |website=The Scout Project |language=en-US}} 33. {{cite web |last=culinar |title=Coltunasi cu visine si sos |url=http://www.culinar.ro/retete/dulciuri/prajituri/coltunasi-cu-visine-si-sos/42/2/20242/ |access-date=24 August 2016}} 34. {{cite web |date=7 October 2009 |title=Hai la masa!: Coltunasi |url=https://kathrynannew.wordpress.com/2009/10/07/hai-la-masa-coltunasi/ |access-date=24 August 2016}} 35. {{Cite news |last=Kharzeeva |first=Anna |year=2014 |title=Vareniki: A blessing for vegetarians |url=https://www.rbth.com/arts/2014/05/08/vareniki_a_blessing_for_vegetarians_35095}} 36. {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OLAHrc0gfIIC&pg=PA98|title=Home Cooking from Russia: A Collection of Traditional, Yet Contemporary Recipes|last=Bylinka|first=Ekaterina And Liudmila|date=2011|publisher=AuthorHouse|isbn=9781467041362|language=en|page=98}} 37. {{cite book|author=V.V._Pohlyobkin|title=Вильям Васильевич Похлёбкин Национальные кухни наших народов|year=2004|url=https://www.jagannath.ru/users_files/books/V.V._Pohlyobkin_-_Natcionalnye_kuhni_na6ih_narodov.pdf|language=ru|access-date=2021-08-11|archive-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619062757/https://www.jagannath.ru/users_files/books/V.V._Pohlyobkin_-_Natcionalnye_kuhni_na6ih_narodov.pdf|url-status=dead}} 38. {{cite news |author1=Fbcadminb3Bnw5 |date=29 July 2015 |title=Steinbach museum exhibit looks at the Mennonite menu |newspaper=Manitoba Co-operator |url=https://www.manitobacooperator.ca/country-crossroads/a-global-recipe-swap/ |accessdate=May 15, 2021}} 39. A sample recipe (in Slovenian) at [http://www.delo.si/prosti-cas/kulinarika/sredin-namig-za-kosilo-ajdovi-krapi-s-skuto-in-proseno-kaso.html the Delo newspaper site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803133500/https://www.delo.si/prosti-cas/kulinarika/sredin-namig-za-kosilo-ajdovi-krapi-s-skuto-in-proseno-kaso.html |date=2024-08-03 }} 40. {{cite web |last1=Snook |first1=Debbi |date=January 12, 2019 |title=Cleveland seventh in pierogi sales, according to Mrs. T's Pierogies |url=https://www.cleveland.com/taste/2009/10/cleveland_seventh_in_pierogi_s.html |access-date=26 May 2021 |newspaper=[[The Plain Dealer]]}} 41. {{cite web |date=March 20, 2017 |title=Pierogi History |url=https://www.polishvillaunion.com/polish-villa/pierogi-history/#:~:text=Pierogi%20in%20the%20United%20States&text=The%20first%20documented%20sale%20of,workers%20in%20the%20Cleveland%20Region. |access-date=26 May 2021 |archive-date=27 Mayo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527022909/https://www.polishvillaunion.com/polish-villa/pierogi-history/#:~:text=Pierogi%20in%20the%20United%20States&text=The%20first%20documented%20sale%20of,workers%20in%20the%20Cleveland%20Region. |url-status=dead }} 42. {{cite book|last=McWilliams|first=Mark|title=The Story Behind the Dish: Classic American Foods|date=6 April 2012|publisher=ABC-CLIO|url=https://books.google.com/books?id=VritIGJ5f48C|page=171|isbn=9780313385100}} 43. {{cite web |title=The Slavic Village Pierogi Dash 5K and Fun Walk, Cleveland's Most Delicious Run! |url=https://www.thisiscleveland.com/events/the-slavic-village-pierogi-dash-5k-and-fun-walk-c |access-date=26 May 2021}} 44. [http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html "World's Largest Pierogi"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311051820/http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html|date=2012-03-11}} in [[:en:Glendon,_Alberta|Glendon, Alberta]], from bigthings.ca 45. {{cite news |author=Carter, Tom |date=27 September 1990 |title=Pierogies replace pasta in popularity |page=D2 |newspaper=Washington Times}} 46. [http://www.active.com/special_events/mrst_2000/index.cfm?CHECKSSO=0 Mrs. T's Triathlon] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206135720/http://www.active.com/special_events/mrst_2000/index.cfm?CHECKSSO=0|date=2008-12-06}}, Chicago (2000), from active.com 47. {{cite news |author=Stein, Ricki |date=10 April 1991 |title=High-Carbo Pierogies Score Points With Triathletes |page=D1 |newspaper=The Morning Call}} 48. {{cite web |title=Mrs T's Pierogy Pocket Capital of America |url=http://www.pierogypocket.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234630/http://www.pierogypocket.com/ |archive-date=3 March 2016 |access-date=24 August 2016 |df=dmy-all}} 49. [http://www.cheemo.com/recipes.htm Perfect Perogy Casserole] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919014724/http://cheemo.com/recipes.htm|date=2010-09-19}} from Cheemo Recipes Page www.cheemo.com 50. [http://www.good-cook.ru/proth/proth_040.shtml Lazy vareniki]: recipe, preparation, and serving suggestion. 51. {{Cite web |title=Pieczone pierogi św. Jacka – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Portal Gov.pl |url=https://www.gov.pl/web/rolnictwo/pieczone-pierogi-sw-jacka |access-date=2023-03-29 |website=Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi |language=pl-PL}} 52. ''Polish Heritage Cooker'' by Robert Strybel, Maria Strybel, 2005 p. 456 53. Степан Васильович Руданський, [http://www.rudanskyi.info/spivomovky/stepan-rudanskyi-varenyky-varenyky.html Вареники-вареники] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151003221117/http://www.rudanskyi.info/spivomovky/stepan-rudanskyi-varenyky-varenyky.html|date=2015-10-03}}. 1-я публикация в еженедельнике ''Русский мир'', № 21, с. 504 (Stepan Rudansky. ''Varenyky-Varenyky''. First publication in weekly newspaper ''Russian World'', 21, p. 504, 1859; in Ukrainian) 54. [http://www.travel.ru/news/2006/09/28/94511.html A monument to vareniki in Cherkasy, Ukraine] {{in lang|ru}}; also see a news item on [https://archive.today/20130218042041/http://gpu-ua.info/index.php?&id=132146 gpu.ua], 27 September 2006 {{in lang|uk}}. 55. {{cite web |title=Giant ''perogy'' in Glendon, Alberta |url=http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311051820/http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html |archive-date=2012-03-11 |access-date=2012-05-17 |publisher=Bigthings.ca}} 56. {{cite web |date=2010-01-23 |title=Artist hopes a pierogi will rise in Northeast |url=http://www.startribune.com/lifestyle/taste/82460087.html?elr=KArks7PYDiaK7DUqEiaDUiD3aPc:_Yyc:aULPQL7PQLanchO7DiUrP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011070108/http://www.startribune.com/lifestyle/taste/82460087.html?elr=KArks7PYDiaK7DUqEiaDUiD3aPc:_Yyc:aULPQL7PQLanchO7DiUrP |archive-date=2012-10-11 |access-date=2012-05-17 |publisher=Startribune.com}} == Mga panlabas na link == * The dictionary definition of pierogi at Wiktionary * The dictionary definition of varenyky at Wiktionary * [http://culture.pl/en/article/the-pierogi-renaissance-how-polands-most-famous-dish-is-reinventing-itself The Pierogi Renaissance: How Poland's Most Famous Dish is Reinventing Itself] [[Kategorya:Lutuing Heorhiyano]] [[Kategorya:Lutuing Aleman]] [[Kategorya:Lutuing Ukranyano]] [[Kategorya:Lutuing Ruso]] [[Kategorya:Lutuing Polako]] [[Kategorya:Mga pambansang lutuin]] cggc5knnx0zfvj4zoh1x38osquvby6n Knickerbocker 0 329337 2241698 2201509 2026-11-11T18:50:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241698 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Knickerbocker|image=Knickerbocker, Zamboanga's own version of halo-halo.jpg|image_size=|alternate_name=|caption=|country=[[Pilipinas]]|region=[[Lungsod ng Zamboanga]]|creator=Restorang Hacienda de Palmeras|course=[[Panghimagas]]|served=|main_ingredient=Sorbetes na presas, [[kondensada]], [[gulaman]] (agar), [[nata de coco]], samu't saring prutas|variations=|calories=|other=}} Ang '''knickerbocker''' ay isang panghimagas na sorbetes mula sa [[Lungsod ng Zamboanga]], [[Pilipinas]] na binubuo ng iba't ibang sariwang tipak-tipak na prutas, kubong may lasa ng [[gulaman]] (agar), at [[nata de coco]] sa [[kondensada]] na nilagyan ng sorbetes na presas. Kabilang sa mga sinasahog na prutas ang [[mangga]], [[saging]], [[pitaya]], [[papaya]], [[milong lunti]], [[mansanas]], [[Ubas (prutas)|ubas]], [[seresa]], [[pinya]] at [[pakwan]], bukod sa iba pa. Minsan maaari ring sahugin ang sorbetes na baynilya o tsokolate. Nilalahukan din ang mga mani paminsan-minsan.<ref name="Digal">{{Cite news |last=Digal |first=Neil Kristianne |date=9 Hulyo 2022 |title=Zamboanga City showcases delightful culinary spectacles |language=en |trans-title=Lungsod ng Zamboanga, nagpakita ng kaaya-ayang tanghal-kulinarya |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/837601/zamboanga-city-showcases-delightful-culinary-spectacles/story/ |access-date=17 Enero 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last=Guevara |first=Earl Carlo |title=The Knicker Bocker: Zamboanga City’s Iconic Dessert |language=en |trans-title=Ang Knicker Bocker: Ang Ikonikong Panghimagas ng Lungsod ng Zamboanga |work=Pinned.ph |url=https://www.pinned.ph/the-knicker-bocker-zamboanga-citys-iconic-dessert/ |access-date=17 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117133602/https://www.pinned.ph/the-knicker-bocker-zamboanga-citys-iconic-dessert/ |archive-date=17 Enero 2024 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Knicker Bocker, Zamboanga City, Philippines |trans-title=Knicker Bocker, Lungsod ng Zamboanga, Pilipinas |url=https://savorfilipino.food.blog/2018/09/23/knicker-bocker-zamboanga-city-philippines/ |access-date=17 Enero 2024 |website=Savor Filipino Foods |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Regional Sweets of the Zamboanga Peninsula |trans-title=Rehiyonal na Dulse ng Tangway ng Zamboanga |url=https://7641islands.ph/explore/regional-sweets-of-the-zamboanga-peninsula/ |access-date=17 Enero 2024 |website=7641 Islands of the Philippines |language=en}}</ref> Kinokonsidera ito minsan bilang isang baryante ng [[halo-halo]] ngunit iba ang knickerbocker dahil wala itong ginadgad na yelo. Pinakakahawig nito ang ''knickerbocker glory'', isang ''sundae'' ng mga Amerikano at Briton, ngunit magkaiba ang kanilang mga sangkap. Ang ulam ay unang pinasikat ng Hacienda de Palmeras restaurant bago kumalat sa buong lungsod.<ref name="hdp">{{Cite news |date=29 Hunyo 2023 |title=Hacienda de Palmeras |language=en |publisher=Zamboanga City Tourism Office, Republic of the Philippines |agency=City Tourism Office |url=https://zamboangacity.gov.ph/citytourism/2023/06/29/hacienda-de-palmeras/ |access-date=17 Enero 2024 |archive-date=17 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117133603/https://zamboangacity.gov.ph/citytourism/2023/06/29/hacienda-de-palmeras/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |date=15 Oktubre 2023 |title=Knickerbocker: The Sweetest Tale from Zamboanga |language=en |trans-title=Knickerbocker: Ang Pinakamatamis na Kuwento mula sa Zamboanga |work=JonToTheWorld |url=https://jontotheworld.com/knickerbocker-zamboanga-city/ |access-date=17 Enero 2024 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Tingnan din == * [[Halo-halo]] * [[Sorbetes]] * [[Mais kon-yelo]] == Mga sanggunian == [[Kategorya:Panghimagas ng Pilipinas]] cduglcvqfzxa20wjrrqq65q3sci3nrv Libingan ng mga Tsino sa Maynila 0 331472 2241708 2207083 2026-11-11T20:41:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241708 wikitext text/x-wiki {{Infobox cemetery | name = Libingan ng mga Tsino sa Maynila | native_name = 華僑義山 | native_name_lang = zh | image = MCCjf300 05.JPG | image_size = | alt = | caption = Libingan sa Libingan ng mga Tsino sa Maynila | map_type = | map_size = | map_caption = | established = 1843 | abandoned = <!-- or | closed = --> | location = [[Santa Cruz%2C Manila|Santa Cruz]], [[Maynila]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates = {{coord|14.63251|120.98466|region:PH|display=inline,title|format=dms}} | type = | style = | owner = ''Philippine-Chinese Charitable Association'' | size = | graves = | interments = | cremations = | leases = | website = https://www.findagrave.com/cemetery/2410775 | politicalgeo = | footnotes = | nrhp = | embedded = }} [[File:East gates Manila Chinese Cemetery 01.jpg|thumb|Gate sa silangan ng ''Manila Chinese Cemetery'' sa Matangtubig, Tondo, Rizal Avenue Extension]] Ang '''Libingan ng mga Tsino sa Maynila''' (Inggles: '''''Manila Chinese Cemetery''''') ay libingan sa [[Maynila]] na inilaan sa mga [[Mga Tsino|Tsino]] at [[Tsinong Pilipino]]. Isa ito sa mga pinakamatandang libingan sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Tomas |first=Josiah A. |date=2023-11-01 |title=Mansions of the dead: The Manila Chinese Cemetery |url=https://theguidon.com/2023/11/mansions-of-the-dead-the-manila-chinese-cemetery/ |url-status=live |access-date=2024-11-20 |website=The GUIDON |language=en}}</ref> Ito ay matatagpuan malapit sa istasyon ng unang linya ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] sa [[Estasyon ng R. Papa|R. Papa]].<ref>{{Cite web |last=Cariga |first=Cirilo |last2=Uy |first2=Denise Nicole |date=2016-11-19 |title=The Caretakers of the Manila Chinese Cemetery |url=https://thelasallian.com/2016/11/19/the-caretakers-of-the-manila-chinese-cemetery/ |url-status=dead |access-date=2024-11-20 |website=The LaSallian |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124220651/https://thelasallian.com/2016/11/19/the-caretakers-of-the-manila-chinese-cemetery/ |archive-date=2025-01-24 }}</ref> Ang libingan ay pagmamay-ari at pinamamahalaan ng ''Philippine-Chinese Charitable Association''.<ref name=":2" /> ==Kasaysayan== Naglabas ng kautusan noong Nobyembre 25, 1843 ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador Heneral ng Pilipinas]] na si Francisco de Paula Alcalá de la Torre na nag-awtorisa sa pagtatatag ng isang sementeryo ng mga Tsino sa La Loma sa distrito ng [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]].<ref name=":1">{{Cite journal |last=Chu |first=Richard T. |last2=Ang See |first2=Teresita |date=2016-10-15 |title=Toward a History of Chinese Burial Grounds in Manila during the Spanish Colonial Period |url=https://journals.openedition.org/archipel/283 |url-status=live |journal=Archipel. Études interdisciplinaires sur le monde insulindien |language=en |issue=92 |pages=63–90 |doi=10.4000/archipel.283 |issn=0044-8613}}</ref> Binigyan ng basbas ang kautusang ito noong Marso 31, 1875 ng arsobispo ng Maynila ng [[Simbahang Katolikong Romano|Romano Katoliko]] na si José Segui.<ref name=":1" /> Noong una ay natatag ang libingan para sa mga Katolikong Tsino na hindi pinahihintulutang ilibing sa [[Liwasang Paco|Libingan ng Paco]] dahil sa isang probisyon ng kautusan.<ref name=":1" /> Ipinangako ni Lim Ong na bibili ng karagdagang lupa para sa libingan noong siya ay tumatakbo para maging ''gobernadorcillo'' ng komunidad ng mga Tsino sa Maynila noong siglo 1850.<ref name=":1" /> Ito ay para sa karagdagang espasyo para paglibingan ng mga Tsinong namatay sa kolera na tumama sa Pilipinas noong 1854.<ref name=":1" /> Natupad ni Lim ang kanyang pangako noong siya ay nanalo.<ref name=":1" /> Tinawag ang karagdagang lupa na ''dian chuy''.<ref name=":1" /> Noong 1877 ay hiniling ng gobernadorcillo na si Yu Chingco ang karagdagang pagpapalawak sa libingan na inaprubahan ng pamahalaang Kastila.<ref name=":1" /> Noong 1878 ay napalawak na muli ang libingan sa pamamagitan ng pagbili ng lupa mula sa katabi nitong ''Dominican Hacienda de Loma.''<ref name=":2" /> ==Arkitektura== [[File:Chonghocktong.jpg|thumb|''Chong Hok Tong'']] Ipinatayo ni Gobernadorcillo Carlos Palanca Tan Quien-sien noong 1878 ang ''Chong Hok Tong'' (Inggles: ''Lofty Fortune Temple'') sa Libingan ng mga Tsino sa Maynila bilang lugar para sa pagsamba.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite journal |last=Akpedonu |first=Erik |date=2016-10-15 |title=The Manila Chinese Cemetery: A Repository of Tsinoy Culture and Identity |url=https://journals.openedition.org/archipel/288 |url-status=live |journal=Archipel. Études interdisciplinaires sur le monde insulindien |language=en |issue=92 |pages=111–153 |doi=10.4000/archipel.288 |issn=0044-8613}}</ref> Ito ay nagkakahalaga ng 33,980 piso.<ref name=":1" /> Makikita sa loob ng templo ang mga santo ng mga relihiyong [[Budismo]], [[Taoismo]], at [[Kristiyanismo]].<ref name=":1" /> Nakatanghal din sa mga altar nito ang mga pang-ninuno na mga tableta (Inggles: ''ancestral tablets'').<ref name=":1" /> Giniba ang templong ito noong Marso 12, 2015 para makapagpagawa ng bagong istruktura.<ref name=":1" /> ==Mga nakahimlay== Kabilang ang mga labi ng mga Katolikong Tsino na sina Vicente Romero Sy Quia at Ignacio Sy Jao Boncan sa mga nakahimlay sa Libingan ng mga Tsino sa Maynila.<ref name=":1" /> Ang pinakamatandang labi na nakahimlay sa libingan ay ang labi ni Pilar Tiaoqui de Lim-Tuaco na inilibing noong 1895.<ref name=":2" /> Hinihiling sa mga pamilyang hindi na nakakapagbayad para sa upa at pangangalaga ng kanilang inuupahang libingan at mausoleum sa ''Manila Chinese Cemetery'' na ilipat ang mga buto ng kanilang mga patay upang magamit ng iba ang naturang libingan at mauseleum.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Guéguen |first=Catherine |date=2016-10-15 |title=The Chinese Cemeteries in the Philippines: Immobile Spaces? |url=https://journals.openedition.org/archipel/290 |url-status=live |journal=Archipel. Études interdisciplinaires sur le monde insulindien |language=en |issue=92 |pages=155–176 |doi=10.4000/archipel.290 |issn=0044-8613}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga libingan sa Pilipinas]] dipgwp5s9c6uvh9z8zy0m40lrlsvsvw Miss Universe 2025 0 331488 2241740 2239454 2026-11-12T01:30:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241740 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|returns={{Hlist|Eslobenya|Gana|Hayti|Irak|Kosobo|Panama|Timog Aprika|Suwesya}}|venue=Impact Challenger Hall, Pak Kret, Nonthaburi, [[Taylandiya]]|debuts={{Hlist|Cabo Verde|Latina|Mayotte|Palestina|Rwanda}}|before=[[Miss Universe 2024|2024]]|next=[[Miss Universe 2026|2026]]|caption=Fátima Bosch|date=21 Nobyembre 2025|withdrawals={{Hlist|Albanya|Alemanya|Bahreyn|Eritreya|Hamayka|Hibraltar|Hilagang Masedonya|Iran|Kamerun|Kenya|Lupangyelo|Maldibas|Mongolya|Montenegro|Pidyi|Samoa|Somalya|Suriname|Tsipre|Usbekistan}}|broadcaster={{ubl|Telebisyon:|{{Hlist|[[Telemundo]]<ref>{{Cite web|date=6 Oktubre 2025|title=Telemundo To Debut Network's FIFA World Cup 26™ Song at the 2025 Billboard Latin Music Awards on Oct. 23 At 8pm/7c|url=https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/2025/10/06/telemundo-to-debut-networks-fifa-world-cup-26-song-at-the-2025-billboard-latin-music-awards-on-oct-23-at-8pm-7c/|url-status=live|access-date=8 Oktubre 2025|website=NBCUniversal|language=en|archive-date=8 Oktubre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008053941/https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/category/telemundo-en/}}</ref>}}|Streaming:{{Hlist|Peacock|AIS Play}}}}|entrants=118|placements=30|presenters={{hlist|Steve Byrne|[[Dayanara Torres]]|[[R'Bonney Gabriel]]}}|entertainment=Jeff Satur|image=Fátima Bosch coronation on GrandTV, headshot.jpg|winner='''[[Fátima Bosch]]'''|represented={{flagicon|Mexico}} Mehiko|photogenic=Mahyla Roth<br>{{flagicon|Costa Rica}} Kosta Rika|congeniality=Ceren Arslan<br>{{flagicon|Turkey}} Turkiya}} Ang '''Miss Universe 2025''' ay ang ika-74 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Impact Challenger, Pak Kret, Nonthaburi, [[Taylandiya]] noong 21 Nobyembre 2025.<ref>{{Cite web|date=6 Oktubre 2025|title=Telemundo To Debut Network's FIFA World Cup 26™ Song at the 2025 Billboard Latin Music Awards on Oct. 23 At 8pm/7c|url=https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/2025/10/06/telemundo-to-debut-networks-fifa-world-cup-26-song-at-the-2025-billboard-latin-music-awards-on-oct-23-at-8pm-7c/|url-status=live|access-date=28 Nobyembre 2025|website=NBCUniversal|language=en|archive-date=8 Oktubre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008053941/https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/category/telemundo-en/}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=10 Nobyembre 2025|title=Ahtisa Manalo embraces island life in Phuket, Thailand with Miss Universe sisters|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/10/ahtisa-manalo-embraces-island-life-in-phuket-thailand-with-miss-universe-sisters-1548|access-date=28 Nobyembre 2025|work=[[ABS-CBN News]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251124041457/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/10/ahtisa-manalo-embraces-island-life-in-phuket-thailand-with-miss-universe-sisters-1548|archive-date=24 Nobyembre 2025}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Victoria Kjær Theilvig]] ng Dinamarka si [[Fátima Bosch]] ng Mehiko bilang Miss Universe 2025.<ref>{{Cite web |last=Aggarwal |first=Mithil |date=21 Nobyembre 2025 |title=Miss Mexico, who sparked a walkout after host's bullying, is crowned Miss Universe |url=https://www.nbcnews.com/world/mexico/miss-mexico-stood-hosts-bullying-crowned-miss-universe-rcna245093 |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=NBC News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260807203538/https://www.nbcnews.com/world/mexico/miss-mexico-stood-hosts-bullying-crowned-miss-universe-rcna245093|archive-date=7 Agosto 2026}}</ref><ref name="SUMMARY2025">{{cite news |date=21 Nobyembre 2025|title=Mexico's Fatima Bosch, who walked out on organisers, crowned Miss Universe|url=https://www.bbc.com/news/articles/cgmxmxljg8mo.amp|work=[[BBC]]|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429114242/https://www.bbc.com/news/articles/cgmxmxljg8mo|archive-date=29 Abril 2026}}</ref> Ito ang ikaapat na tagumpay ng Mehiko sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang ''first runner-up'' si [[Praveenar Singh]] ng Taylandiya, at nagtapos bilang ''second runner-up'' si [[Stephany Abasali]] ng Beneswela. 118 kandidata mula sa 117 bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Harvey |first=Lex |date=21 Nobyembre 2025 |title=Scandal-plagued Miss Universe competition to crown winner |url=https://www.cnn.com/2025/11/20/style/miss-universe-2025-finale-winner-intl-hnk |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[CNN]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121050426/https://edition.cnn.com/2025/11/20/style/miss-universe-2025-finale-winner-intl-hnk|archive-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> Pinangunahan ni Steve Byrne ang kompetisyon, samantalang sina [[Miss Universe 1993]] [[Dayanara Torres]] at [[Miss Universe 2022]] [[R'Bonney Gabriel]] ang nagsilbing mga ''commentary host''.<ref name="TOP30A">{{cite web |date=8 Nobyembre 2025 |title=Dayanara Torres participará en Miss Universe 2025 |trans-title=Dayanara Torres will participate in Miss Universe 2025 |url=https://www.elvocero.com/escenario/dayanara-torres-participar-en-miss-universe-2025/article_bb951cbc-bcb6-403f-bad7-db3fbc43be87.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251108214145/https://www.elvocero.com/escenario/dayanara-torres-participar-en-miss-universe-2025/article_bb951cbc-bcb6-403f-bad7-db3fbc43be87.html |archive-date=8 Nobyembre 2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=El Vocero |language=es}}</ref><ref>{{cite web |date=27 Oktubre 2025 |title=ABS-CBN, AIS Play to air Miss Universe; four Asia platforms take live rights for Nov pageant |url=https://www.contentasia.tv/news/abs-cbn-ais-play-air-miss-universe-four-asia-platforms-take-live-rights-nov-pageant |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251108124211/https://www.contentasia.tv/news/abs-cbn-ais-play-air-miss-universe-four-asia-platforms-take-live-rights-nov-pageant |archive-date=8 Nobyembre 2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=ContentAsia |language=en}}</ref> Nagtanghal si Jeff Satur sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2025 |title=Miss Universe picks Omar Harfouch as Judge in Elite Panel led by Raul Rocha |url=https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/miss-universe-picks-omar-harfouch-as-judge-in-elite-panel-led-by-raul-rocha |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Khaleej Times |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511030156/https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/miss-universe-picks-omar-harfouch-as-judge-in-elite-panel-led-by-raul-rocha|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> == Kaligiran == [[File:เมืองทองธานี_(4).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B5_(4).jpg|thumb|Impact Challenger Hall, ang lokasyon ng Miss Universe 2025]] === Lokasyon at petsa === Noong 16 Nobyembre 2024, pagkatapos ng Miss Universe 2024 pageant, inanunsyo ng may-ari ng Legacy Holding Group USA Inc. na si Raúl Rocha Cantú na maaaring maganap ang ika-74 na edisyon ng Miss Universe sa isa sa mga na-''shortlist'' na bansang ito: Arhentina, Espanya, Indiya, Kosta Rika, Maruekos, Republikang Dominikano, Taylandiya, at Timog Aprika.<ref>{{cite web |last1=Alvarez |first1=Anaité |date=18 Nobyembre 2024 |title=Global expectation: Where will Miss Universe 2025 be? |url=https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241118215824/https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/ |archive-date=18 Nobyembre 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=TV Azteca Guate |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Purnell |first1=Kristoff |date=17 Nobyembre 2024 |title=Chelsea Manalo wins 1st Miss Universe Asia; 2025 hosts teased |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241119063556/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased |archive-date=19 Nobyembre 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[The Philippine Star]]}}</ref> Kalaunan ay nabago ang listahan noong 7 Pebrero 2025 noong inanunsyo ng Miss Universe Organization sa kanilang ''Facebook page'' ang bagong listahan ng mga bansang maaring pangyarihan ng kompetisyon: Espanya, Kosta Rika, Niherya, Pilipinas, Republikang Dominikano, Taylandiya, ay Timog Aprika.<ref>{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=8 Pebrero 2025 |title=Philippines considered as potential host for next Miss Universe pageant |url=https://tribune.net.ph/2025/02/07/philippines-considered-as-potential-host-for-next-miss-universe-pageant |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907021654/https://tribune.net.ph/2025/02/07/philippines-considered-as-potential-host-for-next-miss-universe-pageant |archive-date=7 Setyembre 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=8 Pebrero 2025 |title=Thailand to host Miss Universe 2025 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/02/08/2420143/thailand-host-miss-universe-2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250602201653/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/02/08/2420143/thailand-host-miss-universe-2025|archive-date=2 Hunyo 2025}}</ref> Noong 8 Pebrero 2025, inanunsyo ng Miss Universe Organization sa kanilang mga pahina sa [[hatirang pangmadla]] na magaganap ang ika-74 edisyon ng Miss Universe sa Bangkok, Taylandiya sa 21 Nobyembre 2025, na may mga karagdagang kaganapan na naka-iskedyul para sa Phuket at Pattaya na may mga karagdagang kaganapan na naka-iskedyul sa [[Phuket]] at Pattaya.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite web |last= |first= |date=8 Pebrero 2025 |title=Miss Universe 2025 will be held in Thailand |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/ |access-date=8 Pebrero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429090318/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/|archive-date=29 Abril 2026}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=Lugay |first=Elton |date=9 Pebrero 2025 |title=Miss Universe returns to NYC, announces Thailand as 2025 pageant host |url=https://usa.inquirer.net/165987/miss-universe-returns-to-nyc-announces-thailand-as-2025-pageant-host |access-date=12 Pebrero 2025 |website=Inquirer USA |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607034834/https://usa.inquirer.net/165987/miss-universe-returns-to-nyc-announces-thailand-as-2025-pageant-host|archive-date=7 Hunyo 2025}}</ref> Ito ang ikaapat na beses na magaganap ang kompetisyon sa Taylandiya. Kalaunan ay inanunsyo na magaganap ang kompestisyon sa Impact Challenger sa Pak Kret, kung saan idinaos ang [[Miss Universe 2005]] at [[Miss Universe 2018]].<ref name=":8">{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=11 Pebrero 2025 |title=Miss Universe 2025 to be crowned in Bangkok on 21 November |url=https://tribune.net.ph/2025/02/11/miss-universe-2025-to-be-crowned-in-bangkok-on-21-november |access-date=12 Pebrero 2025 |website=Daily Tribune |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260809080529/https://tribune.net.ph/2025/02/11/miss-universe-2025-to-be-crowned-in-bangkok-on-21-november|archive-date=9 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=8 Pebrero 2025 |title=74th Miss Universe pageant finds host country in Thailand |url=https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand |access-date=27 Agosto 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429105308/https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand|archive-date=29 Abril 2026}}</ref> Noong 23 Abril, iniluklok bilang direktibong ehekutibo ng kompetisyon ang negosyanteng Taylandes na si [[Nawat Itsaragrisil]].<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=23 Abril 2025 |title=MGI founder Nawat Itsaragrisil is new Miss Universe executive director |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/04/23/2437785/mgi-founder-nawat-itsaragrisil-new-miss-universe-executive-director |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429072719/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/04/23/2437785/mgi-founder-nawat-itsaragrisil-new-miss-universe-executive-director|archive-date=29 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Paulina |date=12 Nobyembre 2025 |title=Who Is Nawat Itsaragrisil? Facts About the Executive Director of "Miss Universe" |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/nawat-itsaragrisil-facts-miss-universe-a6887-20251112-dyn |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=Preview Philippines |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260107065620/https://www.preview.ph/culture/entertainment/nawat-itsaragrisil-facts-miss-universe-a6887-20251112-dyn|archive-date=7 Enero 2026}}</ref> Noong 25 Oktubre, kinumpirma ni Itsaragrisil na magpapatuloy pa rin ang kompetisyon ayon sa nakatakda sa kabila ng isang taong pagluluksa na idineklara kasunod ng pagkamatay ni Sirikit, ang dating reyna ng Taylandiya, noong nakaraang araw.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=25 Oktubre 2025 |title=Miss Universe 2025 to proceed amid death of Thailand’s Queen Sirikit |url=https://entertainment.inquirer.net/635195/miss-universe-2025-to-proceed-as-planned-but-with-adjustments |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426231848/https://entertainment.inquirer.net/635195/miss-universe-2025-to-proceed-as-planned-but-with-adjustments|archive-date=26 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=25 Oktubre 2025 |title='Tuloy na tuloy:' 74th Miss Universe Pageant will proceed in Thailand |url=https://mb.com.ph/2025/10/25/74th-miss-universe-pageant-will-proceed-in-thailand |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251125174621/https://mb.com.ph/2025/10/25/74th-miss-universe-pageant-will-proceed-in-thailand?__cf_chl_rt_tk=PexG..xr56an12A9BO_Y_kivvrITcgoqd6YGrHwBZ34-1764092781-1.0.1.1-00j9XbFIhbaWIbmi5AJGDLTa7FMwRv4_Mqjsrmnis0g|archive-date=25 Nobyembre 2025}}</ref> Inayon ng mga tagapag-ayos ng kompetisyon ang mga kaugnay na gawain nito alinsunod sa mga rekomendasyon ng pamahalaan ng Taylandiya upang umangkop sa panahon ng pagluluksa.<ref>{{Cite web |last=C. |first=Toff |date=26 Oktubre 2025 |title=Miss Universe 2025 to push through with adjustments following Thailand's Queen Mother Sirikit's passing |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/10/26/miss-universe-2025-to-push-through-following-thailand-s-queen-mother-sirikit-s-passing-1805 |access-date=18 Nobyembre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=EN|archive-url=https://web.archive.org/web/20251125174815/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/10/26/miss-universe-2025-to-push-through-following-thailand-s-queen-mother-sirikit-s-passing-1805|archive-date=25 Nobyembre 2025}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Dalawampu't-isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging ''isang runner''-up sa kanilang kompetisyong pambansa,{{Efn|First runner-up sa Miss Lebanon 2024 si Sarah Bou Jaoude ng Libano.<ref>{{cite news|title=Lebanon crowns Nada Koussa as Miss Lebanon 2024|url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/786335/lbci-lebanon-articles/en|access-date=4 Agosto 2026|newspaper=LBCI|language=en|archive-date=28 Hulyo 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728110858/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/786335/lbci-lebanon-articles/en|url-status=live}}</ref><br>Second runner-up sa Miss Universe Panama 2024 si Mirna Caballini ng Panama.<ref>{{Cite news|last=Arias|first=Fanny|date=22 Abril 2025|title=Mirna Caballini Bouche representará a Panamá en Miss Universo 2025|trans-title=Mirna Caballini Bouche will represent Panama at Miss Universe 2025.|url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/mirna-caballini-bouche-representara-panama-en-miss-universo-2025-1248294|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250424021837/https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/mirna-caballini-bouche-representara-panama-en-miss-universo-2025-1248294|archive-date=24 Abril 2025|access-date=4 Agosto 2026|website=Panamá América|language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Arias |first=Fanny |date=22 April 2025 |title=Mirna Caballini Bouche representará a Panamá en Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=Mirna Caballini Bouche will represent Panama at Miss Universe 2025. |website=Panamá América |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/mirna-caballini-bouche-representara-panama-en-miss-universo-2025-1248294 |url-status=live |access-date=3 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424021837/https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/mirna-caballini-bouche-representara-panama-en-miss-universo-2025-1248294 |archive-date=24 April 2025}}</ref>}} o matapos mapili sa isang ''casting process'',{{Efn|Bawat sa mga kandidata mula sa Baybaying Gaing, Bangglades, Biyetnam, Bulgarya, Cabo Verde, Dinamarka, Gana, Guadalupe, Hayti, Irak, Mawrisyo, Mayotte, Palestina, Paragway, Rwanda, Serbya, Timog Aprika, at Suwesya, ay pinili sa pamamagitan ng isang casting process na isinagawa ng kani-kanilang mga pambansang organisasyon.<ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=23 Setyembre 2025 |title=7 Potret Tangia Zaman Methila Miss Universe Bangladesh 2025, Outstanding! |trans-title=7 Portraits of Tangia Zaman Methila, Miss Universe Bangladesh 2025, Outstanding! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-tangia-zaman-methila-miss-universe-bangladesh-2025-c1c2-01-cw2f3-qq4335 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301173901/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-tangia-zaman-methila-miss-universe-bangladesh-2025-c1c2-01-cw2f3-qq4335 |url-status=live |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=4 Agosto 2026 |website=IDN Times |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 Hunyo 2025 |title=Gaby Guha Officially Nominated as Miss Universe Bulgaria 2025 |url=https://www.wric.com/business/press-releases/ein-presswire/822815104/gaby-guha-officially-nominated-as-miss-universe-bulgaria-2025/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206044918/https://www.wric.com/business/press-releases/ein-presswire/822815104/gaby-guha-officially-nominated-as-miss-universe-bulgaria-2025/ |archive-date=6 Disyembre 2025 |access-date=4 Agosto 2026 |website=WRIC-TV|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Oktubre 2025 |title=Cabo Verde marca presença histórica no Miss Universo com Prissy Gomes |trans-title=Cape Verde makes a historic appearance at Miss Universe with Prissy Gomes |url=https://inforpress.cv/en/cabo-verde-marca-presenca-historica-no-miss-universo-com-prissy-gomes |access-date=4 Agosto 2026 |website=Inforpres |language=pt-CV}}</ref><ref>{{Cite news |last=Adanle |first=Angèle M. |date=15 July 2025 |title=Miss Universe: Miss Côte d'Ivoire 2025 Fatima Koné sidelined? Former miss contestants are being solicited |url=https://beninwebtv.com/en/miss-universe-miss-cote-divoire-2025-fatima-kone-sidelined-former-miss-contestants-are-being-solicited/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224185848/https://beninwebtv.com/en/miss-universe-miss-cote-divoire-2025-fatima-kone-sidelined-former-miss-contestants-are-being-solicited/ |archive-date=24 December 2025 |access-date=1 March 2026 |website=beninwebtv.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=18 November 2025 |title=7 Potret Monique Sonne Miss Universe Denmark 2025, Charming Banget! |trans-title=7 Portraits of Monique Sonne, Miss Universe Denmark 2025, So Charming! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-monique-sonne-miss-universe-denmark-2025-charming-c1c2-01-cw2f3-73prnx |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213015646/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-monique-sonne-miss-universe-denmark-2025-charming-c1c2-01-cw2f3-73prnx |url-status=live |archive-date=13 December 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[IDN Times]] |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ofori |first=Oral |date=13 October 2025 |title=Osam-Peters crowned Miss Universe Ghana 2025, to rep globally |url=https://www.theafricandream.net/osam-peters-miss-universe-ghana/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117130209/https://www.theafricandream.net/osam-peters-miss-universe-ghana/ |archive-date=17 January 2026 |access-date=1 March 2026 |website=TheAfricanDream |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Martial |first1=Christelle |last2=Pelmard |first2=Barbara |date=13 July 2025 |title=Ophély Mezino représentera la Guadeloupe au concours Miss Univers 2025 |trans-title=Ophély Mezino will represent Guadeloupe at the Miss Universe 2025 competition |url=https://la1ere.franceinfo.fr/guadeloupe/ophely-mezino-representera-la-guadeloupe-au-concours-miss-univers-1604259.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251121075351/https://la1ere.franceinfo.fr/guadeloupe/ophely-mezino-representera-la-guadeloupe-au-concours-miss-univers-1604259.html |archive-date=21 November 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[:fr:Outre-mer La Première (réseau)|Outre-mer la 1ère]] |language=fr}}</ref><ref>{{Cite news |date=31 October 2025 |title=Melissa Sapini to represent Haiti at Miss Universe 2025 after Florida crowning |url=https://haitiantimes.com/2025/10/31/melissa-sapini-miss-universe-haiti-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102031159/https://haitiantimes.com/2025/10/31/melissa-sapini-miss-universe-haiti-2025/ |archive-date=2 November 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[The Haitian Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=20 August 2025 |title=7 Potret Hanin Al Qoreishy Miss Universe Irak 2025, Memukau! |trans-title=7 Portraits of Hanin Al Qoreishy, Miss Universe Iraq 2025, Stunning! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-hanin-al-qoreishy-miss-universe-irak-2025-c1c2-01-cw2f3-3948qk |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301180555/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-hanin-al-qoreishy-miss-universe-irak-2025-c1c2-01-cw2f3-3948qk |url-status=live |archive-date=1 March 2026 |access-date=1 March 2026 |website=[[IDN Times]] |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 September 2025 |title=À Royal Green, Réduit : Aurélie Alcindor nommée Miss Universe Mauritius 2025 |trans-title=In Royal Green, Réduit: Aurélie Alcindor named Miss Universe Mauritius 2025 |url=https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/a-royal-green-reduit-aurelie-alcindor-nommee-miss-universe-mauritius-2025/683146/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251106123813/https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/a-royal-green-reduit-aurelie-alcindor-nommee-miss-universe-mauritius-2025/683146/ |archive-date=6 November 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[Le Mauricien]] |language=fr}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mathias Ali |first=Shanyce |date=20 October 2025 |title=Une ambassadrice mahoraise à Miss Universe : le défi de Nourya Aboutoihi |trans-title=A Mayotte ambassador at Miss Universe: Nourya Aboutoihi's challenge |url=https://lejournaldemayotte.yt/2025/10/20/une-ambassadrice-mahoraise-a-miss-universe-le-defi-de-nouria-aboutoihi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206165445/https://lejournaldemayotte.yt/2025/10/20/une-ambassadrice-mahoraise-a-miss-universe-le-defi-de-nouria-aboutoihi/ |archive-date=6 December 2025 |access-date=1 March 2026 |website=Le Journal De Mayotte |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Minyvonne |date=19 Agosto 2025 |title=Nadeen Ayoub will be first model to represent Palestine at Miss Universe pageant |url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/nadeen-ayoub-will-first-model-represent-palestine-miss-universe-pagean-rcna225917 |access-date=7 Setyembre 2025 |website=[[NBC News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=9 September 2025 |title=7 Potret Yanina Gomez Miss Universe Paraguay 2025, Captivating! |trans-title=7 Captivating Portraits of Yanina Gomez, Miss Universe Paraguay 2025! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-yanina-gomez-miss-universe-paraguay-2025-captivating-c1c2-01-cw2f3-d790y2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912104539/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-yanina-gomez-miss-universe-paraguay-2025-captivating-c1c2-01-cw2f3-d790y2 |url-status=live |archive-date=12 September 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[IDN Times]] |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=11 November 2025 |title=7 Potret Solange Keita Miss Universe Rwanda 2025, Inspiratif! |trans-title=7 Inspiring Portraits of Solange Keita, Miss Universe Rwanda 2025! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-solange-keita-miss-universe-rwanda-2025-inspiratif-c1c2-01-cw2f3-947gnn |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211091304/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-solange-keita-miss-universe-rwanda-2025-inspiratif-c1c2-01-cw2f3-947gnn |url-status=live |archive-date=11 December 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[IDN Times]] |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=8 November 2025 |title=7 Potret Elena Egorova Miss Universe Serbia 2025, Charming Banget! |trans-title=7 Portraits of Elena Egorova, Miss Universe Serbia 2025, So Charming! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-elena-egorova-miss-universe-serbia-2025-charming-banget-c1c2-01-cw2f3-xh32dz |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213004327/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-elena-egorova-miss-universe-serbia-2025-charming-banget-c1c2-01-cw2f3-xh32dz |url-status=live |archive-date=13 December 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[IDN Times]] |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |author=Ngenyane| first=Andiswa |date=23 October 2025 |title=Melissa to represent Mzansi for Miss Universe! |url=https://www.snl24.com/dailysun/celebs/melissa-nayimuli-crowned-miss-universe-south-africa-2025-after-two-previous-attempts-20251023#google_vignette |access-date=23 October 2025 |website=[[Daily Sun (South Africa)|Daily Sun]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |author=Vittrup |first=Alexander |date=14 October 2025 |title=Josh Yugen to appoint Miss Universe Sweden 2025 |url=https://scandasia.com/filipino-director-josh-yugen-takes-over-miss-universe-sweden-franchise/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251014071626/https://scandasia.com/filipino-director-josh-yugen-takes-over-miss-universe-sweden-franchise/ |archive-date=14 October 2025 |access-date=14 October 2025 |website=Scandasia |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 October 2025 |title=Giang to make Việt Nam's beauty shine at Miss Universe 2025 |url=https://vietnamnews.vn/life-style/1727283/giang-to-make-vie-t-nam-s-beauty-shine-at-miss-universe-2025.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251014192126/https://vietnamnews.vn/life-style/1727283/giang-to-make-vie-t-nam-s-beauty-shine-at-miss-universe-2025.html |archive-date=14 October 2025 |access-date=14 October 2025 |website=[[Việt Nam News]] |language=en}}</ref>}}<ref>{{Cite web |last=Guy |first=Jack |date=18 Agosto 2025 |title=Miss Palestine to compete in Miss Universe pageant for first time |url=https://www.cnn.com/2025/08/18/style/miss-universe-palestine-scli-intl |access-date=7 Setyembre 2025 |website=[[CNN]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250818142932/https://edition.cnn.com/2025/08/18/style/miss-universe-palestine-scli-intl|archive-date=18 Agosto 2025}}</ref> at apat na kandidata ang iniluklok matapos ang pag-urong ng orihinal na nagwagi. Mula Hunyo hanggang Hulyo 2025, ipinalabas ng Telemundo ang palatuntunan na ''Miss Universe Latina, el reality'' sa Estados Unidos, na pumili ng isang kandidatang na kumakatawan sa mga Hispano at Latino-Amerikana sa bansa, na itinalaga bilang ''Miss Universe Latina''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Nobyembre 2024 |title=Telemundo Unveils Miss Universe® Latina, El Reality, A Competition Designed to Crown the First-Ever Miss Universe® Latina Delegate to Participate in the 74th Miss Universe® Pageant |url=https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/2024/11/18/telemundo-unveils-miss-universe-latina-el-reality-a-competition-designed-to-crown-the-first-ever-miss-universe-latina-delegate-to-participate-in-the-74th-miss-universe-pageant/ |access-date=23 Abril 2025 |website=NBCUniversal News Group |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260609180838/https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/2024/11/18/telemundo-unveils-miss-universe-latina-el-reality-a-competition-designed-to-crown-the-first-ever-miss-universe-latina-delegate-to-participate-in-the-74th-miss-universe-pageant/|archive-date=9 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Civita |first=Alicia |date=18 Nobyembre 2024 |title=Telemundo Announces New Reality Show 'Miss Universe Latina' |url=https://www.latintimes.com/telemundo-announces-new-reality-show-miss-universe-latina-566264 |access-date=23 Abril 2025 |website=Latin Times |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515225041/https://www.latintimes.com/telemundo-announces-new-reality-show-miss-universe-latina-566264|archive-date=15 Mayo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Cortes |first1=Gabriela |last2=Collantes |first2=Alonso |date=12 Mayo 2025 |title=Jacky Bracamontes nos habla de 'Miss Universe Latina, El Reality' |trans-title=Jacky Bracamontes reveals exclusive details about ‘Miss Universe Latina, El Reality’ |url=https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250512831530/jacky-bracamontes-miss-universe-latina-reality-telemundo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519133141/https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250512831530/jacky-bracamontes-miss-universe-latina-reality-telemundo/ |archive-date=19 Mayo 2025 |access-date=8 Hunyo 2025 |website=¡Hola! |language=es-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=22 Hulyo 2025 |title=Pageant veteran Yamilex Hernandez is first-ever ‘Miss Universe Latina’ |url=https://entertainment.inquirer.net/620183/pageant-veteran-yamilex-hernandez-is-first-ever-miss-universe-latina |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260726153828/https://entertainment.inquirer.net/620183/pageant-veteran-yamilex-hernandez-is-first-ever-miss-universe-latina|archive-date=26 Hulyo 2026}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Dorcas Dienda si Miss Universe DR Congo 2025 Déborah Djema matapos siyang mapatalsik sa kaniyang titulo buhat ng pagtanggi sa pagpirma ng isang mandatoryong kontrata na kinakailangan ng pambansang organisasyon.<ref>{{Cite news |author=Valdez |first=Cynthia |date=4 Setyembre 2025 |title=Destituyen a Déborah Djema, Miss Universe Congo 2025, ¿qué pasó y quién la sustituirá? |language=es |trans-title=Miss Universe Congo 2025 Déborah Djema dethroned. What happened and who will replace her? |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250905854035/miss-universe-congo-2025-deborah-djema-destitucion/ |url-status=live |access-date=7 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905061925/https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250905854035/miss-universe-congo-2025-deborah-djema-destitucion/ |archive-date=5 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bakambana |first=Germaine |date=28 Agosto 2025 |title=Déborah DJEMA, élue Miss Univers RDC 2025, représentera le Grand Congo en décembre prochain en Thaïlande |language=fr |trans-title=Déborah DJEMA, elected Miss Universe DRC 2025, will represent the Greater Congo next December in Thailand |website=PourElle.info |url=https://pourelle.info/deborah-djema-elue-miss-univers-rdc-2025-representera-le-grand-congo-en-decembre-prochain-en-thailande/ |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250828164909/https://pourelle.info/deborah-djema-elue-miss-univers-rdc-2025-representera-le-grand-congo-en-decembre-prochain-en-thailande/ |archive-date=28 Agosto 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bakambana |first=Germaine |date=4 Setyembre 2025 |title=Destitution de Déborah DJEMA : La nouvelle Miss Univers RDC perd sa couronne après avoir refusé de signer un contrat |language=fr |trans-title=Déborah DJEMA dismissed: The new Miss Universe DRC loses her crown after refusing to sign a contract |website=PourElle.info |url=https://pourelle.info/destitution-de-deborah-djema-la-nouvelle-miss-univers-rdc-perd-sa-couronne-apres-avoir-refuse-de-signer-un-contrat/ |url-status=live |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250904222245/https://pourelle.info/destitution-de-deborah-djema-la-nouvelle-miss-univers-rdc-perd-sa-couronne-apres-avoir-refuse-de-signer-un-contrat/ |archive-date=4 Setyembre 2025}}</ref> Pinalitan ng ''first runner-up'' ng Miss Universe Trinidad & Tobago 2025 na si Latifa Morris ang orihinal na nagwagi na si Sihlé Letren,<ref>{{Cite web |last=Doughty |first=Melissa |date=25 Hulyo 2025 |title=Dr Sihlé Letren is Miss Universe TT 2025 |url=https://newsday.co.tt/2025/07/25/dr-sihle-letren-is-miss-universe-tt-2025/ |access-date=2 Agosto 2025 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260125185545/https://newsday.co.tt/2025/07/25/dr-sihle-letren-is-miss-universe-tt-2025/|archive-date=25 Enero 2026}}</ref> matapos nitong bumitiw dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 2025 |title=Miss Universe T&T steps down, cites “ongoing challenges |url=https://trinidadexpress.com/newsextra/miss-universe-t-t-steps-down-cites-ongoing-challenges/article_48c1bd34-6676-4491-b033-bdd8f3049206.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250911134000/https://trinidadexpress.com/newsextra/miss-universe-t-t-steps-down-cites-ongoing-challenges/article_48c1bd34-6676-4491-b033-bdd8f3049206.html |archive-date=11 Setyembre 2025 |access-date=12 Setyembre 2025 |website=Trinidad Express Newspapers |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Doughty |first=Melissa |date=11 Setyembre 2025 |title=Dr Sihlé Letren resigns as Miss Universe TT |url=https://newsday.co.tt/2025/09/11/dr-sihle-letren-resigns-as-miss-universe-tt/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912040736/https://newsday.co.tt/2025/09/11/dr-sihle-letren-resigns-as-miss-universe-tt/ |archive-date=12 Setyembre 2025 |access-date=12 Setyembre 2025 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=6 Oktubre 2025 |title=7 Potret Latifah Morris Miss Universe Trinidad dan Tobago 2025, Stunning Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Latifah Morris, Miss Universe Trinidad and Tobago 2025, Absolutely Stunning! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-latifah-morris-miss-universe-trinidad-dan-tobago-2025-c1c2-01-cw2f3-qvbr38 |url-status=live |access-date=13 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012154854/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-latifah-morris-miss-universe-trinidad-dan-tobago-2025-c1c2-01-cw2f3-qvbr38 |archive-date=12 Oktubre 2025}}</ref> Pinalitan ni Zhao Na si Xuhe Hou bilang kinatawan ng Tsina dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2024 |title=侯旭合摘得桂冠！！第 72 届环球小姐中国区大赛皇冠之夜：华丽落幕，星光绽放 |trans-title=Hou Xuhe won the crown! ! The 72nd Miss Universe China crown night: a gorgeous ending with star-studded glory |url=https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202407/30/WS66a88451a310054d254ea9b5.html |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=China Daily |language=zh |archive-date=27 Nobyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127093947/https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202407/30/WS66a88451a310054d254ea9b5.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Le |first=Linh |date=16 Abril 2025 |title=4 Miss Universe national winners stripped of titles |language=en |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/4-miss-universe-national-winners-stripped-of-titles-4874881.html |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427040311/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/4-miss-universe-national-winners-stripped-of-titles-4874881.html |archive-date=27 Abril 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Nguyen |first=An |date=11 Abril 2025 |title=Miss Universe China Xinying Zhu stripped of title for 'inability to fulfill duties' |language=en |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251017093012/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |archive-date=17 Oktubre 2025}}</ref> Pinalitan ng second runner-up ng Miss Polonia 2025 na si Emily Reng ang orihinal na kandidata ng Polonya na si Miss Polski 2025 Oliwia Mikulska matapos malipat ang prangkisa ng Miss Universe sa Polonya sa Miss Polonia.<ref>{{Cite news |last=Wolniewicz |first=Natalia |date=29 Hunyo 2025 |title=To ona została Miss Polski 2025. Oliwia Mikulska ma na swoim koncie spore osiągnięcia |language=pl |trans-title=She is Miss Poland 2025. Oliwia Mikulska has a lot of achievements under her belt. Oliwia Mikulska is Miss Poland 2025. |website=Onet.pl |url=https://www.onet.pl/styl-zycia/plejada/to-ona-zostala-miss-polski-2025-oliwia-mikulska-ma-na-swoim-koncie-spore-osiagniecia/jych0l5,0898b825 |url-status=live |access-date=30 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629223057/https://www.onet.pl/favicon.ico |archive-date=29 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Szulim |first=Igor |date=22 Oktubre 2025 |title=Takiej reprezentantki jeszcze nie mieliśmy. 19-latka z Chicago powalczy o tytuł Miss Universe |language=pl |trans-title=We've never had a representative like this before. A 19-year-old from Chicago will compete for the Miss Universe title |website=Plejada |url=https://plejada.pl/newsy/miss-universe-2025-kim-jest-emily-reng-reprezentantka-polski/z4qtn1t |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022194152/https://plejada.pl/newsy/miss-universe-2025-kim-jest-emily-reng-reprezentantka-polski/z4qtn1t |archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Cabo Verde, Mayotte, Palestina, at Rwanda.<ref>{{cite news |author=Oliveira |first=Aline |date=20 Oktubre 2025 |title=Cabo Verde estreia-se no concurso Miss Universo com modelo Prissy Gomes |language=pt |trans-title=Cape Verde debuts in the Miss Universe contest with model Prissy Gomes |website=Balai |url=https://www.balai.cv/balai-style/cabo-verde-estreia-se-no-concurso-miss-universo-com-modelo-prissy-gomes/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022183126/https://www.balai.cv/balai-style/cabo-verde-estreia-se-no-concurso-miss-universo-com-modelo-prissy-gomes/ |archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Paul |first=Iraa |date=14 Agosto 2025 |title=Who is Nadeen Ayoub, first Miss Palestine in Miss Universe after decades of absence? Fans warn: ‘Israel will target her’ |language=en |website=The Times of India |url=https://www.indiatimes.com/trending/who-is-nadeen-ayoub-first-miss-palestine-in-miss-universe-after-decades-of-absence-fans-warn-israel-will-target-her-666736.html |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814053128/https://www.indiatimes.com/trending/who-is-nadeen-ayoub-first-miss-palestine-in-miss-universe-after-decades-of-absence-fans-warn-israel-will-target-her-666736.html |archive-date=14 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Requintina |first=Robert |date=17 Oktubre 2025 |title=House of Yugen pioneers in reshaping the future of Miss Universe |language=en |website=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/10/17/house-of-yugen-pioneers-in-reshaping-the-future-of-miss-universe |access-date=21 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251022183746/https://mb.com.ph/2025/10/17/house-of-yugen-pioneers-in-reshaping-the-future-of-miss-universe?__cf_chl_rt_tk=aaz5_Q14iXWvrYiYevKCwBqmFERLkkOhAOWpOBivKvI-1761158266-1.0.1.1-kPjE8akczjOKmBpcdtlZugaRVZtnSqo.dz9HQo25K_0|archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Eslobenya at Irak na huling sumali noong [[Miss Universe 2017|2017]];<ref>{{Cite news |last=Boscarol |first=Taja |date=6 Mayo 2025 |title=Miss Universe returns to Slovenia |language=en-US |website=Boscarol |url=https://boscarol.si/en/miss-universe-returns-to-slovenia/ |url-status=live |access-date=8 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518080138/https://boscarol.si/en/miss-universe-returns-to-slovenia/ |archive-date=18 Mayo 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Marso 2025 |title=Miss Universe Iraq Returns to the 74th Miss Universe Competition |url=https://www.missuniverse.com/press-releases/mr-al-mousawy-was-inspired-to-bring-iraq-back-to-miss-universe/ |url-status=live |access-date=2 Abril 2025 |website=Miss Universe |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518100802/https://www.missuniverse.com/press-releases/mr-al-mousawy-was-inspired-to-bring-iraq-back-to-miss-universe/|archive-date=18 Mayo 2026}}</ref> Suwesya na huling sumali noong [[Miss Universe 2021|2021]];<ref name="SWEDENRETURN">{{Cite news |author=Tuazon |first=Nikko |date=12 Oktubre 2025 |title=Josh Yugen to appoint Miss Universe Sweden 2025 |language=en |website=PEP.ph |url=https://www.pep.ph/news/local/189097/josh-yugen-miss-universe-sweden-2025-a721-20251012 |url-status=live |access-date=13 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012152057/https://www.pep.ph/news/local/189097/josh-yugen-miss-universe-sweden-2025-a721-20251012 |archive-date=12 Oktubre 2025}}</ref> Gana at Hayti na huling sumali noong [[Miss Universe 2022|2022]];<ref name=":2">{{Cite news |author=Ramírez |first=José Carlos Molina |date=18 Agosto 2025 |title=Estas son las latinas rumbo a Miss Universo 2025: ¿Quiénes faltan? |language=es |trans-title=These are the Latinas headed to Miss Universe 2025: Who's missing? |website=La Prensa Gráfica |url=https://www.laprensagrafica.com/farandula/Estas-son-las-latinas-rumbo-a-Miss-Universo-2025-Quienes-faltan-20250818-0032.html |url-status=dead |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903131326/https://www.laprensagrafica.com/farandula/Estas-son-las-latinas-rumbo-a-Miss-Universo-2025-Quienes-faltan-20250818-0032.html |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> at Kosobo, Panama, at Timog Aprika na huling sumali noong [[Miss Universe 2023|2023]].<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=12 Setyembre 2025 |title=7 Potret Dorea Shala Miss Universe Kosovo 2025, Sweet Abis! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-dorea-shala-miss-universe-kosovo-2025-sweet-abis-c1c2-01-cw2f3-n97n07 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=IDN Times |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20251211050131/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-dorea-shala-miss-universe-kosovo-2025-sweet-abis-c1c2-01-cw2f3-n97n07|archive-date=11 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2025 |title=Señorita Panamá inicia proceso de selección para Miss Universe 2025 y 2026 |trans-title=Miss Panama begins the selection process for Miss Universe 2025 and 2026 |url=https://www.critica.com.pa/show/senorita-panama-inicia-proceso-de-seleccion-para-miss-universe-2025-y-2026-490027 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407155021/https://www.critica.com.pa/show/senorita-panama-inicia-proceso-de-seleccion-para-miss-universe-2025-y-2026-490027 |archive-date=7 Abril 2025 |access-date=7 Abril 2025 |website=Crítica |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 2025 |title=Global Glamour Meets Controversy at Miss Universe 74 |language=en |website=Greater Belize Media |url=https://www.greaterbelize.com/global-glamour-meets-controversy-at-miss-universe-74/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107190243/https://www.greaterbelize.com/global-glamour-meets-controversy-at-miss-universe-74/ |archive-date=7 Nobyembre 2025}}</ref> Bumitiw si Sahar Biniaz ng Iran buhat ng pag-aalala para sa kaligtasan ng kaniyang pambansang direktor kasunod ng mga ulat ng pagkakakulong ng direktor sa Iran.<ref>{{cite news |last=Fatemehzadeh |first=Muhammad |date=1 Hunyo 2025 |title=«سحر بی‌نیاز» دختر شایسته پارسی ۲۰۲۵ شد _ نماینده ایران در رقابت جهانی تایلند |language=Farsi |trans-title="Sahar Biniaz" became Miss Persia 2025 - Iran's representative in the world competition in Thailand |website=Anajournal |url=https://anajournal.ir/news/akhbar-film-serial/dokhtar-shayesteh-parsi-2025-sahar-biniaz/ |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602091925/https://anajournal.ir/news/akhbar-film-serial/dokhtar-shayesteh-parsi-2025-sahar-biniaz/ |archive-date=2 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nam |first=Duy |date=10 Oktubre 2025 |title=Người đẹp hai lần bỏ thi Hoa hậu Hoàn vũ |language=vi |trans-title=Beauty twice dropped out of Miss Universe contest |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/nguoi-dep-hai-lan-bo-thi-hoa-hau-hoan-vu-post1785827.tpo |url-status=live |access-date=13 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010055000/https://tienphong.vn/nguoi-dep-hai-lan-bo-thi-hoa-hau-hoan-vu-post1785827.tpo |archive-date=10 Oktubre 2025}}</ref> Bumitiw si Diana Fast ng Alemanya dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite news |last=Parent |first=Tabitha |date=6 Nobyembre 2025 |title=Miss Germany 2025 Diana Fast Withdraws from Miss Universe Pageant |language=en |website=People |url=https://people.com/miss-germany-2025-withdraws-from-miss-universe-pageant-11844828 |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251106184948/https://people.com/miss-germany-2025-withdraws-from-miss-universe-pageant-11844828 |archive-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> Hindi nagpakita sa Taylandiya sina Iman Totic ng Hilagang Masedonya,<ref>{{cite news |date=23 Oktubre 2025 |title=Убавината им е во гените: Ќерка на поранешна Мис Македонија го освојува светот, ќе ја претставува нашата земја на Мис Универзум 2025 |language=mk |trans-title=Beauty is in their genes: Daughter of former Miss Macedonia conquers the world, will represent our country at Miss Universe 2025 |website=Zenski Magazin |url=https://zenskimagazin.faktor.mk/ubavinata-im-e-vo-genite-kjerka-na-poraneshna-mis-makedonija-go-osvojuva-svetot-kje-ja-pretstavuva-nashata-zemja-na-mis-univerzum-2025 |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024181529/https://zenskimagazin.faktor.mk/ubavinata-im-e-vo-genite-kjerka-na-poraneshna-mis-makedonija-go-osvojuva-svetot-kje-ja-pretstavuva-nashata-zemja-na-mis-univerzum-2025 |archive-date=24 Oktubre 2025}}</ref> Josiane Golonga ng Kaemerun,<ref>{{Cite news |last=Mawel |first=Arnaud Nicolas |date=13 Hulyo 2025 |title=Josiane Golonga Harangada élue Miss Cameroun 2025 |language=fr |trans-title=Josiane Golonga Harangada elected Miss Cameroon 2025 |website=Journal du Cameroun |url=https://fr.journalducameroun.com/josiane-golonga-harangada-elue-miss-cameroun-2025/ |url-status=live |access-date=13 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713130827/https://fr.journalducameroun.com/josiane-golonga-harangada-elue-miss-cameroun-2025/ |archive-date=13 Hulyo 2025}}</ref> at Chiara Wijntuin ng Suriname dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=3 Nobyembre 2024 |title=Chiara Wijntuin gekroond tot Miss Suriname 2025 |url=https://www.waterkant.net/suriname/2024/11/03/chiara-wijntuin-gekroond-tot-miss-suriname-2025/ |access-date=19 Nobyembre 2024 |website=Waterkant |language=nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230091912/https://www.waterkant.net/suriname/2024/11/03/chiara-wijntuin-gekroond-tot-miss-suriname-2025/|archive-date=30 Disyembre 2025|trans-title=Chiara Wijntuin crowned Miss Suriname 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 2025 |title=Loạt hoa hậu bỏ thi Miss Universe 2025 |language=vi |trans-title=Miss Universe 2025 series dropped out |website=VnExpress |url=https://ngoisao.vnexpress.net/loat-hoa-hau-bo-thi-miss-universe-2025-4962455.html |access-date=21 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620130855/https://ngoisao.vnexpress.net/loat-hoa-hau-bo-thi-miss-universe-2025-4962455.html|archive-date=20 Hunyo 2026}}</ref> Bumitiw rin si Helena O'Connor ng Lupangyelo dahil sa isang karamdaman.<ref>{{Cite web |last=Guðjónsdóttir |first=Guðrún Ósk |date=3 Abril 2025 |title=Helena er Ungfrú Ísland 2025 |trans-title=Helena is Miss Iceland 2025 |url=https://www.dv.is/fokus/2025/04/03/helena-er-ungfru-island-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404064133/https://www.dv.is/fokus/2025/04/03/helena-er-ungfru-island-2025/ |archive-date=4 Abril 2025 |access-date=4 Abril 2025 |website=Dagblaðið Vísir |language=is}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 Nobyembre 2025 |title=Helena hættir við þátttöku í Miss Universe í Tælandi vegna veikinda |language=is |trans-title=Helena withdraws from Miss Universe in Thailand due to illness |website=Dagblaðið Vísir |url=https://www.dv.is/fokus/2025/11/08/helena-haettir-vid-thatttoku-miss-universe-taelandi-vegna-veikinda/ |access-date=21 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251123163827/https://www.dv.is/fokus/2025/11/08/helena-haettir-vid-thatttoku-miss-universe-taelandi-vegna-veikinda/|archive-date=23 Nobyembre 2025}}</ref> Bagama't lumahok sa paunang kompetisyon, hindi na nagpakita sa pangwakas na kompetisyon si Flavia Harizaj ng Albanya dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=21 Nobyembre 2025 |title=Scandal at Miss Universe in Thailand, the representative from Albania does not appear in the final |url=https://www.voxnews.al/english/lifestyle/skandal-ne-miss-universe-ne-tajlande-perfaqesuesja-nga-shqiperia-nuk-s-i104741 |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=Vox News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427194500/https://www.voxnews.al/english/lifestyle/skandal-ne-miss-universe-ne-tajlande-perfaqesuesja-nga-shqiperia-nuk-s-i104741|archive-date=27 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 June 2025 |title=Shqipëria dhe Kosova zgjedhin më të bukurat për Miss Universe 2025 |language=sq |trans-title=Albania and Kosovo choose the most beautiful for Miss Universe 2025 |website=Albanian Post |url=https://albanianpost.com/shqiperia-dhe-kosova-zgjedhin-me-te-bukurat-per-miss-universe-2025/ |url-status=live |access-date=30 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250630092821/https://albanianpost.com/shqiperia-dhe-kosova-zgjedhin-me-te-bukurat-per-miss-universe-2025/ |archive-date=30 June 2025}}</ref> Napilitang bumitiw si Gabrielle Henry ng Hamayka matapos mahulog sa isang hindi nababantayang siwang sa sahig ng entablado at nagtamo ng matinding pinsala sa kasagsagan ng paunang kompetisyon.<ref name="JamaicaGleaner2025b">{{cite news |title=Prayers for Miss Universe Jamaica after extent of injuries revealed|work=Jamaica Gleaner|date=9 Disyembre 2025|url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20251209/prayers-miss-universe-jamaica-after-extent-injuries-revealed|access-date=11 Hunyo 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428105708/https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20251209/prayers-miss-universe-jamaica-after-extent-injuries-revealed|archive-date=28 Abril 2026}}</ref> Siya ay ipinasok sa ''intensive care'' sa Bangkok, at inako ng Miss Universe Organization ang buo at agarang responsibilidad para sa insidente at sinaklaw ang lahat ng nauugnay na gastos sa medikal at pagpapauwi.<ref>{{cite news |date=21 Nobyembre 2025 |title=Miss Jamaica Universe withdraws from pageant after suffering head injury in fall |work=Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/#google_vignette |url-status=live |access-date=26 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122090404/https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/ |archive-date=22 Nobyembre 2025}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Bahreyn, Eritreya, Hibraltar, Kenya, Maldibas, Mongolya, Pidyi, Samoa, Somalya, Tsipre, at Usbekistan sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Oktubre 2025 |title=Josh Yugen secures another Miss Universe franchise, with 4 bets this 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/634111/josh-yugen-secures-another-miss-universe-franchise-with-4-bets-this-2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251019223017/https://entertainment.inquirer.net/634111/josh-yugen-secures-another-miss-universe-franchise-with-4-bets-this-2025?__cf_chl_rt_tk=ouytLdG3_h_jj1c_VQ6uN1BtCW6nMlgO46nlKripJi4-1760913017-1.0.1.1-0zZocOfGZ8DbgHr2kbB_RD4MZdaEXLLD8oejbLhHglE|archive-date=19 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025 contestants who withdrew from the beauty pageant |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20251110866702/miss-universe-2025-contestantswithdrew/ |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=Hola! USA |language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411154640/https://www.hola.com/us/celebrities/20251110866702/miss-universe-2025-contestantswithdrew/|archive-date=11 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rasheed|first=Zain|date=26 Hunyo 2026|title=New Queen Crowned: Aminath Yuin Named Miss Universe Maldives 2026|url=https://sukunplay.com/en/article/15466|access-date=15 Oktubre 2026|website=Sukun Play|language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 2025''' | * {{flagdeco|Mexico}} '''[[Mehiko]]''' – '''[[Fátima Bosch]]'''<ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=21 Nobyembre 2025 |title=Fatima Bosch of Mexico crowned Miss Universe 2025 in Thailand |url=https://entertainment.inquirer.net/639639/fatima-bosch-of-mexico-crowned-miss-universe-2025-in-thailand |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260811004404/https://entertainment.inquirer.net/639639/fatima-bosch-of-mexico-crowned-miss-universe-2025-in-thailand|archive-date=11 Agosto 2026}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|THA}} [[Taylandiya]] – [[Praveenar Singh]]<ref name=":1" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – [[Stephany Abasali]]<ref name=":1" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] – [[Ahtisa Manalo]]<ref name=":1" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] – [[Olivia Yacé]]<ref name=":1" /> |- |Top 12<ref>{{Cite web |last=Baylon |first=Khryzztine Joy |date=21 Nobyembre 2025 |title=Live Updates: Ahtisa Manalo advances to Miss Universe 2025 Top 12 |url=https://www.pep.ph/news/local/189754/live-updates-miss-universe-2025-a5132-20251121 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209100409/https://www.pep.ph/news/local/189754/live-updates-miss-universe-2025-a5132-20251121|archive-date=9 Disyembre 2025}}</ref> | * {{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] – Ophély Mézino * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Vanessa Pulgarín * {{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] – Lina Luaces * {{flagdeco|MLT}} [[Malta]] – Julia Cluett * {{flagdeco|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Zashely Alicea * {{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] – Inna Moll * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Zhao Na |- |Top 30<ref>{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=21 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: Ahtisa Manalo advances to Top 30 |url=https://entertainment.inquirer.net/639594/miss-universe-2025-ahtisa-manalo-advances-to-top-30 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260728135542/https://entertainment.inquirer.net/639594/miss-universe-2025-ahtisa-manalo-advances-to-top-30|archive-date=28 Hulyo 2026}}</ref> | * {{flagdeco|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] – Tangia Methila * {{flagicon|BRA}} [[Brasil]] – Gabriela Lacerda * {{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] – Audrey Eckert * {{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] – Raschel Paz * {{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] – Kaori Hashimoto * {{flagdeco|IND}} [[Indiya]] – Manika Vishwakarma * {{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Jaime Vandenberg * {{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] – Mahyla Roth * {{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] – Laura Gnjatović * {{flagicon image|Flag of the Hispanic peoples.svg}} [[Amerikang Latino|Latina]] – Yamilex Hernández * {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] – Itza Castillo * {{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] – Nathalie Mogbelzada * {{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] – Nadeen Ayoub * {{flagdeco|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Yanina Gómez * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Ève Gilles * {{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Jennifer Ventura * {{flagdeco|RWA}} [[Rwanda]] – Solange Keita * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Lyshanda Moyas |} === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Aprika at Oseaniya | * {{flagicon|CIV}} Baybaying Garing – Olivia Yacé (bumitiw)<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=24 Nobyembre 2025 |title=Cote d’Ivoire’s Olivia Yace steps down as Miss Universe Africa and Oceania |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/24/2489681/cote-divoires-olivia-yace-steps-down-miss-universe-africa-and-oceania |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210004621/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/24/2489681/cote-divoires-olivia-yace-steps-down-miss-universe-africa-and-oceania|archive-date=10 Disyembre 2025}}</ref> |- |Asya | * {{flagicon|CHN}} Tsina – Zhao Na<ref name=":4">{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=22 Nobyembre 2025 |title=China’s Zhao Na succeeds Chelsea Manalo as Miss Universe Asia |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/22/2488313/chinas-zhao-na-succeeds-chelsea-manalo-miss-universe-asia |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260909043621/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/22/2488313/chinas-zhao-na-succeeds-chelsea-manalo-miss-universe-asia|archive-date=9 Setyembre 2026}}</ref> |- |Europa at Gitnang Silangan | * {{flagdeco|MLT}} Malta – Julia Cluett<ref name=":4" /> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Stephany Abasali<ref name=":4" /> |} === Mga natatanging parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagdeco|CRI}} Kosta Rika – Mahyla Roth<ref name=":5">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=22 Nobyembre 2025 |title=Ahtisa Manalo snags 3rd place in Miss Universe ‘Beyond the Crown’ tilt |url=https://entertainment.inquirer.net/639849/ahtisa-manalo-snags-3rd-place-in-miss-universe-beyond-the-crown-tilt |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260826153500/https://entertainment.inquirer.net/639849/ahtisa-manalo-snags-3rd-place-in-miss-universe-beyond-the-crown-tilt|archive-date=26 Agosto 2026}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagdeco|TUR}} Turkiya – Ceren Arslan<ref name=":5" /> |- |Best in National Costume | * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Ahtisa Manalo]]<ref>{{Cite web |last=Núñez|first=Bárbara Sepúlveda|date=26 Nobyembre 2025|title=¿Qué país obtuvo el premio al “Mejor Traje Típico” en Miss Universe 2025?|url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/que-pais-obtuvo-el-premio-al-mejor-traje-tipico-en-miss-universe-2025/|access-date=27 Nobyembre 2025|website=El Nuevo Día|language=es|trans-title=Which country won the "Best National Costume" award at Miss Universe 2025?|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427224847/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/que-pais-obtuvo-el-premio-al-mejor-traje-tipico-en-miss-universe-2025/|archive-date=27 Abril 2026}}</ref> |- |People's Choice | * {{flagdeco|PRY}} Paragway – Yanina Gómez<ref name=":5" /> |- |Most Beautiful Skin | * {{flagdeco|IDN}} Indonesya – Sanly Liu<ref name=":5" /> |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Pambansang Direktor |- |Best National Pageant | * [[Miss Universe Philippines]] – Jonas Gaffud<ref>{{cite web |date=22 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Philippines Organization named 'Best National Pageant' |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967066/miss-universe-philippines-organization-named-best-national-pageant/story/ |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=[[GMA News Online]] |publisher=[[GMA Network]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428174820/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967066/miss-universe-philippines-organization-named-best-national-pageant/story/|archive-date=28 Abril 2026}}</ref> |} ==== ''Beyond the Crown'' ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagdeco|PRY}} Paragway – Yanina Gómez<ref name=":5" /> |- |1st runner-up | * {{flagdeco|NLD}} Olanda – Nathalie Mogbelzada<ref name=":5" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Ahtisa Manalo]]<ref name=":5" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 2024|2024]], tatlumpung semi-finalist ang napili sa pamamagitan ng national costume competition, paunang kompetisyon at ang mga closed-door interview.<ref>{{Cite news |date=4 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Organization reaffirms 4 official competition stages, no form of 'preference or advantage' |language=en |website=[[GMA Network]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/964810/miss-universe-organization-reaffirms-4-official-competition-stages-no-form-of-preference-or-advantage/story/ |access-date=21 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317124218/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/964810/miss-universe-organization-reaffirms-4-official-competition-stages-no-form-of-preference-or-advantage/story/|archive-date=17 Marso 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mallorca |first=Hannah |date=4 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: Candidates to be judged in four categories |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer|Entertainment Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/636626/miss-universe-2025-candidates-to-be-judged-in-four-categories |access-date=21 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251127215216/https://entertainment.inquirer.net/636626/miss-universe-2025-candidates-to-be-judged-in-four-categories|archive-date=27 Nobyembre 2025}}</ref> Nagsagawa ng ''internet voting'' kung saan ang mga manonood ay maaaring bumoto para sa isa pang kandidata upang umabante sa ''semifinals''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' ang tatlumpung mga ''semifinalist'' at pagkatapos ay pinili ang labindalawang mga ''semifinalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semifinalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista na lalahok sa ''question-and-answer round'', ''final question'' at ''final walk''.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=16 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: What to expect at the coronation show |url=https://entertainment.inquirer.net/638621/miss-universe-2025-what-to-expect-at-the-coronation-night |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251127121831/https://entertainment.inquirer.net/638621/miss-universe-2025-what-to-expect-at-the-coronation-night|archive-date=27 Nobyembre 2025}}</ref> Natukoy ang mga nanalo ng walong natatatanging parangal at ang kanilang mga ''runner-up'' sa pamamagitan ng ''online public voting'' sa pamamagitan ng mga aplikasyon na Miss Universe at Zetrix, kabilang ang parangal na ''Miss Congeniality''.<ref>{{Cite news |last=Adina|first=Armin P.|date=9 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 online voting to include Miss Congeniality|url=https://entertainment.inquirer.net/637588/miss-universe-2025-online-voting-to-include-miss-congeniality|access-date=28 Nobyembre 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Entertainment Inquirer]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218112802/https://entertainment.inquirer.net/637588/miss-universe-2025-online-voting-to-include-miss-congeniality|archive-date=18 Pebrero 2026}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 opens online voting for multiple categories, including Miss Congeniality|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/965453/miss-universe-2025-online-voting/story/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109155151/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/965453/miss-universe-2025-online-voting/story/|archive-date=9 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[GMA Network]]}}</ref> Ito ang unang edisyon na ang nagwagi ng parangal ay napagpasyahan sa pamamagitan ng pampublikong boto sa halip na isang nakagawiang boto ng mga kandidata. === Komite sa pagpili === * Miniyothabo Francisca Baloyi – koronel ng hukbo mula sa Simbabwe ''(sa'' ''pangwakas na kompetisyon lamang)<ref name="ADDJUDGE">{{cite web |last1=Purnell |first1=Kristoffer |date=19 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2005 Natalie Glebova, Angolan [sic] commander join Miss Universe 2025 jury |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/19/2488515/miss-universe-2005-natalie-glebova-angolan-commander-join-miss-universe-2025-jury |archive-url=https://web.archive.org/web/20251120002116/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/19/2488515/miss-universe-2005-natalie-glebova-angolan-commander-join-miss-universe-2025-jury |archive-date=20 Nobyembre 2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[The Philippine Star]]}}</ref>'' * Romero Britto – Brasilenyong artista at iskulptor ''(sa gabi ng'' ''pangwakas na kompetisyon lamang)''<ref name=":2" /> * Ismael Cala – Kubanong mamamahayag at manununulat<ref>{{cite web |last1=González|first1=Elvis|date=10 Nobyembre 2025|title=Ismael Cala confirmado como jurado de Miss Universo 2025|trans-title=Ismael Cala confirmed as a judge for Miss Universe 2025|url=https://meridiano.net/usa/farandula/ismael-cala-confirmado-como-jurado-de-miss-universo-2025-2025111013120|archive-url=https://web.archive.org/web/20251112010033/https://meridiano.net/usa/farandula/ismael-cala-confirmado-como-jurado-de-miss-universo-2025-2025111013120|archive-date=12 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Diario Meridiano|language=es}}</ref><ref name="PREJUDGE">{{cite news |date=20 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 รอบพรีลิมฯ สุดปัง แฟนไทยเชียร์ วีนา ฟอร์มแรงทุกด่าน|trans-title=Miss Universe 2025 preliminary round was spectacular, with Thai fans cheering as Veena delivered a strong performance in every segment|url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2896661|archive-url=https://web.archive.org/web/20251119174302/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2896661|archive-date=19 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Thairath|language=th}}</ref> * Sharon Fonseca – Benesolanong modelo, aktres, at negosyante<ref>{{Cite news |author=Reina |first=Kleimar |date=25 Agosto 2025 |title=Una actriz venezolana integra el jurado del Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=A Venezuelan actress joins the Miss Universe 2025 judge |website=Diario Meridiano |url=https://meridiano.net/usa/farandula/una-actriz-venezolana-integra-el-jurado-del-miss-universo-2025-202582520450 |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826131205/https://meridiano.net/usa/farandula/una-actriz-venezolana-integra-el-jurado-del-miss-universo-2025-202582520450 |archive-date=26 Agosto 2025}}</ref> * [[Natalie Glebova]] – [[Miss Universe 2005]] mula sa Kanada''<ref name="ADDJUDGE" />'' * Louie Heredia – Pilipinong mang-aawit<ref>{{Cite web |last=Adina|first=Armin P.|title=Filipino singer Louie Heredia joins Miss Universe 2025 selection committee|url=https://entertainment.inquirer.net/639173/filipino-singer-louie-heredia-joins-miss-universe-2025-selection-committee|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en-US|date=19 Nobyembre 2025|website=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Filipino singer Louie Heredia joins Miss Universe selection committee|url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/966635/filipino-singer-louie-heredia-joins-miss-universe-selection-committee/story/?amp|access-date=28 Nobyembre 2025|website=GMA News Online|date=19 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> * [[Andrea Meza]] – [[Miss Universe 2020]] mula sa [[Mehiko]]<ref>{{Cite news |author=Julio Blanca |date=14 Agosto 2025 |title=Andrea Meza será jueza en Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=Andrea Meza will be a judge at Miss Universe 2025 |website=El Diario La Prensa |url=https://eldiariony.com/2025/08/14/andrea-meza-sera-jueza-en-miss-universo-2025/ |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826134123/https://eldiariony.com/2025/08/14/andrea-meza-sera-jueza-en-miss-universo-2025/ |archive-date=26 Agosto 2025}}</ref> * Saina Nehwal – Indiyanong manlalaro ng badminton; tumanggap ng tansong medalya sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012]]<ref>{{cite news |last1=Ganapathy|first1=Vivek|date=16 Nobyembre 2025|title=Ace Judge! Indian Badminton Icon Saina Nehwal Joins Miss Universe 2025 Judges' Panel|url=https://www.news18.com/sports/ace-judge-indian-badminton-icon-saina-nehwal-joins-miss-universe-2025-judges-panel-9712019.html#google_vignette|archive-url=https://web.archive.org/web/20251116135425/https://www.news18.com/sports/ace-judge-indian-badminton-icon-saina-nehwal-joins-miss-universe-2025-judges-panel-9712019.html|archive-date=16 November 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=News18|language=en}}</ref> ''(sa'' ''pangwakas na kompetisyon lamang)'' * Savinee Pakaranang – Miss Thailand 1984<ref name="PREJUDGE" /> ''(sa paunang'' ''kompetisyon lamang)'' * Chalida Thaochalee – Aktres, Miss Thailand 1998<ref>{{cite news |date=17 Nobyembre 2025|title=ตัวแทนคนไทย! นก ชลิดา นั่งกรรมการตัดสิน ประกวด Miss Universe|trans-title=Thai representative! Nok Chalida as judge for Miss Universe pageant|url=https://www.matichon.co.th/lifestyle/news_5461292|archive-url=https://web.archive.org/web/20251117163955/https://www.matichon.co.th/lifestyle/news_5461292|archive-date=17 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Matichon|language=th}}</ref> * Farung Yuthithum – Miss Thailand Universe 2007<ref name="PREJUDGE" /> ''(sa paunang'' ''kompetisyon lamang)'' == Mga kandidata == 118 kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=28 Hulyo 2025 |title=Omar Harfouch Joins Miss Universe Jury with Vision to Inspire Future Female Leaders |language=en |website=Entrepreneur |url=https://www.entrepreneur.com/en-ae/news-and-trends/omar-harfouch-joins-miss-universe-jury-with-vision-to/495106 |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250729021403/https://www.entrepreneur.com/en-ae/news-and-trends/omar-harfouch-joins-miss-universe-jury-with-vision-to/495106 |archive-date=29 Hulyo 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Gomez |first=Shirley |date=17 October 2025 |title=Miss Universe 2025: The 119 confirmed contestants and missing countries |website=[[¡Hola!]] |url=https://www.hola.com/us/beauty/20251017862218/miss-universe-2025-confirmed-contestants-missing-countries/ |url-status=live |access-date=17 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251017165147/https://www.hola.com/us/beauty/20251017862218/miss-universe-2025-confirmed-contestants-missing-countries/ |archive-date=17 October 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{Sortname|Maria |Cunha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Disyembre 2024 |title=Maria Cunha Eleita Miss Angola Universo 2024 |trans-title=Maria Cunha elected Miss Angola Universe 2024 |url=https://platinaline.com/maria-cunha-eleita-miss-angola-universo-2024/ |access-date=19 Enero 2025 |website=PlatinaLine |language=pt |archive-date=4 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204070416/https://platinaline.com/maria-cunha-eleita-miss-angola-universo-2024/ |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Luanda]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{Sortname|Aldana |Masset|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Mayo 2025 |title=Una cantante y modelo de Entre Ríos fue elegida Miss Universo Argentina 2025 |language=es |trans-title=A singer and model from Entre Ríos was chosen Miss Universe Argentina 2025 |website=Clarín |url=https://www.clarin.com/internacional/cantante-modelo-rios-elegida-miss-universo-argentina-2025_0_Zcx3OVQ13X.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526123319/https://www.clarin.com/internacional/cantante-modelo-rios-elegida-miss-universo-argentina-2025_0_Zcx3OVQ13X.html |archive-date=26 Mayo 2025}}</ref> |25 |Aldea Valle María |- |{{flagdeco|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Peggy|Garabekian|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Setyembre 2025 |title=Հայաստանը «Միսս Տիեզերք»-ում կներկայացնի Փեգի Գարաբեկյանը |language=hy |trans-title=Peggy Garabekian will represent Armenia at Miss Universe |website=News.am |url=https://style.news.am/arm/news/109973/hayastany-miss-tiezerq-um-knerkayacni-pegi-garabekyany.html |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912123658/https://style.news.am/arm/news/109973/hayastany-miss-tiezerq-um-knerkayacni-pegi-garabekyany.html |archive-date=12 Setyembre 2025}}</ref> |31 |[[Los Angeles]] |- |{{flagdeco|ARU}} [[Aruba]] |{{sortname|Hannah|Arends|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Agosto 2025 |title=Hannah Arends crowned Miss Universe Aruba 2025 |language=en |website=Aruba Papers |url=https://arubapapers.com/hannah-arends-crowned-miss-universe-aruba-2025/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812085600/https://arubapapers.com/hannah-arends-crowned-miss-universe-aruba-2025/ |archive-date=12 Agosto 2025}}</ref> |28 |Savaneta |- |{{Flag icon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Lexie|Brant|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2025 |title=Lexie Brant Crowned Miss Universe Australia 2025 |url=https://gcmag.com.au/lexie-brant-crowned-miss-universe-australia-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815164107/https://gcmag.com.au/lexie-brant-crowned-miss-universe-australia-2025/ |archive-date=15 Agosto 2025 |access-date=23 Agosto 2025 |website=Gold Coast |language=en}}</ref> |21 |[[Brisbane]] |- |{{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] |{{Sortname|Malique Maranda |Bowe|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Florencia Smith |date=27 Mayo 2025 |title=A new Miss Universe Bahamas crowned |language=en |website=Eyewitness News |url=https://ewnews.com/a-new-miss-universe-bahamas-crowned/ |url-status=dead |access-date=2 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527220642/https://ewnews.com/a-new-miss-universe-bahamas-crowned/ |archive-date=27 Mayo 2025}}</ref> |24 |Grand Bahama |- |{{flagdeco|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Tangia|Methila|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2025 |title=Methila crowned Miss Universe Bangladesh 2025 |url=https://www.observerbd.com/news/544738 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919105037/https://www.observerbd.com/news/544738 |archive-date=19 Setyembre 2025 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Daily Observer |language=en}}</ref> |33 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Olivia|Yacé|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Ulrich A. |date=23 Hulyo 2025 |title=Miss Universe 2025 : Olivia Yacé désignée pour représenter la Côte d’Ivoire |language=fr |trans-title=Miss Universe 2025: Olivia Yacé chosen to represent Côte d'Ivoire |website=YOP L-FRII |url=https://yop.l-frii.com/miss-universe-2025-olivia-yace-designee-pour-representer-la-cote-divoire/ |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250723180153/https://yop.l-frii.com/miss-universe-2025-olivia-yace-designee-pour-representer-la-cote-divoire/ |archive-date=23 Hulyo 2025}}</ref> |27 |[[Yamoussoukro]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{Sortname|Karen |Jansen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Schillewaert |first=Nils |date=15 Pebrero 2025 |title=2e keer, goede keer: Karen Jansen (23) uit Lommel is Miss België 2025 |url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/02/15/miss-belgie-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216003814/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/02/15/miss-belgie-2025/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=16 Pebrero 2025 |website=VRT NWS |language=nl}}</ref> |23 |Lommel |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belise|Belis]] |{{sortname|Isabella|Zabaneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=29 Hunyo 2025 |title=Miss Universe Belize 2025 is Isabella Zabaneh |url=https://www.greaterbelize.com/miss-universe-belize-2025-is-isabella-zabaneh/ |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US}}</ref> |21 |Independence |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{Sortname|Stephany |Abasali|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title=Representante de Anzoátegui, Stephany Abasali, es elegida Miss Universe Venezuela 2024 |trans-title=Anzoátegui representative, Stephany Abasali, is elected Miss Universe Venezuela 2024 |url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/196564/anzoategui-stephany-abasali-es-elegida-miss-universe-venezuela-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206124655/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/196564/anzoategui-stephany-abasali-es-elegida-miss-universe-venezuela-2024 |archive-date=6 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=El Universal |language=es}}</ref> |24 |Puerto Ordaz |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Alena|Kucheruk|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Setyembre 2025 |title=Объявили имя победительницы конкурса «Мисс Беларусь – 2025» – ей стала Алёна Кучерук |language=ru |trans-title=The name of the winner of the contest "Miss Belarus - 2025" was announced - she was Alyona Kucheruk |website=Capital TV |url=https://ctv.by/news/obshestvo/obuyavili-imya-pobeditelnicy-konkursa-miss-belarus-2025-ej-stala-alyona-kucheruk |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913001922/https://ctv.by/news/obshestvo/obuyavili-imya-pobeditelnicy-konkursa-miss-belarus-2025-ej-stala-alyona-kucheruk |archive-date=13 Setyembre 2025}}</ref> |18 |Agrotown |- |{{flagdeco|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Hương Giang|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Setyembre 2025 |title=Hoa hậu chuyển giới Hương Giang dự thi Miss Universe 2025 |language=vi |trans-title=Transgender beauty queen Huong Giang competes in Miss Universe 2025 |website=VietNamNet |url=https://vietnamnet.vn/hoa-hau-chuyen-gioi-huong-giang-du-thi-miss-universe-2025-2445762.html |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924133230/https://vietnamnet.vn/hoa-hau-chuyen-gioi-huong-giang-du-thi-miss-universe-2025-2445762.html |archive-date=24 Setyembre 2025}}</ref> |33 |[[Hanoi]] |- |{{Flagicon|Bonaire}} [[Bonaire]] |{{sortname|Nicole|Peiliker-Visser|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Hans Hofstra |date=17 Agosto 2025 |title=Nicole Visser vertegenwoordigt Bonaire bij Miss Universe 2025 in Thailand |language=nl |trans-title=Nicole Visser will represent Bonaire at Miss Universe 2025 in Thailand |website=Bonaire.nu |url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/78276/nicole-visser-vertegenwoordigt-bonaire-bij-miss-universe-2025-in-thailand |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817153956/https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/78276/nicole-visser-vertegenwoordigt-bonaire-bij-miss-universe-2025-in-thailand |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref> |41 |Kralendijk |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Lillian|Andries|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=1 Setyembre 2025 |title=Lilian Andries Crowned Miss Universe Botswana 2025 |language=en |website=Botswana Youth Magazine |url=https://www.botswanayouth.com/lilian-andries-crowned-miss-universe-botswana-2025/ |url-status=live |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902174345/https://www.botswanayouth.com/lilian-andries-crowned-miss-universe-botswana-2025/ |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |29 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brasil]] |{{Sortname|Gabriela|Lacerda|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Santana |first=Caio |date=13 Pebrero 2025 |title=Piauí vence Miss Universe Brasil 2025 e leva coroa ao estado pela 2ª vez |trans-title=Piauí wins Miss Universe Brazil 2025 and takes the crown to the state for the 2nd time |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2025/02/13/miss-universe-brasil-acontece-em-sp-com-ausencia-de-3-estados-saiba-tudo.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214040948/https://www.uol.com.br/splash/noticias/2025/02/13/miss-universe-brasil-acontece-em-sp-com-ausencia-de-3-estados-saiba-tudo.htm |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Splash |publisher=UOL |language=pt-br}}</ref> |21 |Teresina |- |{{flagicon|British Virgin Islands}} [[Britanikong Kapuluang Birhenes]] |{{sortname|Olivia|Freeman|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Agosto 2025 |title=Olivia M. Freeman is Miss BVI Universe 2025 |language=en |website=Virgin Islands News Online |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/en/news/olivia-m-freeman-is-miss-bvi-universe-2025 |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825210047/https://www.virginislandsnewsonline.com/en/news/olivia-m-freeman-is-miss-bvi-universe-2025 |archive-date=25 Agosto 2025}}</ref> |22 |Paraquita Bay |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Gaby|Guha|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Marso 2025 |title=Gaby Guha announces her participation in Miss Universe 2025 |language=en |website=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/investing/markets/markets-news/GetNews/31521781/gaby-guha-announces-her-participation-in-miss-universe-2025/ |url-status=live |access-date=20 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250420062331/https://www.theglobeandmail.com/investing/markets/markets-news/GetNews/31521781/gaby-guha-announces-her-participation-in-miss-universe-2025/ |archive-date=20 Abril 2025}}</ref> |27 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Yessica|Hausermann|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=28 Hunyo 2025 |title=¡Yessica Hausermann es la nueva Miss Bolivia Universo 2025! |language=es |trans-title=Yessica Hausermann is the new Miss Bolivia Universe 2025! |website=Red Uno Bolivia |url=https://www.reduno.com.bo/noticias/yessica-hausermann-es-la-nueva-miss-bolivia-universo-2025--20256271270 |url-status=live |access-date=29 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629065049/https://www.reduno.com.bo/noticias/yessica-hausermann-es-la-nueva-miss-bolivia-universo-2025--20256271270 |archive-date=29 Hunyo 2025}}</ref> |24 |Magdalena |- |{{flagdeco|CPV}} [[Cabo Verde]] |{{sortname|Prissy|Gomes|nolink=1}}<ref>{{cite news |author=Pina |first=Constanca |date=20 Oktubre 2025 |title=Cabo Verde desfila pela primeira vez no Miss Universo com Prissy Gomes |language=pt |trans-title=Cape Verde parades for the first time in Miss Universe with Prissy Gomes |website=Mindel Insite |url=https://mindelinsite.com/social/cabo-verde-desfila-pela-primeira-vez-no-miss-universo-com-prissy-gomes/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251020203251/https://mindelinsite.com/social/cabo-verde-desfila-pela-primeira-vez-no-miss-universo-com-prissy-gomes/amp/ |archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref> |32 |Tarrafal |- |{{flagdeco|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Camille |Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hart |first=Rick |date=8 Hunyo 2025 |title=Camille Thomas gekroond tot Miss Universe Curaçao 2025 |trans-title=Camille Thomas crowned Miss Universe Curaçao 2025 |url=https://nu.cw/2025/06/08/camille-thomas-gekroond-tot-miss-universe-curacao-2025/ |access-date=8 Hunyo 2025 |website=nu.CW |language=nl-NL|archive-url=https://web.archive.org/web/20260216083414/https://nu.cw/2025/06/08/camille-thomas-gekroond-tot-miss-universe-curacao-2025/|archive-date=16 Pebrero 2026}}</ref> |26 |Willemstad |- |{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |{{sortname|Dorcas|Dienda|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Dime |date=4 Setyembre 2025 |title=Miss Universe RDC 2025 : le comité nomme Dorcas Dienda après la destitution de Déborah Djema |language=fr |trans-title=Miss Universe DRC 2025: Committee appoints Dorcas Dienda after Déborah Djema's dismissal |website=La Plume |url=https://laplumeinfos.net/culture-art/miss-universe-rdc-2025-le-comite-nomme-dorcas-dienda-apres-la-destitution-de-deborah-djema-7752.html |url-status=dead |access-date=7 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905062505/https://laplumeinfos.net/culture-art/miss-universe-rdc-2025-le-comite-nomme-dorcas-dienda-apres-la-destitution-de-deborah-djema-7752.html |archive-date=5 Setyembre 2025}}</ref> |31 |[[Kinshasa]] |- |{{flagdeco|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Monique|Sonne|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nam|first=Duy|date=13 Oktubre 2025|title=Cô gái kế nhiệm đương kim Hoa hậu Hoàn vũ|trans-title=The girl who succeeded the current Miss Universe|url=https://tienphong.vn/co-gai-ke-nhiem-duong-kim-hoa-hau-hoan-vu-post1786758.tpo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013131022/https://tienphong.vn/co-gai-ke-nhiem-duong-kim-hoa-hau-hoan-vu-post1786758.tpo|archive-date=13 Oktubre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Tiền Phong|language=vi}}</ref> |21 |[[Copenhague]] |- |{{Flag|Ehipto}} |{{sortname|Sabrina|Maged|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Andihi |first=Dewi |date=28 Agosto 2025 |title=7 Potret Sabrina Maged Miss Universe Mesir 2025, Bikin Terpukau! |language=id |trans-title=7 Portraits of Sabrina Maged, Miss Universe Egypt 2025, Will Amaze You! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-sabrina-maged-miss-universe-mesir-2025-c1c2-01-cw2f3-0dwjsm |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250828163952/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-sabrina-maged-miss-universe-mesir-2025-c1c2-01-cw2f3-0dwjsm |archive-date=28 Agosto 2025}}</ref> |23 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Nadia|Mejía|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 2025 |title=Nadia Mejía es la Miss Universo Ecuador 2025 |language=es |trans-title=Nadia Mejía is Miss Universe Ecuador 2025 |website=El Universo |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/gente/nadia-mejia-es-la-miss-universo-ecuador-2025-nota/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727095101/https://www.eluniverso.com/entretenimiento/gente/nadia-mejia-es-la-miss-universo-ecuador-2025-nota/ |archive-date=27 Hulyo 2025}}</ref> |29 |[[Los Angeles]] |- |{{flagdeco|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Giulia|Zanoni|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Puente |first=Leidy |date=26 Setyembre 2025 |title=Giulia Zanoni es coronada como Miss Universe El Salvador 2025 |language=es |trans-title=Giulia Zanoni es coronada como Miss Universe El Salvador 2025 |website=El Diario de Hoy |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-universo-el-salvador-belleza-reinas-de/1244257/2025/ |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927060742/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-universo-el-salvador-belleza-reinas-de/1244257/2025/ |archive-date=27 Setyembre 2025}}</ref> |20 |La Unión |- |{{flagdeco|UAE}} [[Emiratos Arabes Unidos]] |{{sortname|Mariam|Mohamed|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nasreen Abdulla |date=4 Oktubre 2025 |title=26-year-old crowned Miss Universe UAE 2025 to be first Emirati to carry flag on global stage |language=en |website=Khaleej Times |url=https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/fashion/mariam-mohamed-miss-universe-uae-2025-first-emirati-global-stage |url-status=live |access-date=4 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004102124/https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/fashion/mariam-mohamed-miss-universe-uae-2025-first-emirati-global-stage |archive-date=4 Oktubre 2025}}</ref> |26 |[[Dubai]] |- |{{flagdeco|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{sortname|Viktoria|Güllová|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Kmeťová |first=Alexandra |date=8 Oktubre 2025 |title=Foto: návrat Miss Universe SR po troch rokoch – poznáme víťazku, je ňou táto 20-ročná kráska |language=sk |trans-title=Photo: Miss Universe SR returns after three years – we know the winner, it's this 20-year-old beauty |website=Plus jeden deň |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/domaci-soubiznis/foto-navrat-miss-universe-sr-po-troch-rokoch-pozname-vitazku-je-nou-tato-20-rocna-kraska |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008174056/https://www1.pluska.sk/soubiznis/domaci-soubiznis/foto-navrat-miss-universe-sr-po-troch-rokoch-pozname-vitazku-je-nou-tato-20-rocna-kraska |archive-date=8 Oktubre 2025}}</ref> |20 |[[Bratislava]] |- |{{flagdeco|SVN}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Hana|Klaut|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=3 Setyembre 2025 |title=To je nova slovenska lepotica, miss universe: Hana iz Šempetra je izvrstna zobozdravnica |language=sl |trans-title=This is the new Slovenian beauty, Miss Universe: Hana from Šempeter is an excellent dentist |website=NaDlani |url=https://www.nadlani.si/novice/to-je-nova-slovenska-lepotica-miss-universe-hana-iz-sempetra-je-izvrstna-zobozdravnica/ |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903221104/https://www.nadlani.si/novice/to-je-nova-slovenska-lepotica-miss-universe-hana-iz-sempetra-je-izvrstna-zobozdravnica/ |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> |28 |Šempeter pri Gorici |- |{{flagdeco|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Andrea|Valero|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Ciganda |first=Vanessa |date=31 Hulyo 2025 |title=Descubre a Andrea Valero, la nueva Miss Universe Spain 2025: gallega, comprometida con la sostenibilidad y muy familiar |language=es |trans-title=Discover Andrea Valero, the new Miss Universe Spain 2025: Galician, committed to sustainability, and very family-oriented |website=[[Semana]] |url=https://www.semana.es/corazon/descubre-a-andrea-valero-nueva-miss-universe-spain-2025_2801979 |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250731103627/https://www.semana.es/corazon/descubre-a-andrea-valero-nueva-miss-universe-spain-2025_2801979 |archive-date=31 Hulyo 2025}}</ref> |28 |A Coruña |- |{{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Audrey|Eckert|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Elliott |first=Jacob |date=24 Oktubre 2025 |title=Miss Nebraska USA Audrey Eckert crowned Miss USA 2025 |language=en |website=1011 NOW |url=https://www.1011now.com/2025/10/25/miss-nebraska-usa-audrey-eckert-crowned-miss-usa-2025/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025162031/https://www.1011now.com/2025/10/25/miss-nebraska-usa-audrey-eckert-crowned-miss-usa-2025/ |archive-date=25 Oktubre 2025}}</ref> |23 |Lincoln |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Brigitta|Schaback|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Veidemann-Makko |first=Anna-Maria |date=1 Oktubre 2025 |title=GALERII Suletud uste taga valiti tänavune Eesti esindaja Miss Universumil, kelleks on kogenud iluduskuninganna |language=Estonian |trans-title=GALLERY This year's Estonian representative at Miss Universe was chosen behind closed doors, and she is an experienced beauty queen |website=Õhtuleht |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1141008/galerii-suletud-uste-taga-valiti-tanavune-eesti-esindaja-miss-universumil-kelleks-on-kogenud-iluduskuninganna |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251001120331/https://www.ohtuleht.ee/melu/1141008/galerii-suletud-uste-taga-valiti-tanavune-eesti-esindaja-miss-universumil-kelleks-on-kogenud-iluduskuninganna |archive-date=1 Oktubre 2025}}</ref> |28 |[[Tallin]] |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Andromeda|Osam-Peters|nolink=1}}<ref>{{Cite web|title=From giant teapot to 'KPop Demon Hunters': Miss Universe 2025 national costume highlights|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/19/2488435/giant-teapot-kpop-demon-hunters-miss-universe-2025-national-costume-highlights|website=[[Philippine Star]]|access-date=28 Nobyembre 2025|first=Kristofer|last=Purnell|date=19 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> |37 |Cape Coast |- |{{flagicon|GEQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Carmen Ismelda |Avomo Obama|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Carmen Ismelda Avomo Obama, nueva Miss Guinea Ecuatorial y Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=Carmen Ismelda Avomo Obama, the new Miss Equatorial Guinea and Miss Universe 2025 |website=Ahora |url=https://ahoraeg.com/cultura/2025/09/07/carmen-imelda-avomo-de-19-anos-coronada-miss-guinea-ecuatorial-2025/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908090509/https://ahoraeg.com/cultura/2025/09/07/carmen-imelda-avomo-de-19-anos-coronada-miss-guinea-ecuatorial-2025/ |archive-date=8 Setyembre 2025}}</ref> |19 |Mongomo |- |{{flagicon|GBR}} [[Great Britain|Gran Britanya]] |{{sortname|Danielle|Latimer|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sexta-Feira |date=1 Agosto 2025 |title=Com Brasil e mais de 50 países confirmados, Miss Universo agita o cenário da beleza internacional |language=pt-BR |trans-title=With Brazil and more than 50 countries confirmed, Miss Universe is shaking up the international beauty scene |website=Folha do Estado |url=https://www.folhadoestado.com.br/colunistas-sociais/edson-guilherme/miss-universo-2025-reune-candidatas-de-mais-de-100-paises-em-edicao-historica-na-tailandia/624789 |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801183424/https://www.folhadoestado.com.br/colunistas-sociais/edson-guilherme/miss-universo-2025-reune-candidatas-de-mais-de-100-paises-em-edicao-historica-na-tailandia/624789 |archive-date=1 Agosto 2025}}</ref> |36 |Barry |- |{{flagdeco|GRE}} [[Gresya]] |{{sortname|Mary|Chatzipavlou|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author= |date=26 Setyembre 2025 |title=Όλες οι νικήτριες στη λαμπερή βραδιά των Εθνικών Καλλιστείων GS HELLAS 2025 |language=el |trans-title=All the winners at the glittering evening of the GS HELLAS 2025 National Beauty Contest |website=Zougla |url=https://www.zougla.gr/politismos/oles-oi-nikitries-sti-laberi-vradia-ton-ethnikon-kallisteion-gs-hellas-2025/ |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926193957/https://www.zougla.gr/politismos/oles-oi-nikitries-sti-laberi-vradia-ton-ethnikon-kallisteion-gs-hellas-2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025}}</ref> |32 |Elefsina |- |{{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Ophély|Mézino|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Romaindate |first=Priscilla |date=12 July 2025 |title=Miss Univers 2025 : la renaissance d'Ophélie Mézino |language=fr-GP |trans-title=Miss Universe 2025: the rebirth of Ophélie Mézino |website=[[Radio Caribbean International]] |url=https://rci.fm/guadeloupe/infos/Culture/Miss-Univers-2025-la-renaissance-dOphelie-Mezino |url-status=live |access-date=12 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713051157/https://rci.fm/guadeloupe/infos/Culture/Miss-Univers-2025-la-renaissance-dOphelie-Mezino |archive-date=13 July 2025}}</ref> |26 |Morne-à-l'Eau |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Tiguidanké |Bérété|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=1 Disyembre 2024 |title=Tiguidanké Bérété élue Miss Guinée 2024 |trans-title=Tiguidanké Bérété elected Miss Guinea 2024 |url=https://ledjely.com/2024/12/01/tiguidanke-berete-elue-miss-guinee-2024/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118230717/https://ledjely.com/2024/12/01/tiguidanke-berete-elue-miss-guinee-2024/ |archive-date=18 Enero 2025 |access-date=24 Hunyo 2025 |website=ledjely |language=fr}}</ref> |23 |[[Conakry]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Raschel|Paz|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Acevedo Rivas |first=Josue David |date=28 June 2025 |title=Raschel Paz es coronada como Miss Universe Guatemala 2025 |language=es |trans-title=Raschel Paz is crowned Miss Universe Guatemala 2025 |website=[[:es:Unión Latinoamericana de Agencias de Noticias|Agencia Guatemalteca de Noticias]] |url=https://agn.gt/raschel-paz-es-coronada-como-miss-universe-guatemala-2025/ |url-status=live |access-date=13 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713065626/https://agn.gt/raschel-paz-es-coronada-como-miss-universe-guatemala-2025/ |archive-date=13 July 2025}}</ref> |24 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]] |{{sortname|Chandini|Baljor|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Sarwal |first=Amit |date=26 Agosto 2025 |title=Indian-origin beauty queens set to shine on Miss Universe 2025 stage |language=en |website=The Australian Today |url=https://www.theaustraliatoday.com.au/indian-origin-beauty-queens-set-to-shine-on-miss-universe-2025-stage/ |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826035405/https://www.theaustraliatoday.com.au/indian-origin-beauty-queens-set-to-shine-on-miss-universe-2025-stage/ |archive-date=26 Agosto 2025}}</ref> |22 |[[Georgetown]] |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{Sortname|Gabrielle|Henry|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=10 Agosto 2025 |title=Ophthalmologist Dr Gabrielle Henry named Miss Universe Jamaica 2025 |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20250810/ophthalmologist-dr-gabrielle-henry-named-miss-universe-jamaica-2025 |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810132050/https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20250810/ophthalmologist-dr-gabrielle-henry-named-miss-universe-jamaica-2025 |archive-date=10 Agosto 2025}}</ref> |29 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Kaori|Hashimoto|nolink=1}}<ref>{{Cite news |title=ミス・ユニバース日本代表は栃木の大学４年、21歳橋本佳央理さん「殻破れた」家族も「びっくり」 (2025年7月16日掲載) |language=ja |trans-title=Miss Universe Japan is 21-year-old Kaori Hashimoto, a fourth-year university student in Tochigi. "She's come out of her shell," her family says. (Published on July 16, 2025) |website=Livedoor |url=https://news.livedoor.com/topics/detail/29180288/ |url-status=dead |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717023353/https://news.livedoor.com/topics/detail/29180288/ |archive-date=17 Hulyo 2025}}</ref> |21 |[[Prepektura ng Tochigi|Tochigi]] |- |{{flagdeco|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Melissa |Sapini|nolink=1}}<ref>{{Cite web|title=Miss Universe Contestant Breaks Silence on Pageant Controversies Behind the Scenes, from ‘Red Flags’ to Numerous Hospitalizations (Exclusive)|url=https://people.com/miss-universe-contestant-breaks-silence-on-pageant-controversies-behind-the-scenes-exclusive-11857775|website=People Magazine|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en|date=26 Nobyembre 2025|last=Lyttle|first=Zoey}}</ref> |22 |[[Puerto Principe]] |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |{{sortname|Alejandra|Fuentes|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=López |first=Nicolle |date=10 July 2025 |title=Alejandra Fuentes Sierra gana la corona de Miss Honduras Universo 2025 |language=es-HN |trans-title=Alejandra Fuentes Sierra wins the Miss Honduras Universe 2025 crown |website=[[El Heraldo (Colombia)|El Heraldo]] |url=https://www.elheraldo.hn/entretenimiento/alejandra-fuentes-sierra-miss-olancho-gana-corona-miss-honduras-universo-2025-DG26575457 |url-status=live |access-date=11 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250711083013/https://www.elheraldo.hn/entretenimiento/alejandra-fuentes-sierra-miss-olancho-gana-corona-miss-honduras-universo-2025-DG26575457 |archive-date=11 July 2025}}</ref> |31 |Olancho |- |{{flag|Hong Kong}} |{{sortname|Lizzie|Li|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2025 |title=《環球小姐2025》香港區總決賽圓滿落幕 新一屆環球小姐代表誕生! |language=zh-hant |trans-title=The "Miss Universe 2025" Hong Kong finals concluded successfully and the new Miss Universe representative was born! |website=[[:zh:巴士的报- 维基百科，自由的百科全书|Bastill Post]] |url=https://www.bastillepost.com/hongkong/article/15278870-%E3%80%8A%E7%92%B0%E7%90%83%E5%B0%8F%E5%A7%902025%E3%80%8B%E9%A6%99%E6%B8%AF%E5%8D%80%E7%B8%BD%E6%B1%BA%E8%B3%BD%E5%9C%93%E6%BB%BF%E8%90%BD%E5%B9%95-%E6%96%B0%E4%B8%80%E5%B1%86%E7%92%B0%E7%90%83 |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250921083412/https://www.bastillepost.com/hongkong/article/15278870-%E3%80%8A%E7%92%B0%E7%90%83%E5%B0%8F%E5%A7%902025%E3%80%8B%E9%A6%99%E6%B8%AF%E5%8D%80%E7%B8%BD%E6%B1%BA%E8%B3%BD%E5%9C%93%E6%BB%BF%E8%90%BD%E5%B9%95-%E6%96%B0%E4%B8%80%E5%B1%86%E7%92%B0%E7%90%83 |archive-date=21 Setyembre 2025}}</ref> |27 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Manika|Vishwakarma|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kuntamalla |first=Vidheesha |date=23 Agosto 2025 |title=Will this ‘tall, graceful and confident’ DU student become another Sushmita Sen from India? |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/ms-freshers-miss-universe-india-teachers-du-student-manika-vishwakarma-journey-10206301/ |access-date=23 Agosto 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |22 |Sri Ganganagar |- |{{flagdeco|IDN}} [[Indonesya]] |{{sortname|Sanly|Liu|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Tarmizi Murdianto |first=Muhammad |date=22 Setyembre 2025 |title=Sanly Liu Raih Gelar Miss Universe Indonesia 2025, Well Deserved! |language=id |trans-title=Sanly Liu Wins Miss Universe Indonesia 2025 Title, Well Deserved! |website=IDN Times |editor=Wahyu Kurniawan |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/sanly-liu-raih-gelar-miss-universe-indonesia-2025-well-deserved-00-rqp85-9k5hbj |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250922153747/https://www.idntimes.com/men/ladies/sanly-liu-raih-gelar-miss-universe-indonesia-2025-well-deserved-00-rqp85-9k5hbj |archive-date=22 Setyembre 2025}}</ref> |29 |Denpasar |- |{{flagdeco|IRQ}} [[Iraq|Irak]] |{{sortname|Hanin|Al Qoreishy|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nuñez |first=Gabriel |title=Miss Universe 2025: Das sind die Kandidatinnen |trans-title=Miss Universe 2025: These are the candidates |url=https://www.msn.com/de-de/unterhaltung/news/miss-universe-2025-das-sind-die-kandidatinnen/ss-AA1DK5mz#interstitial=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702021924/https://www.msn.com/de-de/unterhaltung/news/miss-universe-2025-das-sind-die-kandidatinnen/ss-AA1DK5mz#image=18 |archive-date=2 July 2025 |access-date=9 July 2025 |language=de |via=[[MSN]]}}</ref> |27 |[[Baghdad]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Aadya|Srivastava|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Mikie O'Loughlin |date=5 Oktubre 2025 |title=In pictures: Aadya Srivastava crowned as Miss Universe Ireland in glittering ceremony |language=en-IE |website=Daily Mirror |url=https://www.irishmirror.ie/lifestyle/gallery/aadya-srivastava-miss-universe-ireland-36016436 |url-status= |access-date=6 Oktubre 2025}}</ref> |18 |Headford |- |{{flagdeco|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Melanie|Shiraz|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Taylor |first=Ezra |date=19 July 2025 |title=Melanie Shiraz wins Miss Universe Israel 2025 crown, vows to use platform for meaningful change |language=en |website=[[The Jerusalem Post]] |url=https://www.jpost.com/j-spot/article-861514 |url-status=live |access-date=19 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719185733/https://www.jpost.com/j-spot/article-861514 |archive-date=19 July 2025}}</ref> |26 |[[Cesarea Palestina]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucilla|Nori|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Rebecca Riitano |date=1 Setyembre 2025 |title=Miss Universo, Lucilla Nori rappresenterà l'Italia: chi è la nuova reginetta |language=it |trans-title=Miss Universe: Lucilla Nori to Represent Italy: Who Is the New Queen? |website=Il Mattino |url=https://www.ilmattino.it/lifestyle/persone/miss_universo_2025_lucilla_nori_italia_chi_e-9042249.html |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901104652/https://www.ilmattino.it/lifestyle/persone/miss_universo_2025_lucilla_nori_italia_chi_e-9042249.html |archive-date=1 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Anzio]] |- |{{flagdeco|KHM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Nearysocheata|Thai|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Chan Sotheavy |date=13 September 2025 |title=ហ្វីយ៉ាតា បានក្លាយជាម្ចាស់មកុដក្នុងកម្មវិធីប្រកួតបវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជា ២០២៥ |language=km |trans-title=Fiyata crowned Miss Universe Cambodia 2025 |website=[[Kampuchea Thmey|Kampuchea Thmey Daily]] |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/986913 |url-status=live |access-date=13 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913000604/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/986913 |archive-date=13 September 2025}}</ref> |30 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Jaime|Vandenberg|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Stoodley |first=Chris |date=10 Agosto 2025 |title=Miss Universe Canada faces heat after announcing its 'best body' finalists: 'This category is why people have a problem with pageants' |language=en-CA |website=Yahoo Style Canada |url=https://ca.style.yahoo.com/miss-universe-canada-faces-heat-after-announcing-its-best-body-finalists-this-category-is-why-people-have-a-problem-with-pageants-155537065.html |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810195657/https://ca.style.yahoo.com/miss-universe-canada-faces-heat-after-announcing-its-best-body-finalists-this-category-is-why-people-have-a-problem-with-pageants-155537065.html |archive-date=10 Agosto 2025}}</ref> |29 |Lethbridge |- |{{flagicon|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Britanny|Robinson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Ryan |first=Everett |date=29 Setyembre 2025 |title=There she is |language=en |website=The Virgin Islands Daily News |url=https://www.virginislandsdailynews.com/news/there-she-is/image_ea304d8b-4f16-4d59-ade2-db7abbaf52d4.html |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250929062425/https://www.virginislandsdailynews.com/news/there-she-is/image_ea304d8b-4f16-4d59-ade2-db7abbaf52d4.html |archive-date=29 Setyembre 2025}}</ref> |34 |Northside |- |{{flagdeco|CYM}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Tahiti|Seymour|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Ewing-Chow |first=Daphne |date=11 Agosto 2025 |title=Tahiti Seymour crowned Miss Universe Cayman Islands 2025 |language=en |website=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2025/08/10/tahiti-seymour-crowned-miss-universe-cayman-islands-2025/#:~:text=Bodden%20Town's%20Tahiti%20Moorea%20Seymour,Seven%20Mile%20Beach%20Resort%20%26%20Spa. |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250811092904mp_/https://www.caymancompass.com/2025/08/10/tahiti-seymour-crowned-miss-universe-cayman-islands-2025/ |archive-date=11 Agosto 2025}}</ref> |22 |Bodden Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turcas at Caicos|Kapuluang Turks at Caicos]] |{{sortname|Bereniece|Dickenson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Tyson |first=Vivian |date=2 Agosto 2025 |title=Bereniece Dickenson Crowned Miss Universe Turks and Caicos 2025 |language=en |website=Newsline TCI |url=https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025 |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802073600/https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025 |archive-date=2 Agosto 2025}}</ref> |22 |Salt Cay |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{Sortname|Dana |Almassova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |20 |Kostanay |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kirgistan]] | {{Sortname|Mary|Kuvakova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 July 2024 |title=На конкурсе «Мисс Кыргызстан — 2024» выбрали сразу трех победительниц — фото |url=https://vesti.kg/obshchestvo/item/127374-na-konkurse-miss-kyrgyzstan-2024-vybrali-srazu-trekh-pobeditelnits-foto.html |access-date=19 November 2024 |website=Vesti |language=Kyrgyz}}</ref> | 18 | [[Biskek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Vanessa|Pulgarín|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Castañeda |first=Karen |date=28 Setyembre 2025 |title=Conozca a Vanessa Pulgarín, Miss Universe Colombia 2025: su trayectoria en pasarelas y liderazgo |language=es |trans-title=Meet Vanessa Pulgarín, Miss Universe Colombia 2025: Her career on the catwalk and in leadership |website=La FM |url=https://www.lafm.com.co/entretenimiento/conozca-a-vanessa-pulgarin-miss-universe-colombia-2025-su-trayectoria-en-pasarelas-y-liderazgo |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250929061508/https://www.lafm.com.co/entretenimiento/conozca-a-vanessa-pulgarin-miss-universe-colombia-2025-su-trayectoria-en-pasarelas-y-liderazgo |archive-date=29 Setyembre 2025}}</ref> |34 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Medellín]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Dorea|Shala|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=30 June 2025 |title=Kurorëzohet “Miss Universe Albania & Kosova 2025” |language=sq |trans-title="Miss Universe Albania & Kosovo 2025" is crowned |website=[[Televizioni Klan|TV Klan]] |url=https://tvklan.al/kurorezohet-miss-universe-albania-kosova-2025 |access-date=30 June 2025}}</ref> |24 |[[Lincoln, Nebraska|Lincoln]] |- |{{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|Mahyla|Roth|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Castro |first=Camila |date=19 Hulyo 2025 |title=Mahyla Roth es la nueva Miss Universe Costa Rica 2025 |language=es |trans-title=Mahyla Roth is the new Miss Universe Costa Rica 2025 |website=CR Hoy |url=https://crhoy.com/mahyla-roth-es-la-nueva-miss-universe-costa-rica-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720130948/https://crhoy.com/mahyla-roth-es-la-nueva-miss-universe-costa-rica-2025/ |archive-date=20 Hulyo 2025}}</ref> |26 |Cahuita |- |{{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] |{{Sortname|Laura |Gnjatović|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Abril 2025 |title=Laura Gnjatovic is declared "Miss Universe Croatia 2025" |url=https://www.telegrafi.com/en/Laura-Gnjatovic-is-announced-as-Miss-Universe-Croatia-2025/ |access-date=29 Abril 2025 |website=Telegrafi |language=en}}</ref> |23 |Zadar |- |{{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Lina|Luaces|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Hulyo 2025 |title=Lina Luaces, sobrina de los Estefan, es la nueva Miss Cuba Universo elegida en EE.UU. |language=es |trans-title=Lina Luaces, niece of the Estefans, is the new Miss Cuba Universe chosen in the U.S. |website=SWI swissinfo |url=https://www.swissinfo.ch/spa/lina-luaces,-sobrina-de-los-estefan,-es-la-nueva-miss-cuba-universo-elegida-en-ee.uu./89651735 |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709171025/https://www.swissinfo.ch/spa/lina-luaces,-sobrina-de-los-estefan,-es-la-nueva-miss-cuba-universo-elegida-en-ee.uu./89651735 |archive-date=9 Hulyo 2025}}</ref> |22 |[[Miami, Florida|Miami]] |- |{{flagdeco|LAO}} [[Laos]] |{{sortname|Lattana|Munvilay|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Insixiangmai |first=Chanthasone |date=22 Setyembre 2025 |title=ຈາກສາລະວັນສູ່ເວທີຈັກກະວານ: ແດງ ລັດຕະນາ ໝັ້ນວິໄລ Miss Universe Laos 2025 |language=lo |trans-title=From Salavan to the universe stage: Daeng Lattana Munvilay Miss Universe Laos 2025 |website=Muan.Space |url=https://muan.space/miss-universe-laos-2025-daeng-lattana-salavan/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250922135559/https://muan.space/miss-universe-laos-2025-daeng-lattana-salavan/ |archive-date=22 Setyembre 2025}}</ref> |31 |Salavan |- |{{flagicon image|Flag of the Hispanic peoples.svg}} [[Amerikang Latino|Latina]] |{{sortname|Yamilex|Hernández|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 2025 |title=Yamilex Hernández se corona como la primera Miss Universe Latina 2025 |language=es |trans-title=Yamilex Hernández is crowned the first Latina Miss Universe 2025 |website=Más Vip |url=https://masvip.com.do/2025/07/21/yamilex-hernandez-se-corona-como-miss-universe-latina-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722020923/https://masvip.com.do/2025/07/21/yamilex-hernandez-se-corona-como-miss-universe-latina-2025/ |archive-date=22 Hulyo 2025}}</ref> |29 |Perth Amboy |- |{{flagdeco|LAT}} [[Letonya]] |{{sortname|Meldra|Rosenberg|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Latviešu skaistule Meldra Rozenberga gatavojas pārstāvēt Latviju "Miss Universe" konkursā |language=lv |trans-title=Latvian beauty Meldra Rozenberga is preparing to represent Latvia at the "Miss Universe" contest |website=1188.lv |url=https://www.1188.lv/zinas/latviesu-skaistule-meldra-rozenberga-gatavojas-parstavet-latviju-miss-universe-konkursa/54171 |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908123730/https://www.1188.lv/zinas/latviesu-skaistule-meldra-rozenberga-gatavojas-parstavet-latviju-miss-universe-konkursa/54171 |archive-date=8 Setyembre 2025}}</ref> |23 |[[Riga]] |- |{{flagdeco|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Sarah|Bou Jaoude|nolink=1}}<ref>{{cite web |title="هذه هي قضيتي"... سارة-لينا بو جودة تستعد للمشاركة بمسابقة ملكة جمال الكون وهذه التفاصيل (صور) |trans-title="This is my case"... Sarah-Leena Bou Jaoude is preparing to participate in the Miss Universe competition. Here are the details |url=https://www.lbcgroup.tv/news/beauty/863802/%D9%87%D8%B0%D9%87-%D9%87%D9%8A-%D9%82%D8%B6%D9%8A%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D9%84%D9%8A%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF-%D9%84%D9%84%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A9-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%86/ar |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=ar}}</ref> |20 |[[:en:Jdeideh|Jdeideh]] |- |{{flagdeco|MAC}} [[Macau|Makaw]] |{{sortname|Kristen|Feng|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=24 Oktubre 2025 |title=7 Potret Kristen Feng Miss Universe Makau 2025, Cute Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Kristen Feng, Miss Universe Macau 2025, So Cute! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-kristen-feng-miss-universe-makau-2025-cute-abis-c1c2-01-cw2f3-1cbj6v |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024175349/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-kristen-feng-miss-universe-makau-2025-cute-abis-c1c2-01-cw2f3-1cbj6v |archive-date=24 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Macau|Makaw]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Chloe|Lim|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2025 |title=Chloe Lim crowned Miss Universe Malaysia 2025 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2025/09/14/chloe-lim-crowned-miss-universe-malaysia-2025 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The Star |language=en}}</ref> |27 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Julia|Cluett|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Spiteri |first=Rebecca |date=4 Hulyo 2025 |title=Julia Ann Cluett Crowned Miss Universe Malta 2025 |language=en-GB |website=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/malta/julia-ann-cluett-crowned-miss-universe-malta-2025/ |url-status=live |access-date=13 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250704123500/https://lovinmalta.com/malta/julia-ann-cluett-crowned-miss-universe-malta-2025/ |archive-date=4 Hulyo 2025}}</ref> |27 |Floriana |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Célya|Abatucci|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Peggy Pinel-Fereol and Pierre-Yves Honoré |date=20 September 2025 |title=Célya Abatucci est Miss Universe Martinique 2025 |language=fr |trans-title=Célya Abatucci is Miss Universe Martinique 2025 |website=[[:fr:Outre-mer La Première (réseau)|Outre-mer la 1ère]] |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/celya-abatucci-est-miss-universe-martinique-2025-1624991.html |url-status=live |access-date=21 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250921053831/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/celya-abatucci-est-miss-universe-martinique-2025-1624991.html |archive-date=21 September 2025}}</ref> |31 |Schœlcher |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Aurelie |Alcindor|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Setyembre 2025 |title=À Royal Green, Réduit : Aurélie Alcindor nommée Miss Universe Mauritius 2025 |trans-title=At Royal Green, Reduced: Aurélie Alcindor named Miss Universe Mauritius 2025 |url=https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/a-royal-green-reduit-aurelie-alcindor-nommee-miss-universe-mauritius-2025/683146/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905034648/https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/a-royal-green-reduit-aurelie-alcindor-nommee-miss-universe-mauritius-2025/683146/ |archive-date=5 Setyembre 2025 |access-date=5 Setyembre 2025 |website=Le Mauricien |language=fr-FR}}</ref> |31 |Distristo ng Facq |- |{{flagicon|Mayotte|variant=local}} [[Mayotte]] |{{sortname|Nourya |Aboutoihi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Oktubre 2025 |title=Mayotte entre dans l'histoire de Miss Universe |language=fr |trans-title=Mayotte enters Miss Universe history |website=L'info Kwezi |url=https://www.linfokwezi.fr/mayotte-entre-dans-lhistoire-de-miss-universe/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011090936/https://www.linfokwezi.fr/mayotte-entre-dans-lhistoire-de-miss-universe/ |archive-date=11 Oktubre 2025}}</ref> |25 |Kani-keli |- |{{flagdeco|Mexico}} [[Mehiko]] |{{sortname|Fátima|Bosch|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Huerta Ortiz |first=César |date=13 Setyembre 2025 |title=Se corona a Fátima Bosch de Tabasco como Miss Universo México 2025 |language=es |trans-title=Fátima Bosch of Tabasco is crowned Miss Universe Mexico 2025 |website=El Universal |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/se-corona-a-fatima-bosch-de-tabasco-como-miss-universo-mexico-2025/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914070538/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/se-corona-a-fatima-bosch-de-tabasco-como-miss-universo-mexico-2025/ |archive-date=14 Setyembre 2025}}}</ref> |25 |Teapa |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] |{{sortname|Mariana|Ignat|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Conovali |first=Mihaela |date=6 Oktubre 2025 |title=Noua Miss Universe Moldova 2025: va reprezenta țara pe scena internațională |language=ro |trans-title=The new Miss Universe Moldova 2025: will represent the country on the international stage |website=NewsMaker |url=https://newsmaker.md/ro/tehnicile-de-manipulare-cum-ne-protejam |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006070620/https://newsmaker.md/ro/tehnicile-de-manipulare-cum-ne-protejam |archive-date=6 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[:en:Chișinău|Chișinău]] |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Myat Yadanar|Soe|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=27 Hunyo 2025 |title=Myat Yadanar Soe crowned Miss Universe Myanmar 2025 |language=en |website=Xinhua News Agency |editor=Huaxia |url=https://english.news.cn/20250627/7349360e96984014a3132e7da52750b1/c.html |url-status=live |access-date=29 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627220504/https://english.news.cn/20250627/7349360e96984014a3132e7da52750b1/c.html |archive-date=27 Hunyo 2025}}</ref> |22 |[[:en:Mandalay|Mandalay]] |- |{{flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Johanna|Swartbooi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nakaziko |first=Pinehas |date=20 Hulyo 2025 |title=Johanna Swartbooi crowned Miss Namibia 2025 |language=en |website=The Namibian |url=https://www.namibian.com.na/johanna-swartbooi-crowned-miss-namibia-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724122536/https://www.namibian.com.na/johanna-swartbooi-crowned-miss-namibia-2025/ |archive-date=24 Hulyo 2025}}</ref> |27 |Vaalgras |- |{{NPL}} |{{sortname|Sanya|Adhikari|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Setyembre 2025 |title=‘मिस युनिभर्स नेपाल २०२५’ को उपाधि सान्या अधिकारीलाई |language=ne |trans-title=Sanya Adhikari wins the title of 'Miss Universe Nepal 2025' |website=Online Khabar |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1771753/sanya-adhikari-wins-the-title-of-miss-universe-nepal-2025 |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924174715/https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1771753/sanya-adhikari-wins-the-title-of-miss-universe-nepal-2025 |archive-date=24 Setyembre 2025}}</ref> |23 |[[Katmandu]] |- |{{flagdeco|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Basil|Onyinyechi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Samuel Omotere |date=30 Agosto 2025 |title=Miss Anambra emerges Miss Universe Nigeria 2025 |language=en |website=The Punch |url=https://punchng.com/miss-anambra-emerges-miss-universe-nigeria-2025/?utm_source=auto-read-also&utm_medium=web |url-status=live |access-date=31 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250830230707/https://punchng.com/miss-anambra-emerges-miss-universe-nigeria-2025/ |archive-date=30 Agosto 2025}}</ref> |25 |Anambra |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Itza |Castillo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=5 Setyembre 2025 |title=Itza Castillo crowned Miss Universe Nicaragua 2025: Meet the queen heading to Thailand |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20250905854165/itza-castillo-crowned-miss-universe-nicaragua-2025/ |access-date=7 Setyembre 2025 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |30 |[[Managua]] |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Leonora|Lysglimt-Rødland|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=31 Agosto 2025 |title=Leonora (19) fra Nordstrand stakk av med seieren i Miss Norway 2025 |language=Norwegian |trans-title=Leonora (19) from Nordstrand won Miss Norway 2025 |website=Nordstrands Blad |url=https://www.noblad.no/leonora-19-fra-nordstrand-stakk-av-med-seieren-i-miss-norway-2025/s/5-56-969484 |url-status=live |access-date=31 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250831104311/https://www.noblad.no/leonora-19-fra-nordstrand-stakk-av-med-seieren-i-miss-norway-2025/s/5-56-969484 |archive-date=31 Agosto 2025}}</ref> |19 |Nordstrand |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Abbigail|Sturgin|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=6 July 2025 |title=Auckland police officer Abby Sturgin named Miss Universe New Zealand 2025 |language=en |website=[[The New Zealand Herald]] |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/auckland-police-officer-abby-sturgin-named-miss-universe-new-zealand-2025/YGPOCWZT2FCN5OLOCPBD7AFX24/ |url-status=live |access-date=6 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250706022248/https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/auckland-police-officer-abby-sturgin-named-miss-universe-new-zealand-2025/YGPOCWZT2FCN5OLOCPBD7AFX24/ |archive-date=6 July 2025}}</ref> |28 |[[Auckland]] |- |{{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Nathalie|Mogbelzada|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=5 July 2025 |title=Noord-Hollandse Nathalie Yasmin nieuwe Miss Universe Netherlands |language=nl |trans-title=North Holland Nathalie Yasmin new Miss Universe Netherlands |website=[[:nl:Nieuws.nl|Nieuws.nl]] |url=https://nieuws.nl/entertainment/noord-hollandse-nathalie-yasmin-nieuwe-miss-universe-netherlands |url-status=live |access-date=5 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250706010941/https://nieuws.nl/entertainment/noord-hollandse-nathalie-yasmin-nieuwe-miss-universe-netherlands |archive-date=6 July 2025}}</ref> |28 |[[Amsterdam]] |- |{{flagdeco|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Roma|Riaz|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=6 Oktubre 2025 |title=In a first, Emirati fashion student crowned Miss Universe UAE 2025 |language=en |website=Geo News |url=https://www.geo.tv/latest/627184-emirati-fashion-student-crowned-miss-universe-uae-2025 |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006071833/https://www.geo.tv/latest/627184-emirati-fashion-student-crowned-miss-universe-uae-2025 |archive-date=6 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[:en:Lahore|Lahore]] |- |{{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] |{{sortname|Nadeen|Ayoub|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Tusing |first=David |date=13 Agosto 2025 |title=Dubai resident Nadeen Ayoub to represent Palestine at Miss Universe 2025 |language=en |website=The National |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2025/08/13/palestine-miss-universe-nadeen-ayoub-thailand/ |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813145628/https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2025/08/13/palestine-miss-universe-nadeen-ayoub-thailand/ |archive-date=13 Agosto 2025}}</ref> |28 |Ramallah |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Mirna |Caballini|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hurtado Mendoza |first=Solangel |date=23 Abril 2025 |title=Panamá ya tiene representante en Miss Universo 2025: Mirna Caballini, de 22 años y 1.80 de estatura, es la nueva Miss Universe Panamá |trans-title=Panama already has a representative at Miss Universe 2025: Mirna Caballini, 22 years old and 1.80 meters tall, is the new Miss Universe Panama |url=https://www.ellas.pa/belleza/panama-ya-tiene-representante-en-miss-universo-2025-mirna-caballini-de-22-anos-y-180-de-estatura-es-la-nueva-miss-universe-panama/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423041002/https://www.ellas.pa/belleza/panama-ya-tiene-representante-en-miss-universo-2025-mirna-caballini-de-22-anos-y-180-de-estatura-es-la-nueva-miss-universe-panama/ |archive-date=23 Abril 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=Ellas Panama |language=es}}}</ref> |22 |David |- |{{flagdeco|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Yanina|Gómez|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=3 Setyembre 2025 |title=De favorita a reina: Yanina Gómez es la nueva Miss Universo Paraguay |language=es |trans-title=From favorite to queen: Yanina Gómez is the new Miss Universe Paraguay |website=La Nación |url=https://www.lanacion.com.py/lnpop/2025/09/03/de-favorita-a-reina-yanina-gomez-es-la-nueva-miss-universo-paraguay/ |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903182209/https://www.lanacion.com.py/lnpop/2025/09/03/de-favorita-a-reina-yanina-gomez-es-la-nueva-miss-universo-paraguay/ |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> |28 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |{{sortname|Karla|Bacigalupo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=15 June 2025 |title=Miss Perú 2025: Karla Bacigalupo alza la corona nacional y se convierte en sucesora de Tatiana Calmell rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Miss Peru 2025: Karla Bacigalupo wins the national crown and succeeds Tatiana Calmell on her way to Miss Universe |website=[[Radio Programas del Perú|RPP]] |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2025-karla-bacigalupo-alza-la-corona-nacional-y-se-convierte-en-sucesora-de-tatiana-calmell-rumbo-al-miss-universo-noticia-1641067 |url-status=live |access-date=16 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616154251/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2025-karla-bacigalupo-alza-la-corona-nacional-y-se-convierte-en-sucesora-de-tatiana-calmell-rumbo-al-miss-universo-noticia-1641067 |archive-date=16 June 2025}}</ref> |33 |[[:en:Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHL}} [[Miss Universe Philippines 2025|Pilipinas]] |{{Sortname|Ahtisa|Manalo|link=Ahtisa Manalo}}<ref>{{Cite news |date=2 Mayo 2025 |title=Ahtisa Manalo of Quezon Province is Miss Universe Philippines 2025! |language=en |website=[[GMA Integrated News|GMA News Online]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944765/ahtisa-manalo-of-quezon-province-is-miss-universe-philippines-2025/story/ |url-status=live |access-date=5 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502161314/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944765/ahtisa-manalo-of-quezon-province-is-miss-universe-philippines-2025/story/ |archive-date=2 Mayo 2025}}</ref> |28 |[[Candelaria, Quezon|Candelaria]] |- |{{flagdeco|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Sarah|Dzafce|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Saarinen |first=Sonja |last2=Viskari |first2=Julia |date=6 Setyembre 2025 |title=Hän on Miss Suomi 2025 |language=fi |trans-title=She is Miss Finland 2025 |website=Iltalehti |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/871fa29b-3e08-4f76-8c5f-b59b50ba92ac |url-status=live |access-date=7 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250906193940/https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/871fa29b-3e08-4f76-8c5f-b59b50ba92ac |archive-date=6 Setyembre 2025}}</ref> |22 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Emily|Reng|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Gąsiorowski |first=Maciej |date=22 Oktubre 2025 |title=Polka z Chicago wystartuje w Miss Universe. Pierwszy taki przypadek |language=pl |trans-title=A Polish woman from Chicago will compete in Miss Universe. This is the first time this has happened |website=o2.pl |url=https://rozrywka.o2.pl/plotki/polka-z-chicago-wystartuje-w-miss-universe-pierwszy-taki-przypadek-7213553135135712a |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022103652/https://rozrywka.o2.pl/plotki/polka-z-chicago-wystartuje-w-miss-universe-pierwszy-taki-przypadek-7213553135135712a |archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> |19 |[[Chicago]] |- |{{flagdeco|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Zashely|Alicea|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=14 Agosto 2025 |title=Zashely Alicea se corona como Miss Universe Puerto Rico 2025 |language=es |trans-title=Zashely Alicea is crowned Miss Universe Puerto Rico 2025 |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/08/15/zashely-alicea-se-corona-como-miss-universe-puerto-rico-2025/ |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815074459/https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/08/15/zashely-alicea-se-corona-como-miss-universe-puerto-rico-2025/ |archive-date=15 Agosto 2025}}</ref> |25 |Dorado |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Camila|Vitorino|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barraco |first=Nuno |date=15 Hunyo 2025 |title=Nova Miss Universo Portugal coroada em Elvas |language=pt-PT |trans-title=New Miss Universe Portugal crowned in Elvas |website=Linhas de Elvas |url=https://nortealentejo.pt/2025/06/15/nova-miss-universo-portugal-coroada-em-elvas/ |url-status=dead |access-date=24 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615151416/https://nortealentejo.pt/2025/06/15/nova-miss-universo-portugal-coroada-em-elvas/ |archive-date=15 Hunyo 2025}}</ref> |26 |Setúbal |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{Sortname|Ève |Gilles|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Moore |first=Julia |date=19 Disyembre 2023 |title=Miss France Winner Defends Her Short Hairstyle: ‘No One Should Dictate Who You Are’ |url=https://people.com/miss-france-winner-defends-her-short-hairstyle-8417883 |access-date=26 Nobyembre 2024 |website=People |language=en}}</ref> |21 |Quaëdypre |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Jennifer|Ventura|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Alvarez |first=Carolina |date=10 Agosto 2025 |title=Jennifer Ventura is the new Miss RD Universe 2025 |language=en |website=De Último Minuto |url=https://deultimominuto.net/en/entertainment/jennifer-ventura-is-the-new-miss-rd-universe-2025/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812085331/https://deultimominuto.net/en/entertainment/jennifer-ventura-is-the-new-miss-rd-universe-2025/ |archive-date=12 Agosto 2025}}</ref> |27 |Barahona |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Michaela|Tomanová|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Ondřej |first=Kočí |date=25 Hunyo 2025 |title=Historicky první žena s dítětem, která u nás vyhrála soutěž krásy: Miss Universe Česko se stala tato nádherná blondýnka |language=cs |trans-title=Historically, the first woman with a child to win a beauty contest in our country: this beautiful blonde became Miss Universe Czech Republic |website=Super.cz |url=https://www.super.cz/clanek/celebrity-historicky-prvni-zena-s-ditetem-ktera-u-nas-vyhrala-soutez-krasy-miss-universe-cesko-se-stala-tato-nadherna-blondynka-1515813 |url-status=live |access-date=29 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250625233140/https://www.super.cz/clanek/celebrity-historicky-prvni-zena-s-ditetem-ktera-u-nas-vyhrala-soutez-krasy-miss-universe-cesko-se-stala-tato-nadherna-blondynka-1515813?noredirect=1 |archive-date=25 Hunyo 2025}}</ref> |27 |[[Praga]] |- |{{flagdeco|ROM}} [[Rumanya]] |{{sortname|Catalina|Jacob|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Diana Oprea |date=7 Oktubre 2025 |title=Cine este Cătălina Jacob, tânăra de 28 de ani care va reprezenta România la Miss Universe 2025 |language=ro |trans-title=Who is Cătălina Jacob, the 28-year-old who will represent Romania at Miss Universe 2025? |website=Pro TV |url=https://www.protv.ro/articol/117743-cine-este-catalina-jacob-tanara-de-28-de-ani-care-va-reprezenta-romania-la-miss-universe-2025 |url-status=live |access-date=8 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008051452/https://www.protv.ro/articol/117743-cine-este-catalina-jacob-tanara-de-28-de-ani-care-va-reprezenta-romania-la-miss-universe-2025 |archive-date=8 Oktubre 2025}}</ref> |28 |[[Avezzano]] |- |{{flagdeco|RUS}} [[Rusya]] |{{sortname|Anastasia|Venza|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Анатолий Мармышев |date=5 Oktubre 2025 |title=Анастасия Венза стала «Мисс Россия — 2025»: как выглядит самая красивая девушка страны. Фотогалерея |language=ru |trans-title=Anastasia Venza crowned Miss Russia 2025: What does the country's most beautiful woman look like? Photo gallery |website=UA.RU |url=https://ura.news/news/1053006108 |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005094323/https://ura.news/news/1053006108 |archive-date=5 Oktubre 2025}}</ref> |22 |[[Mosku]] |- |{{flagdeco|RWA}} [[Rwanda]] |{{sortname|Solange|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=30 Oktubre 2025 |title=Miss Universe boří hranice. Letos poprvé v ní soutěží dvě ženy starší 40 let |language=cs |trans-title=Miss Universe is breaking boundaries. This year, for the first time, two women over 40 are competing in it |website={{!}}iDNES.cz |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-solange-keita-nicole-visser-peiliker-vek-kralovna-krasy-rwanda-bonaire.A251029_100047_missamodelky_nh |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102183149/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-solange-keita-nicole-visser-peiliker-vek-kralovna-krasy-rwanda-bonaire.A251029_100047_missamodelky_nh |archive-date=2 Nobyembre 2025}}</ref> |42 |[[Kigali]] |- |{{flagdeco|ZMB}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Kunda|Mwamulima|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Sichula |first=Augustine |date=21 Abril 2025 |title=Kalulushi model, Mwamulima, crowned Miss Universe Zambia 2025 |language=en |website=Zambia Monitor |url=https://www.zambiamonitor.com/kalulushi-model-mwamulima-crowned-miss-universe-zambia-2025/ |url-status=live |access-date=23 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421160900/https://www.zambiamonitor.com/kalulushi-model-mwamulima-crowned-miss-universe-zambia-2025/ |archive-date=21 Abril 2025}}</ref> |29 |Kalulushi |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{sortname|Shianne|Smith|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Tony Nicholas |date=3 Setyembre 2025 |title=Saint Lucia’s 2025 Miss Universe Delegate Crowned! |language=en |website=St. Lucia Times |url=https://stluciatimes.com/172785/2025/09/saint-lucias-2025-miss-universe-delegate-crowned/ |url-status=live |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903222221/https://stluciatimes.com/172785/2025/09/saint-lucias-2025-miss-universe-delegate-crowned/ |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> |21 |Micoud |- |{{flagdeco|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Camilla|Diagne|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Mané |first=Dianké |date=27 Setyembre 2025 |title=Ndeye Ngone Diagne élue Miss Univers Sénégal 2025 |language=fr |trans-title=Ndeye Ngone Diagne, crowned Miss Universe Senegal 2025 |website=Senego |url=https://senego.com/ndeye-ngone-diagne-elue-miss-univers-senegal-2025_1881731.html |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928024810/https://senego.com/ndeye-ngone-diagne-elue-miss-univers-senegal-2025_1881731.html |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagdeco|SRB}} [[Serbiya]] |{{sortname|Jelena|Egorova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Oktubre 2025 |title=Якутянка Елена Егорова представит Сербию на «Мисс Вселенная» |language=ru |trans-title=Yakutian Elena Egorova will represent Serbia at Miss Universe |website=YKT.ru |url=https://ykt.ru/a/akutanka-elena-egorova-predstavit-serbiu-na-miss-vselennaa |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024052518/https://ykt.ru/a/akutanka-elena-egorova-predstavit-serbiu-na-miss-vselennaa |archive-date=24 Oktubre 2025}}</ref> |28 |[[Sakha Republic|Republika ng Sakha]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Lyshanda|Moyas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2025 |title=Lyshanda Moyas crowned Miss Universe Zimbabwe 2025 |url=https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-national-byo-252988.html#google_vignette |access-date=19 Mayo 2025 |website=Bulawayo24 News |language=en}}</ref> |27 |Gweru |- |{{flagdeco|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Annika|Sager|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Belmont Lay |date=5 Oktubre 2025 |title=Master's student & model Annika Sager, 25, is Miss Universe S'pore 2025 |language=en |website=Mothership |url=https://mothership.sg/2025/10/annika-sager-miss-universe-singapore/ |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005134052/https://mothership.sg/2025/10/annika-sager-miss-universe-singapore/ |archive-date=5 Oktubre 2025}}</ref> |25 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{flagdeco|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Lihasha|White|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Hulyo 2025 |title=Lihasha Lindsay White Crowned Miss Universe Sri Lanka 2025 |language=en |website=Sunday Observer |url=https://www.sundayobserver.lk/2025/07/29/explorer/58189/lihasha-lindsay-white-crowned-miss-universe-sri-lanka-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250729185251/https://www.sundayobserver.lk/2025/07/29/explorer/58189/lihasha-lindsay-white-crowned-miss-universe-sri-lanka-2025/ |archive-date=29 Hulyo 2025}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{Sortname|Daniella |Lundqvist|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |date=1 Nobyembre 2025 |title=7 Potret Daniella Lundqvist Miss Universe Swedia 2025, Pageant Fighter! |language=id |trans-title=7 Portraits of Daniella Lundqvist, Miss Universe Sweden 2025, Pageant Fighter! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://jateng.idntimes.com/life/men/7-potret-daniella-lundqvist-miss-universe-swedia-2025-pageant-fighter-c1c2-01-cw2f3-v9856j |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102181434/https://jateng.idntimes.com/life/men/7-potret-daniella-lundqvist-miss-universe-swedia-2025-pageant-fighter-c1c2-01-cw2f3-v9856j |archive-date=2 Nobyembre 2025}}</ref> |26 |Kalmar |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Naima|Acosta|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Flurin Pestalozzi |date=28 Setyembre 2025 |title=Tessinerin Naima Acosta (20) ist Miss Universe Schweiz |language=de |trans-title=Naima Acosta (20) from Ticino is Miss Universe Switzerland |website=20 Minuten |url=https://www.20min.ch/story/miss-universe-schweiz-jeder-mensch-ist-schoen-trotzdem-gewann-nur-eine-kandidatin-103423631 |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928232641/https://www.20min.ch/story/miss-universe-schweiz-jeder-mensch-ist-schoen-trotzdem-gewann-nur-eine-kandidatin-103423631 |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> |20 |Ticino |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Naisae Yona<ref>{{Cite web |last=Theos |first=Uwiduhaye |date=24 Agosto 2025 |title=Umugore ufite umwana yegukanye ikamba rya Miss Universe Tanzania 2025 (Amafoto) |trans-title=A woman with a child wins the Miss Universe Tanzania 2025 crown (Photos) |url=https://igihe.com/imyidagaduro/ibirori/article/umugore-ufite-umwana-yegukanye-ikamba-rya-miss-universe-tanzania-2025-amafoto |access-date=27 Agosto 2025 |website=IGIHE.com |language=rw}}</ref> |28 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Miss Universe Thailand 2025|Taylandiya]] |{{Sortname|Praveenar|Singh}}'''<ref name=":3">{{Cite news |date=23 Agosto 2025 |title=มงลง "วีนา ปวีนา ซิงห์" Miss Universe Thailand 2025 |language=th |trans-title=The crown goes to "Veena Praveenar Singh" Miss Universe Thailand 2025 |website=Thai Public Broadcasting Service |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/355704 |url-status=live |access-date=24 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823151509/https://www.thaipbs.or.th/news/content/355704 |archive-date=23 Agosto 2025}}</ref>''' |29 |[[Chiang Mai]] |- |{{flagdeco|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Melissa|Nayimuli|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Manuel |first=Marilynn |date=23 Oktubre 2025 |title=Melissa Nayimuli crowned Miss Universe SA 2025, headed to Miss Universe finale in Thailand |language=en |website=News24 |url=https://www.news24.com/life/lifestyle-trends/beauty-and-fashion/melissa-nayimuli-crowned-miss-universe-sa-2025-headed-to-miss-universe-finale-in-thailand-20251022-1030 |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> |29 |Butterworth |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Su-yeon|Lee|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=25 Setyembre 2025 |title=美의 제전,2025 미스유니버스 코리아,진-이수연 등극 |language=ko |trans-title=Festival of Beauty: Lee Su-yeon crowned as the winner of Miss Universe Korea 2025 |website=Daehanilbo |url=https://www.daehanilbo.co.kr/news/articleView.html?idxno=63286 |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250925190827/https://www.daehanilbo.co.kr/news/articleView.html?idxno=63286 |archive-date=25 Setyembre 2025}}</ref> |30 |Gyeongbuk |- |{{flagdeco|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Latifah|Morris|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Setyembre 2025 |title=Latifah Morris to represent Trinidad and Tobago at Miss Universe |language=en |website=Trinidad and Tobago Newsday |url=https://newsday.co.tt/2025/09/26/latifah-morris-to-represent-trinidad-and-tobago-at-miss-universe/ |url-status=dead |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927100532/https://newsday.co.tt/2025/09/26/latifah-morris-to-represent-trinidad-and-tobago-at-miss-universe/ |archive-date=27 Setyembre 2025}}</ref> |31 |Chaguanas East |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{Sortname|Inna|Moll|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Guerra |first=Ignacio Andres |date=2 Agosto 2025 |title=Inna Moll, candidata de Vitacura, se impone en Miss Chile 2025: Representará al país en el Miss Universo |language=es |trans-title=Inna Moll, a candidate from Vitacura, wins Miss Chile 2025: She will represent the country at Miss Universe |website=El Mercurio |url=https://www.emol.com/noticias/Espectaculos/2025/08/02/1173889/vitacura-miss-chile-universo.html |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802072640/https://www.emol.com/noticias/Espectaculos/2025/08/02/1173889/vitacura-miss-chile-universo.html |archive-date=2 Agosto 2025}}</ref> |28 |Vitacura |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] | {{sortname|Zhao|Na|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 October 2025 |title=「完美模板、顏值巨高」山東姑娘趙娜 下月參加環球小姐選美 |language=zh-hant |trans-title="Perfect template, extremely beautiful" Shandong girl Zhao Na will compete in the Miss Universe pageant next month |website=[[World Journal]] |url=https://www.worldjournal.com/wj/story/121343/9096690 |access-date=29 October 2025}}</ref> | 20 | [[Shandong]] |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Ceren|Arslan|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Morsi |first=Asmaa |date=6 Oktubre 2025 |title=أجمل نساء الدنيا.. تتويج سيرين أرسلان بلقب ملكة جمال الكون 2025 |language=ar |trans-title=The most beautiful women in the world... Ceren Arslan crowned Miss Universe 2025 |website=Masrawy |url=https://www.masrawy.com/howa_w_hya/fashion-moda/details/2025/10/6/2867154/%D8%A3%D8%AC%D9%85%D9%84-%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D8%AA%D9%88%D9%8A%D8%AC-%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%A3%D8%B1%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%82%D8%A8-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%86-2025- |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009110739/https://www.masrawy.com/howa_w_hya/fashion-moda/details/2025/10/6/2867154/%D8%A3%D8%AC%D9%85%D9%84-%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D8%AA%D9%88%D9%8A%D8%AC-%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%A3%D8%B1%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%82%D8%A8-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%86-2025- |archive-date=9 Oktubre 2025}}</ref> |26 |[[Istanbul]] |- |{{flagdeco|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Sofiya|Tkachuk|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Pysarenko |first=Oksana |date=9 Hunyo 2025 |title=Ukraine reveals its Miss Universe 2025 contestant — See her stunning photos |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/ukraine-reveals-its-miss-universe-2025-contestant-1749481586.html |access-date=27 Agosto 2025 |website=RBC-Ukraine |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415044635/https://newsukraine.rbc.ua/news/ukraine-reveals-its-miss-universe-2025-contestant-1749481586.html|archive-date=15 Abril 2026}}</ref> |25 |Rivne |- |{{flagdeco|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Kincső|Dezsényi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=14 Setyembre 2025 |title=Ő lett a 2025-ös Miss Universe Hungary: a gyönyörű, vörös hajú Kincső lett a szépségverseny győztese |language=hu |trans-title=She became Miss Universe Hungary 2025: the beautiful, red-haired Kincső became the winner of the beauty contest |website=Femina |url=https://femina.hu/hazai_sztar/miss-universe-hungary-2025-gyoztes-dezsenyi-kincso/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914070310/https://femina.hu/hazai_sztar/miss-universe-hungary-2025-gyoztes-dezsenyi-kincso/ |archive-date=14 Setyembre 2025}}</ref> |21 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{sortname|Valeria|Baladan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 2025 |title=Valeria Baladan, la nueva Miss Universe Uruguay 2025 |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250911855359/miss-universe-uruguay-2025-valeria-baladan/ |access-date=12 Setyembre 2025 |website=¡Hola! |language=es-US|trans-title=Valeria Baladan, la nueva Miss Universe Uruguay 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260925180819/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250911855359/miss-universe-uruguay-2025-valeria-baladan/|archive-date=25 Setyembre 2026}}</ref> |23 |[[Montevideo]] |} == Mga kontrobersiya == === Alitan sa yamang-isip sa Miss Universe Thailand === Noong 3 Nobyembre 2025, inilahad ng Miss Universe Organization na hindi opisyal na awtorisado ang kaganapang "Special Dinner and Talk Show" na inorganisa ng Miss Universe Thailand, at nilabag ang mga karapatan sa intelektwal na ari-arian ng MUO.<ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=องค์กรมิสยูนิเวิร์ส ฟาด Miss Universe ไทย ห้ามจัดกิจกรรมที่ไม่ได้รับอนุญาต|trans-title=The Miss Universe Organization has slammed Miss Universe Thailand, banning it from holding unauthorized events|url=https://www.brighttv.co.th/entertain/drama-missuniverse|access-date=28 Nobyembre 2025|website=BrightTV|language=th|archive-url=https://web.archive.org/web/20260304005013/https://www.brighttv.co.th/entertain/drama-missuniverse|archive-date=4 Marso 2026}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Thailand defends 'Special Dinner & Talk Show' campaign: 'Our actions are fully within the rights'|url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/964705/miss-universe-thailand-defends-special-dinner-talk-show-campaign-our-actions-are-fully-within-the-rig/story/?amp|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[GMA Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251129000657/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/964705/miss-universe-thailand-defends-special-dinner-talk-show-campaign-our-actions-are-fully-within-the-rig/story/?amp|archive-date=29 Nobyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mallorca|first=Hannah|date=3 Nobyembre 2025|title=Power struggle at Miss Universe org? Nawat Itsaragrisil's talk show 'unauthorized'|url=https://entertainment.inquirer.net/636373/power-struggle-at-miss-universe-org-nawat-itsaragrisils-talk-show-unauthorized|access-date=28 Nobyembre 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Entertainment Inquirer]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251130233504/https://entertainment.inquirer.net/636373/power-struggle-at-miss-universe-org-nawat-itsaragrisils-talk-show-unauthorized|archive-date=30 Nobyembre 2025}}</ref> Tumugon ang Miss Universe Thailand Organization na ang kaganapan at ang nauugnay nitong botohan ay bahagi ng opisyal na ''marketing package'' ng Taylandiya bilang mangungunang bansa, na isinagawa nang malinaw sa ilalim ng kanilang mga awtorisadong karapatan, at na sila ay kumunsulta sa mga legal na tagapayo upang masuri ang mga potensyal na epekto at maghanda para sa posibleng legal na aksyon kung kinakailangan.<ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Organization ชี้แจงกิจกรรมที่ไม่ได้รับอนุญาต ด้าน MUT ยืนยันเป็นสิทธิ์ของประเทศเจ้าภาพ|trans-title=Miss Universe Organization clarifies unauthorized activities; MUT confirms it is the host country's right|url=https://atime.live/efm/news/12521|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Atime.live|language=th|archive-url=https://web.archive.org/web/20251216055326/https://atime.live/efm/news/12521|archive-date=16 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lim|first=Ron|date=3 Nobyembre 2025|title=MUO and Miss Universe Thailand trade statements on 'Special Dinner & Talk Show' event|url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/127442/muo-and-miss-universe-thailand-trade-statements-on-special-dinner-talk-show-event/story|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[GMA Lifestyle]]|language=en|publisher=GMA Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203134207/https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/127442/muo-and-miss-universe-thailand-trade-statements-on-special-dinner-talk-show-event/story|archive-date=3 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 scandal broke out, Miss Huong Giang was praised for her class|url=https://www.vietnam.vn/en/hoa-hau-hoan-vu-2025-bung-no-scandal-hoa-hau-huong-giang-duoc-khen-dang-cap|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Vietnam.vn|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210003814/https://www.vietnam.vn/en/hoa-hau-hoan-vu-2025-bung-no-scandal-hoa-hau-huong-giang-duoc-khen-dang-cap|archive-date=10 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe và ông Nawat căng thẳng quyền tổ chức, kết quả của Hương Giang sẽ bị hủy?|trans-title=Miss Universe and Mr. Nawat are in tension over the organization rights, will Huong Giang's results be canceled?|url=https://docnhanh.vn/giai-tri/miss-universe-va-ong-nawat-cang-thang-quyen-to-chuc-ket-qua-cua-huong-giang-se-bi-huy-tintuc1018485|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Docnhanh.vn|language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20251214011044/https://docnhanh.vn/giai-tri/miss-universe-va-ong-nawat-cang-thang-quyen-to-chuc-ket-qua-cua-huong-giang-se-bi-huy-tintuc1018485|archive-date=14 Disyembre 2025}}</ref> Gayunpaman, opisyal na kinansela ang kaganapan noong 6 Nobyembre.<ref>{{Cite news|last=Purnell|first=Kristofer|date=6 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Thailand cancels 'special dinner, talk show' with Nawat Itsaragrisil|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/06/2485287/miss-universe-thailand-cancels-special-dinner-talk-show-nawat-itsaragrisil|access-date=28 Nobyembre 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|archive-date=6 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251106193538/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/06/2485287/miss-universe-thailand-cancels-special-dinner-talk-show-nawat-itsaragrisil}}</ref><ref>{{cite web |last1=Harvey|first1=Lex|date=21 Nobyembre 2025|title=Scandal-plagued Miss Universe competition to crown winner|url=https://edition.cnn.com/2025/11/20/style/miss-universe-2025-finale-winner-intl-hnk|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[CNN]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nawat Itsaragrisil bows to Miss Universe org, cancels ‘Top 10 Special Dinner’|url=https://entertainment.inquirer.net/637234/nawat-itsaragrisil-bows-to-miss-universe-org-cancels-top-10-special-dinner|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=6 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en|first=Armin P.|last=Adina}}</ref> === Promosyon ng sugalan === Noong 3 Nobyembre 2025, naglunsad ng imbestigasyon ang Metropolitan Police Bureau sa Bangkok pagkatapos magsampa ng reklamo si Itsaragrisil, ang tagapangulo ng ''Miss Universe Thailand Host Committee'', na nagsasaad na inutusan ng MUO ang mga kandidata na magsapelikula sila ng mga materyal na pang-promosyon para sa isang ''online gambling website'' sa kanilang hotel, na maaaring maging isang paglabag sa batas ng mga Taylandes. Itinanggi ng MGI ang anumang pagkakasangkot at sinabi na ang promosyon ay responsibilidad lamang ng MUO. Nagbigay ng pahayag si Itsaragrisil sa pulisya at pormal na itinanggi ang gawain.<ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Police raid Miss Universe team over illegal Casino Promo|url=https://www.khaosodenglish.com/news/2025/11/03/police-raid-miss-universe-team-over-illegal-casino-promo/|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=Khaosod English|language=en|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103214634/https://www.khaosodenglish.com/news/2025/11/03/police-raid-miss-universe-team-over-illegal-casino-promo/}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title='ณวัฒน์' เดือด!พาตำรวจลงตรวจสอบกอง MU หลังนำป้ายโปรโมทเว็บพนันวางในโรงแรมเก็บตัวนางงาม|trans-title=Nawat is furious! He has brought police to inspect the MU team after they placed a sign promoting a gambling website in the beauty pageant hotel|url=https://www.naewna.com/entertain/925283#google_vignette|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=Naew Na|language=th|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103215053/https://www.naewna.com/entertain/925283#google_vignette}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=ด่วน! บอสณวัฒน์ แจ้งจับออร์แกไนซ์ ให้นางงามถ่ายคลิปกาสิโน|trans-title=Urgent! Boss Nawat reports the organizer who allowed the beauty queen to film a video of a casino|url=https://www.brighttv.co.th/entertain/nawat-muo-mut|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=BrightTV|language=th|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103215506/https://www.brighttv.co.th/entertain/nawat-muo-mut}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=ด่วน! ณวัฒน์ เรียกตำรวจตรวจสอบ หลังทีมงาน MUO ให้นางงามถ่ายสปอนเซอร์ผิดกฎหมายไทย|trans-title=Urgent! Nawat calls police to investigate after MUO team allows beauty queen to take photos for sponsors, violating Thai law|url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2893142|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=Thairath TV|language=th|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103215958/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2893142}}</ref> === ''Sashing ceremony'' === Noong 4 Nobyembre 2025, sa panahon bago ang ''sashing ceremony'', sinaway ni Itsaragrisil si [[Fátima Bosch]] ng Mehiko dahil sa hindi paglahok sa mga kaganapang pang-promosyon, ipinahiwatig na ginagawa siyang "tanga" ng kaniyang mga gawain, at pinalabas siya ng mga guwardiya pagkatapos niyang tangkaing makagambala. Ilang kandidata ang biglaang umalis din bilang pakikiisa.<ref>{{Cite news|date=4 Nobyembre 2025|title=เกิดอะไรขึ้น เมื่อจู่ๆ บอส ณวัฒน์ สั่งหยุดงานกระทันหัน หลังนางงามเอาต์ระหว่างประชุม|trans-title=What happened when Boss Nawat suddenly ordered a sudden work stoppage after a beauty queen was out during a meeting?|url=https://today.line.me/th/v3/article/0MNM1nP|via=Line Today|work=Siam News|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|date=4 Nobyembre 2025|title=เกิดอะไรขึ้น! มิสยูนิเวิร์ส2025หลายประเทศวอล์กเอาท์ต่อหน้า"บอสณวัฒน์ "|trans-title=What happened! Miss Universe 2025 from many countries walked out in front of 'Boss Nawat'|url=https://www.amarintv.com/news/entertain/529405|website=Amarin TV|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref name="Tel">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/11/06/miss-universe-contestants-walkout-organiser-row-miss-mexico/|title=Miss Universe contestants walk out after organiser rows with Miss Mexico|newspaper=Daily Telegraph|date=6 Nobyembre 2025|access-date=2 Disyembre 2025|language=en}}</ref><ref name="NYT-apology">{{cite news |first=Francesca|last=Regalado|url=https://www.nytimes.com/2025/11/06/world/asia/miss-universe-walkout-mexico-thailand.html|title=Miss Universe Organizer Apologizes After Tirade at Miss Mexico|newspaper=The New York Times|date=6 Nobyembre 2025|access-date=2 Disyembre 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news |first=Shahana|last=Yasmin|url=https://www.the-independent.com/life-style/miss-universe-thai-director-insults-miss-mexico-fatima-bosch-b2858964.html|title=Miss Universe contestants walk out after Miss Mexico 'humiliated'|work=The Independent|date=5 Nobyembre 2025|access-date=2 Disyembre 2025|type=with video|language=en}}</ref> Umalis din sa lugar ang kasalukuyang may-hawak ng titulo na si [[Victoria Kjær Theilvig]], at sinabi na ang mga salita ni Itsaragrisil ay "higit pa sa kawalang-galang".<ref name="Tel" /><ref>{{Cite news|last=S.|first=Sukanlaya|date=4 Nobyembre 2025|title=นางงาม MU 2025 แห่ลุกออกจากห้อง หลังปะทะ ณวัฒน์ เผย ถูกตะคอก-ไม่ให้เกียรติ|trans-title=Miss Universe 2025 leaves the room after a confrontation with Nawat, revealing she was yelled at and disrespected|url=https://thethaiger.com/th/news/1481499/|website=The Thaiger|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|last=Purnell|first=Kristofer|date=4 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 sashing delayed as queens walk out after heated exchange|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/04/2484824/miss-universe-2025-sashing-delayed-queens-walk-out-after-heated-exchange|access-date=2 Disyembre 2025|website=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> Kinalaunan ay kinondena ng may-ari ng Miss Universe na si Raúl Rocha ang pag-uugali ni Itsaragrisil bilang hindi katanggap-tanggap, iniutos ang pagsuspinde ng ''sashing ceremony'', at inihayag na ang papel ni Itsaragrisil sa mga opisyal na gawain ng Miss Universe ay paghihigpitan, habang ang punong ehekutibong opisyal na si Mario Búcaro ay ipinadala sa Taylandiya upang makipag-ugnayan sa [[Miss Grand International]] upang matiyak na magpapatuloy ang kompetisyon nang propesyonal at ligtas.<ref>{{Cite news|date=5 Nobyembre 2025|title=สรุปดราม่ามิสยูนิเวิร์ส 2025 กลุ่มนางงามวอล์กเอาต์ ต่อหน้า บอสณวัฒน์|trans-title=What happened when Boss Nawat suddenly ordered a sudden work stoppage after a beauty queen was out during a meeting?|url=https://today.line.me/th/v3/article/Ya5aWWL|via=Line Today|work=The Bangkok Insight|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|date=5 Nobyembre 2025|title=Miss Universe presses on 'as you wish' after Bangkok walkout|url=https://www.khaosodenglish.com/life/2025/11/05/miss-universe-presses-on-as-you-wish-after-bangkok-walkout/|access-date=2 Disyembre 2025|website=Khaosod English|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Civita|first=Alicia|date=4 Nobyembre 2025|title=Miss Universe owner Raúl Rocha Sends Executives to Thailand Pulls Rank and Limits Thai Director's Power After He Insulted Miss Mexico|url=https://www.latintimes.com/miss-universe-owner-raul-rocha-sends-executives-thailand-pulls-rank-limits-thai-directors-power-591268|access-date=2 Disyembre 2025|website=Latin Times|language=en}}</ref> Nagbigay si Itsaragrisil ng pormal na paghingi ng tawad sa lahat ng mga kandidata sa seremonya ng pagtanggap, at tinanggihan ang paggamit ng mga salitang "tanga" o "siraulo".<ref name="Tel" /><ref>{{Cite news|last=Flores Layno|first=Karen|date=6 Nobyembre 2025|title='I did not intend to harm anyone': Nawat Itsaragrisil apologizes for Miss Universe controversy|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/6/-i-did-not-intend-to-harm-anyone-nawat-itsaragrisil-apologizes-for-miss-universe-controversy-1318|access-date=2 Disyembre 2025|website=[[ABS-CBN]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Sukri|first=Hazeeq|date=6 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Thailand director Nawat Itsaragrisil apologises for controversy, claims he said 'damage', not 'dumb head'|url=https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/entertainment/nawat-itsaragrisil-apology-miss-universe-473526|access-date=2 Disyembre 2025|website=CNA|archive-date=6 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251106192124/https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/entertainment/nawat-itsaragrisil-apology-miss-universe-473526|language=en}}</ref> === Mga iregularidad sa pagboto === Natapos ang pampublikong pagboto noong 19 Nobyembre, ngunit biglang pinalawig ng mga tagapag-ayos ang pagboto para sa ''Most Beautiful People'' nang walang paunang abiso.<ref name=":32">{{Cite web |last=Radhakrishnan |first=Manjusha |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025 drama deepens: Was contest rigged? Dubai's Miss Palestine Nadeen Ayoub calls out 'unjust' public polling |url=https://gulfnews.com/entertainment/miss-universe-2025-drama-deepens-was-contest-rigged-dubais-miss-palestine-nadeen-ayoub-calls-out-unjust-public-polling-1.500357487 |access-date=11 Hunyo 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> Nangunguna ang Pilipinas at Bangglades sa orihinal na resulta.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=18 Nobyembre 2025 |title=Ahtisa Manalo leading in multiple categories ahead of Miss U preliminaries |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/ahtisa-manalo-leading-in-multiple-categories-ahead-of-miss-u-preliminaries/127911/ |access-date=11 Hunyo 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> Dalawang araw matapos ang koronasyon, naglabas ng bidyo si Nadeen Ayoub ng Palestina na tumutukoy sa ilang iregularidad sa proseso ng pagboto at nagsabing pinakialaman ito.<ref>{{Cite web |last=Dey |first=Adrija |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: Miss Palestine Nadeen Ayoub alleges vote manipulation at Miss Universe |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-universe-2025-miss-palestine-nadeen-ayoub-alleges-vote-manipulation-at-miss-universe-101763975982134.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124105524/https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-universe-2025-miss-palestine-nadeen-ayoub-alleges-vote-manipulation-at-miss-universe-101763975982134.html |archive-date=24 Nobyembre 2025 |access-date=4 Agosto 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Palestine, nagreklamo sa resulta ng botohan sa Miss Universe 2025 |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/189814/miss-palestine-mu-2025-most-beautiful-people-poll-a734-20251124 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124111657/https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/189814/miss-palestine-mu-2025-most-beautiful-people-poll-a734-20251124 |archive-date=24 Nobyembre 2025 |access-date=4 Agosto 2026 |website=PEP.ph |language=tl}}</ref> === Mga pagbitiw at resulta === Nagbitiw ang tatlong miyembro ng komite sa pagpili ng Miss Universe 2025 bago ang huling kompetisyon. Nagbitiw ang Pranses-Lebanes na pianista at kompositor na si Omar Harfouch mula sa lupon ng mga hurado ng Miss Universe 2025 tatlong araw bago ang kompetisyon, matapos niyang ibunyag na isang "lihim" na komite sa pagpili ang pumili sa mga pinalistang pasok sa Top 30 sa labas ng opisyal na proseso ng paghuhusga.<ref>{{Cite web |last=Lyttle |first=Zoey |date=18 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Judge Resigns Days Ahead of Pageant, Claims Top 30 Was Pre-Selected by 'Impromptu Jury' |url=https://people.com/miss-universe-judge-resigns-amid-claims-top-30-was-pre-selected-11851747 |access-date=8 Agosto 2026 |website=People |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Brittany |last2=Yasmin |first2=Shahana |date=18 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe judge resigns three days before competition after claiming 'secret committee' pre-picked finalists |url=https://www.yahoo.com/news/articles/miss-universe-judge-resigns-three-211334228.html |access-date=8 Agosto 2026 |website=The Independent |language=en-US |via=Yahoo News}}</ref> Iginiit niya na kabilang sa tinatawag na ''impromptu group'' ang mga indibidwal na may personal na ugnayan sa mga kandidata, at wala roon ang mga tunay na miyembro ng hurado noong isinasagawa ang pagdedesisyon.<ref>{{Cite web |date=18 Nobyembre 2025 |title=Shocking reason why a Miss Universe judge quit three days before competition |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/miss-universe-judge-quit-resigns-b2867804.html |access-date=9 Agosto 2026 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=DeGrushe |first=Allison |date=18 Nobyembre 2025 |title=Why did a judge quit Miss Universe 2025? Inside the 'impromptu jury' controversy putting the pageant in peril |url=https://ew.com/miss-universe-2025-jury-controversy-explained-11852047 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118233637/https://ew.com/miss-universe-2025-jury-controversy-explained-11852047 |archive-date=18 Nobyembre 2025 |access-date=9 Agosto 2026 |website=Entertainment Weekly |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: Judge sparks concern with abrupt resignation: 'I won't be part of this charade' |url=https://www.marca.com/en/lifestyle/world-news/2025/11/18/691cf000268e3eea5c8b45a1.html |access-date=9 Agosto 2026 |website=Marca |language=en-US |agency=TBS}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe judge quits days before event, claims finalists were preselected |url=https://www.nydailynews.com/2025/11/18/miss-universe-judge-resigns-finalists-preselected/ |access-date=9 Agosto 2026 |website=New York Daily News |language=en-US}}</ref> Iginiit din niya na mananalo ang Mehiko dahil sa isang kasunduan sa pagitan ng kabahagi ng Miss Universe na si Raúl Rocha at ng ama ni Fátima Bosch na si Bernardo Bosch. Si Bernardo Bosch ay nagsisilbing tagapayo ng Pangkalahatang Direktor ng Pemex Exploration and Production.<ref>{{Cite web |last=Varela |first=Micaela |date=28 Nobyembre 2025 |title=The controversial history of Raúl Rocha, the Miss Universe owner under investigation for links to organized crime |url=https://english.elpais.com/international/2025-11-28/the-controversial-history-of-raul-rocha-the-miss-universe-owner-under-investigation-for-links-to-organized-crime.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831120029/https://english.elpais.com/international/2025-11-28/the-controversial-history-of-raul-rocha-the-miss-universe-owner-under-investigation-for-links-to-organized-crime.html |archive-date=31 Agosto 2026 |access-date=18 Oktubre 2026 |website=El País English |language=en-us}}</ref> Si Rocha ay siya ring may-ari ng Soluciones Gasíferas del Sur, isang kumpanya ng gaas na nakakuha ng kontrata mula sa sangay ng Pemex na Pemex Exploration and Production, na nagkakahalaga ng US$40 milyon noong 2023.<ref>{{Cite web |last=Solís |first=Arturo |date=22 Nobyembre 2025 |title=Exclusiva: compañía del Presidente de Miss Universo obtuvo contrato con Pemex por US$40 millones en 2023 |trans-title=Exclusive: Miss Universe President's company secured a $40 million contract with Pemex in 2023. |url=https://www.bloomberglinea.com/latinoamerica/mexico/exclusiva-compania-del-presidente-de-miss-universo-obtuvo-contrato-con-pemex-por-us40-millones-en-2023/ |access-date=9 Agosto 2026 |website=Bloomberg Línea |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 Nobyembre 2025 |title=⁠Pemex felicita a Fátima Bosch por triunfo en Miss Universo: ¿Qué relación tiene su papá con la empresa? |url=https://www.elfinanciero.com.mx/estilo/2025/11/21/pemex-felicita-a-fatima-bosch-por-triunfo-en-miss-universo-que-relacion-tiene-su-papa-con-la-empresa/ |access-date=9 Agosto 2026 |website=El Financiero |language=es|trans-title=Pemex congratulates Fátima Bosch on her Miss Universe win: What is her father’s connection to the company?}}</ref><ref>{{Cite web |last=Islas |first=Laura |date=21 Nobyembre 2025 |title=Who is Fatima Bosch, the Mexican winner of Miss Universe 2025? |url=https://www.merca20.com/who-is-fatima-bosch-the-mexican-winner-of-miss-universe-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |website=Revista Merca2.0 |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810060110/https://www.merca20.com/who-is-fatima-bosch-the-mexican-winner-of-miss-universe-2025/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reid |first=Connor |date=22 Nobyembre 2025 |title=Who is Fatima Bosch's father and why is he accused of being the 'culprit' of his daughter's triumph in Miss Universe 2025? |url=https://www.marca.com/en/lifestyle/celebrities/2025/11/22/6921aa3cca47415e3e8b458e.html |access-date=9 Agosto 2026 |website=Marca |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260921025839/https://www.marca.com/en/lifestyle/celebrities/2025/11/22/6921aa3cca47415e3e8b458e.html|archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> Tumugon ang Miss Universe Organization sa pamamagitan ng pagtanggi sa pagkakaroon ng nasabing komite at muling pagpapatibay na nananatili ang kanilang mga itinakdang protokol, habang kinikilala ang pag-atras ni Harfouch.<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=18 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe bans judge after ‘disrespectful’ exchange and disputed irregularity claims |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20251118868264/miss-universe-bans-judge-irregularity-claims/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260411154639/https://www.hola.com/us/celebrities/20251118868264/miss-universe-bans-judge-irregularity-claims/ |archive-date=11 Abril 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref><ref>{{cite web |last1=Evangelista |first1=Jessica Ann |date=21 Nobyembre 2025 |title=Former Miss Universe 2025 judge calls Miss Mexico 'fake winner,' alleges rigging |url=https://entertainment.inquirer.net/639778/former-miss-universe-2025-judge-calls-miss-mexico-fake-winner-alleges-rigging |access-date=17 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Nagbitiw rin ang Pranses na tagapangasiwa sa putbol at dating propesyonal na manlalaro na si [[Claude Makélélé]], sa mga personal na dahilan.<ref>{{Cite news |last=Lyttle |first=Zoey |date=19 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Selection Committee President Becomes Third Judge to Drop Out of Pageant Days Before Event |language=en |website=People Magazine |url=https://people.com/miss-universe-selection-committee-president-becomes-third-judge-to-drop-out-of-pageant-11852538 |access-date=17 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Goldberg |first=Madison E. |date=18 Nobyembre 2025 |title=Second Miss Universe Judge Resigns Days Before Pageant: 'Thank You for Your Understanding' |url=https://people.com/second-miss-universe-judge-resigns-days-before-pageant-thank-you-for-your-understanding-11852354 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=People Magazine |language=en}}</ref> Bumitiw na rin si Camilla di Borbone delle Due Sicilie bilang pangulo ng komite sa pagpili ng Miss Universe.<ref>{{Cite web |last=Lyttle |first=Zoey |date=19 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Selection Committee President Becomes Third Judge to Drop Out of Pageant Days Before Event |url=https://people.com/miss-universe-selection-committee-president-becomes-third-judge-to-drop-out-of-pageant-11852538 |access-date=17 Agosto 2026 |website=People Magazine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=19 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe judge shake-up: A third last-minute exit sparks global confusion |url=https://www.hola.com/us/entertainment/20251119868488/miss-universe-third-last-minute-exit/ |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |last=M |first=Anjali |date=20 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025 Faces Judge Resignations and Contestant Injury Ahead of Bangkok Finale |url=https://www.indianwitness.com/news/international/miss-universe-2025-faces-judge-resignations-and-contest |access-date=17 Oktubre 2026 |website=TamilWire |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Nobyembre 2025 |title=People: New conflict of interest at Miss Universe! L&rs… |url=https://entrevue.fr/en/people/nouveau-conflit-dinterets-a-miss-univers-lune-des-juges-est-la-coach-personnelle-dun-participante-miss-universe-canada/ |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Entrevue.fr |language=en}}</ref> Ang kanilang mga desisyon ay nag-udyok sa organisasyon na ayusin ang panghuling hanay ng mga hurado at maglabas ng maikling mensahe na nagpapahayag ng paggalang sa parehong pagbibitiw habang kinumpirma na ang kaganapan ay matutuloy sa ilalim ng binagong lupon.<ref>{{Cite web |date=18 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025 Update: Claude Makélélé, Omar Harfouch's Resignations Plunge Pageant Into Crisis |url=https://www.inkl.com/news/miss-universe-2025-update-claude-makelele-omar-harfouch-s-resignations-plunge-pageant-into-crisis |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Inkl |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Civita |first=Matias |date=18 Nobyembre 2025 |title=Two Miss Universe Judges Resign Just Days Before the Controversial Pageant |url=https://www.latintimes.com/two-miss-universe-judges-resign-just-days-before-controversial-pageant-591739 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Latin Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2025 |title=Louie Heredia joins Miss Universe 2025 jury after 2 judges resign |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/19/2488385/louie-heredia-joins-miss-universe-2025-jury-after-2-judges-resign |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228183831/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/19/2488385/louie-heredia-joins-miss-universe-2025-jury-after-2-judges-resign |archive-date=28 Disyembre 2025 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en-US}}</ref> Isang araw bago ang patimpalak, nagkaroon ng eksklusibong panayam si Harfouch sa HBO kung saan sinabi niyang ang kandidata mula sa Meiko ang tatanghaling Miss Universe 2025. Nagbahagi rin siya ng larawan, na inilarawan niyang "matalik", nina Raúl Rocha, ang may-ari ng Miss Universe, at ng nagwaging si Bosch, bilang suporta sa kaniyang paratang na minanipula ang resulta ng kompetisyon.<ref>{{cite news |last1=Evangelista |first1=Jessica Ann |date=22 Nobyembre 2025 |title=Omar Harfouch reveals allegedly intimate photo of Raul Rocha, Miss Mexico |language=en |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/639917/omar-harfouch-reveals-allegedly-intimate-photo-of-raul-rocha-miss-mexico |access-date=18 Oktubre 2026}}</ref><ref name="gma-rigged">{{cite news |date=21 Nobyembre 2025 |title=Resigned Miss Universe 2025 judge alleges pageant results rigged |language=en |work=[[GMA News Online]] |publisher=GMA Network |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/966956/resigned-miss-universe-judge-2025-alleges-pageant-results-rigged/story/ |access-date=18 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=21 November 2025 |title=Mexico's Fatima Bosch crowned Miss Universe winner in glittering finale of scandal-hit pageant |work=CNN |url=https://www.yahoo.com/news/articles/scandal-plagued-miss-universe-competition-012304801.html |access-date=21 November 2025 |via=Yahoo! News}}</ref> Nakatuon rin ang mga paratang ni Harfouch sa "Beyond the Crown," isang inisyatiba ng Miss Universe na nakatuon sa panlipunang epekto. Nilinaw kalaunan ng Miss Universe Organization na ang inisyatibang ito ay hiwalay sa kompetisyon at hindi bahagi ng proseso ng paghatol o pagpili ng mga kandidata.<ref>{{Cite web |date=12 Abril 2026 |title=A Short And Sweet Timeline Of All The Miss Universe 2025 Scandals |url=https://www.elle.com.au/culture/entertainment/miss-universe-controversy-timeline/ |access-date=18 Oktubre 2026 |website=Elle |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ng |first=Kelly |date=19 Nobyembre 2025 |title=Two Miss Universe judges quit scandal-hit pageant, as one claims it's rigged |url=https://www.bbc.com/news/articles/crmxgymr8ewo |archive-url=https://web.archive.org/web/20261009053337/https://www.bbc.com/news/articles/crmxgymr8ewo |archive-date=9 Oktubre 2026 |access-date=18 Oktubre 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref> == Kinahinatnan == Sa gitna ng kontrobersya kaugnay ng mga resulta, ipinahayag ng mga huradong sina Louie Heredia, Natalie Glebova, Andrea Meza, at Chalida Thaochalee ang kanilang panghihinayang sa kawalan ng isang ''accounting firm'' na magpapatunay sa mga puntos para sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Parent |first=Tabitha |date=21 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Judge Shares Which Contestant She Believes Should Have Won amid Allegations That Voting Was Rigged |url=https://people.com/miss-universe-judge-shares-which-contestant-she-believes-should-have-won-11854482 |access-date=18 Oktubre 2026 |website=People Magazine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 Nobyembre 2025 |title=Louie Heredia, Natalie Glebova react to Miss Universe 2025 results |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/22/2489107/louie-heredia-natalie-glebova-react-miss-universe-2025-results |access-date=18 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=21 Nobyembre 2025 |title=Natalie Glebova declares she 'won't be a judge' after Miss Universe 2025 stint |url=https://entertainment.inquirer.net/639827/natalie-glebova-declares-she-wont-be-a-judge-after-miss-universe-2025-stint |access-date=18 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en-US}}</ref> Dahil sa mga haka-haka sa online na nagsasabing binaligtad ng mangungunang si Steve Byrne ang pagkakasunod-sunod ng pag-anunsyo sa Top 5, kinumpirma niya na ang mga ranggo mismo ang kaniyang inanunsyo.<ref>{{Cite news |last=Requintana |first=Robert |date=23 Nobyembre 2025 |title=Steve Byrne on hosting 74th Miss Universe: 'I thought Miss Côte d'Ivoire was going to win' |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/11/23/steve-byrne-on-hosting-74th-miss-universe-i-thought-miss-cote-divoire-was-going-to-win |access-date=18 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Uson |first=Melanie |date=23 Nobyembre 2025 |title=Steve Byrne shares thoughts on Miss Universe 2025, says he didn't read winners list backwards |url=https://www.msn.com/en-ph/news/other/steve-byrne-shares-thoughts-on-miss-universe-2025-says-he-didnt-read-winners-list-backwards/ar-AA1QY8vd |access-date=18 Oktubre 2026 |website=Philstar Life |language=en |via=MSN}}</ref> === Mga pahayag ni Raúl Rocha === Nagsalita si Raúl Rocha sa ilang panayam, kabilang ang mga pakikipanayam sa mga mamamahayag na sina Adela Micha at Carlos Loret de Mola. Kaugnay ng mga paratang tungkol sa isang relasyon sa pagitan nina Rocha at Bernardo Bosch, ipinahayag ni Rocha na nakilala niya si Bosch dalawang buwan na ang nakalilipas sa loob lamang ng tatlumpung minuto. Itinanggi rin niya ang ideya na ang mga kontratang iginawad sa kaniyang kumpanya ay may kaugnayan sa pagkapanalo ni Fátima Bosch, at binigyang-diin na ang mga ito ay naaprubahan na bago pa man niya bilhin ang Miss Universe.<ref>{{Cite web |last=Cisneros |first=Víctor |date=24 Nobyembre 2025 |title=Adela Micha choca con Raúl Rocha Cantú por polémica en Miss Universo: “Esta edición está manchada” |trans-title=Adela Micha clashes with Raúl Rocha Cantú over Miss Universe controversy: “This edition is tainted” |url=https://www.infobae.com/mexico/2025/11/24/adela-micha-choca-con-raul-rocha-cantu-por-polemica-en-miss-universo-esta-edicion-esta-manchada/ |access-date=18 Oktubre 2026 |website=Infobae |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rodríguez Catarino |first=Geovanni |date=24 Nobyembre 2025 |title=Rocha Cantú explota contra Adela Micha por hacer polémica tras el triunfo de Fátima Bosch en Miss Universo |trans-title=Rocha Cantú lashes out at Adela Micha for stirring up controversy following Fátima Bosch’s win at Miss Universe |url=https://www.record.com.mx/contra/rocha-cantu-explota-contra-adela-micha-por-hacer-polemica-tras-el-triunfo-de-fatima-bosch-en |access-date=18 Oktubre 2026 |website=Récord |language=es}}</ref> Sinabi rin ni Rocha na bilang may-ari ng Miss Universe, mayroon siyang kapangyarihang humarang sa desisyon (''veto power''). Ayon sa kanya, mas matimbang ang kaniyang pasya kaysa sa mga hurado ng paligsahan, dahil ang Miss Universe ay isang negosyo. Binanggit niya na si [[Olivia Yacé]], ang kandidata ng Baybaying Garing, ay hindi mainam na kandidata para magwagi dahil maraming bansa ang humihingi ng ''visa'' para sa mga mtaga-Baybaying Garing; magiging hadlang ito sa pagtupad niya sa kaniyang mga tungkulin bilang Miss Universe kung sakaling siya ang koronahan.<ref>{{Cite web |last=Loret de Mola |first=Carlos |date=25 Nobyembre 2025 |title=#Entrevista con Raúl Rocha |url=https://play.wradio.com.mx/audio/111RD380000000179622/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221190859/https://play.wradio.com.mx/audio/111RD380000000179622/ |archive-date=21 Disyembre 2025 |access-date=18 Oktubre 2026 |website=W Radio México |language=es-MX}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Nobyembre 2025 |title=Raúl Rocha explica por qué Miss Costa de Marfil no ganó Miss Universo 2025: ‘175 países le piden visa’ |trans-title=Raúl Rocha explains why Miss Côte d’Ivoire didn’t win Miss Universe 2025: ‘175 countries require a visa for her’ |url=https://www.elfinanciero.com.mx/estilo/2025/11/25/raul-rocha-explica-por-que-olivia-yace-miss-costa-de-marfil-no-gano-miss-universo-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428110321/https://www.elfinanciero.com.mx/estilo/2025/11/25/raul-rocha-explica-por-que-olivia-yace-miss-costa-de-marfil-no-gano-miss-universo-2025/ |archive-date=28 Abril 2026 |access-date=18 Oktubre 2026 |website=El Financiero |language=es}}</ref> == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} rhi879pig9j5syddz1ny5zqh0q37av0 Pag-uuri ng klima ni Köppen 0 334299 2241772 2213061 2026-11-12T05:07:54Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241772 wikitext text/x-wiki Hinahati ng '''pag-uuri ng klima ni Köppen''' (''Köppen climate classification'') ang mga klima ng Daigdig sa limang mga pangunahing pangkat ng klima. Hinahati naman ang bawat pangkat batay sa mga padron ng pana-panahong [[pag-ulan]] at temperatura. Ang limang mga pangunahing pangkat ay ''A'' (''tropical'' o pantropiko), ''B'' (''arid'' o tigang), ''C'' (''temperate'' o katamtaman), ''D'' (''continental'' o panlupalop), at ''E'' (''polar''). Kumakatawan sa isang titik ang bawat pangkat at subpangkat. Binigyan ang lahat ng mga klima ng isang pangunahing pangkat, na siyang kinakatawan ng unang titik. Maliban sa mga nasa pangkat ''E'', bawat isa sa mga klima ay binigyan ng isang subpangkat ng pana-panahong pag-ulan, na kinakatawan ng ikalawang titik. Halimbawa, tumutukoy ang ''Af'' sa isang [[maulang gubat na klimang pantropiko]]. May binigay na subpangkat ng temperatura sa lahat ng mga pangkat maliban sa mga nasa pangkat na ''A''. Kinakatawan ito ng ikatlong titik para sa mga klimang sa mga pangkat na ''B'', ''C'', ''D'', at ng ikalawang titik sa mga klimang sa pangkat na ''E''. Kabilang sa iba pang mga halimbawa ang: ''Cfb'' na tumutukoy sa [[klimang pangkaragatan]] na may mainit na tag-init tulad ng itinutukoy ng panapos na ''b.'', habang tumutukoy naman ang ''Dwb'' sa bahagyang [[mabalaklaot na klimang panlupalop]], na mainit-init din ang mga tag-init. Ibinubukod ang mga klima batay sa mga espesipikong pamantayan na natatangi sa bawat uri ng klima.<ref name="kottek2006">{{Cite journal |last=Kottek |first=Markus |last2=Grieser |first2=Jürgen |last3=Beck |first3=Christoph |last4=Rudolf |first4=Bruno |last5=Rubel |first5=Franz |date=2006 |title=World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated |url=https://opus.bibliothek.uni-augsburg.de/opus4/files/40083/metz_Vol_15_No_3_p259-263_World_Map_of_the_Koppen_Geiger_climate_classification_updated_55034.pdf |journal=Meteorologische Zeitschrift |volume=15 |issue=3 |pages=259–263 |bibcode=2006MetZe..15..259K |doi=10.1127/0941-2948/2006/0130 |access-date=2025-05-14 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224195637/https://opus.bibliothek.uni-augsburg.de/opus4/frontdoor/deliver/index/docId/40083/file/metz_Vol_15_No_3_p259-263_World_Map_of_the_Koppen_Geiger_climate_classification_updated_55034.pdf |url-status=dead }}</ref> Pinakamalaganap na pamamaraan ng [[pag-uuri ng klima]] ang pag-uuri ng klima ni Köppen.<ref>{{Cite web |date=Oktubre 4, 2024 |title=EnergyPlus™ Version 24.2.0 Documentation: Auxiliary Programs |url=https://energyplus.net/assets/nrel_custom/pdfs/pdfs_v24.2.0/AuxiliaryPrograms.pdf |access-date=Enero 22, 2025 |website=EnergyPlus |page=52 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Unang itong inilathala ng [[Klimatolohiya|klimatologong]] Rusong-Aleman na si [[Wladimir Köppen]] (1846–1940) noong 1884,<ref>{{Cite journal |last=Köppen |first=Wladimir |date=1884 |title=Die Wärmezonen der Erde, nach der Dauer der heissen, gemässigten und kalten Zeit und nach der Wirkung der Wärme auf die organische Welt betrachtet |trans-title=The thermal zones of the earth according to the duration of hot, moderate and cold periods and to the impact of heat on the organic world) |url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/koeppen.htm |url-status=live |journal=Meteorologische Zeitschrift |publication-date=2011 |volume=20 |issue=3 |pages=351–360 |bibcode=2011MetZe..20..351K |doi=10.1127/0941-2948/2011/105 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908130507/http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/koeppen.htm |archive-date=Setyembre 8, 2016 |access-date=Setyembre 2, 2016}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rubel |first=F. |last2=Kottek |first2=M |date=2011 |title=Comments on: 'The thermal zones of the Earth' by Wladimir Köppen (1884) |journal=Meteorologische Zeitschrift |volume=20 |issue=3 |pages=361–365 |bibcode=2011MetZe..20..361R |doi=10.1127/0941-2948/2011/0285}}</ref> kalakip ang ilang mga pagbabago niya, lalo na noong 1918 at 1936.<ref>{{Cite encyclopedia |year=1918 |title=Klassification der Klimate nach Temperatur, Niederschlag and Jahreslauf |encyclopedia=Petermanns Geographische Mitteilungen |last=Köppen |first=Wladimir |volume=64 |pages=193–203, 243–248}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |year=1936 |title=Das geographische System der Klimate |publisher=Borntraeger |location=Berlin |url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Koppen_1936.pdf |access-date=2 September 2016 |last=Köppen |first=Wladimir |editor-last=Köppen |editor-first=Wladimir |volume=1 |trans-title=The geographic system of climates |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304135236/http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Koppen_1936.pdf |archive-date=4 March 2016}}</ref> Ipinakilala kalaunan ng klimatogong Alemang si [[Rudolf Geiger]] (1894–1981) ang ilang mga pagbabago sa sistema ng pag-uuri noong 1954 at 1961, kaya kung minsang tinatawag itong '''pag-uuri ng klima nina Köppen at Geiger''' (''Köppen–Geiger climate classification'').<ref>{{Citation |last=Geiger |first=Rudolf |title=Klassifikation der Klimate nach W. Köppen |date=1954 |work=Landolt-Börnstein – Zahlenwerte und Funktionen aus Physik, Chemie, Astronomie, Geophysik und Technik, alte Serie |volume=3 |pages=603–607 |trans-title=Classification of climates after W. Köppen |place=Berlin |publisher=Springer}}</ref><ref>{{Citation |last=Geiger |first=Rudolf |title=Überarbeitete Neuausgabe von Geiger, R.: Köppen-Geiger / Klima der Erde |date=1961}} (Wandkarte 1:16 Mill.) – Klett-Perthes, Gotha.</ref> [[Talaksan:Koppen-Geiger Map v2 World 1991–2020.svg|thumb|upright=2.5|Mapang pangklima ng Köppen–Geiger para sa mga taong 1991–2020<ref name="Beck">{{Cite journal |last=Beck |first=Hylke E. |last2=Zimmermann |first2=Niklaus E. |last3=McVicar |first3=Tim R. |last4=Vergopolan |first4=Noemi |last5=Berg |first5=Alexis |last6=Wood |first6=Eric F. |author-link6=Eric Franklin Wood |date=30 October 2018 |title=Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution |journal=Scientific Data |volume=5 |pages=180214 |bibcode=2018NatSD...580214B |doi=10.1038/sdata.2018.214 |issn=2052-4463 |pmc=6207062 |pmid=30375988}}</ref> {| |- valign=top | | {{legend|#0000FE|[[maulang gubat na klimang pantropiko|Af]]}} {{legend|#0077FF|[[mabalaklaot na klimang pantropiko|Am]]}} {{legend|#46A9FA|[[sabana na klimang pantropiko|Aw]]}} {{legend|#79BAEC|[[sabana na klimang pantropiko|As]]}} | width=10 | | {{legend|#FE0000|[[mainit na klimang pandisyerto|BWh]]}} {{legend|#FE9695|[[malamig na klimang pandisyerto|BWk]]}} {{legend|#F5A301|[[mainit na bahagyang-tigang na klima|BSh]]}} {{legend|#FFDB63|[[malamig na bahagyang-tigang na klima|BSk]]}} | width=5 | | {{legend|#FFFF00|[[mainit na tag-init na klimang Mediteraneo|Csa]]}} {{legend|#C6C700|[[maligamgam na tag-init na klimang Mediteraneo|Csb]]}} {{legend|#969600|[[Klimang Mediteraneo#Malamig na tag-init na klimang Mediteraneo|Csc]]}} | width=5 | | {{legend|#96FF96|[[mahalumigmig na klimang subtropiko|Cwa]]}} {{legend|#63C764|[[paltok na klimang subtropiko|Cwb]]}} {{legend|#329633|[[paltok na klimang subtropiko|Cwc]]}} | width=5 | | {{legend|#C6FF4E|[[mahalumigmig na klimang subtropiko|Cfa]]}} {{legend|#66FF33|[[klimang pangkaragatan|Cfb]]}} {{legend|#33C701|[[subpolar na klimang pangkaragatan|Cfc]]}} | width=5 | | {{legend|#FF00FE|[[mahalumigmig na klimang panlupalop|Dsa]]}} {{legend|#C600C7|[[mahalumigmig na klimang panlupalop|Dsb]]}} {{legend|#963295|[[klimang subartiko|Dsc]]}} {{legend|#966495|[[klimang subartiko|Dsd]]}} | width=5 | | {{legend|#ABB1FF|[[mahalumigmig na klimang panlupalop|Dwa]]}} {{legend|#5A77DB|[[mahalumigmig na klimang panlupalop|Dwb]]}} {{legend|#4C51B5|[[klimang subartiko|Dwc]]}} {{legend|#320087|[[klimang subartiko|Dwd]]}} | width=5 | | {{legend|#00FFFF|[[mahalumigmig na klimang panlupalop|Dfa]]}} {{legend|#38C7FF|[[mahalumigmig na klimang panlupalop|Dfb]]}} {{legend|#007E7D|[[klimang subartiko|Dfc]]}} {{legend|#00455E|[[klimang subartiko|Dfd]]}} | width=5 | | {{legend|#B2B2B2|[[klimang tundra|ET]]}} {{legend|#686868|[[klima ng simboryong yelo|EF]]}} |} ]] {{clear}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20250116054720/https://www.360.org/climate/koppen-classification/ Mga mapa ng mundo at mga graph kasama ang isang video tungkol sa pag-uuri ng klima ng Köppen] * [https://web.archive.org/web/20100906034159/http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/ World Map ng Köppen–Geiger na pag-uuri ng klima para sa panahon ng 1951–2000] (inarkibo noong Setyembre 6, 2010) * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110084254/http://www.fao.org/nr/climpag/globgrids/KC_classification_en.asp |date=10 January 2021 |title=New gridded maps of Koeppen's climate classification}} === Mga tala ng klima === * [https://web.archive.org/web/20160418082322/http://www.ipcc-data.org/maps/ IPCC Data Distribution Center] (na-arkibo noong Abril 18, 2016) [[Kategorya:Klimatolohiya]] [[Kategorya:Heograpiya]] g8ur8c9w6o3h8x2cfkybnuypjbpwktc Reyna de noche 0 335725 2241820 2175650 2026-11-12T11:26:45Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241820 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=October 2022}} {{Speciesbox|image=Epiphyllum oxypetalum flower.JPG|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=IUCN>{{cite iucn |url=https://www.iucnredlist.org/species/152393/121472900 |title=Epiphyllum oxypetalum |amends=2013 |author=Hammel, B.|year=2017|access-date=8 March 2021}}</ref>|genus=Epiphyllum|species=oxypetalum|authority=([[Auguste Pyrame de Candolle|DC.]]) [[Adrian Hardy Haworth|Haworth]]|synonyms={{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Cactus oxypetalus'' <small>Moc. & Sessé ex DC.</small> *''Cereus latifrons'' <small>Zucc.</small> *''Cereus oxypetalus'' <small>DC.</small> *''Epiphyllum acuminatum'' <small>K.Schum.</small> *''Epiphyllum grande'' <small>(Lem.) Britton & Rose</small> *''Epiphyllum latifrons'' <small>(Zucc.) Pfeiff.</small> *''Epiphyllum purpusii'' <small>(Weing.) F.M.Knuth</small> *''Phyllocactus acuminatus'' <small>(K. Schum.) K. Schum.</small> *''Phyllocactus grandis'' <small>Lem.</small> *''Phyllocactus latifrons'' <small>(Zucc.) Link ex Walp.</small> *''Phyllocactus oxypetalus'' <small>(DC.) Link</small> *''Phyllocactus purpusii'' <small>Weing.</small> }}|synonyms_ref=<ref>{{citation |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2791457 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |accessdate=6 August 2016}}</ref>}} '''Ang Reyna de Noche''' o ''Epiphyllum oxypetalum'', na kilala rin bilang ''Dutchman’s pipe cactus'', ''princess of the night'' o ''queen of the night'', at Engkantada de Noche sa balbal na [[Wikang Bikol|Bicolano]] at ''Reina de la noche'' sa [[Wikang Kastila|Kastila]], ay isang uri ng kakto na katutubo mula Mexico hanggang Nicaragua. Namumulaklak ito sa gabi at nalalanta ang mga bulaklak bago sumikat ang araw. Bagaman minsan itong tinatawag na ''night-blooming cereus'', hindi ito malapit na kauri ng alinman sa mga espesyeng kabilang sa tribong ''Cereeae'' na mas karaniwang tinutukoy sa pangalang iyon. Lahat ng uri ng ''Cereus'' ay namumulaklak sa gabi at tumutubo sa lupa, samantalang ang mga ''Epiphyllum'' ay karaniwang epiphytic o tumutubo sa ibang halaman.<ref name="GRIN">{{Citation |title=USDA GRIN Taxonomy |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=27844 |access-date=6 August 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 23, 2018 |title=Queen of the Night: The Flower That Only Blooms ONE Night A Year - Beyond Science TV |url=https://www.beyondsciencetv.com/2018/05/23/queen-of-the-night-the-flower-that-only-blooms-one-night-a-year/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410141705/https://www.beyondsciencetv.com/2018/05/23/queen-of-the-night-the-flower-that-only-blooms-one-night-a-year/ |archive-date=10 April 2019 |access-date=28 December 2018 |website=beyondsciencetv.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Epiphyllum oxypetalum (DC.) Haw. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:132938-1 |access-date=2023-12-23 |website=Plants of the World Online |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114204721/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:132938-1 |archive-date=14 Nobiyembre 2021 |url-status=dead}}</ref> <gallery> Talaksan:Epiphyllum_oxypetalum_(Dutchman's_Pipe,_Night_Queen_or_निशागंधी_Nishagandhi_or_Gul-e-Bakawali).jpg Talaksan:Anandashayanam_poov6.JPG Talaksan:Epiphyllum_oxypetalum02.jpg|alt=Detail of the reproductive parts of a bloom| Detalye ng mga reproductive na bahagi ng isang pamumulaklak Talaksan:Epiphyllum_oxypetalum's_flower_of_Side.JPG|alt=Side view of an open flower| Side view ng isang bukas na bulaklak Talaksan:Epiphyllum_oxypetalum_Front_Leaf.jpg|alt=Young stem| Batang tangkay Talaksan:Epiphyllum_Oxypetalum_Leaf_Slide_1_(Cross_Section).jpg|alt=Cross section of stem under a microscope| Cross section ng stem sa ilalim ng mikroskopyo Talaksan:Epi_Oxy_start2.jpg| Bud Talaksan:Epiphyllum_oxypetalum_fruit.jpg|alt=Fruit| Prutas </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kaktus ng Mehiko]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsinong tradisyonal]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsinong pinapayak]] af79xvlt169kgln04o4u15jugwjunht Kanlaon Patera 0 337033 2241691 2208426 2026-11-11T17:22:09Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241691 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 25em;" |+ style="font-size:larger;" | '''Kanlaon Patera''' |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #000000;" | [[Talaksan:Kanlaon Patera.png|250px]] |- | colspan="2" style="text-align:center; font-size:smaller;" | Larawan ng Kanlaon Patera, isang aktibong bulkan sa Io, buwan ng planetang [[Hupiter]]. |- | '''Uri''' | Patera, Kaldera ng bulkan |- | '''Heograpikong Koordinado''' | {{coord|31.06|S|337.96|W|globe:io_type:landmark|display=inline,title|format=dms}} |- | '''Diyametro''' | {{cvt|94|km|abbr=on}} |- | '''Petsa ng Pagpapangalan''' | 10 Abril 2023 |- |'''Pinanggalingan ng pangalan''' | [[Kan-Laon|Diyosa Kan-Laon]]<ref name=":usgs">{{cite web | title=IO – Kanlaon Patera | year=2023 | publisher=USGS | url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/16182| access-date=2026-02-11}}</ref> |} Ang '''Kanlaon Patera''' ay isang aktibong bulkan sa [[Io (buwan)|Io]], ang pinaka-aktibong bulkanikong bagay sa [[Sistemang Solar]], at ikatlong pinakamalaking buwan ng [[Planeta|planetang]] [[Hupiter]]. Isa itong kaldera na may lapad na higit-kumulang {{cvt|94|km|abbr=on}} at isa itong bulkan na nasa lebel ng lupa at wala itong kono — hindi katulad ng karamihan sa mga bulkan sa [[Daigdig]] na madalas ay may mga cono. == Pagkakapangalan == Ang Kanlaon Patera ay ipinangalan kay [[Kan-Laon]], ang kataas-taasang diyosa ng [[Mito ng paglikha|paglikha]], [[agrikultura]], [[kalangitan]], at banal na katarungan sa [[animismo|animistikong]] [[Mitolohiyang Bisaya]] bago dumating ang mga [[Espanya|Español]] sa [[Pilipinas]].<ref name=":goddess1">{{cite journal |last1=Mahinay |first1=Michael Angelo |last2=Latras |first2=Fely |date=2019-06-01 |url=https://journals.ums.ac.id/KLS/article/download/7927/pdf |journal=Kajian Linguistik dan Sastra E-ISSN: 2541-2558, ISSN: 0852-9604 |title=The Animal in the Deity: Visayan Gods and Goddesses and Their Animals |publisher=Department of languages and Literature; Department of Communications Languages and Literature, University of San Carlos, Philippines |pages=7 |access-date=2026-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206212718/https://journals.ums.ac.id/KLS/article/download/7927/pdf |archive-date=2025-12-06 |url-status=dead }}</ref> Ang pangalang Kanlaon ay pinili ng [[Pandaigdigang Unyong Astronomiko]] (IAU sa Ingles) alinsunod sa tema na ang lahat ng bulkan sa Io ay dapat bigyan ng pangalan mula sa mga diyos at diyosa na kaugnay ng bulkan, apoy, [[Araw (astronomiya)|araw]], [[kidlat]], o [[pagpapanday]]. Ang diyosang Kan-Laon ay dating pinaniniwalaang nakatira sa tuktok ng [[Bulkang Kanlaon]] sa pulo ng [[Negros]], kung kaya't tinanggap ang pangalang ito.<ref>{{cite web | title=Categories (Themes) for Naming Features on Planets and Satellites| year=2025 | publisher=USGS | url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Categories#io| access-date=2026-02-11}}</ref> Opisyal na inaprobahan ng Pandaigdigang Unyong Astronomiko ang pangalang Kanlaon Patera noong 10 Abril 2023.<ref name=":usgs /> == Lokasyon == [[Talaksan:Creidne Patera quadrangle a.png|left|thumb|Isang map ng kuwadranggulo ng [[Creidne Patera]]. Ang Kanlaon Patera ay matatagpuan sa hilangang-kanlurang bahagi ng mapa.|360px]] Ang Kanlaon Patera ay matatagpuan sa Timog Hemisperyo ng Io, sa loob ng kuwadranggulo ng [[Creidne Patera]] (itinalaga bilang ''Ji14'') ng Io.<ref name=":schenk">{{cite book|title=Atlas of the Galilean Satellites|editor-last=Schenk|editor-first=Paul|publisher=Cambridge University Press|pages=347 |date=2012|isbn=9780511676468|doi=10.1017/CBO9780511676468}}</ref> Ang Kanlaon Patera ay napapalibutan ng maraming iba pang mga katulad na bulkan at mga kaldera. Sa kanluran ay matatagpuan ang magkambal na bulkang Menahka Patera at Pautiwa Patera, habang sa hilagang-kanluran naman ay matatagpuan ang Masaya Patera. Sa timog-silangan ay matatagpuan ang isang kapatagan na tinatawag na Iopolis Planum.<ref name=":schenk" /> Dahil ang Io ay umiikot sa Hupiter habang may sabayang pag-ikot at pag-ikot sa sariling aksis, ang isang hemispero ng buwan ay palaging nakaharap sa pangunahing planeta nito, samantalang ang kabaligtarang panig ay hindi kailanman nakaharap dito. Matatagpuan ang Kanlaon Patera sa panig ng Io na laging nakaharap sa Hupiter. Kaya naman, ang isang tagamasid na nakatayo sa Kanlaon Patera ay palaging makikita ang Hupiter sa kalangitan.{{Efn|Para sa mga buwan na nasa synchronous rotation, gaya ng Io, ang 0° longhitud ay tumutukoy sa bahagi ng ibabaw na palaging nakaharap sa Hupiter. Ang mga rehiyong nasa pagitan ng 90° K, 0°, at 270° K longhitud ay laging nakaharap sa pangunahing planeta ng buwan.<ref>{{cite web| title=Discussion of Chapter 6| publisher=Open University| url=https://www.open.edu/openlearn/science-maths-technology/the-moon/content-section-3.1#:~:text=The%20Moon's%20synchronous%20rotation%20enables,mass%20of%20the%20central%20body.| access-date=2026-02-11| archive-date=2026-01-24| archive-url=https://web.archive.org/web/20260124105325/https://www.open.edu/openlearn/science-maths-technology/the-moon/content-section-3.1#:~:text=The%20Moon's%20synchronous%20rotation%20enables,mass%20of%20the%20central%20body.| url-status=dead}}</ref>}} == Heolohiya == [[Talaksan:Creidne Patera a.gif|thumb|Isang mosaikong larawan ng bisinidad ng Creidne Patera. Ang Kanalon Patera ay ang itim na hugis suklay na batik sa pinaka itaas na bahagi ng imahe, bahagyang nasa kanan.|210px]] Ang Kanlaon Patera ay isang aktibong bulkan sa Io. Isa itong hugis suklay na kaldera na nasa lebel ng lupa ng Io katulad ng [[Bulkang Taal]] sa [[Daigdig]]. Kaulad ng maraming ibang mga patera sa Io, tuwing hindi sumasabog ang Kanlaon Patera, ang ibabaw nito ay natatakpan ng maitim na materyal mula sa nanigas na [[lava]] kung kaya't ito ay nagmumukhang maitim kapag tinitingnan mula sa kalawakan.<ref name=":sciencedirect1">{{cite journal | last1 = Veeder | first1 = Glenn J. | last2 = Davies | first2 = Ashley Gerard | last3 = Williams | first3 = David A. | last4 = Matson | first4 = Dennis L. | last5 = Johnson | first5 = Torrence V. | last6 = Radebaugh | first6 = Jani|date=2011 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0019103510003799 |journal= Icarus Volume 212, Issue 1 |title= Io: Heat flow from dark paterae |publisher= Science Direct |pages= 237 |access-date=2026-02-12}}</ref> Ang kanlurang bahagi ng Kanlaon Patera ay maitim, ngunit ang gitna at silangang bahagi nito ay hindi natatakpan ng maitim na materyal. Dahil madalas pumutok ang mga bulkan sa Io, the itsura ng Kanlaon Patera ay inaasahang magbabago sa loob lamang ng ilang tao. == Eksplorasyon at Pagsasaliksik == Ang Kanlaon Patera ay nabisita at nakunan ng larawan ng dalawang sasakyang pangkalawakan: Ang [[Voyager 1]] at Galileo. Ang Voyager 1 ang naging kauna-unahang sondang pangkalawakan na naka-kuha ng malinaw na mga larawan ng Io sa maikling paglapit nito sa Hupiter at mga buwan nito noong Marso 1979. Ang Voyager 1 ang naging kauna-unahang sondang pangkalawakan na nakatuklas ng malinaw na ebidensiya na ang Io ay isang mundong may aktibong bulkanismo at kinunan nito ng litrato ang kuwadranggulo ng Creidne Patera. [[Talaksan:Kanlaon Patera Galileo a.png|thumb|Isang larawan ng Io. Ang Kanlaon Patera ang bagay na itinuturo ng pulang panturo. Ang larawang ito ay kinuha ng sondang pangkalawakan Galileo noong 27 Hunyo 1996.]] Ang Galileo ang pinakahuling sasakyang pangkalawakan na nakakuha ng mga larawan ng Kanlaon Patera. Sa pag-ikot nito sa Hupiter mula Disyembre 1995 hanggang Setyembre 2003, nakakuha ito ng parehong malalayong larawang may mababang resolusyon at mga larawang may katamtamang resolusyon ng Kanlaon Patera sa ilang paglapit nito. == Mga Tala == {{reflist|group=lower-alpha}} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Moons of Jupiter}} [[Kategorya:Hupiter (planeta)]] [[Kategorya:Likas na satelayt]] i30i8s6mwtyoacolcpqvgheawy63zye Puisseguin 0 337516 2241811 2206636 2026-11-12T10:32:10Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241811 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Puisseguin |settlement_type = Bayan o komyun |image_skyline = 012 Monbadon ( 33570 ).JPG |image_caption = Kastilyo ng Monbadon, Hunyo 2014 |image_shield = Blason ville fr Puisseguin (Gironde).svg |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |pushpin_map_caption = Lokasyon ng Puisseguin |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Gironda]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Libourne|Libourne]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Jean Michel Pasquon |area_total_km2 = 17.25 |population_as_of = 2023 |population_total = 834 |population_density_km2 = auto |website = https://www.mairie-puisseguin.fr |coordinates = {{coord|44.9244|-0.0719|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 83 }} Ang '''Puisseguin''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa departamento ng [[Gironda]] sa [[Nouvelle-Aquitaine]] sa timog-kanlurang [[Pransiya]]. Ito ay nasa humigit-kumulang 15 km sa silangan ng [[Liborna]]. Noong Oktubre 2015, 43 katao ang namatay sa [[Insidente ng Puisseguin|isang banggaan sa pagitan ng isang bus at isang trak]]. ==Heograpiya== Matatagpuan ang Puisseguin sa [[rehiyon ng Libournais]]. Ang teritoryo ng komyun ay nasa hangganan ng anim na komyun: ang [[Lussac, Gironde|Lussac]] sa hilaga, ang [[Tayac]] sa dulong hilagang-silangan nang mga 250 metro, ang [[Saint-Cibard]] sa silangan, ang [[Saint-Philippe-d'Aiguille]] sa timog-silangan, ang [[Saint-Genès-de-Castillon]] sa timog at ang [[Montagne, Gironda|Montagne]] sa kanluran. ==Transportasyon== Ang mga bus, parehong pang-eskwelahan at hindi pang-eskwelahan, ay humihinto sa Puisseguin, gayundin ang network ng transportasyon ng [[TransGironde]]. ==Pangalan== Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa salitang Occitan na ''puy'', na nangangahulugang "bundok o '''''mont''''' sa Wikang Pranses" at mula kay ''Seguin'', isang tinyente ni Charlemagne.<ref name=Visaq>[http://visites.aquitaine.fr/puisseguin Puisseguin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141229171223/http://visites.aquitaine.fr/puisseguin |date=2014-12-29 }} sur le site « Visites en Aquitaine - Région Aquitaine » (CC-[[Licence Creative Commons#Attribution|BY]]-[[Licence Creative Commons#Partage dans les mêmes conditions|SA]]), consulté le 28 décembre 2014.</ref> Sa [[Wikang Occitan|Occitan]], ang bayan ay tinatawag na '''Pèi Seguin''' o '''Puègseguin'''. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na ''Puissegunais''.<ref>Nom des habitants de la commune sur [http://www.habitants.fr/habitants_puisseguin_33342.html habitants.fr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924053218/http://www.habitants.fr/habitants_puisseguin_33342.html |date=2015-09-24 }}, consulté le 26 août 2013.</ref> ==Kasaysayan== Si Seguin, ang tinyente ni Charlemagne, ay nanirahan sa lugar noong simula ng ika-9 na siglo at nagsimulang magtayo ng kastilyo. Noong ika-14 na siglo, ang Puisseguin ay isang maliit na kastilyan na nakadepende sa [[Puynormand]] at umabot hanggang Parsac (sa kasalukuyang komyun ng Montagne sa Gironde). Noong Mayo 1341, ang seigneury ng Puynormand, na kinabibilangan ni Puisseguin, ay ipinagkaloob sa [[pamilyang Albret]], kung saan ito nanatili hanggang ika-17 siglo. Pagkatapos ay binili ng pamilyang Fournel ang kastilyan na ito, na, noong 1763, ay naipasa sa pamilyang Rounel de Godeville, na nagpanatili nito hanggang sa Rebolusyong Pranses.<ref name=Visaq/> Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses|Rebolusyon]], ang parokya ng Saint-Pierre de Puisseguin ay bumuo ng komyun ng Puisseguin, at ang parokya ng Saint-Martin de Monbadon ay bumuo ng komyun ng Monbadon. Noong Enero 1, 1989, ang komyun ng Monbadon ay pinagsama sa komyun ng Puisseguin.<ref>[http://gael.gironde.fr/pages/Histo_commune.pdf Historique des communes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130124070328/http://gael.gironde.fr/pages/Histo_commune.pdf |date=2013-01-24 }}, p. 42, sur GAEL (Gironde Archives en ligne) des Archives départementales de la Gironde, consulté le 20 août 2013.</ref> Noong Oktubre 23, 2015, [[Insidente sa Puisseguin|naganap doon ang pinakamatinding aksidente]] sa kalsada sa France [[Insidente sa Beaune|simula noong aksidente sa Beaune noong 1982]], na nagresulta sa 43 na pagkamatay. Isang semi-trailer truck at isang bus ang nagbanggaan sa isang kurba sa [[D17 (Pransiya)|departmental road ng D17]].<ref>{{Cite web|title = France coach crash: at least 43 dead after collision with truck|url = https://www.theguardian.com/world/2015/oct/23/at-least-40-dead-after-bus-crash-in-south-of-france-puisseguin|website = the Guardian|accessdate = 2015-10-23|first1 = Angelique Chrisafis in|last1 = Paris|first2 = Jessica Elgot in|last2 = London}}</ref><ref>{{Cite web|title = 43 Dead After Bus Carrying Elderly People Collides With Truck|url = https://www.nbcnews.com/news/world/libourne-crash-42-dead-crash-between-bus-truck-france-n449776|website = NBC News|accessdate = 2015-10-23}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title = At least 43 people have died in a coach crash in France|url = https://www.independent.co.uk/news/world/europe/libourne-france-bus-crash-live-dozens-dead-after-coach-and-lorry-accident-near-bordeaux-a6705276.html|website = The Independent|accessdate = 2015-10-23|language = en}}</ref> ==Mga Paaralan== Ang nayon ay may dalawang paaralan, isang pampubliko: ang Paaralang Jeanne-d'Albret, at isang pribado: ang Paaralang Sacré-Cœur. Sa pagtatapos ng taong panuruan 2022-2023, ang pagsasara ng Paaralang Sacré-Cœur ay napagpasyahan ng mga awtoridad sa edukasyong Katoliko. ==Mga Aktibidad== Nag-aalok ang Puisseguin ng iba't ibang aktibidad: tennis, gymnastics, football, archery, pangangaso, pétanque, at ipinagmamalaki ang maraming asosasyon na nakatuon sa pamana at kalikasan. Nag-oorganisa rin ang isang senior citizens' club ng maraming aktibidad. ==Buhay pang-ekonomiya== Maraming tindahan ang Puisseguin: isang grocery store, isang butcher's shop, isang panaderya, at isang hair salon. Mayroon ding dalawang nursing practice, isang opisina ng doktor, at isang opisina ng notaryo. May pizza maker na dumarating tuwing Miyerkules ng gabi. ==Turismo, lokal na kultura at pamana== Maraming turista ang tinatanggap ng nayon bawat taon. Maraming mga guesthouse at bed and breakfast ang munisipalidad. Bukod pa rito, may hiking trail na paikot-ikot sa mga nakapalibot na nayon. ===Mga pagdiriwang sa nayon=== Bago ang 2020, maraming pagdiriwang ang inihandog ng nayon sa buong taon: * Sa Enero: ang seremonya ng pagbati sa Bagong Taon * Sa Pebrero: ang karnabal ng paaralan * Sa Marso: ang gabi ng Gimboura * Sa Abril: ang palabas sa paaralan ng Sacré-Cœur * Sa Mayo: ang rally ng Saint-Émilionnais * Sa Hunyo: ang wine festival, ang music festival, ang palabas sa paaralan ng Jeanne-d'Albret * Sa Hulyo: Bastille Day at ang mga laro sa pagitan ng mga nayon (ang mga nayon mula sa mga nakapalibot na lugar ay nagkikita at nakikipagkumpitensya sa ibang bayan bawat taon) * Sa Agosto/Setyembre: ang pangangaso at pagdiriwang ng kabayo ===Mga lugar at monumento=== * [[Simbahan ni Saint-Martin sa Monbadon]]. Ang gusali ay itinala bilang isang makasaysayang monumento noong 1925. * [[Simbahan ng Saint-Pierre sa Puisseguin]]. Ang portal ay nakalista bilang isang makasaysayang monumento noong 1914. Dahil sa pagguho ng arko, ang gusali ay nanatiling sarado simula noong Nobyembre 2022. * [[Kastilyo ng Monbadon]]. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Puisseguin (Gironde).svg|thumb|Puisseguin]] Asul, isang bundok na may base argent [puti] na nasa ibabaw ng isang karbunkulo ng labing-anim na panatang gules [itim], sa isang punong gules ay isang gasuklay na sable rin na nasa gilid ng dalawang bituin na may anim na tulis na nakahiwalay na sable [itim] at argent [puti]. ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] trzptf3mrnxy1bmbppzeqc3nz37h9qb Nzérékoré 0 337544 2241768 2239605 2026-11-12T04:16:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241768 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Nzérékoré | other_name = Nzerekore | native_name = {{lang|nqo|ߒߛߙߍߜߘߺߍ߬}} , {{lang|ff|𞤟𞤫𞤪𞤫𞤳𞤮𞤪𞤫}} | nickname = | motto = | image_skyline = N'Zérékoré.jpg | imagesize = 300px | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = Lokasyon ng Nzérékoré | pushpin_map = Guinea | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = 300 | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{GUI}} | subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon sa Guinea|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Nzérékoré|Nzérékoré]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Guinea|Prepektura]] | subdivision_name2 = [[Prepektura ng Nzérékoré|Nzérékoré]] | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = | established_date = | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | area_magnitude = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = 2014 | population_footnotes = | population_note = | settlement_type = Lungsod<!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> | population_total = 195027 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_mi2 = | timezone = | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{Coord|07|45|8|N|08|49|18|W|region:GN_type:city|format=dms|display=inline,title}} | elevation_footnotes = | elevation_m = 560 | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = }} Ang '''Nzérékoré''' ay ang pangatlong pinakamalaking lungsod sa [[Guinea]] ayon sa populasyon pagkatapos ng kabisera, ang [[Conakry]] at [[Kankan]], at ang pinakamalaking lungsod sa rehiyon ng [[Guinée forestière]] sa timog-silangang Guinea. Ang lungsod ay ang kabisera ng [[Prepektura ng Nzérékoré]]. Ang Nzérékoré ay isang sentro ng komersyo at ekonomiya at matatagpuan humigit-kumulang 354 mi (570 km) timog-silangan ng Conakry.<ref>{{Cite web |url=http://www.worldcities.us/Nzerekore/ |title=Encyclopedia of World Populations: Nzérékoré |access-date=2024-12-06 |archive-date=2021-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513040619/https://www.worldcities.us/Nzerekore/ |url-status=dead }}</ref> Ito ang sentro ng isang pag-aalsa laban sa pamamahala ng Pransya noong 1911 at ngayon ay kilala bilang isang [[bayan ng pamilihan]] at dahil sa mga [[panday-pilak]] nito. Ang bilang ng populasyon ay nasa pagitan ng ~110,000 at ~290,000 noong 1996<ref>{{Cite web |title=Nzérékoré (Prefecture, Guinea) - Population Statistics, Charts, Map and Location |url=https://www.citypopulation.de/en/guinea/admin/85__nz%C3%A9r%C3%A9kor%C3%A9/ |access-date=2024-12-07 |website=www.citypopulation.de}}</ref> batay sa Senso, at lumalaki nang malaki simula nang magsimula ang mga digmaang sibil sa kalapit na [[Liberia]], [[Sierra Leone]], at [[Ivory Coast]] na nagdulot ng papasok na migrasyon, kung saan ang kasalukuyang bilang ng populasyon ay nasa pagitan ng ~230,000 at ~400,000.<ref>{{Cite web |title=Population of Nzérékoré 2024 {{!}} Nzérékoré population - statistics |url=https://population-hub.com/en/gn/population-of-nzerekore-8157.html |access-date=2024-12-07 |website=Population HUB |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125203825/https://population-hub.com/en/gn/population-of-nzerekore-8157.html |archive-date=2025-01-25 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nzérékoré (Prefecture, Guinea) - Population Statistics, Charts, Map and Location |url=https://www.citypopulation.de/en/guinea/admin/85__nz%C3%A9r%C3%A9kor%C3%A9/ |access-date=2024-12-07 |website=www.citypopulation.de}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nzerekore in Guinea {{!}} Facts and Information about Nzerekore - Places-in-the-World.com |url=https://places-in-the-world.com/guinea/nzerekore/2416969 |access-date=2024-12-07 |website=places-in-the-world.com }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Kasaysayan== Ang Nzérékoré ay sentro ng isang pag-aalsa laban sa pamamahala ng Pransya noong 1911. Mula 1911–1912, ang karamihan sa Rehiyon ng Nzérékoré ay isinailalim sa direktang pamamahala ng militar. [[2013 Guinea clashes|May tatlong araw na labanang etno-relihiyoso sa Nzérékoré noong Hulyo 2013]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-guinea-violence-idUSBRE96G00820130717 |title="Guinea's Conde appeals for calm after 11 killed in ethnic clashes", Reuters, July 16, 2013. |website=[[Reuters]] |access-date=December 6, 2024 |archive-date=October 6, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006190639/http://www.reuters.com/article/2013/07/17/us-guinea-violence-idUSBRE96G00820130717 |url-status=live }}</ref><ref name="BBC">{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-23335719 |title="Guinean troops deployed after deadly ethnic clashes", BBC Africa, 17 July 2013. |work=BBC News |date=16 July 2013 |access-date=6 December 2024 |archive-date=17 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017234847/http://www.bbc.com/news/world-africa-23335719 |url-status=live }}</ref> Ang labanan sa pagitan ng etnikong [[Kpelle|Guerzé (Kpelle)]], na Kristiyano o animista, at etnikong Konianke, na mga Muslim at malapit sa mas malaking grupong etniko ng [[Malinké]], ay nag-iwan ng hindi bababa sa 54 na patay.<ref name="BBC" /> Kabilang sa mga namatay ang mga taong pinatay gamit ang mga itak at sinunog nang buhay.<ref name="BBC" /> Natapos ang karahasan matapos magpatupad ng curfew ang militar ng Guinea, at si Pangulong [[Alpha Condé]] ay nanawagan para sa katahimikan sa telebisyon.<ref name="BBC" /> Noong Disyembre 1, 2024, ang istadyum ng football ng Nzérékoré ay naging pinangyarihan ng marahas na mga sagupaan at [[2024 Nzérékoré stampede|isang stampede]] na nagdulot ng hindi bababa sa 56 na pagkamatay. Matapos ang isang pinagtatalunang desisyon ng referee, nagsimulang magbato ang mga tagahanga, na nagdulot ng takot, at pagkatapos ay sumali ang pulisya, na nagpaputok ng tear gas. Sa kasunod na pagmamadali at pag-aagawan para sa nag-iisang labasan sa istadyum, mga tao ang natumba sa lupa at marami, kabilang ang mga bata, ang natapakan ng paa.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/dozens-reported-killed-guinea-soccer-stadium-crush-2024-12-02/ Guinea stadium crush kills 56 people after disputed refereeing decision], Reuters, 2 December 2024. Accessed on 2 December 2024.</ref> ==Heograpiya== Ang Nzérékoré ay matatagpuan sa pagitan ng 7°32 at 8°22 Hilagang latitud at 9°04 Kanlurang longhitud at sumasaklaw sa lawak na 47.3 km2. Ang distansya sa mga kalapit na prefecture ay 39 km para sa Nzérékoré-Lola, 62 km para sa Nzérékoré-Yomou, 125 km para sa Nzérékoré-Beyla, at 135 km para sa Nzérékoré-Macenta. ===Tipograpiya=== Ang Nzérékoré ay nasa taas na 480 m at ang lupain nito ay mabatong. Ang talampas ay pinangungunahan ng mga burol na minsan ay gneissic (Gonia) at minsan ay quartz (Gboyéba). Ang bayan ay may tatlong mahahalagang burol: Götö (450 m), Hononye at Kwéléyé (350 m). ==Klima== Ang Nzérékoré ay may klimang [[tropikal na savanna]] ([[klasipikasyon ng klima ng Köppen]] na Aw). Ang lungsod ay mayroong mahabang [[tag-ulan]] na sumasaklaw sa mga buwan ng Marso hanggang Nobyembre, habang ang natitirang tatlong buwan ay bumubuo sa [[tag-init]] ng lungsod. Bagama't ang karaniwang pang-araw-araw na temperatura ay nananatiling medyo pare-pareho sa buong taon, ang Nzérékoré ay may mas mataas na pagkakaiba-iba ng temperatura sa araw sa panahon ng tag-init nito na may karaniwang pinakamataas na temperatura sa paligid ng 33 °C o 91.4 °F at karaniwang pinakamababa mula 10 hanggang 13 °C o 50.0 hanggang 55.4 °F. Ang lungsod ay may katamtamang presipitasyon na humigit-kumulang 1,800 mm o 70 pulgada taun-taon. {{Weather box | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = Nzérékoré (1991–2020) | Jan high C = 32.1 | Feb high C = 33.3 | Mar high C = 32.6 | Apr high C = 31.4 | May high C = 30.7 | Jun high C = 29.3 | Jul high C = 27.8 | Aug high C = 27.8 | Sep high C = 29.0 | Oct high C = 29.8 | Nov high C = 30.5 | Dec high C = 31.1 | year high C = 30.4 | Jan mean C = 24.7 | Feb mean C = 26.5 | Mar mean C = 26.9 | Apr mean C = 26.6 | May mean C = 26.2 | Jun mean C = 25.3 | Jul mean C = 24.4 | Aug mean C = 24.4 | Sep mean C = 25.0 | Oct mean C = 25.2 | Nov mean C = 25.5 | Dec mean C = 24.8 | year mean C = 25.5 | Jan low C = 17.3 | Feb low C = 19.7 | Mar low C = 21.3 | Apr low C = 21.7 | May low C = 21.7 | Jun low C = 21.3 | Jul low C = 21.0 | Aug low C = 21.0 | Sep low C = 21.1 | Oct low C = 20.7 | Nov low C = 20.5 | Dec low C = 18.4 | year low C = 20.5 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 14.2 | Feb precipitation mm = 51.4 | Mar precipitation mm = 120.7 | Apr precipitation mm = 147.3 | May precipitation mm = 187.0 | Jun precipitation mm = 214.9 | Jul precipitation mm = 235.5 | Aug precipitation mm = 321.9 | Sep precipitation mm = 316.8 | Oct precipitation mm = 194.5 | Nov precipitation mm = 73.0 | Dec precipitation mm = 18.8 | year precipitation mm = 1896.0 | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 1.3 | Feb precipitation days = 3.8 | Mar precipitation days = 9.2 | Apr precipitation days = 11.0 | May precipitation days = 14.5 | Jun precipitation days = 14.9 | Jul precipitation days = 17.1 | Aug precipitation days = 22.1 | Sep precipitation days = 21.6 | Oct precipitation days = 16.5 | Nov precipitation days = 7.7 | Dec precipitation days = 1.7 | year precipitation days = 141.4 |Jan humidity = 65 |Feb humidity = 68 |Mar humidity = 72 |Apr humidity = 76 |May humidity = 79 |Jun humidity = 81 |Jul humidity = 84 |Aug humidity = 85 |Sep humidity = 82 |Oct humidity = 80 |Nov humidity = 79 |Dec humidity = 73 |year humidity = 77 | source = [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]] (humidity 1961–1990)<ref name="WMONormals">{{cite web |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Guinea/CSV/NZEREKORE_61849.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Nzérékoré |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date=4 January 2024 |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105045715/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Guinea/CSV/NZEREKORE_61849.csv |url-status=live }}</ref> }} ==Sitwasyon sa paaralan== Mga pampublikong paaralang elementarya: 94 na gusali para sa 23 paaralan, 199 na silid-aralan para sa 15,916 na mag-aaral, kabilang ang 6,773 na babae. Mayroong 273 guro, kabilang ang 153 babae. Mga pribadong paaralang elementarya: 17 gusali para sa 9 na paaralan, 60 silid-aralan para sa 2,107 na mag-aaral, kabilang ang 315 na babae. Mga paaralang sekundarya: 14 na paaralan, kabilang ang 6 na pribado at 3 paaralang bokasyonal, na may 134 na silid-aralan para sa 8,884 na mag-aaral, kabilang ang 2,104 na babae. Mayroong 83 guro, kabilang ang 6 na babae. ==Ekonomiya== ===Agrikultura=== Iba-iba ang uri ng agrikultura: mga pananim na pagkain (palay, mais), mga tubers (kamoteng kahoy, kamote, gabi), mga pananim na pang-eksport (kape, kakaw, kola, langis ng palma), mga pananim sa pamilihan (letsugas, kamatis, okra, pipino, talong). ===Mga sakahan ng hayop=== Bagama't ang mga tupa, kambing, at baboy ay inaalagaan sa lungsod, ang mga baka naman ay inaangkat mula sa mga kalapit na prefecture na direktang nakalaan para sa katayin. ===Pangingisda=== May mga sistema ng pagsasaka ng isda na embryonic. ===SME=== Maraming SME (''petites et moyennes entreprises'' at maliliit at katamtamang laki ng mga negosyo) pangunahin na sa pananahi, pag-aayos ng buhok, karpinterya, pagtitina, gawaing raffia, mekaniko, pagbe-bake, pagkatay, tapiserya, atbp. Mayroon ding tatlong pamilihan: ang sentral na pamilihan, ang pamilihan ng Dorota, at ang pamilihan ng Mohomou sa Boma. Ang lingguhang araw ng pamilihan ay Miyerkules. ==Transportasyon== Ang N1 highway ang nag-uugnay sa lungsod sa Kankan sa hilaga. Ang lungsod ay pinaglilingkuran din ng [[Paliparan ng Nzérékoré]]. ==Mga lugar ng pagsamba== * [[Cathédrale du Cœur Immaculé de Marie de Nzérékoré]] ==Mga Ospital== * Hôpital régional de Nzérékoré * Poste de Santé de Nyen 2 ==Tingnan din== * [[Talaan ng mga lungsod sa Guinea]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Nzérékoré]] [[Kategorya:Guinea]] ebnpt8dhls09c54sw40ora65sim9z7g Omikoshi 0 337642 2241771 2205601 2026-11-12T04:31:23Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241771 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Hiyoshi-taisha_juge-jinja-haiden02n4592.jpg|thumb|Isang ''mikoshi'' ng Hiyoshi-taisha]] [[Talaksan:Nada_no_Kenka_matsuri_,_himeji01.JPG|thumb|Nakipaglaban ''si Mikoshi'' kay Nada-no-Kenka Matsuri sa [[Himeji]]]] [[Talaksan:ToshoguMikoshi5.jpg|thumb|Inilalagay ng ''mikoshi'' na ito [[Tokugawa Ieyasu|si Tokugawa Ieyasu]] sa Tōshō-gū sa [[Nikkō, Tochigi|Nikkō]] .]] Ang '''mikoshi''' (Hapones: 神輿) ay isang sagradong palankin o sakayan na panrelihiyon (tinatawag ding nabibit-bit na dambanang Shinto). Naniniwala ang mga tagasunod ng Shinto na ito ang nagsisilbing sasakyan upang dalhin ang isang diyos sa Japan habang inililipat ito sa pagitan ng pangunahing dambana at pansamantalang dambana sa panahon ng isang pista o kapag inililipat sa bagong dambana. Madalas, ang mikoshi ay kahawig ng isang maliit na gusali, na may mga haligi, pader, bubong, balkonahe, at rehas. . Maladas, idinadagdag ang panggalang na panlaping Hapones na '''o- (お)''', kaya nagiging '''omikoshi (お神輿)'''<ref>{{cite book |title=神田祭と神田明神を知るための本 平成27年版 |year=2015 |page=17 |isbn=978-4-902583-06-9 |language=ja}}</ref> == Kasaysayan == Ang unang naitalang paggamit ng ''mikoshi'' ay noong [[Panahong Nara|panahon ng Nara]] . Kabilang sa mga unang naitalang paggamit ay noong taong 749, sinasabing dinala ang diyos na si Hachiman mula [[Kyūshū|Kyushu]] patungong [[Prepektura ng Nara|Nara]] upang sambahin ang bagong tayong ''[[Daibutsu]]'' sa Tōdai-ji . Bilang punong dambana ng lahat ng dambana ng Hachiman sa Japan, ang Usa Jingū sa [[Prepektura ng Ōita|Ōita Prefecture]], ang Kyushu ay sinasabing lugar ng kapanganakan ng ''mikoshi'' . <ref name="usa">[https://www.city.usa.oita.jp/tourist/touristspot/touristspot2/touristspot3/10171.html "Usa City Tourist Navigation"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260423191449/https://www.city.usa.oita.jp/tourist/touristspot/touristspot2/touristspot3/10171.html |date=2026-04-23 }} Retrieved 6 June 2024</ref> == Mga Hugis == [[Talaksan:JakJapanMatsuriMikoshi_2018.jpg|thumb|Isang ''mikoshi'' sa Jak Japan Matsuri 2018]] [[Talaksan:ギャル神輿２.JPG|thumb|Babaeng ''mikoshi'']] [[Talaksan:Children_carry_mikoshi_Sanja_Matsuri_2006.JPG|thumb|Batang ''mikoshi'' ( Sanja Matsuri )]] [[Talaksan:Tomioka-hachimangu-1.jpg|thumb|Pinakamalaki sa Japan ( Tomioka Hachiman Shrine )]] [[Talaksan:Edo_meisho_dōke_zukushi,_Tōri-itchōme_Gion-e_by_HiroKage.jpg|thumb|Utagawa Hirokage]] Karaniwang mga hugis nito ay parihaba, heksagon, at oktagon. Ang katawan nito, na nakapatong sa dalawa o apat na poste (para buhatin), ay karaniwang marangyang pinalamutian, at ang bubong nito ay maaaring may ukit ng isang sagradong ibon o Feniks . [[Talaksan:Mikoshi-localshrine-2011.ogv|thumb| (video) Isang lokal na dambana ang dinadala sa Japan. Habang dinadala ito, ang mga kalahok ay umaawit.]] == Mga Sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] aqj6ofyp0nc5o9qy3r4px72j6x0siy8 Nadaillac 0 338016 2241761 2215343 2026-11-12T03:16:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241761 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Nadaillac |settlement_type = Bayan |image_skyline = Nadaillac - Église Saint-Denis -01.JPG |image_caption = Ang Simbahan ng Saint-Denis sa Nadaillac |image_shield = Blason ville fr Nadaillac (Dordogne).svg |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |pushpin_map_caption = Lokasyon ng Nadaillac |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine|Nòva Aquitània]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Dordogne|Dordonha]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Sarlat-la-Canéda|Sarlat e La Canedat]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020-2026) |leader_name = Jean-Claude Veyssière<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=13 September 2022|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 26.90 |population_as_of = 2023 |population_total = 372 |population_demonym = Nadaillacois, Nadaillacoises |population_density_km2 = auto |website = http://www.nadaillac.fr/ |coordinates = {{coord|45.0397|1.3986|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 205 |elevation_min_m = 193 |elevation_max_m = 351 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 24590/24301 }} Ang '''Nadaillac''' ({{IPA|fr|nadajak}}; {{langx|oc|Nadalhac}}) ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Dordogne]], sa rehiyon ng [[Nouvelle-Aquitaine]]. Ang mga naninirahan sa Nadaillac ay tinatawag na Nadaillacois (lalaki) at Nadaillacoises (babae).<ref>{{Cite web |url=http://www.habitants.fr/habitants_nadaillac_24301.html |title=Dordogne > Nadaillac (24590) |access-date=2010-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101094526/http://www.habitants.fr/habitants_nadaillac_24301.html |archive-date=2011-01-01 |url-status=dead }}</ref> ==Heograpiya== Ang Nadaillac ay ang pinakasilangang komyun sa departamento ng Dordogne, sa rehiyon ng [[Périgord noir]]. Ito ay isang komyun sa kanayunan sa loob ng mas malawak na lugar ng Brive-la-Gaillarde. Ang lupang limestone nito ay tinatamnan ng mga taniman ng truffle (na naging napakayaman noong simula ng ika-19 na siglo). Matatagpuan sa interseksyon ng mga departmental roads (RD) 63 at 63E1, ang nayon ng Nadaillac ay matatagpuan, gaya ng inaasahan, labindalawang kilometro sa timog-silangan ng sentro ng bayan ng [[Terrasson-Lavilledieu]] at labingwalong kilometro sa silangan ng [[Montignac-Lascaux]]. Ang komyun ay pinaglilingkuran din ng RD 60. Ang Nadaillac ay nasa hangganan ng pitong iba pang komyun, dalawa sa [[Corrèze]] at isa sa [[Lot]]. Sa timog-kanluran, ang teritoryo nito ay humigit-kumulang 620 metro mula sa [[Paulin, Dordogne|Paulin]]. ==Urbanismo== ===Tipolohiya=== Noong Enero 1, 2024, ang Nadaillac ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may napakakalat na pabahay, ayon sa bagong 7-level na iskala ng densidad ng munisipyo na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng isang urban area. Bukod pa rito, ang munisipalidad ay bahagi ng Brive-la-Gaillarde catchment area, kung saan ito ay isang peripheral municipality. Ang lugar na ito, na kinabibilangan ng 80 munisipalidad, ay ikinategorya bilang may populasyon sa pagitan ng 50,000 at 200,000. ===Paggamit ng lupa=== Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking presensya ng mga kagubatan at semi-natural na lugar (50.9% noong 2018), isang proporsyon na halos katumbas ng noong 1990 (51%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: mga kagubatan (49.7%), mga heterogeneous na lugar na pang-agrikultura (48.9%), mga lugar na may palumpong at/o mala-damo na halaman (1.2%), at mga parang (0.1%). [[File:24301-Nadaillac-Sols.png|thumb|upright=1.4|center|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Carte des infrastructures et de l'occupation des sols de la commune en 2018 ([[Corine Land Cover|CLC]]).]] ==Pangalan== Pinagmulan ng pangalan: Ang salita ay nagmula sa isang personal na pangalang Gallo-Romano na sinusundan ng "''acum''", ang pangalang ''Natalius'' ay nabuo mula sa Latin na ''Natalis'' na nangangahulugang "tinubuang-bayan." Sa [[Wikang Oksitano|Oksitano]], ang bayan ay tinatawag na ''Nadalhac''.<ref>[https://communes-oc.dordogne.fr/cantons/salignac-eyvigues/NADAILLAC.htm Le nom occitan des communes du Périgord - Nadalhac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260425072901/https://communes-oc.dordogne.fr/cantons/salignac-eyvigues/NADAILLAC.htm |date=2026-04-25 }} sur le site du Conseil général de la Dordogne, consulté le 10 octobre 2021.</ref> ==Kasaysayan== [[File:Nadaillac, le 27 juin 2025.png|thumb|283x283px|Vue de la commune, le 27 juin 2025.]] Noong Hunyo 25, 2025, ang bayan ay sinalanta ng isang malakas na bagyo, na nagdulot ng malawakang pinsala. Kinabukasan, isang crisis center ang itinayo sa munisipyo, kasama na ang mga bumbero mula sa rehiyon ng Dordogne.<ref>{{Cite web |title=Vidéo. « Ça n’a pas duré dix minutes » : en Dordogne, le village de Nadaillac panse ses plaies après l’orage |url=https://www.sudouest.fr/environnement/meteo/intemperies/ca-n-a-pas-dure-dix-minutes-en-dordogne-le-village-de-nadaillac-panse-ses-plaies-apres-l-orage-25006435.php|author=Virginie Desmet|website=[[Sud Ouest]]| date=2025-06-26}}</ref> ==Mga kaganapang pangkultura at pagdiriwang== * Pista sa nayon, huling bahagi ng Mayo, tatlong araw ang haba.<ref>Didier Rivet, « Trois jours de liesse en fin de semaine », ''[[Sud Ouest]] édition Dordogne'', 20 mai 2025, p. 21.</ref> * Sa unang bahagi ng Setyembre, ang Tatlong Obispo Hike ay isang 7.5 km na paglalakad patungo sa "Bato na Tatlong Obispo, na matatagpuan sa sangandaan ng Périgord, Limousin, at Quercy", kung saan "maaaring makipagkamay ang bawat obispo sa kanyang kapitbahay nang hindi umaalis sa kanyang diyosesis" (ika-13 edisyon noong 2025).<ref>Didier Rivet, « La randonnée des Trois Évêques fête ses 13 ans », ''[[Sud Ouest]] édition Dordogne'', 29 août 2025, p. 20.</ref> ==Mga lugar at monumento== * Puno ng Linden (ang Puno ng Kalayaan ng bayan) na nagmula pa noong Rebolusyong Pranses, na matatagpuan sa Barry. * Rue Noire na may eskudo de armas ng Itim na Prinsipe ng Inglatera. * Ang Romanesque na [[simbahan ng Saint-Denis sa Nadaillac]], ika-12 siglo, ay nakalista bilang isang makasaysayang monumento noong Enero 1948. * Ang tore ng Chanet, kasama ang sundial nito, ika-11 siglo. * Ang kapilya ng Sainte-Marie-Madeleine sa Chambrazès, ika-11 siglo. * Ang alaala ng digmaan na itinayo noong 1925 ng mga sundalo mula sa nayon ng Nadaillac ay gawa ng Franco-Swiss artist na si Frédy Stoll at naglalarawan ng "Ang Sundalong Nakikinig," "isang sundalong kalahating nakalibing sa kanyang trench, sinusuri ang abot-tanaw, handang ihagis ang kanyang granada".<ref>Didier Rivet, Un hommage pour les 100 ans du monument aux morts, ''[[Sud Ouest]] édition Dordogne'', 27 novembre 2025, p. 24.</ref> ==Mga pagkakaiba sa kultura== Ang Nadaillac ay isa sa mga munisipalidad na nakatanggap ng berdeng bituin ng Esperanto noong 2010, isang parangal na iginagawad sa mga alkalde ng mga munisipalidad na may mga nagsasalita ng [[wikang Esperanto]]. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Nadaillac (Dordogne).svg|thumb|Nadaillac]] ''Asul, isang espadang pilak na nakatayo sa pagitan ng dalawang gintong leon na hinamak; sa isang gintong pinuno ay isang asul na bituin.''<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=15598 Eskudo de armas ng Nadaillac]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Nadaillac]] [[Kategorya:Dordogne]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] qosfvustodqcf411uhqfb0275l1rfji Le Puy, Gironda 0 338079 2241706 2207080 2026-11-11T20:28:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241706 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Le Puy |native_name = Lo Puèi<br/>Lo Pueg |settlement_type = Bayan |image_skyline = Le Puy 33 Mairie.jpg |image_caption = Bulwagan ng bayan |image_shield = Blason ville fr Le Puy (Gironde).svg |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |pushpin_map_caption = Lokasyon ng Le Puy |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Gironda]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Langon|Langon]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020-2026) |leader_name = Joël Le Houarner<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/en/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=9 August 2021|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 8.15 |population_as_of = 2023 |population_total = 393 |population_demonym = Podiens |population_density_km2 = auto |website = |coordinates = {{coord|44.6619|0.0739|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 27 |elevation_min_m = 18 |elevation_max_m = 115 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 33345/33580 }} Ang '''Le Puy''' (''Lo Puèi'' sa [[Wikang Gascon|Gascon]]) ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa Timog-Kanluran ng Pransiya, na matatagpuan sa departamento ng [[Gironda]] (rehiyon ng [[Nouvelle-Aquitaine]]). Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na les Podiens.<ref>Nom des habitants de la commune sur [http://www.habitants.fr/habitants_le-puy_33345.html habitants.fr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315042740/http://www.habitants.fr/habitants_le-puy_33345.html |date=2015-03-15 }}, consulté le 5 avril 2012.</ref> ==Heograpiya== Ang komyun, na ang [[Dropt]] ang bumubuo sa katimugang hangganan ng teritoryo ng munisipyo, ay matatagpuan sa rehiyon ng [[Entre-deux-Mers]], 64 km silangan-timog-silangan ng [[Burdeos]], ang kabisera ng departamento, 34 km hilagang-silangan ng [[Langon]], ang kabisera ng distrito at 1.7 km hilaga ng [[Monségur, Gironda|Monségur]], ang kabisera ng kanton. Ang mga kalapit na komyun ay ang [[Dieulivol]] sa hilagang-silangan, [[Monségur, Gironda|Monségur]] sa timog-silangan, [[Saint-Sulpice-de-Guilleragues]] sa timog, [[Coutures, Gironda|Coutures]] sa kanluran at [[Saint-Ferme]] sa hilaga. ==Urbanismo== ===Tipolohiya=== Noong Enero 1, 2024, ang Le Puy ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may nakakalat na pabahay, ayon sa bagong pitong-antas na munisipal na densidad ng grid na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng mga yunit ng urbano at sa labas ng impluwensya ng mga lungsod. ===Paggamit ng lupa=== [[File:33345-Le Puy-Sols.png|thumb|center=1.4|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Mapa ng imprastruktura at paggamit ng lupa sa Le Puy]] Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking dami ng lupang pang-agrikultura (81.7% noong 2018), isang pagbaba kumpara sa 1990 (90.2%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: lupang maaaring sakahin (33.6%), magkakaibang mga lugar na pang-agrikultura (32.7%), permanenteng pananim (15.5%), kagubatan (9.8%), at mga urbanisadong lugar (8.5%). ==Kasaysayan== Noong panahon ng Rebolusyon, ang parokya ng Sainte-Anne du Puy at ang annex nito, ang kapilya ng Coutures, ang bumuo sa komyun ng Le Puy.<ref>[http://gael.gironde.fr/pages/Histo_commune.pdf Historique des communes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130124070328/http://gael.gironde.fr/pages/Histo_commune.pdf |date=2013-01-24 }}, p. 43, sur GAEL (Gironde Archives en ligne) des Archives départementales de la Gironde, consulté le 28 mars 2013.</ref> ==Mga lugar at monumento== * Ang simbahang istilong Gotiko ng Saint Anne ay matatagpuan sa isang taluktok sa kanluran ng nayon. <gallery> Le Puy 33 Église Sainte-Anne 01.jpg|L'église Sainte-Anne (''mars&nbsp;2012'') Le Puy 33 Église Sainte-Anne 02.jpg|La façade ouest de l'église (''mars&nbsp;2012'') Le Puy 33 Église Sainte-Anne 03.jpg|Le promontoire couronné par l'église (''mars&nbsp;2012'') Le Puy 33 Mam.jpg|Le monument aux morts au carrefour des RD15 et RD230 (''mars&nbsp;2012'') </gallery> ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Le Puy (Gironde).svg|thumb|Le Puy]] ''Party: Una, asul na kulay, isang pilak na liryo sa hardin, pangalawa, isang kumpol ng mga lilang ubas na may tangkay at dahon na pawang magkakahiwalay; lahat ay napapalibutan ng isang punong leopardo na sumusugod na may kasamang gintong leopardo, na armado at matamlay na asul na kulay.'' '''Mga Detalye:''' Ang liryo sa hardin ay kumakatawan kay Santa Ana, ang mga ubas ay kumakatawan sa ubasan sa komyun, at ang leopardo ay kumakatawan sa Aquitaine. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Le Puy, Gironda|Le Puy]] [[Kategorya:Gironda]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] ks1vbc5y8qaum8ru8m6nswwtvlvs7rz Miss Universe 2026 0 338862 2241741 2241063 2026-11-12T01:32:54Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241741 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | date = 24 Nobyembre 2026 | venue = José Miguel Agrelot Coliseum, San Juan, Puerto Rico | broadcaster = {{Hlist|[[Roku]]|[[Telemundo]]|[[TV Azteca]]}} | debuts = {{Hlist|Kolektibidad ng San Martin|Malawi|Republika ng Konggo|Timog Sudan|Uganda}} | returns= {{Hlist|Albanya|Alemanya|Austrya|Hamayka|Hordan|Kamerun|Kenya|Litwanya|Lupangyelo|Maldibas|Maruekos|Mongolya|Montenegro|Réunion|Sierra Leone|Suriname|Tunisya|Usbekistan}} | before = [[Miss Universe 2025|2025]] |withdrawals={{Hlist|Baybaying Garing|Biyetnam|Bulgarya|Emiratos Arabes Unidos|Eslobenya|Indonesya|Laos|Malaysia|Mawrisyo|Miss Universe Latina|Palestina|Rwanda|Sambia|Singapura|Taylandiya}}}} Ang '''Miss Universe 2026''' ang magiging ika-75 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na nakatakdang gaganapin sa José Miguel Agrelot Coliseum sa [[San Juan, Puerto Rico]], sa 24 Nobyembre 2026.<ref name=":1" /> Kokoronahan ni [[Fátima Bosch]] ng Mehiko ang kaniyang papalit sa pagtatapos ng kaganapan. Papangunahan ni [[Miss Universe 1993]] Dayanara Torres ang kompetisyon.<ref>{{cite news|title=VIDEO: Dayanara Torres confirma que será parte de Miss Universe 2026 en Puerto Rico|trans-title=VIDEO: Dayanara Torres confirms she will be part of Miss Universe 2026 in Puerto Rico|url=https://www.elvocero.com/escenario/video-dayanara-torres-confirma-que-ser-la-animadora-de-miss-universe-2026-en-puerto-rico/article_94b5f92c-14ed-487b-9d9b-afbc0bc1842d.html|url-status=live|website=El Vocero|language=es|date=18 Oktubre 2026|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019052640/https://www.elvocero.com/escenario/video-dayanara-torres-confirma-que-ser-la-animadora-de-miss-universe-2026-en-puerto-rico/article_94b5f92c-14ed-487b-9d9b-afbc0bc1842d.html#google_vignette|archive-date=19 Oktubre 2026}}</ref> == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === [[Talaksan:Coliseum_of_Puerto_Rico_(03).jpg|thumb|José Miguel Agrelot Coliseum, ang lokasyon ng Miss Universe 2026]] Noong 23 Setyembre 2025, inanunsyo ng [[Miss Universe|Miss Universe Organization]] na gaganapin ang edisyong ito sa Puerto Rico sa ikaapat na pagkakataon, pagkatapos ng [[Miss Universe 1972|1972]], [[Miss Universe 2001|2001]], at [[Miss Universe 2002|2002.]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cosulich |first=Bianca |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universo en Puerto Rico: lo que debes saber del aniversario 75 |trans-title=Miss Universe in Puerto Rico: What you need to know about the 75th anniversary |url=https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923204633/https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Marie Claire |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ramos Rosado |first=Víctor |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se celebrará en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |work=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928045010/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> Kinumpirma ni Jennifer González-Colón, ang Gobernador ng Puerto Rico, ang pagpili at inanunsyo na sumang-ayon ang kaniyang administrasyon na maglaan ng kabuuang {{US$|9 million}} sa pampublikong pondo upang pondohan ang pangunguna nito ng kompetisyon, na pangangasiwaan ng Puerto Rico Tourism Company at Discover Puerto Rico.<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico To Host Miss Universe 2026 In A Celebration Of Latino Pride |url=https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307001204/https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=BeLatina |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Muchacho |first=Enrique |date=21 Nobyembre 2025 |title=Economic and Tourism opportunity with Miss Universe 2026 |url=https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251121221746/https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |archive-date=21 Nobyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=WJournal |language=en}}</ref> Itinalaga ng mga tagapag-ayos ang José Miguel Agrelot Coliseum sa San Juan, Puerto Rico, bilang ang lokasyon ng kompetisyon, na nakatakdang gaganapin sa Nobyembre 2026.<ref>{{cite news |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se llevará a cabo en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923202932/https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web |last=Valdez |first=Cynthia |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026: Puerto Rico será la sede de la 75a edición del certamen en su aniversario de diamante |trans-title=Miss Universe 2026: Puerto Rico will host the 75th edition of the pageant on its diamond anniversary |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923201347/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=¡Hola! |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517042411/https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |archive-date=17 Mayo 2026}}</ref> Noong 18 Disyembre, ipinatigil ni Willianette Robles Cancel, ang direktor ehekutibo ng Puerto Rico Tourism Company, ang mga pagbabayad nito sa Miss Universe at nanawagan ng isang pagpupulong sa pagitan ng kanilang mga delegasyon upang talakayin ang "ilang nakabinbing isyu at mga bagong kinakailangan para sa pagdaraos ng kompetisyon".<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=12 Disyembre 2025 |title=Puerto Rico gov't halts funds disbursement for Miss Universe 2026 — report |url=https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420032723/https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |archive-date=20 Abril 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=10 Disyembre 2025 |title=Gobierno detiene desembolso de fondos a Miss Universe |trans-title=Government halts disbursement of funds to Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828175404/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Nangyari ang suspensyon matapos humarap sa ilang mga isyu ang kompetisyon, kabilang ang [[Miss Universe 2025|mga iregularidad sa resulta]] ng nakaraang edisyon at ang paglulunsad ng pamahalaan ng Mehiko ng imbestigasyon sa pangulo ng Miss Universe na si Raúl Rocha sa mga kaso ng droga, gasolina, at pagpupuslit ng armas.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Sanchez |first=Fabiola |date=5 Disyembre 2025 |title=Mexico freezes Miss Universe co-owner's bank accounts during organized crime investigation |url=https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228131125/https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |archive-date=28 Disyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Abril 2026 |title=Puerto Rico’s hosting of 75th Miss Universe pageant is pushing through |url=https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828150033/https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Pagsapit ng Marso 2026, napagkasunduan na ng delegasyon na ipagpatuloy ang pangunguna ng kompetisyon sa teritoryo.<ref>{{Cite web |last=Menéndez Sanabria |first=Pedro |date=4 Marso 2026 |title=En su etapa final negociación entre gobierno y Miss Universe |trans-title=In its final stage, negotiations between the government and Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307213532/https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Kabilang sa mga kundisyong ipinataw ng pamahalaan ng Puerto Rico sa kasunduan ay ang pagbawi ni Rocha sa kaniyang pakikilahok sa pangunguna ng edisyon upang "pangalagaan ang imahe ng Puerto Rico". <ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |last2=Aponte Inostroza |first2=Carlos |date=19 Pebrero 2026 |title=¿Qué condiciones está imponiendo el gobierno para la celebración de Miss Universe en Puerto Rico? |url=https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307181719/https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, natapos ng pamahalaan ng Puerto Rico ang pagbayad nito sa Miss Universe.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=28 Abril 2026 |title=Gobierno finaliza pagos para la celebración de Miss Universe 2026 en la Isla |trans-title=Government finalizes payments for the Miss Universe 2026 pageant on the island |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505154733/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |archive-date=5 Mayo 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Noong 22 Hulyo 2026, inanunsyo ng Miss Universe Organization na ang opisyal na petsa ng kompetisyon ay sa 24 Nobyembre 2026.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=23 Hulyo 2026 |title=75th Miss Universe coronation night to be held on November 24 in Puerto Rico |url=https://philstarlife.com/news-and-views/828719-miss-universe-coronation-night-nov-24?page=2 |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Ayon kay Cancel, inaasahang mag-aakit ng humigit-kumulang 65,000 bisita ang kompetisyon sa pulo.<ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=8 Oktubre 2026 |title=Miss Universe 2026 atraerá unos 65,000 visitantes a la Isla |trans-title=Miss Universe 2026 will attract approximately 65,000 visitors to the island. |url=https://www.elvocero.com/escenario/miss-universe-2026-atraer-unos-65-000-visitantes-a-la-isla/article_5b334ba0-4c79-49e0-b612-d92c7a448284.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Mula sa mga kandidatang itinalaga noong 21 Hulyo 2026, Labing-isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa,{{Efn|Si Aliya Karotkaya ng Biyelorusya ang first runner-up sa Miss Belarus 2025.<ref>{{cite web|title=Alena Kucheruk from Polotsk wins Miss Belarus 2025 beauty pageant|url=https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|url-status=live|website=Belarus.by|date=12 Setyembre 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260830114140/https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|archivedate=30 Agosto 2026|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Dabilo Moses ng Botswana ang first runner-up sa Miss Universe Botswana 2025.<ref>{{cite news|last=Shabani|first=Thamani|date=1 Setyembre 2025|title=Andries new Miss Universe Botswana|url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|url-status=live|website=Daily News Botswana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250904031135/https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|archivedate=4 Setyembre 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Danielle Yablonka ng Israel ang first runner-up sa Miss Universe Israel 2025.<ref>{{cite news|last=Taylor|first=Ezra|date=19 Hulyo 2025|title=Melanie Shiraz wins Miss Universe Israel 2025 crown, vows to use platform for meaningful change|url=https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|url-status=live|website=The Jerusalem Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250719185733/https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|archivedate=19 Hulyo 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Selena Grant ng Kapuluang Turks at Caicos ang first runner-up sa Miss Universe Turks and Caicos 2025.<ref>{{cite news|last=Tyson|first=Vivian|date=2 Agosto 2025|title=Bereniece Dickenson Crowned Miss Universe Turks and Caicos 2025|url=https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|url-status=live|website=Newsline TCI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250802073600/https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|archivedate=2 Agosto 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Bruk Belete ng Etiyopiya ang first runner-up sa Miss Universe Spain 2026.<ref>{{Cite web |last=Espí |first=Aarón |date=12 Hulyo 2026 |title=Las historias que llegan a Miss Universo España 2026 y demuestran que ya no existe una candidata tipo: madres, mujeres de 40 años y cuerpos alejados del canon tradicional |url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2026-07-12/historias-miss-universo-espana-demuestran-no-existe-una-candidata-tipo_4387269/ |access-date=5 Oktubre 2026 |website=El Confidencial|language=es}}</ref>}} o matapos mapili sa isang ''casting process'',{{Efn|Representatives from Armenia, Aruba, the British Virgin Islands, Egypt, Jordan, Latvia, Martinique, Mayotte, Nicaragua, Paraguay, Peru, Trinidad and Tobago, Turkey, and Uruguay, were each selected through a casting process conducted by their respective organizations.<ref>{{cite web|title=Arena Zeynalian Crowned Miss Universe Armenia 2026|url=https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|url-status=live|website=Edgar Entertainment|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260827123000/https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|archivedate=27 August 2026|accessdate=27 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Elizabeth Johnson Crowned Miss Universe Aruba 2026|url=https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|url-status=live|website=Aruba News|date=31 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260901142936/https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|archivedate=1 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Adina|first=Armin P.|date=18 August 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt's bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|url-status=live|website=Philippine Daily Inquirer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archivedate=21 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Univers Martinique|trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique|url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|url-status=live|website=RCI|language=fr|date=22 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260822231659/https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|archivedate=22 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archivedate=25 May 2026|accessdate=25 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Oriz|first=Karina|date=5 September 2026|title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 and will represent the country in Puerto Rico|url=https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|url-status=live|website=[[100% Noticias]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260916120329/https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|archivedate=16 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archivedate=24 March 2026|accessdate=24 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 April 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archivedate=15 April 2026|accessdate=15 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=15 April 2026|title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo|trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485|url-status=live|website=[[Radio Programas del Perú]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente|archivedate=16 April 2026|accessdate=16 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=García Retamal|first=Brenda|date=13 August 2026|title=Luren Márquez ya no es Miss Perú 2026: organización retiró su título y no participará en el Miss Universo|trans-title=Luren Márquez is no longer Miss Peru 2026: the organization withdrew her title and she will not participate in Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/luren-marquez-ya-no-es-miss-peru-2026-organizacion-retiro-su-titulo-y-no-participara-en-el-miss-universo-noticia-1701458|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260814024504/https://rpp.pe/famosos/celebridades/miss-universo-2026-confirman-fecha-de-la-gran-final-en-puerto-rico-noticia-1698418?itlk=iksiguiente|archivedate=14 August 2026|accessdate=14 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay|trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay|url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|url-status=live|website=Uruguay Digital 365|language=es|date=31 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|archivedate=1 June 2026|accessdate=1 June 2026}}</ref>|name=b}} at anim na kandidata ang iniluklok matapos ang pag-urong ng orihinal na nagwagi.<ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archive-date=25 Mayo 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 Marso 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archive-date=24 Marso 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 Abril 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archive-date=15 Abril 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Weiyi Chen si Xinying Zhu bilang kinatawan ng Tsina matapos lumagpas sa limitasyon ng edad, na siya ring pinalitan ni Shiqi Wang sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |date=3 Enero 2025 |title=安徽姑娘朱馨颖 荣膺第73姐环球小姐中国区总冠军 |language=zh-Hans |trans-title=Anhui girl Zhu Xinying won the 73rd Miss Universe China title |website=163.com |url=https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508195802/https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |archive-date=8 Mayo 2025}}</ref><ref name=":2">{{cite news |last=Nguyen |first=An |date=11 Abril 2025 |title=Miss Universe China Xinying Zhu stripped of title for 'inability to fulfill duties' |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506014757/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |archive-date=6 Mayo 2025}}</ref> Pinalitan ni Audrey Black si Josiane Golonga bilang kinatawan ng Kamerun matapos mapatalsik sa titulo si Golonga dahil sa mga paglabag sa kontrata.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Cintia |date=25 Pebrero 2026 |title=‎COMICA strips Josiane Golonga of Miss Cameroon 2025 title |url=https://www.lebledparle.com/en/comica-strips-josiane-golonga-of-miss-cameroon-2025-title/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Le Bled Parle |language=en-US}} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Magazine Actualites Cameroun |language=fr |via=Magazine Pages Jaunes |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315042814/https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |archive-date=15 Marso 2026 |url-status=dead}}</ref> Pinalitan ni Medina Ermekova si Anara Esengeldieva bilang kinatawan ng Kirgistan sa edisyong ito sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |last=Turdubek |first=Aigyrov |date=25 Setyembre 2025 |title=Ayana Rasul kyzy crowned Miss Kyrgyzstan 2025 |language=en |website=24.kg |url=https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926211033/https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025}}</ref> Pinalitan ni Maruschka Sahiboe si Eunike Lioe bilang kinatawan ng Suriname dahil sa pagbabago ng may-hawak ng prangkisa sa naturang bansa.<ref>{{cite news |date=7 November 2025 |title=Tjin A Koeng: 'Nieuwe Miss Suriname gaat uitstekend om met kritiek' |language=nl |trans-title=Tjin A Koeng: 'The new Miss Suriname handles criticism very well' |website=Suriname Herald |url=https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |url-status=live |access-date=3 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203104231/https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |archive-date=3 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |date=3 Agosto 2026 |title=Geen Miss Universe-deelname voor Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |language=nl |trans-title=No Miss Universe participation for Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |website=Waterkant |url=https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803153440/https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> Pinalitan ni Justine Kamara si Matôma Condé bilang kinatawan ng Guniya matapos iluklok si Condé bilang kinatawan ng Guniya sa [[Miss Cosmo 2026]].<ref name=":5">{{cite news |last=Mạn |first=Trần |date=8 Enero 2026 |title=Revealing the first 7 contestants to compete in Miss Universe 2026, what are the opportunities for Vietnam |language=en |newspaper=VGT |url=https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108212021/https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |archive-date=8 Enero 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chiarazzo |first=Thomas |date=10 Setyembre 2026 |title=Dix ans après Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, participera à l’élection Miss Univers |trans-title=Ten years after Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, will participate in the Miss Universe pageant. |url=https://www.republicain-lorrain.fr/societe/2026/09/10/dix-ans-apres-miss-france-justine-kamara-miss-lorraine-2016-participera-a-l-election-miss-univers |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Republicain-Lorrain |language=FR-fr}}</ref> Pinalitan ni Daiana Pereyra si Tamara Rogouski bilang kinatawan ng Arhentina sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Quién es Tamara Rogouski, la nueva Miss Universo Argentina 2026 |language=es |trans-title=Who is Tamara Rogouski, the new Miss Universe Argentina 2026? |website=El Litoral |url=https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526020837/https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |archive-date=26 Mayo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 Setyembre 2026 |title=Tras la renuncia de Tamara Rogouski, la posadeña Daiana Pereyra es nueva Miss Universo Argentina: “Todavía estoy en shock” |trans-title=Following Tamara Rogouski's resignation, Daiana Pereyra from Posadas is the new Miss Universe Argentina: "I'm still in shock" |url=https://www.canal12misiones.com/noticias-de-misiones/tendencias/daiana-pereyra-miss-universo-argentina |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Canal Doce Misiones |language=es-AR}}</ref> Noong 28 Mayo 2026, bumitiw ang Miss France sa Miss Universe Organization dahil sa mga kontrobersiyang pumalibot sa nakaraang edisyon.<ref>{{cite news |last=Panwar |first=Sanya |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss France organisation reconsidering participation in Miss Universe pageant amid all the controversies in 2025: Report |language=en |website=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |url-status=live |access-date=6 Disyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206201634/https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |archive-date=6 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=26 Nobyembre 2025 |title=France signals exit from Miss Universe; Ghana–Guyana director steps down |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303222157/https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |archive-date=3 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Miss Univers 2026 : une décision sans précédent, pourquoi le comité Miss France quitte le concours |language=fr |trans-title=Miss Universe 2026: an unprecedented decision, why the Miss France committee is leaving the competition |website=L'Internaute |url=https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528121931/https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |archive-date=28 Mayo 2026}}</ref> Dahil dito, hindi magpapatuloy sa kompetisyon si Miss France 2025 Angélique Angarni-Filopon.<ref>{{cite news |last=Lanciego |first=Milla |date=18 Disyembre 2024 |title=Angélique Angarni-Filopon privée de Miss Univers et Miss Monde à cause de son âge ? Elle rectifie |language=fr |trans-title=Angélique Angarni-Filopon deprived of Miss Universe and Miss World because of her age? She corrects herself |website=[[Paris Match]] |url=https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018213339/https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |archive-date=18 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=29 Mayo 2026 |title=Miss Universe France enters new era under direct global leadership |url=https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530035847/https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |archive-date=30 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[Daily Tribune]] |language=en}}</ref> Pinalitan ni Dominika Kotoučková si Sophia Osako bilang kinatawan ng Republikang Tseko sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Toto je nová najkrajšia Češka! Titul Miss Universe získala kráska s japonskými koreňmi |language=sk |trans-title=This is the new most beautiful Czech! A beauty with Japanese roots won the Miss Universe title |website=Pravda |url=https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617141305/https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref><ref name="CZ2110">{{cite news|last=Šubrtová|first=Diana|date=16 Oktubre 2026|title=Sophia Maria Osako nepoletí na Miss Universe. Kdo ji nahradí, tají|trans-title=Sophia Maria Osako will not be going to Miss Universe; her replacement is being kept secret|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|url-status=live|website=[[iDNES.cz]]|language=cs|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016075312/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|archive-date=16 Oktubre 2026}}</ref> Unang ipinatalsik si Luren Márquez ng kaniyang pambansang organisasyon bilang kinatawan ng Peru sa hindi isiniwalat na dahilan, ngunit siya ay kaagad na ibinalik sa kaniyang puwesto.<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=14 Agosto 2026 |title=Miss Peru Luren Márquez dethroned ahead of Miss Universe 2026: The country doesn’t have a traditional runner-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260815111414/https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-date=15 Agosto 2026 |access-date=17 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Republika ng Konggo, Timog Sudan, at Uganda sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Arrigoni |first=Charlotte |date=20 Hulyo 2026 |title=Miss Univers 2026 : la France a quitté le concours avec fracas et pourtant, il y aura bien une candidate française |trans-title=Miss Universe 2026: France left the competition in a huff, and yet there will still be a French candidate |url=https://www.public.fr/miss-univers-2026-la-france-a-quitte-le-concours-avec-fracas-et-pourtant-il-y-aura-bien-une-candidate-francaise |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Public |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Miss Malawi leadership confronted by legal and sector criticism over disputed Miss World pathway |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-leadership-confronted-by-legal-and-sector-criticism-over-disputed-miss-world-pathway/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref><ref name="MUUGA2026">{{cite news |last=Ngobi |first=Muhammad |date=14 Mayo 2026 |title=Uganda officially launches historic first-ever local Miss Universe journey |language=en |website=UG Bulletin |url=https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515014620/https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |archive-date=15 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Setyembre 2026 |title=Se esperan más de 130 candidatas para Miss Universe, en su edición diamante desde Puerto Rico |trans-title=More than 130 candidates are expected for Miss Universe, in its diamond edition from Puerto Rico |url=https://wapa.tv/programas/missuniverse/se-esperan-m-s-de-130-candidatas-para-miss-universe-en-su-edici-n-diamante/article_62af4537-6956-49e6-b77c-0fb5da809ef7.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=WAPA TV |language=es}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Hordan na huling sumali noong [[Miss Universe 1960|1960]];<ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan’s historic Miss |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref> Tunisya na huling sumali noong [[Miss Universe 1971|1971]]; [[Réunion]] na huling sumali noong [[Miss Universe 1986|1986]];<ref>{{Cite web |last=Ludovic |first=Belzamine |date=11 Agosto 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : les candidatures sont ouvertes |trans-title=Miss Universe Réunion officially launched: applications are now open to represent the island internationally |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-officiellement-lance-les-candidatures-sont-ouvertes-pour-representer-l-ile-a-l-international_a16828.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Megazap |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : 15 candidates en lice pour une première couronne le 10 octobre |language=fr |trans-title=Miss Universe Réunion 2026: 15 contestants vying for the inaugural crown on October 10 |website=Megazap |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-2026-15-candidates-en-lice-pour-une-premiere-couronne-le-10-octobre_a17093.html |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref> Etiyopiya na huling sumali noong [[Miss Universe 2017|2017]]; Litwanya at Sierra Leone na huling sumali noong [[Miss Universe 2019|2019]];<ref>{{cite web |title=One night. Two crowns. One purpose. |url=https://www.althyri.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529055844/https://www.althyri.com/ |archive-date=29 Mayo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Althyri |language=en}}</ref> at Albanya, Alemanya, Hamayka, Kamerun, Kenya, Islandiya, Mongolya, Montenegro, Suriname, at Usbekistan na huling sumali noong [[Miss Universe 2024|2024]].<ref>{{cite news |date=22 Mayo 2026 |title='Miss Universe Albania 2026', the event where the public will be part of the show |language=en |website=Tirana Post |url=https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522145926/https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |archive-date=22 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |language=fr |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |website=Magazine Pages Jaunes |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |url-status=dead |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315042814/https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |archive-date=15 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Les inscriptions pour le casting 2026 sont ouvertes |trans-title=Registration for the 2026 casting call is now open |url=https://www.missuniverse-germany.de/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418083303/https://www.missuniverse-germany.de/ |archive-date=18 Abril 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Miss Universe Germany |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |last=Pálsson |first=Magnús Jochum |date=2 Pebrero 2026 |title=Þær keppa í Ungfrú Ísland 2026 |language=is |trans-title=They are competing in Miss Iceland 2026 |website=Vísir |url=https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260203063711/https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |archive-date=3 Pebrero 2026}}</ref><ref name="MUJAM2026">{{cite news |last=Jackson |first=Kevin |date=4 Marso 2026 |title=New format for Miss Universe Jamaica, organisers opting for parish competitions |language=en |website=Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260304175314/https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |archive-date=4 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Wakesho |first=Jael |date=9 Mayo 2026 |title=Miss Universe Kenya 2026 opens doors wide as it drops age, weight, relationship barriers |language=en |website=The Standard |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511055319/https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |archive-date=11 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=10 Abril 2026 |title=75 дахь удаагийн "Miss Universe" тэмцээнд Монголыг төлөөлөх гоо бүсгүйг шалгаруулна |language=mn |trans-title=Mongolia to be represented at 75th Miss Universe Pageant |website=News.mn |url=https://news.mn/r/2860155/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260411042258/https://news.mn/r/2860155/ |archive-date=11 Abril 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Sonte në ekranin e Tv Klan "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |language=sq |trans-title=Tonight on Tv Klan screen "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607111404/https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> Bumitiw sa kompetisyon sina Quỳnh Anh Nguyễn ng Biyetnam, Eunice Wong ng Malaysia, Vion Erico Tan ng Singapura, at Tharina Botes ng Taylandiya kasama ang mga bansang Indonesya at Laos sa gitna ng alitan sa prangkisa.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Erwin |date=22 Oktubre 2026 |title=MGI pulls six Southeast Asian candidates from Miss Universe 2026 |url=https://www.pep.ph/news/local/194329/six-southeast-asian-candidates-miss-universe-2026-a712-20261022 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=tl}}</ref><ref>{{cite news|date=21 Oktubre 2026 |title=Miss Universo 2026: seis países de Asia se quedan fuera tras decisión oficial de MGI |trans-title=Miss Universe 2026: Six Asian countries left out following official decision by MGI |url=https://www.extra.ec/noticia/farandula/miss-universo-2026-seis-paises-asia-quedan-fuera-decision-oficial-mgi-165306.html |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Extra.ec|last=Larco Bravo|first=Nadia|language=es}}</ref><ref>{{cite news|date=21 Oktubre 2026 |title=MGI แถลงจุดยืน ไม่ส่ง 'ทารีน่า' และอีก 5 ประเทศ ร่วมประกวด มิสยูนิเวิร์ส 2026 ยันปกป้องศักดิ์ศรี |trans-title=MGI issues a statement: It will not send 'Tharina'—along with representatives from five other countries—to compete in Miss Universe 2026, asserting a commitment to upholding its dignity |url=https://www.matichon.co.th/lifestyle/social-women/news_5942617 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Matichon |language=th}}</ref><ref>{{cite news|last=Hassan|first=Amri|date=21 Oktubre 2026|title=Malaysia Antara Enam Negara Tidak Sertai Miss Universe Ke-75, MGI Utamakan Keselamatan & Maruah Peserta|trans-title=Malaysia Among Six Countries Not Participating in the 75th Miss Universe; MGI Prioritizes Safety and Dignity of Contestants|url=https://gempak.com/hiburan/malaysia-antara-enam-negara-tidak-sertai-miss-universe-ke-75-mgi-utamakan-keselamatan-maruah-peserta|website=Gemapak|language=ms|access-date=22 Oktubre 2026}}</ref> Bumitiw si Anna-Maria Babau ng Bulgarya matapos masangkot sa isang aksidente.<ref>{{cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Анна Мария Бабау е „Мис Вселена България 2026" – ще представи страната на 75-ото издание в Пуерто Рико |trans-title=Anna Maria Babau is Miss Universe Bulgaria 2026 – she will represent the country at the 75th edition in Puerto Rico |url=https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721131212/https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |archive-date=21 Hulyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Town Bulgaria |language=bg}}</ref><ref>{{cite news|last=Javier Díaz|first=Francisco|date=7 Nobyembre 2026|title=Bulgaria queda fuera de Miss Universe tras serio accidente automotriz|trans-title=Bulgaria out of Miss Universe following serious car accident|url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/bulgaria-queda-fuera-de-miss-universe-tras-serio-accidente-automotriz/|url-status=live|website=El Nuevo Día|language=es|access-date=8 Nobyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261107170715/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/bulgaria-queda-fuera-de-miss-universe-tras-serio-accidente-automotriz/|archive-date=7 Nobyembre 2026}}</ref> Bumitiw si Prayashna Gurung ng Nepal sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2026 |title=Prayashna Gurung becomes Miss Universe Nepal, Binita Oli takes Miss Earth Nepal crown |url=https://english.onlinekhabar.com/prayashna-gurung-miss-universe.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=OnlineKhabar |language=en-GB}}</ref> Bumitiw si Mubanga Hatyoka ng Sambia dahil sa suliranin sa kaniyang visa.<ref>{{cite web |last=Rubaya |first=Tapiwa |date=16 Mayo 2026 |title=Africa celebrates as Luay Latif is crowned Mr Supranational Zambia |url=https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516102703/https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |archive-date=16 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=My Afrika Magazine |language=en}}</ref> Hindi sumali ang Miss Universe Latina; at mga bansang Baybaying Garing, Emiratos Arabes Unidos, Eslobenya, Mawrisyo, Palestina, at Rwanda sa edisyong ito matapos mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata. Bumitiw si Victoria Amerson ng Austrya matapos masangkot sa isang aksidente.<ref name=":6" /> Bumitiw si Marian Madly ng Kolektibidad ng San Martin sa personal na dahilan. Bumitiw si Thandi Chisi si Malawi dahil sa mga suliraning pinansyal at pang-organisasyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Setyembre 2026 |title=Revealed: Why Miss Malawi Thandie Chisi walked away from Miss Universe dream - Entertainment News Malawi |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-pulls-out-of-miss-universe-bid-after-months-of-unresolved-issues-with-pageant-bosses-thandie-chisi-says-she-lost-confidence-in-organisers-ability-to-send-her-to-the-global-pageant-a/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref> Bumitiw rin si Zoulahatou Amadou ng Niher matapos mapagdesisyunan na lalahok siya sa ibang internasyonal na patimpalak.<ref name=":5" /> Bumitiw si Aminath Yuin Mohamed ng Maldibas upang pagtuunan ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=25 Hunyo 2026 |title=Maladewa Bakal Comeback di Miss Universe 2026, Wakilnya Berhijab! |language=id |trans-title=The Maldives Will Make a Comeback at Miss Universe 2026, with a Hijab-Worshipping Representative! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260624214236/https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |archive-date=24 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rasheed |first=Zain |date=26 Hunyo 2026 |title=New Queen Crowned: Aminath Yuin Named Miss Universe Maldives 2026 |url=https://sukunplay.com/en/article/15466 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Sukun Play |language=en}}</ref> ==== Pagbubukod sa mga bansa sa Timog-Silangang Asya sa kompetisyon ==== Noong Setyembre 2026, nagkaroon ng alitan sa pagitan ng mga grupong namamahala sa Miss Universe Organization na nakaapekto sa kuwalipikasyon ng mga kinatawan mula sa anim na bansa sa [[Timog-silangang Asya]] para sa edisyong ito: Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Thailand at heart of Miss Universe turmoil |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3321995/thailand-at-heart-of-miss-universe-turmoil |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Setyembre 2026 |title=MUO declares six nations’ delegates ineligible for Miss Universe 2026 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40071208 |access-date=22 Setyembre 2026 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> Nagsimula ang alitan sa magkasalungat na posisyon tungkol sa bisa ng mga kasunduan sa pambansang prangkisa na hawak ng Miss Universe Eastern Pte. Ltd., na pinamumunuan ni Nawat Itsaragrisil, at ng mga pambansang may-hawak ng prangkisa sa mga naturang bansa.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Organization says 6 countries barred from 75th competition amid franchise dispute |language=en |work=[[GMA News Online]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1002825/miss-universe-organization-says-6-countries-barred-from-75th-competition-amid-franchise-dispute/story/ |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe eligibility of 6 SEA delegates in limbo after new Nawat Itsaragrisil clash |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/09/18/2557164/miss-universe-eligibility-6-sea-delegates-limbo-after-new-nawat-itsaragrisil-clash |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong 18 Setyembre 2026, inihayag ng Miss Universe Organization na gumagamit ng pangalang JKN Universe LLC, na hindi nito kinikilala ang mga kasunduan sa prangkisa at lisensya na sinasabing pinasok ng Miss Universe Eastern at mga entidad na kaugnay kay Itsaragrisil. Ayon sa pahayag, walang kapangyarihan ang Miss Universe Eastern na magbigay, maglipat, o magtalaga ng mga karapatan sa tatak ng Miss Universe dahil wala itong umiiral na kasunduan sa prangkisa at lisensya o iba pang mga legal na instrumento sa paglilisensya sa JKN Universe LLC. Dahil dito, inihayag ng organisasyon na ang mga kasunduan para sa Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya ay hindi awtorisado at hindi kikilalanin, at ang mga kinatawan ng mga bansang ito ay hindi magiging kuwalipikadong lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Yasmin |first=Shahana |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe says six Southeast Asian contestants cannot compete in 2026 pageant |url=https://www.the-independent.com/life-style/miss-universe-southeast-asia-2026-pageant-b3053567.html |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[The Independent]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Setyembre 2026 |title=Thai pageant director insists 6 nations, including S’pore, remain eligible for Miss Universe 2026 |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/life/singapore-among-6-nations-declared-ineligible-for-miss-universe-2026-over-franchise-dispute |access-date=22 Setyembre 2026 |issn=0585-3923}}</ref> Sa kasalukuyan, apat sa mga pinag-aagawang prangkisa ang nakapili na ng mga kinatawan para sa kompetisyon: Quỳnh Anh Nguyễn ng Biyetnam,<ref>{{Cite web |last=Anh |first=Thạch |date=3 Oktubre 2026 |title=Nguyễn Quỳnh Anh đăng quang Miss Universe Vietnam 2026 |trans-title=Nguyen Quynh Anh crowned Miss Universe Vietnam 2026 |url=https://thanhnien.vn/nguyen-quynh-anh-dang-quang-miss-universe-vietnam-2026-18526100222363228.htm |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Báo Thanh Niên |language=vi}}</ref> Eunice Wong ng Malaysia,<ref>{{cite news|title=At 37, businesswoman Eunice Wong takes Miss Universe Malaysia crown, heads to Puerto Rico|url=https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|url-status=live|website=Malay Mail|date=3 Oktubre 2026|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003065141/https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> Vion Erico Tan ng Singapura,<ref>{{Cite web |last=Chia |first=Elisa |date=15 Oktubre 2026 |title=Miss Universe Singapore 2026 set to compete in Puerto Rico finals as franchise dispute appears to clear |url=https://www.asiaone.com/lifestyle/miss-universe-singapore-2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=AsiaOne |language=en}}</ref> at Tharina Botes ng Taylandiya.<ref>{{cite news |date=23 Agosto 2026 |title=สมมง "ทารีน่า โบเทส" คว้าตำแหน่ง Miss Universe Thailand 2026 |language=th |trans-title=Tharina Botes wins the crown as Miss Universe Thailand 2026 |website=PPTV HD 36 |url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823155559/https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |archive-date=23 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Enriquez |first=Em |date=23 Setyembre 2026 |title=6 Southeast Asian Countries Might Be Barred from Miss Universe 2026 |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017142130/https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc?__cf_chl_rt_tk=ouuty092lfYQPbq6PuaYeCDBSzsuc3kR56na5GrylS4-1792246890-1.0.1.1-o29q8JgCwZsvYjTfw3WS7HsjVVE3gSe2bxLal8BK.jU |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Preview Philippines |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=3 Oktubre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil defies MUO; says Vietnam will join Miss Universe 2026 |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261003091415/https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-date=3 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Oktubre 2026 |title=Vietnam, 5 other SE Asian representatives absent from Miss Universe 2026 contestant list |url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017143159/https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=en}}</ref> Tumanggi si Day na tukuyin kung paano tutugon ang organisasyon sakaling subukang lumahok sa kompetisyon ang mga kandidatang pinili ng mga prangkisang pinagtatalunan.<ref>{{cite news|last=Figueroa Roqué|first=Jan|date=14 Oktubre 2026|title=CEO de Miss Universe anticipa casi una docena de eventos masivos en Puerto Rico|trans-title=Miss Universe CEO anticipates nearly a dozen large-scale events in Puerto Rico|url=https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|url-status=live|website=El Vocero|language=es|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017083406/https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Thành|first=Vinh|date=16 Oktubre 2026|title=CEO Miss Universe ra tuyên bố mới: Cơ hội dự thi của Quỳnh Anh tại Puerto Rico bị lung lay|trans-title=Miss Universe CEO issues new statement: Quynh Anh's opportunity to compete in Puerto Rico is now in jeopardy|url=https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|url-status=live|website=Nghệ An|language=vi|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017082337/https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref> Itinanggi ng Miss Universe Eastern na kumakatawan ang pahayag ng Miss Universe Organization sa pangkalahatang posisyon ng mga may-ari ng Miss Universe. Ayon sa Miss Universe Eastern, pagmamay-ari ang JKN Universe LLC sa pamamagitan ng 50:50 na estruktura sa pagitan ng Miss Universe Eastern at Miss Universe Western sa ilalim ng JKN Legacy Inc. Sa ilalim ng <nowiki>''</nowiki>Hemisphere Agreement<nowiki>''</nowiki>, ang Miss Universe Eastern ang may eksklusibong karapatang patakbuhin at pamahalaan ang tatak sa 95 teritoryo sa silangang hemispero, kabilang ang Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe faces new crisis two months before final; 6 contestants caught in the dispute |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260918924217/miss-universe-new-crisis-before-final-6-contestants-dispute/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Hola! USA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Setyembre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil’s Miss Universe license agreement in jeopardy |url=https://entertainment.inquirer.net/684102/nawat-itsaragrisils-miss-universe-license-agreement-in-jeopardy |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Dahil dito, iginiit nitong may karapatan silang magpadala ng anim na kandidata mula sa mga naturang bansa sa edisyong ito, at hindi dapat maapektuhan ang paglahok ng mga kandidata sa panloob na alitan na dapat lutasin sa legal na pamamaraan. Gayunpaman, noong 21 Oktubre 2026, inanunsyo ng Miss Grand International Organization na hindi na nila ipapadala ang mga kandidata mula sa anim na bansa.<ref>{{Cite web |last= |date=21 Oktubre 2026 |title=Quynh Anh will not be allowed to compete in Miss Universe 2026. |url=https://www.vietnam.vn/en/quynh-anh-khong-duoc-thi-miss-universe-2026 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Vietnam.vn |language=en}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod na kandidata ay kumpirmadong lalahok:<ref name=":6">{{Cite web |date=21 Oktubre 2026 |title=Miss Universe 2026: conoce aquí a las candidatas |trans-title=Miss Universe 2026: Meet the candidates here |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/fotogalerias/miss-universe-2026-conoce-aqui-a-las-candidatas/ |access-date=22 Oktubre 2026 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagdeco|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Jogersa|Beqiri|nolink=1}}<ref name=":3">{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Jorgesa Beqiri dhe Evisa Pacolli fituese të "Miss Universe Albania & Kosova 2026", spektakli magjik në TV Klan |language=sq |trans-title=Jorgesa Beqiri and Evisa Pacolli winners of "Miss Universe Albania & Kosovo 2026", the magical spectacle on TV Klan |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607133643/https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |25 |Shkodër |- |{{flagdeco|DEU}} [[Alemanya]] |{{sortname|Celina|Weil|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Wessel |first=Julian Simon |date=4 Oktubre 2026 |title=Vom Dorf in die große Welt: Celina Weil ist Miss Universe Germany |trans-title=From village to the big world: Celina Weil is Miss Universe Germany |url=https://www.hna.de/hessen/mit-krone-in-rockenberg-wetterauerin-celina-weil-ist-miss-universe-germany-94523056.html |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Hessische/Niedersächsische Allgemeine |language=de}}</ref> |25 |Rockenberg |- |{{flagdeco|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{sortname|Wanderléia|Rodrigues}}<ref>{{cite news |last=Pedro |first=Francisco |date=1 Disyembre 2025 |title=Wanderleia Rodrigues eleita Miss Angola edição 2025 |language=pt |trans-title=Wanderleia Rodrigues elected Miss Angola 2025 |website=Jornal de Angola |url=https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025 |access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722010929/https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Cuanza Norte |- |{{flagdeco|ARG}} [[:en:Miss_Argentina|Argentina]] |{{sortname|Daiana |Pereyra|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Díaz |first=Francisco Javier |date=16 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Argentina renuncia inesperadamente |trans-title=Miss Universe Argentina resigns unexpectedly |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-argentina-renuncia-inesperadamente/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |28 |Posadas |- |{{flagdeco|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Arena|Zeynalian|nolink=1}}<ref name=":4">{{Cite web |date=6 Setyembre 2026 |title=Candidatas a Miss Universo 2026 de Asia y Oceanía, a las que se enfrenta la ecuatoriana Dalia Bucaram |trans-title=Miss Universe 2026 candidates from Asia and Oceania, among whom Ecuadorian Dalia Bucaram will compete |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-miss-universo2026-asia-oceania-australia-candidatas-dalia-bucaram-131939/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Primicias}}</ref> |33 |[[Teheran]] |- |{{flagdeco|ABW}} [[Aruba]] |{{sortname|Elizabeth |Johnson|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Felix |date=2026-08-31 |title=E simpatica Elizabeth Johnson corona como Miss Universe Aruba 2026 |url=https://diario.aw/categories/noticia/general/e-simpatica-elizabeth-johnson-corona-como-miss-universe-aruba-2026 |access-date=2026-09-18 |website=Diario Online |language=en-gb}}</ref> |24 |Oranjestad |- |{{flagdeco|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Caitlin|Worthington|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=George|first=Owen|date=26 Agosto 2026|title=Caitlin Worthington Crowned Miss Universe Australia 2026|url=https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|url-status=live|website=Gold Coast Magazine|access-date=30 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260826120000/https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|archive-date=26 Agosto 2026|language=en}}</ref> |29 |[[Brisbane]] |- |{{flagdeco|BHS}} [[Bahamas]] |{{sortname|Shawndra |Henfield|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Moss |first=Shavaughn |date=24 Hulyo 2026 |title=Shawndra Henfield crowned Miss Universe Bahamas 2026 |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260724121624/https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Exuma |- |{{flagdeco|BGD}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Samira|Mahi|nolink=1}}<ref>{{cite news|date=8 Nobyembre 2026|title=Samira Khan Mahi to represent Bangladesh at Miss Universe 2026|url=https://en.banglanews24.com/entertainment/news/bd/197626.details|url-status=live|website=Banglanews24.com|access-date=8 Nobyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261108045148/https://en.banglanews24.com/entertainment/news/bd/197626.details|archive-date=8 Nobyembre 2026|language=en}}</ref> |29 |Lakshmipur |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga |Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lierde |first=Morgane Van |date=22 Pebrero 2026 |orig-date=21 Pebrero 2026 |title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |trans-title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |url=https://www.lalibre.be/lifestyle/2026/02/21/voici-qui-est-la-nouvelle-miss-belgique-2026-6F4IMPJO25EGTLSRQWY4LRG5XY/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=La Libre |language=fr}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagdeco|BLZ}} [[Belise|Belis]] |{{sortname|Caleigh-Rose|West|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Caleigh-Rose West crowned Miss Universe Belize 2026|url=https://www.breakingbelizenews.com/2026/08/16/caleigh-rose-west-crowned-miss-universe-belize-2026/|website=Breaking Belize News|date=16 Agosto 2026|access-date=17 Agosto 2026|language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagdeco|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Clara|Vegas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sequeiros |first=Judith |date=4 Disyembre 2025 |title=Clara Vegas es la nueva Miss Venezuela y representará al país en el Miss Universe 2026 en Puerto Rico |language=es |trans-title=Clara Vegas is the new Miss Venezuela and will represent the country at Miss Universe 2026 in Puerto Rico |website=La República |url=https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205035617/https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |24 |Chacao |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Aliya |Karotkaya|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Yakimuk|first=Augustine|date=30 Agosto 2026|title=Чым цяпер займаюцца дзяўчаты, якіх летась назвалі самымі прыгожымі ў Беларусі?|trans-title=What are the young women who were named the most beautiful in Belarus last year doing now?|url=https://nashaniva.com/403365|url-status=live|website=Nasha Niva|language=be|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260830150449/https://nashaniva.com/403365|archive-date=30 Agosto 2026}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagdeco|Bonaire}} [[Bonaire]] |{{sortname|Caroline|Porras|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Hofstra |first=Hans |date=5 Hulyo 2026 |title=Caroline Porras wint Miss Universe Bonaire 2026 |language=nl |trans-title=Caroline Porras wins Miss Universe Bonaire 2026 |website=Bonaire.nu |url=https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260705160743/https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Antriol |- |{{flagdeco|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Dabilo|Moses|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Pebrero 2026 |title=Moses crown without the catwalk |url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/89848 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Daily News |language=en}}</ref> |26 |[[Gaborone]] |- |{{flagdeco|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Marcella |Kozinski|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2026 |title=Marcella Kozinski é coroada Miss Universe Brasil 2026 |trans-title=Marcella Kozinski is crowned Miss Universe Brazil 2026 |url=https://record.r7.com/miss-universe-brasil/marcella-kozinski-e-coroada-miss-universe-brasil-2026-26072026/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Record |language=pt-BR}}</ref> |26 |[[Curitiba]] |- |{{flagdeco|VGB}} [[Britanikong Kapuluang Birhenes]] |{{sortname|Orealia|Thomas|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Orealia Thomas Is Miss Universe BVI 2026|url=https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|url-status=live|website=Virgin Islands Platinum News|date=23 Setyembre 2026|access-date=3 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260924123900/https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|archive-date=24 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |27 |Santo Tomas |- |{{flagdeco|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Valeria |Mena|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 July 2026 |title=¡Tenemos nueva reina! Valeria Mena, Miss Oruro, es coronada Miss Bolivia Universo 2026 |trans-title=We have a new queen! Valeria Mena, Miss Oruro, is crowned Miss Bolivia Universe 2026 |url=https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/tenemos-nueva-reina-valeria-mena-miss-oruro-es-coronada-miss-bolivia-universo-2026-2026725231012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726032417/https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/miss-residentes-japon-conquista-la-corona-de-miss-bolivia-internacional-2026-202672522947 |archive-date=26 July 2026 |access-date=26 July 2026 |website=[[Red Uno de Bolivia]] |language=es}}</ref> |23 |Oruro |- |{{flagdeco|CPV}} [[Cabo Verde]] |{{sortname|Armandina|Cunha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2026 |title=Armandina Cunha eleita Miss Universe Cabo Verde |trans-title=Armandina Cunha elected Miss Universe Cape Verde |url=https://ilhas.li/aS5d |access-date=17 Agosto 2026 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref> |27 |São Vicente |- |{{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica]] |{{sortname|María Alejandra|Acosta|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Chinchilla Marín |first=Hillary |date=5 Hunyo 2026 |title=Mariale Acosta es la nueva Miss Universe Costa Rica 2026: así se vivió la gala dorada |language=es |trans-title=Mariale Acosta is the new Miss Universe Costa Rica 2026: this is how the golden gala was experienced |website=La Teja |url=https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606060337/https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |archive-date=6 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Heredia |- |{{flagdeco|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Bianty|Gomperts|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Hulyo 2026 |title=Bianty Rojer Gomperts ta e Miss Universe Curaçao 2026 |language=pt |trans-title=Bianty Rojer Gomperts is crowned Miss Universe Curaçao 2026 today |website=NoticiaCla |url=https://www.noticiacla.com/news/38733/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727153147/https://www.noticiacla.com/news/38733/ |archive-date=27 Hulyo 2026}}</ref> |28 |Amerikanenkamp |- |{{flagdeco|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |{{sortname|Jessi|Kalambayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Culture : le Fonds de Promotion culturelle félicite Jessi Kalambayi, élue « Miss Universe » RDC 2026 |trans-title=Culture: The Cultural Promotion Fund congratulates Jessi Kalambayi, elected "Miss Universe" DRC 2026 |url=https://acp.cd/culture/culture-le-fonds-de-promotion-culturelle-felicite-jessi-kalambayi-elue-miss-universe-rdc-2026/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Agence Congolaise de Presse |language=fr-FR}}</ref> |28 |[[Kinshasa]] |- |{{flagdeco|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Fie Rose|Lindegaard|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canadá 2025 se despide de su corona con su bebé en brazos |language=es |trans-title=Miss Universe Canada 2025 bids farewell to her crown with her baby in her arms |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810014113/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Copenhague]] |- |{{flagdeco|EGY}} [[Ehipto]] |{{sortname|Sonia|Gergis|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina|first=Armin P.|date=18 Agosto 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt’s bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-date=21 Agosto 2026|access-date=30 Agosto 2026|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> |31 |[[Cairo]] |- |{{flagdeco|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Dalia|Bucaram|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Agosto 2026 |title=Dalia Bucaram es la ganadora de Miss Universo Ecuador 2026 |language=es |trans-title=Dalia Bucaram is the winner of Miss Universe Ecuador 2026 |website=Primicias |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/dalia-bucaram-miss-universo-ecuador-ganadora-corona-final-130393/ |access-date=17 Agosto 2026}}</ref> |21 |Guayaquil |- |{{flagdeco|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Sofía|Córdova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Figueroa |first=Lissette |date=28 Hunyo 2026 |title=Sofía Córdova es Miss Universo El Salvador 2026 |language=es |trans-title=Sofía Córdova is Miss Universe El Salvador 2026 |website=El Diario de Hoy |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629051045/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |archive-date=29 Hunyo 2026}}</ref> |27 |[[San Salvador]] |- |{{flagdeco|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{sortname|Anna|Ličková|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Obrovský triumf odmietnutej finalistky z Ruže pre nevestu: Vyhrala Miss Universe Slovensko! |language=sk |trans-title=Huge triumph of the rejected finalist from A Rose for the Bride: She won Miss Universe Slovakia! |website=Koktejl |url=https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617082300/https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |25 |Martin |- |{{flagdeco|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Susana|Medina|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Viera |first=Briseida |date=20 Hulyo 2026 |title=Susana Medina, la grancanaria que alza la corona de Miss Universe Spain 2026 |trans-title=Susana Medina, the Gran Canarian who claims the Miss Universe Spain 2026 crown. |url=https://www.laprovincia.es/canarias/2026/07/20/susana-medina-grancanaria-conquista-corona-dv-132623842.html |access-date=26 Hulyo 2026 |website=La Provincia - Diario de Las Palmas |language=es}}</ref> |27 |Las Palmas |- |{{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Justus|Kelley}}<ref>{{cite web |last=Parent |first=Tabitha |date=27 Agosto 2026 |title=Miss USA 2026 Crowns Miss Virginia as Winner, Marking First Mom to Win Pageant |url=https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827123800/https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=People |language=en}}</ref> |31 |Arlington |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Emili|Denneng|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Agosto 2026 |title=ФОТО ⟩ Эмили из небольшого эстонского города представит страну на 75-м конкурсе «Мисс Вселенная» |trans-title=PHOTO ⟩ Emili from a small town in Estonia will represent the country at the 75th Miss Universe pageant |url=https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827131245/https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=Limon |language=ru}}</ref> |20 |Pärnu |- |{{flagdeco|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Bruk|Belete|nolink=nolink=1}}<ref name="ETH&DEU">{{cite web|title=Four Crowns, Three New Queens, One Remarkable Night in Bern|url=https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|url-status=live|website=Musecast|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260927195119/https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|archive-date=27 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |24 |[[Madrid]] |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Belvy Naa |Ofori|nolink=nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Lartey|first=Winifred|date=10 Oktubre 2026|title=Miss Universe Ghana 2026 eyes global stage to inspire girls, champion women's empowerment|url=https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|url-status=live|website=Asaase Radio|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011121424/https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |33 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Isabel|Mbomio|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguema Eyenga |first=Jovina Mikue |date=20 Setyembre 2026 |title=¡Centro Sur se corona por partida doble: Evinayong y Niefang conquistan Miss Guinea Ecuatorial 2026! |trans-title=Centro Sur takes a double crown: Evinayong and Niefang win Miss Equatorial Guinea 2026! |url=https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260920165132/https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |archive-date=20 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Mofueñ |language=es}}</ref> |24 |Evinayong |- |{{flagicon|GBR}} [[Great Britain|Gran Britanya]] |{{sortname|Angela|Aumonier|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=12 Hulyo 2026 |title=Miss Universo 2026: Dos filipinas buscarán coronarse en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026: Two Filipinas will seek to be crowned in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260712203620/https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Douglas |- |{{flagdeco|GRE}} [[Gresya]] |{{sortname|Olivia|Vasilopoulos|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Melbourne to Miss Universe: Olivia Vassilopoulos crowned Miss Universe Greece 2026|url=https://neoskosmos.com/en/2026/09/26/news/australia/melbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026/|url-status=live|website=Neos Kosmos|date=26 Setyembre 2026|access-date=28 Setyembre 2026|archive-url=https://perma.cc/M5SH-4UFR?url=https%3A%2F%2Fneoskosmos.com%2Fen%2F2026%2F09%2F26%2Fnews%2Faustralia%2Fmelbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026%2F&ts=20260926072718|archive-date=2026-09-26}}</ref> |25 |Mytilene |- |{{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Chloé|Deher|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Devriese |first=Emmanuelle |date=11 Enero 2026 |title=Miss Univers Guadeloupe : "Suis-je un être infâme ?", Ophély Mézino évincée de son titre, elle prend la parole |trans-title=Miss Universe Guadeloupe: "Am I a despicable being?", Ophély Mézino stripped of her title, she speaks out |url=https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111232608/https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |archive-date=11 Enero 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Aufeminin |language=fr}}</ref> |31 |Terre-de-Haut |- |{{flagdeco|GIN}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Justine|Kamara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Diallo |first=Abdoul Malick |date=12 Setyembre 2026 |title=Miss Univers 2026 : ancienne 4e dauphine Miss France 2017, Justine Kamara représentera la Guinée |trans-title=Miss Universe 2026: Former 4th runner-up Miss France 2017, Justine Kamara will represent Guinea |url=https://www.guinee360.com/12/09/2026/miss-univers-2026-ancienne-4e-dauphine-miss-france-2017-justine-kamara-representera-la-guinee/ |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Guinee360 |language=fr}}</ref> |29 |Nancy |- |{{flagdeco|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Adelina |Castillo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peña |first=Yesica |date=9 Agosto 2026 |title=María Castillo conquista la corona y se convierte en Miss Universo Guatemala 2026 |language=es-ES |trans-title=María Castillo wins the crown and becomes Miss Universe Guatemala 2026 |work=La Hora |url=https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |access-date=9 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809081755/https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref> |27 |Sacatepéquez |- |{{flagdeco|GUY}} [[Guyana]] |{{sortname|Angel |Bhathal|nolink=1}} |39 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Celene|Hall|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=25 Agosto 2026 |title=Celene Hall takes Miss Universe Jamaica 2026 crown |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/08/25/celene-hall-takes-miss-universe-jamaica-2026-crown/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |25 |Portland |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Sayuki|Ito|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=23 Hunyo 2026 |title=日本代表に福岡の伊藤さゆきさん　ミス・ユニバース |trans-title=Sayuki Ito from Fukuoka has been selected to represent Japan at the Miss Universe pageant |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623164937/https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |archive-date=23 Hunyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Yahoo! Japan |language=ja}}</ref> |26 |[[Fukuoka]] |- |{{flagdeco|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Tatenda|Rameau|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=26 Agosto 2026 |title=Miss Haiti crowns the wrong contestant in shocking 2026 mix-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260826920181/miss-haiti-crowns-wrong-contestant/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |[[Syracuse, New York|Syracuse]] |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |{{sortname|Luisa|Pineda|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=12 Setyembre 2026 |title=Luisa Pineda gana la corona de Miss Universo Honduras 2026 |trans-title=Luisa Pineda wins the Miss Honduras Universe 2026 crown |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912034600/https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |26 |San Francisco de Yojoa |- |{{flagdeco|HKG}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Jennifer|Zhou|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=19 Setyembre 2026 |title=環姐港區2026{{!}}周婷棄港姐轉戰場強勢奪冠 亞軍梁藝齡感謝「契媽」楊小娟力撐 梁聖童獲季軍後最想除高踭鞋貼地 |language=zh-Hant |trans-title=Miss Universe Hong Kong 2026 {{!}} Zhou Ting pivots from Miss Hong Kong to clinch a commanding victory; runner-up Leung Ngai-ling thanks her godmother, Yeung Siu-kuen, for the strong support; third-place winner Leung Shing-tung says her top priority after the contest is taking off her high heels and standing barefoot on the ground |website=SingTao Headlines |url=https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260919173202/https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |archive-date=19 Setyembre 2026}}</ref> |27 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|JOR}} [[Jordan|Hordan]] |{{sortname|Destiny|Anbar|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan's historic Miss Universe comeback after 66 years |language=en |website=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909090414/https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |archive-date=9 Setyembre 2026}}</ref> |20 |[[Aman]] |- |{{flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Kaziah Liz|Mejo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Devadasan |first=K. P. |date=24 Agosto 2026 |title=UAE-born Kerala girl Kaziah Liz Mejo wins Miss Universe India 2026 |url=https://gulfnews.com/entertainment/uae-born-keralas-kaziah-liz-mejo-crowned-miss-universe-india-2026-1.500650309 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |19 |Mavelikkara |- |{{flagdeco|IRQ}} [[Irak]] |{{sortname|Samantha|Slewa|nolink=1}} |29 |Vaughan |- |{{flagdeco|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Aideen|Howard|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Walsh |first=Lauren |date=21 Hunyo 2026 |title=The competition is 'about far more than appearance' Boston-born Limerick lady crowned Miss Universe Ireland 2026 |language=en |website=Evoke |url=https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621224127/https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |archive-date=21 Hunyo 2026 |archiveurl=}}</ref> |22 |Castletroy |- |{{flagdeco|ISL}} [[Iceland|Islandiya]] |{{sortname|Sigríður Ósk|Hrafnkelsdóttir|Sigga Ózk|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sigurjónsdóttir |first=Guðrún Selma |date=23 Abril 2026 |title=Sigga Ózk er orðlaus |language=is |trans-title=Sigga Ózk is speechless |website=Morgunblaðið |url=https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423160638/https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |27 |Garðabær |- |{{flagdeco|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Danielle|Yablonka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fellig |first=Vita |date=2 Hulyo 2026 |title=South Florida-born Israeli Danielle Yablon crowned Miss Israel 2026 in Miami |language=en |website=Jewish News Syndicate |url=https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |url-status=dead |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702230606/https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |25 |[[Herzliya]] |- |{{flagdeco|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Giada|Folcia|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Agosto 2026 |title=Miss Universe Italy, il titolo va alla modella Giada Folcia |language=it |trans-title=Miss Universe Italy, the title goes to model Giada Folcia |website=Agenzia Nazionale Stampa Associata |url=https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |url-status=live |access-date=1 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143916/https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |archive-date=31 Agosto 2026}}</ref> |37 |[[Milan]] |- |{{flagdeco|KHM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Than|Rthna|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=អបអរ! ថាន រតនា ផ្ដួលបេក្ខភាពជើងខ្លាំងច្រើនរូប ក្លាយជារាជិនីម្ចាស់មកុដ MUC 2026|trans-title=Congratulations! Than Ratana defeated many strong candidates to become the queen of the MUC 2026 crown.|url=https://popular.com.kh/%e1%9e%a2%e1%9e%94%e1%9e%a2%e1%9e%9a-%e1%9e%90%e1%9e%b6%e1%9e%93-%e1%9e%9a%e1%9e%8f%e1%9e%93%e1%9e%b6-%e1%9e%95%e1%9f%92%e1%9e%8a%e1%9e%bd%e1%9e%9b%e1%9e%94%e1%9f%81%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%81/|url-status=live|website=Popular Magazine|language=km|date=21 Setyembre 2026|access-date=21 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260921120300/https://popular.com.kh/%E1%9E%A2%E1%9E%94%E1%9E%A2%E1%9E%9A-%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%93-%E1%9E%9A%E1%9E%8F%E1%9E%93%E1%9E%B6-%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%BD%E1%9E%9B%E1%9E%94%E1%9F%81%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%81/|archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |31 |Kampong Cham |- |{{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |{{sortname|Audrey|Black|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Diplômée de Paris et vendeuse de poulets, l'histoire complète d'Audrey Black Moutongo, la nouvelle Miss Cameroun 2025|trans-title=A graduate of Paris and a chicken vendor, the full story of Audrey Black Moutongo, the new Miss Cameroon 2025|url=https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|url-status=live|website=Laura Dave Media|language=fr|date=10 Marso 2026|access-date=22 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511220659/https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |30 |Douala |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Aslihan |Morali|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canada 2025 carries her baby during emotional final walk as the reigning queen |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811074009/https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |Ancaster |- |{{flagdeco|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Jenna-Monét|Queeley|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Morris |first=Anthony |date=17 Hunyo 2026 |title=Jenna Monet-Queeley Crowned Miss Universe U.S. Virgin Islands 2026, honors St. Kitts and Nevis Heritage |language=en |website=SKN News |url=https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |url-status=dead |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617205459/https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |21 |Saint Croix |- |{{flagdeco|CYM}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Juliana|Myers|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Boxall |first=Simon |date=13 Hulyo 2026 |title=Juliana Myers crowned Miss Universe Cayman Islands |language=en |website=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713064620mp_/https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |West Bay |- |{{flagdeco|TCA}} [[Kapuluang Turcas at Caicos|Kapuluang Turks at Caicos]] |{{sortname|Selena|Grant|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Setyembre 2026 |title=Selena Grant Selected as Miss Universe TCI 2026 |language=en |website=Newsline TCI |url=https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260916113444/https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |archive-date=16 Setyembre 2026}}</ref> |25 |Providenciales |- |{{flagdeco|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Alina|Ekaterinecheva|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rakhmatullavyzy |first=Balnur |date=4 Disyembre 2025 |title="Miss Qazaqstan 2025" байқауында шымкенттік ару жеңімпаз атанды |language=kk |trans-title=Shymkent beauty wins Miss Qazaqstan 2025 |newspaper=Stan.kz |url=https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205034549/https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |22 |Shymkent |- |{{flagdeco|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Jean |Ojiro|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mwangi |first=Faith |date=28 Hulyo 2026 |title=Jean Ojiro, Miss Universe Kenya 2026 Winner, Brands And Modeling Journey |url=https://thekenyatimes.com/kenya/jean-ojiro-miss-universe-2/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Kenya Times |language=en-US}}</ref> |27 |[[Nairobi]] |- |{{flagdeco|KGZ}} [[Kirgistan]] |{{sortname|Medina|Ermekova|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Enero 2026 |title=7 thí sinh đầu tiên của Hoa hậu Hoàn vũ 2026 |language=vi |trans-title=The first 7 contestants of Miss Universe 2026 |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113203155/https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |archive-date=13 Enero 2026}}</ref> |18 |[[Biskek]] |- |{{flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|María Alejandra|López}}<ref>{{Cite web |last=Guerrero Aldana |first=Daniel |date=11 Oktubre 2026 |title=Ella es María Alejandra López, coronada como Miss Universe Colombia 2026 |trans-title=She is María Alejandra López, crowned Miss Universe Colombia 2026 |url=https://www.elespectador.com/revista-vea/famosos/maria-alejandra-lopez-miss-universe-colombia-2026/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=El Espectador |language=es}}</ref> |32 |[[Pereira, Colombia|Pereira]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Evisa|Pacolli|nolink=1}}<ref name=":3" /> |21 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|CRO}} [[Kroasya]] |{{sortname|Antea|Mršić|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2026 |title=Antea Mršić nova je Miss Universe Hrvatske 2026. |trans-title=Antea Mršić is the new Miss Universe Croatia 2026. |url=https://www.24sata.hr/show/antea-mrsic-nova-je-miss-universe-hrvatske-2026-1130093 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24sata |language=hr}}</ref> |24 |[[Zagreb]] |- |{{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Mia |Dio|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Everything about Mia Dio, the new beauty queen who will represent Cuba at Miss Universe 2026|url=https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|url-status=live|website=CiberCuba|date=21 Agosto 2026|access-date=22 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821120243/https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |25 |[[Miami, Florida|Miami]] |- |{{flagdeco|LVA}} [[Letonya]] |{{sortname|Lāsma |Kuhtarska|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Sedliņa|first=Anita|date=5 Oktubre 2026|title=No depresijas un izdegšanas līdz "Miss Universe Latvia" kronim. Lāsma Kuhtarska izvēlas cīnīties|trans-title=From depression and burnout to the "Miss Universe Latvia" crown: Lāsma Kuhtarska chooses to fight|url=https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|url-status=live|website=Delfi|language=lv|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261006172245/https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|archive-date=6 Oktubre 2026}}</ref> |31 |[[Riga]] |- |{{flagdeco|LBN}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-date=18 Nobyembre 2025 |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagdeco|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |{{sortname|Olga |Bykadorova|nolink=1}} |32 |[[Montréal, Québec|Montréal]] |- |{{flagdeco|MAC}} [[Macau|Makaw]] |{{sortname|Xuhe|Hou|Sigga Ózk|nolink=1}} |20 |[[Lungsod ng Jilin|Jilin]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Francesca|Mercieca|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Falzon |first=Gabriel |date=17 Hulyo 2026 |title=Francesca Mercieca Crowned Miss Universe Malta 2026 |language=en |website=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260717061412/https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |archive-date=17 Hulyo 2026}}</ref> |26 |St. Paul's Bay |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Larissa |Ségarel|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mergirie-Adele |first=Mildrey |date=22 Agosto 2026 |title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Universe Martinique |trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique |url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique |access-date=23 Agosto 2026 |website=RCI |language=fr-MQ}}</ref> |28 |Lamentin |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Sara |Allali|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Candidatas africanas al Miss Universo 2026, certamen al que irá Dalia Bucaram con la banda de Ecuador|trans-title=African contestants for Miss Universe 2026, the pageant Dalia Bucaram will attend representing Ecuador|url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-africa-miss-universo2026-ecuador-dalia-bucaram-132412/|url-status=live|website=Primicias|language=es|date=12 Setyembre 2026|access-date=22 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260913033545/https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-africa-miss-universo2026-ecuador-dalia-bucaram-132412/|archive-date=13 Setyembre 2026}}</ref> |27 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MYT|variant=local}} [[Mayotte]] |{{sortname|Maëva|Toumbou Dani|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Mayo 2026 |title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe |language=fr |trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe |website=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-indien-appli/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe |access-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |33 |Tsingoni |- |{{flagdeco|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|María Guadalupe|Vargas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Tirado |first=Monica |date=29 Agosto 2026 |title=María Vargas, de Jalisco, es coronada como Miss Universe México 2026 |language=es |trans-title=María Vargas, from Jalisco, is crowned Miss Universe Mexico 2026 |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20260830920682/miss-universe-mexico-2026-en-vivo-final-candidatas-coronacion/ |access-date=30 Agosto 2026}}</ref> |28 |[[:en:Zapopan|Zapopan]] |- |{{flagdeco|MDA}} [[Moldabya]] |{{sortname|Dorina |Darii|nolink=1}} |31 |Hîncești |- |{{flagdeco|MNG}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhboldyn|Enkhdelgerekh|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=О. |first=Doljin |date=22 Setyembre 2026 |title=Э.Энхдэлгэрэх "Miss Universe" тэмцээнд Монгол Улсаа төлөөлөн оролцоно |language=mn |trans-title=E. Enkhdelgerekh to represent Mongolia at the "Miss Universe" pageant |website=Zindaa |url=https://news.zindaa.mn/5d0c |url-status=live |access-date=3 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260922152340/https://news.zindaa.mn/5d0c |archive-date=22 Setyembre 2026}}</ref> |29 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagdeco|MNE}} [[Montenegro]] |{{sortname|Aleksandra|Ivezaj|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Miss Universe Albania dhe Kosova 2026 |language=sq |trans-title=Miss Universe Albania and Kosovo 2026 |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607160835/https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |22 |Tuzi |- |{{flagdeco|MMR}} [[Myanmar]] |{{sortname|May Grace|Parry|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Hunyo 2026 |title=Bea Millan-Windorski gets award at Miss Universe Myanmar pageant |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618075931/https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |archive-date=18 Hunyo 2026}}</ref> |31 |Hpa-an |- |{{flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Charene|Labuschagne|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=2 Agosto 2026 |title=Charene Labuschagne crowned Miss Namibia |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803032059/https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Windhoek]] |- |{{flagdeco|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Danielle|Adewusi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Falade |first=Tomi |date=16 Oktubre 2026 |title=Meet Danielle Adewusi, The Doctor Bringing Women’s Health Advocacy To Miss Universe |url=https://independent.ng/meet-danielle-adewusi-the-doctor-bringing-womens-health-advocacy-to-miss-universe/ |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Independent Newspaper Nigeria |language=en-GB}}</ref> |29 |[[Lagos]] |- |{{flagdeco|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Jasmine|Blandford|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=4 Setyembre 2026 |title=Jasmine Blandford es coronada como Miss Universe Nicaragua 2026 |language=es |trans-title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 |website=La Prensa |url=https://www.laprensani.com/2026/09/04/vida/3780011-jasmine-blandford-es-coronada-como-miss-universe-nicaragua-2026 |access-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |27 |Kukra Hill |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Abelone |Smedsrud|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=24 Agosto 2026 |title=Abelone Smedsrud fra Eiker vant Miss Norway 2026 |language=Norwegian |trans-title=Abelone Smedsrud from Eiker won Miss Norway 2026 |website=Eikernytt.no |url=https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826020049/https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |archive-date=26 Agosto 2026}}</ref> |29 |Eiker |- |{{flagdeco|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Georgia|Waddington|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gooch |first=Carly |date=4 Agosto 2026 |title=Miss Universe NZ hopes to ‘debunk’ pageantry stigma |url=https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804023415/https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-date=4 Agosto 2026 |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Press |language=en}}</ref> |24 |Christchurch |- |{{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Melissa|Bottema|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Hunyo 2026 |title=Groningse Melissa Bottema is Miss Nederland: "Droom die uitkomt" |language=nl |trans-title=Melissa Bottema from Groningen is Miss Netherlands: "A dream come true" |website=De Telegraaf |url=https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628070958/https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |archive-date=28 Hunyo 2026 |accessdate=}}</ref> |26 |Winsum |- |{{flagdeco|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Misbah|Arshad|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sarkar |first=Rituparna |date=21 Agosto 2026 |title=Meet Misbah Arshad, The Psychology Student Crowned Miss Universe Pakistan 2026 |language=en |website=The Sunday Guardian |url=https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821121009/https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |archive-date=21 Agosto 2026}}</ref> |28 |Lahore |- |{{flagdeco|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Gabriela|González|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Concepción |first=Martha Vanessa |date=6 Setyembre 2026 |title=Gabriela Lineth González del Valle se coronó como Miss Universe Panamá 2026 |language=es |trans-title=Gabriela Lineth González del Valle was crowned Miss Universe Panama 2026 |website=La Prensa |url=https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260906191854/https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |archive-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |20 |Chiriquí |- |{{flagdeco|PAR}} [[Paraguay]] |{{sortname|Gretha|Matiauda|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Gretha Matiauda es la nueva Miss Universo Paraguay 2026 |language=es |trans-title=Gretha Matiauda is the new Miss Universe Paraguay 2026 |website=La Tribuna |url=https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327045533/https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |archive-date=27 Marso 2026}}</ref> |25 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagdeco|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Luren|Márquez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref> |27 |Ica |- |{{flagdeco|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Veera |Grönlund|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2026 |title=Vuoden 2026 Miss Suomi on Veera Grönlund |trans-title=Miss Finland 2026 is Veera Grönlund |url=https://www.hs.fi/suomi/art-2000012254833.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref> |30 |Pori |- |{{flagdeco|PHL}} [[Miss Universe Philippines 2026|Pilipinas]] |{{sortname|Bea|Millan-Windorski|link=Bea Millan-Windorski}}<ref>{{cite news |last=Purnell |first=Kristofer |date=2 Mayo 2026 |title=Kay BMW ang korona: La Union wins Miss Universe Philippines 2026 |language=en |website=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502153757/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |archive-date=2 Mayo 2026}}</ref> |24 |[[San Juan, La Union|San Juan]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Vivica |Lewandowski|nolink=1}} |21 |Barrington |- |{{flagdeco|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Isabela|Santos|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Carla |date=6 Agosto 2026 |title=Isabela Santos: a miss Portugal que sofreu bullying e que luta pela saúde mental e adoção de animais |trans-title=Isabela Santos: the Miss Portugal who was bullied and advocates for mental health and animal adoption. |url=https://www.jn.pt/delas/artigo/isabela-santos-a-miss-portugal-que-sofreu-bullying-e-que-luta-agora-pela-saude-mental-e-adocao-de-animais/18113717 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Jornal de Notícias |language=pt-PT}}</ref> |26 |Gaia |- |{{flagdeco|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Garance|Authié|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Giron|first=Alexian|date=18 Oktubre 2026|title=Miss Univers 2026 : Garance Authié représentera la France à Porto Rico|trans-title=Miss Universe 2026: Garance Authié will represent France in Puerto Rico|url=https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|url-status=live|website=RTL|language=fr|access-date=18 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261018234930/https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|archive-date=18 Oktubre 2026}}</ref> |22 |[[Paris]] |- |{{flagdeco|PRI}} [[Puerto Rico|Puerto Rico]] |{{sortname|Jennifer|Barreto|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rivera Cedeño |first=Jomar José |date=26 Hunyo 2026 |title=De San Sebastián la nueva Miss Universe 2026 |language=es |trans-title=From San Sebastian the new Miss Universe 2026 |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626032524/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |archive-date=26 Hunyo 2026}}</ref> |27 |San Sebastián |- |{{flagdeco|COG}} [[Republika ng Congo|Republika ng Konggo]] |{{sortname|Georgina|Kambongo|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguesso |first=Rodrigue |date=14 Setyembre 2026 |title=Georgina Kambongo, première Congolaise à représenter le Congo à Miss Univers |trans-title=Georgina Kambongo, the first Congolese woman to represent Congo at Miss Universe |url=https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914143756/https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |archive-date=14 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Africacomm.org |language=fr}}</ref> |24 |Likouala |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Melissa|Núñez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Peña |first=Shawell |date=30 Hulyo 2026 |title=¡Ella es la nueva reina de la belleza dominicana! Melissa Núñez se corona Miss RD Universo 2026 |language=es |trans-title=She is the new Dominican beauty queen! Melissa Núñez is crowned Miss RD Universe 2026 |website=El Nacional |url=https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731043526/https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |28 |La Vega |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Dominika|Kotoučková|nolink=1}}<ref>{{cite news |title=Na Miss Universe nahradí modelku Osako jezdkyně Dominika Viktorie Kotoučková|trans-title=Equestrian Dominika Viktorie Kotoučková replaces model Osako at Miss Universe|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-sophia-osako-dominika-viktorie-kotouckova.A261021_101944_missamodelky_sub|url-status=live|website=iDNES.cz|language=cs|date=21 Oktubre 2026|access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> |25 |[[Praga]] |- |[[Talaksan:Proposed_flag_of_Réunion_(VAR).svg|border|23x23px]] [[Réunion]] |{{sortname|Abigaëlle |Tailamée|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=11 Oktubre 2026 |title=[Photos - Vidéos ] Abigaëlle Tailamée est notre première Miss Universe Réunion |language=fr |trans-title=[Photos - Videos] Abigaëlle Tailamée is our first Miss Universe Réunion |website=Imaz Press |url=https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261011062941/https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |20 |Saint-Joseph |- |{{flagdeco|ROU}} [[Rumanya]] |{{sortname|Sabina|Parmac|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Popa|first=Alina|date=19 Oktubre 2026|title=Cine este Sabina Parmac-Gabriela, noua Miss Universe România 2026! Va reprezenta țara noastră la competiția internațională din Puerto Rico|trans-title=Who is Sabina Parmac Gabriela, the new Miss Universe Romania 2026! She will represent our country at the international competition in Puerto Rico|url=https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|url-status=live|website=Pro TV|language=ro|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019184954/https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|archive-date=19 Oktubre 2026}}</ref> |21 |[[Bukarest]] |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{sortname|Bernella|Velinor|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hammonds |first=Dr. Courtney A. |date=9 Agosto 2026 |title=The Crown Finds Her: Bernella Velinor Is Miss Universe Saint Lucia 2026 |url=https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811120648/https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Upscale Magazine |language=en-US}}</ref> |33 |Dennery |- |{{flagdeco|SRB}} [[Serbiya]] |{{sortname|Nikolina|Vujičić|nolink=1}}<ref>{{cite web |last1=Dž. |first1=R. |last2=K. |first2=Ć. |date=31 Agosto 2026 |title=Misica progovorila o svom poreklu: Evo odakle dolazi prelepa Nikolina koja je osvojila srca žirija i publike |trans-title=Misica spoke about her origins: Here's where the beautiful Nikolina, who won the hearts of the jury and the audience, comes from |url=https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143540/https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |archive-date=31 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Telegraf |language=sr}}</ref> |24 |Dragovo |- |{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Katti|Fofanah|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=1 Hulyo 2026 |title=Sierra Leone Comeback di Miss Universe 2026 Setelah Absen 7 Tahun |language=id |trans-title=Sierra Leone Returns to Miss Universe 2026 After 7 Year Absence |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/sierra-leone-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-7-tahun-c1c2-01-l8vsm-zvghkt |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701013135/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-universe-americas-2025-di-pembukaan-piala-dunia-2026-c1c2-01-l8vsm-w3z8jv |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Bonthe |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Roseanna|Hall|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |34 |Shurugwi |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Nimhara|Sasindi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Hunyo 2026 |title=මිස් යුනිවර්ස් ශ්‍රී ලංකා 2026 කිරුළ නිම්හාරා සසිඳිට |language=si |trans-title=Nimhara Sasindi crowned Miss Universe Sri Lanka 2026 |website=Zira Daily |url=https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625205935/https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SUR}} [[Surinam|Suriname]] |{{sortname|Maruschka|Sahiboe|nolink=1}} |33 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Josefin |Strand|nolink=1}} |27 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Itiya|Dube|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Projer |first=Leonie |date=27 Setyembre 2026 |title=Ex-Miss packt aus: «Ich wurde nach der Krönung allein gelassen» |language=de |trans-title=Ex-beauty queen opens up: "I was left all alone after the crowning" |website=[[20 Minuten]] |url=https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260927203058/https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |archive-date=27 Setyembre 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Geneva]] |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Queen Elizabeth |Makune|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Elizabeth Makune Aibuka Miss Universe Tanzania 2026 |language=sw |trans-title=Elizabeth Makune Emerges as Miss Universe Tanzania 2026 |website=Global Publishers |url=https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260921125437/https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |30 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Bajabulise|Thela|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keteyi |first=Oluthando |date=21 Hulyo 2026 |title=Bajabulise Thela crowned Miss African Beauty Universe: A new face for South Africa at Miss Universe |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/2026-07-20-bajabulise-thela-crowned-miss-african-beauty-universe-a-new-face-for-south-africa-at-miss-universe/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |23 |KaNyamazane |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Yurim|Kim|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Seong |first=Jong-hyun |date=30 Agosto 2026 |title=[포토] 김유림, '2026 미스유니버스코리아' 진 수상 |trans-title=[Photo] Kim Yurim Wins '2026 Miss Universe Korea' |url=https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260830135203/https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |archive-date=30 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=News Free Zone |language=ko}}</ref> |35 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|Timog Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Amylia |Deng|nolink=1}} |27 |[[Juba]] |- |{{flagdeco|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Vinita|Manoo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Setyembre 2026 |title=Introducing Miss Universe Trinidad And Tobago 2026, Vinita Manoo |language=en |website=Trinidad and Tobago Television |url=https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260917004312/https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |archive-date=17 Setyembre 2026}}</ref> |36 |[[:en:San_Juan,_Trinidad_and_Tobago|San Juan]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Sarrah|Brahmi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=12 Hunyo 2026 |title=Tunisia Comeback di Miss Universe 2026 setelah Absen 55 Tahun |language=id |trans-title=Tunisia Makes Comeback at Miss Universe 2026 After 55 Years |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612191503/https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |archive-date=12 Hunyo 2026}}</ref> |33 |Sousse |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Alara |Eriç|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=9 Oktubre 2026 |title=Güncel "Skandalları Bitmeyen Organizasyon "Miss Universe Türkiye" |trans-title="Miss Universe Türkiye": An Organization Plagued by Endless Scandals |url=https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261009142614/https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |archive-date=9 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Moda Dergi TV |language=tr}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Dominga|López|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Díaz |first=Nicolás |date=3 Agosto 2026 |title=Dominga López gana Miss Universo Chile 2026: competirá en versión internacional |language=es |trans-title=Dominga López wins Miss Universe Chile 2026: she will compete in the international version |website=Bío Bío |url=https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803052748/https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |24 |[[Viña del Mar]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Shiqi |Wang|nolink=1}}<ref name=":4" /> |25 |[[Shanghai]] |- |{{flagdeco|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Mitchelle|Daka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Waswa |first=Samson |date=2 Agosto 2026 |title=In pictures: Mitchelle Daka crowned first Miss Universe Uganda |language=en |website=Pulse Uganda |url=https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802063914/https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |29 |Budaka |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Anna|Nikonova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Kudryavchenko |first=Tamara |date=1 Hulyo 2026 |title=Дочка Ніконова стала володаркою корони "Міс Україна Всесвіт"-2026 |language=uk |trans-title=Nikonov's daughter became the owner of the crown "Miss Ukraine Universe"-2026 |website=Tablo ID |url=https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701143537/https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Kiev|Kyiv]] |- |{{flagdeco|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Kamilla|Kiss|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2026 |title=Megválasztották a Miss Universe Hungary idei királynőjét |trans-title=This year's queen of Miss Universe Hungary has been chosen |url=https://24.hu/szorakozas/2026/06/20/szepsegkiralyno-miss-universe-hungary-2026-kiss-kamilla/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24.hu |language=hu}}</ref> |25 |Dunaújváros |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay]] |{{sortname|Lucía|Piñeyro|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Mayo 2026 |title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay |language=es |trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay |website=Uruguay Digital 365 |url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |archive-date=1 Hunyo 2026}}</ref> |35 |Young |} == Mga tala== {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Pranses ng CS1 (fr)]] 561rb9xpdspymj8pg24ljfj3gzeglfo Procyon 0 339087 2241810 2228642 2026-11-12T10:26:55Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241810 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin|name=Procyon}} {{Starbox image | image = [[File:Position Alpha Cmi.png|frameless|thumb|center]] | caption = Posisyon ng Procyon (Alpha Canis Minoris). }} {{Starbox observe |epoch=J2000.0|equinox=J2000.0|constell=[[Canis Menor (talampad)|Canis Minor]]|ra={{RA|07|39|18.11950}}<ref name="vanLeeuwen2007">{{cite journal |last=van Leeuwen |first=F. |date=2007 |title=Validation of the new Hipparcos reduction |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=474 |issue=2 |pages=653–664 |doi=10.1051/0004-6361:20078357 |arxiv=0708.1752 |bibcode=2007A&A...474..653V}}</ref>|dec={{DEC|+05|13|29.9552}}<ref name="vanLeeuwen2007" />|appmag_v=0.34<ref name="aaa413">{{cite journal| display-authors=1 | last1=Kervella | first1=P. | last2=Thévenin | first2=F. | last3=Morel | first3=P. | last4=Berthomieu | first4=G. | last5=Bordé | first5=P. | last6=Provost | first6=J. | title=The diameter and evolutionary state of Procyon A. Multi-technique modeling using asteroseismic and interferometric constraints | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=413 | issue=1 | pages=251–256 |date=2004 | doi=10.1051/0004-6361:20031527 | bibcode=2004A&A...413..251K |arxiv = astro-ph/0309148 | s2cid=8840932 }}</ref> (A) <br> 10.7<ref name="ApJ119_2">{{cite journal| last1 = Schroeder | first1 = Daniel J. | last2 = Golimowski | first2 = David A. | last3 = Brukardt | first3 = Ryan A. | last4 = Burrows | first4 = Christopher J. | last5 = Caldwell | first5 = John J. | last6 = Fastie | first6 = William G. | last7 = Ford | first7 = Holland C. | last8 = Hesman | first8 = Brigette | last9 = Kletskin | first9 = Ilona | last10 = Krist | first10 = John E. | last11 = Royle | first11 = Patricia | last12 = Zubrowski | first12 = Richard. A. | display-authors=1 | title = A Search for Faint Companions to Nearby Stars Using the Wide Field Planetary Camera 2 | url = https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2000-02_119_2/page/906 | journal = The Astronomical Journal | volume = 119 | issue = 2 | pages = 906–922 | date = 2000 | bibcode = 2000AJ....119..906S | doi = 10.1086/301227 | doi-access = free }}</ref> (B)}} {{Starbox character |class=F5 IV–V<ref name="universemap" /> + DQZ<ref name="starfacts" />|b-v=+0.42<ref name="eggen">{{cite journal|bibcode=1986EgUBV........0M|title=Compilation of Eggen's UBV data, transformed to UBV (unpublished)|journal=Catalogue of Eggen's UBV Data|last1=Mermilliod|first1=J.-C|year=1986}}</ref> |u-b=+0.00<ref name="eggen" />|type=Subhigante + Puting unano<ref name="Bond">{{Cite journal |last1=Bond |first1=Howard E. |last2=Gilliland |first2=Ronald L. |last3=Schaefer |first3=Gail H. |last4=Demarque |first4=Pierre |last5=Girard |first5=Terrence M. |last6=Holberg |first6=Jay B. |last7=Gudehus |first7=Donald |last8=Mason |first8=Brian D. |last9=Kozhurina-Platais |first9=Vera |last10=Burleigh |first10=Matthew R. |last11=Barstow |first11=Martin A. |last12=Nelan |first12=Edmund P. |display-authors=1|date=2015-11-04 |title=Hubble Space Telescope Astrometry of the Procyon System |journal=The Astrophysical Journal |volume=813 |issue=2 |pages=106 |doi=10.1088/0004-637x/813/2/106 |issn=1538-4357|arxiv=1510.00485 |bibcode=2015ApJ...813..106B }}</ref>}} {{Starbox astrometry |parallax=284.56|p_error=1.26|dist_ly=11.46 ± 0.05<ref name=":1" />|dist_pc=3.51 ± 0.02|radial_v=-3.2}} {{Starbox detail|mass=1.478 ± 0.012<ref name="Bond" />|radius=2.043 ± 0.009<ref name=Soubiran2024>{{Citation |last1=Soubiran |first1=C. |last2=Creevey |first2=O. L. |last3=Lagarde |first3=N. |last4=Brouillet |first4=N. |last5=Jofré |first5=P. |last6=Casamiquela |first6=L. |last7=Heiter |first7=U. |last8=Aguilera-Gómez |first8=C. |last9=Vitali |first9=S. |last10=Worley |first10=C. |last11=de Brito Silva |first11=D. |date=2024-02-01 |display-authors=1|title=Gaia FGK benchmark stars: Fundamental Teff and log g of the third version |bibcode=2024A&A...682A.145S |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=682 |pages=A145 |doi=10.1051/0004-6361/202347136 |arxiv=2310.11302 |issn=0004-6361}} [https://vizier.cds.unistra.fr/viz-bin/VizieR?-source=J/A%2BA/682/A145&HIP=HIP37279 Procyon A's database entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124223546/https://vizier.cds.unistra.fr/viz-bin/VizieR?-source=J/A%2BA/682/A145&HIP=HIP37279 |date=2025-01-24 }} at [[VizieR]].</ref>|luminosity=7.049 ± 0.064<ref name=Soubiran2024 />|temperature=6,582 ± 5<ref name=Soubiran2024 />|component1=Procyon A|metal_fe=−0.02 ± 0.02<ref name=Soubiran2024 />|age_gyr=1.87 ± 0.13<ref name="Liebert2013">{{citation | display-authors = 1 | last1 = Liebert | first1 = James | last2 = Fontaine | first2 = Gilles | last3 = Young | first3 = Patrick A. | last4 = Williams | first4 = Kurtis A. | last5 = Arnett | first5 = David | title = The Age and Stellar Parameters of the Procyon Binary System | journal = The Astrophysical Journal | volume = 769 | issue = 1 | id = 7 | pages = 10 | date = 2013 | doi = 10.1088/0004-637X/769/1/7 | bibcode = 2013ApJ...769....7L | arxiv = 1305.0587 | s2cid = 118473397 }}</ref>|component2=Procyon B|mass2=0.592 ± 0.006<ref name="Bond" />|radius2=0.01234 ± 0.00032<ref name="Provencal2002">{{cite journal| display-authors=1 | last1=Provencal | first1=J. L. | last2=Shipman | first2=H. L. | last3=Koester | first3=Detlev | last4=Wesemael | first4=F. | last5=Bergeron | first5=P. | title=Procyon B: Outside the Iron Box | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2002-03-20_568_1/page/324 | journal=The Astrophysical Journal | date=2002 | volume=568 | issue=1 | pages=324–334 | bibcode=2002ApJ...568..324P | doi=10.1086/338769 | doi-access=free }}</ref>|luminosity2=0.00049|temperature2=7,740 ± 50<ref name="Provencal2002" />|age_gyr2=1.37}} {{Starbox catalog |names=Procyon, Alpha Canis Minoris, [[Pagtatalaga ng Bayer|ɑ Canis Minoris]], [[Pagtatalaga ng Flamsteed|10 Canis Minoris]], [[Katalogong Henry Draper|HD]] 61421, [[Katalogong Hipparcos|HIP]] 37279, [[Katalogong Maliliwanag na Bituin|HR]] 2943, [[Katalogong Gliese ng mga Kalapit na Bituin|GJ]] 280<ref>{{cite web|title=Procyon|url=https://simbad.cds.unistra.fr/mobile/object.html?object_name=Procyon|access-date=2026-08-13|website=SIMBAD}}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} {{Starbox end}} Ang '''Procyon''' (kilala rin bilang '''Alpha Canis Minoris''') ay ang pinakamaliwanag na bituin sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Canis Menor (talampad)|Canis Minor]] at isa sa pinakamaliwanag na bituin sa kalangitan sa gabi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Procyon |url=https://www.britannica.com/place/Procyon |access-date=2026-08-13 |website=Britannica |language=en}}</ref> Ito ay matatagpuan sa layong humigit-kumulang 11.46 [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]], kaya isa ito sa mga [[Talaan ng mga malalapit na maliwanag na bituin|pinakamalapit na maliwanag na bituin]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Dougan |first=Neal |title=Procyon Star (Alpha Canis Minoris): Brightest Star of the Lesser Dog |url=https://theplanets.org/stars/procyon-star/ |access-date=2026-08-13 |website=The Planets |language=en-US}}</ref> Ang Procyon ay isang sistemang may [[Bituing binaryo|dalawang bituin]].<ref name="starfacts">{{Cite web |last= |date=2023-03-04 |title=Procyon (α CMi): Star System, Name, Constellation, Location |url=https://www.star-facts.com/procyon/ |access-date=2026-08-13 |website=Star Facts |language=en-US}}</ref><ref name=":1" /> Ang pangunahing bituin, ang '''Procyon A''', ay isang dilaw-puting subhiganteng bituin na mas malaki at mas maliwanag kaysa sa [[Araw]]. Ang kasama nito, ang '''Procyon B''', ay isang [[Puting unano|puting duwende]] o ''white dwarf'' na natuklasan noong ika-19 na siglo.<ref name="Liebert2013" /><ref>{{Cite web |title=Nearby Stars |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Starlog/procyon.html |access-date=2026-08-13 |website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Procyon UV Flux Distribution |url=https://sdc.cab.inta-csic.es/ines/Ines_PCentre/Demos/Fluxdist/procyon.html |access-date=2026-08-13 |website=sdc.cab.inta-csic.es}}</ref> Ang Procyon ang ikawalong pinakamaliwanag na bituin sa kalangitan sa gabi.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date= |title=Star Facts: Procyon - Type, Size, Color, & Distance |url=https://www.astronomytrek.com/stars/procyon/ |access-date=2026-08-13 |website=Astronomy Trek |language=en-US}}</ref> Ito ay bumubuo ng isa sa tatlong vertex ng [[Asterismong Triangulong Taglamig|asterismo ng ''Winter Triangle'']], kasama ang [[Sirius]] at [[Betelgeuse]].<ref name="universemap">{{Cite web |date=2025-12-07 |title=Procyon — Binary Star & White Dwarf Companion |url=https://universemap.net/procyon/ |access-date=2026-08-13 |language=en-US|website=Universe Map}}</ref> Ang pinakamagandang panahon para panoorin ang Procyon sa gabi ay sa huling bahagi ng [[taglamig]] sa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Hemisperyo]].<ref>{{Cite web |last=Sessions |first=Larry |date=2024-01-10 |title=Bright Procyon: The Little Dog Star in Canis Minor |url=https://earthsky.org/brightest-stars/procyon-harbringer-of-the-dog-star/ |access-date=2026-08-13 |language=en-US|website=EarthSky}}</ref> Ang pangalang Procyon ay nagmula sa sinaunang salitang Griyego na Προκύων (Prokyon), na nangangahulugang "bago ang aso". Nakuha nito ang pangalang ito dahil sumisikat ito bago ang Sirius, ang maliwanag na "Bituin ng Aso" sa Canis Major, habang naglalakbay sila sa kalangitan sa gabi.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2013-09-24 |title=Procyon: Bright Star With Hidden Companion |url=https://www.space.com/22929-procyon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925171504/https://www.space.com/22929-procyon.html |archive-date=2013-09-25 |access-date=2026-08-13 |website=Space |language=en}}</ref> == Galeriya == <gallery mode="packed" heights="130"> Talaksan:Procyon.png|Ang sistemang Procyon: Procyon A (kanan) at Procyon B (kaliwa). Talaksan:Procyon A & B Couple Binaire.ogv|Ang mga [[Ligiran|orbito]] ng sistemang Procyon. Talaksan:Winter Triangle tr.png|[[Asterismong Triangulong Taglamig]]: ang Procyon, [[Sirius]], at [[Betelgeuse]]. </gallery> == Tingnan din == * [[Araw (astronomiya)|Araw]] * [[Alpha Centauri]] * [[Altair]] * [[Talaan ng malalapit na bituin]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga bituin]] [[Kategorya:Mga bituing binaryo]] 1xgyqbfagyxniofu2edyz3naukc5fij Kapoeta 0 339102 2241692 2220599 2026-11-11T17:28:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241692 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = Kapoeta | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = Bayan | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = Peace agreement dancers in Kapoeta, Sudan.jpg | image_caption = Mga mananayaw ng kasunduang pangkapayapaan sa Kapoeta | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = South Sudan<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | pushpin_label_position = top | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Matatagpuan sa Timog Sudan <!-- Location ------------------>| subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|South Sudan}} | subdivision_type1 = Rehiyon | subdivision_name1 = [[Equatoria]] | subdivision_type2 = [[Mga Estado ng Timog Sudan|Estado]] | subdivision_name2 = [[Silangang Equatoria]] | subdivision_type3 = [[Mga Kondado ng Timog Sudan|Kondado]] | subdivision_name3 = [[Kondado ng Timog Kapoeta]]|<!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = Town Clerk | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = Bayan<!-- Settled --> | established_date = 19 August 2013 <!-- Area --------------------->| unit_pref = Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population ----------------------->| population_as_of = 2008 estimate | population_footnotes = | population_note = | population_total = 7,000 | population_density_km2 = <!-- General information ---------------> | timezone = [[Central Africa Time|CAT]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|04|46|30|N|33|35|24|E|region:SS|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 677 <!-- Area/postal codes & others -------->| postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = }} Ang '''Kapoeta''' ay isang bayan sa [[Timog Sudan]]. Ito ay matatagpuan sa [[Kapoeta South County]],sa [[Silangang Estado ng Equatoria]],<ref name="Counties">{{cite web|url=http://www.gurtong.net/ECM/Editorial/tabid/124/ctl/ArticleView/mid/519/articleId/19112/Additional-Counties-In-Imatong-And-Namorunyang-States-Established.aspx|title=Additional Counties In Imatong And Namorunyang States Established|first=Peter Lokale|last=Nakimangole|publisher=Gurtong|date=22 April 2016|access-date=14 August 2016}}</ref> sa timog-silangang Timog Sudan. ==Lokasyon== Ang bayan ay nasa silangang pampang ng [[Ilog Singaita]]. Ang puwesto sa Kapoeta ay itinatag ni Kapitan Knollys, na nakarating sa ilog noong Enero 1927.<ref>{{cite book |page=84 |title=Northeast African Studies, Volume 3 |publisher=African Studies Center, Michigan State University |year=1981}}</ref> Ang lokasyong ito ay humigit-kumulang 275 kilometro (171 mi), sa pamamagitan ng kalsada, sa silangan ng [[Juba]], ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng Timog Sudan.<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/Sudan_Distance_Result.asp?fromplace=Juba%20%28%29%20(Airport)%20&toplace=Kapoeta%20%28Sharq%20al%20Istiwa%27iyah%29&fromlat=4.872006&tolat=4.7716667&fromlng=31.601117&tolng=33.5902778 Map Showing Kapoeta And Juba With Distance Marker]</ref> Ang bayan ay nasa taas na 677 metro (2,221 talampakan) mula sa antas ng dagat.<ref>[http://www.airportsearch.org/HSKP/Kapoeta-Airport.html Elevation of 2,220 Feet Above Sea Level] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317130006/http://www.airportsearch.org/HSKP/Kapoeta-Airport.html |date=2012-03-17 }}</ref> ==Kasaysayan== Ang Kapoeta ay itinaas sa katayuang bayan na pinangasiwaan ng isang kalihim ng bayan noong Agosto 19, 2013.<ref name=Ijoo>{{cite news|last=Ijoo|first=Bosco|title=Eastern Equatoria to upgrade three towns to municipalities|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article47717|access-date=22 August 2013|newspaper=Sudan Tribune|date=20 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525061905/https://www.sudantribune.com/spip.php?article47717|archive-date=25 Mayo 2021|url-status=dead}}</ref> ==Transportasyon== Ang pangunahing kalsada mula [[Lokichogio]], Kenya patungo sa kabisera ng Juba, Timog Sudan, ay dumadaan sa Kapoeta. Ang bayan ay pinaglilingkuran din ng Paliparan ng Kapoeta na, noong 2011, ay isa lamang maliit na lupain. ==Populasyon== Noong Agosto 2008, ang populasyon ng Kapoeta ay tinatayang nasa 7,000. ==Kultura== Ang bayan ng Kapoeta ay matatagpuan sa isang lupang pinangungunahan ng grupong etniko ng [[Taong Toposa|Toposa]]. Nakatira rin ang mga [[Taong Didinga|Didinga]] sa lugar, ngunit sila ay mga magsasaka at may posibilidad na manirahan sa mataba at mas basang mga burol, samantalang ang mga taong Toposa na nakasentro sa mga baka ang nangingibabaw sa kapatagan. ==Mga punto ng interes== Ang mga sumusunod na lugar na interesante ay matatagpuan sa o malapit sa Kapoeta: * Ang mga tanggapan ng Konseho ng Bayan ng Kapoeta * Ang punong-tanggapan ng Kapoeta South County * [[Paliparan ng Kapoeta]] – isang sibilyang paliparan sa hilaga ng bayan * Istasyon ng Kuryente ng Kapoeta – Isang 0.9MW na planta ng high-speed diesel, na ipinagawa noong 2011<ref>[http://allafrica.com/stories/201102050021.html Kapoeta Power Station Commissioned In 2011]</ref> * Ang [[Ilog Narus]] – Ilog na Pana-panahon, madaling kapitan ng pagbaha<ref>{{Cite web |url=http://cafnr.missouri.edu/iap/sudan/doc/geo-survey.pdf |title=2002 Geological Survey of Kapoeta County |access-date=2011-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322205237/http://cafnr.missouri.edu/iap/sudan/doc/geo-survey.pdf |archive-date=2012-03-22 |url-status=dead }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kapoeta]] [[Kategorya:Timog Sudan]] fec755l2pbmbrag5p3lr89ts4sphph4 Morgan Romano 0 340037 2241758 2231621 2026-11-12T02:46:50Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241758 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Morgan Romano|image=Miss USA 2022 Morgan Romano visits 3rd Special Forces Group (Airborne) (8) (cropped).jpg|caption=Si Romano noong 2023|birth_name=Morgan Renee Romano|birth_date={{birth date and age|1998|7|19|mf=yes}}|birth_place=[[Johnstown (town), New York|Johnstown, New York]], Estados Unidos|title={{ubl|Miss North Carolina USA 2022|[[Miss USA 2022]]}}|nationalcompetition={{ubl|Miss North Carolina USA 2022|(Nagwagi)|[[Miss USA 2022]]|(1st runner-up){{efn|Unang naging first-runner-up si Romano, ngunit naging Miss USA matapos magwagi bilang Miss Universe ang unang nagwagi ng titulo na si [[R'Bonney Gabriel]]. Ayon sa protokol ng patimpalak, kinakailangang bitawan ng Miss USA ang kaniyang titulo sakaling manalo siya sa Miss Universe.}}}}|education=[[Unibersidad ng Timog Carolina]] ([[Batsilyer ng Agham|BS]])|eye_color=|hair_color=}}Si '''Morgan Renee Romano''' (ipinanganak noong 19 Hulyo 1998) ay isang Amerikanang ''beauty pageant titleholder'' na kinoronahan bilang [[Miss USA 2022]], matapos magwagi ang orihinal nitong nagwagi na si [[R'Bonney Gabriel]] bilang [[Miss Universe 2022]].<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=31 Enero 2023 |title=Miss USA runner-up Morgan Romano assumes reign after R’Bonney Gabriel’s Miss Universe win |url=https://entertainment.inquirer.net/483771/miss-usa-runner-up-morgan-romano-assumes-rein-after-rbonney-gabriels-miss-universe-win |access-date=30 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Siya ang ikaapat na babae mula sa [[Hilagang Carolina]] na kinoronahan bilang Miss USA.<ref>{{Cite web |last=Dean |first=Zach |date=30 Enero 2023 |title=New Miss USA Says 'I'm All Yours, USA' Amid Global Tensions & Scandal |url=https://www.outkick.com/culture/new-miss-usa-says-im-all-yours-usa-amid-global-tensions-scandal |access-date=1 Oktubre 2026 |website=OutKick |publisher=OutKick |language=en-US}}</ref> Nagwagi rin siya bilang Miss North Carolina USA 2022, at naging first runner-up sa Miss USA. == Maagang buhay at edukasyon == Ipinanganak si Morgan Renee Romano noong 19 Hulyo 1998, sa Johnstown, New York.<ref name="charlotte observer">{{Cite web |last=Janes |first=Théoden |date=16 Pebrero 2023 |title=Why did this Charlotte engineer leave her job? Because — surprise! — she's now Miss USA. |url=https://www.charlotteobserver.com/living/article272506621.html |access-date=1 Oktubre 2026 |website=The Charlotte Observer |language=en}}</ref> Siya ay nagtapos sa Johnstown High School.<ref>{{Cite web |last=Ditsche |first=Ameara |date=15 Pebrero 2024 |title=Miss USA 2022 Morgan Romano returns to Johnstown High School |url=https://www.dailygazette.com/leader_herald/news/miss-usa-johnstown/article_af043b5a-cc45-11ee-8d85-f36346aa9822.html |access-date=1 Oktubre 2026 |website=The Daily Gazette |language=en}}</ref> Pagkatapos makatapos sa hayskul, lumipat si Romano sa [[Columbia, South Carolina|Columbia, Timog Carolina]], upang mag-aral sa [[Unibersidad ng Timog Carolina]], at nagtapos ng Batsilyer ng Agham sa [[inhinyeriyang pangkimika]] noong 2020.<ref name="charlotte observer" /><ref>{{Cite web |last=Stevenson |first=Gabi |date=31 Enero 2023 |title=Meet Morgan Romano, the engineer crowned the new Miss USA after R'Bonney Gabriel won Miss Universe |url=https://www.businessinsider.com/who-is-morgan-romano-meet-new-miss-usa-and-engineer-2023-1 |access-date=1 Oktubre 2026 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> Nagpasya si Romano na lumipat sa katimugang Estados Unidos dahil sa kaniyang pagkasuklam sa malupit na panahon ng taglamig sa Upstate New York.<ref name="charlotte observer" /> Pagkatapos ng kaniyang pagtatapos, lumipat si Romano sa Concord, Hilagang Carolina, kung saan siya nagsimulang magtrabaho bilang isang ''application engineer'' para sa tagapagtustos ng kagamitang pang-industriya na RE Mason.<ref name="charlotte observer" /> == Mga paligsahan ng kagandahan == Sa paghihikayat ng kaniyang ina, nagsimulang lumahok si Romano sa mga paligsahan ng kagandahan noong siya ay tinedyer, at naging ''runner-up'' sa Miss New York's Outstanding Teen noong siya ay nasa hayskul.<ref name="charlotte observer" /><ref name="USC" /> Matapos lumipat sa [[Timog Carolina]] noong 2016, nagpasya si Romano na bumalik sa mga paligsahan ng kagandahan, dahil sa kaniyang pagnanais na magkaroon ng mas maraming kaibigang babae bilang isang estudyanteng babae sa larangang pinangungunahan ng mga lalaki.<ref name="charlotte observer" /> Kalaunan ay nagwagi siya ng titulong Miss Midlands, at lumahok sa Miss South Carolina nang tatlong beses at Miss South Carolina USA nang isang beses, nang hindi nananalo ng kahit isang titulo.<ref name="charlotte observer" /><ref name="USC">{{Cite web |last=Lee |first=Kyndel |date=26 Enero 2023 |title=Engineering alumna uses beauty pageants, philanthropy to inspire STEM interest in young girls |url=https://www.sc.edu/uofsc/posts/2023/01/newfile.php#.Y9UqFezMLhI |access-date=1 Oktubre 2026 |website=University of South Carolina |publisher=[[Unibersidad ng Timog Carolina]] |language=en}}</ref> Nagsimulang lumahoksi Romano sa mga paligsahan sa [[Hilagang Carolina]] matapos lumipat doon noong 2020, at naging ''second runner-up'' sa Miss North Carolina USA 2021.<ref name="charlotte observer" /> Bumalik si Romano nang sumunod na taon at nagwagi bilang Miss North Carolina USA 2022, noong 29 Enero 2022.<ref>{{Cite web |date=2 Pebrero 2022 |title=Miss North Carolina discusses tragic death of Cheslie Kryst |url=https://www.fox46.com/queen-city-news-now/miss-north-carolina-discusses-tragic-death-of-cheslie-kryst/ |website=[[FOX 46]] |access-date=1 Oktubre 2026 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328203206/https://www.fox46.com/queen-city-news-now/miss-north-carolina-discusses-tragic-death-of-cheslie-kryst/ |archive-date=28 Marso 2022 |url-status=dead}}</ref> Kalaunan ay kinoronahan ni Romano si Jordyn McKey bilang kaniyang kahalili sa Miss North Carolina USA 2023 noong 25 Pebrero 2023.<ref>{{Cite news |last=Le |first=John |date=3 Abril 2023 |orig-date=31 Marso 2023 |title=‘This is all for you’: Miss NC USA wins crown days after boyfriend diagnosed with brain tumor |language=en-US |work=Queen City News |url=https://www.qcnews.com/charlotte/its-god-miss-nc-usa-wins-crown-days-after-boyfriend-diagnosed-with-brain-tumor/ |access-date=1 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406040723/https://www.qcnews.com/charlotte/its-god-miss-nc-usa-wins-crown-days-after-boyfriend-diagnosed-with-brain-tumor/ |archive-date=6 Abril 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mize |first=Carl |date=1 Marso 2023 |title=Miss NC-USA Crowned in High Point |url=https://www.yesweekly.com/news/miss-nc-usa-crowned-in-high-point/article_83874ed0-b842-11ed-ba83-33e084be383f.html |access-date=1 Oktubre 2026 |website=YES! Weekly |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401141603/https://www.yesweekly.com/news/miss-nc-usa-crowned-in-high-point/article_83874ed0-b842-11ed-ba83-33e084be383f.html |archive-date=1 Abril 2023 |url-status=dead}}</ref> === Miss USA 2022 === Bilang Miss North Carolina USA, si Gabriel ang kumatawan sa Hilagang Carolina sa Miss USA 2022.. Naganap ang Miss USA 202 2 pageant sa Grand Sierra Resort sa [[Reno, Nevada|Reno]], [[Nevada]] noong 3 Oktubre 2022.<ref>{{Cite web |last=Hidalgo |first=Jason |title=Reno secures 3-year Miss USA and Miss Teen USA deal |url=https://www.rgj.com/story/news/money/business/2022/07/14/reno-secures-3-year-miss-usa-miss-teen-usa-deal-2022-2024/10065426002/ |website=[[Reno Gazette Journal]]}}</ref> Mula sa limampu't-isang kandidata, napabilang si Romano sa Top 16 na sumabak ''first impressions'', at sa Top 12 na lumahoksa ''swimsuit'' at ''evening gown competition''. Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Romano bilang isa sa limang pinalista na lumahok sa ''question and answer round''. Itinanong ni Ashlee Clark kay Romano: ''"We heard your thoughts on social media influenced fashion trends earlier. Should content creators and influencers be required by law to disclose whether they're being paid or actually use the products and services they provide."'', kung saan ipinarating niya:{{quote|text=''"I'm not sure they should be required by law to provide that information. I think if you're following an influencer, you chose to follow them and you belive that the things that they're posting are things that they truly love. And hopefully, content creators out there are sharing things that they do truly use and would buy with their own hard-earned money. And those are influencers that I choose to follow."''}}Pagkatapos ng kompetisyon, nagtapos si Romano bilang first runner-up, kasunod ng nagwaging Miss Texas USA na si [[R'Bonney Gabriel]]. Sa kompetisyon, itinaguyod ni Romano ang mga [[Kababaihan sa STEM|kababaihan sa larangan ng STEM]].<ref name="charlotte observer" /><ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2022 |title=Fil-Am beauty queen crowned Miss USA 2022 |url=https://mb.com.ph/2022/10/04/fil-am-beauty-queen-crowned-miss-usa-2022/ |access-date=1 Oktubre 2026 |website=[[Manila Bulletin]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Minevich |first=Mark |title=Beauty, Brains, AI And Fashion: Miss USA And Chemical Engineer Morgan Romano Empowering Girls In STEM |url=https://www.forbes.com/sites/markminevich/2023/05/02/beauty-brains-ai-and-fashion-miss-usa-and-chemical-engineer-morgan-romano-empowering-girls-in-stem/ |access-date=1 Oktubre 2026 |website=Forbes |language=en|date=2 Mayo 2023}}</ref>Dahil sa protokol ng patimpalak, hindi naipagpatuloy ni Gabriel ang kaniyang panunungkulan bilang Miss USA matapos magwagi bilang [[Miss Universe 2022]] noong Enero 2023,<ref>{{Cite web |last=Tinoco |first=Armando |date=15 Enero 2023 |title=Miss Universe Winner: USA Representative R'Bonney Gabriel Takes Crown |url=https://deadline.com/2023/01/miss-universe-winner-usa-rbonney-gabriel-crown-1235222255/ |access-date=1 Oktubre 2026 |website=Deadline |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Manhit |first=Ann |date=1 Pebrero 2023 |title=Why R’Bonney Gabriel passed on the Miss USA crown to Morgan Romano |url=https://www.abs-cbn.com/2023/2/1/why-r-bonney-gabriel-passed-on-the-miss-usa-crown-to-morgan-romano-941 |access-date=1 Oktubre 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> at naipasa ang titulong Miss USA kay Romano.<ref name="charlotte observer" /> Noong panahon ng kaniyang panunungkulan bilang Miss USA, nakatrabaho ni Romano ang mga organisasyong ''non-profit'' na Project Scientist<ref>{{Cite web |last=Ditsche |first=Ameara |date=15 Pebrero 2024 |title=Miss USA 2022 Morgan Romano returns to Johnstown High School |url=https://www.dailygazette.com/leader_herald/news/miss-usa-johnstown/article_af043b5a-cc45-11ee-8d85-f36346aa9822.html |access-date=1 Oktubre 2026 |website=The Daily Gazette |language=en}}</ref> at Smile Train.<ref>{{Cite web |date=13 Marso 2023 |title=Concord native who won Miss USA breaking stereotypes and making a difference |url=https://www.wcnc.com/article/life/people/miss-usa-morgan-romano-charlotte-native-chemical-engineer-making-difference/275-5028572d-eade-41f0-8e61-ef7974d8181d |access-date=1 Oktubre 2026 |website=WCNC |language=en-US|last=Malbrough|first=Monica|orig-date=12 Marso 2023}}</ref> == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{IMDb name|13946598}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{flagicon|Texas}} [[R'Bonney Gabriel]]}} {{S-ttl|title=[[Miss USA]]|years=[[Miss USA 2022|2022]]}} {{S-aft|after={{flagicon|Utah}} [[Noelia Voigt]]}} {{S-bef|before=Madison Bryant}} {{S-ttl|title=Miss North Carolina USA|years=2022}} {{S-aft|after=Jordyn McKey}} {{S-end}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1998]] [[Kategorya:Articles with hCards]] logumg70farm6nrp0zncwggjkzm3mue SSC Napoli 0 340256 2241559 2237621 2026-11-11T12:08:28Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2241559 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Napoli|image=SSC Napoli 2025 (white and azure).svg|upright=0.85|fullname=Società Sportiva Calcio Napoli [[Società per azioni|S.p.A.]]|nickname={{lang|it|Gli Azzurri}} (The Blues)<br>{{lang|it|I Partenopei}} (The [[Parthenope (Naples)|Parthenopeans]])<br>{{lang|it|I Ciucciarelli}} (The Little Donkeys)|short name=|founded={{Start date and age|df=yes|25 August 1926}}, as ''Associazione Calcio Napoli''<br> {{Start date and age|df=yes|6 September 2004}}, as ''Napoli Soccer'' then ''SSC Napoli''|stadium=[[Stadio Diego Armando Maradona]]|capacity=54,732|owner=[[Filmauro|Filmauro S.r.l.]]|chrtitle=President|chairman=[[Aurelio De Laurentiis]]|mgrtitle=Head coach|manager=[[Massimiliano Allegri]]|league={{Italian football updater|Napoli}}|season={{Italian football updater|Napoli2}}|position={{Italian football updater|Napoli3}}|current=2026–27 SSC Napoli season|website={{Official URL}}|pattern_la1=|pattern_b1=_Napoli2627h|pattern_ra1=|pattern_sh1=|pattern_so1=|leftarm1=5f8ee6|body1=|rightarm1=5f8ee6|shorts1=FFFFFF|socks1=5f8ee6|pattern_la2=_napoli2627a|pattern_b2=_Napoli2627a|pattern_ra2=_napoli2627a|pattern_sh2=_napoli2627a|pattern_so2=|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|pattern_la3=_napoli2627t|pattern_b3=_Napoli2627t|pattern_ra3=_napoli2627t|pattern_sh3=_napoli2627t|pattern_so3=_napoli2627tl|leftarm3=FE0000|body3=FE0000|rightarm3=FE0000|shorts3=FE0000|socks3=FE0000}} [[File:Stadio_San_Paolo_Napoli_2019.jpg|thumb| Ang estadyo pagkatapos ng pinakahuling renobasyon nito, noong XXX Summer Universiade.]] Ang '''Società Sportiva Calcio Napoli''' ({{IPA|it|sotʃeˈta sporˈtiːva ˈkaltʃo ˈnaːpoli|pron}}), karaniwang kilala bilang '''SSC Napoli''' o simpleng '''Napoli''', ay isang Italyanong propesyonal na [[Talaan ng mga club ng futbol sa Italya|club]] ng [[futbol]] na nakabase sa [[Napoles]], [[Campania]], [[Katimugang Italya]], na naglalaro sa [[Serie A]], ang nangungunang liga ng [[Sistema ng liga ng Italyanong futbol|Italyanong futbol]]. Kabilang sila sa mga pinakamatagumpay na club sa bansa, na may apat na titulo sa liga, anim na [[Coppa Italia|Coppe Italia]], tatlong [[Supercoppa Italiana|Supercoppe Italiane]], at isang [[UEFA Europa League|UEFA Cup]].<ref name="calcionap2">{{Cite news |title=La storia del Calcio Napoli sino ai giorni nostri |language=it |publisher=Ale Napoli |url=http://www.alenapoli.com/storia/storia.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024075840/http://www.alenapoli.com/storia/storia.htm |archive-date=24 October 2008}}</ref> Ang club ay nabuo noong 1926 bilang '''Associazione Calcio Napoli''' kasunod ng pagsasanib ng [[US Internazionale Napoli]] at [[Naples FBC|Naples Foot-Ball Club]]. Hindi gaanong nagtagumpay ang Napoli noong mga unang taon nila, at hindi nila napanalunan ang kanilang unang pangunahing tropeo hanggang sa [[1961–62 Coppa Italia|1962 Coppa Italia]]. Ang club ay nagtamasa ng mas matinding tagumpay noong dekada 1970 at 1980, kung saan nanalo sila sa [[1975–76 Coppa Italia|1976 Coppa Italia]] at naabot ang mga bagong tagumpay kasunod ng pagdating ni [[Diego Maradona]] noong 1984. Sa kanyang panahon kasama ang Napoli, napanalunan ng club ang kanilang unang dalawang titulo sa liga, noong [[1986–87 Serie A|1987]] at [[1989–90 Serie A|1990]]. Sa pitong season niya sa Napoles, nanalo rin sila ng [[1986–87 Coppa Italia|1987 Coppa Italia]], [[1990 Supercoppa Italiana]], at [[1988–89 UEFA Cup|1989 UEFA Cup]] —ang kanilang tanging tropeo sa Europa. Gayunpaman, kasunod ng pag-alis ni Maradona noong 1991, nahirapan ang Napoli sa pananalapi, at tiniis ang pagkalugi at pagkalugi bago muling itinatag noong 2004 ng prodyuser ng pelikula na si [[Aurelio De Laurentiis]]. Bumalik ang Napoli sa Serie A pagkalipas ng tatlong taon, at mula noon ay kabilang na sila sa mga nangungunang club sa futbol ng Italya, na nanalo ng tatlong Coppa Italia ([[2012 Coppa Italia final|2012]], [[2014 Coppa Italia final|2014]], at [[2020 Coppa Italia final|2020]]), dalawang Supercoppa Italiana ([[2014 Supercoppa Italiana|2014]] at [[2025–26 Supercoppa Italiana|2025–26]]), at dalawang titulo ng Serie A ([[2022–23 Serie A|2023]] at [[2024–25 Serie A|2025]]). Sa dami ng dumalo, ang Napoli ang may pang-apat na pinakamalaking fan base sa Italya,<ref name="tifo2">{{Cite news |date=September 2012 |title=Il tifo calcistico in Italia&nbsp;– Settembre 2012 |language=it |url=http://www.demos.it/a00756.php |url-status=live |access-date=18 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015164331/http://www.demos.it/a00756.php |archive-date=15 October 2013}}</ref> at niraranggo bilang [[Deloitte Football Money League|panglimang]] football club na may pinakamataas na kita sa Serie A, na may $182 milyon na kita noong 2017–18 season.<ref>{{Cite web |title=Deloitte Football Money League 2014 |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/sports/football/deloitte-football-money-league/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220013031/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/sports/football/deloitte-football-money-league/ |archive-date=20 December 2013 |access-date=9 October 2014 |publisher=Deloitte}}</ref> Noong 2018, [[Talaan ng Forbes ng mga pinakamahalagang club ng futbol|tinantiya ng ''Forbes'']] ang Napoli ay may halagang $379 milyon, na ginagawa silang panglima sa pinakamahalagang club sa Italya. Ang Napoli ay isa rin sa mga katawang kasapi ng [[European Football Clubs|European Club Association]]. Mula noong 1959, ang club ay naglaro ng mga laro sa kanilang tahanan sa Stadio San Paolo, na pinalitan ng pangalan bilang [[Stadio Diego Armando Maradona]] kasunod ng kaniyang pagkamatay noong 2020. Tradisyonal na nagsusuot ang Napoli ng mga kamiseta na kulay bughaw langit, puting shorts, at medyas na kulay bughaw langit sa bahay at puting kamiseta, puti o bughaw langit na shorts, at puti o bughaw langit medyas sa labas; ito ay hango sa mga kamiseta ng Napoles FBC at shorts ng Internazionale Napoli matapos magsama ang mga club upang bumuo ng hinalinhan ng Napoli ns [[SSC Napoli|Internaples]] noong 1922. Ang Napoli ay [[Talaan ng mga ribalan sa futbol|karibalan]] ang [[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|Juventus]], [[Derby del Sole|Roma]] (Derby del Sole), [[Inter Milan|Internazionale]], [[AC Milan]], at [[Salernitana]] (Derby ng [[Campania]]). Ang awit ng club ay "Napoli", isa sa mga pangunahing hit ng Napolitanong mang-aawit na si [[Nino D'Angelo]].<ref>{{Cite web |date=27 May 2023 |title="Napoli" di Nino D'Angelo sarà il nuovo inno: l'annuncio di De Laurentiis |url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/27-108253458/_napoli_di_nino_d_angelo_sara_il_nuovo_inno_l_annuncio_di_de_laurentiis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823150545/https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/27-108253458/_napoli_di_nino_d_angelo_sara_il_nuovo_inno_l_annuncio_di_de_laurentiis |archive-date=23 August 2024 |access-date=23 August 2024 |website=corrieredellosport.it |language=Italian}}</ref> [[File:Naples_Foot-Ball_Club_1906.jpg|left|thumb|Koponan ng "Naples FC", hinalinhan ng kasalukuyang club, noong 1906]] == Kasaysayan == === Mga pinagmulan === Bagaman opisyal na itinatag ang club noong 1926, ang Napoli ay nag-ugat sa unang kaugnay na Neapolitan club, na itinatag bilang ''Futbol at Kriket ng Napoles''<ref name=":0">Some sources say the name was spelled ''Naples Foot-Ball and Croquet Club''.</ref> noong 1905 ng Ingles na marino na si William Poths at ng kanyang kasama na si Hector M. Bayon.<ref name="earlyhistory2">{{Cite news |date=23 June 2007 |title=Storia Del Club, by Pietro Gentile and Valerio Rossano |language=it |publisher=Napoli 2000 |url=http://napoli2000.etereanetwork.com/StoriaClub_Albori.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070702133335/http://napoli2000.etereanetwork.com/StoriaClub_Albori.asp |archive-date=2 July 2007}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 June 2007 |title=Willy Garbutt, The Italian Trailblazer |publisher=[[British Council]] |url=http://www.britishcouncil.org/japan-sport-footballculture-history-garbutt-italy.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080330025643/http://www.britishcouncil.org/japan-sport-footballculture-history-garbutt-italy.htm |archive-date=30 March 2008}}</ref> Kasama rin ang mga Napolitano tulad nina Conforti, Catterina at Amedeo Salsi; si Salsi ay itinalaga bilang unang pangulo ng club.<ref>{{Cite news |date=23 June 2007 |title=Dal Naples Football Club all'Internaples |language=it |publisher=S.S.C. Napoli |url=http://www.sscnapoli.it/client/render.aspx?content=0&root=643&lang=en-US |url-status=live |access-date=23 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925071642/http://www.sscnapoli.it/client/render.aspx?content=0&root=643&lang=en-US |archive-date=25 September 2019}}</ref> Ang orihinal na kasuotan ng club ay isang guhit na kamiseta na kulay [[bughaw langit]] at navy blue, na may kasamang itim na shorts.<ref>{{Cite news |date=23 June 2007 |title=La Storia&nbsp;– Periodo 1904–1926 |publisher=Napolissimo |url=http://spazioinwind.libero.it/napolissimo/cenni%20storici%201904-1926.htm |url-status=dead |access-date=23 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625080628/https://archive.ph/20120724191400/http:/spazioinwind.libero.it/napolissimo/cenni%20storici%201904-1926.htm |archive-date=25 Hunyo 2022}}</ref> Ang unang laban ng Napoles ay isang 3-2 na panalo laban sa mga Ingles na tripulante ng bangkang ''Arabik'' na may mga gol mula kina William MacPherson, Michele Scafoglio at Léon Chaudoir.<ref>{{Cite news |date=3 April 2009 |title=Napoli back among the big boys |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |url=https://www.fifa.com/news/y=2009/m=4/news=napoli-back-among-the-big-boys-1045169.html |url-status=dead |access-date=14 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151119142442/http://www.fifa.com/news/y=2009/m=4/news=napoli-back-among-the-big-boys-1045169.html |archive-date=19 November 2015}}</ref> == Mga manlalaro == === Kasalukuyang eskuwadra === {{updated|Setyembre 2, 2026}}<ref>{{cite web |url=https://sscnapoli.it/en/team-2023-2024/|title=Team SSCN 25/26 |publisher=SSC Napoli |access-date=31 October 2025 }}</ref>{{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ITA|pos=GK|name=[[Alex Meret]]}} {{Fs player|no=2|nat=ITA|pos=DF|name=[[Costantino Favasuli]]|other=on loan from [[US Catanzaro 1929|Catanzaro]]}} {{Fs player|no=4|nat=ITA|pos=DF|name=[[Alessandro Buongiorno]]}} {{Fs player|no=5|nat=FRA|pos=DF|name=[[Benoît Badiashile]]|other=on loan from [[Chelsea F.C.|Chelsea]]}} {{Fs player|no=6|nat=SCO|pos=MF|name=[[Billy Gilmour]]}} {{Fs player|no=7|nat=BRA|pos=FW|name=[[David Neres]]}} {{Fs player|no=8|nat=SCO|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]}} {{Fs player|no=11|nat=BEL|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]}} {{Fs player|no=12|nat=ITA|pos=GK|name=[[Claudio Pugliese]]}} {{Fs player|no=13|nat=KOS|pos=DF|name=[[Amir Rrahmani]]}} {{Fs player|no=14|nat=UKR|pos=GK|name=[[Nikita Contini]]}} {{Fs player|no=16|nat=ESP|pos=DF|name=[[Rafa Marín]]}} {{Fs player|no=17|nat=URU|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]}} {{Fs player|no=19|nat=DEN|pos=FW|name=[[Rasmus Højlund]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=20|nat=ITA|pos=FW|name=[[Lorenzo Lucca]]}} {{Fs player|no=21|nat=ITA|pos=FW|name=[[Matteo Politano]]}} {{Fs player|no=22|nat=ITA|pos=DF|name=[[Giovanni Di Lorenzo]]|other=[[Captain (association football)|captain]]}} {{Fs player|no=23|nat=BRA|pos=FW|name=[[Giovane (footballer, born 2003)|Giovane]]}} {{Fs player|no=26|nat=ITA|pos=MF|name=[[Antonio Vergara]]}} {{Fs player|no=27|nat=BRA|pos=FW|name=[[Alisson Santos]]}} {{Fs player|no=31|nat=NED|pos=DF|name=[[Sam Beukema]]}} {{Fs player|no=32|nat=SRB|pos=GK|name=[[Vanja Milinković-Savić]]}} {{Fs player|no=35|nat=ITA|pos=DF|name=[[Luca Marianucci]]}} {{Fs player|no=37|nat=ITA|pos=DF|name=[[Leonardo Spinazzola]]}} {{Fs player|no=68|nat=SVK|pos=MF|name=[[Stanislav Lobotka]]}} {{Fs player|no=70|nat=NED|pos=FW|name=[[Noa Lang]]}} {{Fs player|no=99|nat=CMR|pos=MF|name=[[Frank Anguissa]]}} {{Fs end}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Navboxes}}{{Serie A}}{{Naples}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] s9l1i7ouwjjtwzo9sltvox4xbq2639p 2241567 2241559 2026-11-11T12:13:30Z Ryomaandres 8044 /* Mga manlalaro */ 2241567 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Napoli|image=SSC Napoli 2025 (white and azure).svg|upright=0.85|fullname=Società Sportiva Calcio Napoli [[Società per azioni|S.p.A.]]|nickname={{lang|it|Gli Azzurri}} (The Blues)<br>{{lang|it|I Partenopei}} (The [[Parthenope (Naples)|Parthenopeans]])<br>{{lang|it|I Ciucciarelli}} (The Little Donkeys)|short name=|founded={{Start date and age|df=yes|25 August 1926}}, as ''Associazione Calcio Napoli''<br> {{Start date and age|df=yes|6 September 2004}}, as ''Napoli Soccer'' then ''SSC Napoli''|stadium=[[Stadio Diego Armando Maradona]]|capacity=54,732|owner=[[Filmauro|Filmauro S.r.l.]]|chrtitle=President|chairman=[[Aurelio De Laurentiis]]|mgrtitle=Head coach|manager=[[Massimiliano Allegri]]|league={{Italian football updater|Napoli}}|season={{Italian football updater|Napoli2}}|position={{Italian football updater|Napoli3}}|current=2026–27 SSC Napoli season|website={{Official URL}}|pattern_la1=|pattern_b1=_Napoli2627h|pattern_ra1=|pattern_sh1=|pattern_so1=|leftarm1=5f8ee6|body1=|rightarm1=5f8ee6|shorts1=FFFFFF|socks1=5f8ee6|pattern_la2=_napoli2627a|pattern_b2=_Napoli2627a|pattern_ra2=_napoli2627a|pattern_sh2=_napoli2627a|pattern_so2=|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|pattern_la3=_napoli2627t|pattern_b3=_Napoli2627t|pattern_ra3=_napoli2627t|pattern_sh3=_napoli2627t|pattern_so3=_napoli2627tl|leftarm3=FE0000|body3=FE0000|rightarm3=FE0000|shorts3=FE0000|socks3=FE0000}} [[File:Stadio_San_Paolo_Napoli_2019.jpg|thumb| Ang estadyo pagkatapos ng pinakahuling renobasyon nito, noong XXX Summer Universiade.]] Ang '''Società Sportiva Calcio Napoli''' ({{IPA|it|sotʃeˈta sporˈtiːva ˈkaltʃo ˈnaːpoli|pron}}), karaniwang kilala bilang '''SSC Napoli''' o simpleng '''Napoli''', ay isang Italyanong propesyonal na [[Talaan ng mga club ng futbol sa Italya|club]] ng [[futbol]] na nakabase sa [[Napoles]], [[Campania]], [[Katimugang Italya]], na naglalaro sa [[Serie A]], ang nangungunang liga ng [[Sistema ng liga ng Italyanong futbol|Italyanong futbol]]. Kabilang sila sa mga pinakamatagumpay na club sa bansa, na may apat na titulo sa liga, anim na [[Coppa Italia|Coppe Italia]], tatlong [[Supercoppa Italiana|Supercoppe Italiane]], at isang [[UEFA Europa League|UEFA Cup]].<ref name="calcionap2">{{Cite news |title=La storia del Calcio Napoli sino ai giorni nostri |language=it |publisher=Ale Napoli |url=http://www.alenapoli.com/storia/storia.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024075840/http://www.alenapoli.com/storia/storia.htm |archive-date=24 October 2008}}</ref> Ang club ay nabuo noong 1926 bilang '''Associazione Calcio Napoli''' kasunod ng pagsasanib ng [[US Internazionale Napoli]] at [[Naples FBC|Naples Foot-Ball Club]]. Hindi gaanong nagtagumpay ang Napoli noong mga unang taon nila, at hindi nila napanalunan ang kanilang unang pangunahing tropeo hanggang sa [[1961–62 Coppa Italia|1962 Coppa Italia]]. Ang club ay nagtamasa ng mas matinding tagumpay noong dekada 1970 at 1980, kung saan nanalo sila sa [[1975–76 Coppa Italia|1976 Coppa Italia]] at naabot ang mga bagong tagumpay kasunod ng pagdating ni [[Diego Maradona]] noong 1984. Sa kanyang panahon kasama ang Napoli, napanalunan ng club ang kanilang unang dalawang titulo sa liga, noong [[1986–87 Serie A|1987]] at [[1989–90 Serie A|1990]]. Sa pitong season niya sa Napoles, nanalo rin sila ng [[1986–87 Coppa Italia|1987 Coppa Italia]], [[1990 Supercoppa Italiana]], at [[1988–89 UEFA Cup|1989 UEFA Cup]] —ang kanilang tanging tropeo sa Europa. Gayunpaman, kasunod ng pag-alis ni Maradona noong 1991, nahirapan ang Napoli sa pananalapi, at tiniis ang pagkalugi at pagkalugi bago muling itinatag noong 2004 ng prodyuser ng pelikula na si [[Aurelio De Laurentiis]]. Bumalik ang Napoli sa Serie A pagkalipas ng tatlong taon, at mula noon ay kabilang na sila sa mga nangungunang club sa futbol ng Italya, na nanalo ng tatlong Coppa Italia ([[2012 Coppa Italia final|2012]], [[2014 Coppa Italia final|2014]], at [[2020 Coppa Italia final|2020]]), dalawang Supercoppa Italiana ([[2014 Supercoppa Italiana|2014]] at [[2025–26 Supercoppa Italiana|2025–26]]), at dalawang titulo ng Serie A ([[2022–23 Serie A|2023]] at [[2024–25 Serie A|2025]]). Sa dami ng dumalo, ang Napoli ang may pang-apat na pinakamalaking fan base sa Italya,<ref name="tifo2">{{Cite news |date=September 2012 |title=Il tifo calcistico in Italia&nbsp;– Settembre 2012 |language=it |url=http://www.demos.it/a00756.php |url-status=live |access-date=18 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015164331/http://www.demos.it/a00756.php |archive-date=15 October 2013}}</ref> at niraranggo bilang [[Deloitte Football Money League|panglimang]] football club na may pinakamataas na kita sa Serie A, na may $182 milyon na kita noong 2017–18 season.<ref>{{Cite web |title=Deloitte Football Money League 2014 |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/sports/football/deloitte-football-money-league/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220013031/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/sports/football/deloitte-football-money-league/ |archive-date=20 December 2013 |access-date=9 October 2014 |publisher=Deloitte}}</ref> Noong 2018, [[Talaan ng Forbes ng mga pinakamahalagang club ng futbol|tinantiya ng ''Forbes'']] ang Napoli ay may halagang $379 milyon, na ginagawa silang panglima sa pinakamahalagang club sa Italya. Ang Napoli ay isa rin sa mga katawang kasapi ng [[European Football Clubs|European Club Association]]. Mula noong 1959, ang club ay naglaro ng mga laro sa kanilang tahanan sa Stadio San Paolo, na pinalitan ng pangalan bilang [[Stadio Diego Armando Maradona]] kasunod ng kaniyang pagkamatay noong 2020. Tradisyonal na nagsusuot ang Napoli ng mga kamiseta na kulay bughaw langit, puting shorts, at medyas na kulay bughaw langit sa bahay at puting kamiseta, puti o bughaw langit na shorts, at puti o bughaw langit medyas sa labas; ito ay hango sa mga kamiseta ng Napoles FBC at shorts ng Internazionale Napoli matapos magsama ang mga club upang bumuo ng hinalinhan ng Napoli ns [[SSC Napoli|Internaples]] noong 1922. Ang Napoli ay [[Talaan ng mga ribalan sa futbol|karibalan]] ang [[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|Juventus]], [[Derby del Sole|Roma]] (Derby del Sole), [[Inter Milan|Internazionale]], [[AC Milan]], at [[Salernitana]] (Derby ng [[Campania]]). Ang awit ng club ay "Napoli", isa sa mga pangunahing hit ng Napolitanong mang-aawit na si [[Nino D'Angelo]].<ref>{{Cite web |date=27 May 2023 |title="Napoli" di Nino D'Angelo sarà il nuovo inno: l'annuncio di De Laurentiis |url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/27-108253458/_napoli_di_nino_d_angelo_sara_il_nuovo_inno_l_annuncio_di_de_laurentiis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823150545/https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/27-108253458/_napoli_di_nino_d_angelo_sara_il_nuovo_inno_l_annuncio_di_de_laurentiis |archive-date=23 August 2024 |access-date=23 August 2024 |website=corrieredellosport.it |language=Italian}}</ref> [[File:Naples_Foot-Ball_Club_1906.jpg|left|thumb|Koponan ng "Naples FC", hinalinhan ng kasalukuyang club, noong 1906]] == Kasaysayan == === Mga pinagmulan === Bagaman opisyal na itinatag ang club noong 1926, ang Napoli ay nag-ugat sa unang kaugnay na Neapolitan club, na itinatag bilang ''Futbol at Kriket ng Napoles''<ref name=":0">Some sources say the name was spelled ''Naples Foot-Ball and Croquet Club''.</ref> noong 1905 ng Ingles na marino na si William Poths at ng kanyang kasama na si Hector M. Bayon.<ref name="earlyhistory2">{{Cite news |date=23 June 2007 |title=Storia Del Club, by Pietro Gentile and Valerio Rossano |language=it |publisher=Napoli 2000 |url=http://napoli2000.etereanetwork.com/StoriaClub_Albori.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070702133335/http://napoli2000.etereanetwork.com/StoriaClub_Albori.asp |archive-date=2 July 2007}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 June 2007 |title=Willy Garbutt, The Italian Trailblazer |publisher=[[British Council]] |url=http://www.britishcouncil.org/japan-sport-footballculture-history-garbutt-italy.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080330025643/http://www.britishcouncil.org/japan-sport-footballculture-history-garbutt-italy.htm |archive-date=30 March 2008}}</ref> Kasama rin ang mga Napolitano tulad nina Conforti, Catterina at Amedeo Salsi; si Salsi ay itinalaga bilang unang pangulo ng club.<ref>{{Cite news |date=23 June 2007 |title=Dal Naples Football Club all'Internaples |language=it |publisher=S.S.C. Napoli |url=http://www.sscnapoli.it/client/render.aspx?content=0&root=643&lang=en-US |url-status=live |access-date=23 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925071642/http://www.sscnapoli.it/client/render.aspx?content=0&root=643&lang=en-US |archive-date=25 September 2019}}</ref> Ang orihinal na kasuotan ng club ay isang guhit na kamiseta na kulay [[bughaw langit]] at navy blue, na may kasamang itim na shorts.<ref>{{Cite news |date=23 June 2007 |title=La Storia&nbsp;– Periodo 1904–1926 |publisher=Napolissimo |url=http://spazioinwind.libero.it/napolissimo/cenni%20storici%201904-1926.htm |url-status=dead |access-date=23 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625080628/https://archive.ph/20120724191400/http:/spazioinwind.libero.it/napolissimo/cenni%20storici%201904-1926.htm |archive-date=25 Hunyo 2022}}</ref> Ang unang laban ng Napoles ay isang 3-2 na panalo laban sa mga Ingles na tripulante ng bangkang ''Arabik'' na may mga gol mula kina William MacPherson, Michele Scafoglio at Léon Chaudoir.<ref>{{Cite news |date=3 April 2009 |title=Napoli back among the big boys |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |url=https://www.fifa.com/news/y=2009/m=4/news=napoli-back-among-the-big-boys-1045169.html |url-status=dead |access-date=14 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151119142442/http://www.fifa.com/news/y=2009/m=4/news=napoli-back-among-the-big-boys-1045169.html |archive-date=19 November 2015}}</ref> == Mga manlalaro == === Kasalukuyang eskuwadra === {{updated|Setyembre 2, 2026}}<ref>{{cite web |url=https://sscnapoli.it/en/team-2023-2024/|title=Team SSCN 25/26 |publisher=SSC Napoli |access-date=31 October 2025 }}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ITA|pos=GK|name=[[Alex Meret]]}} {{Fs player|no=2|nat=ITA|pos=DF|name=[[Costantino Favasuli]]|other=on loan from [[US Catanzaro 1929|Catanzaro]]}} {{Fs player|no=4|nat=ITA|pos=DF|name=[[Alessandro Buongiorno]]}} {{Fs player|no=5|nat=FRA|pos=DF|name=[[Benoît Badiashile]]|other=on loan from [[Chelsea F.C.|Chelsea]]}} {{Fs player|no=6|nat=SCO|pos=MF|name=[[Billy Gilmour]]}} {{Fs player|no=7|nat=BRA|pos=FW|name=[[David Neres]]}} {{Fs player|no=8|nat=SCO|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]}} {{Fs player|no=11|nat=BEL|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]}} {{Fs player|no=12|nat=ITA|pos=GK|name=[[Claudio Pugliese]]}} {{Fs player|no=13|nat=KOS|pos=DF|name=[[Amir Rrahmani]]}} {{Fs player|no=14|nat=UKR|pos=GK|name=[[Nikita Contini]]}} {{Fs player|no=16|nat=ESP|pos=DF|name=[[Rafa Marín]]}} {{Fs player|no=17|nat=URU|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]}} {{Fs player|no=19|nat=DEN|pos=FW|name=[[Rasmus Højlund]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=20|nat=ITA|pos=FW|name=[[Lorenzo Lucca]]}} {{Fs player|no=21|nat=ITA|pos=FW|name=[[Matteo Politano]]}} {{Fs player|no=22|nat=ITA|pos=DF|name=[[Giovanni Di Lorenzo]]|other=[[Captain (association football)|captain]]}} {{Fs player|no=23|nat=BRA|pos=FW|name=[[Giovane (footballer, born 2003)|Giovane]]}} {{Fs player|no=26|nat=ITA|pos=MF|name=[[Antonio Vergara]]}} {{Fs player|no=27|nat=BRA|pos=FW|name=[[Alisson Santos]]}} {{Fs player|no=31|nat=NED|pos=DF|name=[[Sam Beukema]]}} {{Fs player|no=32|nat=SRB|pos=GK|name=[[Vanja Milinković-Savić]]}} {{Fs player|no=35|nat=ITA|pos=DF|name=[[Luca Marianucci]]}} {{Fs player|no=37|nat=ITA|pos=DF|name=[[Leonardo Spinazzola]]}} {{Fs player|no=68|nat=SVK|pos=MF|name=[[Stanislav Lobotka]]}} {{Fs player|no=70|nat=NED|pos=FW|name=[[Noa Lang]]}} {{Fs player|no=99|nat=CMR|pos=MF|name=[[Frank Anguissa]]}} {{Fs end}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Navboxes}}{{Serie A}}{{Naples}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 6veyjtxfkxfdbzgc6jl7gh38zcq917p 2241577 2241567 2026-11-11T12:27:48Z Ryomaandres 8044 /* Mga sanggunian */ 2241577 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Napoli|image=SSC Napoli 2025 (white and azure).svg|upright=0.85|fullname=Società Sportiva Calcio Napoli [[Società per azioni|S.p.A.]]|nickname={{lang|it|Gli Azzurri}} (The Blues)<br>{{lang|it|I Partenopei}} (The [[Parthenope (Naples)|Parthenopeans]])<br>{{lang|it|I Ciucciarelli}} (The Little Donkeys)|short name=|founded={{Start date and age|df=yes|25 August 1926}}, as ''Associazione Calcio Napoli''<br> {{Start date and age|df=yes|6 September 2004}}, as ''Napoli Soccer'' then ''SSC Napoli''|stadium=[[Stadio Diego Armando Maradona]]|capacity=54,732|owner=[[Filmauro|Filmauro S.r.l.]]|chrtitle=President|chairman=[[Aurelio De Laurentiis]]|mgrtitle=Head coach|manager=[[Massimiliano Allegri]]|league={{Italian football updater|Napoli}}|season={{Italian football updater|Napoli2}}|position={{Italian football updater|Napoli3}}|current=2026–27 SSC Napoli season|website={{Official URL}}|pattern_la1=|pattern_b1=_Napoli2627h|pattern_ra1=|pattern_sh1=|pattern_so1=|leftarm1=5f8ee6|body1=|rightarm1=5f8ee6|shorts1=FFFFFF|socks1=5f8ee6|pattern_la2=_napoli2627a|pattern_b2=_Napoli2627a|pattern_ra2=_napoli2627a|pattern_sh2=_napoli2627a|pattern_so2=|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|pattern_la3=_napoli2627t|pattern_b3=_Napoli2627t|pattern_ra3=_napoli2627t|pattern_sh3=_napoli2627t|pattern_so3=_napoli2627tl|leftarm3=FE0000|body3=FE0000|rightarm3=FE0000|shorts3=FE0000|socks3=FE0000}} [[File:Stadio_San_Paolo_Napoli_2019.jpg|thumb| Ang estadyo pagkatapos ng pinakahuling renobasyon nito, noong XXX Summer Universiade.]] Ang '''Società Sportiva Calcio Napoli''' ({{IPA|it|sotʃeˈta sporˈtiːva ˈkaltʃo ˈnaːpoli|pron}}), karaniwang kilala bilang '''SSC Napoli''' o simpleng '''Napoli''', ay isang Italyanong propesyonal na [[Talaan ng mga club ng futbol sa Italya|club]] ng [[futbol]] na nakabase sa [[Napoles]], [[Campania]], [[Katimugang Italya]], na naglalaro sa [[Serie A]], ang nangungunang liga ng [[Sistema ng liga ng Italyanong futbol|Italyanong futbol]]. Kabilang sila sa mga pinakamatagumpay na club sa bansa, na may apat na titulo sa liga, anim na [[Coppa Italia|Coppe Italia]], tatlong [[Supercoppa Italiana|Supercoppe Italiane]], at isang [[UEFA Europa League|UEFA Cup]].<ref name="calcionap2">{{Cite news |title=La storia del Calcio Napoli sino ai giorni nostri |language=it |publisher=Ale Napoli |url=http://www.alenapoli.com/storia/storia.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024075840/http://www.alenapoli.com/storia/storia.htm |archive-date=24 October 2008}}</ref> Ang club ay nabuo noong 1926 bilang '''Associazione Calcio Napoli''' kasunod ng pagsasanib ng [[US Internazionale Napoli]] at [[Naples FBC|Naples Foot-Ball Club]]. Hindi gaanong nagtagumpay ang Napoli noong mga unang taon nila, at hindi nila napanalunan ang kanilang unang pangunahing tropeo hanggang sa [[1961–62 Coppa Italia|1962 Coppa Italia]]. Ang club ay nagtamasa ng mas matinding tagumpay noong dekada 1970 at 1980, kung saan nanalo sila sa [[1975–76 Coppa Italia|1976 Coppa Italia]] at naabot ang mga bagong tagumpay kasunod ng pagdating ni [[Diego Maradona]] noong 1984. Sa kanyang panahon kasama ang Napoli, napanalunan ng club ang kanilang unang dalawang titulo sa liga, noong [[1986–87 Serie A|1987]] at [[1989–90 Serie A|1990]]. Sa pitong season niya sa Napoles, nanalo rin sila ng [[1986–87 Coppa Italia|1987 Coppa Italia]], [[1990 Supercoppa Italiana]], at [[1988–89 UEFA Cup|1989 UEFA Cup]] —ang kanilang tanging tropeo sa Europa. Gayunpaman, kasunod ng pag-alis ni Maradona noong 1991, nahirapan ang Napoli sa pananalapi, at tiniis ang pagkalugi at pagkalugi bago muling itinatag noong 2004 ng prodyuser ng pelikula na si [[Aurelio De Laurentiis]]. Bumalik ang Napoli sa Serie A pagkalipas ng tatlong taon, at mula noon ay kabilang na sila sa mga nangungunang club sa futbol ng Italya, na nanalo ng tatlong Coppa Italia ([[2012 Coppa Italia final|2012]], [[2014 Coppa Italia final|2014]], at [[2020 Coppa Italia final|2020]]), dalawang Supercoppa Italiana ([[2014 Supercoppa Italiana|2014]] at [[2025–26 Supercoppa Italiana|2025–26]]), at dalawang titulo ng Serie A ([[2022–23 Serie A|2023]] at [[2024–25 Serie A|2025]]). Sa dami ng dumalo, ang Napoli ang may pang-apat na pinakamalaking fan base sa Italya,<ref name="tifo2">{{Cite news |date=September 2012 |title=Il tifo calcistico in Italia&nbsp;– Settembre 2012 |language=it |url=http://www.demos.it/a00756.php |url-status=live |access-date=18 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015164331/http://www.demos.it/a00756.php |archive-date=15 October 2013}}</ref> at niraranggo bilang [[Deloitte Football Money League|panglimang]] football club na may pinakamataas na kita sa Serie A, na may $182 milyon na kita noong 2017–18 season.<ref>{{Cite web |title=Deloitte Football Money League 2014 |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/sports/football/deloitte-football-money-league/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220013031/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/sports/football/deloitte-football-money-league/ |archive-date=20 December 2013 |access-date=9 October 2014 |publisher=Deloitte}}</ref> Noong 2018, [[Talaan ng Forbes ng mga pinakamahalagang club ng futbol|tinantiya ng ''Forbes'']] ang Napoli ay may halagang $379 milyon, na ginagawa silang panglima sa pinakamahalagang club sa Italya. Ang Napoli ay isa rin sa mga katawang kasapi ng [[European Football Clubs|European Club Association]]. Mula noong 1959, ang club ay naglaro ng mga laro sa kanilang tahanan sa Stadio San Paolo, na pinalitan ng pangalan bilang [[Stadio Diego Armando Maradona]] kasunod ng kaniyang pagkamatay noong 2020. Tradisyonal na nagsusuot ang Napoli ng mga kamiseta na kulay bughaw langit, puting shorts, at medyas na kulay bughaw langit sa bahay at puting kamiseta, puti o bughaw langit na shorts, at puti o bughaw langit medyas sa labas; ito ay hango sa mga kamiseta ng Napoles FBC at shorts ng Internazionale Napoli matapos magsama ang mga club upang bumuo ng hinalinhan ng Napoli ns [[SSC Napoli|Internaples]] noong 1922. Ang Napoli ay [[Talaan ng mga ribalan sa futbol|karibalan]] ang [[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|Juventus]], [[Derby del Sole|Roma]] (Derby del Sole), [[Inter Milan|Internazionale]], [[AC Milan]], at [[Salernitana]] (Derby ng [[Campania]]). Ang awit ng club ay "Napoli", isa sa mga pangunahing hit ng Napolitanong mang-aawit na si [[Nino D'Angelo]].<ref>{{Cite web |date=27 May 2023 |title="Napoli" di Nino D'Angelo sarà il nuovo inno: l'annuncio di De Laurentiis |url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/27-108253458/_napoli_di_nino_d_angelo_sara_il_nuovo_inno_l_annuncio_di_de_laurentiis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823150545/https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/napoli/2023/05/27-108253458/_napoli_di_nino_d_angelo_sara_il_nuovo_inno_l_annuncio_di_de_laurentiis |archive-date=23 August 2024 |access-date=23 August 2024 |website=corrieredellosport.it |language=Italian}}</ref> [[File:Naples_Foot-Ball_Club_1906.jpg|left|thumb|Koponan ng "Naples FC", hinalinhan ng kasalukuyang club, noong 1906]] == Kasaysayan == === Mga pinagmulan === Bagaman opisyal na itinatag ang club noong 1926, ang Napoli ay nag-ugat sa unang kaugnay na Neapolitan club, na itinatag bilang ''Futbol at Kriket ng Napoles''<ref name=":0">Some sources say the name was spelled ''Naples Foot-Ball and Croquet Club''.</ref> noong 1905 ng Ingles na marino na si William Poths at ng kanyang kasama na si Hector M. Bayon.<ref name="earlyhistory2">{{Cite news |date=23 June 2007 |title=Storia Del Club, by Pietro Gentile and Valerio Rossano |language=it |publisher=Napoli 2000 |url=http://napoli2000.etereanetwork.com/StoriaClub_Albori.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070702133335/http://napoli2000.etereanetwork.com/StoriaClub_Albori.asp |archive-date=2 July 2007}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 June 2007 |title=Willy Garbutt, The Italian Trailblazer |publisher=[[British Council]] |url=http://www.britishcouncil.org/japan-sport-footballculture-history-garbutt-italy.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080330025643/http://www.britishcouncil.org/japan-sport-footballculture-history-garbutt-italy.htm |archive-date=30 March 2008}}</ref> Kasama rin ang mga Napolitano tulad nina Conforti, Catterina at Amedeo Salsi; si Salsi ay itinalaga bilang unang pangulo ng club.<ref>{{Cite news |date=23 June 2007 |title=Dal Naples Football Club all'Internaples |language=it |publisher=S.S.C. Napoli |url=http://www.sscnapoli.it/client/render.aspx?content=0&root=643&lang=en-US |url-status=live |access-date=23 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925071642/http://www.sscnapoli.it/client/render.aspx?content=0&root=643&lang=en-US |archive-date=25 September 2019}}</ref> Ang orihinal na kasuotan ng club ay isang guhit na kamiseta na kulay [[bughaw langit]] at navy blue, na may kasamang itim na shorts.<ref>{{Cite news |date=23 June 2007 |title=La Storia&nbsp;– Periodo 1904–1926 |publisher=Napolissimo |url=http://spazioinwind.libero.it/napolissimo/cenni%20storici%201904-1926.htm |url-status=dead |access-date=23 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625080628/https://archive.ph/20120724191400/http:/spazioinwind.libero.it/napolissimo/cenni%20storici%201904-1926.htm |archive-date=25 Hunyo 2022}}</ref> Ang unang laban ng Napoles ay isang 3-2 na panalo laban sa mga Ingles na tripulante ng bangkang ''Arabik'' na may mga gol mula kina William MacPherson, Michele Scafoglio at Léon Chaudoir.<ref>{{Cite news |date=3 April 2009 |title=Napoli back among the big boys |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |url=https://www.fifa.com/news/y=2009/m=4/news=napoli-back-among-the-big-boys-1045169.html |url-status=dead |access-date=14 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151119142442/http://www.fifa.com/news/y=2009/m=4/news=napoli-back-among-the-big-boys-1045169.html |archive-date=19 November 2015}}</ref> == Mga manlalaro == === Kasalukuyang eskuwadra === {{updated|Setyembre 2, 2026}}<ref>{{cite web |url=https://sscnapoli.it/en/team-2023-2024/|title=Team SSCN 25/26 |publisher=SSC Napoli |access-date=31 October 2025 }}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ITA|pos=GK|name=[[Alex Meret]]}} {{Fs player|no=2|nat=ITA|pos=DF|name=[[Costantino Favasuli]]|other=on loan from [[US Catanzaro 1929|Catanzaro]]}} {{Fs player|no=4|nat=ITA|pos=DF|name=[[Alessandro Buongiorno]]}} {{Fs player|no=5|nat=FRA|pos=DF|name=[[Benoît Badiashile]]|other=on loan from [[Chelsea F.C.|Chelsea]]}} {{Fs player|no=6|nat=SCO|pos=MF|name=[[Billy Gilmour]]}} {{Fs player|no=7|nat=BRA|pos=FW|name=[[David Neres]]}} {{Fs player|no=8|nat=SCO|pos=MF|name=[[Scott McTominay]]}} {{Fs player|no=11|nat=BEL|pos=MF|name=[[Kevin De Bruyne]]}} {{Fs player|no=12|nat=ITA|pos=GK|name=[[Claudio Pugliese]]}} {{Fs player|no=13|nat=KOS|pos=DF|name=[[Amir Rrahmani]]}} {{Fs player|no=14|nat=UKR|pos=GK|name=[[Nikita Contini]]}} {{Fs player|no=16|nat=ESP|pos=DF|name=[[Rafa Marín]]}} {{Fs player|no=17|nat=URU|pos=DF|name=[[Mathías Olivera]]}} {{Fs player|no=19|nat=DEN|pos=FW|name=[[Rasmus Højlund]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=20|nat=ITA|pos=FW|name=[[Lorenzo Lucca]]}} {{Fs player|no=21|nat=ITA|pos=FW|name=[[Matteo Politano]]}} {{Fs player|no=22|nat=ITA|pos=DF|name=[[Giovanni Di Lorenzo]]|other=[[Captain (association football)|captain]]}} {{Fs player|no=23|nat=BRA|pos=FW|name=[[Giovane (footballer, born 2003)|Giovane]]}} {{Fs player|no=26|nat=ITA|pos=MF|name=[[Antonio Vergara]]}} {{Fs player|no=27|nat=BRA|pos=FW|name=[[Alisson Santos]]}} {{Fs player|no=31|nat=NED|pos=DF|name=[[Sam Beukema]]}} {{Fs player|no=32|nat=SRB|pos=GK|name=[[Vanja Milinković-Savić]]}} {{Fs player|no=35|nat=ITA|pos=DF|name=[[Luca Marianucci]]}} {{Fs player|no=37|nat=ITA|pos=DF|name=[[Leonardo Spinazzola]]}} {{Fs player|no=68|nat=SVK|pos=MF|name=[[Stanislav Lobotka]]}} {{Fs player|no=70|nat=NED|pos=FW|name=[[Noa Lang]]}} {{Fs player|no=99|nat=CMR|pos=MF|name=[[Frank Anguissa]]}} {{Fs end}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Navboxes}}{{SSC Napoli squad}}{{Serie A}}{{Naples}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 3lajfdqfscgov3wpreoev44ddliao08 Gostya iz budushchego (seryeng 1985) 0 340593 2241601 2234635 2026-11-11T13:18:00Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241601 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|alt_name=|image=|image_size=|image_alt=|caption=|genre=|creator=Kir Bulychov|based_on=''One Hundred Years Ahead'' ni Kir Bulychov|writer=Pavel Arsenov<br>Kir Bulychov|screenplay=|story=|director=Pavel Arsenov|starring=Natalya Guseva|theme_music_composer=Yevgeny Krylatov|country=[[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]]|language=Ruso|num_episodes=5|producer=Soviet Central Television<br>Gorky Film Studio|editor=Tatyana Malyavina|cinematography=|runtime=60 minutos|company=|budget=|network=Programme One|first_aired={{Start date|1985|03|25}}|last_aired={{End date|1985|03|29}}|related=}} Ang '''Gostya iz budushchego''' ({{Langx|ru|Гостья из будущего}}, {{lang-en|Guest from the Future}}) ay isang miniseryeng agham-piksyon pambatang Sobyet, batay sa nobelang ''One Hundred Years Ahead'' ni Kir Bulychov na inilathala noong 1978. Ipinalabas ito sa dating Programme One ng Unyong Sobyet noong bakasyon sa tagsibol, mula Marso 25 hanggang 29, 1985. Ginampanan ni Natalya Guseva ang pangunahing tauhan na si Alisa Seleznyova. Sa direksiyon ni Pavel Arsenov, ginawa ang serye sa Gorky Film Studio. == Buod == Sina Kolya Gerasimov at Fima Korolyov, dalawang batang miyembro ng Young Pioneers, ay sumunod sa isang misteryosang babae patungo sa isang abandonadong bahay, kung saan natuklasan ni Kolya ang isang makinang nagdadala sa kaniya sa taong 2084. Doon, nasaksihan niya ang mga makabagong teknolohiya at nakilala ang mga tauhan mula sa hinaharap, kabilang ang android na si Werther at ang matandang si Pavel. Sa isang istasyon ng kalawakan, natuklasan ni Kolya ang dalawang piratang nagbabagong-anyo na nagnanais nakawin ang myelophone, isang aparatong nakababasa ng isip na pag-aari ni Alisa Seleznyova, anak ng direktor ng interplanetary zoo. Nang mapunta ang mga pirata, si Alisa, at si Kolya sa ika-20 siglo, nagsimula ang habulan upang mabawi ang aparato at mapigilan ang mga pirata. Sa tulong ni Fima, ni Yulya, at ng kanilang mga kaklase, sinikap ni Alisa na mahanap si Kolya at mabawi ang myelophone habang patuloy silang tinutugis ng mga pirata. Sa huli, dumating si Polina mula sa hinaharap upang hulihin ang mga pirata. Bago bumalik sa kaniyang panahon, nagpaalam si Alisa sa mga bata at ibinahagi ang ilan sa kanilang magiging kapalaran sa hinaharap. == Mga tauhan == * Natalya Guseva bilang si Alisa Seleznyova * Aleksey Fomkin bilang si Kolya Gerasimov * Maryana Ionesyan bilang si Yulya Gribkova * Ilya Naumov bilang si Fima Korolyov * Vyacheslav Nevinny bilang si Veselchak U * Mikhail Kononov bilang si Krys * Elena Metyolkina bilang si Polina * Evgeny Gerasimov bilang si Werther == Produksiyon == Nagsimula ang paggawa noong 1983 sa Gorky Film Studio at natapos ang mga pagkuha noong Agosto 1984. Marami sa mga eksena sa lokasyon ang kinunan sa [[Mosku|Moscow]], kabilang ang mga lugar sa gitnang bahagi ng lungsod. Ginamit ang Pangunahing Harding Botanikal bilang lokasyon para sa ilang eksena sa interplanetary zoo. May bahagi rin ng paggawa na isinagawa sa Adler, sa rehiyon ng [[Krasnodar]].<ref name="Kommersant">{{Cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7604195 |title=40 лет с «Гостьей из будущего»: История создания культового фильма |website=Kommersant |date=25 Marso 2025 |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kinoafisha.info/question/serialy/gde-snimali-film-gostya-iz-buduschego/ |title=Где снимали фильм «Гостья из будущего»? |website=Kinoafisha |date=9 Mayo 2024 |language=ru}} {{Dead link|date=Nobiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daan-daang kandidata ang sumailalim sa pagsubok para sa papel ni Alisa Seleznyova, na kalaunan ay ginampanan ng 11-taong-gulang na si Natalya Guseva. Si Alexey Fomkin naman ang gumanap bilang Kolya Gerasimov; mayroon na siyang karanasan sa pag-arte sa programang pambata na ''Yeralash''.<ref name="Kommersant"/> Dahil limitado ang badyet, gumamit ang pangkat ng produksiyon ng mga modelo at malikhaing pamamaraan upang ilarawan ang hinaharap. Isang modelo ng Institute of Time ang ginamit para sa mga eksena sa harding botanikal, samantalang ang mga sasakyang panghimpapawid na tinatawag na ''flips'' ay kinunan gamit ang maliliit na modelong nakasabit sa mga kawad. Ang myelophone, isang aparatong ginagamit sa pagbabasa ng isip sa kuwento, ay binuo mula sa mga prisma na ginagamit sa paggawa ng kagamitang potograpiko.<ref name="Kommersant"/> == Mga Sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{IMDb title|0086723}} kxpaakkv20f87z45zj6hzu206d7rj2i Kremlin 0 340809 2241700 2238795 2026-11-11T19:09:40Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241700 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Kremlin ng Mosku''',{{Efn|{{lang-rus|Московский Кремль|r=Moskovskiy Kreml'|p=mɐˈskofskʲɪj ˈkrʲemlʲ}}}} karaniwang kilala bilang '''Kremlin''', {{IPA|ru|ˈkrʲemlʲ|lang|LL-Q7737 (rus)-Cinemantique-кремль.wav}}}} ay isang [[Portipikasyon|portipikadong]] complex ([[Kremlin (portipikasyon)|kremlin]]) sa [[Mosku]], Rusya na isa sa mga pinakakilalang tanawin ng bansa.<ref>Paul, Michael C. (January 2004). "The Military Revolution in Russia 1550–1682". The Journal of Military History. 68 (1): 31. {{Doi|10.1353/jmh.2003.0401}}. S2CID 159954818.</ref> Matatagpuan sa makasaysayang sentro ng kabesera ng bansa, ang Kremlin ay binubuo ng limang palasyo, apat na katedral, at isang [[Pader ng Kremlin ng Mosku|nakapalibot na pader]] kasama ang [[Talaan ng mga tore ng Kremlin ng Mosku|maraming tore]]. Sa loob ng complex ay matatagpuan ang [[Palasyong Dakilang Kremlin]], na dating isa sa mga maharlikang tirahan ng [[Emperor ng Rusya|Tsar ng Rusya]], at ngayon ay tirahan ng [[Pangulo ng Rusya|pangulo ng Pederasyong Ruso]]. Tinatanaw ng Kremlin ang [[Moskva (ilog)|Ilog Moskva]] sa timog, ang [[Liwasang Pula]] sa silangan, at ang [[Harding Alejandro]] sa kanluran. == Etimolohiya at metonimo == Sa wikang Ruso, ang ''<nowiki/>'kreml''' ay nangangahulugang isang 'kuta sa loob ng isang lungsod', at maraming makasaysayang lungsod na may sarili nitong Kremlin. Gayunpaman, ang Kremlin ng Mosku, ang pinakakilala, ay nagsisilbi rin ng isang [[metonimo]] sa politikang pandaigdig na tumutukoy sa [[Pamahalaan ng Rusya]].<ref>{{Cite web |title=Кремль |trans-title=Kremlin |url=http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=morpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&off=&text_word=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8C&method_word=substring&ic_word=on&text_general=&method_general=substring&ic_general=on&text_origin=&method_origin=substring&ic_origin=on&text_trubachev=&method_trubachev=substring&ic_trubachev=on&text_editorial=&method_editorial=substring&ic_editorial=on&text_pages=&method_pages=substring&ic_pages=on&text_any=&method_any=substring&sort=word&ic_any=on |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204114741/https://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=morpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&off=&text_word=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8C&method_word=substring&ic_word=on&text_general=&method_general=substring&ic_general=on&text_origin=&method_origin=substring&ic_origin=on&text_trubachev=&method_trubachev=substring&ic_trubachev=on&text_editorial=&method_editorial=substring&ic_editorial=on&text_pages=&method_pages=substring&ic_pages=on&text_any=&method_any=substring&sort=word&ic_any=on |archive-date=4 December 2022 |access-date=2 June 2014 |website=[[Max Vasmer|Vasmer]] Etymological dictionary}}</ref> Noong [[Digmaang Malamig]] (1947–1991), ang terminong ''Kremlin'' ay nangangahulugang [[Pamahalaan ng Unyong Sobyetiko]] at ang terminong ''[[Kremlinolohiya]]'' ay nangangahulugang pag-aaral ng mga desisyon ng mga pinunong Sobyetiko at ng politikang Ruso at Sobyetiko. Kapag bukas sa publiko, may mga gibagabayang paglalakbay na iniaalok sa mga [[Mga Museo ng Kremlin ng Mosku|Museo ng Kremlin ng Mosku]].<ref>{{Cite web |title=Moscow Kremlin Museums: VISIT US |url=https://www.kreml.ru/en-Us/visit-to-kremlin/ticket-prices/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024193008/https://www.kreml.ru/en-Us/visit-to-kremlin/ticket-prices/ |archive-date=24 October 2022 |access-date=2020-10-14 |website=kreml.ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Moscow Kremlin Museums welcomed more than 1 million guests in 2023 |url=https://www.kreml.ru/en-Us/press-room/press-releases/muzei-moskovskogo-kremlya-prinyali-bolee-1-milliona--posetiteley-za-2023-god/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514155342/https://www.kreml.ru/en-Us/press-room/press-releases/muzei-moskovskogo-kremlya-prinyali-bolee-1-milliona--posetiteley-za-2023-god/ |archive-date=14 May 2024 |access-date=2024-05-14 |website=www.kreml.ru |language=en-Us}}</ref> == Mga sanggunian == === Mga tala === {{Notelist}} === Mga sitasyon === <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}}{{Moscow Kremlin}}{{Imperial palaces in Russia}}{{World Heritage Sites in Russia}}  [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Ruso]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Moscow]] kk79l2hzy97kzso3zddy63kdbxhz8m3 Matunog na katinig na pailong sa labi-ngipin 0 340988 2241721 2241102 2026-11-11T22:59:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241721 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{Infobox IPA|ipa number=115|ipa symbol=ɱ|ipa symbol2=m̪|decimal=625|xsampa=F|braille=235|braille2=134|imagefile=IPA Unicode 0x0271.svg|above=Matunog na katinig na pailong sa labi-ngipin}} '''Matunóg na katínig na pailóng sa labì-ngípin''' ang [[katinig]] na tunog na kinakatawan ng {{IPA|⟨ɱ⟩}} sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] (IPA). Sinusulat din ito minsan bilang {{IPA|⟨m̪⟩}}. [[Lugar ng artikulasyon|Nabubuo]] ang tunog na ito sa pamamagitan ng pagdampi ng itaas na [[ngipin]] sa ibabang [[Labi (anatomiya)|labi]] na parang tunog {{IPA|[f]}} o {{IPA|[v]}}, ngunit nagkakaiba lamang sa paglabas ng hangin. Ayon kina [[Peter Ladefoged]] at [[Ian Maddieson]], hindi matutukoy kung maaaring maganap sa tunog na ito ang isang tunay na [[tunog na may harang]] dahil sa mga maliliit na puwang sa pagitan ng mga ngipin na dadaluyan ng hangin.{{sfnp|Ladefoged|Maddieson|1996|p=18}} Karaniwan itong makikita sa maraming wika sa mundo, bagamat nagaganap ito madalas bilang isang [[alopono]] ng {{IPA|[f]}} bago ang tunog na {{IPA|[f]}} o {{IPA|[v]}}, gaya ng sa [[wikang Ingles]] na {{Lang|en|symphony}} ('simponiya', {{IPA|[ˈsɪ̃ɱᵖ̪fənɪ̞ː]}}). Naiulat lamang sa [[wikang Kukuya]] ang pagiging isang hiwalay na tunog ng {{IPA|⟨ɱ⟩}}, kung saan itinatangi ito sa {{IPAslink|m}}.<ref>{{Harvcoltxt|Paulian|1975|p=57}}</ref> == Katangian == Mailalarawan ang matunog na katinig na pailong sa labi-ngipin sa mga sumusunod na katangian:{{nasal stop}} {{labiodental}} {{voiced}} {{nasal}} {{Median–lateral}} {{pulmonic}} == Wika == {| class="wikitable" ! colspan="2" | Language !! Word !! [[International Phonetic Alphabet|IPA]] !! Meaning !! Notes |- | colspan="2" | [[Wikang Aleman|Aleman]]|| {{lang|de|[[German alphabet|fü'''n'''f]]}} || {{IPA|[fʏɱf]|lang=de}} || 'lima' ||<!-- See German phonology --> |- | [[Wikang Arabe|Arabo]]|| [[Hejazi Arabic|Hejazi]]|| {{lang|acw|قُرُنْفُل}} {{Transliteration|acw|gurunful}}|| {{IPA|[gʊrʊɱfʊl]|lang=acw}} || 'klabo' ||<!-- See Hejazi Arabic phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Danes|Danes]]|| {{lang|da|[[Danish alphabet|sy'''m'''foni]]}} || {{IPA|[syɱfoˈniˀ]|lang=da}} || 'simponiya' ||<!-- See Danish phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Eslobako|Eslobako]]|| {{lang|sk|[[Slovak ortography|a'''m'''fiteáter]]}} || {{IPA|[aɱfiˈteaːter]|lang=sk}} || 'ampiteatro' ||<!-- See Slovak phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Esloveno|Eslobeno]]<ref name="SuKoPe136">{{Harvcoltxt|Šuštaršič|Komar|Petek|1999|p=136}}</ref>|| {{lang|sl|[[Slovene alphabet|si'''m'''fonija]]}} || {{IPA|[siɱfoˈníːjà]|lang=sl}} || 'simponiya' || Alopono ng {{IPAslink|m}} at {{IPAslink|n}} bago ang {{IPAslink|f}} o {{IPAslink|ʋ}}.<ref name="SuKoPe136" /> |- | colspan="2" | [[Wikang Kastila|Espanyol]]<ref>{{Harvcoltxt|Martínez-Celdrán|Fernández-Planas|Carrera-Sabaté|2003|p=258}}</ref>|| {{lang|es|[[Spanish orthography|desi'''n'''flar]]}} || {{Audio-IPA|LL-Q1321 (spa)-Emanuelps27-desinflar.wav|[d̪e̞.sĩɱˈfläɾ]|lang=es}} || 'magpalabas ng hangin' ||<!-- See Spanish phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Griyego|Griyego]]<ref>{{Harvcoltxt|Newton|1972|p=10}}</ref>|| {{lang|el|[[Greek alphabet|έ'''μ'''βρυο]]}} {{Transliteration|el|[[Romanization of Greek|é'''m'''vryo]]}}|| {{IPA|[ˈe̞ɱvrio̞]|lang=el}} || '[[bilig]]' ||<!-- See Modern Greek phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Hebreo|Hebreo]]|| {{lang|he|[[Hebrew alphabet|סי'''מ'''פוניה]]}} {{Transliteration|he|simfonya}}|| {{IPA|[siɱˈfonja]|lang=he}} || 'simponiya' ||<!-- See Modern Hebrew phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Ingles|Ingles]]|| [[English orthography|''sy'''m'''phony'']]|| {{Audio-IPA|symphony-pronunciation-audio.ogg|[ˈsɪ̃ɱᵖ̪fənɪ̞ː]|help=no}} || 'simponiya' || Alopono ng {{IPAslink|m}} bago ang {{IPAslink|f}} o {{IPAslink|v}}<!-- See English phonology. --> |- | colspan="2" | [[Wikang Italyano|Italyano]]<ref>{{Harvcoltxt|Rogers|d'Arcangeli|2004|p=118}}</ref>|| {{lang|it|[[Italian alphabet|i'''n'''vece]]}} || {{Audio-IPA|Invece.wav|[iɱˈveːt͡ʃe̞]|lang=it}} || 'imbes' ||<!-- See Italian phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Kanlurang Prisiyano|Kanlurang Prisyano]]|| {{lang|fy|[[West Frisian alphabet|û'''n'''wis]]}} || {{IPA|[uːɱ'ʋɪs]|lang=fy}} || 'hindi sigurado' || Alopono ng {{IPA|/n/}} bago ang mga [[katinig sa labi-ngipin]] |- | colspan="2" | [[Wikang Catalan|Katalan]]|| {{lang|ca|[[Catalan alphabet|li'''m'''fa]]}} || {{IPA|[ˈɫiɱfə]}} || 'kulani' ||<!-- See Catalan phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Kukuya|Kukuya]]<ref>{{Harvcoltxt|Paulian|1975|p=41}}</ref> || colspan="2" style="text-align:center" | {{IPA|[ɱíì]|lang=kkw}} || 'mata' || Ponemiko, itinatangi sa {{IPAslink|m}}. |- | colspan="2" | [[Wikang Macedonio|Masedonyo]]|| {{lang|mk|[[Macedonian alphabet|тра'''м'''вај]]}} {{lang|mk-Latn|tramvaj}} || {{IPA|[traɱˈvaj]|lang=mk}} || '[[trambiya]]'||<!-- See Macedonian phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Noruwego|Noruwego]]|| {{lang|no|[[Norwegian alphabet|ko'''m'''fyr]]}} || {{IPA|[kɔɱˈfyːɾ]|lang=no}} || 'kalan' ||<!-- See Norwegian phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Olandes|Olandes]]<ref>{{Harvcoltxt|Kooij|Van Oostendorp|2003|p=9}}</ref><ref>{{Harvcoltxt|Verhoeven|2005|p=243}}</ref>|| {{lang|nl|[[Dutch orthography|o'''m'''vallen]]}} || {{Audio-IPA|Nl-omvallen.ogg|[ˈʔʊ̞ɱˌvɑlə(n)]|lang=nl}} || 'matumba' ||<!-- See Dutch phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Finlandes|Pinlandes]]|| {{lang|fi|[[Finnish alphabet|ka'''m'''feri]]}} || {{IPA|[ˈkɑɱfe̞ri]|lang=fi}} || '[[alkampor]]' ||<!-- See Finnish phonology --> |- | colspan="2" |[[Wikang Polako|Polako]]|| {{lang|pl|[[Polish orthography|sy'''m'''fonia]]}} || {{Audio-IPA|Pl-symfonia.ogg|[sɘ̟ɱˈᵖ̪fɔɲ̟ä]|lang=pl}} || 'simponiya' ||<!-- See Polish phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Rumano|Rumano]]|| {{lang|ro|[[Romanian alphabet|î'''n'''văța]]}} || {{IPA|[ɨɱvəˈt͡sä]|lang=ro}} || 'matuto' ||<!-- See Romanian phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Ruso|Ruso]]|| {{lang|ru|[[Russian alphabet|а'''м'''фора]]}} {{Transliteration|ru|amfora}}|| {{IPA|['aɱfərə]|lang=ru}} || 'ampora' ||<!-- See Russian phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Serbokroasyo|Serbokroasyo]]<ref name="Landau68">{{Harvcoltxt|Landau|Lončarić|Horga|Škarić|1999|p=67}}</ref>|| {{lang|sh-Cyrl|[[Serbian Cyrillic alphabet|тра'''м'''вај]]}} / {{lang|sh-Latn|[[Gaj's Latin alphabet|tra'''m'''vaj]]}} || {{IPA|[trǎɱʋäj]|lang=sh}} || '[[trambiya]]' || Alopono ng {{IPAslink|m}} at {{IPAslink|n}} bago ang {{IPAslink|f}} o {{IPAslink|ʋ}}.<ref name="Landau68" /> <!-- See Serbo-Croatian phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Suweko|Suweko]]|| {{lang|sv|[[Swedish alphabet|fra'''m'''för]]}} || {{Audio-IPA|Sv-framför.ogg|[ˈfɾaɱˌfɶːɾ]|lang=sv}} || 'sa harap', 'magtanghal' ||<!-- See Swedish phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Tseko|Tseko]]|| {{lang|cs|[[Czech orthography|tra'''m'''vaj]]}} || {{Audio-IPA|Cs-tramvaj.ogg|[ˈträɱʋäj]}}|| '[[trambiya]]'||<!-- See Czech phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Turko|Turko]]|| {{lang|tr|[[Turkish alphabet|a'''m'''fibi]]}}|| {{IPA|[äɱfiˈbi]|lang=tr}}|| '[[Amphibia|ampibyo]]' ||<!-- See Turkish phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Ungaro|Unggaro]]|| {{lang|hu|[[Hungarian orthography|álla'''m'''fő]]}} || {{Audio-IPA|Hu-államfő.ogg|[ˈaːlːɒɱᵖ̪føː]|lang=hu}} || 'pinuno ng bansa'||<!-- See Hungarian phonology --> |- | colspan="2" | [[Wikang Yuanmen|Yuanmen]]|| colspan="2" style="text-align:center" | {{IPA|[ɱoː⁶]|lang=lic}} || 'magsumbrero' || Ponemiko noon ngunit {{IPAslink|m}} na ngayon.<ref>{{harvcoltxt|Norquest|2007|p=107}}</ref> |} == Tingnan din == * [[Di-matunog na katinig na pailong sa labi-ngipin]] == Sanggunian == === Pagsipi === <references /> === Pinagkunan === {{refbegin}} * {{citation |last1=Kooij |first1=Jan |title=Fonologie: uitnodiging tot de klankleer van het Nederlands|trans-title=Ponolohiya: Panimula sa sistema ng tunog ng wikang Olandes|lang=nl|url=https://books.google.com/books?id=7r6YHscTk5kC |year=2003 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789053566220 |last2=Van Oostendorp |first2=Marc}} * {{SOWL}} * {{citation |last1=Landau |first1=Ernestina |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet|lang=en|trans-title=Handbook ng Internasyonal na Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Internasyonal na Ponetikong Alpabeto |pages=66–69 |year=1999 |chapter=Croatian|trans-chapter=Kroasyo |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-65236-7 |last2=Lončarić |first2=Mijo |last3=Horga |first3=Damir |last4=Škarić |first4=Ivo}} * {{citation |last1=Martínez-Celdrán |first1=Eugenio |title=Castilian Spanish |trans-title=Kastila|lang=en|journal=Journal of the International Phonetic Association |volume=33 |issue=2 |pages=255–259 |year=2003 |doi=10.1017/S0025100303001373 |last2=Fernández-Planas |first2=Ana Ma. |last3=Carrera-Sabaté |first3=Josefina |doi-access=free}} * {{citation |last=Newton |first=Brian |title=The generative Interpretation of Dialect: A Study of Modern Greek Phonology|trans-title=Ang Heneratibong Interpretasyon ng Dayalekto: Pag-aaral sa Ponolohiya ng Modernong Griyego|lang=en |volume=8 |year=1972 |series=Cambridge Studies in Linguistics |publisher=Cambridge University Press}} * {{citation |last=Paulian |first=Christiane |title=Le Kukuya Langue Teke du Congo: phonologie, classes nominales|trans-title=Kukuya, isang Wikang Teke ng Kongo: Ponolohiya at Uri ng Pangngalan|lang=fr |year=1975 |publisher=Peeters Publishers}} * {{citation |last1=Rogers |first1=Derek |title=Italian |lang=en|trans-title=Italyano|journal=Journal of the International Phonetic Association |volume=34 |issue=1 |pages=117–121 |year=2004 |doi=10.1017/S0025100304001628 |last2=d'Arcangeli |first2=Luciana |doi-access=free}} * {{citation |last1=Šuštaršič |first1=Rastislav |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet|lang=en|trans-title=Handbook ng Internasyonal na Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Internasyonal na Ponetikong Alpabeto |trans-chapter=Eslobeno|pages=135–139 |year=1999 |chapter=Slovene |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0025100300004874 |isbn=0-521-65236-7 |last2=Komar |first2=Smiljana |last3=Petek |first3=Bojan |s2cid=249404451}} * {{citation |last=Verhoeven |first=Jo |title=Belgian Standard Dutch|trans-title=Pamantayang Olandes ng Belhika|lang=en |journal=Journal of the International Phonetic Association |volume=35 |issue=2 |pages=243–247 |year=2005 |doi=10.1017/S0025100305002173 |doi-access=free}} * {{cite thesis|last=Norquest|first=Peter K.|year=2007|title=A phonological reconstruction of Proto-Hlai|trans-title=Isang ponolohikong rekonstruksiyon ng Proto-Hlai|lang=en|degree=PhD|publisher=[[University of Arizona]]|hdl=10150/194203|url=https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/194203/azu_etd_2517_sip1_m.pdf?sequence=1&isAllowed=y|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210714100732/https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/194203/azu_etd_2517_sip1_m.pdf?sequence=1&isAllowed=y|archive-date=2021-07-14}} {{refend}} == Link sa labas == * {{phoible|ɱ}} {{IPA navigation}} [[Kategorya:Katinig na pailong]] [[Kategorya:Matunog na katinig]] [[Kategorya:Katinig na labi-ngipin]] [[Kategorya:Pulmonikong katinig]] 7vc28b5ebco65iqn5x10j6uqghl47it Modena FC 2018 0 341014 2241751 2241354 2026-11-12T02:18:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2241751 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|nickname=''I Canarini'' (The Canaries) <br/> ''I Gialloblù'' (The Yellow & Blue) <br/> ''I Geminiani'' (The [[Saint Geminianus|Geminians]])|stadium=[[Stadio Alberto Braglia]]|capacity=21,092|image=Modena FC 2018 crest.svg|upright=0.6|current=2026–27 Modena FC 2018 season|pattern_b1=_modna2627h|body1=ffec00|pattern_la1=_modna2627h|leftarm1=ffec00|pattern_ra1=_modna2627h|rightarm1=ffec00|pattern_sh1=_yellowsides|shorts1=000040|pattern_so1=|socks1=000040|pattern_b2=_modna2627a|body2=FFFFFF|pattern_la2=_modna2627a|leftarm2=FFFFFF|pattern_ra2=_modna2627a|rightarm2=FFFFFF|pattern_sh2=_navysides|shorts2=ffff00|pattern_so2=|socks2=ffff00|body3=ffffff|pattern_b3=_modna2627t|pattern_la3=_modna2627t|leftarm3=ffffff|pattern_ra3=_modna2627t|rightarm3=ffffff|pattern_sh3=|shorts3=ffffff|pattern_so3=|socks3=fffffff|clubname=Modena|fullname=Modena Football Club 2018 [[Società a responsabilità limitata|S.r.l.]]|founded={{Start date and age|df=yes|1912|4|5}} (original)<br>2018 (refounded)|owner=Rivetex|chrtitle=President|chairman=Carlo Rivetti|mgrtitle=Head coach|manager=[[Daniele Galloppa]]|league={{Italian football updater|Modena}}|season={{Italian football updater|Modena2}}|position={{Italian football updater|Modena3}}|website={{URL|https://modenacalcio.com/}}}}Ang '''Modena Football Club 2018''', karaniwang tinutukoy bilang '''Modena''', ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong club ng futbol]] na nakabase sa [[Modena]], [[Emilia-Romaña]]. Ang club ay itinatag noong 1912, at muling itinatag noong 2018, matapos ang halos lahat ng kanilang pag-iral ay naglalaro sa [[Serie B]]. Naglalaro sila sa Serie B, at nanalo ng titulo sa Group B ng [[2021–22 Serie C|Serie C noong 2021–22]]. == Kasaysayan == === Pundasyon at mga unang taon === Ang Modena Football Club ay nabuo noong Abril 5, 1912 bilang resulta ng pagsasanib sa pagitan ng mga umiiral nang Modenes na club, ''Football Club Audax Modena'' at ''l' Associazione Studentesca del Calcio Modena''. Ang mga bagong kulay ay dapat na dilaw at asul. Ang unang palakaibigang laban ng Modena ay ginanap noong Nobyembre 3, 1912 sa Piazza d'Armi laban sa [[Venezia FC|Venezia]].<ref>[http://www.modenafc.net/site/it-IT/Menu/Club/Storia/Storia/la_nascita_del_calcio_a_modena.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223144409/http://www.modenafc.net/site/it-IT/Menu/Club/Storia/Storia/la_nascita_del_calcio_a_modena.html|date=23 December 2011}}</ref><ref>{{Cite web |title=Modena Mania |url=http://digilander.libero.it/Michberg/fondazione.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006114622/http://digilander.libero.it/Michberg/fondazione.htm |archive-date=6 October 2014 |access-date=4 October 2014 |publisher=Digilander.libero.it}}</ref> Unang sumali ang Modena sa liga ng Italyanong futbol noong 1912–13, kung saan nakipagkumpitensiya sila sa nangungunang dibisyon. Sa mga unang taon na ito, nasaksihan ang pagbili kay Attilio Fresia, marahil ang pinakamahusay na manlalaro sa kasaysayan ng club. Noong panahon ng unang digmaang pandaigdig, nanalo ang koponan sa 1916 Coppa Federale.<ref>[http://www.modenafc.net/site/it-IT/Menu/Club/Storia/Storia/anni_10.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111023220546/http://www.modenafc.net/site/it-IT/Menu/Club/Storia/Storia/anni_10.html|date=23 October 2011}}</ref><ref>{{Cite web |title=Modena Mania |url=http://digilander.libero.it/Michberg/anni10.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006134459/http://digilander.libero.it/Michberg/anni10.htm |archive-date=6 October 2014 |access-date=4 October 2014 |publisher=Digilander.libero.it}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Serie C}}{{Serie B}}{{Serie A}} [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cno2lqzd1abtvklewm2n7sda2obl807 Padron:Fs start 10 341026 2241560 2026-11-11T12:09:55Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: <templatestyles src="Template:Football squad player/styles.css" /> {{#if:{{{hidenote|}}}||<small>Note: Flags indicate national team as defined under [[FIFA eligibility rules]]; some limited exceptions apply. Players may hold more than one non-FIFA nationality.</small>}}{{#if:{{{date|}}}|{{#if:{{{hidenote|}}}||&#32;}}<small>Squad correct as of {{{date}}}.</small>}}{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}} }} {| role="presentation" border="0" |- | style="background-color:var(--background-colo... 2241560 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:Football squad player/styles.css" /> {{#if:{{{hidenote|}}}||<small>Note: Flags indicate national team as defined under [[FIFA eligibility rules]]; some limited exceptions apply. Players may hold more than one non-FIFA nationality.</small>}}{{#if:{{{date|}}}|{{#if:{{{hidenote|}}}||&#32;}}<small>Squad correct as of {{{date}}}.</small>}}{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}} }} {| role="presentation" border="0" |- | style="background-color:var(--background-color-base, #FFFFFF); color: inherit; vertical-align:top;"| {| class="wikitable football-squad {{{class|nogrid}}}" style="display:inline-table;" |+{{{squad|{{{team|}}}}}} {{#if:{{{nonumber|}}}|| ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} <abbr title="Number">Num.</abbr> }} ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} <abbr title="Position">Pos.</abbr> {{#if:{{{natlast|}}}|<nowiki /> ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} Manlalaro {{#if:{{{nonat|}}}||<nowiki /> ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} Nation}}|<nowiki />{{#if:{{{nonat|}}}||<nowiki /> ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} Bansa}} ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} Player}}<noinclude> {{Football squad end}} {{documentation|Template:football squad player/doc}} </noinclude> pzigu0gg0ilnla3w4x1e05poxu56480 2241568 2241560 2026-11-11T12:14:15Z Ryomaandres 8044 2241568 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:Football squad player/styles.css" /> {{#if:{{{hidenote|}}}||<small>Note: Flags indicate national team as defined under [[FIFA eligibility rules]]; some limited exceptions apply. Players may hold more than one non-FIFA nationality.</small>}}{{#if:{{{date|}}}|{{#if:{{{hidenote|}}}||&#32;}}<small>Squad correct as of {{{date}}}.</small>}}{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}} }} {| role="presentation" border="0" |- | style="background-color:var(--background-color-base, #FFFFFF); color: inherit; vertical-align:top;"| {| class="wikitable football-squad {{{class|nogrid}}}" style="display:inline-table;" |+{{{squad|{{{team|}}}}}} {{#if:{{{nonumber|}}}|| ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} <abbr title="Number">Num.</abbr> }} ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} <abbr title="Position">Pos.</abbr> {{#if:{{{natlast|}}}|<nowiki /> ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} Manlalaro {{#if:{{{nonat|}}}||<nowiki /> ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} Nation}}|<nowiki />{{#if:{{{nonat|}}}||<nowiki /> ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} Bansa}} ! style="{{#if:{{{color|}}}|color:#{{{color}}}}}; {{#if:{{{bg|}}}|background:#{{{bg}}}}}" scope="col" {{!}} Manlalaro}}<noinclude> {{Football squad end}} {{documentation|Template:football squad player/doc}} </noinclude> kpkb7g0v24r9vqkmf0exdqi7edd0lgc Padron:Football squad end 10 341027 2241561 2026-11-11T12:11:17Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: |} |}<noinclude> {{documentation|Template:football squad player/doc}} </noinclude> 2241561 wikitext text/x-wiki |} |}<noinclude> {{documentation|Template:football squad player/doc}} </noinclude> 2bl4j9o86v77ynkfdhf9bfv3a5oaylz 2241562 2241561 2026-11-11T12:11:28Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Padron:Fs end]] sa [[Padron:Football squad end]] 2241561 wikitext text/x-wiki |} |}<noinclude> {{documentation|Template:football squad player/doc}} </noinclude> 2bl4j9o86v77ynkfdhf9bfv3a5oaylz Padron:Fs end 10 341028 2241563 2026-11-11T12:11:28Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Padron:Fs end]] sa [[Padron:Football squad end]] 2241563 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Football squad end]] 2lmgbpcr0bphv8atqldry4ijat8ylkc Padron:Football squad player 10 341029 2241564 2026-11-11T12:12:21Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: <noinclude>{{Football squad start}}</noinclude> |- class="vcard agent" {{#if:{{{nonumber|}}}|| {{!}} style="text-align: center" {{!}} {{#if:{{{no|}}}|{{{no}}}|&mdash;}} }} | style="text-align: center" | {{#switch:{{{pos|}}} | MF = [[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]] | DF = [[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]] | FW = [[Forward (association football)|<abbr title="Forward">FW</abbr>]] | GK = Goalkeeper (ass... 2241564 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Football squad start}}</noinclude> |- class="vcard agent" {{#if:{{{nonumber|}}}|| {{!}} style="text-align: center" {{!}} {{#if:{{{no|}}}|{{{no}}}|&mdash;}} }} | style="text-align: center" | {{#switch:{{{pos|}}} | MF = [[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]] | DF = [[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]] | FW = [[Forward (association football)|<abbr title="Forward">FW</abbr>]] | GK = [[Goalkeeper (association football)|<abbr title="Goalkeeper">GK</abbr>]] | #default = {{{pos|}}} }} | style="padding-right:15px;" | <span style="white-space:nowrap">{{#invoke:flag|fba|{{{nat|}}}|variant={{{natvar|}}}|name={{{natname|code}}}|frameonly=true}}</span> | style="padding-right:15px;" | <span class="fn">{{{name|}}}</span>{{{ref|}}} {{#if:{{{other|}}}|''({{{other}}})''}}<noinclude> |} |} {{documentation}} </noinclude> 06x6n9zna9rgvk7oeo7zzit56xqubh6 2241565 2241564 2026-11-11T12:12:36Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Padron:Fs player]] sa [[Padron:Football squad player]] 2241564 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Football squad start}}</noinclude> |- class="vcard agent" {{#if:{{{nonumber|}}}|| {{!}} style="text-align: center" {{!}} {{#if:{{{no|}}}|{{{no}}}|&mdash;}} }} | style="text-align: center" | {{#switch:{{{pos|}}} | MF = [[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]] | DF = [[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]] | FW = [[Forward (association football)|<abbr title="Forward">FW</abbr>]] | GK = [[Goalkeeper (association football)|<abbr title="Goalkeeper">GK</abbr>]] | #default = {{{pos|}}} }} | style="padding-right:15px;" | <span style="white-space:nowrap">{{#invoke:flag|fba|{{{nat|}}}|variant={{{natvar|}}}|name={{{natname|code}}}|frameonly=true}}</span> | style="padding-right:15px;" | <span class="fn">{{{name|}}}</span>{{{ref|}}} {{#if:{{{other|}}}|''({{{other}}})''}}<noinclude> |} |} {{documentation}} </noinclude> 06x6n9zna9rgvk7oeo7zzit56xqubh6 Padron:Fs player 10 341030 2241566 2026-11-11T12:12:37Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Padron:Fs player]] sa [[Padron:Football squad player]] 2241566 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Football squad player]] qmkqm8egkd05rn28ucecvkqi6z7rb0g Module:Flag 828 341031 2241569 2026-11-11T12:17:07Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: local margs = require('Module:Arguments') local notblank = function (v) return (v or '') ~= '' end local function _main(frame, name, mode, key) local categories = { ['Flag icon'] = '[[Category:Flag icons missing country data templates]]' .. frame:expandTemplate{title = 'Preview warning', args = {'Unrecognized country in Template:flag icon'}}, ['Flag decoration'] = '[[Category:Flag decoration missing country data templates]]', } local yesno = require('Module:Ye... 2241569 Scribunto text/plain local margs = require('Module:Arguments') local notblank = function (v) return (v or '') ~= '' end local function _main(frame, name, mode, key) local categories = { ['Flag icon'] = '[[Category:Flag icons missing country data templates]]' .. frame:expandTemplate{title = 'Preview warning', args = {'Unrecognized country in Template:flag icon'}}, ['Flag decoration'] = '[[Category:Flag decoration missing country data templates]]', } local yesno = require('Module:Yesno') --Get input arguments local args = margs.getArgs(frame, { frameOnly = notblank(frame.args.frameonly), valueFunc = function(argkey,value) if value then value = mw.text.trim(value) --Change empty string to nil for all args except 'image' and 'border' if argkey=="image" or argkey=="border" or value~="" then return value end end return nil end } ) local preftext, sufftext = "", "" if string.sub(name, -5) == '+link' then if args[2] then args.pref = args.pref or args[1] else args[2] = args[1] or "" end elseif name == 'Flag athlete' then args.preftext = args[1] args[2] = args.code or args[2] or "" args.variant = args.variant or args[3] elseif name == 'Flag medalist' then preftext = (args[1] or "") .. "<br/>" args[2] = args.code or args[2] or "" args.variant = args.variant or args[3] elseif name == 'Flag link' then args.suff = args[2] args[2] = args[1] or "" args.variant = args.variant or args[3] elseif key ~= nil then args.variant = args.variant or args[1] args[2] = key else local sports = { ['3x3'] = '3x3', bb = 'bb', bd = 'bd', fb = 'fb', fbicon = 'fb', ru = 'ru', fba = 'fba', fbw = 'fbw', fbaicon = 'fba', futsal = 'futsal' } if sports[name]then args.avar = args[1] and sports[name] or nil if name == 'fb' and yesno(args.align) == true then args.align='c' elseif sports[name] == 'fba' then if args[1] then local list = require("Module:Fba/list") local old = notblank(args.old) and "_old" or "" local country = args[1] local fba = list.fbas[country .. old] if not fba then -- look for aliases local countryTable = require('Module:CountryData').getcachedtable(frame, country) if countryTable and countryTable.alias then country = countryTable.alias fba = list.fbas[country .. old] end end if args.name == "code" then args.name = list.codes[country] or country elseif args.name == "full" then args.name = fba end if fba then mode = string.gsub(mode, "p", "c") args.link = fba end args.altlink = args.old elseif args.name == "code" or args.name == "full" then args.name = "" end end elseif name == "Flag team" and (args.code or args[1]) then sufftext = '&nbsp;<span style="font-size:90%;">('..(args.code or args[1])..')</span>' end args.variant = args.variant or args[2] args[2] = args[1] or "" end args[1] = mode .. (args.opts or '') args.missingcategory = notblank(args[2]) and categories[name] or nil args.noredlink = args.noredlink or 'notext' if args.placeholder and yesno(args.placeholder) ~= true then args[1] = args[1] .. 'o' end local check = '' if name == 'Flag icon' and mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 then local unknown = '[[Category:Pages using ' .. mw.ustring.lower(name) .. ' template with unknown parameters|_VALUE_' .. frame:getParent():getTitle() .. ']]' local opts = { unknown=unknown, preview='Page using [[Template:' .. name .. ']] with unknown parameter "_VALUE_"', ignoreblank='y', '1','2','variant','image','size','sz','border','align','al','width', 'w','alt','ilink','noredlink','missingcategory','name','clink','link', 'pref','suff','plink','the','section','altvar','avar','age','nalign', 'nal','text','nodata','opts','placeholder','getParent','frameonly' } check = require('Module:Check for unknown parameters')._check(opts,args) end return preftext .. require('Module:Flagg').luaMain(frame,args) .. sufftext .. check end local p = { [''] = function (frame) return _main(frame, 'Flag', 'unc' ) end, decoration = function (frame) return _main(frame, 'Flag decoration', 'uxx' ) end, icon = function (frame) return _main(frame, 'Flag icon', 'cxxl' ) end, link = function (frame) return _main(frame, 'Flag link', 'unpe' ) end, ['+link'] = function (frame) return _main(frame, 'Flag+link', 'unpefo') end, u = function (frame) return _main(frame, 'Flag', 'unu' ) end, country = function (frame) return _main(frame, 'Flag country', 'unce' ) end, list = function (frame) return _main(frame, 'Flag list', 'usc' ) end, ['list+link']=function (frame) return _main(frame, 'Flaglist+link', 'us*eft') end, team = function (frame) return _main(frame, 'Flag team', 'unce' ) end, athlete = function (frame) return _main(frame, 'Flag athlete', 'unape' ) end, medalist = function (frame) return _main(frame, 'Flag medalist', 'unce' ) end, ['3x3'] = function (frame) return _main(frame, '3x3', 'unpe' ) end, bb = function (frame) return _main(frame, 'bb', 'unpe' ) end, bd = function (frame) return _main(frame, 'bd', 'unpe' ) end, fb = function (frame) return _main(frame, 'fb', 'unpe' ) end, fba = function (frame) return _main(frame, 'fba', 'unpe' ) end, ['fb-rt'] = function (frame) return _main(frame, 'fb', 'unpre' ) end, fbw = function (frame) return _main(frame, 'fbw', 'unpe' ) end, ['fbw-rt'] = function (frame) return _main(frame, 'fbw', 'unpre' ) end, fbicon = function (frame) return _main(frame, 'fbicon', 'pxxl' ) end, fbaicon = function (frame) return _main(frame, 'fbaicon', 'pxxl' ) end, futsal = function (frame) return _main(frame, 'futsal', 'unpe' ) end, ['futsal-rt'] = function (frame) return _main(frame, 'futsal', 'unpre' ) end, ru = function (frame) return _main(frame, 'ru', 'unpe' ) end, IOC = function (frame) return require('Module:Country_alias').flagIOC(frame:newChild{ title = 'Template:Flag IOC' }) end, IOC2 = function (frame) return require('Module:Country_alias').flagXYZ(frame:newChild{ title = 'Template:Flag IOC 2', args = {name = margs.getArgs(frame).name or '', type = 'name'} }) end, IOCathlete = function (frame) return require('Module:Country_alias').flagXYZ(frame:newChild{ title = 'Template:Flag IOC athlete', args = {type = 'athlete-O'} }) end, } p['deco'] = p.decoration p['IOC 2'] = p.IOC2 p['IOC athlete'] = p.IOCathlete return setmetatable (p, {['__index'] = -- returns table p with the metatable __index set so that, if the table KEY isn't recognized, it returns function (_, key) -- this anonymous function called as function(p, KEY) return function (frame) return _main(frame, 'Flag', 'unc', key) end -- which interprets the module call as {{flag|KEY}} and passes it to _main() end }) n8ngdx9t6994mnmi7849gzt9a0gim4a Scott McTominay 0 341032 2241570 2026-11-11T12:21:47Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1384494358|Scott McTominay]]" 2241570 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Scott McTominay | image = Scott McTominay Scotland v Bolivia 6 June 2026-41.jpg | caption = McTominay with [[Scotland national football team|Scotland]] in 2026 | fullname = Scott Francis McTominay<ref>{{cite web |title=Scott McTominay profile |url=http://sport.bild.de/fussball/pe419408/scott-mctominay/ |work=Bild |access-date=30 August 2017 |archive-date=31 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831083453/http://sport.bild.de/fussball/pe419408/scott-mctominay/ |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1996|12|8|df=y}}<ref>{{cite web |title=Scott McTominay: Scotland |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250088240--scott-mctominay/ |access-date=2 September 2023 |website=[[UEFA]] |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902170909/https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250088240--scott-mctominay/ |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Lancaster, Lancashire]], England | height = {{convert|1.93|m|order=flip}}<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup 2026™ – Squad List: Scotland (SCO) |publisher=FIFA |page=38 |date=11 June 2026 |access-date=12 June 2026}}</ref> | position = [[Midfielder]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2002–2017 | youthclubs1 = [[Manchester United F.C. Under-21s and Academy|Manchester United]] | years1 = 2017–2024 | clubs1 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | caps1 = 178 | goals1 = 19 | years2 = 2024– | clubs2 = [[SSC Napoli|Napoli]] | caps2 = 75 | goals2 = 24 | nationalyears1 = 2018– | nationalteam1 = [[Scotland national football team|Scotland]] | nationalcaps1 = 73 | nationalgoals1 = 15 | club-update = 22:35, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 00:15, 25 June 2026 (UTC) }}Si '''Scott Francis McTominay''' (ipinanganak noong Disyembre 8, 1996) ay isang propesyonal na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] na naglalaro bilang [[midfielder]] para saclub ng [[Serie A]] na [[SSC Napoli|Napoli]]. Ipinanganak sa Inglatera, naglalaro siya para sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Eskosya|pambansang koponan ng Eskosya]]. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/dettaglio-giocatore/?id=3208 Profile] sa website ng SSC Napoli * Scott McTominay * Scott McTominay Rekord ng kompetisyon {{SSC Napoli squad}}{{Navboxes}}{{Navboxes}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] 2glsddshneh13718wyw2qnqcl7f0yop 2241571 2241570 2026-11-11T12:23:20Z Ryomaandres 8044 2241571 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Scott McTominay | image = Scott McTominay Scotland v Bolivia 6 June 2026-41.jpg | caption = McTominay with [[Scotland national football team|Scotland]] in 2026 | fullname = Scott Francis McTominay<ref>{{cite web |title=Scott McTominay profile |url=http://sport.bild.de/fussball/pe419408/scott-mctominay/ |work=Bild |access-date=30 August 2017 |archive-date=31 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831083453/http://sport.bild.de/fussball/pe419408/scott-mctominay/ |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1996|12|8|df=y}}<ref>{{cite web |title=Scott McTominay: Scotland |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250088240--scott-mctominay/ |access-date=2 September 2023 |website=[[UEFA]] |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902170909/https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250088240--scott-mctominay/ |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Lancaster, Lancashire]], England | height = {{convert|1.93|m|order=flip}}<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup 2026™ – Squad List: Scotland (SCO) |publisher=FIFA |page=38 |date=11 June 2026 |access-date=12 June 2026}}</ref> | position = [[Midfielder]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2002–2017 | youthclubs1 = [[Manchester United F.C. Under-21s and Academy|Manchester United]] | years1 = 2017–2024 | clubs1 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | caps1 = 178 | goals1 = 19 | years2 = 2024– | clubs2 = [[SSC Napoli|Napoli]] | caps2 = 75 | goals2 = 24 | nationalyears1 = 2018– | nationalteam1 = [[Scotland national football team|Scotland]] | nationalcaps1 = 73 | nationalgoals1 = 15 | club-update = 22:35, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 00:15, 25 June 2026 (UTC) }}Si '''Scott Francis McTominay''' (ipinanganak noong Disyembre 8, 1996) ay isang propesyonal na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] na naglalaro bilang [[midfielder]] para saclub ng [[Serie A]] na [[SSC Napoli|Napoli]]. Ipinanganak sa Inglatera, naglalaro siya para sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Eskosya|pambansang koponan ng Eskosya]]. Si McTominay ay naglaro para sa [[Manchester United F.C. Under-21s and Academy|akademyang pangkabataan ng Manchester United]] at ginawa ang kaniyang senior debut para sa club noong Mayo 2017. Mahigit 250 beses siyang lumabas para sa United, kung saan nanalo siya ng [[FA Cup]] at [[EFL Cup]]. Noong 2024, pumirma si McTominay para sa Napoli sa halagang £25.7 milyong paglipat; lumitaw siya bilang isang focal player sa club kung saan nanalo siya sa titulong [[2024–25 Serie A|Serie A]] sa kanyang debut na kapanahunan, pinangalanang [[Serie A Awards|Most Valuable Player]] ng liga at nakatanggap ng nominasyon para sa [[Ballon d'Or]]. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/dettaglio-giocatore/?id=3208 Profile] sa website ng SSC Napoli * Scott McTominay * Scott McTominay Rekord ng kompetisyon {{SSC Napoli squad}}{{Navboxes}}{{Navboxes}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] dishsafe7uvo4lhe6208wt3vwv3p6cg 2241572 2241571 2026-11-11T12:23:57Z Ryomaandres 8044 2241572 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Scott McTominay | image = Scott McTominay Scotland v Bolivia 6 June 2026-41.jpg | caption = McTominay with [[Scotland national football team|Scotland]] in 2026 | fullname = Scott Francis McTominay<ref>{{cite web |title=Scott McTominay profile |url=http://sport.bild.de/fussball/pe419408/scott-mctominay/ |work=Bild |access-date=30 August 2017 |archive-date=31 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831083453/http://sport.bild.de/fussball/pe419408/scott-mctominay/ |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1996|12|8|df=y}}<ref>{{cite web |title=Scott McTominay: Scotland |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250088240--scott-mctominay/ |access-date=2 September 2023 |website=[[UEFA]] |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902170909/https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250088240--scott-mctominay/ |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Lancaster, Lancashire]], England | height = {{convert|1.93|m|order=flip}}<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup 2026™ – Squad List: Scotland (SCO) |publisher=FIFA |page=38 |date=11 June 2026 |access-date=12 June 2026}}</ref> | position = [[Midfielder]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2002–2017 | youthclubs1 = [[Manchester United F.C. Under-21s and Academy|Manchester United]] | years1 = 2017–2024 | clubs1 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | caps1 = 178 | goals1 = 19 | years2 = 2024– | clubs2 = [[SSC Napoli|Napoli]] | caps2 = 75 | goals2 = 24 | nationalyears1 = 2018– | nationalteam1 = [[Scotland national football team|Scotland]] | nationalcaps1 = 73 | nationalgoals1 = 15 | club-update = 22:35, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 00:15, 25 June 2026 (UTC) }}Si '''Scott Francis McTominay''' (ipinanganak noong Disyembre 8, 1996) ay isang propesyonal na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] na naglalaro bilang [[midfielder]] para saclub ng [[Serie A]] na [[SSC Napoli|Napoli]]. Ipinanganak sa Inglatera, naglalaro siya para sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Eskosya|pambansang koponan ng Eskosya]]. Si McTominay ay naglaro para sa [[Manchester United F.C. Under-21s and Academy|akademyang pangkabataan ng Manchester United]] at ginawa ang kaniyang senior debut para sa club noong Mayo 2017. Mahigit 250 beses siyang lumabas para sa United, kung saan nanalo siya ng [[FA Cup]] at [[EFL Cup]]. Noong 2024, pumirma si McTominay para sa Napoli sa halagang £25.7 milyong paglipat; lumitaw siya bilang isang focal player sa club kung saan nanalo siya sa titulong [[2024–25 Serie A|Serie A]] sa kanyang debut na kapanahunan, pinangalanang [[Serie A Awards|Most Valuable Player]] ng liga at nakatanggap ng nominasyon para sa [[Ballon d'Or]]. Ipinanganak sa [[Lancashire]], [[Inglatera]], si McTominay ay naging kwalipikado na maglaro para sa Eskosya sa pamamagitan ng kanyang ama. Mahigit 70 beses na siyang nakapaglaro sa mga laro simula nang gawin ang kaniyang pandaigdigang senior debut noong Marso 2018, at kinatawan na niya ang Eskosya sa [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]], at sa [[Pandaigdigang Kopa ng Futbol 2026|2026 World Cup]]. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/dettaglio-giocatore/?id=3208 Profile] sa website ng SSC Napoli * Scott McTominay * Scott McTominay Rekord ng kompetisyon {{SSC Napoli squad}}{{Navboxes}}{{Navboxes}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] bi8uxsv375spelo0121giwb5smsyacc Padron:SSC Napoli squad 10 341033 2241573 2026-11-11T12:24:25Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{football squad |teamname=SSC Napoli |bgcolor=#1E8EC9 |textcolor=#ffffff |bordercolor=#053464 |name=SSC Napoli squad |list=<div> {{Football squad2 player|no=1|name=[[Alex Meret|Meret]]}} {{Football squad2 player|no=2|name=[[Costantino Favasuli|Favasuli]]}} {{Football squad2 player|no=4|name=[[Alessandro Buongiorno|Buongiorno]]}} {{football squad2 player|no=5|name=[[Benoît Badiashile|Badiashile]]}} {{Football squad2 player|no=6|name=[[Billy Gilmour|Gilmour]]}} {{Football squ... 2241573 wikitext text/x-wiki {{football squad |teamname=SSC Napoli |bgcolor=#1E8EC9 |textcolor=#ffffff |bordercolor=#053464 |name=SSC Napoli squad |list=<div> {{Football squad2 player|no=1|name=[[Alex Meret|Meret]]}} {{Football squad2 player|no=2|name=[[Costantino Favasuli|Favasuli]]}} {{Football squad2 player|no=4|name=[[Alessandro Buongiorno|Buongiorno]]}} {{football squad2 player|no=5|name=[[Benoît Badiashile|Badiashile]]}} {{Football squad2 player|no=6|name=[[Billy Gilmour|Gilmour]]}} {{Football squad2 player|no=7|name=[[David Neres|Neres]]}} {{Football squad2 player|no=8|name=[[Scott McTominay|McTominay]]}} {{Football squad2 player|no=11|name=[[Kevin De Bruyne|De Bruyne]]}} {{Football squad2 player|no=13|name=[[Amir Rrahmani|Rrahmani]]}} {{Football squad2 player|no=14|name=[[Nikita Contini|Contini]]}} {{Football squad2 player|no=16|name=[[Rafa Marín|Marín]]}} {{Football squad2 player|no=17|name=[[Mathías Olivera|Olivera]]}} {{Football squad2 player|no=19|name=[[Rasmus Højlund|Højlund]]}} {{Football squad2 player|no=20|name=[[Lorenzo Lucca|Lucca]]}} {{Football squad2 player|no=21|name=[[Matteo Politano|Politano]]}} {{Football squad2 player|no=22|name=[[Giovanni Di Lorenzo|Di Lorenzo]] ([[Captain (association football)|c]])}} {{Football squad2 player|no=23|name=[[Giovane (footballer, born 2003)|Giovane]]}} {{Football squad2 player|no=26|name=[[Antonio Vergara|Vergara]]}} {{Football squad2 player|no=27|name=[[Alisson Santos|Alisson]]}} {{football squad2 player|no=31|name=[[Sam Beukema|Beukema]]}} {{football squad2 player|no=32|name=[[Vanja Milinković-Savić|Milinković-Savić]]}} {{Football squad2 player|no=35|name=[[Luca Marianucci|Marianucci]]}} {{Football squad2 player|no=37|name=[[Leonardo Spinazzola|Spinazzola]]}} {{Football squad2 player|no=68|name=[[Stanislav Lobotka|Lobotka]]}} {{Football squad2 player|no=70|name=[[Noa Lang|Lang]]}} {{Football squad2 player|no=99|name=[[Frank Anguissa|Anguissa]]}} {{Football squad manager|title=Head coach|name=[[Massimiliano Allegri|Allegri]]}} </div>}}<noinclude> {{Squad maintenance|update source=http://www.sscnapoli.it/web/listplayer.aspx}} [[Category:Italian football squad navigational boxes|Napoli]] [[Category:SSC Napoli templates|Squad]] </noinclude> 8u4o5lchc51hkm2es3tomvxj0qu1eal Padron:Football squad 10 341034 2241574 2026-11-11T12:25:01Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{#invoke:football squad|navbox|name={{{name<noinclude>|{{PAGENAME}}</noinclude>}}}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 2241574 wikitext text/x-wiki {{#invoke:football squad|navbox|name={{{name<noinclude>|{{PAGENAME}}</noinclude>}}}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 0egn0x9dcxvuxzvckqf5aujul2734sf Padron:Squad maintenance 10 341035 2241575 2026-11-11T12:25:28Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {| class="wikitable" |- ! {{#if: {{{header|}}} | {{{header}}} | Transclusion maintenance }} |- | [https://templatetransclusioncheck.toolforge.org/?lang=en&name={{FULLPAGENAMEE}} Check completeness of transclusions] |- {{#if: {{{update source|}}} | {{!}} [{{{update source}}} Update source] }} |- {{#if: {{{extra|}}} | {{!}} {{{extra}}} }} |}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 2241575 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- ! {{#if: {{{header|}}} | {{{header}}} | Transclusion maintenance }} |- | [https://templatetransclusioncheck.toolforge.org/?lang=en&name={{FULLPAGENAMEE}} Check completeness of transclusions] |- {{#if: {{{update source|}}} | {{!}} [{{{update source}}} Update source] }} |- {{#if: {{{extra|}}} | {{!}} {{{extra}}} }} |}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 77lc4exjlxnaxb0to163j8thz09np66 Module:Football squad 828 341036 2241576 2026-11-11T12:26:14Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: -- This implements Template:Football squad local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local Navbox = require('Module:Navbox') local function buildList(args, listType) local list={} for k, v in pairs(args) do if (type(k) == 'string') and (mw.ustring.match((v or ''),'%S') ~= nil) then local prefix, n = k:sub(1,string.len(listType)), k:sub(string.len(listType)+1) if prefix == listType and (tonumber(n) or n == '') then if listType == 'manager... 2241576 Scribunto text/plain -- This implements Template:Football squad local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local Navbox = require('Module:Navbox') local function buildList(args, listType) local list={} for k, v in pairs(args) do if (type(k) == 'string') and (mw.ustring.match((v or ''),'%S') ~= nil) then local prefix, n = k:sub(1,string.len(listType)), k:sub(string.len(listType)+1) if prefix == listType and (tonumber(n) or n == '') then if listType == 'manager' then n = (args['manager_type' .. n] or "Manager") .. ':' end if k == listType then k = listType .. '1' end local row = string.format('* <span class="nowrap agent vcard fbsquad_%s">%s <span class="fn">%s</span></span>', k, n, v) table.insert(list, row) end end end table.sort(list, function (x, y) return tonumber(string.match(x, 'fbsquad_' .. listType .. '(%d*)"')) < tonumber(string.match(y, 'fbsquad_' .. listType .. '(%d*)"')) end ) return table.concat(list, "\n") .. "\n" end function p.navbox(frame) local args = getArgs(frame) args.name = args.name or "{{{name}}}" args.state = args.state or "autocollapse" args.teamname = args.teamname or "{{{teamname}}}" args.bgcolor = args.bgcolor or "#ccf" args.textcolor = args.textcolor or "#000" args.bordercolor = args.bordercolor or "" args.list1 = buildList(args, 'p') .. (args.list1 or args.list or '') .. buildList(args, 'manager') if args.list1 == '' then args.list1 = '{{{list}}}' end args.titlestyle = args.titlestyle or ("background:" .. args.bgcolor .. "; color:" .. args.textcolor .. "; box-shadow: inset 1px 1px 0 " .. args.bordercolor .. ", inset -1px -1px 0 " .. args.bordercolor .. "; width:87%;") args.title = args.title or args.teamdisplay or args.teamname args.title = "[[" .. args.teamname .. "|<span style=\"color:" .. args.textcolor .. ";\">" .. args.title .. "</span>]] <span style=\"color:" .. args.textcolor .. ";\"> &ndash; current squad</span>" return Navbox._navbox({ name = args.name, state = args.state, bodystyle = nil, bodyclass = "vcard", titleclass = "fn org", listclass = "hlist", titlestyle = args.titlestyle, title = args.title, list1 = args.list1 }) end return p 0nxq9hywy7aceatak2o7bqian666kzp 2241591 2241576 2026-11-11T12:46:06Z Ryomaandres 8044 2241591 Scribunto text/plain -- This implements Template:Football squad local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local Navbox = require('Module:Navbox') local function buildList(args, listType) local list={} for k, v in pairs(args) do if (type(k) == 'string') and (mw.ustring.match((v or ''),'%S') ~= nil) then local prefix, n = k:sub(1,string.len(listType)), k:sub(string.len(listType)+1) if prefix == listType and (tonumber(n) or n == '') then if listType == 'manager' then n = (args['manager_type' .. n] or "Manager") .. ':' end if k == listType then k = listType .. '1' end local row = string.format('* <span class="nowrap agent vcard fbsquad_%s">%s <span class="fn">%s</span></span>', k, n, v) table.insert(list, row) end end end table.sort(list, function (x, y) return tonumber(string.match(x, 'fbsquad_' .. listType .. '(%d*)"')) < tonumber(string.match(y, 'fbsquad_' .. listType .. '(%d*)"')) end ) return table.concat(list, "\n") .. "\n" end function p.navbox(frame) local args = getArgs(frame) args.name = args.name or "{{{name}}}" args.state = args.state or "autocollapse" args.teamname = args.teamname or "{{{teamname}}}" args.bgcolor = args.bgcolor or "#ccf" args.textcolor = args.textcolor or "#000" args.bordercolor = args.bordercolor or "" args.list1 = buildList(args, 'p') .. (args.list1 or args.list or '') .. buildList(args, 'manager') if args.list1 == '' then args.list1 = '{{{list}}}' end args.titlestyle = args.titlestyle or ("background:" .. args.bgcolor .. "; color:" .. args.textcolor .. "; box-shadow: inset 1px 1px 0 " .. args.bordercolor .. ", inset -1px -1px 0 " .. args.bordercolor .. "; width:87%;") args.title = args.title or args.teamdisplay or args.teamname args.title = "[[" .. args.teamname .. "|<span style=\"color:" .. args.textcolor .. ";\">" .. args.title .. "</span>]] <span style=\"color:" .. args.textcolor .. ";\"> &ndash; kasalukuyang eskuwadra</span>" return Navbox._navbox({ name = args.name, state = args.state, bodystyle = nil, bodyclass = "vcard", titleclass = "fn org", listclass = "hlist", titlestyle = args.titlestyle, title = args.title, list1 = args.list1 }) end return p my1pi2m3z6751bo4z0ahddxmsixbohy Padron:Football squad2 player 10 341037 2241578 2026-11-11T12:28:49Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: * <span class="agent vcard">{{safesubst<noinclude />:#if:{{{no<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{no}}}&nbsp;}}<span class="fn">{{{name}}}</span></span><noinclude>{{clear}} {{documentation|Template:Football squad/doc}}</noinclude> 2241578 wikitext text/x-wiki * <span class="agent vcard">{{safesubst<noinclude />:#if:{{{no<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{no}}}&nbsp;}}<span class="fn">{{{name}}}</span></span><noinclude>{{clear}} {{documentation|Template:Football squad/doc}}</noinclude> 5q8h03chngeb0f37db46jz47vz50cei Kevin De Bruyne 0 341038 2241579 2026-11-11T12:30:46Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1384494052|Kevin De Bruyne]]" 2241579 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Kevin De Bruyne | image = Kevin De Bruyne USMNT v Belgium Mar 28 2026-64 (cropped).jpg | caption = De Bruyne with [[Belgium national football team|Belgium]] in 2026 | fullname = Kevin De Bruyne<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/612828 |title=Updated squads for 2017/18 Premier League confirmed |publisher=Premier League |date=2 February 2018 |access-date=12 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203064138/https://www.premierleague.com/news/612828 |url-status=live}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1991|6|28|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_Squadlists.pdf |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: Belgium |publisher=FIFA |page=3 |date=15 July 2018 |access-date=11 June 2019 |archive-date=11 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[Drongen]], Belgium<ref>{{cite web |title=Ten things you didn't know about Kevin De Bruyne |url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2015/september/kevin-de-bruyne-10-facts |website=Manchester City |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/ChW5u |archive-date=28 September 2026 |language=en |date=8 September 2015}}</ref> | height = 1.81 m<ref name="PremProfile"/> | position = [[Midfielder]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 11 | youthyears1 = 1997–1999 | youthclubs1 = KVV Drongen | youthyears2 = 1999–2005 | youthclubs2 = [[KAA Gent|Gent]] | years1 = 2008–2012 | clubs1 = [[KRC Genk|Genk]] | caps1 = 97 | goals1 = 16 | years2 = 2012–2014 | clubs2 = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | caps2 = 3 | goals2 = 0 | nationalyears1 = 2008–2009 | nationalteam1 = [[Belgium national under-18 football team|Belgium U18]] | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2009 | nationalteam2 = [[Belgium national under-19 football team|Belgium U19]] | nationalcaps2 = 10 | nationalgoals2 = 1 | medaltemplates = {{Medal|Sport|Men's [[Association football|football]]}} {{Medal|Country|{{fb|BEL}}}} {{Medal|Comp|[[FIFA World Cup]]}} {{Medal|3rd|[[2018 FIFA World Cup|2018 Russia]]|}} | club-update = 20:01, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:22, 2 October 2026 (UTC) }}Si '''Kevin De Bruyne''' ({{IPA|nl|ˈkɛvɪn də ˈbrœynə}} ; ipinanganak noong Hunyo 28, 1991) ay isang propesyonal na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] sa [[Belhika]] na naglalaro bilang [[midfielder]] para sa [[Serie A]] club na [[SSC Napoli|Napoli]] at sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Belhika|pambansang koponan ng Belhika]].<ref>{{Cite news |date=12 June 2025 |title=Kevin de Bruyne: Napoli sign former Manchester City midfielder |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cx2q3v2re7go |access-date=12 June 2025}}</ref> Malawakang itinuturing na isa sa mga pinakamahuhusay na manlalaro ng kaniyang henerasyon at isa sa mga pinakamahusay na manlalaro sa kasaysayan ng [[Premier League]], siya ay inilarawan bilang isang "kompletong" manlalaro ng football.<ref>{{Cite news |last=Walsh |first=Euan |date=20 June 2024 |title=10 Greatest Footballers of the 2020s so Far [Ranked] |publisher=GiveMeSport |url=https://www.givemesport.com/best-footballers-of-the-2020s/ |url-status=live |access-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107113427/https://www.givemesport.com/best-footballers-of-the-2020s/ |archive-date=7 November 2024}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 January 2025 |title=European Team of the 2020s so far: Robert Lewandowski and Kylian Mbappe make the cut – but no room for Harry Kane, Erling Haaland, Vinicius Jr or Jude Bellingham |url=https://www.goal.com/en-gb/lists/european-team-2020s-so-far/blt2ca0612a10f97532#cs00e7ba8a53499e5a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406215628/https://www.goal.com/en-gb/lists/european-team-2020s-so-far/blt2ca0612a10f97532#cs00e7ba8a53499e5a |archive-date=6 April 2025 |access-date=3 January 2025 |website=Goal.com}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=White |first=Mark |date=25 March 2025 |title=Ranked! The 100 best Premier League players ever |url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-100-best-premier-league-players-ever/4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325172753/https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-100-best-premier-league-players-ever/4 |archive-date=25 March 2025 |access-date=25 March 2025 |website=FourFourTwo}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Bibliograpiya == * ''[https://books.google.com/books?id=Je6voQEACAAJ Keep It Simple]'' (2014) (autobiography, isinulat kasama si Raoul de Groote), Amsterdam: Borgerhoff & Lamberigts,{{ISBN|978-9089-31-482-6}} . == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://www.mancity.com/mancitylegends/kevin-de-bruyne Profile] sa website ng Manchester City FC * [https://sscnapoli.it/en/dettaglio-giocatore/?id=3413 Profile] sa website ng SSC Napoli * Kevin De Bruyne * Kevin De Bruyne Rekord ng kompetisyon * Kevin De Bruyne ( * Kevin De Bruyne {{SSC Napoli squad}}{{Navboxes}}{{Navboxes}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1991]] 8om86wcq75ccc1jpcw55vk6k7zn57d6 2241580 2241579 2026-11-11T12:33:01Z Ryomaandres 8044 2241580 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Kevin De Bruyne | image = Kevin De Bruyne USMNT v Belgium Mar 28 2026-64 (cropped).jpg | caption = De Bruyne with [[Belgium national football team|Belgium]] in 2026 | fullname = Kevin De Bruyne<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/612828 |title=Updated squads for 2017/18 Premier League confirmed |publisher=Premier League |date=2 February 2018 |access-date=12 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203064138/https://www.premierleague.com/news/612828 |url-status=live}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1991|6|28|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_Squadlists.pdf |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: Belgium |publisher=FIFA |page=3 |date=15 July 2018 |access-date=11 June 2019 |archive-date=11 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[Drongen]], Belgium<ref>{{cite web |title=Ten things you didn't know about Kevin De Bruyne |url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2015/september/kevin-de-bruyne-10-facts |website=Manchester City |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/ChW5u |archive-date=28 September 2026 |language=en |date=8 September 2015}}</ref> | height = 1.81 m<ref name="PremProfile"/> | position = [[Midfielder]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 11 | youthyears1 = 1997–1999 | youthclubs1 = KVV Drongen | youthyears2 = 1999–2005 | youthclubs2 = [[KAA Gent|Gent]] | years1 = 2008–2012 | clubs1 = [[KRC Genk|Genk]] | caps1 = 97 | goals1 = 16 | years2 = 2012–2014 | clubs2 = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | caps2 = 3 | goals2 = 0 | nationalyears1 = 2008–2009 | nationalteam1 = [[Belgium national under-18 football team|Belgium U18]] | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2009 | nationalteam2 = [[Belgium national under-19 football team|Belgium U19]] | nationalcaps2 = 10 | nationalgoals2 = 1 | medaltemplates = {{Medal|Sport|Men's [[Association football|football]]}} {{Medal|Country|{{fb|BEL}}}} {{Medal|Comp|[[FIFA World Cup]]}} {{Medal|3rd|[[2018 FIFA World Cup|2018 Russia]]|}} | club-update = 20:01, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:22, 2 October 2026 (UTC) }}Si '''Kevin De Bruyne''' ({{IPA|nl|ˈkɛvɪn də ˈbrœynə}} ; ipinanganak noong Hunyo 28, 1991) ay isang propesyonal na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] sa [[Belhika]] na naglalaro bilang [[midfielder]] para sa [[Serie A]] club na [[SSC Napoli|Napoli]] at sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Belhika|pambansang koponan ng Belhika]].<ref>{{Cite news |date=12 June 2025 |title=Kevin de Bruyne: Napoli sign former Manchester City midfielder |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cx2q3v2re7go |access-date=12 June 2025}}</ref> Malawakang itinuturing na isa sa mga pinakamahuhusay na manlalaro ng kaniyang henerasyon at isa sa mga pinakamahusay na manlalaro sa kasaysayan ng [[Premier League]], siya ay inilarawan bilang isang "kompletong" manlalaro ng football.<ref>{{Cite news |last=Walsh |first=Euan |date=20 June 2024 |title=10 Greatest Footballers of the 2020s so Far [Ranked] |publisher=GiveMeSport |url=https://www.givemesport.com/best-footballers-of-the-2020s/ |url-status=live |access-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107113427/https://www.givemesport.com/best-footballers-of-the-2020s/ |archive-date=7 November 2024}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 January 2025 |title=European Team of the 2020s so far: Robert Lewandowski and Kylian Mbappe make the cut – but no room for Harry Kane, Erling Haaland, Vinicius Jr or Jude Bellingham |url=https://www.goal.com/en-gb/lists/european-team-2020s-so-far/blt2ca0612a10f97532#cs00e7ba8a53499e5a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406215628/https://www.goal.com/en-gb/lists/european-team-2020s-so-far/blt2ca0612a10f97532#cs00e7ba8a53499e5a |archive-date=6 April 2025 |access-date=3 January 2025 |website=Goal.com}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=White |first=Mark |date=25 March 2025 |title=Ranked! The 100 best Premier League players ever |url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-100-best-premier-league-players-ever/4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325172753/https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-100-best-premier-league-players-ever/4 |archive-date=25 March 2025 |access-date=25 March 2025 |website=FourFourTwo}}</ref> == Karera == === Napoli === Noong Hunyo 12, 2025, inanunsyo ng [[Serie A]] club na [[SSC Napoli|Napoli]] ang pagpirma kay De Bruyne sa pamamagitan ng libreng paglipat.<ref>{{Cite web |last=Lombardi |first=Giuseppe |date=12 June 2025 |title=SSCN {{!}} Ufficiale l'ingaggio di De Bruyne |trans-title=SSCN {{!}} De Bruyne signing official |url=https://sscnapoli.it/sscn-ufficiale-lingaggio-di-de-bruyne/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260703190713/https://sscnapoli.it/sscn-ufficiale-lingaggio-di-de-bruyne/ |archive-date=3 July 2026 |access-date=13 June 2025 |publisher=[[SSC Napoli]] |language=it}}</ref><ref>{{Cite news |last=Smith |first=Emma |date=12 June 2025 |title=De Bruyne completes Napoli move after Man City exit |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cx2q3v2re7go |access-date=12 June 2025}}</ref> Noong ika-23 ng Agosto, naipasok niya ang kaniyang unang goal sa kaniyang debut sa liga sa isang 2-0 na panalo laban sa [[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]] sa isang laro sa labas.<ref>{{Cite web |last=Kearns |first=Sean |date=23 August 2025 |title=Sassuolo 0–2 Napoli |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c4gmj0ze0xjt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260828032846/https://www.bbc.com/sport/football/live/c4gmj0ze0xjt |archive-date=28 August 2026 |access-date=29 March 2026 |publisher=BBC Sport}}</ref> Noong ika-13 ng Setyembre, muli siyang nakaiskor sa isang 3-1 na panalo laban sa [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] sa isang laro sa labas.<ref>{{Cite web |title=Fiorentina VS Napoli |url=https://www.legaseriea.it/en/match/2025-26-fiorentina-napoli-serie-a-matchday-3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251108011148/https://www.legaseriea.it/en/match/2025-26-fiorentina-napoli-serie-a-matchday-3 |archive-date=8 November 2025 |access-date=13 September 2025 |website=www.legaseriea.it}}</ref> Pagkalipas ng isang buwan, noong Oktubre 25, nagtamo siya ng pinsala sa hamstring matapos makaiskor ng penalty sa 3-1 na panalo laban sa [[Inter Milan]].<ref>{{Cite web |last=Botcherby |first=Elizabeth |date=27 October 2025 |title=De Bruyne has surgery after penalty thigh injury |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn09qyv027qo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260703190711/https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn09qyv027qo |archive-date=3 July 2026 |access-date=29 March 2026 |publisher=BBC Sport}}</ref> Bumalik siya sa paglalaro bilang isang pamalit sa isang 2-1 na tagumpay laban sa [[Torino FC|Torino]] noong Marso 6, 2026.<ref>{{Cite web |date=6 March 2026 |title=Napoli close gap to Milan, De Bruyne and Anguissa return |url=https://sports.yahoo.com/articles/napoli-v-torino-line-ups-184300966.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307075359/https://sports.yahoo.com/articles/napoli-v-torino-line-ups-184300966.html |archive-date=7 March 2026 |access-date=20 March 2026 |publisher=Yahoo! Sports}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Bibliograpiya == * ''[https://books.google.com/books?id=Je6voQEACAAJ Keep It Simple]'' (2014) (autobiography, isinulat kasama si Raoul de Groote), Amsterdam: Borgerhoff & Lamberigts,{{ISBN|978-9089-31-482-6}} . == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://www.mancity.com/mancitylegends/kevin-de-bruyne Profile] sa website ng Manchester City FC * [https://sscnapoli.it/en/dettaglio-giocatore/?id=3413 Profile] sa website ng SSC Napoli * Kevin De Bruyne * Kevin De Bruyne Rekord ng kompetisyon * Kevin De Bruyne ( * Kevin De Bruyne {{SSC Napoli squad}}{{Navboxes}}{{Navboxes}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1991]] lvcb0nv9cchzceg4ta3a99nljy5cnjj Rasmus Højlund 0 341039 2241581 2026-11-11T12:34:13Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1384494977|Rasmus Højlund]]" 2241581 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Rasmus Højlund | image = Rasmus Højlund with a fan.jpg | caption = Højlund in 2023 | birth_place = [[Copenhagen]], Denmark | fullname = Rasmus Winther Højlund<ref>{{cite web |last1=Nørby Jensen |first1=Jørgen |title=Rasmus Højlund {{!}} Den Store Danske |url=https://denstoredanske.lex.dk/Rasmus_H%C3%B8jlund |website=lex.dk |publisher=Den Store Danske |access-date=15 June 2023 |language=da |date=26 March 2023 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607124434/https://denstoredanske.lex.dk/Rasmus_H%C3%B8jlund |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2003|02|04|df=y}}<ref>{{Cite web |last=UEFA.com |title=Rasmus Højlund – Denmark – European Qualifiers |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250130221--rasmus-hojlund/ |access-date=12 June 2023 |publisher=[[UEFA]] |language=en |archive-date=12 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612202343/https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250130221--rasmus-hojlund/ |url-status=live }}</ref> | height = 1.91 m<ref name="SW"/> | position = [[Striker (association football)|Striker]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 19 | youthyears1 = 2007–2014 | youthclubs1 = [[Hørsholm-Usserød IK|Hørsholm-Usserød]] | youthyears2 = | youthclubs2 = [[Brøndby IF|Brøndby]] | years1 = 2020–2022 | clubs1 = [[F.C. Copenhagen|Copenhagen]] | caps1 = 19 | goals1 = 0 | years2 = 2022 | clubs2 = [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] | caps2 = 18 | goals2 = 9 | nationalyears1 = 2018–2019 | nationalteam1 = [[Denmark national under-16 football team|Denmark U16]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Denmark national under-17 football team|Denmark U17]] | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 1 | club-update = 14:20, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:05, 4 October 2026 (UTC) }}Si '''Rasmus Winther Højlund''' ({{IPA|da|ˈʁɑsmus ˈhʌjˌlɔnˀ}} ;<ref>{{Cite web |date=24 March 2023 |title=Rasmus Højlunds reaktion efter hattricket i Parken – samt reaktioner fra Kjær, Bah og Stryger |trans-title=Rasmus Højlund's reaction after the hat-trick in the Park – as well as reactions from Kjær, Bah and Stryger |url=https://www.youtube.com/watch?v=hNvwhUGO4d0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727085229/https://www.youtube.com/watch?v=hNvwhUGO4d0&gl=US&hl=en |archive-date=27 July 2023 |access-date=27 July 2023 |publisher=[[Danish Football Association]] |language=Danish |via=YouTube}}</ref> ipinanganak noong Pebrero 4, 2003) ay isang propesyonal na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] mula sa Dinamarka na naglalaro bilang isang [[Striker (association football)|striker]] para sa club ng [[Serie A]] club na [[SSC Napoli|Napoli]] at sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Dinamarka|pambansang koponan ng Dinamarka]]. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/player-details/?id=3355 Profile] sa website ng SSC Napoli * Profile ng pambansang koponan Rasmus Højlund * Rasmus Højlund * Rasmus Højlund talaan ng kumpetisyon {{SSC Napoli squad}}{{Denmark squad UEFA Euro 2024}}{{Authority control}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2003]] 1dr989poqq17tju9hcfa40mtvnc4t2w 2241582 2241581 2026-11-11T12:35:07Z Ryomaandres 8044 2241582 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Rasmus Højlund | image = Rasmus Højlund with a fan.jpg | caption = Højlund in 2023 | birth_place = [[Copenhagen]], Denmark | fullname = Rasmus Winther Højlund<ref>{{cite web |last1=Nørby Jensen |first1=Jørgen |title=Rasmus Højlund {{!}} Den Store Danske |url=https://denstoredanske.lex.dk/Rasmus_H%C3%B8jlund |website=lex.dk |publisher=Den Store Danske |access-date=15 June 2023 |language=da |date=26 March 2023 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607124434/https://denstoredanske.lex.dk/Rasmus_H%C3%B8jlund |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2003|02|04|df=y}}<ref>{{Cite web |last=UEFA.com |title=Rasmus Højlund – Denmark – European Qualifiers |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250130221--rasmus-hojlund/ |access-date=12 June 2023 |publisher=[[UEFA]] |language=en |archive-date=12 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612202343/https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250130221--rasmus-hojlund/ |url-status=live }}</ref> | height = 1.91 m<ref name="SW"/> | position = [[Striker (association football)|Striker]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 19 | youthyears1 = 2007–2014 | youthclubs1 = [[Hørsholm-Usserød IK|Hørsholm-Usserød]] | youthyears2 = | youthclubs2 = [[Brøndby IF|Brøndby]] | years1 = 2020–2022 | clubs1 = [[F.C. Copenhagen|Copenhagen]] | caps1 = 19 | goals1 = 0 | years2 = 2022 | clubs2 = [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] | caps2 = 18 | goals2 = 9 | nationalyears1 = 2018–2019 | nationalteam1 = [[Denmark national under-16 football team|Denmark U16]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Denmark national under-17 football team|Denmark U17]] | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 1 | club-update = 14:20, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:05, 4 October 2026 (UTC) }}Si '''Rasmus Winther Højlund''' ({{IPA|da|ˈʁɑsmus ˈhʌjˌlɔnˀ}} ;<ref>{{Cite web |date=24 March 2023 |title=Rasmus Højlunds reaktion efter hattricket i Parken – samt reaktioner fra Kjær, Bah og Stryger |trans-title=Rasmus Højlund's reaction after the hat-trick in the Park – as well as reactions from Kjær, Bah and Stryger |url=https://www.youtube.com/watch?v=hNvwhUGO4d0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727085229/https://www.youtube.com/watch?v=hNvwhUGO4d0&gl=US&hl=en |archive-date=27 July 2023 |access-date=27 July 2023 |publisher=[[Danish Football Association]] |language=Danish |via=YouTube}}</ref> ipinanganak noong Pebrero 4, 2003) ay isang propesyonal na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] mula sa Dinamarka na naglalaro bilang isang [[Striker (association football)|striker]] para sa club ng [[Serie A]] club na [[SSC Napoli|Napoli]] at sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Dinamarka|pambansang koponan ng Dinamarka]]. Nagtapos si Højlund mula sa youth academy ng [[FC Copenhagen|Copenhagen]], at nag-debut sa first-team para sa club sa edad na 17 noong Oktubre 2020. Matapos makaiskor ng limang goal sa 32 laro para sa Copenhagen, sumali siya sa Austriakong club na [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] noong Enero 2022. Nang taong iyon, pumirma siya ng kontrata sa [[Atalanta BC|Atalanta]] sa halagang €17 milyon, bago lumipat sa [[Manchester United F.C.|Manchester United]] noong 2023, sa paunang bayad na £64 milyon. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/player-details/?id=3355 Profile] sa website ng SSC Napoli * Profile ng pambansang koponan Rasmus Højlund * Rasmus Højlund * Rasmus Højlund talaan ng kumpetisyon {{SSC Napoli squad}}{{Denmark squad UEFA Euro 2024}}{{Authority control}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2003]] 53gwvnef45pug5ccu6rx63ux0wymkaq 2241583 2241582 2026-11-11T12:35:39Z Ryomaandres 8044 2241583 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Rasmus Højlund | image = Rasmus Højlund with a fan.jpg | caption = Højlund in 2023 | birth_place = [[Copenhagen]], Denmark | fullname = Rasmus Winther Højlund<ref>{{cite web |last1=Nørby Jensen |first1=Jørgen |title=Rasmus Højlund {{!}} Den Store Danske |url=https://denstoredanske.lex.dk/Rasmus_H%C3%B8jlund |website=lex.dk |publisher=Den Store Danske |access-date=15 June 2023 |language=da |date=26 March 2023 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607124434/https://denstoredanske.lex.dk/Rasmus_H%C3%B8jlund |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2003|02|04|df=y}}<ref>{{Cite web |last=UEFA.com |title=Rasmus Højlund – Denmark – European Qualifiers |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250130221--rasmus-hojlund/ |access-date=12 June 2023 |publisher=[[UEFA]] |language=en |archive-date=12 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612202343/https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250130221--rasmus-hojlund/ |url-status=live }}</ref> | height = 1.91 m<ref name="SW"/> | position = [[Striker (association football)|Striker]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 19 | youthyears1 = 2007–2014 | youthclubs1 = [[Hørsholm-Usserød IK|Hørsholm-Usserød]] | youthyears2 = | youthclubs2 = [[Brøndby IF|Brøndby]] | years1 = 2020–2022 | clubs1 = [[F.C. Copenhagen|Copenhagen]] | caps1 = 19 | goals1 = 0 | years2 = 2022 | clubs2 = [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] | caps2 = 18 | goals2 = 9 | nationalyears1 = 2018–2019 | nationalteam1 = [[Denmark national under-16 football team|Denmark U16]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Denmark national under-17 football team|Denmark U17]] | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 1 | club-update = 14:20, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:05, 4 October 2026 (UTC) }}Si '''Rasmus Winther Højlund''' ({{IPA|da|ˈʁɑsmus ˈhʌjˌlɔnˀ}} ;<ref>{{Cite web |date=24 March 2023 |title=Rasmus Højlunds reaktion efter hattricket i Parken – samt reaktioner fra Kjær, Bah og Stryger |trans-title=Rasmus Højlund's reaction after the hat-trick in the Park – as well as reactions from Kjær, Bah and Stryger |url=https://www.youtube.com/watch?v=hNvwhUGO4d0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727085229/https://www.youtube.com/watch?v=hNvwhUGO4d0&gl=US&hl=en |archive-date=27 July 2023 |access-date=27 July 2023 |publisher=[[Danish Football Association]] |language=Danish |via=YouTube}}</ref> ipinanganak noong Pebrero 4, 2003) ay isang propesyonal na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] mula sa Dinamarka na naglalaro bilang isang [[Striker (association football)|striker]] para sa club ng [[Serie A]] club na [[SSC Napoli|Napoli]] at sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Dinamarka|pambansang koponan ng Dinamarka]]. Nagtapos si Højlund mula sa youth academy ng [[FC Copenhagen|Copenhagen]], at nag-debut sa first-team para sa club sa edad na 17 noong Oktubre 2020. Matapos makaiskor ng limang goal sa 32 laro para sa Copenhagen, sumali siya sa Austriakong club na [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] noong Enero 2022. Nang taong iyon, pumirma siya ng kontrata sa [[Atalanta BC|Atalanta]] sa halagang €17 milyon, bago lumipat sa [[Manchester United F.C.|Manchester United]] noong 2023, sa paunang bayad na £64 milyon. Naglaro si Højlund ng youth pandaigdigang futbol para sa Dinamarka mula sa [[Denmark national under-16 football team|under-16]] hanggang antas [[Denmark national under-21 football team|under-21]]. Ginawa niya ang kaniyang senior international debut noong Setyembre 2022. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/player-details/?id=3355 Profile] sa website ng SSC Napoli * Profile ng pambansang koponan Rasmus Højlund * Rasmus Højlund * Rasmus Højlund talaan ng kumpetisyon {{SSC Napoli squad}}{{Denmark squad UEFA Euro 2024}}{{Authority control}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2003]] ehljzb0yfpdjd24jw725df9nxw9dqrs Giovanni Di Lorenzo 0 341040 2241584 2026-11-11T12:37:11Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1384908575|Giovanni Di Lorenzo]]" 2241584 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Giovanni Di Lorenzo | image = Norway Italy - June 2025 A 20 - Giovanni Di Lorenzo.jpg | caption = Di Lorenzo with [[Italy national football team|Italy]] in 2025 | fullname = Giovanni Di Lorenzo<ref>{{cite web |url=https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7750/files/allegati/7812/cu32.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 32 |trans-title=Official Statement No. 32 |publisher=Lega Serie A |page=3 |date=4 September 2018 |access-date=13 June 2021 |language=it |archive-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180921123406/https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7750/files/allegati/7812/cu32.pdf |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1993|8|4|df=y}} | birth_place = [[Castelnuovo di Garfagnana]], Italy | height = 1.83 m | position = [[Right-back]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 22 | youthyears1 = 2004–2009 | youthclubs1 = [[Lucchese 1905|Lucchese]] | youthyears2 = 2009–2010 | youthclubs2 = [[Reggina Calcio|Reggina]] | years1 = 2010–2015 | caps1 = 58 | goals1 = 0 | clubs1 = [[Reggina Calcio|Reggina]] | years2 = 2012–2013 | caps2 = 27 | goals2 = 0 | clubs2 = → [[AC Cuneo 1905|Cuneo]] (loan) | nationalyears1 = 2013 | nationalteam1 = [[Italy national under-20 football team|Italy U20]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2013 | nationalteam2 = [[Italy national under-21 football team|Italy U21]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|Football]]}} {{MedalCountry|{{fb|ITA}}}} {{Medal|Comp|[[UEFA European Championship]]|}} {{Medal|W|[[UEFA Euro 2020|2020 Europe]]|}} {{Medal|Comp|[[UEFA Nations League]]|}} {{Medal|3rd|[[2021 UEFA Nations League Finals|2021 Italy]]|}} {{Medal|3rd|[[2023 UEFA Nations League Finals|2023 Netherlands]]|}} {{MedalComp|[[CONMEBOL–UEFA Cup of Champions]]}} {{Medal|RU|[[2022 Finalissima|2022 England]]|}} | club-update = 23:10, 1 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 6 October 2026 }}Si '''Giovanni Di Lorenzo''' (ipinanganak noong Agosto 4, 1993) ay isang Italyanong propesyonal na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] na naglalaro bilang [[Defender (association football)|right-back]] para sa club ng [[Serie A]] na [[SSC Napoli|Napoli]], na [[Kapitan (futbol)|kapitan]] nito, at ng [[Pambansang koponan ng futbol ng Italya|pambansang koponan ng Italya]]. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/dettaglio-giocatore/?id=3202 Profile] sa website ng SSC Napoli * [https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/?calciatoreId=45692&squadraId=12 Profile] sa website ng Italian Football Federation {{In lang|it}} * Giovanni Di Lorenzo ( {{SSC Napoli squad}}{{Navboxes}}{{Navboxes}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1993]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] q880znbvv637enm818eb3b8qhnvibu9 2241585 2241584 2026-11-11T12:39:53Z Ryomaandres 8044 2241585 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Giovanni Di Lorenzo | image = Norway Italy - June 2025 A 20 - Giovanni Di Lorenzo.jpg | caption = Di Lorenzo with [[Italy national football team|Italy]] in 2025 | fullname = Giovanni Di Lorenzo<ref>{{cite web |url=https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7750/files/allegati/7812/cu32.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 32 |trans-title=Official Statement No. 32 |publisher=Lega Serie A |page=3 |date=4 September 2018 |access-date=13 June 2021 |language=it |archive-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180921123406/https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7750/files/allegati/7812/cu32.pdf |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1993|8|4|df=y}} | birth_place = [[Castelnuovo di Garfagnana]], Italy | height = 1.83 m | position = [[Right-back]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 22 | youthyears1 = 2004–2009 | youthclubs1 = [[Lucchese 1905|Lucchese]] | youthyears2 = 2009–2010 | youthclubs2 = [[Reggina Calcio|Reggina]] | years1 = 2010–2015 | caps1 = 58 | goals1 = 0 | clubs1 = [[Reggina Calcio|Reggina]] | years2 = 2012–2013 | caps2 = 27 | goals2 = 0 | clubs2 = → [[AC Cuneo 1905|Cuneo]] (loan) | nationalyears1 = 2013 | nationalteam1 = [[Italy national under-20 football team|Italy U20]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2013 | nationalteam2 = [[Italy national under-21 football team|Italy U21]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|Football]]}} {{MedalCountry|{{fb|ITA}}}} {{Medal|Comp|[[UEFA European Championship]]|}} {{Medal|W|[[UEFA Euro 2020|2020 Europe]]|}} {{Medal|Comp|[[UEFA Nations League]]|}} {{Medal|3rd|[[2021 UEFA Nations League Finals|2021 Italy]]|}} {{Medal|3rd|[[2023 UEFA Nations League Finals|2023 Netherlands]]|}} {{MedalComp|[[CONMEBOL–UEFA Cup of Champions]]}} {{Medal|RU|[[2022 Finalissima|2022 England]]|}} | club-update = 23:10, 1 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 6 October 2026 }}Si '''Giovanni Di Lorenzo''' (ipinanganak noong Agosto 4, 1993) ay isang Italyanong propesyonal na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] na naglalaro bilang [[Defender (association football)|right-back]] para sa club ng [[Serie A]] na [[SSC Napoli|Napoli]], na [[Kapitan (futbol)|kapitan]] nito, at ng [[Pambansang koponan ng futbol ng Italya|pambansang koponan ng Italya]]. == Karera ng club == === Maagang karera kasama ang Reggina at pautang sa Cuneo === Sinimulan ni Di Lorenzo ang kaniyang karera sa sistemang pangkabataan ng [[AS Reggina 1914|Reggina]] noong 2009. Noong ika-29 ng Mayo 2011, ginawa niya ang kaniyang propesyonal na debut para sa senior team sa isang laban sa [[Serie B]] laban sa [[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]]. Ginugol niya ang kapanahunan ng [[2012–13 Lega Pro Prima Divisione|2012–13]] sa pautang kasama ang [[A.C. Cuneo 1905|Cuneo]], isang koponan ng [[Lega Pro Prima Divisione]], kung saan nakakolekta siya ng 27 na paglalaro at nakakuha ng atensiyon dahil sa kanyang magagandang pagganap.<ref name="europacalcio">{{Cite web |date=27 May 2019 |title=Giovanni Di Lorenzo, primo acquisto del Napoli! 10 milioni all'Empoli |url=https://www.europacalcio.it/giovanni-di-lorenzo-primo-acquisto-del-napoli-10-milioni-allempoli-208257/ |access-date=22 June 2021 |publisher=Europa Calcio |language=it-IT}}</ref> === Matera at Empoli === Sa pagitan ng 2015 at 2017, si Di Lorenzo ay naglaro para sa [[Matera 1933|Matera]], na nakakolekta ng 58 na pagpapakita at nakaiskor ng 3 mga layunin.<ref name="europacalcio2">{{Cite web |date=27 May 2019 |title=Giovanni Di Lorenzo, primo acquisto del Napoli! 10 milioni all'Empoli |url=https://www.europacalcio.it/giovanni-di-lorenzo-primo-acquisto-del-napoli-10-milioni-allempoli-208257/ |access-date=22 June 2021 |publisher=Europa Calcio |language=it-IT}}</ref> Si Di Lorenzo ay pinirmahan ng [[Empoli FC|Empoli]] noong Agosto 2017. <ref>{{Cite news |date=30 August 2017 |title=Calciomercato Empoli, preso il difensore Di Lorenzo a titolo definitivo |language=it |work=tuttosport.com |url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/calciomercato/2017/08/30-29984620/calciomercato_empoli_preso_il_difensore_di_lorenzo_a_titolo_definitivo |access-date=23 June 2021}}</ref> Matapos tulungan ang koponan na makamit ang promosyon sa [[Serie A]], ginawa niya ang kaniyang debut sa nangungunang liga ng Italya noong Agosto 19, 2018 laban sa [[Cagliari Calcio|Cagliari]]; sa return fixture laban sa parehong kalaban, naitala niya ang kaniyang unang goal sa Serie A.<ref name="europacalcio3">{{Cite web |date=27 May 2019 |title=Giovanni Di Lorenzo, primo acquisto del Napoli! 10 milioni all'Empoli |url=https://www.europacalcio.it/giovanni-di-lorenzo-primo-acquisto-del-napoli-10-milioni-allempoli-208257/ |access-date=22 June 2021 |publisher=Europa Calcio |language=it-IT}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/dettaglio-giocatore/?id=3202 Profile] sa website ng SSC Napoli * [https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/?calciatoreId=45692&squadraId=12 Profile] sa website ng Italian Football Federation {{In lang|it}} * Giovanni Di Lorenzo ( {{SSC Napoli squad}}{{Navboxes}}{{Navboxes}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1993]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] a8tydk21mai12oijz4212vvx6nlf5wj Frank Anguissa 0 341041 2241586 2026-11-11T12:41:27Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1384495181|Frank Anguissa]]" 2241586 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = André-Frank Zambo Anguissa | image = ZAMBO ANGUISSA.jpg | image_size = | caption = Zambo Anguissa with [[Cameroon national football team|Cameroon]] at the [[2021 Africa Cup of Nations]] | fullname = André-Frank Zambo Anguissa<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/844127 |title=2018/19 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=3 September 2018 |access-date=4 September 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1995|11|16|df=y}} | birth_place = [[Yaoundé]], Cameroon | height = 1.84 m<ref name="FIFA 2022">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022: List of players: Cameroon |publisher=[[FIFA]] |page=5 |date=15 November 2022 |access-date=3 December 2022}}</ref> | position = [[Central midfielder]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 99 | youthyears1 = 2004–2013 | youthclubs1 = [[AS Fortuna|Fortuna]] | youthyears2 = 2013–2014 | youthclubs2 = [[Coton Sport FC de Garoua|Coton Sport]] | years1 = 2015–2018 | clubs1 = [[Olympique de Marseille|Marseille]] | caps1 = 79 | goals1 = 0 | years2 = 2018–2022 | clubs2 = [[Fulham F.C.|Fulham]] | caps2 = 61 | goals2 = 0 | nationalyears1 = 2017–2026 | nationalteam1 = [[Cameroon national football team|Cameroon]] | nationalcaps1 = 67 | nationalgoals1 = 5 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|CMR}}}} {{MedalCompetition|[[Africa Cup of Nations]]}} {{Medal|3rd|[[2021 Africa Cup of Nations|2021 Cameroon]]|}} | club-update = 23:14, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:38, 13 October 2025 (UTC) }}Si '''André-Frank Zambo Anguissa''' (ipinanganak noong Nobyembre 16, 1995), karaniwang kilala bilang '''Frank Anguissa''', ay isang propesyonal na Camarunes na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] na naglalaro bilang isang [[central midfielder]] para sa club ng [[Serie A]] club [[SSC Napoli|Napoli]] at sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Cameroon|pambansang koponan ng Cameroon]].<ref name="soccerway">{{Cite web |title=Z. Anguissa |url=https://int.soccerway.com/players/franck-zambo/394835/ |access-date=27 August 2018 |website=Soccerway}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/dettaglio-giocatore/?id=3199 Profile] sa website ng SSC Napoli * Frank Anguissa talaan ng kumpetisyon {{SSC Napoli squad}}{{Navboxes|list1={{Cameroon squad 2017 FIFA Confederations Cup}} {{Cameroon squad 2019 Africa Cup of Nations}} {{Cameroon squad 2021 Africa Cup of Nations}} {{Cameroon squad 2022 FIFA World Cup}} {{Cameroon squad 2023 Africa Cup of Nations}}}}{{2023 CAF Team of the Year}}{{DEFAULTSORT:Anguissa, Frank}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] 75epjq6mxtciivrn6ictk30d0ud1cnp 2241587 2241586 2026-11-11T12:42:10Z Ryomaandres 8044 2241587 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = André-Frank Zambo Anguissa | image = ZAMBO ANGUISSA.jpg | image_size = | caption = Zambo Anguissa with [[Cameroon national football team|Cameroon]] at the [[2021 Africa Cup of Nations]] | fullname = André-Frank Zambo Anguissa<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/844127 |title=2018/19 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=3 September 2018 |access-date=4 September 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1995|11|16|df=y}} | birth_place = [[Yaoundé]], Cameroon | height = 1.84 m<ref name="FIFA 2022">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022: List of players: Cameroon |publisher=[[FIFA]] |page=5 |date=15 November 2022 |access-date=3 December 2022}}</ref> | position = [[Central midfielder]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 99 | youthyears1 = 2004–2013 | youthclubs1 = [[AS Fortuna|Fortuna]] | youthyears2 = 2013–2014 | youthclubs2 = [[Coton Sport FC de Garoua|Coton Sport]] | years1 = 2015–2018 | clubs1 = [[Olympique de Marseille|Marseille]] | caps1 = 79 | goals1 = 0 | years2 = 2018–2022 | clubs2 = [[Fulham F.C.|Fulham]] | caps2 = 61 | goals2 = 0 | nationalyears1 = 2017–2026 | nationalteam1 = [[Cameroon national football team|Cameroon]] | nationalcaps1 = 67 | nationalgoals1 = 5 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|CMR}}}} {{MedalCompetition|[[Africa Cup of Nations]]}} {{Medal|3rd|[[2021 Africa Cup of Nations|2021 Cameroon]]|}} | club-update = 23:14, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:38, 13 October 2025 (UTC) }}Si '''André-Frank Zambo Anguissa''' (ipinanganak noong Nobyembre 16, 1995), karaniwang kilala bilang '''Frank Anguissa''', ay isang propesyonal na Camarunes na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] na naglalaro bilang isang [[central midfielder]] para sa club ng [[Serie A]] club [[SSC Napoli|Napoli]] at sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Cameroon|pambansang koponan ng Cameroon]].<ref name="soccerway">{{Cite web |title=Z. Anguissa |url=https://int.soccerway.com/players/franck-zambo/394835/ |access-date=27 August 2018 |website=Soccerway}}</ref> == Maagang buhay == Si Zambo Anguissa ay ipinanganak noong Nobyembre 16, 1995 sa [[Yaoundé]] kina Louis at Juliette Anguissa. Isa siya sa anim na anak.<ref>{{Cite news |title=Frank Anguissa Bio: Profile, Religion, Wife - goal90.com |language=en-GB |work=goal90.com |url=https://goal90.com/biography/frank-anguissa-childhood-career-religion-wife/ |access-date=2026-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117075757/https://goal90.com/biography/frank-anguissa-childhood-career-religion-wife/ |archive-date=2025-01-17}}</ref> May hawak din si Anguissa ng pagkamamamayang Pranses mula sa kaniyang ina.<ref>{{Cite news |last=Silas |first=Don |date=2024-09-04 |title='My mother is from France' - Anguissa on why he snubbed France |language=en-US |work=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]] |location=Lagos, Nigeria |url=https://dailypost.ng/2024/09/04/my-mother-is-from-france-anguissa-on-why-he-snubbed-france/ |url-status=live |access-date=2025-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910113312/https://dailypost.ng/2024/09/04/my-mother-is-from-france-anguissa-on-why-he-snubbed-france/ |archive-date=10 September 2024}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/dettaglio-giocatore/?id=3199 Profile] sa website ng SSC Napoli * Frank Anguissa talaan ng kumpetisyon {{SSC Napoli squad}}{{Navboxes|list1={{Cameroon squad 2017 FIFA Confederations Cup}} {{Cameroon squad 2019 Africa Cup of Nations}} {{Cameroon squad 2021 Africa Cup of Nations}} {{Cameroon squad 2022 FIFA World Cup}} {{Cameroon squad 2023 Africa Cup of Nations}}}}{{2023 CAF Team of the Year}}{{DEFAULTSORT:Anguissa, Frank}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] ihrfzepktemt2y9pq042ya3pq501zll 2241588 2241587 2026-11-11T12:42:42Z Ryomaandres 8044 /* Maagang buhay */ 2241588 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = André-Frank Zambo Anguissa | image = ZAMBO ANGUISSA.jpg | image_size = | caption = Zambo Anguissa with [[Cameroon national football team|Cameroon]] at the [[2021 Africa Cup of Nations]] | fullname = André-Frank Zambo Anguissa<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/844127 |title=2018/19 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=3 September 2018 |access-date=4 September 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1995|11|16|df=y}} | birth_place = [[Yaoundé]], Cameroon | height = 1.84 m<ref name="FIFA 2022">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022: List of players: Cameroon |publisher=[[FIFA]] |page=5 |date=15 November 2022 |access-date=3 December 2022}}</ref> | position = [[Central midfielder]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 99 | youthyears1 = 2004–2013 | youthclubs1 = [[AS Fortuna|Fortuna]] | youthyears2 = 2013–2014 | youthclubs2 = [[Coton Sport FC de Garoua|Coton Sport]] | years1 = 2015–2018 | clubs1 = [[Olympique de Marseille|Marseille]] | caps1 = 79 | goals1 = 0 | years2 = 2018–2022 | clubs2 = [[Fulham F.C.|Fulham]] | caps2 = 61 | goals2 = 0 | nationalyears1 = 2017–2026 | nationalteam1 = [[Cameroon national football team|Cameroon]] | nationalcaps1 = 67 | nationalgoals1 = 5 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|CMR}}}} {{MedalCompetition|[[Africa Cup of Nations]]}} {{Medal|3rd|[[2021 Africa Cup of Nations|2021 Cameroon]]|}} | club-update = 23:14, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:38, 13 October 2025 (UTC) }}Si '''André-Frank Zambo Anguissa''' (ipinanganak noong Nobyembre 16, 1995), karaniwang kilala bilang '''Frank Anguissa''', ay isang propesyonal na Camarunes na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] na naglalaro bilang isang [[central midfielder]] para sa club ng [[Serie A]] club [[SSC Napoli|Napoli]] at sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Cameroon|pambansang koponan ng Cameroon]].<ref name="soccerway">{{Cite web |title=Z. Anguissa |url=https://int.soccerway.com/players/franck-zambo/394835/ |access-date=27 August 2018 |website=Soccerway}}</ref> == Maagang buhay == Si Zambo Anguissa ay ipinanganak noong Nobyembre 16, 1995 sa [[Yaoundé]] kina Louis at Juliette Anguissa. Isa siya sa anim na anak.<ref>{{Cite news |title=Frank Anguissa Bio: Profile, Religion, Wife - goal90.com |language=en-GB |work=goal90.com |url=https://goal90.com/biography/frank-anguissa-childhood-career-religion-wife/ |access-date=2026-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117075757/https://goal90.com/biography/frank-anguissa-childhood-career-religion-wife/ |archive-date=2025-01-17}}</ref> May hawak din si Anguissa ng pagkamamamayang Pranses mula sa kaniyang ina.<ref>{{Cite news |last=Silas |first=Don |date=2024-09-04 |title='My mother is from France' - Anguissa on why he snubbed France |language=en-US |work=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]] |location=Lagos, Nigeria |url=https://dailypost.ng/2024/09/04/my-mother-is-from-france-anguissa-on-why-he-snubbed-france/ |url-status=live |access-date=2025-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910113312/https://dailypost.ng/2024/09/04/my-mother-is-from-france-anguissa-on-why-he-snubbed-france/ |archive-date=10 September 2024}}</ref> == Karerang club == == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/dettaglio-giocatore/?id=3199 Profile] sa website ng SSC Napoli * Frank Anguissa talaan ng kumpetisyon {{SSC Napoli squad}}{{Navboxes|list1={{Cameroon squad 2017 FIFA Confederations Cup}} {{Cameroon squad 2019 Africa Cup of Nations}} {{Cameroon squad 2021 Africa Cup of Nations}} {{Cameroon squad 2022 FIFA World Cup}} {{Cameroon squad 2023 Africa Cup of Nations}}}}{{2023 CAF Team of the Year}}{{DEFAULTSORT:Anguissa, Frank}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] lvpf2juxaz7l47qzid3miy8glilesf1 2241590 2241588 2026-11-11T12:43:35Z Ryomaandres 8044 /* Karerang club */ 2241590 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = André-Frank Zambo Anguissa | image = ZAMBO ANGUISSA.jpg | image_size = | caption = Zambo Anguissa with [[Cameroon national football team|Cameroon]] at the [[2021 Africa Cup of Nations]] | fullname = André-Frank Zambo Anguissa<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/844127 |title=2018/19 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=3 September 2018 |access-date=4 September 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1995|11|16|df=y}} | birth_place = [[Yaoundé]], Cameroon | height = 1.84 m<ref name="FIFA 2022">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022: List of players: Cameroon |publisher=[[FIFA]] |page=5 |date=15 November 2022 |access-date=3 December 2022}}</ref> | position = [[Central midfielder]] | currentclub = [[SSC Napoli|Napoli]] | clubnumber = 99 | youthyears1 = 2004–2013 | youthclubs1 = [[AS Fortuna|Fortuna]] | youthyears2 = 2013–2014 | youthclubs2 = [[Coton Sport FC de Garoua|Coton Sport]] | years1 = 2015–2018 | clubs1 = [[Olympique de Marseille|Marseille]] | caps1 = 79 | goals1 = 0 | years2 = 2018–2022 | clubs2 = [[Fulham F.C.|Fulham]] | caps2 = 61 | goals2 = 0 | nationalyears1 = 2017–2026 | nationalteam1 = [[Cameroon national football team|Cameroon]] | nationalcaps1 = 67 | nationalgoals1 = 5 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|CMR}}}} {{MedalCompetition|[[Africa Cup of Nations]]}} {{Medal|3rd|[[2021 Africa Cup of Nations|2021 Cameroon]]|}} | club-update = 23:14, 8 November 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:38, 13 October 2025 (UTC) }}Si '''André-Frank Zambo Anguissa''' (ipinanganak noong Nobyembre 16, 1995), karaniwang kilala bilang '''Frank Anguissa''', ay isang propesyonal na Camarunes na [[Futbol|manlalaro ng futbol]] na naglalaro bilang isang [[central midfielder]] para sa club ng [[Serie A]] club [[SSC Napoli|Napoli]] at sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Cameroon|pambansang koponan ng Cameroon]].<ref name="soccerway">{{Cite web |title=Z. Anguissa |url=https://int.soccerway.com/players/franck-zambo/394835/ |access-date=27 August 2018 |website=Soccerway}}</ref> == Maagang buhay == Si Zambo Anguissa ay ipinanganak noong Nobyembre 16, 1995 sa [[Yaoundé]] kina Louis at Juliette Anguissa. Isa siya sa anim na anak.<ref>{{Cite news |title=Frank Anguissa Bio: Profile, Religion, Wife - goal90.com |language=en-GB |work=goal90.com |url=https://goal90.com/biography/frank-anguissa-childhood-career-religion-wife/ |access-date=2026-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117075757/https://goal90.com/biography/frank-anguissa-childhood-career-religion-wife/ |archive-date=2025-01-17}}</ref> May hawak din si Anguissa ng pagkamamamayang Pranses mula sa kaniyang ina.<ref>{{Cite news |last=Silas |first=Don |date=2024-09-04 |title='My mother is from France' - Anguissa on why he snubbed France |language=en-US |work=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]] |location=Lagos, Nigeria |url=https://dailypost.ng/2024/09/04/my-mother-is-from-france-anguissa-on-why-he-snubbed-france/ |url-status=live |access-date=2025-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910113312/https://dailypost.ng/2024/09/04/my-mother-is-from-france-anguissa-on-why-he-snubbed-france/ |archive-date=10 September 2024}}</ref> == Karerang club == === Maagang karera === Sinimulan ni Zambo Anguissa ang kaniyang karera sa [[Coton Sport FC de Garoua|Coton Sport]], isang club sa kaniyang bansang sinilangan. Siya ay pinahiram sa Pranses na club na [[Stade de Reims|Reims]] noong 2014, kung saan siya kadalasang naglalaro para sa kanilang koponang reserba. Nabigyan ang Reims ng pagkakataong pumirma sa kaniya sa pagtatapos ng kapanahunang 2014–15, ngunit hindi niya ito pinayagan.<ref name=":0">{{Cite web |date=2016-05-06 |title=OM : Zambo 2, la mission |trans-title=OM: Zambo 2, the mission |url=https://www.lequipe.fr/Football/Article/Om-zambo-2-la-mission/669072 |access-date=2025-02-16 |website=L'Équipe |language=fr}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last=Rutzler |first=Peter |date=2022-05-26 |title=Rejected by Reims to a force at Fulham – the rise of Frank Anguissa |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/athletic/2225848/2020/12/01/frank-anguissa-fulham-villarreal/ |access-date=2026-07-27 |issn=0362-4331}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://sscnapoli.it/en/dettaglio-giocatore/?id=3199 Profile] sa website ng SSC Napoli * Frank Anguissa talaan ng kumpetisyon {{SSC Napoli squad}}{{Navboxes|list1={{Cameroon squad 2017 FIFA Confederations Cup}} {{Cameroon squad 2019 Africa Cup of Nations}} {{Cameroon squad 2021 Africa Cup of Nations}} {{Cameroon squad 2022 FIFA World Cup}} {{Cameroon squad 2023 Africa Cup of Nations}}}}{{2023 CAF Team of the Year}}{{DEFAULTSORT:Anguissa, Frank}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] 0xwapxtcium7ajauuj4l9grq4js9vbq Usapan:Kidlat 1 341042 2241595 2026-11-11T13:10:33Z ~2026-59833-89 168721 /* pano gamitin ang kidlat */ bagong seksiyon 2241595 wikitext text/x-wiki == pano gamitin ang kidlat == tatlong pangil ng kiidlat [[Natatangi:Mga ambag/~2026-59833-89|~2026-59833-89]] ([[Usapang tagagamit:~2026-59833-89|talk]]) 13:10, 11 Nobyembre 2026 (UTC) e8i2r7e1ew04vqr6g2hv9437p9gqe3p 2241596 2241595 2026-11-11T13:13:23Z ~2026-59833-89 168721 /* pano gamitin ang kidlat */ Tugon 2241596 wikitext text/x-wiki == pano gamitin ang kidlat == tatlong pangil ng kiidlat [[Natatangi:Mga ambag/~2026-59833-89|~2026-59833-89]] ([[Usapang tagagamit:~2026-59833-89|talk]]) 13:10, 11 Nobyembre 2026 (UTC) :tatlo ang nakuha kong pangil ng kidlat ang nakuha ko [[Natatangi:Mga ambag/~2026-59833-89|~2026-59833-89]] ([[Usapang tagagamit:~2026-59833-89|talk]]) 13:13, 11 Nobyembre 2026 (UTC) kn3ffu13i3aayyah29ud6s3pa39wbm2 2241598 2241596 2026-11-11T13:14:51Z ~2026-59833-89 168721 /* pano gamitin ang kidlat */ Tugon 2241598 wikitext text/x-wiki == pano gamitin ang kidlat == tatlong pangil ng kiidlat [[Natatangi:Mga ambag/~2026-59833-89|~2026-59833-89]] ([[Usapang tagagamit:~2026-59833-89|talk]]) 13:10, 11 Nobyembre 2026 (UTC) :tatlo ang nakuha kong pangil ng kidlat ang nakuha ko [[Natatangi:Mga ambag/~2026-59833-89|~2026-59833-89]] ([[Usapang tagagamit:~2026-59833-89|talk]]) 13:13, 11 Nobyembre 2026 (UTC) ::lakas ng pangil ng kidlat nasa akin kulog kidlat ang inang kidlat [[Natatangi:Mga ambag/~2026-59833-89|~2026-59833-89]] ([[Usapang tagagamit:~2026-59833-89|talk]]) 13:14, 11 Nobyembre 2026 (UTC) oqwrmi7gngphi93o2sx4j0xoiaxv6yn 2241599 2241598 2026-11-11T13:16:11Z ~2026-59833-89 168721 /* speed off lithning */ bagong seksiyon 2241599 wikitext text/x-wiki == pano gamitin ang kidlat == tatlong pangil ng kiidlat [[Natatangi:Mga ambag/~2026-59833-89|~2026-59833-89]] ([[Usapang tagagamit:~2026-59833-89|talk]]) 13:10, 11 Nobyembre 2026 (UTC) :tatlo ang nakuha kong pangil ng kidlat ang nakuha ko [[Natatangi:Mga ambag/~2026-59833-89|~2026-59833-89]] ([[Usapang tagagamit:~2026-59833-89|talk]]) 13:13, 11 Nobyembre 2026 (UTC) ::lakas ng pangil ng kidlat nasa akin kulog kidlat ang inang kidlat [[Natatangi:Mga ambag/~2026-59833-89|~2026-59833-89]] ([[Usapang tagagamit:~2026-59833-89|talk]]) 13:14, 11 Nobyembre 2026 (UTC) == speed off lithning == speed [[Natatangi:Mga ambag/~2026-59833-89|~2026-59833-89]] ([[Usapang tagagamit:~2026-59833-89|talk]]) 13:16, 11 Nobyembre 2026 (UTC) rylidsbe3o7g9txbl0npxfikvm6pxxo 2241600 2241599 2026-11-11T13:16:53Z Veritas Sapientiae 126724 Nonsense 2241600 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Datukali Gumander 0 341043 2241602 2026-11-11T13:21:16Z Minwrite 167981 Bagong pahina: {{Maikling paglalarawan|Islamikong iskolar, hukom, at pinunong pantribo mula sa Pilipinas}} {{Infobox person | name = Datukali Gumander | image = Portrait of Datukali Gumander.jpg | birth_date = 1880 | birth_place = Tumingay, Bungabong, [[Maguindanao]], [[Pilipinas]] | death_date = 1973 | death_place = Bulanit, Labangan, [[Zamboanga del Sur]], Pilipinas | occupation = Islamikong iskolar, hukom ng Sharia, Pinunong pantribo | title = Datu, Qadi, Sultan Gumander | spouse = Bai P... 2241602 wikitext text/x-wiki {{Maikling paglalarawan|Islamikong iskolar, hukom, at pinunong pantribo mula sa Pilipinas}} {{Infobox person | name = Datukali Gumander | image = Portrait of Datukali Gumander.jpg | birth_date = 1880 | birth_place = Tumingay, Bungabong, [[Maguindanao]], [[Pilipinas]] | death_date = 1973 | death_place = Bulanit, Labangan, [[Zamboanga del Sur]], Pilipinas | occupation = Islamikong iskolar, hukom ng Sharia, Pinunong pantribo | title = Datu, Qadi, Sultan Gumander | spouse = Bai Pama, Bai Aliya, Antengan | children = Gindawali, Salusub, Birma, Midtanjal, Maliso, Kabonto, Rimbang | father = Datu Baraguir | mother = Lilan'gen | family = Angkang Gumander | citizenship = Bangsamoro, {{PHI}} }} Si '''Datu Kali Gumander''' (1880–1973), kilala rin sa kanyang kagalang-galang na titulong '''Datukali Gumander''', ay isang iskolar na Muslim, tradisyonal na hukom, at pinunong pantribo mula sa lalawigan ng [[Maguindanao|Hilagang Maguindanao]] sa [[Pilipinas]]. Nagmula sa isang maharlikang angkan ng mga [[Mga Iranun|taong Iranun]], gumanap siya ng mahalagang papel sa pagpapanatili ng edukasyong Islamiko, mga nakagawiang batas (Adat), at paglutas ng mga alitan sa pagitan ng mga tribo at angkan ng mga [[Mga Moro|taong Moro]] noong huling bahagi ng ika-19 at unang bahagi ng ika-20 siglo.<ref>{{Cite web|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|url=https://zenodo.org/records/23043188|work=|archive-url=http://web.archive.org/web/20261002150554/https://zenodo.org/records/23043188|archive-date=2026-10-02}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Muslim IRANUN Nation (Uranen Kingdom)|url=https://iranunnation.blogspot.com/|access-date=2026-10-03|website=iranunnation.blogspot.com|archive-url=http://web.archive.org/web/20261003223328/https://iranunnation.blogspot.com/|archive-date=2026-10-03}}</ref><ref>{{Cite book|author=ATJS Jasani|url=http://archive.org/details/Datukali-Gumander-Clan-The-Three-Grand-Reunions|title=Datukali Gumander Clan: The Three Grand Reunions (1988-2023)}}</ref> Itinuturing din siyang lolo-sa-tuhod at tagapagtatag ng "angkang Gumander," na ang mga inapo ngayon ay nakakalat sa lalawigan ng [[Maguindanao del Norte]] (partikular sa munisipalidad ng [[Sultan Mastura]]), at sa [[Zamboanga del Sur]] (lalo na sa mga lupain ng Labangan at Bulanit). == Maagang buhay at angkan == Ipinanganak si Gumander noong 1880<ref>{{Cite web|title=Datukali Gumander|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q141620858|access-date=2026-10-03|website=www.wikidata.org|language=en}}</ref> sa lugar ng Tumingay, sa loob ng kilala ngayon bilang barangay ng Bungabong sa munisipalidad ng [[Sultan Mastura, Maguindanao del Norte|Sultan Mastura]], [[Maguindanao del Norte]]. Siya ang panganay na anak ni Datu Baraguir mula sa kanyang ikalawang asawa na si Lilan'gen.<ref name="autogen1">{{Cite book|author=ATJS-Jasani|url=http://archive.org/details/the-saga-of-datukali-gumander|title=The Saga Of Datukali Gumander|date=2023-05-28}}</ref> Ang kanyang ama na si Datu Baraguir ay may mataas na maharlikang titulo na Watamama (susunod sa linya para sa trono o apo ng Sultan) sa loob ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Ayon sa puno ng pamilya na ipinakalat sa mga henealohista ng angkan at sa mga sangguniang may kaugnayan sa pamilyang Gumander, ang mga ugat ng pamilya ay nagmula kay [[Sharif Kabungsuwan|Sharif Muhammad Kabungsuwan]], ang tagapagtatag ng Sultanato,<ref>{{Cite book|title=Awlia Al-Sharq Al-Bayeed|publisher=Dar Tlass|location=Damascus, Syria|first=Bashar|last1=Al-Jaafari|date=2003|page=353|volume=|url=https://ia801605.us.archive.org/25/items/AwliaAlSharkAlBayeed/AwliaAlSharkAlBayeed.pdf}}</ref> na kumakatawan sa ikatlong pinakamataas na ranggo sa hirarkiya ng Sultanato pagkatapos ng Sultan (Surutan) at ng Prinsipe ng Korona (Rajah Muda).<ref name="autogen1" /> Lumaki si Gumander sa [[Torogan]] (tradisyonal na bahay ng mga maharlika) ng kanyang ama, kung saan ibinabad niya ang kanyang sarili sa mayamang kultural at politikal na tradisyon ng mga mamamayang Iranun at Maguindanao.<ref>{{Cite journal|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|journal=Zenodo|url=https://zenodo.org/records/23043188|author=ATJS-Jasani|language=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20261002150554/https://zenodo.org/records/23043188|archive-date=2026-10-02|doi=10.5281/zenodo.23043188}}</ref> Sa kanyang kabataan, nagpakita siya ng interes sa pag-aaral at mga usaping panlipunan, dumadalo sa mga pagpupulong ng kanyang ama kung saan tinatalakay ang mga lokal na alitan at hindi pagkakasundo, na nagbigay-daan upang matutunan niya ang mga pamamaraan ng pamamagitan at paglutas ng hidwaan ayon sa mga lokal na kaugalian. == Edukasyon sa Cairo == Dahil kinikilala ang potensyal ng kanyang anak na si Gumander, binigyan siya ni Datu Baraguir ng isang pambihirang pundasyon sa mga aral ng Islam at pamamahalang pantribo.<ref name="autogen1" /> Bunsod ng kanyang uhaw sa kaalaman at pagtanto sa kahalagahan ng edukasyon, humingi si Gumander ng pahintulot sa kanyang ama na maglakbay sa ibang bansa upang ipagpatuloy ang kanyang pag-aaral. Noong 1900, naglakbay si Gumander patungong [[Cairo]], Ehipto, kung saan siya ay nagpatala sa [[Pamantasang Al-Azhar]], ang pinakatanyag na sentro para sa pag-aaral ng Islam noong panahong iyon. Sa panahon ng kanyang anim na taong pananatili sa Ehipto, naging dalubhasa siya sa wikang Arabe, pinag-aralan ng malalim ang hurisprudensyang Islamiko (Fiqh), teolohiya (Kalam), at Hadith, at matagumpay na naisaulo ang buong Quran.<ref>{{Cite web|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|url=https://medium.com/@MindanaoPoblish/the-saga-of-datukali-gumander-a-legacy-of-royalty-exploration-and-kinship-01462a7ba0fb|access-date=2026-10-03|website=Medium|date=2026-09-29|author=Publish|first=Bungabong|language=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20261003214656/https://medium.com/@MindanaoPoblish/the-saga-of-datukali-gumander-a-legacy-of-royalty-exploration-and-kinship-01462a7ba0fb|archive-date=2026-10-03}}</ref> Ang kanyang paglagi sa Cairo ay nagbigay-daan upang makihalubilo siya sa mas malawak na akademikong kapaligiran ng Islam at matutunan ang mga intelektuwal at politikal na daloy na nananaig sa daigdig ng Islam noong panahong iyon. == Pagbabalik at hudikatura == Bumalik si Gumander sa [[Mindanao]] sa katimugang Pilipinas noong 1906. Pagdating niya, una siyang nanirahan sa kanlurang rehiyon ng [[Zamboanga del Sur]], kung saan siya ay nakibahagi sa edukasyong panrelihiyon. Nagtatag siya ng mga paaralan upang ituro ang mga agham Islamiko at wikang Arabe at nakilahok sa pagpapalaganap ng edukasyong Islamiko sa mga lokal na mamamayan. Sa paglipas ng panahon, nagtamo si Gumander ng panlipunan at panrelihiyong katayuan sa mga tao, at ang kanyang pangalan ay naiugnay sa pamamagitan at paglutas ng mga alitan ayon sa mga tuntuning Islamiko at lokal na kaugalian, na nag-ambag sa pagiging tanyag ng titulong "Qadi Gumander" (Hukom Gumander) sa pagtukoy sa kanya.<ref name="autogen1" /> Ang kanyang aktibidad at impluwensya ay lumawak sa ilang mga lugar sa hilagang Maguindanao (Balut, Sabangan, at [[Sultan Kudarat (Maguindanao del Norte)|Nuling]]) na umaabot hanggang sa [[Look ng Illana]], tangway ng Zamboanga, at ang lalawigan ng Lanao del Sur.<ref>{{Cite journal|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|journal=Zenodo|url=https://www.academia.edu/176556075/The_Saga_of_Datukali_Gumander_A_Legacy_of_Royalty_Exploration_and_Kinship|author=Rilamas|first=Atjs|date=2023-01-01|doi=10.5281/ZENODO.23043188|archive-url=http://web.archive.org/web/20261005082431/https://www.academia.edu/176556075/The_Saga_of_Datukali_Gumander_A_Legacy_of_Royalty_Exploration_and_Kinship|archive-date=2026-10-05}}</ref> Bukod sa paglutas ng mga lokal na alitan, ang kanyang aktibidad ay nauugnay sa edukasyong panrelihiyon at pagpapanatili ng mga kasanayang Islamiko at kaugaliang panlipunan sa mga komunidad ng mga [[Mga Moro|taong Moro]]. == Pamilya at mga pag-aasawa == Ilang beses nagpakasal si Gumander, at ang kanyang mga pag-aasawa ay nauugnay sa mga pamilya at pigura na may katayuang panrelihiyon, politikal, o panlipunan sa iba't ibang rehiyon ng mga komunidad ng Moro: - '''Bai Pama:''' Ang kanyang unang asawa, anak ng isang pinunong panrelihiyon na nagngangalang Bagumbong (kilala bilang isang Pandita).<ref>{{Cite journal|title=The Panditas of the Philippines, 17th - Early 20th Centuries|journal=Archipel. Études interdisciplinaires sur le monde insulindien|url=https://journals.openedition.org/archipel/2969?lang=en|author=Baldoza|first=Jonathan Victor|date=2022-08-30|language=en|publisher=Association Archipel|issue=103|pages=127–156|issn=0044-8613|doi=10.4000/archipel.2969|archive-url=http://web.archive.org/web/20261003222648/https://journals.openedition.org/archipel/2969%3Flang%3Den|archive-date=2026-10-03}}</ref> Isa siya sa mga pinakakilalang pigurang panrelihiyon sa rehiyon, at ang kasal na ito ay nagpatibay ng kanyang mga ugnayan sa hilagang Maguindanao. Nagkaroon sila ng ilang anak, kabilang sina: Gindawali, Salusub (na kalaunan ay humalili sa kanya bilang isang kumander sa larangan at tradisyonal na pinuno), Birma, Midtanjal, Kabonto, at Rimbang. - '''Bai Aliya:''' Ang kanyang ikalawang asawa, anak ni Dipatuan Makaraw Butu, na kabilang sa naghaharing dinastiya ng [[Sultanato ng Buayan]]. Ang kasal na ito ay nagtatag ng isang estratehikong alyansa sa lugar ng Kaludan, ngunit hindi nagkaroon ng anak si Gumander sa kanya.<ref name="autogen2">{{Cite web|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|url=https://zenodo.org/records/23043188|archive-url=http://web.archive.org/web/20261002150554/https://zenodo.org/records/23043188|archive-date=2026-10-02}}</ref> - '''Antengan:''' Ang kanyang ikatlong asawa, na magiliw na kilala bilang "Lilang sa Balaniug," mula sa mga lugar ng Bulanit at Labangan sa [[Zamboanga del Sur]].<ref name="autogen1" /> Nagkaroon sila ng isang anak na lalaki na nagngangalang Maliso, na ang aktibidad ay nauugnay kalaunan sa mga ari-ariang agrikultural ng pamilya sa lugar. == Mga huling taon at kamatayan == Si Datu Kali Gumander ay isang pinunong may bisyon at hepe ng tribo na ang impluwensyang politikal at panlipunan ay malalim na humubog sa kalagayan ng mga Moro. Sa buong buhay niya, maayos niyang pinagsama ang kanyang awtoridad sa relihiyon at matibay na pamumunong pantribo upang mamagitan sa mga labanan sa tribo at pag-isahin ang maraming nag-aaway na angkan.<ref name="autogen1" /> Ang kanyang estratehikong bisyon at pamumuno ay nag-iwan ng hindi mabuburang marka sa maraming rehiyon sa isla ng Mindanao. Sa Hilagang Maguindanao, ang pangalan ni Gumander ay nauugnay sa pagtatatag ng nayon ng Bungabong, na naging punong-tanggapan ng kanyang pamilya at sentro ng kanilang mga aktibidad. Sa Zamboanga del Sur, nagmamay-ari siya ng malalawak na lupang agrikultural sa Bulanit at Labangan, na tumitiyak sa katayuang pang-ekonomiya at politikal ng kanyang pamilya. Sa Lanao del Sur, nakakuha siya ng espesyal na pagkilala sa pamamagitan ng pagtatatag ng isang munisipalidad na pinangalanang "Sultan Gumander" noong 1977 bilang parangal sa kanya.<ref>{{Cite web|title=Kitabh Platform|url=https://kitabh.com/feed/view/reading|access-date=2026-10-17|website=Kitabh Platform|language=ar|archive-url=http://web.archive.org/web/20261007173315/https://www.kitabh.com/feed/view/reading|archive-date=2026-10-07}}</ref> Sa kanyang mga huling taon, nagsimulang humina ang kanyang kalusugan, at sa pag-udyok ng kanyang anak na si Maliso, bumalik siya sa kanyang mga lupain sa Bulanit at Labangan, kung saan ginugol niya ang kanyang mga huling araw hanggang sa siya ay pumanaw roon noong 1973, na nag-iwan ng isang malalim na pamana bilang tagapangalaga ng pananampalatayang Islamiko at isang pangunahing haligi ng pagkakaisa ng mga Moro.<ref name="autogen2" /> == Pamana at ang munisipalidad ng Sultan Gumander == Ang malawakang epekto ni Datu Kali Gumander, ang kanyang maharlikang angkan, at ang kanyang mga serbisyo sa mga [[Mga Moro|taong Moro]] ay malalim na nag-ugat sa kasaysayan ng rehiyon, hanggang sa punto na isang munisipalidad ang itinatag at pinangalanan bilang parangal sa kanya. Ang munisipalidad ng [[Picong, Lanao del Sur|Sultan Gumander]] (na ngayon ay kilala bilang Picong) na matatagpuan sa lalawigan ng [[Lanao del Sur]], na dati ay nagdadala ng kanyang pangalan, ay tumayong isang makasaysayang patunay ng kanyang katayuan bilang isang pinuno na ang pamana ay lumampas sa mga hangganan ng tribo at heograpiya.<ref name="autogen3">{{Cite journal|title=Picong, Lanao del Sur|journal=Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Picong,_Lanao_del_Sur&oldid=1376447948|date=2026-09-24|language=en}}</ref> [[Talaksan:Ph locator lanao del sur sultan gumander.png|thumb|Sultan Gumander (Picong), Lanao del Sur]] Ang pangalang "Sultan Gumander" ay buong pagmamalaking kumatawan sa munisipalidad sa loob ng ilang dekada, na nagpawalang-hanggan sa kanyang presensya at pamumuno. Noong 2006, ang pangalan ng munisipalidad ay opisyal na pinalitan ng "Picong" sa ilalim ng Muslim Mindanao Autonomy Act No. 175 (MMAA No. 175). Ang pagbabagong lehislatibo na ito ay kalaunan ay sinuportahan at pinagtibay ng Korte Suprema ng Pilipinas, na legal na nagdodokumento sa makasaysayang paglipat ng rehiyon, habang ang pamana ni Datukali Gumander ay nanatiling isang pangunahing haligi sa kasaysayan nito.<ref name="autogen3" /><ref>{{Cite web|title=CREATING THE MUNICIPALITY OF SULTAN GUMANDER IN THE PROVINCE OF LANAO DEL SUR|url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/11/54274}}</ref><ref>{{Cite web|title=Law Summary: Creating The Municipality Of Sultan Gumander In The Province Of Lanao Del Sur - Presidential Decree No. 1135|url=https://www.digest.ph/laws/creating-the-municipality-of-sultan-gumander-in-the-province-of-lanao-del-sur?tab=summary|access-date=2026-10-03|website=www.digest.ph|language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Duplicated citations|reason=DuplicateReferences script detected: - https://zenodo.org/records/23043188 (refs: 1, 11) |date=Nobyembre 2026}} {{Mga sanggunian}} {{Portal bar|Talambuhay|Kasaysayan|Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Gumander, Datukali}} [[Kategorya:Mga alumni ng Pamantasang Al-Azhar]] [[Kategorya:Mga hukom mula sa Pilipinas noong ika-20 dantaon]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1880]] [[Kategorya:Namatay noong 1973]] my25u69i387x161aowju6hu67baga4b 2241671 2241602 2026-11-11T14:18:11Z ~2026-59920-19 168723 /* Pamilya at mga pag-aasawa */ 2241671 wikitext text/x-wiki {{Maikling paglalarawan|Islamikong iskolar, hukom, at pinunong pantribo mula sa Pilipinas}} {{Infobox person | name = Datukali Gumander | image = Portrait of Datukali Gumander.jpg | birth_date = 1880 | birth_place = Tumingay, Bungabong, [[Maguindanao]], [[Pilipinas]] | death_date = 1973 | death_place = Bulanit, Labangan, [[Zamboanga del Sur]], Pilipinas | occupation = Islamikong iskolar, hukom ng Sharia, Pinunong pantribo | title = Datu, Qadi, Sultan Gumander | spouse = Bai Pama, Bai Aliya, Antengan | children = Gindawali, Salusub, Birma, Midtanjal, Maliso, Kabonto, Rimbang | father = Datu Baraguir | mother = Lilan'gen | family = Angkang Gumander | citizenship = Bangsamoro, {{PHI}} }} Si '''Datu Kali Gumander''' (1880–1973), kilala rin sa kanyang kagalang-galang na titulong '''Datukali Gumander''', ay isang iskolar na Muslim, tradisyonal na hukom, at pinunong pantribo mula sa lalawigan ng [[Maguindanao|Hilagang Maguindanao]] sa [[Pilipinas]]. Nagmula sa isang maharlikang angkan ng mga [[Mga Iranun|taong Iranun]], gumanap siya ng mahalagang papel sa pagpapanatili ng edukasyong Islamiko, mga nakagawiang batas (Adat), at paglutas ng mga alitan sa pagitan ng mga tribo at angkan ng mga [[Mga Moro|taong Moro]] noong huling bahagi ng ika-19 at unang bahagi ng ika-20 siglo.<ref>{{Cite web|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|url=https://zenodo.org/records/23043188|work=|archive-url=http://web.archive.org/web/20261002150554/https://zenodo.org/records/23043188|archive-date=2026-10-02}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Muslim IRANUN Nation (Uranen Kingdom)|url=https://iranunnation.blogspot.com/|access-date=2026-10-03|website=iranunnation.blogspot.com|archive-url=http://web.archive.org/web/20261003223328/https://iranunnation.blogspot.com/|archive-date=2026-10-03}}</ref><ref>{{Cite book|author=ATJS Jasani|url=http://archive.org/details/Datukali-Gumander-Clan-The-Three-Grand-Reunions|title=Datukali Gumander Clan: The Three Grand Reunions (1988-2023)}}</ref> Itinuturing din siyang lolo-sa-tuhod at tagapagtatag ng "angkang Gumander," na ang mga inapo ngayon ay nakakalat sa lalawigan ng [[Maguindanao del Norte]] (partikular sa munisipalidad ng [[Sultan Mastura]]), at sa [[Zamboanga del Sur]] (lalo na sa mga lupain ng Labangan at Bulanit). == Maagang buhay at angkan == Ipinanganak si Gumander noong 1880<ref>{{Cite web|title=Datukali Gumander|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q141620858|access-date=2026-10-03|website=www.wikidata.org|language=en}}</ref> sa lugar ng Tumingay, sa loob ng kilala ngayon bilang barangay ng Bungabong sa munisipalidad ng [[Sultan Mastura, Maguindanao del Norte|Sultan Mastura]], [[Maguindanao del Norte]]. Siya ang panganay na anak ni Datu Baraguir mula sa kanyang ikalawang asawa na si Lilan'gen.<ref name="autogen1">{{Cite book|author=ATJS-Jasani|url=http://archive.org/details/the-saga-of-datukali-gumander|title=The Saga Of Datukali Gumander|date=2023-05-28}}</ref> Ang kanyang ama na si Datu Baraguir ay may mataas na maharlikang titulo na Watamama (susunod sa linya para sa trono o apo ng Sultan) sa loob ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Ayon sa puno ng pamilya na ipinakalat sa mga henealohista ng angkan at sa mga sangguniang may kaugnayan sa pamilyang Gumander, ang mga ugat ng pamilya ay nagmula kay [[Sharif Kabungsuwan|Sharif Muhammad Kabungsuwan]], ang tagapagtatag ng Sultanato,<ref>{{Cite book|title=Awlia Al-Sharq Al-Bayeed|publisher=Dar Tlass|location=Damascus, Syria|first=Bashar|last1=Al-Jaafari|date=2003|page=353|volume=|url=https://ia801605.us.archive.org/25/items/AwliaAlSharkAlBayeed/AwliaAlSharkAlBayeed.pdf}}</ref> na kumakatawan sa ikatlong pinakamataas na ranggo sa hirarkiya ng Sultanato pagkatapos ng Sultan (Surutan) at ng Prinsipe ng Korona (Rajah Muda).<ref name="autogen1" /> Lumaki si Gumander sa [[Torogan]] (tradisyonal na bahay ng mga maharlika) ng kanyang ama, kung saan ibinabad niya ang kanyang sarili sa mayamang kultural at politikal na tradisyon ng mga mamamayang Iranun at Maguindanao.<ref>{{Cite journal|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|journal=Zenodo|url=https://zenodo.org/records/23043188|author=ATJS-Jasani|language=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20261002150554/https://zenodo.org/records/23043188|archive-date=2026-10-02|doi=10.5281/zenodo.23043188}}</ref> Sa kanyang kabataan, nagpakita siya ng interes sa pag-aaral at mga usaping panlipunan, dumadalo sa mga pagpupulong ng kanyang ama kung saan tinatalakay ang mga lokal na alitan at hindi pagkakasundo, na nagbigay-daan upang matutunan niya ang mga pamamaraan ng pamamagitan at paglutas ng hidwaan ayon sa mga lokal na kaugalian. == Edukasyon sa Cairo == Dahil kinikilala ang potensyal ng kanyang anak na si Gumander, binigyan siya ni Datu Baraguir ng isang pambihirang pundasyon sa mga aral ng Islam at pamamahalang pantribo.<ref name="autogen1" /> Bunsod ng kanyang uhaw sa kaalaman at pagtanto sa kahalagahan ng edukasyon, humingi si Gumander ng pahintulot sa kanyang ama na maglakbay sa ibang bansa upang ipagpatuloy ang kanyang pag-aaral. Noong 1900, naglakbay si Gumander patungong [[Cairo]], Ehipto, kung saan siya ay nagpatala sa [[Pamantasang Al-Azhar]], ang pinakatanyag na sentro para sa pag-aaral ng Islam noong panahong iyon. Sa panahon ng kanyang anim na taong pananatili sa Ehipto, naging dalubhasa siya sa wikang Arabe, pinag-aralan ng malalim ang hurisprudensyang Islamiko (Fiqh), teolohiya (Kalam), at Hadith, at matagumpay na naisaulo ang buong Quran.<ref>{{Cite web|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|url=https://medium.com/@MindanaoPoblish/the-saga-of-datukali-gumander-a-legacy-of-royalty-exploration-and-kinship-01462a7ba0fb|access-date=2026-10-03|website=Medium|date=2026-09-29|author=Publish|first=Bungabong|language=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20261003214656/https://medium.com/@MindanaoPoblish/the-saga-of-datukali-gumander-a-legacy-of-royalty-exploration-and-kinship-01462a7ba0fb|archive-date=2026-10-03}}</ref> Ang kanyang paglagi sa Cairo ay nagbigay-daan upang makihalubilo siya sa mas malawak na akademikong kapaligiran ng Islam at matutunan ang mga intelektuwal at politikal na daloy na nananaig sa daigdig ng Islam noong panahong iyon. == Pagbabalik at hudikatura == Bumalik si Gumander sa [[Mindanao]] sa katimugang Pilipinas noong 1906. Pagdating niya, una siyang nanirahan sa kanlurang rehiyon ng [[Zamboanga del Sur]], kung saan siya ay nakibahagi sa edukasyong panrelihiyon. Nagtatag siya ng mga paaralan upang ituro ang mga agham Islamiko at wikang Arabe at nakilahok sa pagpapalaganap ng edukasyong Islamiko sa mga lokal na mamamayan. Sa paglipas ng panahon, nagtamo si Gumander ng panlipunan at panrelihiyong katayuan sa mga tao, at ang kanyang pangalan ay naiugnay sa pamamagitan at paglutas ng mga alitan ayon sa mga tuntuning Islamiko at lokal na kaugalian, na nag-ambag sa pagiging tanyag ng titulong "Qadi Gumander" (Hukom Gumander) sa pagtukoy sa kanya.<ref name="autogen1" /> Ang kanyang aktibidad at impluwensya ay lumawak sa ilang mga lugar sa hilagang Maguindanao (Balut, Sabangan, at [[Sultan Kudarat (Maguindanao del Norte)|Nuling]]) na umaabot hanggang sa [[Look ng Illana]], tangway ng Zamboanga, at ang lalawigan ng Lanao del Sur.<ref>{{Cite journal|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|journal=Zenodo|url=https://www.academia.edu/176556075/The_Saga_of_Datukali_Gumander_A_Legacy_of_Royalty_Exploration_and_Kinship|author=Rilamas|first=Atjs|date=2023-01-01|doi=10.5281/ZENODO.23043188|archive-url=http://web.archive.org/web/20261005082431/https://www.academia.edu/176556075/The_Saga_of_Datukali_Gumander_A_Legacy_of_Royalty_Exploration_and_Kinship|archive-date=2026-10-05}}</ref> Bukod sa paglutas ng mga lokal na alitan, ang kanyang aktibidad ay nauugnay sa edukasyong panrelihiyon at pagpapanatili ng mga kasanayang Islamiko at kaugaliang panlipunan sa mga komunidad ng mga [[Mga Moro|taong Moro]]. == Pamilya at mga pag-aasawa == Ilang beses nagpakasal si Gumander, at ang kanyang mga pag-aasawa ay nauugnay sa mga pamilya at pigura na may katayuang panrelihiyon, politikal, o panlipunan sa iba't ibang rehiyon ng mga komunidad ng Moro: - '''Bai Pama:''' Ang kanyang unang asawa, anak ng isang pinunong panrelihiyon na nagngangalang Bagumbong (kilala bilang isang Pandita).<ref>{{Cite journal|title=The Panditas of the Philippines, 17th - Early 20th Centuries|journal=Archipel. Études interdisciplinaires sur le monde insulindien|url=https://journals.openedition.org/archipel/2969?lang=en|author=Baldoza|first=Jonathan Victor|date=2022-08-30|language=en|publisher=Association Archipel|issue=103|pages=127–156|issn=0044-8613|doi=10.4000/archipel.2969|archive-url=http://web.archive.org/web/20261003222648/https://journals.openedition.org/archipel/2969%3Flang%3Den|archive-date=2026-10-03}}</ref> Isa siya sa mga pinakakilalang pigurang panrelihiyon sa rehiyon, at ang kasal na ito ay nagpatibay ng kanyang mga ugnayan sa hilagang Maguindanao. Nagkaroon sila ng ilang anak, kabilang sina: Gindawali, Salusub (na kalaunan ay humalili sa kanya bilang isang kumander sa larangan at tradisyonal na pinuno), Birma, Midtanjal, Kabonto, at Rimbang. - '''Bai Aliya:''' Ang kanyang ikalawang asawa, anak ni Dipatuan Makaraw Butu, na kabilang sa naghaharing dinastiya ng [[Sultanato ng Buayan]]. Ang kasal na ito ay nagtatag ng isang estratehikong alyansa sa lugar ng Kaludan, ngunit hindi nagkaroon ng anak si Gumander sa kanya.<ref name="autogen2">{{Cite web|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|url=https://zenodo.org/records/23043188|archive-url=http://web.archive.org/web/20261002150554/https://zenodo.org/records/23043188|archive-date=2026-10-02}}</ref> - '''Antengan:''' Ang kanyang ikatlong asawa, na magiliw na kilala bilang "Lilang sa Balaniug," mula sa mga lugar ng Bulanit at Labangan sa [[Zamboanga del Sur]].<ref name="autogen1" /> Nagkaroon sila ng isang anak na lalaki na nagngangalang Maliso, na ang aktibidad ay nauugnay kalaunan sa mga ari-ariang agrikultural ng pamilya sa lugar. == Mga huling taon at kamatayan == Si Datu Kali Gumander ay isang pinunong may bisyon at hepe ng tribo na ang impluwensyang politikal at panlipunan ay malalim na humubog sa kalagayan ng mga Moro. Sa buong buhay niya, maayos niyang pinagsama ang kanyang awtoridad sa relihiyon at matibay na pamumunong pantribo upang mamagitan sa mga labanan sa tribo at pag-isahin ang maraming nag-aaway na angkan.<ref name="autogen1" /> Ang kanyang estratehikong bisyon at pamumuno ay nag-iwan ng hindi mabuburang marka sa maraming rehiyon sa isla ng Mindanao. Sa Hilagang Maguindanao, ang pangalan ni Gumander ay nauugnay sa pagtatatag ng nayon ng Bungabong, na naging punong-tanggapan ng kanyang pamilya at sentro ng kanilang mga aktibidad. Sa Zamboanga del Sur, nagmamay-ari siya ng malalawak na lupang agrikultural sa Bulanit at Labangan, na tumitiyak sa katayuang pang-ekonomiya at politikal ng kanyang pamilya. Sa Lanao del Sur, nakakuha siya ng espesyal na pagkilala sa pamamagitan ng pagtatatag ng isang munisipalidad na pinangalanang "Sultan Gumander" noong 1977 bilang parangal sa kanya.<ref>{{Cite web|title=Kitabh Platform|url=https://kitabh.com/feed/view/reading|access-date=2026-10-17|website=Kitabh Platform|language=ar|archive-url=http://web.archive.org/web/20261007173315/https://www.kitabh.com/feed/view/reading|archive-date=2026-10-07}}</ref> Sa kanyang mga huling taon, nagsimulang humina ang kanyang kalusugan, at sa pag-udyok ng kanyang anak na si Maliso, bumalik siya sa kanyang mga lupain sa Bulanit at Labangan, kung saan ginugol niya ang kanyang mga huling araw hanggang sa siya ay pumanaw roon noong 1973, na nag-iwan ng isang malalim na pamana bilang tagapangalaga ng pananampalatayang Islamiko at isang pangunahing haligi ng pagkakaisa ng mga Moro.<ref name="autogen2" /> == Pamana at ang munisipalidad ng Sultan Gumander == Ang malawakang epekto ni Datu Kali Gumander, ang kanyang maharlikang angkan, at ang kanyang mga serbisyo sa mga [[Mga Moro|taong Moro]] ay malalim na nag-ugat sa kasaysayan ng rehiyon, hanggang sa punto na isang munisipalidad ang itinatag at pinangalanan bilang parangal sa kanya. Ang munisipalidad ng [[Picong, Lanao del Sur|Sultan Gumander]] (na ngayon ay kilala bilang Picong) na matatagpuan sa lalawigan ng [[Lanao del Sur]], na dati ay nagdadala ng kanyang pangalan, ay tumayong isang makasaysayang patunay ng kanyang katayuan bilang isang pinuno na ang pamana ay lumampas sa mga hangganan ng tribo at heograpiya.<ref name="autogen3">{{Cite journal|title=Picong, Lanao del Sur|journal=Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Picong,_Lanao_del_Sur&oldid=1376447948|date=2026-09-24|language=en}}</ref> [[Talaksan:Ph locator lanao del sur sultan gumander.png|thumb|Sultan Gumander (Picong), Lanao del Sur]] Ang pangalang "Sultan Gumander" ay buong pagmamalaking kumatawan sa munisipalidad sa loob ng ilang dekada, na nagpawalang-hanggan sa kanyang presensya at pamumuno. Noong 2006, ang pangalan ng munisipalidad ay opisyal na pinalitan ng "Picong" sa ilalim ng Muslim Mindanao Autonomy Act No. 175 (MMAA No. 175). Ang pagbabagong lehislatibo na ito ay kalaunan ay sinuportahan at pinagtibay ng Korte Suprema ng Pilipinas, na legal na nagdodokumento sa makasaysayang paglipat ng rehiyon, habang ang pamana ni Datukali Gumander ay nanatiling isang pangunahing haligi sa kasaysayan nito.<ref name="autogen3" /><ref>{{Cite web|title=CREATING THE MUNICIPALITY OF SULTAN GUMANDER IN THE PROVINCE OF LANAO DEL SUR|url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/11/54274}}</ref><ref>{{Cite web|title=Law Summary: Creating The Municipality Of Sultan Gumander In The Province Of Lanao Del Sur - Presidential Decree No. 1135|url=https://www.digest.ph/laws/creating-the-municipality-of-sultan-gumander-in-the-province-of-lanao-del-sur?tab=summary|access-date=2026-10-03|website=www.digest.ph|language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Duplicated citations|reason=DuplicateReferences script detected: - https://zenodo.org/records/23043188 (refs: 1, 11) |date=Nobyembre 2026}} {{Mga sanggunian}} {{Portal bar|Talambuhay|Kasaysayan|Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Gumander, Datukali}} [[Kategorya:Mga alumni ng Pamantasang Al-Azhar]] [[Kategorya:Mga hukom mula sa Pilipinas noong ika-20 dantaon]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1880]] [[Kategorya:Namatay noong 1973]] 7wxyveaak5h7hfsr7b1jlvo7kybvm4f 2241686 2241671 2026-11-11T14:58:10Z Minwrite 167981 2241686 wikitext text/x-wiki {{Maikling paglalarawan|Islamikong iskolar, hukom, at pinunong pantribo mula sa Pilipinas}} {{Infobox person | name = Datukali Gumander | image = Portrait of Datukali Gumander.jpg | birth_date = 1880 | birth_place = Tumingay, Bungabong, [[Maguindanao]], [[Pilipinas]] | death_date = 1973 | death_place = Bulanit, Labangan, [[Zamboanga del Sur]], Pilipinas | occupation = Islamikong iskolar, hukom ng Sharia, Pinunong pantribo | title = Datu, Qadi, Sultan Gumander | spouse = Bai Pama, Bai Aliya, Antengan | children = Gandawali, Salusob, Pirma, Midtangal, Maliso, Kabunto, Rimbang | father = Datu Baraguir | mother = Lilangen | family = Angkang Gumander | citizenship = Bangsamoro, {{PHI}} }} Si '''Datu Kali Gumander''' (1880–1973), kilala rin sa kanyang kagalang-galang na titulong '''Datukali Gumander''', ay isang iskolar na Muslim, tradisyonal na hukom, at pinunong pantribo mula sa lalawigan ng [[Maguindanao|Hilagang Maguindanao]] sa [[Pilipinas]]. Nagmula sa isang maharlikang angkan ng mga [[Mga Iranun|taong Iranun]], gumanap siya ng mahalagang papel sa pagpapanatili ng edukasyong Islamiko, mga nakagawiang batas (Adat), at paglutas ng mga alitan sa pagitan ng mga tribo at angkan ng mga [[Mga Moro|taong Moro]] noong huling bahagi ng ika-19 at unang bahagi ng ika-20 siglo.<ref>{{Cite web|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|url=https://zenodo.org/records/23043188|work=|archive-url=http://web.archive.org/web/20261002150554/https://zenodo.org/records/23043188|archive-date=2026-10-02}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Muslim IRANUN Nation (Uranen Kingdom)|url=https://iranunnation.blogspot.com/|access-date=2026-10-03|website=iranunnation.blogspot.com|archive-url=http://web.archive.org/web/20261003223328/https://iranunnation.blogspot.com/|archive-date=2026-10-03}}</ref><ref>{{Cite book|author=ATJS Jasani|url=http://archive.org/details/Datukali-Gumander-Clan-The-Three-Grand-Reunions|title=Datukali Gumander Clan: The Three Grand Reunions (1988-2023)}}</ref> Itinuturing din siyang lolo-sa-tuhod at tagapagtatag ng "angkang Gumander," na ang mga inapo ngayon ay nakakalat sa lalawigan ng [[Maguindanao del Norte]] (partikular sa munisipalidad ng [[Sultan Mastura]]), at sa [[Zamboanga del Sur]] (lalo na sa mga lupain ng Labangan at Bulanit). == Maagang buhay at angkan == Ipinanganak si Gumander noong 1880<ref>{{Cite web|title=Datukali Gumander|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q141620858|access-date=2026-10-03|website=www.wikidata.org|language=en}}</ref> sa lugar ng Tumingay, sa loob ng kilala ngayon bilang barangay ng Bungabong sa munisipalidad ng [[Sultan Mastura, Maguindanao del Norte|Sultan Mastura]], [[Maguindanao del Norte]]. Siya ang panganay na anak ni Datu Baraguir mula sa kanyang ikalawang asawa na si Lilangen.<ref name="autogen1">{{Cite book|author=ATJS-Jasani|url=http://archive.org/details/the-saga-of-datukali-gumander|title=The Saga Of Datukali Gumander|date=2023-05-28}}</ref> Ang kanyang ama na si Datu Baraguir ay may mataas na maharlikang titulo na Watamama (susunod sa linya para sa trono o apo ng Sultan) sa loob ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Ayon sa puno ng pamilya na ipinakalat sa mga henealohista ng angkan at sa mga sangguniang may kaugnayan sa pamilyang Gumander, ang mga ugat ng pamilya ay nagmula kay [[Sharif Kabungsuwan|Sharif Muhammad Kabungsuwan]], ang tagapagtatag ng Sultanato,<ref>{{Cite book|title=Awlia Al-Sharq Al-Bayeed|publisher=Dar Tlass|location=Damascus, Syria|first=Bashar|last1=Al-Jaafari|date=2003|page=353|volume=|url=https://ia801605.us.archive.org/25/items/AwliaAlSharkAlBayeed/AwliaAlSharkAlBayeed.pdf}}</ref> na kumakatawan sa ikatlong pinakamataas na ranggo sa hirarkiya ng Sultanato pagkatapos ng Sultan (Surutan) at ng Prinsipe ng Korona (Rajah Muda).<ref name="autogen1" /> Lumaki si Gumander sa [[Torogan]] (tradisyonal na bahay ng mga maharlika) ng kanyang ama, kung saan ibinabad niya ang kanyang sarili sa mayamang kultural at politikal na tradisyon ng mga mamamayang Iranun at Maguindanao.<ref>{{Cite journal|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|journal=Zenodo|url=https://zenodo.org/records/23043188|author=ATJS-Jasani|language=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20261002150554/https://zenodo.org/records/23043188|archive-date=2026-10-02|doi=10.5281/zenodo.23043188}}</ref> Sa kanyang kabataan, nagpakita siya ng interes sa pag-aaral at mga usaping panlipunan, dumadalo sa mga pagpupulong ng kanyang ama kung saan tinatalakay ang mga lokal na alitan at hindi pagkakasundo, na nagbigay-daan upang matutunan niya ang mga pamamaraan ng pamamagitan at paglutas ng hidwaan ayon sa mga lokal na kaugalian. == Edukasyon sa Cairo == Dahil kinikilala ang potensyal ng kanyang anak na si Gumander, binigyan siya ni Datu Baraguir ng isang pambihirang pundasyon sa mga aral ng Islam at pamamahalang pantribo.<ref name="autogen1" /> Bunsod ng kanyang uhaw sa kaalaman at pagtanto sa kahalagahan ng edukasyon, humingi si Gumander ng pahintulot sa kanyang ama na maglakbay sa ibang bansa upang ipagpatuloy ang kanyang pag-aaral. Noong 1900, naglakbay si Gumander patungong [[Cairo]], Ehipto, kung saan siya ay nagpatala sa [[Pamantasang Al-Azhar]], ang pinakatanyag na sentro para sa pag-aaral ng Islam noong panahong iyon. Sa panahon ng kanyang anim na taong pananatili sa Ehipto, naging dalubhasa siya sa wikang Arabe, pinag-aralan ng malalim ang hurisprudensyang Islamiko (Fiqh), teolohiya (Kalam), at Hadith, at matagumpay na naisaulo ang buong Quran.<ref>{{Cite web|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|url=https://medium.com/@MindanaoPoblish/the-saga-of-datukali-gumander-a-legacy-of-royalty-exploration-and-kinship-01462a7ba0fb|access-date=2026-10-03|website=Medium|date=2026-09-29|author=Publish|first=Bungabong|language=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20261003214656/https://medium.com/@MindanaoPoblish/the-saga-of-datukali-gumander-a-legacy-of-royalty-exploration-and-kinship-01462a7ba0fb|archive-date=2026-10-03}}</ref> Ang kanyang paglagi sa Cairo ay nagbigay-daan upang makihalubilo siya sa mas malawak na akademikong kapaligiran ng Islam at matutunan ang mga intelektuwal at politikal na daloy na nananaig sa daigdig ng Islam noong panahong iyon. == Pagbabalik at hudikatura == Bumalik si Gumander sa [[Mindanao]] sa katimugang Pilipinas noong 1906. Pagdating niya, una siyang nanirahan sa kanlurang rehiyon ng [[Zamboanga del Sur]], kung saan siya ay nakibahagi sa edukasyong panrelihiyon. Nagtatag siya ng mga paaralan upang ituro ang mga agham Islamiko at wikang Arabe at nakilahok sa pagpapalaganap ng edukasyong Islamiko sa mga lokal na mamamayan. Sa paglipas ng panahon, nagtamo si Gumander ng panlipunan at panrelihiyong katayuan sa mga tao, at ang kanyang pangalan ay naiugnay sa pamamagitan at paglutas ng mga alitan ayon sa mga tuntuning Islamiko at lokal na kaugalian, na nag-ambag sa pagiging tanyag ng titulong "Qadi Gumander" (Hukom Gumander) sa pagtukoy sa kanya.<ref name="autogen1" /> Ang kanyang aktibidad at impluwensya ay lumawak sa ilang mga lugar sa hilagang Maguindanao (Balut, Sabangan, at [[Sultan Kudarat (Maguindanao del Norte)|Nuling]]) na umaabot hanggang sa [[Look ng Illana]], tangway ng Zamboanga, at ang lalawigan ng Lanao del Sur.<ref>{{Cite journal|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|journal=Zenodo|url=https://www.academia.edu/176556075/The_Saga_of_Datukali_Gumander_A_Legacy_of_Royalty_Exploration_and_Kinship|author=Rilamas|first=Atjs|date=2023-01-01|doi=10.5281/ZENODO.23043188|archive-url=http://web.archive.org/web/20261005082431/https://www.academia.edu/176556075/The_Saga_of_Datukali_Gumander_A_Legacy_of_Royalty_Exploration_and_Kinship|archive-date=2026-10-05}}</ref> Bukod sa paglutas ng mga lokal na alitan, ang kanyang aktibidad ay nauugnay sa edukasyong panrelihiyon at pagpapanatili ng mga kasanayang Islamiko at kaugaliang panlipunan sa mga komunidad ng mga [[Mga Moro|taong Moro]]. == Pamilya at mga pag-aasawa == Ilang beses nagpakasal si Gumander, at ang kanyang mga pag-aasawa ay nauugnay sa mga pamilya at pigura na may katayuang panrelihiyon, politikal, o panlipunan sa iba't ibang rehiyon ng mga komunidad ng Moro: - '''Bai Pama:''' Ang kanyang unang asawa, anak ng isang pinunong panrelihiyon na nagngangalang Bagumbong (kilala bilang isang Pandita).<ref>{{Cite journal|title=The Panditas of the Philippines, 17th - Early 20th Centuries|journal=Archipel. Études interdisciplinaires sur le monde insulindien|url=https://journals.openedition.org/archipel/2969?lang=en|author=Baldoza|first=Jonathan Victor|date=2022-08-30|language=en|publisher=Association Archipel|issue=103|pages=127–156|issn=0044-8613|doi=10.4000/archipel.2969|archive-url=http://web.archive.org/web/20261003222648/https://journals.openedition.org/archipel/2969%3Flang%3Den|archive-date=2026-10-03}}</ref> Isa siya sa mga pinakakilalang pigurang panrelihiyon sa rehiyon, at ang kasal na ito ay nagpatibay ng kanyang mga ugnayan sa hilagang Maguindanao. Nagkaroon sila ng ilang anak, kabilang sina: Gandawali, Salusob (na kalaunan ay humalili sa kanya bilang isang kumander sa larangan at tradisyonal na pinuno), Pirma, Midtangal, Kabunto, at Rimbang. - '''Bai Aliya:''' Ang kanyang ikalawang asawa, anak ni Dipatuan Makaraw Butu, na kabilang sa naghaharing dinastiya ng [[Sultanato ng Buayan]]. Ang kasal na ito ay nagtatag ng isang estratehikong alyansa sa lugar ng Kaludan, ngunit hindi nagkaroon ng anak si Gumander sa kanya.<ref name="autogen2">{{Cite web|title=The Saga of Datukali Gumander: A Legacy of Royalty, Exploration, and Kinship|url=https://zenodo.org/records/23043188|archive-url=http://web.archive.org/web/20261002150554/https://zenodo.org/records/23043188|archive-date=2026-10-02}}</ref> - '''Antengan:''' Ang kanyang ikatlong asawa, na magiliw na kilala bilang "Lilang sa Balaniug," mula sa mga lugar ng Bulanit at Labangan sa [[Zamboanga del Sur]].<ref name="autogen1" /> Nagkaroon sila ng isang anak na lalaki na nagngangalang Maliso, na ang aktibidad ay nauugnay kalaunan sa mga ari-ariang agrikultural ng pamilya sa lugar. == Mga huling taon at kamatayan == Si Datu Kali Gumander ay isang pinunong may bisyon at hepe ng tribo na ang impluwensyang politikal at panlipunan ay malalim na humubog sa kalagayan ng mga Moro. Sa buong buhay niya, maayos niyang pinagsama ang kanyang awtoridad sa relihiyon at matibay na pamumunong pantribo upang mamagitan sa mga labanan sa tribo at pag-isahin ang maraming nag-aaway na angkan.<ref name="autogen1" /> Ang kanyang estratehikong bisyon at pamumuno ay nag-iwan ng hindi mabuburang marka sa maraming rehiyon sa isla ng Mindanao. Sa Hilagang Maguindanao, ang pangalan ni Gumander ay nauugnay sa pagtatatag ng nayon ng Bungabong, na naging punong-tanggapan ng kanyang pamilya at sentro ng kanilang mga aktibidad. Sa Zamboanga del Sur, nagmamay-ari siya ng malalawak na lupang agrikultural sa Bulanit at Labangan, na tumitiyak sa katayuang pang-ekonomiya at politikal ng kanyang pamilya. Sa Lanao del Sur, nakakuha siya ng espesyal na pagkilala sa pamamagitan ng pagtatatag ng isang munisipalidad na pinangalanang "Sultan Gumander" noong 1977 bilang parangal sa kanya.<ref>{{Cite web|title=Kitabh Platform|url=https://kitabh.com/feed/view/reading|access-date=2026-10-17|website=Kitabh Platform|language=ar|archive-url=http://web.archive.org/web/20261007173315/https://www.kitabh.com/feed/view/reading|archive-date=2026-10-07}}</ref> Sa kanyang mga huling taon, nagsimulang humina ang kanyang kalusugan, at sa pag-udyok ng kanyang anak na si Maliso, bumalik siya sa kanyang mga lupain sa Bulanit at Labangan, kung saan ginugol niya ang kanyang mga huling araw hanggang sa siya ay pumanaw roon noong 1973, na nag-iwan ng isang malalim na pamana bilang tagapangalaga ng pananampalatayang Islamiko at isang pangunahing haligi ng pagkakaisa ng mga Moro.<ref name="autogen2" /> == Pamana at ang munisipalidad ng Sultan Gumander == Ang malawakang epekto ni Datu Kali Gumander, ang kanyang maharlikang angkan, at ang kanyang mga serbisyo sa mga [[Mga Moro|taong Moro]] ay malalim na nag-ugat sa kasaysayan ng rehiyon, hanggang sa punto na isang munisipalidad ang itinatag at pinangalanan bilang parangal sa kanya. Ang munisipalidad ng [[Picong, Lanao del Sur|Sultan Gumander]] (na ngayon ay kilala bilang Picong) na matatagpuan sa lalawigan ng [[Lanao del Sur]], na dati ay nagdadala ng kanyang pangalan, ay tumayong isang makasaysayang patunay ng kanyang katayuan bilang isang pinuno na ang pamana ay lumampas sa mga hangganan ng tribo at heograpiya.<ref name="autogen3">{{Cite journal|title=Picong, Lanao del Sur|journal=Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Picong,_Lanao_del_Sur&oldid=1376447948|date=2026-09-24|language=en}}</ref> [[Talaksan:Ph locator lanao del sur sultan gumander.png|thumb|Sultan Gumander (Picong), Lanao del Sur]] Ang pangalang "Sultan Gumander" ay buong pagmamalaking kumatawan sa munisipalidad sa loob ng ilang dekada, na nagpawalang-hanggan sa kanyang presensya at pamumuno. Noong 2006, ang pangalan ng munisipalidad ay opisyal na pinalitan ng "Picong" sa ilalim ng Muslim Mindanao Autonomy Act No. 175 (MMAA No. 175). Ang pagbabagong lehislatibo na ito ay kalaunan ay sinuportahan at pinagtibay ng Korte Suprema ng Pilipinas, na legal na nagdodokumento sa makasaysayang paglipat ng rehiyon, habang ang pamana ni Datukali Gumander ay nanatiling isang pangunahing haligi sa kasaysayan nito.<ref name="autogen3" /><ref>{{Cite web|title=CREATING THE MUNICIPALITY OF SULTAN GUMANDER IN THE PROVINCE OF LANAO DEL SUR|url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/11/54274}}</ref><ref>{{Cite web|title=Law Summary: Creating The Municipality Of Sultan Gumander In The Province Of Lanao Del Sur - Presidential Decree No. 1135|url=https://www.digest.ph/laws/creating-the-municipality-of-sultan-gumander-in-the-province-of-lanao-del-sur?tab=summary|access-date=2026-10-03|website=www.digest.ph|language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Duplicated citations|reason=DuplicateReferences script detected: - https://zenodo.org/records/23043188 (refs: 1, 11) |date=Nobyembre 2026}} {{Mga sanggunian}} {{Portal bar|Talambuhay|Kasaysayan|Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Gumander, Datukali}} [[Kategorya:Mga alumni ng Pamantasang Al-Azhar]] [[Kategorya:Mga hukom mula sa Pilipinas noong ika-20 dantaon]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1880]] [[Kategorya:Namatay noong 1973]] iz3rfcxnlc5npqrq9umcr6cdggppkkw Pisa SC 0 341044 2241620 2026-11-11T13:56:36Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1383867964|Pisa SC]]" 2241620 wikitext text/x-wiki Ang '''Pisa Sporting Club''', karaniwang tinutukoy bilang '''Pisa''', ay isang Italyanong propesyonal na [[Talaan ng mga club ng futbol sa Italya|club]] ng [[futbol]] na nakabase sa [[Lungsod ng Pisa|Pisa]], [[Toscana]]. Ang club ay makikipagkumpitensya sa [[Serie B]], kasunod ng pagkarelega mula sa [[2025–26 Serie A|Serie A]].<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Official: Pisa join Sassuolo with promotion to Serie A after 34 years |url=https://onefootball.com/it/notizie/official-pisa-join-sassuolo-with-promotion-to-serie-a-after-34-years-41064119 |access-date=2025-05-06 |website=OneFootball |language=it}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website}} {{In lang|it|en}} * [https://en.legaseriea.it/team/pisa Pisa SC] at [[Serie A]] * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/2604002 Pisa SC] at UEFA * {{Commonscatinline}} <templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles> {{Pisa SC squad}}{{Serie A}}{{Serie B teamlist}}{{Serie C teamlist}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] j1eyb6udvjztrv1b8enmt9u4wkfetw3 2241622 2241620 2026-11-11T13:57:20Z Ryomaandres 8044 2241622 wikitext text/x-wiki Ang '''Pisa Sporting Club''', karaniwang tinutukoy bilang '''Pisa''', ay isang Italyanong propesyonal na [[Talaan ng mga club ng futbol sa Italya|club]] ng [[futbol]] na nakabase sa [[Lungsod ng Pisa|Pisa]], [[Toscana]]. Ang club ay makikipagkumpitensiya sa [[Serie B]], kasunod ng pagkarelega mula sa [[2025–26 Serie A|Serie A]].<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Official: Pisa join Sassuolo with promotion to Serie A after 34 years |url=https://onefootball.com/it/notizie/official-pisa-join-sassuolo-with-promotion-to-serie-a-after-34-years-41064119 |access-date=2025-05-06 |website=OneFootball |language=it}}</ref> Ang club ay itinatag noong 1909 bilang '''Pisa Sporting Club''' at muling itinatag noong 1994 bilang '''Pisa Calcio''' (at nakarehistro sa ''Eccellenza'', ang rehiyonal na dibisyon ng futbol sa Italya), pagkatapos ng bahagyang likidasyon ng una dahil sa mga problemang pang-ekonomiya. Muling hindi pinasok ang Pisa sa Italyanong futbol noong 2009, matapos mabigong makakolekta ng sapat na pera para mabayaran ang mga utang ng club.<ref name="pisa_failed">{{Cite news |date=10 July 2009 |title=COMUNICATO UFFICIO STAMPA PISA CALCIO |language=it |publisher=Pisa Calcio |url=http://www.pisacalcio.it/news/dettaglio.html?iId=3166 |url-status=dead |access-date=10 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090713180413/http://www.pisacalcio.it/news/dettaglio.html?iId=3166 |archive-date=13 July 2009}}</ref> Noong tag-araw ng 2009, ito ay muling itinatag bilang '''AC Pisa 1909'''. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website}} {{In lang|it|en}} * [https://en.legaseriea.it/team/pisa Pisa SC] at [[Serie A]] * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/2604002 Pisa SC] at UEFA * {{Commonscatinline}} <templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles> {{Pisa SC squad}}{{Serie A}}{{Serie B teamlist}}{{Serie C teamlist}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] gdfof4t1w7dt18nnei1a73joso5hkxe 2241623 2241622 2026-11-11T13:57:41Z Ryomaandres 8044 2241623 wikitext text/x-wiki Ang '''Pisa Sporting Club''', karaniwang tinutukoy bilang '''Pisa''', ay isang Italyanong propesyonal na [[Talaan ng mga club ng futbol sa Italya|club]] ng [[futbol]] na nakabase sa [[Lungsod ng Pisa|Pisa]], [[Toscana]]. Ang club ay makikipagkumpitensiya sa [[Serie B]], kasunod ng pagkarelega mula sa [[2025–26 Serie A|Serie A]].<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Official: Pisa join Sassuolo with promotion to Serie A after 34 years |url=https://onefootball.com/it/notizie/official-pisa-join-sassuolo-with-promotion-to-serie-a-after-34-years-41064119 |access-date=2025-05-06 |website=OneFootball |language=it}}</ref> Ang club ay itinatag noong 1909 bilang '''Pisa Sporting Club''' at muling itinatag noong 1994 bilang '''Pisa Calcio''' (at nakarehistro sa ''Eccellenza'', ang rehiyonal na dibisyon ng futbol sa Italya), pagkatapos ng bahagyang likidasyon ng una dahil sa mga problemang pang-ekonomiya. Muling hindi pinasok ang Pisa sa Italyanong futbol noong 2009, matapos mabigong makakolekta ng sapat na pera para mabayaran ang mga utang ng club.<ref name="pisa_failed">{{Cite news |date=10 July 2009 |title=COMUNICATO UFFICIO STAMPA PISA CALCIO |language=it |publisher=Pisa Calcio |url=http://www.pisacalcio.it/news/dettaglio.html?iId=3166 |url-status=dead |access-date=10 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090713180413/http://www.pisacalcio.it/news/dettaglio.html?iId=3166 |archive-date=13 July 2009}}</ref> Noong tag-araw ng 2009, ito ay muling itinatag bilang '''AC Pisa 1909'''. == Kasaysayan == === Pisa SC === == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website}} {{In lang|it|en}} * [https://en.legaseriea.it/team/pisa Pisa SC] at [[Serie A]] * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/2604002 Pisa SC] at UEFA * {{Commonscatinline}} <templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles> {{Pisa SC squad}}{{Serie A}}{{Serie B teamlist}}{{Serie C teamlist}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] nvjcs3841twrlouvfbymnnw744ht3rn 2241625 2241623 2026-11-11T13:58:02Z Ryomaandres 8044 /* Pisa SC */ 2241625 wikitext text/x-wiki Ang '''Pisa Sporting Club''', karaniwang tinutukoy bilang '''Pisa''', ay isang Italyanong propesyonal na [[Talaan ng mga club ng futbol sa Italya|club]] ng [[futbol]] na nakabase sa [[Lungsod ng Pisa|Pisa]], [[Toscana]]. Ang club ay makikipagkumpitensiya sa [[Serie B]], kasunod ng pagkarelega mula sa [[2025–26 Serie A|Serie A]].<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Official: Pisa join Sassuolo with promotion to Serie A after 34 years |url=https://onefootball.com/it/notizie/official-pisa-join-sassuolo-with-promotion-to-serie-a-after-34-years-41064119 |access-date=2025-05-06 |website=OneFootball |language=it}}</ref> Ang club ay itinatag noong 1909 bilang '''Pisa Sporting Club''' at muling itinatag noong 1994 bilang '''Pisa Calcio''' (at nakarehistro sa ''Eccellenza'', ang rehiyonal na dibisyon ng futbol sa Italya), pagkatapos ng bahagyang likidasyon ng una dahil sa mga problemang pang-ekonomiya. Muling hindi pinasok ang Pisa sa Italyanong futbol noong 2009, matapos mabigong makakolekta ng sapat na pera para mabayaran ang mga utang ng club.<ref name="pisa_failed">{{Cite news |date=10 July 2009 |title=COMUNICATO UFFICIO STAMPA PISA CALCIO |language=it |publisher=Pisa Calcio |url=http://www.pisacalcio.it/news/dettaglio.html?iId=3166 |url-status=dead |access-date=10 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090713180413/http://www.pisacalcio.it/news/dettaglio.html?iId=3166 |archive-date=13 July 2009}}</ref> Noong tag-araw ng 2009, ito ay muling itinatag bilang '''AC Pisa 1909'''. == Kasaysayan == === Pisa SC === Matapos maiangat sa [[Serie B]] noong 1965, tatlong taon ang itinagal ng Pisa bago ito nakarating sa [[Serie A]] sa unang pagkakataon. Narelega ang Pisa sa huling araw ng season na 1968–69. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website}} {{In lang|it|en}} * [https://en.legaseriea.it/team/pisa Pisa SC] at [[Serie A]] * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/2604002 Pisa SC] at UEFA * {{Commonscatinline}} <templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles> {{Pisa SC squad}}{{Serie A}}{{Serie B teamlist}}{{Serie C teamlist}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] aee7zj1uz7qa4oa95vd4z2umn0iznjb 2241626 2241625 2026-11-11T13:58:12Z Ryomaandres 8044 2241626 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|nickname=''I Nerazzurri'' (The Black and Blues) <br> ''I Torri'' (The Towers)|stadium=[[Arena Garibaldi – Stadio Romeo Anconetani|Cetilar® Arena]]|capacity=12,508<ref>{{Cite web |url=https://pisanews.net/arena-garibaldi-lavori-a-pieno-ritmo-il-sindaco-conti-conferma-il-rispetto-del-cronoprogramma-durante-il-sopralluogo/ |publisher=Pisanews |language=it |access-date=5 August 2025 |title = Arena Garibaldi, lavori a pieno ritmo: il Sindaco Conti conferma il rispetto del cronoprogramma durante il sopralluogo |date = 31 July 2025}}</ref>|clubname=Pisa|image=Pisa SC crest.svg|image_size=200px|fullname=Pisa Sporting Club [[Società a responsabilità limitata|S.r.l.]]|founded={{start date and age|df=yes|1909}}, as ''Pisa Sporting Club''<br> {{Start date and age|1994}}, as ''Pisa Calcio'' <br> {{Start date and age|2009}}, as ''Associazione Calcio Pisa 1909''|owner=[[Alexander Knaster]]|chairman=[[Damien Comolli]]|chrtitle=President|manager=[[Paolo Bianco]]|mgrtitle=Head coach|league={{Italian football updater|Pisa}}|season={{Italian football updater|Pisa2}}|position={{Italian football updater|Pisa3}}|website={{Official URL}}|current=2026–27 Pisa SC season|pattern_la1=_pisa2627h|pattern_b1=_pisa2627h|pattern_ra1=_pisa2627h|pattern_sh1=_pisa2627h|pattern_so1=_pisa2627hl|leftarm1=000000|body1=000000|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=000000|pattern_la2=_pisa2627a|pattern_b2=_pisa2627a|pattern_ra2=_pisa2627a|pattern_sh2=_pisa2627a|pattern_so2=_pisa2627al|leftarm2=FFCC00|body2=FFCC00|rightarm2=FFCC00|shorts2=FFCC00|socks2=FF6000|pattern_la3=_pisa2627t|pattern_b3=_pisa2627t|pattern_ra3=_pisa2627t|pattern_sh3=_pisa2627t|pattern_so3=_pisa2627tl|leftarm3=|body3=|rightarm3=|shorts3=|socks3=}}Ang '''Pisa Sporting Club''', karaniwang tinutukoy bilang '''Pisa''', ay isang Italyanong propesyonal na [[Talaan ng mga club ng futbol sa Italya|club]] ng [[futbol]] na nakabase sa [[Lungsod ng Pisa|Pisa]], [[Toscana]]. Ang club ay makikipagkumpitensiya sa [[Serie B]], kasunod ng pagkarelega mula sa [[2025–26 Serie A|Serie A]].<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Official: Pisa join Sassuolo with promotion to Serie A after 34 years |url=https://onefootball.com/it/notizie/official-pisa-join-sassuolo-with-promotion-to-serie-a-after-34-years-41064119 |access-date=2025-05-06 |website=OneFootball |language=it}}</ref> Ang club ay itinatag noong 1909 bilang '''Pisa Sporting Club''' at muling itinatag noong 1994 bilang '''Pisa Calcio''' (at nakarehistro sa ''Eccellenza'', ang rehiyonal na dibisyon ng futbol sa Italya), pagkatapos ng bahagyang likidasyon ng una dahil sa mga problemang pang-ekonomiya. Muling hindi pinasok ang Pisa sa Italyanong futbol noong 2009, matapos mabigong makakolekta ng sapat na pera para mabayaran ang mga utang ng club.<ref name="pisa_failed">{{Cite news |date=10 July 2009 |title=COMUNICATO UFFICIO STAMPA PISA CALCIO |language=it |publisher=Pisa Calcio |url=http://www.pisacalcio.it/news/dettaglio.html?iId=3166 |url-status=dead |access-date=10 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090713180413/http://www.pisacalcio.it/news/dettaglio.html?iId=3166 |archive-date=13 July 2009}}</ref> Noong tag-araw ng 2009, ito ay muling itinatag bilang '''AC Pisa 1909'''. == Kasaysayan == === Pisa SC === Matapos maiangat sa [[Serie B]] noong 1965, tatlong taon ang itinagal ng Pisa bago ito nakarating sa [[Serie A]] sa unang pagkakataon. Narelega ang Pisa sa huling araw ng season na 1968–69. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website}} {{In lang|it|en}} * [https://en.legaseriea.it/team/pisa Pisa SC] at [[Serie A]] * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/2604002 Pisa SC] at UEFA * {{Commonscatinline}} <templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles> {{Pisa SC squad}}{{Serie A}}{{Serie B teamlist}}{{Serie C teamlist}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9276wxkmqqz4kea0cmrl12w308jz6o9 Usapan:Burat 1 341045 2241788 2026-11-12T07:56:54Z ~2026-60133-77 168757 /* Kinakantot */ bagong seksiyon 2241788 wikitext text/x-wiki == Kinakantot == Bembang [[Natatangi:Mga ambag/~2026-60133-77|~2026-60133-77]] ([[Usapang tagagamit:~2026-60133-77|talk]]) 07:56, 12 Nobyembre 2026 (UTC) snkqa8sdzyd6hbyvfvxtcjtevpozc1s