Wiksiyonaryo tlwiktionary https://tl.wiktionary.org/wiki/Wiksiyonaryo:Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.24 case-sensitive Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wiksiyonaryo Usapang Wiksiyonaryo Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Apendise:Glosaryo 0 35981 178407 173346 2026-10-24T13:10:16Z GinawaSaHapon 3989 178407 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ante : ''tingnan ang '''{{lg|a.}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ==P== ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]] ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ==T== ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. nsvwyqn4vjfweghbnsejfifluwnzrr5 178408 178407 2026-10-24T13:39:11Z GinawaSaHapon 3989 178408 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ==K== ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]] ==P== ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : kaukulan na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]] ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ==T== ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. qhwn2xc2a96qo07t7s1b19z445qgrnj 178409 178408 2026-10-24T13:39:31Z GinawaSaHapon 3989 178409 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ==K== ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]] ==P== ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : kaukulan na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]] ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ==T== ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. 7opvk1tnlrhzt6mzqwde9nem75pxvnp 178410 178409 2026-10-24T17:20:43Z GinawaSaHapon 3989 178410 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos, sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ==K== ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa simuno bilang ang gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]] ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; perpektibo : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ==T== ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. 3be3u8o74hdbbce9csh6h84nmpnlfbk 178411 178410 2026-10-24T17:22:58Z GinawaSaHapon 3989 /* P */ 178411 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos, sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ==K== ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa simuno bilang ang gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]] ; perpektibo : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ==T== ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. 0hv439a8oancwxx5n0uyp769gl8wy24 178412 178411 2026-10-24T17:23:26Z GinawaSaHapon 3989 /* P */ 178412 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos, sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ==K== ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa simuno bilang ang gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]] ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ==T== ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. hap2awchpkz6z5hubh17i395kvz7t6z 178413 178412 2026-10-25T05:04:14Z GinawaSaHapon 3989 178413 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos, sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ak0'' sa ''kakain ako mamaya''). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa simuno bilang ang gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]] ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ==T== ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. fypa1op3sazd2xw5c0gdcsvlu671k51 178414 178413 2026-10-25T05:13:18Z GinawaSaHapon 3989 178414 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ak0'' sa ''kakain ako mamaya''). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa simuno bilang ang gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. 8g3z3oqxrdt9yn99co1now4mpo8tie3 178415 178414 2026-10-25T05:28:15Z GinawaSaHapon 3989 178415 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ak0'' sa ''kakain ako mamaya''). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa simuno bilang ang gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. 0uxdgm838g977ofyeml13ctn5ot1zho 178416 178415 2026-10-25T05:43:41Z GinawaSaHapon 3989 178416 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. Karamihan sa mga salita sa Tagalog ay pawang isahan, gaya ng ibang mga wika. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ak0'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plura}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa simuno bilang ang gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. 426t2jjmdmd5gqugyq2fvghzgvfchci 178417 178416 2026-10-25T05:52:16Z GinawaSaHapon 3989 178417 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. Karamihan sa mga salita sa Tagalog ay pawang isahan, gaya ng ibang mga wika. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ak0'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plura}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa simuno bilang ang gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. iomds9p423bb4tyr4xwf17okr7y8lvy 178418 178417 2026-10-25T06:19:26Z GinawaSaHapon 3989 178418 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. Karamihan sa mga salita sa Tagalog ay pawang isahan, gaya ng ibang mga wika. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ak0'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plura}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa simuno bilang ang gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. cti9u4ywd9lnj14zps1pwfxx1vqm84a 178419 178418 2026-10-25T06:20:18Z GinawaSaHapon 3989 178419 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. Karamihan sa mga salita sa Tagalog ay pawang isahan, gaya ng ibang mga wika. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ak0'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plura}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa simuno bilang ang gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. t6z4scopsrdbyusvhp3tbw8u5krth0d 178420 178419 2026-10-25T06:34:46Z GinawaSaHapon 3989 178420 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} basal na pangngalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga ideya, damdamin, emosyon, kalidad, o kahit anong mga konseptong basal, kumpara sa mga [[#tahas na pangngalan|tahas na pangngalan]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na konsepto. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. Karamihan sa mga salita sa Tagalog ay pawang isahan, gaya ng ibang mga wika. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plura}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ;,h3387eb218ff5f76a ,h3387eb218ff5f76a{,h3387eb218ff5f76a{,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76an,h3387eb218ff5f76ac,h3387eb218ff5f76ah,h3387eb218ff5f76ao,h3387eb218ff5f76ar,h3387eb218ff5f76a|,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76ab,h3387eb218ff5f76as,h3387eb218ff5f76ao,h3387eb218ff5f76al,h3387eb218ff5f76au,h3387eb218ff5f76at,h3387eb218ff5f76ai,h3387eb218ff5f76av,h3387eb218ff5f76ae,h3387eb218ff5f76a|,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76ab,h3387eb218ff5f76as,h3387eb218ff5f76ao,h3387eb218ff5f76al,h3387eb218ff5f76au,h3387eb218ff5f76at,h3387eb218ff5f76ai,h3387eb218ff5f76av,h3387eb218ff5f76ae,h3387eb218ff5f76a ,h3387eb218ff5f76ac,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76as,h3387eb218ff5f76ae,h3387eb218ff5f76a|,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76ab,h3387eb218ff5f76as,h3387eb218ff5f76ao,h3387eb218ff5f76al,h3387eb218ff5f76au,h3387eb218ff5f76at,h3387eb218ff5f76ai,h3387eb218ff5f76ab,h3387eb218ff5f76ao,h3387eb218ff5f76a|,h3387eb218ff5f76ap,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76at,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76an,h3387eb218ff5f76ag,h3387eb218ff5f76ag,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76ap,h3387eb218ff5f76a|,h3387eb218ff5f76ak,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76au,h3387eb218ff5f76ak,h3387eb218ff5f76au,h3387eb218ff5f76al,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76an,h3387eb218ff5f76ag,h3387eb218ff5f76a ,h3387eb218ff5f76ap,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76at,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76an,h3387eb218ff5f76ag,h3387eb218ff5f76ag,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76ap,h3387eb218ff5f76a},h3387eb218ff5f76a},h3387eb218ff5f76a ,h3387eb218ff5f76ap,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76at,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76an,h3387eb218ff5f76ag,h3387eb218ff5f76ag,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76ap,h3387eb218ff5f76a,,h3387eb218ff5f76a ,h3387eb218ff5f76ak,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76au,h3387eb218ff5f76ak,h3387eb218ff5f76au,h3387eb218ff5f76al,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76an,h3387eb218ff5f76ag,h3387eb218ff5f76a ,h3387eb218ff5f76ap,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76at,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76an,h3387eb218ff5f76ag,h3387eb218ff5f76ag,h3387eb218ff5f76aa,h3387eb218ff5f76ap,h3387eb218ff5f76a : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. 84zmmk70ag0ivucc3uasc3fgfehxom4 178421 178420 2026-10-25T06:37:20Z GinawaSaHapon 3989 178421 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} basal na pangngalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga ideya, damdamin, emosyon, kalidad, o kahit anong mga konseptong basal, kumpara sa mga [[#tahas na pangngalan|tahas na pangngalan]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na konsepto. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. Karamihan sa mga salita sa Tagalog ay pawang isahan, gaya ng ibang mga wika. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plura}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. 4ybbn0e9cu04r1oha87y86gndbr08om