Wiksiyonaryo tlwiktionary https://tl.wiktionary.org/wiki/Wiksiyonaryo:Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.24 case-sensitive Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wiksiyonaryo Usapang Wiksiyonaryo Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3002 178436 178383 2026-10-26T06:32:40Z GinawaSaHapon 3989 /* Etimolohiya 1 */ (using [[wikt:en:MediaWiki:Gadget-AjaxEdit.js|AjaxEdit]]) 178436 wikitext text/x-wiki =={{=tl=}}== [[Talaksan:Delphine, Madame de Staël, Paris, 1803 04.jpg|thumb|mga libro (kahulugan 1)]] ===Alternatibong pagbaybay=== * {{alt|tl|libdo||obsolete}} ===Etimolohiya=== {{ety|tl|:bor|es:libro|tree=1}} {{bor+|tl|es|libro}} na may paglipat sa diin, mula sa {{der|tl|la|liber|librum}}. ===Pagbigkas=== {{tl-pr|libró}} ===Pangngalan=== {{tl-noun|libró|b=+}} # {{senseid|tl|aklat}} [[aklat]] # {{lb|tl|colloquial}} [[talaan]] {{q|ng [[taya]], bayad, atbp.}} #: {{syn|tl|aklat-talaan|libro-de-rehistro}} # {{senseid|tl|iskrip}} {{lb|tl|theater}} [[iskrip]] ng isang [[dula]], [[opera]], o [[musikal]] #: {{syn|tl|libreto}} # {{senseid|tl|pagtutuos}} {{lb|tl|accounting}} [[kronolohiko|kronolohikong]] talaan ng mga [[bayad]] o [[resibo]] #: {{syn|tl|libro de-kuwenta|aklat-tuosan|ledyer|dyornal}} # {{senseid|tl|anatomiya}} {{lb|tl|anatomy}} ikatlong bahagi ng [[sikmura]] ng isang [[ruminante]] {{q|[[baka]], [[usa]], atbp.}} na karaniwang [[sangkap]] ng [[kare-kare]], [[goto]], atbp. #: {{syn|tl|tuwalya|omasum}} ====Hinangong kataga==== {{col3|tl|libruhin|pagsasalibro}} ====Kaugnay na kataga==== {{col3|tl|libreto|libreriya|libreta|libro mayor|tenedor-de-libros}} ===Magbasa pa=== * {{R:Pambansang Diksiyonaryo}} * {{R:Vocabulario de la lengua tagala 1613|389|Libro) Libdo (pc) C. qualquiera yalo entienden en eſpañol corupto}} =={{=es=}}== ===Pagbigkas=== {{es-pr}} ===Etimolohiya 1=== {{etymon|es|:inh|osp:libro|tree=1}} {{inh+|es|osp|libro}}, isang {{lbor|es|la|liber||aklat|nocap=1}}. Kapatid ng {{cog|ast|llibru}}, {{cog|ca|llibre}}, {{cog|fr|livre}}, {{cog|gl|libro}}, {{cog|it|libro}}{{,}} at {{cog|pt|livro}}. ====Pangngalan==== {{es-noun|m}} {{wp|es:}} # [[aklat]] #: {{syn|es|códice|tomo|volumen}} # [[iskrip]] ng isang [[dula]] o [[opera]]; {{l|tl|libro|id=iskrip}}; [[libreto]] #: {{syn|es|libreto}} # {{lb|es|figurative}} anumang [[lathalain]] na nagbibigay ng [[gabay]] o [[panuto]] # {{lb|es|anatomy}} ikatlong bahagi ng [[sikmura]] ng isang [[ruminante]] {{q|[[baka]], [[usa]], atbp.}}; {{l|tl|libro|id=anatomiya}} #: {{syn|es|librillo|omaso}} # [[buwis]] na kinokolekta ng [[estado]] =====Hiponimo===== {{col|es |gran libro |libro blanco |libro de acuerdos |libro de asiento |libro de becerro |libro de bolsillo |libro de caballerías |libro de cabecera |libro de caja |libro de contabilidad |libro de cuentas ajustadas |libro de cuentos |libro de escolaridad |libro de estilo |libro de familia |libro de fondo |libro de frases |libro de hechizos |libro de honor |libro de horas |libro de inventarios |libro de la vida |libro de las sombras |libro de lo salvado |libro de mano |libro de memoria |libro de misa |Libro de Mormón |libro de música |libro de oro |libro mayor |libro de surtido |libro de texto |libro de visitas |libro diario |libro electrónico |libro sagrado }} =====Hinangong kataga===== {{col|es |audiolibro |cantar a libro abierto |de libro |hablar como un libro |librito |librote |libraco |librería |libreta |libro cerrado<t:saradong aklat><ll:idyoma> |libro abierto |libro de caballerías |pulmón en libro |teneduría de libros |tragalibros }} =====Kaugnay na kataga===== {{col|es |librero |libreto }} =====Anak na kataga===== {{topN}} * {{desc|cbk|libro}} * {{desc|bcl|libro|bor=1}} * {{desc|ceb|libro|bor=1}} * {{desc|nhe|libro|bor=1}} * {{desc|ivb|libro|bor=1}} * {{desc|pbg|liuru|bor=1}} * {{desc|qu|liwru|bor=1}} * {{desc|tl|libro|bor=1}} * {{desc|bor=1|nhi|libro}} {{bottomN}} ====Tingnan din==== * {{l|es|tomo}} ===Etimolohiya 2=== ====Pandiwa==== {{head|es|verb form}} # {{es-verb form of|librar}} ===Sanggunian=== * {{R:es:DCECH|libro|643|vol=G–Ma}} ===Magbasa pa=== * {{R:es:DRAE}} ==Esperanto== ===Pangngalan=== <!--{{infl|eo|pangngalan}}--> {{eo-noun}} # [[aklat]] =={{=osp=}}== ===Alternatibong pagbaybay=== * {{alter|osp|liuro}} ===Etimolohiya=== {{etymon|osp|:lbor|la:liber<alt:librum><id:peel>}} {{lbor|osp|la|liber|librum}}. ===Pagbigkas=== * {{IPA|osp|/ˈliβɾo/}} ===Pangngalan=== {{osp-noun|m}} # [[aklat]] #* {{quote-book|osp|year=c. 1200|author=Almerich|title=[[w:Fazienda de Ultramar|Fazienda de Ultramar]]|section=f. 20v |passage=dixo el nŕo ſenor a moẏſen qui peccare en mi deſfer loe de mio '''libro'''. Agora ue e di ami pueblo cuemo fable {{...}} |norm=Dixo el nuestro Sennor a Moysen “Qui peccare en mí, desfer-lo-é de mío '''libro'''. Agora ve e di a mi pueblo cuemo fablé {{...}}” |translation=Sinabi ng ating Panginoon kay Moises, "Kung sinuman ang nagkasala sa akin, aking buburahin sa '''aklat''' ko. Ngayon, humayo ka at sabihin mo sa aking bayan ang sinabi ko sa iyo. {{...}}”}} ====Anak na kataga==== {{topN}} * {{desc|lad|livro//ליב'רו}} * {{desc|es|libro}} {{see desc}} {{bottomN}} diu0pq8nug27044qdsmmxjdvpt47k14 0 3338 178441 178121 2026-10-26T07:37:35Z GinawaSaHapon 3989 /* Pangngalan */ (using [[wikt:en:MediaWiki:Gadget-AjaxEdit.js|AjaxEdit]]) 178441 wikitext text/x-wiki =={{=tl=}}== ===Etimolohiya=== {{ety|tl|:inh|poz-pro:*bəʀkəs|text=+|tree=1}} Ikumpara sa {{cog|bcl|bugkos}}, {{cog|ceb|bugkos}}, at {{cog|ms|berkas}}. ===Pagbigkas=== {{tl-pr|bigkís}} ===Pangngalan=== {{tl-noun|bigkís|b=+}} # [[banda]] o [[paha]] na [[magtali|itinatali]] [[paikot]] sa [[tiyan]] #: {{syn|tl|sinturon}} # [[buklod|pagbubuklod-buklod]] sa mga [[bahagi]] kagaya ng [[papel]] upang [[bumuo|makabuo]] ng isang bagay tulad ng [[aklat]] # {{lb|tl|figurative}} [[pagkakaisa]]; [[pagsasama]] ====Hinangong kataga==== {{col3|tl|sambigkis|bigkisan|bigkisin|bumigkis|ibigkis|mabigkis|magbigkis|pagbibigkis|pagbigkis|pambigkis|pamigkis}} ===Magbasa pa=== * {{R:Pambansang Diksiyonaryo}} lsacj307h5t902j4ltxatnzoe3mbwhh 828 31105 178425 178277 2026-10-26T02:50:52Z GinawaSaHapon 3989 178425 Scribunto text/plain local labels = {} -- Grammatical labels labels["daglat"] = { --TLCHANGE aliases = {"abbreviation"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na daglat", --TLCHANGE "abbreviations" } labels["pangngalang basal"] = { --TLCHANGE aliases = {"abstract noun"}, --TLCHANGE display = "basal", --TLCHANGE "abstract", glossary = true, pos_categories = "na pangngalang basal", --TLCHANGE "abstract nouns", } labels["pandiwang basal"] = { --TLCHANGE aliases = {"abstract verb"}, --TLCHANGE display = "basal", --TLCHANGE "abstract", glossary = true, pos_categories = "na pandiwang basal", --TLCHANGE "abstract verbs", } labels["akronimo"] = { --TLCHANGE aliases = {"acronym"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na akronimo", --TLCHANGE "acronyms", } labels["active voice"] = { aliases = {"active", "in active", "in the active", "in active voice", "in the active voice"}, glossary = true, } labels["ambitransitive"] = { glossary = true, pos_categories = {"transitive verbs", "intransitive verbs"}, } labels["angry register"] = { aliases = {"angry", "anger", "said in anger"}, glossary = true, pos_categories = "angry register terms", } labels["animate"] = { glossary = true, } labels["panaganong paturol"] = { --TLCHANGE aliases = {"in the indicative", "indicative mood", "indicative"}, --TLCHANGE glossary = "panaganong paturol", --TLCHANGE "indicative mood", } labels["panaganong pasakali"] = { --TLCHANGE aliases = {"in the subjunctive", "subjunctive mood", "subjunctive"}, --TLCHANGE glossary = "panaganong pasakali", --TLCHANGE "subjunctive mood", } labels["panaganong pautos"] = { --TLCHANGE aliases = {"in the imperative", "imperative mood", "imperative"}, --TLCHANGE glossary = "panaganong pautos", --TLCHANGE "imperative mood", } labels["jussive"] = { aliases = {"in the jussive", "jussive mood"}, glossary = "jussive mood", } labels["atelic"] = { glossary = true, } labels["attenuative"] = { pos_categories = "attenuative verbs", } labels["attributive"] = { glossary = true, } labels["attributively"] = { glossary = "attributive", } labels["auxiliary"] = { glossary = true, pos_categories = "auxiliary verbs", } labels["cardinal"] = { aliases = {"cardinal number", "cardinal numeral"}, display = "[[cardinal number]]", pos_categories = "cardinal numbers", } labels["catenative"] = { glossary = "catenative verb", } labels["causative"] = { glossary = true, } labels["causative verb"] = { display = "causative", glossary = true, pos_categories = "causative verbs", } labels["cognate object"] = { aliases = {"with cognate object"}, display = "with [[w:Cognate object|cognate object]]", pos_categories = "verbs used with cognate objects", } labels["collective"] = { glossary = true, display = "collective", pos_categories = "collective nouns", } labels["collectively"] = { glossary = "collective", display = "collectively", pos_categories = "collective nouns", } labels["collective number"] = { aliases = {"collective numeral"}, display = "[[collective number]]", pos_categories = "collective numbers", } labels["common"] = { glossary = true, } labels["comparable"] = { glossary = true, } labels["completive"] = { pos_categories = "completive verbs", } labels["concrete verb"] = { display = "concrete", Wiktionary = true, pos_categories = "concrete verbs", } labels["contraction"] = { aliases = {"contractions", "contracted"}, glossary = true, pos_categories = "contractions", } labels["control verb"] = { aliases = {"control"}, Wikipedia = true, pos_categories = "control verbs", } labels["copulative"] = { aliases = {"copular"}, glossary = true, pos_categories = "copulative verbs", } labels["pamilang"] = { --TLCHANGE aliases = {"countable", "nabibilang"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pangngalang pamilang", --TLCHANGE "countable nouns", } labels["cumulative"] = { pos_categories = "cumulative verbs", } labels["defective adjective"] = { aliases = {"defective a", "defective adj", "defective adjectives"}, display = "defective", glossary = true, pos_categories = "defective adjectives", } labels["defective noun"] = { aliases = {"defective n", "defective nouns"}, display = "defective", glossary = true, pos_categories = "defective nouns", } labels["defective verb"] = { aliases = {"defective v", "defective vb", "defective verbs"}, display = "defective", glossary = true, pos_categories = "defective verbs", } labels["deliberate misspelling"] = { display = "deliberate [[misspelling]]", } labels["delimitative"] = { pos_categories = "delimitative verbs", } labels["deponent"] = { glossary = true, pos_categories = "deponent verbs", } labels["distributive"] = { pos_categories = "distributive verbs", } labels["distributive number"] = { aliases = {"distributive numeral"}, display = "[[distributive number]]", pos_categories = "distributive numbers", } labels["ditransitive"] = { glossary = true, pos_categories = "ditransitive verbs", } labels["dual only"] = { aliases = {"dual-only", "dualonly", "duale tantum"}, display = "[[dual]] only", pos_categories = "dualia tantum", } labels["dysphemistic"] = { aliases = {"dysphemism"}, glossary = "dysphemism", pos_categories = "dysphemisms", } labels["by ellipsis"] = { aliases = {"ellipsis"}, glossary = "ellipsis", pos_categories = "ellipses", } labels["emphatic"] = { glossary = true, } labels["ergative"] = { glossary = true, pos_categories = "ergative verbs", } labels["expressive"] = { glossary = true, pos_categories = "expressive terms", } labels["by extension"] = { aliases = {"hence"}, display = "pinalawak" } labels["feminine"] = { glossary = true, } labels["focus"] = { glossary = true, pos_categories = "focus adverbs", } labels["fractional"] = { aliases = {"fractional number", "fractional numeral"}, display = "[[fractional number]]", pos_categories = "fractional numbers", } labels["frequentative"] = { glossary = true, pos_categories = "frequentative verbs", } labels["hedge"] = { aliases = {"hedges"}, glossary = true, pos_categories = "hedges", } labels["ideophonic"] = { aliases = {"ideophone"}, glossary = true, } labels["sawikain"] = { --TLCHANGE aliases = {"idiom", "idiomatically", "idiomatic"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na sawikain", --TLCHANGE "idioms", } labels["imperfect"] = { glossary = true, } labels["imperfective"] = { glossary = true, pos_categories = "imperfective verbs", } labels["impersonal"] = { glossary = true, pos_categories = "impersonal verbs", } labels["in the singular"] = { aliases = {"in singular"}, display = "in the [[singular]]", } labels["in the dual"] = { aliases = {"in dual"}, display = "in the [[dual]]", } labels["in the plural"] = { aliases = {"in plural"}, display = "in the [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", } labels["inanimate"] = { aliases = {"not animate"}, glossary = true, } labels["inchoative"] = { glossary = true, pos_categories = "inchoative verbs", } labels["indefinite"] = { aliases = {"indef", "not definite"}, glossary = true, } labels["initialism"] = { glossary = true, pos_categories = "initialisms", } labels["intensive verb"] = { display = "intensive", pos_categories = "intensive verbs", } labels["katawanin"] = { --TLCHANGE aliases = {"not transitive", "intransitive"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pandiwang katawanin", --TLCHANGE "intransitive verbs", } labels["IPA"] = { aliases = {"International Phonetic Alphabet"}, Wikipedia = "International Phonetic Alphabet", plain_categories = "IPA symbols", } labels["iterative"] = { glossary = true, pos_categories = "iterative verbs", } labels["litotes"] = { aliases = {"litote", "litotic", "litotical"}, glossary = true, pos_categories = true, } labels["panlalaki"] = { --TLCHANGE aliases = {"masculine"}, --TLCHANGE glossary = true, } labels["mediopassive voice"] = { aliases = {"mediopassive", "in mediopassive", "in the mediopassive", "in mediopassive voice", "in the mediopassive voice"}, glossary = true, } labels["meiosis"] = { aliases = {"meioses", "meiotic"}, glossary = true, pos_categories = "meioses", } labels["middle voice"] = { aliases = {"middle", "in middle", "in the middle", "in middle voice", "in the middle voice"}, glossary = true, } labels["misspelling"] = { display = "[[misspelling]]", } labels["mnemonic"] = { display = "[[mnemonic]]", pos_categories = "mnemonics", } labels["modal"] = { Wikipedia = "Modality (linguistics)", } labels["modal adverb"] = { aliases = {"modal adverbs"}, display = "modal", Wikipedia = "Modality (linguistics)", pos_categories = "modal adverbs", } labels["modal verb"] = { aliases = {"modal verbs"}, display = "modal", Wikipedia = "Modality (linguistics)", pos_categories = "modal verbs", } labels["NAPA"] = { aliases = {"Americanist_phonetic_notation"}, Wikipedia = "Americanist_phonetic_notation", plain_categories = "NAPA symbols", } labels["always in the negative"] = { glossary = "negative polarity item", pos_categories = "negative polarity items", } labels["chiefly in the negative"] = { aliases = {"chiefly used in the negative", "negative polarity", "negative polarity item", "usually in the negative", "usually used in the negative"}, glossary = "negative polarity item", pos_categories = "negative polarity items", } labels["chiefly in the negative plural"] = { aliases = {"chiefly used in the negative plural", "negative polarity plural", "negative polarity plural item", "usually in the negative plural", "usually used in the negative plural"}, display = "chiefly in the [[Appendix:Glossary#negative polarity item|negative]] [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", pos_categories = "negative polarity items", } labels["chiefly in the positive"] = { aliases = {"chiefly used in the positive", "positive polarity", "positive polarity item", "usually in the positive", "usually used in the positive"}, glossary = "positive polarity item", -- pos_categories = {"positive polarity items"}, } labels["chiefly in the positive plural"] = { aliases = {"chiefly used in the positive plural", "positive polarity plural", "positive polarity plural item", "usually in the positive plural", "usually used in the positive plural"}, display = "chiefly in the [[Appendix:Glossary#positive polarity item|positive]] [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", -- pos_categories = "positive polarity items", } labels["balaki"] = { --TLCHANGE aliases = {"neuter"}, --TLCHANGE glossary = true, } -- British English ("ise") labels["nominalised"] = { aliases = {"nominalisation", "substantivised", "substantivisation"}, glossary = "nominalization", pos_categories = "nominalized adjectives", } -- American English ("ize") labels["nominalized"] = { aliases = {"nominalization", "substantivized", "substantivization"}, glossary = "nominalization", pos_categories = "nominalized adjectives", } labels["not comparable"] = { aliases = {"notcomp", "incomparable", "uncomparable"}, glossary = "uncomparable", } labels["onomatopoeia"] = { glossary = true, pos_categories = "onomatopoeias", } labels["ordinal"] = { aliases = {"ordinal number", "ordinal numeral"}, display = "[[ordinal number]]", pos_categories = "ordinal numbers", } labels["partitive verb"] = { display = "[[Appendix:Glossary#transitive|transitive]], usually [[Appendix:Finnic telic and atelic verbs|atelic]]", pos_categories = "transitive verbs", -- = "partitive verbs", } labels["perfect"] = { glossary = true, } labels["pandiwari"] = { --TLCHANGE aliases = {"participle"}, --TLCHANGE glossary = true, } labels["balintiyak"] = { --TLCHANGE aliases = {"passive", "in passive", "in the passive", "in passive voice", "in the passive voice", "passive voice"}, --TLCHANGE glossary = true, } labels["perfect"] = { glossary = true, } labels["perfective"] = { glossary = true, pos_categories = "perfective verbs", } labels["plural only"] = { aliases = {"plural-only", "pluralonly", "plurale tantum"}, display = "[[Appendix:Glossary#plural|plural]] only", pos_categories = "pluralia tantum", } labels["possessional adjective"] = { aliases = {"possessional", "possessional adjectives"}, display = "possessional", glossary = true, pos_categories = "possessional adjectives", } labels["possessive pronoun"] = { aliases = {"possessive determiner"}, display = "possessive", glossary = "possessive determiner", pos_categories = "possessive pronouns", } labels["postpositive"] = { glossary = true, } labels["predicative"] = { glossary = true, } labels["predicatively"] = { glossary = "predicative", } labels["prepositive"] = { glossary = true, } labels["prescriptive"] = { aliases = {"normative", "prescribed"}, glossary = true, } labels["privative"] = { pos_categories = "privative verbs", } labels["procedure word"] = { display = "[[procedure word]]", } labels["productive"] = { glossary = true, } -- TODO: This label is probably inappropriate for many languages labels["pronominal"] = { glossary = "pronominal verb", } labels["pronunciation spelling"] = { glossary = true, } labels["pro-verb"] = { Wikipedia = true, } labels["reciprocal"] = { glossary = true, pos_categories = "reciprocal verbs", } labels["reflexive"] = { glossary = true, pos_categories = "reflexive verbs", } labels["reflexive pronoun"] = { glossary = "reflexive", pos_categories = "reflexive pronouns", } labels["relational"] = { glossary = true, pos_categories = "relational adjectives", } labels["repetitive"] = { pos_categories = "repetitive verbs", } labels["respelling"] = { glossary = true, } labels["reversative"] = { pos_categories = "reversative verbs", } labels["rhetorical question"] = { glossary = true, pos_categories = "rhetorical questions", } labels["rhotic"] = { glossary = true, } labels["saturative"] = { aliases = {"sative"}, pos_categories = "saturative verbs", } labels["semelfactive"] = { glossary = true, pos_categories = "semelfactive verbs", } labels["sentence adverb"] = { glossary = true, pos_categories = "sentence adverbs", } labels["set phrase"] = { display = "[[set phrase]]", } labels["simile"] = { glossary = true, pos_categories = "similes", } labels["singular only"] = { aliases = {"singular-only", "singulare tantum", "no plural"}, display = "singular only", pos_categories = "singularia tantum", } labels["snowclone"] = { glossary = true, pos_categories = "snowclones", } labels["stative"] = { aliases = {"stative verb"}, glossary = true, pos_categories = "stative verbs", } labels["strictly"] = { aliases = {"strict", "narrowly", "narrow"}, glossary = true, } labels["substantive"] = { glossary = true, track = true, } labels["terminative"] = { pos_categories = "terminative verbs", } labels["palipat"] = { --TLCHANGE aliases = {"transitive"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pandiwang palipat", --TLCHANGE "transitive verbs" } labels["transmission error"] = { Wiktionary = true, } labels["unaccusative"] = { aliases = {"not accusative"}, Wikipedia = "Unaccusative verb", } labels["di-pamilang"] = { --TLCHANGE aliases = {"not countable", "uncountable", "di-nabibilang", "di nabibilang"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pangngalang di-pamilang", --TLCHANGE "uncountable nouns", } labels["unergative"] = { aliases = {"not ergative"}, Wikipedia = "Unergative verb", } labels["UPA"] = { aliases = {"Uralic Phonetic Alphabet"}, Wikipedia = "Uralic Phonetic Alphabet", plain_categories = "UPA symbols", } labels["usually plural"] = { aliases = {"usually in the plural", "usually in plural"}, display = "usually in the [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", deprecated = true, } -- Usage labels labels["4chan"] = { aliases = {"4chan slang"}, display = "[[w:4chan|4chan]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "4chan slang", } labels["4chan lgbt"] = { aliases = {"tttt"}, display = "[[w:4chan|4chan]] /lgbt/ {{glossary|slang}}", pos_categories = "4chan /lgbt/ slang", } labels["ACG"] = { display = "[[ACG]]", -- see also "fandom slang" pos_categories = "fandom slang", } labels["endearing"] = { aliases = {"affectionate"}, display = "[[endearing]]", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "endearing terms", } labels["endearing form"] = { aliases = {"affectionate form"}, display = "[[endearing]]", pos_categories = "endearing forms", } labels["pre-classical"] = { aliases = {"Pre-classical", "pre-Classical", "Pre-Classical", "Preclassical", "preclassical", "ante-classical", "Ante-classical", "ante-Classical", "Ante-Classical", "Anteclassical", "anteclassical"}, display = "pre-Classical", regional_categories = true, } labels["anti-LGBTQ slur"] = { -- don't add aliases "homophobia" or "transphobia" because these could be topical categories aliases = {"homophobic", "transphobic"}, display = "anti-[[LGBTQ]] [[slur]]", pos_categories = "anti-LGBTQ slurs", } labels["makaluma"] = { --TLCHANGE aliases = {"antiquated", "archaic"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["anyong makaluma"] = { --TLCHANGE aliases = {"archaic form"}, --TLCHANGE glossary = "makaluma", --TLCHANGE "archaic", display = "makaluma", --TLCHANGE "archaic", pos_categories = "na anyong makaluma", --TLCHANGE "archaic forms", } labels["Australian slang"] = { display = "[[Australian]] {{glossary|slang}}", regional_categories = "Australian", plain_categories = true, } labels["avoidance"] = { glossary = true, } labels["back slang"] = { aliases = {"backslang", "back-slang"}, glossary = "backslang", pos_categories = true, } labels["Bargoens"] = { Wikipedia = true, plain_categories = true, } labels["Braille"] = { Wikipedia = true, } labels["British slang"] = { aliases = {"UK slang"}, display = "[[British]] {{glossary|slang}}", plain_categories = true, } labels["Cambridge University slang"] = { aliases = {"University of Cambridge slang", "Cantab slang"}, display = "[[w:University of Cambridge|Cambridge University]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", plain_categories = true, } labels["cant"] = { aliases = {"argot", "cryptolect"}, display = "[[cant]]", pos_categories = true, } labels["capitalized"] = { aliases = {"capitalised"}, display = "[[capitalisation|capitalized]]", } labels["Castilianism"] = { aliases = {"Hispanicism"}, display = "[[Castilianism]]", } labels["childish"] = { aliases = {"baby talk", "child language", "infantile", "puerile"}, display = "[[childish]]", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "childish terms", } labels["chu Nom"] = { display = "[[Vietnamese]] [[chữ Nôm]]", plain_categories = "Vietnamese Han tu", } labels["Cockney rhyming slang"] = { display = "[[Cockney rhyming slang]]", plain_categories = true, } labels["kolokyal"] = { --TLCHANGE aliases = {"colloquial", "colloquially"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang kolokyal" --TLCHANGE "colloquialisms", } -- FIXME! The following two are apparently for Persian but probably don't belong in this file. labels["colloquial-um"] = { glossary = "colloquial", pos_categories = "colloquialisms containing sequence um", } labels["colloquial-un"] = { glossary = "colloquial", pos_categories = "colloquialisms containing sequence un", } labels["corporate jargon"] = { aliases = {"business jargon", "corporatese", "businessese", "corporate speak", "business speak"}, display = "[[corporate]] [[jargon]]", pos_categories = true, } labels["costermongers"] = { aliases = {"coster", "costers", "costermonger", "costermongers back slang", "costermongers' back slang"}, display = "[[Appendix:Costermongers' back slang|costermongers]]", plain_categories = "Costermongers' back slang", } labels["criminal slang"] = { aliases = {"thieves' cant", "Thieves' Cant", "thieves cant", "thieves'", "thieves", "thieves' cant"}, -- Thieves' Cant is English-only, so defined in the English submodule; if other languages try to use it, it's just criminal slang display = "[[criminal]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Crime", pos_categories = true, } labels["luma"] = { --TLCHANGE aliases = {"old-fashioned", "dated"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang may kalumaan", --TLCHANGE "dated terms", } labels["anyong luma"] = { --TLCHANGE aliases = {"old-fashioned form", "dated form"}, --TLCHANGE glossary = "may kalumaan", --TLCHANGE "dated", display = "may kalumaan", --TLCHANGE "dated", pos_categories = "na anyong may kalumaan", --TLCHANGE "dated forms", } -- combine with previous? labels["dated sense"] = { glossary = "dated", sense_categories = "dated", } labels["mapanlait"] = { --TLCHANGE aliases = {"pejorative", "derogative", "disparaging", "derogatory"}, --TLCHANGE display = "[[mapanlait]]", --TLCHANGE -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang mapanlait", --TLCHANGE "derogatory terms", } labels["anyong mapanlait"] = { --TLCHANGE aliases = {"pejorative form", "derogative form", "disparaging form", "derogatory form"}, --TLCHANGE display = "[[mapanlait]]", --TLCHANGE "[[derogatory]]", pos_categories = "na anyong mapanlait", --TLCHANGE "derogatory forms", } labels["dialect"] = {-- separated from "dialectal" so e.g. "obsolete|outside|the|_|dialect|of..." displays right glossary = "dayalekto", pos_categories = "dialectal terms", } labels["dialectal"] = { glossary = true, display = "dayalekto", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "dialectal terms", } labels["dialectal form"] = { glossary = "dialectal", display = "dayalekto", pos_categories = "dialectal forms", } labels["dialects"] = {-- separated from "dialectal" so e.g. "obsolete|outside|dialects" displays right glossary = "dialectal", pos_categories = "dialectal terms", } labels["dis legomenon"] = { display = "[[dis legomenon]]", pos_categories = "dis legomena", } labels["dismissal"] = { display = "[[dismissal]]", pos_categories = "dismissals", } labels["drag slang"] = { aliases = {"Drag Race slang"}, display = "[[drag]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "drag slang", } labels["ecclesiastical"] = { display = "[[ecclesiastical#Adjective|ecclesiastical]]", pos_categories = "ecclesiastical terms", } labels["ethnic slur"] = { aliases = {"racial slur"}, display = "[[ethnic]] [[slur]]", pos_categories = "ethnic slurs", } labels["euphemistic"] = { aliases = {"euphemism"}, glossary = "euphemism", pos_categories = "euphemisms", } labels["eye dialect"] = { display = "[[eye dialect]]", pos_categories = true, } labels["familiar"] = { glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "familiar terms", } labels["fandom slang"] = { aliases = {"fandom"}, display = "[[fandom]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["figurative"] = { aliases = {"metaphorical", "metaphoric", "metaphor"}, glossary = "figurative", display = "matalinghaga" } labels["figuratively"] = { aliases = {"metaphorically"}, glossary = "figurative", display = "matalinghaga" } labels["folk songs"] = { aliases = {"folksongs", "used in folk songs", "used in folksongs"}, pos_categories = "folk poetic terms", display = "used in [[folk song]]s", } labels["folk tales"] = { aliases = {"folktales", "used in folk tales", "used in folktales"}, pos_categories = "folk poetic terms", display = "used in [[folk tale]]s", } labels["folk poetic"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "folk poetic terms", } labels["pormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"formal"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "na salitang pormal",--TLCHANGE "formal terms", } labels["anyong pormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"formal form"}, --TLCHANGE glossary = "pormal", --TLCHANGE "formal" display = "pormal", --TLCHANGE "formal", pos_categories = "na anyong pormal", --TLCHANGE "formal forms", } labels["gay slang"] = { display = "[[gay]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["gender critical slang"] = { aliases = {"gender-critical slang", "GC slang", "TERF slang"}, display = "[[gender-critical]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "gender-critical slang", } labels["gender-neutral"] = { glossary = "gender-neutral", pos_categories = "gender-neutral terms", } labels["graffiti slang"] = { display = "[[graffiti#Noun|graffiti]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["genericized trademark"] = { aliases = {"generic trademark", "proprietary eponym"}, display = "[[genericized trademark]]", pos_categories = "genericized trademarks", } labels["ghost word"] = { aliases = {"ghost"}, display = "ghost word", glossary = true, pos_categories = "ghost words", } labels["hapax legomenon"] = { aliases = {"hapax"}, display = "hapax legomenon", glossary = true, pos_categories = "hapax legomena", } labels["higher register"] = { aliases = {"high register", "elevated register", "elevated"}, glossary = "higher register", pos_categories = "higher register terms", } labels["makasaysayan"] = { --TLCHANGE aliases = {"historic", "historical"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["non-native speakers"] = {-- language-agnostic version aliases = {"NNS"}, display = "[[non-native speaker]]s", -- so preceded by "used by", "error by children and", etc? or reword? regional_categories = {"Non-native speakers'"}, } -- used exclusively by languages that use the "Jpan" script code labels["historical hiragana"] = { pos_categories = true, } -- used exclusively by languages that use the "Jpan" script code labels["historical katakana"] = { pos_categories = true, } -- applies to Japanese and Korean, etc., please do not confuse with "polite" labels["honorific"] = { Wikipedia = "Honorifics (linguistics)", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "honorific terms", } -- for Ancient Greek labels["Homeric epithet"] = { display = "[[Homeric Greek|Homeric]] [[w:Epithets in Homer|epithet]]", omit_postComma = true, plain_categories = "Epic Greek", } -- applies to Japanese and Korean, etc. labels["humble"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? display = "[[humble]]", pos_categories = "humble terms", } -- for Akkadian labels["in hendiadys"] = { aliases = {"hendiadys"}, display = "in {{w|hendiadys}}", pos_categories = "terms used in hendiadys", } labels["humorous"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp; NB and cf a similar "jocular" label further up on this page aliases = {"humorously", "jocular"}, glossary = true, pos_categories = "humorous terms", } labels["hyperbolic"] = { aliases = {"hyperbole"}, glossary = true, pos_categories = "hyperboles", } labels["hypercorrect"] = { glossary = true, pos_categories = "hypercorrections", } labels["hyperforeign"] = { glossary = true, pos_categories = "hyperforeign terms", } labels["imperial"] = { aliases = {"emperor", "empress"}, pos_categories = "royal terms", } labels["incel slang"] = { display = "[[incel]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["impormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"informally", "not formal", "informal"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang impormal", --TLCHANGE "informal terms", } labels["anyong impormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"informal form"}, --TLCHANGE glossary = "impormal", --TLCHANGE "informal", display = "impormal", --TLCHANGE "informal", pos_categories = "na anyong impormal" --TLCHANGE "informal forms", } labels["Internet slang"] = { aliases = {"internet slang"}, display = "[[Internet]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "internet slang", } labels["IRC"] = { display = "[[IRC]]", pos_categories = "internet slang", } labels["ironic"] = { display = "[[irony|ironic]]", } -- Not the same as "journalism", which maps to a topical category (e.g. [[:Category:en:Journalism]], instead of [[:Category:English journalistic terms]]). labels["journalistic"] = { aliases = {"journalese"}, display = "[[journalistic]]", pos_categories = "journalistic terms", } labels["leet"] = { aliases = {"leetspeak"}, display = "[[leetspeak]]", pos_categories = "leetspeak", } labels["LGBTQ slang"] = { aliases = {"LGBT slang"}, display = "[[LGBTQ]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["literal"] = { glossary = "literally", } labels["literally"] = { glossary = "literally", } labels["pampanitikan"] = { --TLCHANGE -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp aliases = {"bookish", "literary"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang pampanitikan", --TLCHANGE "literary terms", } labels["anyong pampanitikan"] = { --TLCHANGE aliases = {"bookish form", "literary form"}, --TLCHANGE glossary = "pampanitikan", --TLCHANGE "literary", display = "pampanitikan", --TLCHANGE "literary", pos_categories = "na anyong pampanitikan", --TLCHANGE "literary forms", } --see also "short scale" labels["long scale"] = { display = "[[w:Long and short scales|long scale]]" } labels["loosely"] = { aliases = {"loose", "broadly", "broad"}, glossary = true, } labels["Lubunyaca"] = { display = "[[Lubunyaca]]", pos_categories = true, } labels["medical slang"] = { display = "[[medical]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } -- for Awetí, Karajá, etc., where men and women use different words labels["men's speech"] = { aliases = {"male speech"}, glossary = "men's speech", pos_categories = "men's speech terms", } labels["metonymic"] = { aliases = {"metonymically", "metonymy", "metonym"}, glossary = true, pos_categories = "metonyms", } labels["military slang"] = { display = "[[military]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["minced oath"] = { display = "[[minced oath]]", pos_categories = "minced oaths", } labels["multiplicative"] = { aliases = {"multiplicative number", "multiplicative numeral"}, display = "[[multiplicative number]]", pos_categories = "multiplicative numbers", } labels["multiplicity slang"] = { display = "{{l|en|multiplicity|id=multiple personalities}} {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["naval slang"] = { aliases = {"navy slang"}, display = "[[naval]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["neolohismo"] = { --TLCHANGE aliases = {"neologistic", "neologism"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na neolohismo", --TLCHANGE "neologisms", } labels["neopronoun"] = { display = "[[neopronoun]]", -- pos_categories = {"neopronouns"}, } labels["no longer productive"] = { aliases = {"non-productive"}, display = "no longer [[Appendix:Glossary#productive|productive]]", } labels["nonce word"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? aliases = {"nonce"}, glossary = true, pos_categories = "nonce terms", } labels["di-pamantayan"] = { --TLCHANGE aliases = {"non-standard", "substandard", "sub-standard", "nonstandard"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard terms", } labels["anyong di-pamantayan"] = { --TLCHANGE aliases = {"non-standard form", "substandard form", "sub-standard form", "nonstandard form"}, --TLCHANGE glossary = "di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard", display = "di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard", pos_categories = "na anyong di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard forms", } labels["numismatic slang"] = { display = "[[numismatic]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["lipas na"] = { --TLCHANGE aliases = {"obsolete"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["anyong lipas na"] = { --TLCHANGE aliases = {"obsolete form"}, --TLCHANGE glossary = "lipas na", --TLCHANGE "obsolete", display = "lipas na", --TLCHANGE "obsolete", pos_categories = "na anyong lipas na", --TLCHANGE "obsolete forms", } labels["salitang lipas na"] = { --TLCHANGE aliases = {"obsolete term"}, --TLCHANGE glossary = "lipas na", --TLCHANGE "obsolete", -- combine with previous two, q.v. pos_categories = "na salitang lipas na", --TLCHANGE "obsolete terms", } labels["offensive"] = { glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "offensive terms", } labels["officialese"] = { aliases = {"bureaucratic"}, display = "[[officialese]]", pos_categories = "officialese terms", } labels["Oxbridge slang"] = { display = "[[w:Oxbridge|Oxbridge]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", plain_categories = {"Cambridge University slang", "Oxford University slang"}, } labels["Oxford University slang"] = { aliases = {"University of Oxford slang", "Oxon slang"}, display = "[[w:University of Oxford|Oxford University]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", plain_categories = true, } labels["poetic"] = { aliases = {"poi"}, -- Only used in Ancient Greek as a holdover from [[Module:grc:Dialects]]. -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp glossary = true, pos_categories = "poetic terms", } labels["poetic form"] = { glossary = "poetic", display = "poetic", pos_categories = "poetic forms", } labels["polite"] = { glossary = true, pos_categories = "polite terms", } labels["post-classical"] = { aliases = {"Post-classical", "post-Classical", "Post-Classical", "Postclassical", "postclassical"}, display = "post-Classical", regional_categories = true, } labels["prison slang"] = { display = "[[prison]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["proscribed"] = { glossary = true, pos_categories = "proscribed terms", } labels["purista"] = { --TLCHANGE aliases = {"purism", "puristic"}, --TLCHANGE Wikipedia = "Linguistic purism", pos_categories = "na salitang purista", --TLCHANGE "puristic terms", } labels["radio slang"] = { display = "[[radio]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["Reddit slang"] = { display = "[[Reddit]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["rare"] = { aliases = {"rare sense"}, display = "bihira", glossary = true, sense_categories = true, } labels["rare form"] = { glossary = "rare", display = "rare", pos_categories = "rare forms", } labels["rare term"] = { display = "rare", -- see comments about "obsolete" pos_categories = "rare terms", } -- cf Cockney rhyming slang labels["rhyming slang"] = { display = "[[rhyming slang]]", pos_categories = true, } labels["religious slur"] = { aliases = {"sectarian slur"}, display = "[[religious]] [[slur]]", pos_categories = "religious slurs", } labels["retronym"] = { glossary = true, pos_categories = "retronyms", } labels["reverential"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? display = "[[reverential]]", pos_categories = "reverential terms", } labels["royal"] = { aliases = {"regal"}, pos_categories = "royal terms", } labels["rustic"] = { glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? aliases = {"rural"}, pos_categories = "rustic terms", } labels["sarcastic"] = { display = "[[sarcastic]]", pos_categories = "sarcastic terms", } labels["school slang"] = { aliases = {"public school slang"}, display = "[[school]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["self-deprecatory"] = { aliases = {"self-deprecating"}, display = "[[self-deprecatory]]", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "self-deprecatory terms", } -- Swahili Sheng cant / argot -- should this be in a language-specific module? labels["Sheng"] = { Wikipedia = "Sheng slang", plain_categories = true, } labels["siglum"] = { aliases = {"sigla"}, glossary = true, pos_categories = "sigla", } --see also "long scale" labels["short scale"] = { display = "[[w:Long and short scales|short scale]]" } labels["balbal"] = { --TLCHANGE aliases = {"slang"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang balbal", --TLCHANGE true, } labels["solemn"] = { glossary = true, pos_categories = "solemn terms", } labels["Stenoscript"] = { aliases = {"stenoscript"}, display = "[[Stenoscript]]", pos_categories = "Stenoscript abbreviations", } labels["pinalitang pagbaybay"] = { --TLCHANGE aliases = {"superseded"}, --TLCHANGE glossary = true } labels["swear word"] = { aliases = {"profanity", "expletive"}, pos_categories = "swear words", } labels["syncopated"] = { aliases = {"syncope", "syncopic", "syncopation"}, glossary = true, pos_categories = "syncopic forms", } labels["synecdochically"] = { aliases = {"synecdochic", "synecdochical", "synecdoche"}, glossary = true, pos_categories = "synecdoches", } labels["technical"] = { display = "[[technical]]", pos_categories = "technical terms", } labels["telic"] = { glossary = true, } labels["text messaging"] = { aliases = {"texting"}, display = "[[text messaging]]", pos_categories = "text messaging slang", } labels["tone indicator"] = { display = "[[tone indicator]]", pos_categories = "tone indicators", } labels["trademark"] = { display = "[[trademark]]", pos_categories = "trademarks", } labels["transferred sense"] = { glossary = true, pos_categories = "terms with transferred senses", } labels["transferred senses"] = { display = "[[transferred sense#English|transferred senses]]", pos_categories = "terms with transferred senses", } labels["transgender slang"] = { aliases = {"trans slang"}, display = "[[transgender]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["Twitch-speak"] = { display = "[[Twitch-speak]]", pos_categories = true, } labels["uds."] = { display = "[[Appendix:Spanish pronouns#Ustedes and vosotros|used formally in Spain]]", } labels["di-karaniwan"] = { aliases = {"uncommon"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["anyong di-karaniwan"] = { --TLCHANGE aliases = {"uncommon form"}, --TLCHANGE glossary = "di-karaniwan", --TLCHANGE "uncommon", display = "di-karaniwan", --TLCHANGE "uncommon", pos_categories = "na anyong di-karaniwan", --TLCHANGE "uncommon forms", } labels["university slang"] = { aliases = {"college slang", "student slang"}, display = "[[university]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", pos_categories = "student slang", } labels["verlan"] = { glossary = true, plain_categories = true, } labels["very rare"] = { display = "very [[Appendix:Glossary#rare|rare]]", sense_categories = "rare", } labels["bulgar"] = { --TLCHANGE aliases = {"coarse", "obscene", "profane", "vulgar"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang bulgar", --TLCHANGE "vulgarities", } labels["vesre"] = { Wikipedia = true, plain_categories = true, } labels["youth slang"] = { display = "[[youth]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "slang", } labels["2channel slang"] = { aliases = {"2channel", "2ch slang"}, display ="[[w:2channel|2channel]] {{glossary|slang}}", pos_categories = {"internet slang" , "2channel slang"}, } -- for Awetí, Karajá, etc., where men & women use different words labels["women's speech"] = { aliases = {"female speech"}, glossary = "women's speech", pos_categories = "women's speech terms", } -- terms applying to Old Norse skaldic poetry labels["kenning"] = { aliases = {"Kenning"}, Wikipedia = "Kenning", pos_categories = "kennings", } labels["heiti"] = { aliases = {"Heiti"}, Wikipedia = "Heiti", pos_categories = true, } return require("Module:labels").finalize_data(labels) 9y1qocmrg6t470jktbh24vz02wrtkmr 178427 178425 2026-10-26T03:08:14Z GinawaSaHapon 3989 178427 Scribunto text/plain local labels = {} -- Grammatical labels labels["daglat"] = { --TLCHANGE aliases = {"abbreviation"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na daglat", --TLCHANGE "abbreviations" } labels["pangngalang basal"] = { --TLCHANGE aliases = {"abstract noun"}, --TLCHANGE display = "basal", --TLCHANGE "abstract", glossary = true, pos_categories = "na pangngalang basal", --TLCHANGE "abstract nouns", } labels["pandiwang basal"] = { --TLCHANGE aliases = {"abstract verb"}, --TLCHANGE display = "basal", --TLCHANGE "abstract", glossary = true, pos_categories = "na pandiwang basal", --TLCHANGE "abstract verbs", } labels["akronimo"] = { --TLCHANGE aliases = {"acronym"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na akronimo", --TLCHANGE "acronyms", } labels["active voice"] = { aliases = {"active", "in active", "in the active", "in active voice", "in the active voice"}, glossary = true, } labels["ambitransitive"] = { glossary = true, pos_categories = {"transitive verbs", "intransitive verbs"}, } labels["angry register"] = { aliases = {"angry", "anger", "said in anger"}, glossary = true, pos_categories = "angry register terms", } labels["animate"] = { glossary = true, } labels["panaganong paturol"] = { --TLCHANGE aliases = {"in the indicative", "indicative mood", "indicative"}, --TLCHANGE glossary = "panaganong paturol", --TLCHANGE "indicative mood", } labels["panaganong pasakali"] = { --TLCHANGE aliases = {"in the subjunctive", "subjunctive mood", "subjunctive"}, --TLCHANGE glossary = "panaganong pasakali", --TLCHANGE "subjunctive mood", } labels["panaganong pautos"] = { --TLCHANGE aliases = {"in the imperative", "imperative mood", "imperative"}, --TLCHANGE glossary = "panaganong pautos", --TLCHANGE "imperative mood", } labels["jussive"] = { aliases = {"in the jussive", "jussive mood"}, glossary = "jussive mood", } labels["atelic"] = { glossary = true, } labels["attenuative"] = { pos_categories = "attenuative verbs", } labels["attributive"] = { glossary = true, } labels["attributively"] = { glossary = "attributive", } labels["auxiliary"] = { glossary = true, pos_categories = "auxiliary verbs", } labels["cardinal"] = { aliases = {"cardinal number", "cardinal numeral"}, display = "[[cardinal number]]", pos_categories = "cardinal numbers", } labels["catenative"] = { glossary = "catenative verb", } labels["causative"] = { glossary = true, } labels["causative verb"] = { display = "causative", glossary = true, pos_categories = "causative verbs", } labels["cognate object"] = { aliases = {"with cognate object"}, display = "with [[w:Cognate object|cognate object]]", pos_categories = "verbs used with cognate objects", } labels["collective"] = { glossary = true, display = "collective", pos_categories = "collective nouns", } labels["collectively"] = { glossary = "collective", display = "collectively", pos_categories = "collective nouns", } labels["collective number"] = { aliases = {"collective numeral"}, display = "[[collective number]]", pos_categories = "collective numbers", } labels["common"] = { glossary = true, } labels["comparable"] = { glossary = true, } labels["completive"] = { pos_categories = "completive verbs", } labels["concrete verb"] = { display = "concrete", Wiktionary = true, pos_categories = "concrete verbs", } labels["contraction"] = { aliases = {"contractions", "contracted"}, glossary = true, pos_categories = "contractions", } labels["control verb"] = { aliases = {"control"}, Wikipedia = true, pos_categories = "control verbs", } labels["copulative"] = { aliases = {"copular"}, glossary = true, pos_categories = "copulative verbs", } labels["pamilang"] = { --TLCHANGE aliases = {"countable", "nabibilang"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pangngalang pamilang", --TLCHANGE "countable nouns", } labels["cumulative"] = { pos_categories = "cumulative verbs", } labels["defective adjective"] = { aliases = {"defective a", "defective adj", "defective adjectives"}, display = "defective", glossary = true, pos_categories = "defective adjectives", } labels["defective noun"] = { aliases = {"defective n", "defective nouns"}, display = "defective", glossary = true, pos_categories = "defective nouns", } labels["defective verb"] = { aliases = {"defective v", "defective vb", "defective verbs"}, display = "defective", glossary = true, pos_categories = "defective verbs", } labels["deliberate misspelling"] = { display = "deliberate [[misspelling]]", } labels["delimitative"] = { pos_categories = "delimitative verbs", } labels["deponent"] = { glossary = true, pos_categories = "deponent verbs", } labels["distributive"] = { pos_categories = "distributive verbs", } labels["distributive number"] = { aliases = {"distributive numeral"}, display = "[[distributive number]]", pos_categories = "distributive numbers", } labels["ditransitive"] = { glossary = true, pos_categories = "ditransitive verbs", } labels["dual only"] = { aliases = {"dual-only", "dualonly", "duale tantum"}, display = "[[dual]] only", pos_categories = "dualia tantum", } labels["dysphemistic"] = { aliases = {"dysphemism"}, glossary = "dysphemism", pos_categories = "dysphemisms", } labels["by ellipsis"] = { aliases = {"ellipsis"}, glossary = "ellipsis", pos_categories = "ellipses", } labels["emphatic"] = { glossary = true, } labels["ergative"] = { glossary = true, pos_categories = "ergative verbs", } labels["expressive"] = { glossary = true, pos_categories = "expressive terms", } labels["by extension"] = { aliases = {"hence"}, display = "pinalawak" } labels["feminine"] = { glossary = true, } labels["focus"] = { glossary = true, pos_categories = "focus adverbs", } labels["fractional"] = { aliases = {"fractional number", "fractional numeral"}, display = "[[fractional number]]", pos_categories = "fractional numbers", } labels["frequentative"] = { glossary = true, pos_categories = "frequentative verbs", } labels["hedge"] = { aliases = {"hedges"}, glossary = true, pos_categories = "hedges", } labels["ideophonic"] = { aliases = {"ideophone"}, glossary = true, } labels["sawikain"] = { --TLCHANGE aliases = {"idiom", "idiomatically", "idiomatic"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na sawikain", --TLCHANGE "idioms", } labels["imperfect"] = { glossary = true, } labels["imperfective"] = { glossary = true, pos_categories = "imperfective verbs", } labels["impersonal"] = { glossary = true, pos_categories = "impersonal verbs", } labels["in the singular"] = { aliases = {"in singular"}, display = "in the [[singular]]", } labels["in the dual"] = { aliases = {"in dual"}, display = "in the [[dual]]", } labels["in the plural"] = { aliases = {"in plural"}, display = "in the [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", } labels["inanimate"] = { aliases = {"not animate"}, glossary = true, } labels["inchoative"] = { glossary = true, pos_categories = "inchoative verbs", } labels["indefinite"] = { aliases = {"indef", "not definite"}, glossary = true, } labels["initialism"] = { glossary = true, pos_categories = "initialisms", } labels["intensive verb"] = { display = "intensive", pos_categories = "intensive verbs", } labels["katawanin"] = { --TLCHANGE aliases = {"not transitive", "intransitive"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pandiwang katawanin", --TLCHANGE "intransitive verbs", } labels["IPA"] = { aliases = {"International Phonetic Alphabet"}, Wikipedia = "International Phonetic Alphabet", plain_categories = "IPA symbols", } labels["iterative"] = { glossary = true, pos_categories = "iterative verbs", } labels["litotes"] = { aliases = {"litote", "litotic", "litotical"}, glossary = true, pos_categories = true, } labels["panlalaki"] = { --TLCHANGE aliases = {"masculine"}, --TLCHANGE glossary = true, } labels["mediopassive voice"] = { aliases = {"mediopassive", "in mediopassive", "in the mediopassive", "in mediopassive voice", "in the mediopassive voice"}, glossary = true, } labels["meiosis"] = { aliases = {"meioses", "meiotic"}, glossary = true, pos_categories = "meioses", } labels["middle voice"] = { aliases = {"middle", "in middle", "in the middle", "in middle voice", "in the middle voice"}, glossary = true, } labels["misspelling"] = { display = "[[misspelling]]", } labels["mnemonic"] = { display = "[[mnemonic]]", pos_categories = "mnemonics", } labels["modal"] = { Wikipedia = "Modality (linguistics)", } labels["modal adverb"] = { aliases = {"modal adverbs"}, display = "modal", Wikipedia = "Modality (linguistics)", pos_categories = "modal adverbs", } labels["modal verb"] = { aliases = {"modal verbs"}, display = "modal", Wikipedia = "Modality (linguistics)", pos_categories = "modal verbs", } labels["NAPA"] = { aliases = {"Americanist_phonetic_notation"}, Wikipedia = "Americanist_phonetic_notation", plain_categories = "NAPA symbols", } labels["always in the negative"] = { glossary = "negative polarity item", pos_categories = "negative polarity items", } labels["chiefly in the negative"] = { aliases = {"chiefly used in the negative", "negative polarity", "negative polarity item", "usually in the negative", "usually used in the negative"}, glossary = "negative polarity item", pos_categories = "negative polarity items", } labels["chiefly in the negative plural"] = { aliases = {"chiefly used in the negative plural", "negative polarity plural", "negative polarity plural item", "usually in the negative plural", "usually used in the negative plural"}, display = "chiefly in the [[Appendix:Glossary#negative polarity item|negative]] [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", pos_categories = "negative polarity items", } labels["chiefly in the positive"] = { aliases = {"chiefly used in the positive", "positive polarity", "positive polarity item", "usually in the positive", "usually used in the positive"}, glossary = "positive polarity item", -- pos_categories = {"positive polarity items"}, } labels["chiefly in the positive plural"] = { aliases = {"chiefly used in the positive plural", "positive polarity plural", "positive polarity plural item", "usually in the positive plural", "usually used in the positive plural"}, display = "chiefly in the [[Appendix:Glossary#positive polarity item|positive]] [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", -- pos_categories = "positive polarity items", } labels["balaki"] = { --TLCHANGE aliases = {"neuter"}, --TLCHANGE glossary = true, } -- British English ("ise") labels["nominalised"] = { aliases = {"nominalisation", "substantivised", "substantivisation"}, glossary = "nominalization", pos_categories = "nominalized adjectives", } -- American English ("ize") labels["nominalized"] = { aliases = {"nominalization", "substantivized", "substantivization"}, glossary = "nominalization", pos_categories = "nominalized adjectives", } labels["not comparable"] = { aliases = {"notcomp", "incomparable", "uncomparable"}, glossary = "uncomparable", } labels["onomatopoeia"] = { glossary = true, pos_categories = "onomatopoeias", } labels["ordinal"] = { aliases = {"ordinal number", "ordinal numeral"}, display = "[[ordinal number]]", pos_categories = "ordinal numbers", } labels["partitive verb"] = { display = "[[Appendix:Glossary#transitive|transitive]], usually [[Appendix:Finnic telic and atelic verbs|atelic]]", pos_categories = "transitive verbs", -- = "partitive verbs", } labels["perfect"] = { glossary = true, } labels["pandiwari"] = { --TLCHANGE aliases = {"participle"}, --TLCHANGE glossary = true, } labels["balintiyak"] = { --TLCHANGE aliases = {"passive", "in passive", "in the passive", "in passive voice", "in the passive voice", "passive voice"}, --TLCHANGE glossary = true, } labels["perfect"] = { glossary = true, } labels["perfective"] = { glossary = true, pos_categories = "perfective verbs", } labels["plural only"] = { aliases = {"plural-only", "pluralonly", "plurale tantum"}, display = "[[Appendix:Glossary#plural|plural]] only", pos_categories = "pluralia tantum", } labels["possessional adjective"] = { aliases = {"possessional", "possessional adjectives"}, display = "possessional", glossary = true, pos_categories = "possessional adjectives", } labels["possessive pronoun"] = { aliases = {"possessive determiner"}, display = "possessive", glossary = "possessive determiner", pos_categories = "possessive pronouns", } labels["postpositive"] = { glossary = true, } labels["predicative"] = { glossary = true, } labels["predicatively"] = { glossary = "predicative", } labels["prepositive"] = { glossary = true, } labels["prescriptive"] = { aliases = {"normative", "prescribed"}, glossary = true, } labels["privative"] = { pos_categories = "privative verbs", } labels["procedure word"] = { display = "[[procedure word]]", } labels["productive"] = { glossary = true, } -- TODO: This label is probably inappropriate for many languages labels["pronominal"] = { glossary = "pronominal verb", } labels["pronunciation spelling"] = { glossary = true, } labels["pro-verb"] = { Wikipedia = true, } labels["reciprocal"] = { glossary = true, pos_categories = "reciprocal verbs", } labels["reflexive"] = { glossary = true, pos_categories = "reflexive verbs", } labels["reflexive pronoun"] = { glossary = "reflexive", pos_categories = "reflexive pronouns", } labels["relational"] = { glossary = true, pos_categories = "relational adjectives", } labels["repetitive"] = { pos_categories = "repetitive verbs", } labels["respelling"] = { glossary = true, } labels["reversative"] = { pos_categories = "reversative verbs", } labels["rhetorical question"] = { glossary = true, pos_categories = "rhetorical questions", } labels["rhotic"] = { glossary = true, } labels["saturative"] = { aliases = {"sative"}, pos_categories = "saturative verbs", } labels["semelfactive"] = { glossary = true, pos_categories = "semelfactive verbs", } labels["sentence adverb"] = { glossary = true, pos_categories = "sentence adverbs", } labels["set phrase"] = { display = "[[set phrase]]", } labels["simile"] = { glossary = true, pos_categories = "similes", } labels["singular only"] = { aliases = {"singular-only", "singulare tantum", "no plural"}, display = "singular only", pos_categories = "singularia tantum", } labels["snowclone"] = { glossary = true, pos_categories = "snowclones", } labels["stative"] = { aliases = {"stative verb"}, glossary = true, pos_categories = "stative verbs", } labels["strictly"] = { aliases = {"strict", "narrowly", "narrow"}, glossary = true, } labels["substantive"] = { glossary = true, track = true, } labels["terminative"] = { pos_categories = "terminative verbs", } labels["palipat"] = { --TLCHANGE aliases = {"transitive"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pandiwang palipat", --TLCHANGE "transitive verbs" } labels["transmission error"] = { Wiktionary = true, } labels["unaccusative"] = { aliases = {"not accusative"}, Wikipedia = "Unaccusative verb", } labels["di-pamilang"] = { --TLCHANGE aliases = {"not countable", "uncountable", "di-nabibilang", "di nabibilang"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pangngalang di-pamilang", --TLCHANGE "uncountable nouns", } labels["unergative"] = { aliases = {"not ergative"}, Wikipedia = "Unergative verb", } labels["UPA"] = { aliases = {"Uralic Phonetic Alphabet"}, Wikipedia = "Uralic Phonetic Alphabet", plain_categories = "UPA symbols", } labels["usually plural"] = { aliases = {"usually in the plural", "usually in plural"}, display = "usually in the [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", deprecated = true, } -- Usage labels labels["4chan"] = { aliases = {"4chan slang"}, display = "[[w:4chan|4chan]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "4chan slang", } labels["4chan lgbt"] = { aliases = {"tttt"}, display = "[[w:4chan|4chan]] /lgbt/ {{glossary|slang}}", pos_categories = "4chan /lgbt/ slang", } labels["ACG"] = { display = "[[ACG]]", -- see also "fandom slang" pos_categories = "fandom slang", } labels["endearing"] = { aliases = {"affectionate"}, display = "[[endearing]]", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "endearing terms", } labels["endearing form"] = { aliases = {"affectionate form"}, display = "[[endearing]]", pos_categories = "endearing forms", } labels["pre-classical"] = { aliases = {"Pre-classical", "pre-Classical", "Pre-Classical", "Preclassical", "preclassical", "ante-classical", "Ante-classical", "ante-Classical", "Ante-Classical", "Anteclassical", "anteclassical"}, display = "pre-Classical", regional_categories = true, } labels["anti-LGBTQ slur"] = { -- don't add aliases "homophobia" or "transphobia" because these could be topical categories aliases = {"homophobic", "transphobic"}, display = "anti-[[LGBTQ]] [[slur]]", pos_categories = "anti-LGBTQ slurs", } labels["makaluma"] = { --TLCHANGE aliases = {"antiquated", "archaic"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["anyong makaluma"] = { --TLCHANGE aliases = {"archaic form"}, --TLCHANGE glossary = "makaluma", --TLCHANGE "archaic", display = "makaluma", --TLCHANGE "archaic", pos_categories = "na anyong makaluma", --TLCHANGE "archaic forms", } labels["Australian slang"] = { display = "[[Australian]] {{glossary|slang}}", regional_categories = "Australian", plain_categories = true, } labels["avoidance"] = { glossary = true, } labels["back slang"] = { aliases = {"backslang", "back-slang"}, glossary = "backslang", pos_categories = true, } labels["Bargoens"] = { Wikipedia = true, plain_categories = true, } labels["Braille"] = { Wikipedia = true, } labels["British slang"] = { aliases = {"UK slang"}, display = "[[British]] {{glossary|slang}}", plain_categories = true, } labels["Cambridge University slang"] = { aliases = {"University of Cambridge slang", "Cantab slang"}, display = "[[w:University of Cambridge|Cambridge University]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", plain_categories = true, } labels["cant"] = { aliases = {"argot", "cryptolect"}, display = "[[cant]]", pos_categories = true, } labels["capitalized"] = { aliases = {"capitalised"}, display = "[[capitalisation|capitalized]]", } labels["Castilianism"] = { aliases = {"Hispanicism"}, display = "[[Castilianism]]", } labels["childish"] = { aliases = {"baby talk", "child language", "infantile", "puerile"}, display = "[[childish]]", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "childish terms", } labels["chu Nom"] = { display = "[[Vietnamese]] [[chữ Nôm]]", plain_categories = "Vietnamese Han tu", } labels["Cockney rhyming slang"] = { display = "[[Cockney rhyming slang]]", plain_categories = true, } labels["kolokyal"] = { --TLCHANGE aliases = {"colloquial", "colloquially"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang kolokyal" --TLCHANGE "colloquialisms", } -- FIXME! The following two are apparently for Persian but probably don't belong in this file. labels["colloquial-um"] = { glossary = "colloquial", pos_categories = "colloquialisms containing sequence um", } labels["colloquial-un"] = { glossary = "colloquial", pos_categories = "colloquialisms containing sequence un", } labels["corporate jargon"] = { aliases = {"business jargon", "corporatese", "businessese", "corporate speak", "business speak"}, display = "[[corporate]] [[jargon]]", pos_categories = true, } labels["costermongers"] = { aliases = {"coster", "costers", "costermonger", "costermongers back slang", "costermongers' back slang"}, display = "[[Appendix:Costermongers' back slang|costermongers]]", plain_categories = "Costermongers' back slang", } labels["criminal slang"] = { aliases = {"thieves' cant", "Thieves' Cant", "thieves cant", "thieves'", "thieves", "thieves' cant"}, -- Thieves' Cant is English-only, so defined in the English submodule; if other languages try to use it, it's just criminal slang display = "[[criminal]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Crime", pos_categories = true, } labels["luma"] = { --TLCHANGE aliases = {"old-fashioned", "dated"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang may kalumaan", --TLCHANGE "dated terms", } labels["anyong luma"] = { --TLCHANGE aliases = {"old-fashioned form", "dated form"}, --TLCHANGE glossary = "may kalumaan", --TLCHANGE "dated", display = "may kalumaan", --TLCHANGE "dated", pos_categories = "na anyong may kalumaan", --TLCHANGE "dated forms", } -- combine with previous? labels["dated sense"] = { glossary = "dated", sense_categories = "dated", } labels["mapanlait"] = { --TLCHANGE aliases = {"pejorative", "derogative", "disparaging", "derogatory"}, --TLCHANGE display = "[[mapanlait]]", --TLCHANGE -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang mapanlait", --TLCHANGE "derogatory terms", } labels["anyong mapanlait"] = { --TLCHANGE aliases = {"pejorative form", "derogative form", "disparaging form", "derogatory form"}, --TLCHANGE display = "[[mapanlait]]", --TLCHANGE "[[derogatory]]", pos_categories = "na anyong mapanlait", --TLCHANGE "derogatory forms", } labels["dialect"] = {-- separated from "dialectal" so e.g. "obsolete|outside|the|_|dialect|of..." displays right glossary = "dayalekto", pos_categories = "dialectal terms", } labels["dialectal"] = { glossary = true, display = "dayalekto", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "dialectal terms", } labels["dialectal form"] = { glossary = "dialectal", display = "dayalekto", pos_categories = "dialectal forms", } labels["dialects"] = {-- separated from "dialectal" so e.g. "obsolete|outside|dialects" displays right glossary = "dialectal", pos_categories = "dialectal terms", } labels["dis legomenon"] = { display = "[[dis legomenon]]", pos_categories = "dis legomena", } labels["dismissal"] = { display = "[[dismissal]]", pos_categories = "dismissals", } labels["drag slang"] = { aliases = {"Drag Race slang"}, display = "[[drag]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "drag slang", } labels["ecclesiastical"] = { display = "[[ecclesiastical#Adjective|ecclesiastical]]", pos_categories = "ecclesiastical terms", } labels["ethnic slur"] = { aliases = {"racial slur"}, display = "[[ethnic]] [[slur]]", pos_categories = "ethnic slurs", } labels["euphemistic"] = { aliases = {"euphemism"}, glossary = "euphemism", pos_categories = "euphemisms", } labels["eye dialect"] = { display = "[[eye dialect]]", pos_categories = true, } labels["familiar"] = { glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "familiar terms", } labels["fandom slang"] = { aliases = {"fandom"}, display = "[[fandom]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["matalinghaga"] = { -- tlchange figurative aliases = {"metaphorical", "metaphoric", "metaphor", "figurative"}, glossary = true, } labels["patalinghaga"] = { aliases = {"metaphorically", "figuratively"}, glossary = "matalinghaga", } labels["folk songs"] = { aliases = {"folksongs", "used in folk songs", "used in folksongs"}, pos_categories = "folk poetic terms", display = "used in [[folk song]]s", } labels["folk tales"] = { aliases = {"folktales", "used in folk tales", "used in folktales"}, pos_categories = "folk poetic terms", display = "used in [[folk tale]]s", } labels["folk poetic"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "folk poetic terms", } labels["pormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"formal"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "na salitang pormal",--TLCHANGE "formal terms", } labels["anyong pormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"formal form"}, --TLCHANGE glossary = "pormal", --TLCHANGE "formal" display = "pormal", --TLCHANGE "formal", pos_categories = "na anyong pormal", --TLCHANGE "formal forms", } labels["gay slang"] = { display = "[[gay]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["gender critical slang"] = { aliases = {"gender-critical slang", "GC slang", "TERF slang"}, display = "[[gender-critical]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "gender-critical slang", } labels["gender-neutral"] = { glossary = "gender-neutral", pos_categories = "gender-neutral terms", } labels["graffiti slang"] = { display = "[[graffiti#Noun|graffiti]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["genericized trademark"] = { aliases = {"generic trademark", "proprietary eponym"}, display = "[[genericized trademark]]", pos_categories = "genericized trademarks", } labels["ghost word"] = { aliases = {"ghost"}, display = "ghost word", glossary = true, pos_categories = "ghost words", } labels["hapax legomenon"] = { aliases = {"hapax"}, display = "hapax legomenon", glossary = true, pos_categories = "hapax legomena", } labels["higher register"] = { aliases = {"high register", "elevated register", "elevated"}, glossary = "higher register", pos_categories = "higher register terms", } labels["makasaysayan"] = { --TLCHANGE aliases = {"historic", "historical"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["non-native speakers"] = {-- language-agnostic version aliases = {"NNS"}, display = "[[non-native speaker]]s", -- so preceded by "used by", "error by children and", etc? or reword? regional_categories = {"Non-native speakers'"}, } -- used exclusively by languages that use the "Jpan" script code labels["historical hiragana"] = { pos_categories = true, } -- used exclusively by languages that use the "Jpan" script code labels["historical katakana"] = { pos_categories = true, } -- applies to Japanese and Korean, etc., please do not confuse with "polite" labels["honorific"] = { Wikipedia = "Honorifics (linguistics)", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "honorific terms", } -- for Ancient Greek labels["Homeric epithet"] = { display = "[[Homeric Greek|Homeric]] [[w:Epithets in Homer|epithet]]", omit_postComma = true, plain_categories = "Epic Greek", } -- applies to Japanese and Korean, etc. labels["humble"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? display = "[[humble]]", pos_categories = "humble terms", } -- for Akkadian labels["in hendiadys"] = { aliases = {"hendiadys"}, display = "in {{w|hendiadys}}", pos_categories = "terms used in hendiadys", } labels["humorous"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp; NB and cf a similar "jocular" label further up on this page aliases = {"humorously", "jocular"}, glossary = true, pos_categories = "humorous terms", } labels["hyperbolic"] = { aliases = {"hyperbole"}, glossary = true, pos_categories = "hyperboles", } labels["hypercorrect"] = { glossary = true, pos_categories = "hypercorrections", } labels["hyperforeign"] = { glossary = true, pos_categories = "hyperforeign terms", } labels["imperial"] = { aliases = {"emperor", "empress"}, pos_categories = "royal terms", } labels["incel slang"] = { display = "[[incel]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["impormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"informally", "not formal", "informal"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang impormal", --TLCHANGE "informal terms", } labels["anyong impormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"informal form"}, --TLCHANGE glossary = "impormal", --TLCHANGE "informal", display = "impormal", --TLCHANGE "informal", pos_categories = "na anyong impormal" --TLCHANGE "informal forms", } labels["Internet slang"] = { aliases = {"internet slang"}, display = "[[Internet]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "internet slang", } labels["IRC"] = { display = "[[IRC]]", pos_categories = "internet slang", } labels["ironic"] = { display = "[[irony|ironic]]", } -- Not the same as "journalism", which maps to a topical category (e.g. [[:Category:en:Journalism]], instead of [[:Category:English journalistic terms]]). labels["journalistic"] = { aliases = {"journalese"}, display = "[[journalistic]]", pos_categories = "journalistic terms", } labels["leet"] = { aliases = {"leetspeak"}, display = "[[leetspeak]]", pos_categories = "leetspeak", } labels["LGBTQ slang"] = { aliases = {"LGBT slang"}, display = "[[LGBTQ]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["literal"] = { glossary = "literally", } labels["literally"] = { glossary = "literally", } labels["pampanitikan"] = { --TLCHANGE -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp aliases = {"bookish", "literary"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang pampanitikan", --TLCHANGE "literary terms", } labels["anyong pampanitikan"] = { --TLCHANGE aliases = {"bookish form", "literary form"}, --TLCHANGE glossary = "pampanitikan", --TLCHANGE "literary", display = "pampanitikan", --TLCHANGE "literary", pos_categories = "na anyong pampanitikan", --TLCHANGE "literary forms", } --see also "short scale" labels["long scale"] = { display = "[[w:Long and short scales|long scale]]" } labels["loosely"] = { aliases = {"loose", "broadly", "broad"}, glossary = true, } labels["Lubunyaca"] = { display = "[[Lubunyaca]]", pos_categories = true, } labels["medical slang"] = { display = "[[medical]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } -- for Awetí, Karajá, etc., where men and women use different words labels["men's speech"] = { aliases = {"male speech"}, glossary = "men's speech", pos_categories = "men's speech terms", } labels["metonymic"] = { aliases = {"metonymically", "metonymy", "metonym"}, glossary = true, pos_categories = "metonyms", } labels["military slang"] = { display = "[[military]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["minced oath"] = { display = "[[minced oath]]", pos_categories = "minced oaths", } labels["multiplicative"] = { aliases = {"multiplicative number", "multiplicative numeral"}, display = "[[multiplicative number]]", pos_categories = "multiplicative numbers", } labels["multiplicity slang"] = { display = "{{l|en|multiplicity|id=multiple personalities}} {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["naval slang"] = { aliases = {"navy slang"}, display = "[[naval]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["neolohismo"] = { --TLCHANGE aliases = {"neologistic", "neologism"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na neolohismo", --TLCHANGE "neologisms", } labels["neopronoun"] = { display = "[[neopronoun]]", -- pos_categories = {"neopronouns"}, } labels["no longer productive"] = { aliases = {"non-productive"}, display = "no longer [[Appendix:Glossary#productive|productive]]", } labels["nonce word"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? aliases = {"nonce"}, glossary = true, pos_categories = "nonce terms", } labels["di-pamantayan"] = { --TLCHANGE aliases = {"non-standard", "substandard", "sub-standard", "nonstandard"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard terms", } labels["anyong di-pamantayan"] = { --TLCHANGE aliases = {"non-standard form", "substandard form", "sub-standard form", "nonstandard form"}, --TLCHANGE glossary = "di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard", display = "di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard", pos_categories = "na anyong di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard forms", } labels["numismatic slang"] = { display = "[[numismatic]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["lipas na"] = { --TLCHANGE aliases = {"obsolete"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["anyong lipas na"] = { --TLCHANGE aliases = {"obsolete form"}, --TLCHANGE glossary = "lipas na", --TLCHANGE "obsolete", display = "lipas na", --TLCHANGE "obsolete", pos_categories = "na anyong lipas na", --TLCHANGE "obsolete forms", } labels["salitang lipas na"] = { --TLCHANGE aliases = {"obsolete term"}, --TLCHANGE glossary = "lipas na", --TLCHANGE "obsolete", -- combine with previous two, q.v. pos_categories = "na salitang lipas na", --TLCHANGE "obsolete terms", } labels["offensive"] = { glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "offensive terms", } labels["officialese"] = { aliases = {"bureaucratic"}, display = "[[officialese]]", pos_categories = "officialese terms", } labels["Oxbridge slang"] = { display = "[[w:Oxbridge|Oxbridge]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", plain_categories = {"Cambridge University slang", "Oxford University slang"}, } labels["Oxford University slang"] = { aliases = {"University of Oxford slang", "Oxon slang"}, display = "[[w:University of Oxford|Oxford University]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", plain_categories = true, } labels["poetic"] = { aliases = {"poi"}, -- Only used in Ancient Greek as a holdover from [[Module:grc:Dialects]]. -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp glossary = true, pos_categories = "poetic terms", } labels["poetic form"] = { glossary = "poetic", display = "poetic", pos_categories = "poetic forms", } labels["polite"] = { glossary = true, pos_categories = "polite terms", } labels["post-classical"] = { aliases = {"Post-classical", "post-Classical", "Post-Classical", "Postclassical", "postclassical"}, display = "post-Classical", regional_categories = true, } labels["prison slang"] = { display = "[[prison]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["proscribed"] = { glossary = true, pos_categories = "proscribed terms", } labels["purista"] = { --TLCHANGE aliases = {"purism", "puristic"}, --TLCHANGE Wikipedia = "Linguistic purism", pos_categories = "na salitang purista", --TLCHANGE "puristic terms", } labels["radio slang"] = { display = "[[radio]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["Reddit slang"] = { display = "[[Reddit]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["rare"] = { aliases = {"rare sense"}, display = "bihira", glossary = true, sense_categories = true, } labels["rare form"] = { glossary = "rare", display = "rare", pos_categories = "rare forms", } labels["rare term"] = { display = "rare", -- see comments about "obsolete" pos_categories = "rare terms", } -- cf Cockney rhyming slang labels["rhyming slang"] = { display = "[[rhyming slang]]", pos_categories = true, } labels["religious slur"] = { aliases = {"sectarian slur"}, display = "[[religious]] [[slur]]", pos_categories = "religious slurs", } labels["retronym"] = { glossary = true, pos_categories = "retronyms", } labels["reverential"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? display = "[[reverential]]", pos_categories = "reverential terms", } labels["royal"] = { aliases = {"regal"}, pos_categories = "royal terms", } labels["rustic"] = { glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? aliases = {"rural"}, pos_categories = "rustic terms", } labels["sarcastic"] = { display = "[[sarcastic]]", pos_categories = "sarcastic terms", } labels["school slang"] = { aliases = {"public school slang"}, display = "[[school]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["self-deprecatory"] = { aliases = {"self-deprecating"}, display = "[[self-deprecatory]]", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "self-deprecatory terms", } -- Swahili Sheng cant / argot -- should this be in a language-specific module? labels["Sheng"] = { Wikipedia = "Sheng slang", plain_categories = true, } labels["siglum"] = { aliases = {"sigla"}, glossary = true, pos_categories = "sigla", } --see also "long scale" labels["short scale"] = { display = "[[w:Long and short scales|short scale]]" } labels["balbal"] = { --TLCHANGE aliases = {"slang"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang balbal", --TLCHANGE true, } labels["solemn"] = { glossary = true, pos_categories = "solemn terms", } labels["Stenoscript"] = { aliases = {"stenoscript"}, display = "[[Stenoscript]]", pos_categories = "Stenoscript abbreviations", } labels["pinalitang pagbaybay"] = { --TLCHANGE aliases = {"superseded"}, --TLCHANGE glossary = true } labels["swear word"] = { aliases = {"profanity", "expletive"}, pos_categories = "swear words", } labels["syncopated"] = { aliases = {"syncope", "syncopic", "syncopation"}, glossary = true, pos_categories = "syncopic forms", } labels["synecdochically"] = { aliases = {"synecdochic", "synecdochical", "synecdoche"}, glossary = true, pos_categories = "synecdoches", } labels["technical"] = { display = "[[technical]]", pos_categories = "technical terms", } labels["telic"] = { glossary = true, } labels["text messaging"] = { aliases = {"texting"}, display = "[[text messaging]]", pos_categories = "text messaging slang", } labels["tone indicator"] = { display = "[[tone indicator]]", pos_categories = "tone indicators", } labels["trademark"] = { display = "[[trademark]]", pos_categories = "trademarks", } labels["transferred sense"] = { glossary = true, pos_categories = "terms with transferred senses", } labels["transferred senses"] = { display = "[[transferred sense#English|transferred senses]]", pos_categories = "terms with transferred senses", } labels["transgender slang"] = { aliases = {"trans slang"}, display = "[[transgender]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["Twitch-speak"] = { display = "[[Twitch-speak]]", pos_categories = true, } labels["uds."] = { display = "[[Appendix:Spanish pronouns#Ustedes and vosotros|used formally in Spain]]", } labels["di-karaniwan"] = { aliases = {"uncommon"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["anyong di-karaniwan"] = { --TLCHANGE aliases = {"uncommon form"}, --TLCHANGE glossary = "di-karaniwan", --TLCHANGE "uncommon", display = "di-karaniwan", --TLCHANGE "uncommon", pos_categories = "na anyong di-karaniwan", --TLCHANGE "uncommon forms", } labels["university slang"] = { aliases = {"college slang", "student slang"}, display = "[[university]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", pos_categories = "student slang", } labels["verlan"] = { glossary = true, plain_categories = true, } labels["very rare"] = { display = "very [[Appendix:Glossary#rare|rare]]", sense_categories = "rare", } labels["bulgar"] = { --TLCHANGE aliases = {"coarse", "obscene", "profane", "vulgar"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang bulgar", --TLCHANGE "vulgarities", } labels["vesre"] = { Wikipedia = true, plain_categories = true, } labels["youth slang"] = { display = "[[youth]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "slang", } labels["2channel slang"] = { aliases = {"2channel", "2ch slang"}, display ="[[w:2channel|2channel]] {{glossary|slang}}", pos_categories = {"internet slang" , "2channel slang"}, } -- for Awetí, Karajá, etc., where men & women use different words labels["women's speech"] = { aliases = {"female speech"}, glossary = "women's speech", pos_categories = "women's speech terms", } -- terms applying to Old Norse skaldic poetry labels["kenning"] = { aliases = {"Kenning"}, Wikipedia = "Kenning", pos_categories = "kennings", } labels["heiti"] = { aliases = {"Heiti"}, Wikipedia = "Heiti", pos_categories = true, } return require("Module:labels").finalize_data(labels) bmm7zaff3wkmtn5382c3lyfae9rfyti 178445 178427 2026-10-26T08:51:51Z GinawaSaHapon 3989 178445 Scribunto text/plain local labels = {} -- Grammatical labels labels["daglat"] = { --TLCHANGE aliases = {"abbreviation"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na daglat", --TLCHANGE "abbreviations" } labels["pangngalang basal"] = { --TLCHANGE aliases = {"abstract noun"}, --TLCHANGE display = "basal", --TLCHANGE "abstract", glossary = true, pos_categories = "na pangngalang basal", --TLCHANGE "abstract nouns", } labels["pandiwang basal"] = { --TLCHANGE aliases = {"abstract verb"}, --TLCHANGE display = "basal", --TLCHANGE "abstract", glossary = true, pos_categories = "na pandiwang basal", --TLCHANGE "abstract verbs", } labels["akronimo"] = { --TLCHANGE aliases = {"acronym"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na akronimo", --TLCHANGE "acronyms", } labels["active voice"] = { aliases = {"active", "in active", "in the active", "in active voice", "in the active voice"}, glossary = true, } labels["ambitransitive"] = { glossary = true, pos_categories = {"transitive verbs", "intransitive verbs"}, } labels["angry register"] = { aliases = {"angry", "anger", "said in anger"}, glossary = true, pos_categories = "angry register terms", } labels["animate"] = { glossary = true, } labels["panaganong paturol"] = { --TLCHANGE aliases = {"in the indicative", "indicative mood", "indicative"}, --TLCHANGE glossary = "panaganong paturol", --TLCHANGE "indicative mood", } labels["panaganong pasakali"] = { --TLCHANGE aliases = {"in the subjunctive", "subjunctive mood", "subjunctive"}, --TLCHANGE glossary = "panaganong pasakali", --TLCHANGE "subjunctive mood", } labels["panaganong pautos"] = { --TLCHANGE aliases = {"in the imperative", "imperative mood", "imperative"}, --TLCHANGE glossary = "panaganong pautos", --TLCHANGE "imperative mood", } labels["jussive"] = { aliases = {"in the jussive", "jussive mood"}, glossary = "jussive mood", } labels["atelic"] = { glossary = true, } labels["attenuative"] = { pos_categories = "attenuative verbs", } labels["attributive"] = { glossary = true, } labels["attributively"] = { glossary = "attributive", } labels["auxiliary"] = { glossary = true, pos_categories = "auxiliary verbs", } labels["cardinal"] = { aliases = {"cardinal number", "cardinal numeral"}, display = "[[cardinal number]]", pos_categories = "cardinal numbers", } labels["catenative"] = { glossary = "catenative verb", } labels["causative"] = { glossary = true, } labels["causative verb"] = { display = "causative", glossary = true, pos_categories = "causative verbs", } labels["cognate object"] = { aliases = {"with cognate object"}, display = "with [[w:Cognate object|cognate object]]", pos_categories = "verbs used with cognate objects", } labels["collective"] = { glossary = true, display = "collective", pos_categories = "collective nouns", } labels["collectively"] = { glossary = "collective", display = "collectively", pos_categories = "collective nouns", } labels["collective number"] = { aliases = {"collective numeral"}, display = "[[collective number]]", pos_categories = "collective numbers", } labels["common"] = { glossary = true, } labels["comparable"] = { glossary = true, } labels["completive"] = { pos_categories = "completive verbs", } labels["concrete verb"] = { display = "concrete", Wiktionary = true, pos_categories = "concrete verbs", } labels["contraction"] = { aliases = {"contractions", "contracted"}, glossary = true, pos_categories = "contractions", } labels["control verb"] = { aliases = {"control"}, Wikipedia = true, pos_categories = "control verbs", } labels["copulative"] = { aliases = {"copular"}, glossary = true, pos_categories = "copulative verbs", } labels["pamilang"] = { --TLCHANGE aliases = {"countable", "nabibilang"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pangngalang pamilang", --TLCHANGE "countable nouns", } labels["cumulative"] = { pos_categories = "cumulative verbs", } labels["defective adjective"] = { aliases = {"defective a", "defective adj", "defective adjectives"}, display = "defective", glossary = true, pos_categories = "defective adjectives", } labels["defective noun"] = { aliases = {"defective n", "defective nouns"}, display = "defective", glossary = true, pos_categories = "defective nouns", } labels["defective verb"] = { aliases = {"defective v", "defective vb", "defective verbs"}, display = "defective", glossary = true, pos_categories = "defective verbs", } labels["deliberate misspelling"] = { display = "deliberate [[misspelling]]", } labels["delimitative"] = { pos_categories = "delimitative verbs", } labels["deponent"] = { glossary = true, pos_categories = "deponent verbs", } labels["distributive"] = { pos_categories = "distributive verbs", } labels["distributive number"] = { aliases = {"distributive numeral"}, display = "[[distributive number]]", pos_categories = "distributive numbers", } labels["ditransitive"] = { glossary = true, pos_categories = "ditransitive verbs", } labels["dual only"] = { aliases = {"dual-only", "dualonly", "duale tantum"}, display = "[[dual]] only", pos_categories = "dualia tantum", } labels["dysphemistic"] = { aliases = {"dysphemism"}, glossary = "dysphemism", pos_categories = "dysphemisms", } labels["by ellipsis"] = { aliases = {"ellipsis"}, glossary = "ellipsis", pos_categories = "ellipses", } labels["emphatic"] = { glossary = true, } labels["ergative"] = { glossary = true, pos_categories = "ergative verbs", } labels["expressive"] = { glossary = true, pos_categories = "expressive terms", } labels["pinalawak"] = { aliases = {"hence", "by extension"}, glossary = true } labels["feminine"] = { glossary = true, } labels["focus"] = { glossary = true, pos_categories = "focus adverbs", } labels["fractional"] = { aliases = {"fractional number", "fractional numeral"}, display = "[[fractional number]]", pos_categories = "fractional numbers", } labels["frequentative"] = { glossary = true, pos_categories = "frequentative verbs", } labels["hedge"] = { aliases = {"hedges"}, glossary = true, pos_categories = "hedges", } labels["ideophonic"] = { aliases = {"ideophone"}, glossary = true, } labels["sawikain"] = { --TLCHANGE aliases = {"idiom", "idiomatically", "idiomatic"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na sawikain", --TLCHANGE "idioms", } labels["imperfect"] = { glossary = true, } labels["imperfective"] = { glossary = true, pos_categories = "imperfective verbs", } labels["impersonal"] = { glossary = true, pos_categories = "impersonal verbs", } labels["in the singular"] = { aliases = {"in singular"}, display = "in the [[singular]]", } labels["in the dual"] = { aliases = {"in dual"}, display = "in the [[dual]]", } labels["in the plural"] = { aliases = {"in plural"}, display = "in the [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", } labels["inanimate"] = { aliases = {"not animate"}, glossary = true, } labels["inchoative"] = { glossary = true, pos_categories = "inchoative verbs", } labels["indefinite"] = { aliases = {"indef", "not definite"}, glossary = true, } labels["initialism"] = { glossary = true, pos_categories = "initialisms", } labels["intensive verb"] = { display = "intensive", pos_categories = "intensive verbs", } labels["katawanin"] = { --TLCHANGE aliases = {"not transitive", "intransitive"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pandiwang katawanin", --TLCHANGE "intransitive verbs", } labels["IPA"] = { aliases = {"International Phonetic Alphabet"}, Wikipedia = "International Phonetic Alphabet", plain_categories = "IPA symbols", } labels["iterative"] = { glossary = true, pos_categories = "iterative verbs", } labels["litotes"] = { aliases = {"litote", "litotic", "litotical"}, glossary = true, pos_categories = true, } labels["panlalaki"] = { --TLCHANGE aliases = {"masculine"}, --TLCHANGE glossary = true, } labels["mediopassive voice"] = { aliases = {"mediopassive", "in mediopassive", "in the mediopassive", "in mediopassive voice", "in the mediopassive voice"}, glossary = true, } labels["meiosis"] = { aliases = {"meioses", "meiotic"}, glossary = true, pos_categories = "meioses", } labels["middle voice"] = { aliases = {"middle", "in middle", "in the middle", "in middle voice", "in the middle voice"}, glossary = true, } labels["misspelling"] = { display = "[[misspelling]]", } labels["mnemonic"] = { display = "[[mnemonic]]", pos_categories = "mnemonics", } labels["modal"] = { Wikipedia = "Modality (linguistics)", } labels["modal adverb"] = { aliases = {"modal adverbs"}, display = "modal", Wikipedia = "Modality (linguistics)", pos_categories = "modal adverbs", } labels["modal verb"] = { aliases = {"modal verbs"}, display = "modal", Wikipedia = "Modality (linguistics)", pos_categories = "modal verbs", } labels["NAPA"] = { aliases = {"Americanist_phonetic_notation"}, Wikipedia = "Americanist_phonetic_notation", plain_categories = "NAPA symbols", } labels["always in the negative"] = { glossary = "negative polarity item", pos_categories = "negative polarity items", } labels["chiefly in the negative"] = { aliases = {"chiefly used in the negative", "negative polarity", "negative polarity item", "usually in the negative", "usually used in the negative"}, glossary = "negative polarity item", pos_categories = "negative polarity items", } labels["chiefly in the negative plural"] = { aliases = {"chiefly used in the negative plural", "negative polarity plural", "negative polarity plural item", "usually in the negative plural", "usually used in the negative plural"}, display = "chiefly in the [[Appendix:Glossary#negative polarity item|negative]] [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", pos_categories = "negative polarity items", } labels["chiefly in the positive"] = { aliases = {"chiefly used in the positive", "positive polarity", "positive polarity item", "usually in the positive", "usually used in the positive"}, glossary = "positive polarity item", -- pos_categories = {"positive polarity items"}, } labels["chiefly in the positive plural"] = { aliases = {"chiefly used in the positive plural", "positive polarity plural", "positive polarity plural item", "usually in the positive plural", "usually used in the positive plural"}, display = "chiefly in the [[Appendix:Glossary#positive polarity item|positive]] [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", -- pos_categories = "positive polarity items", } labels["balaki"] = { --TLCHANGE aliases = {"neuter"}, --TLCHANGE glossary = true, } -- British English ("ise") labels["nominalised"] = { aliases = {"nominalisation", "substantivised", "substantivisation"}, glossary = "nominalization", pos_categories = "nominalized adjectives", } -- American English ("ize") labels["nominalized"] = { aliases = {"nominalization", "substantivized", "substantivization"}, glossary = "nominalization", pos_categories = "nominalized adjectives", } labels["not comparable"] = { aliases = {"notcomp", "incomparable", "uncomparable"}, glossary = "uncomparable", } labels["onomatopoeia"] = { glossary = true, pos_categories = "onomatopoeias", } labels["ordinal"] = { aliases = {"ordinal number", "ordinal numeral"}, display = "[[ordinal number]]", pos_categories = "ordinal numbers", } labels["partitive verb"] = { display = "[[Appendix:Glossary#transitive|transitive]], usually [[Appendix:Finnic telic and atelic verbs|atelic]]", pos_categories = "transitive verbs", -- = "partitive verbs", } labels["perfect"] = { glossary = true, } labels["pandiwari"] = { --TLCHANGE aliases = {"participle"}, --TLCHANGE glossary = true, } labels["balintiyak"] = { --TLCHANGE aliases = {"passive", "in passive", "in the passive", "in passive voice", "in the passive voice", "passive voice"}, --TLCHANGE glossary = true, } labels["perfect"] = { glossary = true, } labels["perfective"] = { glossary = true, pos_categories = "perfective verbs", } labels["plural only"] = { aliases = {"plural-only", "pluralonly", "plurale tantum"}, display = "[[Appendix:Glossary#plural|plural]] only", pos_categories = "pluralia tantum", } labels["possessional adjective"] = { aliases = {"possessional", "possessional adjectives"}, display = "possessional", glossary = true, pos_categories = "possessional adjectives", } labels["possessive pronoun"] = { aliases = {"possessive determiner"}, display = "possessive", glossary = "possessive determiner", pos_categories = "possessive pronouns", } labels["postpositive"] = { glossary = true, } labels["predicative"] = { glossary = true, } labels["predicatively"] = { glossary = "predicative", } labels["prepositive"] = { glossary = true, } labels["prescriptive"] = { aliases = {"normative", "prescribed"}, glossary = true, } labels["privative"] = { pos_categories = "privative verbs", } labels["procedure word"] = { display = "[[procedure word]]", } labels["productive"] = { glossary = true, } -- TODO: This label is probably inappropriate for many languages labels["pronominal"] = { glossary = "pronominal verb", } labels["pronunciation spelling"] = { glossary = true, } labels["pro-verb"] = { Wikipedia = true, } labels["reciprocal"] = { glossary = true, pos_categories = "reciprocal verbs", } labels["reflexive"] = { glossary = true, pos_categories = "reflexive verbs", } labels["reflexive pronoun"] = { glossary = "reflexive", pos_categories = "reflexive pronouns", } labels["relational"] = { glossary = true, pos_categories = "relational adjectives", } labels["repetitive"] = { pos_categories = "repetitive verbs", } labels["respelling"] = { glossary = true, } labels["reversative"] = { pos_categories = "reversative verbs", } labels["rhetorical question"] = { glossary = true, pos_categories = "rhetorical questions", } labels["rhotic"] = { glossary = true, } labels["saturative"] = { aliases = {"sative"}, pos_categories = "saturative verbs", } labels["semelfactive"] = { glossary = true, pos_categories = "semelfactive verbs", } labels["sentence adverb"] = { glossary = true, pos_categories = "sentence adverbs", } labels["set phrase"] = { display = "[[set phrase]]", } labels["simile"] = { glossary = true, pos_categories = "similes", } labels["singular only"] = { aliases = {"singular-only", "singulare tantum", "no plural"}, display = "singular only", pos_categories = "singularia tantum", } labels["snowclone"] = { glossary = true, pos_categories = "snowclones", } labels["stative"] = { aliases = {"stative verb"}, glossary = true, pos_categories = "stative verbs", } labels["strictly"] = { aliases = {"strict", "narrowly", "narrow"}, glossary = true, } labels["substantive"] = { glossary = true, track = true, } labels["terminative"] = { pos_categories = "terminative verbs", } labels["palipat"] = { --TLCHANGE aliases = {"transitive"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pandiwang palipat", --TLCHANGE "transitive verbs" } labels["transmission error"] = { Wiktionary = true, } labels["unaccusative"] = { aliases = {"not accusative"}, Wikipedia = "Unaccusative verb", } labels["di-pamilang"] = { --TLCHANGE aliases = {"not countable", "uncountable", "di-nabibilang", "di nabibilang"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na pangngalang di-pamilang", --TLCHANGE "uncountable nouns", } labels["unergative"] = { aliases = {"not ergative"}, Wikipedia = "Unergative verb", } labels["UPA"] = { aliases = {"Uralic Phonetic Alphabet"}, Wikipedia = "Uralic Phonetic Alphabet", plain_categories = "UPA symbols", } labels["usually plural"] = { aliases = {"usually in the plural", "usually in plural"}, display = "usually in the [[Appendix:Glossary#plural|plural]]", deprecated = true, } -- Usage labels labels["4chan"] = { aliases = {"4chan slang"}, display = "[[w:4chan|4chan]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "4chan slang", } labels["4chan lgbt"] = { aliases = {"tttt"}, display = "[[w:4chan|4chan]] /lgbt/ {{glossary|slang}}", pos_categories = "4chan /lgbt/ slang", } labels["ACG"] = { display = "[[ACG]]", -- see also "fandom slang" pos_categories = "fandom slang", } labels["endearing"] = { aliases = {"affectionate"}, display = "[[endearing]]", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "endearing terms", } labels["endearing form"] = { aliases = {"affectionate form"}, display = "[[endearing]]", pos_categories = "endearing forms", } labels["pre-classical"] = { aliases = {"Pre-classical", "pre-Classical", "Pre-Classical", "Preclassical", "preclassical", "ante-classical", "Ante-classical", "ante-Classical", "Ante-Classical", "Anteclassical", "anteclassical"}, display = "pre-Classical", regional_categories = true, } labels["anti-LGBTQ slur"] = { -- don't add aliases "homophobia" or "transphobia" because these could be topical categories aliases = {"homophobic", "transphobic"}, display = "anti-[[LGBTQ]] [[slur]]", pos_categories = "anti-LGBTQ slurs", } labels["makaluma"] = { --TLCHANGE aliases = {"antiquated", "archaic"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["anyong makaluma"] = { --TLCHANGE aliases = {"archaic form"}, --TLCHANGE glossary = "makaluma", --TLCHANGE "archaic", display = "makaluma", --TLCHANGE "archaic", pos_categories = "na anyong makaluma", --TLCHANGE "archaic forms", } labels["Australian slang"] = { display = "[[Australian]] {{glossary|slang}}", regional_categories = "Australian", plain_categories = true, } labels["avoidance"] = { glossary = true, } labels["back slang"] = { aliases = {"backslang", "back-slang"}, glossary = "backslang", pos_categories = true, } labels["Bargoens"] = { Wikipedia = true, plain_categories = true, } labels["Braille"] = { Wikipedia = true, } labels["British slang"] = { aliases = {"UK slang"}, display = "[[British]] {{glossary|slang}}", plain_categories = true, } labels["Cambridge University slang"] = { aliases = {"University of Cambridge slang", "Cantab slang"}, display = "[[w:University of Cambridge|Cambridge University]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", plain_categories = true, } labels["cant"] = { aliases = {"argot", "cryptolect"}, display = "[[cant]]", pos_categories = true, } labels["capitalized"] = { aliases = {"capitalised"}, display = "[[capitalisation|capitalized]]", } labels["Castilianism"] = { aliases = {"Hispanicism"}, display = "[[Castilianism]]", } labels["childish"] = { aliases = {"baby talk", "child language", "infantile", "puerile"}, display = "[[childish]]", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "childish terms", } labels["chu Nom"] = { display = "[[Vietnamese]] [[chữ Nôm]]", plain_categories = "Vietnamese Han tu", } labels["Cockney rhyming slang"] = { display = "[[Cockney rhyming slang]]", plain_categories = true, } labels["kolokyal"] = { --TLCHANGE aliases = {"colloquial", "colloquially"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang kolokyal" --TLCHANGE "colloquialisms", } -- FIXME! The following two are apparently for Persian but probably don't belong in this file. labels["colloquial-um"] = { glossary = "colloquial", pos_categories = "colloquialisms containing sequence um", } labels["colloquial-un"] = { glossary = "colloquial", pos_categories = "colloquialisms containing sequence un", } labels["corporate jargon"] = { aliases = {"business jargon", "corporatese", "businessese", "corporate speak", "business speak"}, display = "[[corporate]] [[jargon]]", pos_categories = true, } labels["costermongers"] = { aliases = {"coster", "costers", "costermonger", "costermongers back slang", "costermongers' back slang"}, display = "[[Appendix:Costermongers' back slang|costermongers]]", plain_categories = "Costermongers' back slang", } labels["criminal slang"] = { aliases = {"thieves' cant", "Thieves' Cant", "thieves cant", "thieves'", "thieves", "thieves' cant"}, -- Thieves' Cant is English-only, so defined in the English submodule; if other languages try to use it, it's just criminal slang display = "[[criminal]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Crime", pos_categories = true, } labels["luma"] = { --TLCHANGE aliases = {"old-fashioned", "dated"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang may kalumaan", --TLCHANGE "dated terms", } labels["anyong luma"] = { --TLCHANGE aliases = {"old-fashioned form", "dated form"}, --TLCHANGE glossary = "may kalumaan", --TLCHANGE "dated", display = "may kalumaan", --TLCHANGE "dated", pos_categories = "na anyong may kalumaan", --TLCHANGE "dated forms", } -- combine with previous? labels["dated sense"] = { glossary = "dated", sense_categories = "dated", } labels["mapanlait"] = { --TLCHANGE aliases = {"pejorative", "derogative", "disparaging", "derogatory"}, --TLCHANGE display = "[[mapanlait]]", --TLCHANGE -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang mapanlait", --TLCHANGE "derogatory terms", } labels["anyong mapanlait"] = { --TLCHANGE aliases = {"pejorative form", "derogative form", "disparaging form", "derogatory form"}, --TLCHANGE display = "[[mapanlait]]", --TLCHANGE "[[derogatory]]", pos_categories = "na anyong mapanlait", --TLCHANGE "derogatory forms", } labels["dialect"] = {-- separated from "dialectal" so e.g. "obsolete|outside|the|_|dialect|of..." displays right glossary = "dayalekto", pos_categories = "dialectal terms", } labels["dialectal"] = { glossary = true, display = "dayalekto", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "dialectal terms", } labels["dialectal form"] = { glossary = "dialectal", display = "dayalekto", pos_categories = "dialectal forms", } labels["dialects"] = {-- separated from "dialectal" so e.g. "obsolete|outside|dialects" displays right glossary = "dialectal", pos_categories = "dialectal terms", } labels["dis legomenon"] = { display = "[[dis legomenon]]", pos_categories = "dis legomena", } labels["dismissal"] = { display = "[[dismissal]]", pos_categories = "dismissals", } labels["drag slang"] = { aliases = {"Drag Race slang"}, display = "[[drag]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "drag slang", } labels["ecclesiastical"] = { display = "[[ecclesiastical#Adjective|ecclesiastical]]", pos_categories = "ecclesiastical terms", } labels["ethnic slur"] = { aliases = {"racial slur"}, display = "[[ethnic]] [[slur]]", pos_categories = "ethnic slurs", } labels["euphemistic"] = { aliases = {"euphemism"}, glossary = "euphemism", pos_categories = "euphemisms", } labels["eye dialect"] = { display = "[[eye dialect]]", pos_categories = true, } labels["familiar"] = { glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "familiar terms", } labels["fandom slang"] = { aliases = {"fandom"}, display = "[[fandom]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["matalinghaga"] = { -- tlchange figurative aliases = {"metaphorical", "metaphoric", "metaphor", "figurative"}, glossary = true, } labels["patalinghaga"] = { aliases = {"metaphorically", "figuratively"}, glossary = "matalinghaga", } labels["folk songs"] = { aliases = {"folksongs", "used in folk songs", "used in folksongs"}, pos_categories = "folk poetic terms", display = "used in [[folk song]]s", } labels["folk tales"] = { aliases = {"folktales", "used in folk tales", "used in folktales"}, pos_categories = "folk poetic terms", display = "used in [[folk tale]]s", } labels["folk poetic"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "folk poetic terms", } labels["pormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"formal"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "na salitang pormal",--TLCHANGE "formal terms", } labels["anyong pormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"formal form"}, --TLCHANGE glossary = "pormal", --TLCHANGE "formal" display = "pormal", --TLCHANGE "formal", pos_categories = "na anyong pormal", --TLCHANGE "formal forms", } labels["gay slang"] = { display = "[[gay]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["gender critical slang"] = { aliases = {"gender-critical slang", "GC slang", "TERF slang"}, display = "[[gender-critical]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "gender-critical slang", } labels["gender-neutral"] = { glossary = "gender-neutral", pos_categories = "gender-neutral terms", } labels["graffiti slang"] = { display = "[[graffiti#Noun|graffiti]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["genericized trademark"] = { aliases = {"generic trademark", "proprietary eponym"}, display = "[[genericized trademark]]", pos_categories = "genericized trademarks", } labels["ghost word"] = { aliases = {"ghost"}, display = "ghost word", glossary = true, pos_categories = "ghost words", } labels["hapax legomenon"] = { aliases = {"hapax"}, display = "hapax legomenon", glossary = true, pos_categories = "hapax legomena", } labels["higher register"] = { aliases = {"high register", "elevated register", "elevated"}, glossary = "higher register", pos_categories = "higher register terms", } labels["makasaysayan"] = { --TLCHANGE aliases = {"historic", "historical"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["non-native speakers"] = {-- language-agnostic version aliases = {"NNS"}, display = "[[non-native speaker]]s", -- so preceded by "used by", "error by children and", etc? or reword? regional_categories = {"Non-native speakers'"}, } -- used exclusively by languages that use the "Jpan" script code labels["historical hiragana"] = { pos_categories = true, } -- used exclusively by languages that use the "Jpan" script code labels["historical katakana"] = { pos_categories = true, } -- applies to Japanese and Korean, etc., please do not confuse with "polite" labels["honorific"] = { Wikipedia = "Honorifics (linguistics)", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "honorific terms", } -- for Ancient Greek labels["Homeric epithet"] = { display = "[[Homeric Greek|Homeric]] [[w:Epithets in Homer|epithet]]", omit_postComma = true, plain_categories = "Epic Greek", } -- applies to Japanese and Korean, etc. labels["humble"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? display = "[[humble]]", pos_categories = "humble terms", } -- for Akkadian labels["in hendiadys"] = { aliases = {"hendiadys"}, display = "in {{w|hendiadys}}", pos_categories = "terms used in hendiadys", } labels["humorous"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp; NB and cf a similar "jocular" label further up on this page aliases = {"humorously", "jocular"}, glossary = true, pos_categories = "humorous terms", } labels["hyperbolic"] = { aliases = {"hyperbole"}, glossary = true, pos_categories = "hyperboles", } labels["hypercorrect"] = { glossary = true, pos_categories = "hypercorrections", } labels["hyperforeign"] = { glossary = true, pos_categories = "hyperforeign terms", } labels["imperial"] = { aliases = {"emperor", "empress"}, pos_categories = "royal terms", } labels["incel slang"] = { display = "[[incel]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["impormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"informally", "not formal", "informal"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang impormal", --TLCHANGE "informal terms", } labels["anyong impormal"] = { --TLCHANGE aliases = {"informal form"}, --TLCHANGE glossary = "impormal", --TLCHANGE "informal", display = "impormal", --TLCHANGE "informal", pos_categories = "na anyong impormal" --TLCHANGE "informal forms", } labels["Internet slang"] = { aliases = {"internet slang"}, display = "[[Internet]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "internet slang", } labels["IRC"] = { display = "[[IRC]]", pos_categories = "internet slang", } labels["ironic"] = { display = "[[irony|ironic]]", } -- Not the same as "journalism", which maps to a topical category (e.g. [[:Category:en:Journalism]], instead of [[:Category:English journalistic terms]]). labels["journalistic"] = { aliases = {"journalese"}, display = "[[journalistic]]", pos_categories = "journalistic terms", } labels["leet"] = { aliases = {"leetspeak"}, display = "[[leetspeak]]", pos_categories = "leetspeak", } labels["LGBTQ slang"] = { aliases = {"LGBT slang"}, display = "[[LGBTQ]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["literal"] = { glossary = "literally", } labels["literally"] = { glossary = "literally", } labels["pampanitikan"] = { --TLCHANGE -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp aliases = {"bookish", "literary"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang pampanitikan", --TLCHANGE "literary terms", } labels["anyong pampanitikan"] = { --TLCHANGE aliases = {"bookish form", "literary form"}, --TLCHANGE glossary = "pampanitikan", --TLCHANGE "literary", display = "pampanitikan", --TLCHANGE "literary", pos_categories = "na anyong pampanitikan", --TLCHANGE "literary forms", } --see also "short scale" labels["long scale"] = { display = "[[w:Long and short scales|long scale]]" } labels["loosely"] = { aliases = {"loose", "broadly", "broad"}, glossary = true, } labels["Lubunyaca"] = { display = "[[Lubunyaca]]", pos_categories = true, } labels["medical slang"] = { display = "[[medical]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } -- for Awetí, Karajá, etc., where men and women use different words labels["men's speech"] = { aliases = {"male speech"}, glossary = "men's speech", pos_categories = "men's speech terms", } labels["metonymic"] = { aliases = {"metonymically", "metonymy", "metonym"}, glossary = true, pos_categories = "metonyms", } labels["military slang"] = { display = "[[military]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["minced oath"] = { display = "[[minced oath]]", pos_categories = "minced oaths", } labels["multiplicative"] = { aliases = {"multiplicative number", "multiplicative numeral"}, display = "[[multiplicative number]]", pos_categories = "multiplicative numbers", } labels["multiplicity slang"] = { display = "{{l|en|multiplicity|id=multiple personalities}} {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["naval slang"] = { aliases = {"navy slang"}, display = "[[naval]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["neolohismo"] = { --TLCHANGE aliases = {"neologistic", "neologism"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na neolohismo", --TLCHANGE "neologisms", } labels["neopronoun"] = { display = "[[neopronoun]]", -- pos_categories = {"neopronouns"}, } labels["no longer productive"] = { aliases = {"non-productive"}, display = "no longer [[Appendix:Glossary#productive|productive]]", } labels["nonce word"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? aliases = {"nonce"}, glossary = true, pos_categories = "nonce terms", } labels["di-pamantayan"] = { --TLCHANGE aliases = {"non-standard", "substandard", "sub-standard", "nonstandard"}, --TLCHANGE glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "na salitang di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard terms", } labels["anyong di-pamantayan"] = { --TLCHANGE aliases = {"non-standard form", "substandard form", "sub-standard form", "nonstandard form"}, --TLCHANGE glossary = "di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard", display = "di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard", pos_categories = "na anyong di-pamantayan", --TLCHANGE "nonstandard forms", } labels["numismatic slang"] = { display = "[[numismatic]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["lipas na"] = { --TLCHANGE aliases = {"obsolete"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["anyong lipas na"] = { --TLCHANGE aliases = {"obsolete form"}, --TLCHANGE glossary = "lipas na", --TLCHANGE "obsolete", display = "lipas na", --TLCHANGE "obsolete", pos_categories = "na anyong lipas na", --TLCHANGE "obsolete forms", } labels["salitang lipas na"] = { --TLCHANGE aliases = {"obsolete term"}, --TLCHANGE glossary = "lipas na", --TLCHANGE "obsolete", -- combine with previous two, q.v. pos_categories = "na salitang lipas na", --TLCHANGE "obsolete terms", } labels["offensive"] = { glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp pos_categories = "offensive terms", } labels["officialese"] = { aliases = {"bureaucratic"}, display = "[[officialese]]", pos_categories = "officialese terms", } labels["Oxbridge slang"] = { display = "[[w:Oxbridge|Oxbridge]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", plain_categories = {"Cambridge University slang", "Oxford University slang"}, } labels["Oxford University slang"] = { aliases = {"University of Oxford slang", "Oxon slang"}, display = "[[w:University of Oxford|Oxford University]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", plain_categories = true, } labels["poetic"] = { aliases = {"poi"}, -- Only used in Ancient Greek as a holdover from [[Module:grc:Dialects]]. -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp glossary = true, pos_categories = "poetic terms", } labels["poetic form"] = { glossary = "poetic", display = "poetic", pos_categories = "poetic forms", } labels["polite"] = { glossary = true, pos_categories = "polite terms", } labels["post-classical"] = { aliases = {"Post-classical", "post-Classical", "Post-Classical", "Postclassical", "postclassical"}, display = "post-Classical", regional_categories = true, } labels["prison slang"] = { display = "[[prison]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["proscribed"] = { glossary = true, pos_categories = "proscribed terms", } labels["purista"] = { --TLCHANGE aliases = {"purism", "puristic"}, --TLCHANGE Wikipedia = "Linguistic purism", pos_categories = "na salitang purista", --TLCHANGE "puristic terms", } labels["radio slang"] = { display = "[[radio]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["Reddit slang"] = { display = "[[Reddit]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["rare"] = { aliases = {"rare sense"}, display = "bihira", glossary = true, sense_categories = true, } labels["rare form"] = { glossary = "rare", display = "rare", pos_categories = "rare forms", } labels["rare term"] = { display = "rare", -- see comments about "obsolete" pos_categories = "rare terms", } -- cf Cockney rhyming slang labels["rhyming slang"] = { display = "[[rhyming slang]]", pos_categories = true, } labels["religious slur"] = { aliases = {"sectarian slur"}, display = "[[religious]] [[slur]]", pos_categories = "religious slurs", } labels["retronym"] = { glossary = true, pos_categories = "retronyms", } labels["reverential"] = { -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? display = "[[reverential]]", pos_categories = "reverential terms", } labels["royal"] = { aliases = {"regal"}, pos_categories = "royal terms", } labels["rustic"] = { glossary = true, -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? aliases = {"rural"}, pos_categories = "rustic terms", } labels["sarcastic"] = { display = "[[sarcastic]]", pos_categories = "sarcastic terms", } labels["school slang"] = { aliases = {"public school slang"}, display = "[[school]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["self-deprecatory"] = { aliases = {"self-deprecating"}, display = "[[self-deprecatory]]", -- should be "terms with X senses", leaving "X terms" to the term-context temp? pos_categories = "self-deprecatory terms", } -- Swahili Sheng cant / argot -- should this be in a language-specific module? labels["Sheng"] = { Wikipedia = "Sheng slang", plain_categories = true, } labels["siglum"] = { aliases = {"sigla"}, glossary = true, pos_categories = "sigla", } --see also "long scale" labels["short scale"] = { display = "[[w:Long and short scales|short scale]]" } labels["balbal"] = { --TLCHANGE aliases = {"slang"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang balbal", --TLCHANGE true, } labels["solemn"] = { glossary = true, pos_categories = "solemn terms", } labels["Stenoscript"] = { aliases = {"stenoscript"}, display = "[[Stenoscript]]", pos_categories = "Stenoscript abbreviations", } labels["pinalitang pagbaybay"] = { --TLCHANGE aliases = {"superseded"}, --TLCHANGE glossary = true } labels["swear word"] = { aliases = {"profanity", "expletive"}, pos_categories = "swear words", } labels["syncopated"] = { aliases = {"syncope", "syncopic", "syncopation"}, glossary = true, pos_categories = "syncopic forms", } labels["synecdochically"] = { aliases = {"synecdochic", "synecdochical", "synecdoche"}, glossary = true, pos_categories = "synecdoches", } labels["technical"] = { display = "[[technical]]", pos_categories = "technical terms", } labels["telic"] = { glossary = true, } labels["text messaging"] = { aliases = {"texting"}, display = "[[text messaging]]", pos_categories = "text messaging slang", } labels["tone indicator"] = { display = "[[tone indicator]]", pos_categories = "tone indicators", } labels["trademark"] = { display = "[[trademark]]", pos_categories = "trademarks", } labels["nilipat"] = { aliases = {"transferred", "transferred sense"}, glossary = true, pos_categories = "na salitang may kahulugang nilipat", } labels["transferred senses"] = { display = "[[transferred sense#English|transferred senses]]", pos_categories = "terms with transferred senses", } labels["transgender slang"] = { aliases = {"trans slang"}, display = "[[transgender]] {{glossary|slang}}", pos_categories = true, } labels["Twitch-speak"] = { display = "[[Twitch-speak]]", pos_categories = true, } labels["uds."] = { display = "[[Appendix:Spanish pronouns#Ustedes and vosotros|used formally in Spain]]", } labels["di-karaniwan"] = { aliases = {"uncommon"}, --TLCHANGE glossary = true, sense_categories = true, } labels["anyong di-karaniwan"] = { --TLCHANGE aliases = {"uncommon form"}, --TLCHANGE glossary = "di-karaniwan", --TLCHANGE "uncommon", display = "di-karaniwan", --TLCHANGE "uncommon", pos_categories = "na anyong di-karaniwan", --TLCHANGE "uncommon forms", } labels["university slang"] = { aliases = {"college slang", "student slang"}, display = "[[university]] {{glossary|slang}}", topical_categories = "Universities", pos_categories = "student slang", } labels["verlan"] = { glossary = true, plain_categories = true, } labels["very rare"] = { display = "very [[Appendix:Glossary#rare|rare]]", sense_categories = "rare", } labels["bulgar"] = { --TLCHANGE aliases = {"coarse", "obscene", "profane", "vulgar"}, --TLCHANGE glossary = true, pos_categories = "na salitang bulgar", --TLCHANGE "vulgarities", } labels["vesre"] = { Wikipedia = true, plain_categories = true, } labels["youth slang"] = { display = "[[youth]] {{glossary|slang}}", pos_categories = "slang", } labels["2channel slang"] = { aliases = {"2channel", "2ch slang"}, display ="[[w:2channel|2channel]] {{glossary|slang}}", pos_categories = {"internet slang" , "2channel slang"}, } -- for Awetí, Karajá, etc., where men & women use different words labels["women's speech"] = { aliases = {"female speech"}, glossary = "women's speech", pos_categories = "women's speech terms", } -- terms applying to Old Norse skaldic poetry labels["kenning"] = { aliases = {"Kenning"}, Wikipedia = "Kenning", pos_categories = "kennings", } labels["heiti"] = { aliases = {"Heiti"}, Wikipedia = "Heiti", pos_categories = true, } return require("Module:labels").finalize_data(labels) om3zqfqbom9cgja4jzwpspwv49y9znv 828 32629 178433 177388 2026-10-26T06:26:55Z GinawaSaHapon 3989 178433 Scribunto text/plain local m_langdata = require("Module:languages/data") -- Loaded on demand, as it may not be needed (depending on the data). local function u(...) u = require("Module:string utilities").char return u(...) end local c = m_langdata.chars local p = m_langdata.puaChars local s = m_langdata.shared local m = {} m["aav-khs-pro"] = { "Proto-Khasian", 116773216, "aav-khs", "Latn", type = "reconstructed", } m["aav-nic-pro"] = { "Proto-Nicobarese", 116773793, "aav-nic", "Latn", type = "reconstructed", } m["aav-pkl-pro"] = { "Proto-Pnar-Khasi-Lyngngam", 116773259, "aav-pkl", "Latn", type = "reconstructed", } m["aav-pro"] = { -- mkh-pro will merge into this "Proto-Austroasiatic", 116773186, "aav", "Latn", type = "reconstructed", } m["afa-pro"] = { "Proto-Afroasiatic", 269125, "afa", "Latn", type = "reconstructed", } m["alg-aga"] = { "Agawam", nil, "alg-eas", "Latn", } m["alg-pro"] = { "Proto-Algonquian", 7251834, "alg", "Latn", type = "reconstructed", sort_key = {remove_diacritics = "·"}, } m["alv-ama"] = { "Amasi", 4740400, "nic-grs", "Latn", strip_diacritics = {remove_diacritics = c.grave .. c.acute .. c.circ .. c.tilde .. c.macron}, } m["alv-bgu"] = { "Bainouk Gubeeher", 17002646, "alv-bny", "Latn", } m["alv-bua-pro"] = { "Proto-Bua", 116773723, "alv-bua", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-cng-pro"] = { "Proto-Cangin", 116773726, "alv-cng", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-edo-pro"] = { "Proto-Edoid", 116773206, "alv-edo", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-fli-pro"] = { "Proto-Fali", 116773754, "alv-fli", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-gbe-pro"] = { "Proto-Gbe", 116773208, "alv-gbe", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-gng-pro"] = { "Proto-Guang", 116773757, "alv-gng", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-gtm-pro"] = { "Proto-Central Togo", 116773732, "alv-gtm", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-gwa"] = { "Gwara", 16945580, "nic-pla", "Latn", } m["alv-hei-pro"] = { "Proto-Heiban", 116773760, "alv-hei", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-ido-pro"] = { "Proto-Idomoid", 116773764, "alv-ido", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-igb-pro"] = { "Proto-Igboid", 116773765, "alv-igb", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-kwa-pro"] = { "Proto-Kwa", 116773780, "alv-kwa", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-mum-pro"] = { "Proto-Mumuye", 116773791, "alv-mum", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-nup-pro"] = { "Proto-Nupoid", 116773795, "alv-nup", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-pro"] = { "Proto-Atlantic-Congo", 116732838, "alv", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-edk-pro"] = { "Proto-Edekiri", nil, "alv-edk", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-yor-pro"] = { "Proto-Yoruba", nil, "alv-yor", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-yrd-pro"] = { "Proto-Yoruboid", 116773824, "alv-yrd", "Latn", type = "reconstructed", } m["alv-von-pro"] = { "Proto-Volta-Niger", 116773820, "alv-von", "Latn", type = "reconstructed", } m["apa-pro"] = { "Proto-Apachean", 116773135, "apa", "Latn", type = "reconstructed", } m["aql-pro"] = { "Proto-Algic", 18389588, "aql", "Latn", type = "reconstructed", sort_key = {remove_diacritics = "·"}, } m["art-adu"] = { "Adûni", 1232159, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", } m["art-bel"] = { "Belter Creole", 108055510, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", sort_key = { remove_diacritics = c.acute, from = {"ɒ"}, to = {"a"}, }, } m["art-blk"] = { "Bolak", 2909283, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", } m["art-bsp"] = { "Black Speech", 686210, "art", "Latn, Teng", type = "appendix-constructed", } m["art-com"] = { "Communicationssprache", 35227, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", } m["art-dtk"] = { "Dothraki", 2914733, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", } m["art-elo"] = { "Eloi", nil, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", } m["art-gld"] = { "Goa'uld", 19823, "art", "Latn, Egyp, Mero", type = "appendix-constructed", } m["art-lap"] = { "Lapine", 6488195, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", } m["art-man"] = { "Mandalorian", 54289, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", } m["art-mun"] = { "Mundolinco", 851355, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", } m["art-nav"] = { "Naʼvi", 316939, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", } m["art-vlh"] = { "High Valyrian", 64483808, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", } m["ath-nic"] = { "Nicola", 20609, "ath-nor", "Latn", } m["ath-pro"] = { "Proto-Athabaskan", 104841722, "ath", "Latn", type = "reconstructed", } m["auf-pro"] = { "Proto-Arawa", 116773706, "auf", "Latn", type = "reconstructed", } m["aus-alu"] = { "Alungul", 16827670, "aus-pmn", "Latn", } m["aus-and"] = { "Andjingith", 4754509, "aus-pmn", "Latn", } m["aus-ang"] = { "Angkula", 16828520, "aus-pmn", "Latn", } m["aus-arn-pro"] = { "Proto-Arnhem", 116773720, "aus-arn", "Latn", type = "reconstructed", } m["aus-bra"] = { "Barranbinya", 4863220, "aus-pmn", "Latn", } m["aus-brm"] = { "Barunggam", 4865914, "aus-pmn", "Latn", } m["aus-cww-pro"] = { "Proto-Central New South Wales", 116773199, "aus-cww", "Latn", type = "reconstructed", } m["aus-dal-pro"] = { "Proto-Daly", 116773743, "aus-dal", "Latn", type = "reconstructed", } m["aus-guw"] = { "Guwar", 6652138, "aus-pam", "Latn", } m["aus-lsw"] = { "Little Swanport", 6652138, "qfa-unc", "Latn", } m["aus-mbi"] = { "Mbiywom", 6799701, "aus-pmn", "Latn", } m["aus-ngk"] = { "Ngkoth", 7022405, "aus-pmn", "Latn", } m["aus-nyu-pro"] = { "Proto-Nyulnyulan", 116773797, "aus-nyu", "Latn", type = "reconstructed", } m["aus-pam-pro"] = { "Proto-Pama-Nyungan", 33942, "aus-pam", "Latn", type = "reconstructed", } m["aus-tul"] = { "Tulua", 16938541, "aus-pam", "Latn", } m["aus-uwi"] = { "Uwinymil", 7903995, "aus-arn", "Latn", } m["aus-wdj-pro"] = { "Proto-Iwaidjan", 116773767, "aus-wdj", "Latn", type = "reconstructed", } m["aus-won"] = { "Wong-gie", nil, "aus-pam", "Latn", } m["aus-wul"] = { "Wulguru", 8039196, "aus-dyb", "Latn", } m["aus-ynk"] = { -- contrast nny "Yangkaal", 3913770, "aus-tnk", "Latn", } m["awd-amc-pro"] = { "Proto-Amuesha-Chamicuro", nil, "awd", "Latn", type = "reconstructed", } m["awd-kmp-pro"] = { "Proto-Kampa", nil, "awd", "Latn", type = "reconstructed", } m["awd-prw-pro"] = { "Proto-Paresi-Waura", nil, "awd", "Latn", type = "reconstructed", } m["awd-ama"] = { "Amarizana", 16827787, "awd", "Latn", } m["awd-ana"] = { "Anauyá", 16828252, "awd", "Latn", } m["awd-apo"] = { "Apolista", 16916645, "awd", "Latn", } m["awd-cab"] = { "Cabre", 16850160, "awd", "Latn", } m["awd-gnu"] = { "Guinau", 3504087, "awd", "Latn", } m["awd-kar"] = { "Cariay", 16920253, "awd", "Latn", } m["awd-kaw"] = { "Kawishana", 6379993, "awd-nwk", "Latn", } m["awd-kus"] = { "Kustenau", 5196293, "awd", "Latn", } m["awd-man"] = { "Manao", 6746920, "awd", "Latn", } m["awd-mar"] = { "Marawan", 6755108, "awd", "Latn", } m["awd-mpr"] = { "Maipure", 6736872, "awd", "Latn", } m["awd-mrt"] = { "Mariaté", 16910017, "awd-nwk", "Latn", } m["awd-nwk-pro"] = { "Proto-Nawiki", 116773234, "awd-nwk", "Latn", type = "reconstructed", } m["awd-pai"] = { "Paikoneka", 128807835, "awd", "Latn", } m["awd-pas"] = { "Pasé", 7143168, "awd-nwk", "Latn", } m["awd-pro"] = { "Proto-Arawak", 97573478, "awd", "Latn", type = "reconstructed", } m["awd-she"] = { "Shebayo", 7492248, "awd", "Latn", } m["awd-taa-pro"] = { "Proto-Ta-Arawak", 116773282, "awd-taa", "Latn", type = "reconstructed", } m["awd-wai"] = { "Wainumá", 16910017, "awd-nwk", "Latn", } m["awd-yum"] = { "Yumana", 8061062, "awd-nwk", "Latn", } m["azc-caz"] = { "Cazcan", 5055514, "azc", "Latn", } m["azc-cup-pro"] = { "Proto-Cupan", 116773738, "azc-cup", "Latn", type = "reconstructed", } m["azc-ktn"] = { "Kitanemuk", 3197558, "azc-tak", "Latn", } m["azc-nah-pro"] = { "Proto-Nahuan", 7251860, "azc-nah", "Latn", type = "reconstructed", } m["azc-num-pro"] = { "Proto-Numic", 116773247, "azc-num", "Latn", type = "reconstructed", } m["azc-pro"] = { "Proto-Uto-Aztecan", 96400333, "azc", "Latn", type = "reconstructed", } m["azc-tak-pro"] = { "Proto-Takic", 116773283, "azc-tak", "Latn", type = "reconstructed", } m["azc-tat"] = { "Tataviam", 743736, "azc", "Latn", } m["ber-pro"] = { "Proto-Berber", 2855698, "ber", "Latn", type = "reconstructed", } m["ber-fog"] = { "Fogaha", 107610173, "ber", "Latn", } m["ber-zuw"] = { "Zuwara", 4117169, "ber", "Latn", } m["bnt-bal"] = { "Balong", 93935237, "bnt-bbo", "Latn", } m["bnt-bon"] = { "Boma Nkuu", nil, "bnt", "Latn", } m["bnt-boy"] = { "Boma Yumu", nil, "bnt", "Latn", } m["bnt-bwa"] = { "Bwala", 128810345, "bnt-tek", "Latn", } m["bnt-cmw"] = { "Chimwiini", 4958328, "bnt-swh", "Latn", } m["bnt-ind"] = { "Indanga", 51412803, "bnt", "Latn", } m["bnt-lal"] = { "Lala (South Africa)", 6480154, "bnt-ngu", "Latn", } m["bnt-mpi"] = { "Mpiin", 93937013, "bnt-bdz", "Latn", } m["bnt-mpu"] = { "Mpuono", -- not to be confused with Mbuun zmp 36056, "bnt", "Latn", } m["bnt-ngu-pro"] = { "Proto-Nguni", 961559, "bnt-ngu", "Latn", type = "reconstructed", sort_key = {remove_diacritics = c.grave .. c.acute .. c.circ .. c.caron}, } m["bnt-phu"] = { "Phuthi", 33796, "bnt-ngu", "Latn", strip_diacritics = {remove_diacritics = c.grave .. c.acute}, } m["bnt-pro"] = { "Proto-Bantu", 3408025, "bnt", "Latn", type = "reconstructed", sort_key = "bnt-pro-sortkey", } m["bnt-sab-pro"] = { "Proto-Sabaki", nil, -- Q2209395 is the code for the Sabaki family "bnt-sab", "Latn", type = "reconstructed", } m["bnt-sbo"] = { "South Boma", nil, "bnt", "Latn", } m["bnt-sts-pro"] = { "Proto-Sotho-Tswana", 116773278, "bnt-sts", "Latn", type = "reconstructed", } m["btk-pro"] = { "Proto-Batak", 116773191, "btk", "Latn", type = "reconstructed", } m["cau-abz-pro"] = { "Proto-Abkhaz-Abaza", 7251831, "cau-abz", "Latn", type = "reconstructed", } m["cau-and-pro"] = { "Proto-Andian", nil, "cau-and", "Latn", type = "reconstructed", } m["cau-ava-pro"] = { "Proto-Avaro-Andian", 116773187, "cau-ava", "Latn", type = "reconstructed", } m["cau-cir-pro"] = { "Proto-Circassian", 7251838, "cau-cir", "Latn", type = "reconstructed", } m["cau-drg-pro"] = { "Proto-Dargwa", 116773205, "cau-drg", "Latn", type = "reconstructed", } m["cau-lzg-pro"] = { "Proto-Lezghian", 116773223, "cau-lzg", "Latn", type = "reconstructed", } m["cau-nec-pro"] = { "Proto-Northeast Caucasian", 116773244, "cau-nec", "Latn", type = "reconstructed", } m["cau-nkh-pro"] = { "Proto-Nakh", 108032840, "cau-nkh", "Latn", type = "reconstructed", } m["cau-nwc-pro"] = { "Proto-Northwest Caucasian", 7251861, "cau-nwc", "Latn", type = "reconstructed", } m["cau-tsz-pro"] = { "Proto-Tsezian", 116773287, "cau-tsz", "Latn", type = "reconstructed", } m["cba-ata"] = { "Atanques", 4812783, "cba", "Latn", } m["cba-cat"] = { "Catío Chibcha", 7083619, "cba", "Latn", } m["cba-dor"] = { "Dorasque", 5297532, "cba", "Latn", } m["cba-dui"] = { "Duit", 3041061, "cba", "Latn", } m["cba-hue"] = { "Huetar", 35514, "cba", "Latn", } m["cba-nut"] = { "Nutabe", 7070405, "cba", "Latn", } m["cba-pro"] = { "Proto-Chibchan", 116773203, "cba", "Latn", type = "reconstructed", } m["ccs-pro"] = { "Proto-Kartvelian", 2608203, "ccs", "Latn", type = "reconstructed", strip_diacritics = { from = {"q̣", "p̣", "ʓ", "ċ"}, to = {"q̇", "ṗ", "ʒ", "c̣"} }, } m["ccs-gzn-pro"] = { "Proto-Georgian-Zan", 23808119, "ccs-gzn", "Latn", type = "reconstructed", strip_diacritics = { from = {"q̣", "p̣", "ʓ", "ċ"}, to = {"q̇", "ṗ", "ʒ", "c̣"} }, } m["cdc-cbm-pro"] = { "Proto-Central Chadic", 116773197, "cdc-cbm", "Latn", type = "reconstructed", } m["cdc-mas-pro"] = { "Proto-Masa", 116773789, "cdc-mas", "Latn", type = "reconstructed", } m["cdc-pro"] = { "Proto-Chadic", 116773201, "cdc", "Latn", type = "reconstructed", } m["cdd-pro"] = { "Proto-Caddoan", 116773725, "cdd", "Latn", type = "reconstructed", } m["cel-bry-pro"] = { "Proto-Brythonic", 1248800, "cel-bry", "Latn, Polyt", sort_key = { Latn = "cel-bry-pro-sortkey", }, -- Polyt translit, display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["cel-gal"] = { "Gallaecian", 3094789, "cel-his", } m["cel-gau"] = { "Gaulish", 29977, "cel", "Latn, Polyt, Ital", strip_diacritics = { Latn = {remove_diacritics = c.macron .. c.breve .. c.diaer}, }, sort_key = { Latn = "cel-bry-pro-sortkey", }, -- Ital translit in [[Module:scripts/data]] -- Polyt translit, display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["cel-pro"] = { "Proto-Celtic", 653649, "cel", "Latn", type = "reconstructed", sort_key = "cel-pro-sortkey", } m["chi-pro"] = { "Proto-Chimakuan", 116773734, "chi", "Latn", type = "reconstructed", } m["chm-pro"] = { "Proto-Mari", 116773788, "chm", "Latn", type = "reconstructed", } m["cmc-pro"] = { "Proto-Chamic", 114793834, "cmc", "Latn", type = "reconstructed", } m["crp-bip"] = { "Basque-Icelandic Pidgin", 810378, "crp", "Latn", ancestors = "eu", } m["crp-gep"] = { "West Greenlandic Pidgin", 17036301, "crp", "Latn", ancestors = "kl", } m["crp-kia"] = { "Kiautschou German Pidgin", 108314615, "crp", "Latn", ancestors = "de", } m["crp-mar"] = { "Maroon Spirit Language", 1093206, "crp", "Latn", ancestors = "en", } m["crp-mpp"] = { "Macau Pidgin Portuguese", 128804537, "crp", "Hant, Latn", ancestors = "pt", sort_key = {Hant = "Hani-sortkey"}, } m["crp-rsn"] = { "Russenorsk", 505125, "crp", "Cyrl, Latn", ancestors = "nn, ru", translit = {Cyrl = "ru-translit"}, } m["crp-spp"] = { "Samoan Plantation Pidgin", 7409948, "crp", "Latn", ancestors = "en", } m["crp-slb"] = { "Solombala English", 7558525, "crp", "Cyrl, Latn", ancestors = "en, ru", translit = {Cyrl = "ru-translit"}, } m["crp-tpr"] = { "Taimyr Pidgin Russian", 16930506, "crp", "Cyrl", ancestors = "ru", translit = "ru-translit", } m["csu-bba-pro"] = { "Proto-Bongo-Bagirmi", 116773722, "csu-bba", "Latn", type = "reconstructed", } m["csu-maa-pro"] = { "Proto-Mangbetu", 116773786, "csu-maa", "Latn", type = "reconstructed", } m["csu-pro"] = { "Proto-Central Sudanic", 116773730, "csu", "Latn", type = "reconstructed", } m["csu-sar-pro"] = { "Proto-Sara", 116773809, "csu-sar", "Latn", type = "reconstructed", } m["cus-ash"] = { "Ashraaf", 4805855, "cus-som", "Latn", } m["cus-hec-pro"] = { "Proto-Highland East Cushitic", 116773761, "cus-hec", "Latn", type = "reconstructed", } m["cus-som-pro"] = { "Proto-Somaloid", nil, "cus-som", "Latn", type = "reconstructed", } m["cus-sou-pro"] = { "Proto-South Cushitic", 126081567, "cus-sou", "Latn", type = "reconstructed", } m["cus-pro"] = { "Proto-Cushitic", 116773204, "cus", "Latn", type = "reconstructed", } m["dmn-dam"] = { "Dama (Sierra Leone)", 19601574, "dmn", "Latn", } m["dra-bry"] = { "Beary", 1089116, "qfa-mix", "Mlym, Knda", ancestors = "ml, tcy", -- Knda translit in [[Module:scripts/data]] -- Mlym translit in [[Module:scripts/data]] } m["dra-cen-pro"] = { "Proto-Central Dravidian", nil, "dra-cen", "Latn", type = "reconstructed", } m["dra-mkn"] = { "Middle Kannada", 128810572, "dra-kan", "Knda", -- Knda translit in [[Module:scripts/data]] } m["dra-nor-pro"] = { "Proto-North Dravidian", 124433593, "dra-nor", "Latn", type = "reconstructed", } m["dra-okn"] = { "Old Kannada", 15723156, "dra-kan", "Knda", -- Knda translit in [[Module:scripts/data]] } m["dra-ote"] = { "Old Telugu", 126720868, "dra-tel", "Telu", translit = "te-translit", } m["dra-pro"] = { "Proto-Dravidian", 1702853, "dra", "Latn", type = "reconstructed", } m["dra-sdo-pro"] = { "Proto-South Dravidian I", 104847952, -- Wikipedia's "Proto-South Dravidian" is Proto-South Dravidian I in this scheme. "dra-sdo", "Latn", type = "reconstructed", } m["dra-sdt-pro"] = { "Proto-South Dravidian II", 128885257, "dra-sdt", "Latn", type = "reconstructed", } m["dra-sou-pro"] = { "Proto-South Dravidian", 128886121, "dra-sou", "Latn", type = "reconstructed", } m["egx-dem"] = { "Demotic Egyptian", 36765, "egx", "Latn, Egyd, Polyt", sort_key = { Latn = { remove_diacritics = "'%-%s", from = {"ꜣ", "j", "e", "ꜥ", "y", "w", "b", "p", "f", "m", "n", "r", "l", "ḥ", "ḫ", "h̭", "ẖ", "h", "š", "s", "q", "k", "g", "ṱ", "ṯ", "t", "ḏ", "%.", "⸗"}, to = {p[1], p[2], p[3], p[4], p[5], p[6], p[7], p[8], p[9], p[10], p[11], p[12], p[13], p[15], p[16], p[16], p[17], p[14], p[19], p[18], p[20], p[21], p[22], p[23], p[24], p[23], p[25], p[26], p[26]} }, }, -- Polyt translit, display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["dmn-pro"] = { "Proto-Mande", 116773785, "dmn", "Latn", type = "reconstructed", } m["dmn-mdw-pro"] = { "Proto-Western Mande", 116773822, "dmn-mdw", "Latn", type = "reconstructed", } m["dru-pro"] = { "Proto-Rukai", 116773807, "map", "Latn", type = "reconstructed", } m["ero-gsz"] = { "Geshiza", nil, "ero", "Latn", } m["ero-nya"] = { "Nyagrong Minyag", nil, "ero", "Latn", } m["ero-tau"] = { "Stau", nil, "ero", "Latn", } m["esx-esk-pro"] = { "Proto-Eskimo", 7251842, "esx-esk", "Latn", type = "reconstructed", } m["esx-ink"] = { "Inuktun", 1671647, "esx-inu", "Latn", } m["esx-inq"] = { "Inuinnaqtun", 28070, "esx-inu", "Latn", } m["esx-inu-pro"] = { "Proto-Inuit", 60785588, "esx-inu", "Latn", type = "reconstructed", } m["esx-pro"] = { "Proto-Eskimo-Aleut", 7251843, "esx", "Latn", type = "reconstructed", } m["esx-tut"] = { "Tunumiisut", 15665389, "esx-inu", "Latn", } m["euq-pro"] = { "Proto-Basque", 938011, "euq", "Latn", type = "reconstructed", } m["gba-pro"] = { "Proto-Gbaya", nil, "gba", "Latn", type = "reconstructed", } m["gem-pro"] = { "Proto-Germanic", 669623, "gem", "Latn", type = "reconstructed", sort_key = "gem-pro-sortkey", } m["gme-bur"] = { "Burgundian", 47625, "gme", "Latn", } m["gme-cgo"] = { "Crimean Gothic", 36211, "gme", "Latn", } m["gmq-gut"] = { "Gutnish", 1256646, "gmq", "Latn", ancestors = "gmq-ogt", } m["gmq-jmk"] = { "Jamtish", 35512, "gmq-eas", "Latn", } m["gmq-mno"] = { "Middle Norwegian", 3417070, "gmq-wes", "Latn", } m["gmq-oda"] = { "Old Danish", 12330003, "gmq-eas", "Latn, Runr", strip_diacritics = {remove_diacritics = c.macron}, } m["gmq-ogt"] = { "Old Gutnish", 1133488, "gmq", "Latn, Runr", ancestors = "non", } m["gmq-osw"] = { "Old Swedish", 2417210, "gmq-eas", "Latn, Runr", strip_diacritics = {remove_diacritics = c.macron}, } m["gmq-pro"] = { "Proto-Norse", 1671294, "gmq", "Runr", translit = "Runr-translit", } m["gmq-scy"] = { "Scanian", 768017, "gmq-eas", "Latn", } m["gmw-bgh"] = { "Bergish", 329030, "gmw-frk", "Latn", } m["gmw-cfr"] = { "Central Franconian", 572197, "gmw-hgm", "Latn", ancestors = "gmh", wikimedia_codes = "ksh", } m["gmw-ecg"] = { "East Central German", 499344, -- subsumes Q699284, Q152965 "gmw-hgm", "Latn", ancestors = "gmh", } m["gmw-fin"] = { "Fingallian", 3072588, "gmw-ian", "Latn", } m["gmw-gts"] = { "Gottscheerish", 533109, "gmw-hgm", "Latn", ancestors = "bar", } m["gmw-jdt"] = { "Jersey Dutch", 1687911, "gmw-frk", "Latn", ancestors = "nl", } m["gmw-msc"] = { "Middle Scots", 3327000, "gmw-ang", "Latn", ancestors = "enm-esc", } m["gmw-pro"] = { "Proto-West Germanic", 78079021, "gmw", "Latn, Runr", -- type = "reconstructed", -- largely but not entirely reconstructed (like Proto-Norse); see April '24 BP, set back to reconstructed (?) if 'anti-asterisk' is added sort_key = "gmw-pro-sortkey", } m["gmw-rfr"] = { "Rhine Franconian", 707007, "gmw-hgm", "Latn", ancestors = "gmh", } m["gmw-stm"] = { "Sathmar Swabian", 2223059, "gmw-hgm", "Latn", ancestors = "swg", } m["gmw-tsx"] = { "Transylvanian Saxon", 260942, "gmw-hgm", "Latn", ancestors = "gmw-cfr", } m["gmw-vog"] = { "Volga German", 312574, "gmw-hgm", "Latn", ancestors = "gmw-rfr", } m["gmw-zps"] = { "Zipser German", 205548, "gmw-hgm", "Latn", ancestors = "gmh", } m["gn-cls"] = { "Classical Guarani", 17478065, "gn", "Latn", } m["grk-cal"] = { "Calabrian Greek", 1146398, "grk", "Latn, Grek", ancestors = "grk-ita", translit = { Grek = "el-translit", }, -- Grek display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["grk-ita"] = { "Italiot Greek", 19720507, "grk", "Latn, Grek", ancestors = "gkm", translit = { Grek = "el-translit", }, -- Grek display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["grk-mar"] = { "Mariupol Greek", 4400023, "grk", "Cyrl, Latn, Grek", ancestors = "gkm", translit = { Cyrl = "grk-mar-translit", Grek = "grk-mar-translit", }, override_translit = true, strip_diacritics = { Cyrl = {remove_diacritics = c.acute}, }, -- Grek display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["grk-pro"] = { "Proto-Hellenic", 1231805, "grk", "Latn, Polyt", type = "reconstructed", sort_key = {Latn = { from = {"ʰ", "ʷ"}, to = {"h", "w"}, remove_diacritics = c.grave .. c.acute .. c.macron .. c.breve .. c.caron }}, -- Polyt translit, display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] -- NOTE: formerly no translit specified for Polyt; presumably an accidental omission; if not, set Polyt = false in -- the translit section } m["hmn-pro"] = { "Proto-Hmong", 116773210, "hmn", "Latn", type = "reconstructed", } m["hmx-mie-pro"] = { "Proto-Mien", 116773229, "hmx-mie", "Latn", type = "reconstructed", } m["hmx-pro"] = { "Proto-Hmong-Mien", 7251846, "hmx", "Latn", type = "reconstructed", } m["hyx-pro"] = { "Proto-Armenian", 3848498, "hyx", "Latn", type = "reconstructed", } m["iir-nur-pro"] = { "Proto-Nuristani", 116773248, "iir-nur", "Latn", type = "reconstructed", } m["iir-pro"] = { "Proto-Indo-Iranian", 966439, "iir", "Latn", type = "reconstructed", } m["ijo-pro"] = { "Proto-Ijoid", 116773766, "ijo", "Latn", type = "reconstructed", } m["inc-apa"] = { "Apabhramsa", 616419, "inc-mid", "Deva, Shrd, Sidd", ancestors = "pra", translit = { Deva = "sa-translit", -- Shrd translit in [[Module:scripts/data]] -- Sidd translit in [[Module:scripts/data]] }, } m["inc-ash"] = { "Ashokan Prakrit", 104854379, "inc-mid", "Brah, Khar", ancestors = "sa", translit = { -- Brah translit in [[Module:scripts/data]] Khar = "Khar-translit", }, } m["inc-dng-pro"] = { "Proto-Dangari", nil, "inc-dng", "Latn", type = "reconstructed", } m["inc-kam"] = { "Kamarupi Prakrit", 6356097, "inc-bas", "Brah, Sidd", -- Brah, Sidd translit in [[Module:scripts/data]] } m["inc-kho"] = { "Kholosi", 24952008, "inc-snd", "Latn", } m["inc-krd-pro"] = { "Proto-Kamta", 128816843, "inc-bas", "Latn", ancestors = "inc-kam", type = "reconstructed", } m["inc-mas"] = { "Middle Assamese", 128806836, "inc-bas", "as-Beng", ancestors = "inc-oas", translit = "inc-mas-translit", } m["inc-mbn"] = { "Gitnang Benggali", --TLCHANGE 113559927, "inc-bas", "Beng", ancestors = "inc-obn", translit = "inc-mbn-translit", english_name = "Middle Bengali", --TLCHANGE } m["inc-mgu"] = { "Middle Gujarati", 24907429, "inc-wes", "Deva", ancestors = "inc-ogu", } m["inc-mor"] = { "Middle Odia", 128810882, "inc-eas", "Orya", ancestors = "inc-oor", } m["inc-oas"] = { "Early Assamese", 85758237, "inc-bas", "as-Beng", ancestors = "inc-kam", translit = "inc-oas-translit", } m["inc-oaw"] = { "Old Awadhi", nil, "inc-hie", "Deva, Kthi, ur-Arab", strip_diacritics = { from = {"هٔ", "ۂ"}, -- character "ۂ" code U+06C2 to "ه" and "هٔ" (U+0647 + U+0654) to "ه" to = {"ہ", "ہ"}, remove_diacritics = c.fathatan .. c.dammatan .. c.kasratan .. c.fatha .. c.damma .. c.kasra .. c.shadda .. c.sukun .. c.nunghunna .. c.superalef }, translit = { Deva = "sa-translit", Kthi = "sa-Kthi-translit", ["ur-Arab"] = "inc-ohi-translit", }, } m["inc-obn"] = { "Lumang Benggali", --TLCHANGE 113559926, "inc-bas", "Beng", english_name = "Old Bengali", --TLCHANGE } m["inc-ogu"] = { "Old Gujarati", 24907427, "inc-wes", "Deva", translit = "sa-translit", } m["inc-ohi"] = { "Lumang Hindi", --TLCHANGE 48767781, "inc-hiw", "Deva, ur-Arab", strip_diacritics = { from = {"هٔ", "ۂ"}, -- character "ۂ" code U+06C2 to "ه" and "هٔ" (U+0647 + U+0654) to "ه" to = {"ہ", "ہ"}, remove_diacritics = c.fathatan .. c.dammatan .. c.kasratan .. c.fatha .. c.damma .. c.kasra .. c.shadda .. c.sukun .. c.nunghunna .. c.superalef }, translit = { Deva = "sa-translit", ["ur-Arab"] = "inc-ohi-translit", }, english_name = "Old Hindi", --TLCHANGE } m["inc-oor"] = { "Old Odia", 128807801, "inc-eas", "Orya", } m["inc-opa"] = { "Old Punjabi", 115270971, "inc-pan", "Guru, pa-Arab", translit = { Guru = "inc-opa-Guru-translit", ["pa-Arab"] = "pa-Arab-translit", }, strip_diacritics = {remove_diacritics = c.fathatan .. c.dammatan .. c.kasratan .. c.fatha .. c.damma .. c.kasra .. c.shadda .. c.sukun}, } m["inc-pro"] = { "Proto-Indo-Aryan", 23808344, "inc", "Latn", type = "reconstructed", } m["ine-ana-pro"] = { "Proto-Anatolian", 7251833, "ine-ana", "Latn", type = "reconstructed", } m["ine-bsl-pro"] = { "Proto-Balto-Slavic", 1703347, "ine-bsl", "Latn", type = "reconstructed", sort_key = { from = {"[áā]", "[éēḗ]", "[íī]", "[óōṓ]", "[úū]", c.acute, c.macron, "ˀ"}, to = {"a", "e", "i", "o", "u"} }, } m["ine-kal"] = { "Kalašma", 122770439, "ine-ana", "Xsux", } m["ine-pae"] = { "Paeonian", 2705672, "ine", "Polyt", -- Polyt translit, display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["ine-pro"] = { "Proto-Indo-Europeo", --TLCHANGE 37178, "ine", "Latn", type = "reconstructed", sort_key = { from = {"[áā]", "[éēḗ]", "[íī]", "[óōṓ]", "[úū]", "ĺ", "ḿ", "ń", "ŕ", "ǵ", "ḱ", "ʰ", "ʷ", "₁", "₂", "₃", c.ringbelow, c.acute, c.macron}, to = {"a", "e", "i", "o", "u", "l", "m", "n", "r", "g'", "k'", "¯h", "¯w", "1", "2", "3"} }, english_name = "Proto-Indo-European", --TLCHANGE spanish_name = "Protoindoeuropeo", --TLCHANGE } m["ine-toc-pro"] = { "Proto-Tocharian", 104841462, "ine-toc", "Latn", type = "reconstructed", } m["xme-old"] = { "Old Median", 36461, "xme", "Polyt, Latn", -- Polyt translit, display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["xme-mid"] = { "Middle Median", 12836150, "xme", "Latn", } m["xme-ker"] = { "Kermanic", 129850, "xme", "fa-Arab, Latn, Hebr", ancestors = "xme-mid", -- Hebr display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["xme-taf"] = { "Tafreshi", nil, "xme", "fa-Arab, Latn", ancestors = "xme-mid", } m["xme-ttc-pro"] = { "Proto-Tatic", 122973870, "xme-ttc", "Latn", ancestors = "xme-mid", } m["xme-kls"] = { "Kalasuri", nil, "xme-ttc", ancestors = "xme-ttc-nor", } m["xme-klt"] = { "Kilit", 3612452, "xme-ttc", "Cyrl", -- and fa-Arab? } m["xme-ott"] = { "Old Tati", 434697, "xme-ttc", "fa-Arab, Latn", } m["ira-kms-pro"] = { "Proto-Komisenian", 116773777, "ira-kms", "Latn", type = "reconstructed", } m["ira-mpr-pro"] = { "Proto-Medo-Parthian", 116773227, "ira-mpr", "Latn", type = "reconstructed", } m["ira-pat-pro"] = { "Proto-Pathan", 116773255, "ira-pat", "Latn", type = "reconstructed", } m["ira-pro"] = { "Proto-Iranian", 4167865, "ira", "Latn", type = "reconstructed", } m["ira-zgr-pro"] = { "Proto-Zaza-Gorani", 116775031, "ira-zgr", "Latn", type = "reconstructed", } m["xsc-pro"] = { "Proto-Scythian", 116773273, "xsc", "Latn", type = "reconstructed", } m["xsc-sar-pro"] = { "Proto-Sarmatian", 116773249, "xsc-sar", "Latn", type = "reconstructed", } m["xsc-skw-pro"] = { "Proto-Saka-Wakhi", 116773267, "xsc-skw", "Latn", type = "reconstructed", } m["xsc-sak-pro"] = { "Proto-Saka", 116773264, "xsc-sak", "Latn", type = "reconstructed", } m["ira-sym-pro"] = { "Proto-Shughni-Yazghulami-Munji", 116773813, "ira-sym", "Latn", type = "reconstructed", } m["ira-sgi-pro"] = { "Proto-Sanglechi-Ishkashimi", 116773808, "ira-sgi", "Latn", type = "reconstructed", } m["ira-mny-pro"] = { "Proto-Munji-Yidgha", 116773792, "ira-mny", "Latn", type = "reconstructed", } m["ira-shy-pro"] = { "Proto-Shughni-Yazghulami", 116773812, "ira-shy", "Latn", type = "reconstructed", } m["ira-shr-pro"] = { "Proto-Shughni-Roshani", 116773811, "ira-shr", "Latn", type = "reconstructed", } m["ira-sgc-pro"] = { "Proto-Sogdic", 116773276, "ira-sgc", "Latn", type = "reconstructed", } m["ira-wnj"] = { "Vanji", 3398419, "ira-shy", "Latn", } m["iro-ere"] = { "Erie", 5388365, "iro-nor", "Latn", } m["iro-min"] = { "Mingo", 128531, "iro-nor", "Latn", ietf_subtag = "i-mingo", -- grandfathered IETF tag } m["iro-nor-pro"] = { "Proto-North Iroquoian", 116773242, "iro-nor", "Latn", type = "reconstructed", } m["iro-pro"] = { "Proto-Iroquoian", 7251852, "iro", "Latn", type = "reconstructed", } m["itc-pro"] = { "Proto-Italiko", -- tlchange 17102720, "itc", "Latn", type = "reconstructed", } m["itc-psa"] = { "Pre-Samnite", 7239186, "itc-sbl", "Ital, Polyt, Latn", -- Ital translit in [[Module:scripts/data]] (NOTE: formerly not present, probably an accidental omission) -- Polyt translit, display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["jpx-hcj"] = { "Hachijō", 5637049, "jpx", "Jpan", ancestors = "ojp-eas", translit = s["jpx-translit"], display_text = s["jpx-displaytext"], strip_diacritics = s["jpx-stripdiacritics"], sort_key = s["jpx-sortkey"], } m["jpx-pro"] = { "Proto-Japonic", 3924309, "jpx", "Latn", type = "reconstructed", } m["jpx-ryu-pro"] = { "Proto-Ryukyuan", 56349069, "jpx-ryu", "Latn", type = "reconstructed", } m["kar-pro"] = { "Proto-Karen", 85794783, "kar", "Latn", type = "reconstructed", } m["kca-eas"] = { "Eastern Khanty", 30304622, "kca", "Cyrl", translit = "kca-translit", override_translit = true, -- TODO temporary until MediaWiki supports Unicode 16 (probably requires a PHP update from their side) sort_key = { Cyrl = { from = {"ᲊ"}, to = {"Ᲊ"} } }, } m["kca-nor"] = { "Northern Khanty", 30304527, "kca", "Cyrl", translit = "kca-translit", override_translit = true, -- TODO temporary until MediaWiki supports Unicode 16 (probably requires a PHP update from their side) sort_key = { Cyrl = { from = {"ᲊ"}, to = {"Ᲊ"} } }, } m["kca-pro"] = { "Proto-Khanty", 127505171, "kca", "Latn", type = "reconstructed", } m["kca-sou"] = { "Southern Khanty", 30304618, "kca", "Cyrl", translit = "kca-translit", override_translit = true, } m["khi-kho-pro"] = { "Proto-Khoe", 116773218, "khi-kho", "Latn", type = "reconstructed", } m["khi-kun"] = { "ǃKung", 32904, "khi-kxa", "Latn", } m["ko-ear"] = { "Early Modern Korean", 756014, "qfa-kor", "Kore", ancestors = "okm", translit = "okm-translit", -- Kore strip_diacritics in [[Module:scripts/data]] } m["kro-pro"] = { "Proto-Kru", 116773778, "kro", "Latn", type = "reconstructed", } m["ku-pro"] = { "Proto-Kurdish", 116773221, "ku", "Latn", type = "reconstructed", } m["map-ata-pro"] = { "Proto-Atayalic", 116773151, "map-ata", "Latn", type = "reconstructed", } m["map-bms"] = { "Banyumasan", 33219, "map", "Latn, Java", } m["map-pro"] = { "Proto-Austronesian", 49230, "map", "Latn", type = "reconstructed", } m["mis-hkl"] = { "Kelantan Peranakan Hokkien", 108794818, "qfa-mix", ancestors = "nan-hbl, sou, mfa", } m["mis-idn"] = { "Idiom Neutral", 35847, "art", "Latn", type = "appendix-constructed", } m["mis-isa"] = { "Isaurian", 16956868, nil, -- "Xsux, Hluw, Latn", } m["mis-jie"] = { "Jie", 124424186, nil, "Hani", sort_key = "Hani-sortkey", } m["mis-jzh"] = { "Jizhao", 45242758, "qfa-bej", "Latn", } m["mis-kas"] = { "Kassite", 35612, nil, "Xsux", } m["mis-mmd"] = { "Mimi of Decorse", 6862206, nil, "Latn", } m["mis-mmn"] = { "Mimi of Nachtigal", 6862207, nil, "Latn", } m["mis-phi"] = { "Philistine", 2230924, nil, "Phnx", -- Phnx translit in [[Module:scripts/data]] (NOTE: not present before, presumably an accidental omission) } m["mis-rou"] = { "Rouran", 48816637, "qfa-xgx", "Hani, Latn", sort_key = {Hani = "Hani-sortkey"}, } m["mis-tdl"] = { "Turdulian", 133176492, } m["mis-tdt"] = { "Turdetanian", 133176461, } m["mis-tnw"] = { "Tangwang", 7683179, "qfa-mix", "Latn", ancestors = "cmn, sce", } m["mis-tuh"] = { "Tuyuhun", 48816625, "qfa-xgx", "Hani, Latn", sort_key = {Hani = "Hani-sortkey"}, } m["mis-tuo"] = { "Tuoba", 48816629, "qfa-xgx", "Hani, Latn", sort_key = {Hani = "Hani-sortkey"}, } m["mis-wuh"] = { "Wuhuan", 118976867, "qfa-xgx", "Hani, Latn", sort_key = {Hani = "Hani-sortkey"}, } m["mis-xbi"] = { "Xianbei", 4448647, "qfa-xgx", "Hani, Latn", sort_key = {Hani = "Hani-sortkey"}, } m["mis-xnu"] = { "Xiongnu", 10901674, nil, "Hani, Latn", sort_key = {Hani = "Hani-sortkey"}, } m["mjg-mgl"] = { "Mongghul", 53765528, "mjg", "Latn", -- also Mong, Cyrl ? } m["mjg-mgr"] = { "Mangghuer", 56285392, "mjg", "Latn", -- also Mong, Cyrl ? } m["mkh-asl-pro"] = { "Proto-Aslian", 55630680, "mkh-asl", "Latn", type = "reconstructed", } m["mkh-ban-pro"] = { "Proto-Bahnaric", 116773189, "mkh-ban", "Latn", type = "reconstructed", } m["mkh-kat-pro"] = { "Proto-Katuic", 116773772, "mkh-kat", "Latn", type = "reconstructed", } m["mkh-khm-pro"] = { "Proto-Khmuic", 116773774, "mkh-khm", "Latn", type = "reconstructed", } m["mkh-kmr-pro"] = { "Proto-Khmeric", 55630684, "mkh-kmr", "Latn", type = "reconstructed", } m["mkh-mmn"] = { "Middle Mon", 121337926, "mkh-mnc", "Latn, Mymr", --and also Pallava ancestors = "omx", } m["mkh-mnc-pro"] = { "Proto-Monic", 116773231, "mkh-mnc", "Latn", type = "reconstructed", } m["mkh-mvi"] = { "Middle Vietnamese", 9199, "mkh-vie", "Hani, Latn", sort_key = {Hani = "Hani-sortkey"}, } m["mkh-pal-pro"] = { "Proto-Palaungic", 104847372, "mkh-pal", "Latn", type = "reconstructed", } m["mkh-pea-pro"] = { "Proto-Pearic", 116773804, "mkh-pea", "Latn", type = "reconstructed", } m["mkh-pkn-pro"] = { "Proto-Pakanic", 116773803, "mkh-pkn", "Latn", type = "reconstructed", } m["mkh-pro"] = { --This will be merged into 2015 aav-pro. "Proto-Mon-Khmer", 7251859, "mkh", "Latn", type = "reconstructed", } m["mnw-tha"] = { -- To be removed. "Thai Mon", nil, "mkh-mnc", "Mymr, Thai", ancestors = "mkh-mmn", sort_key = { from = {"[%p]", "ျ", "ြ", "ွ", "ှ", "ၞ", "ၟ", "ၠ", "ၚ", "ဿ", "[็-๎]", "([เแโใไ])([ก-ฮ])ฺ?"}, to = {"", "္ယ", "္ရ", "္ဝ", "္ဟ", "္န", "္မ", "္လ", "င", "သ္သ", "", "%2%1"} }, } m["mkh-vie-pro"] = { "Proto-Vietic", 109432616, "mkh-vie", "Latn", type = "reconstructed", } m["mns-cen"] = { "Central Mansi", 128810384, "mns", "Cyrl", translit = "mns-translit", override_translit = true, } m["mns-nor"] = { "Northern Mansi", 30304537, "mns", "Cyrl", translit = "mns-translit", override_translit = true, } m["mns-pro"] = { "Proto-Mansi", 128883093, "mns", "Latn", type = "reconstructed", } m["mns-sou"] = { "Southern Mansi", 30304629, "mns", "Cyrl", translit = "mns-translit", override_translit = true, } m["mun-pro"] = { "Proto-Munda", 105102373, "mun", "Latn", type = "reconstructed", } m["myn-chl"] = { -- the stage after ''emy'' "Ch'olti'", 873995, "myn", "Latn", } m["myn-pro"] = { "Proto-Mayan", 3321532, "myn", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-ala"] = { "Alazapa", 128810233, nil, "Latn", } m["nai-bay"] = { "Bayogoula", 1563704, nil, "Latn", } m["nai-cal"] = { "Calusa", 51782, nil, "Latn", } m["nai-chi"] = { "Chiquimulilla", 25339627, "nai-xin", "Latn", } m["nai-chu-pro"] = { "Proto-Chumash", 116773736, "nai-chu", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-cig"] = { "Ciguayo", 20741700, nil, "Latn", } m["nai-ckn-pro"] = { "Proto-Chinookan", 116773735, "nai-ckn", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-guz"] = { "Guazacapán", 19572028, "nai-xin", "Latn", } m["nai-hit"] = { "Hitchiti", 1542882, "nai-mus", "Latn", } m["nai-ipa"] = { "Ipai", 3027474, "nai-yuc", "Latn", } m["nai-jtp"] = { "Jutiapa", nil, "nai-xin", "Latn", } m["nai-jum"] = { "Jumaytepeque", 25339626, "nai-xin", "Latn", } m["nai-kat"] = { "Kathlamet", 6376639, "nai-ckn", "Latn", } m["nai-klp-pro"] = { "Proto-Kalapuyan", 116773771, "nai-klp", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-knm"] = { "Konomihu", 3198734, "nai-shs", "Latn", } m["nai-kum"] = { "Kumeyaay", 4910139, "nai-yuc", "Latn", } m["nai-mac"] = { "Macoris", 21070851, nil, "Latn", } m["nai-mdu-pro"] = { "Proto-Maidun", 116773784, "nai-mdu", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-miz-pro"] = { "Proto-Mixe-Zoque", 7251858, "nai-miz", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-mus-pro"] = { "Proto-Muskogean", 116775368, "nai-mus", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-nao"] = { "Naolan", 6964594, nil, "Latn", } m["nai-nrs"] = { "New River Shasta", 7011254, "nai-shs", "Latn", } m["nai-okw"] = { "Okwanuchu", 3350126, "nai-shs", "Latn", } m["nai-per"] = { "Pericú", 3375369, nil, "Latn", } m["nai-pic"] = { "Picuris", 7191257, "nai-kta", "Latn", } m["nai-plp-pro"] = { "Proto-Plateau Penutian", 116773806, "nai-plp", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-pom-pro"] = { "Proto-Pomo", 116773262, "nai-pom", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-qng"] = { "Quinigua", 36360, nil, "Latn", } m["nai-sca-pro"] = { -- NB 'sio-pro' "Proto-Siouan" which is Proto-Western Siouan "Proto-Siouan-Catawban", 116773275, "nai-sca", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-sin"] = { "Sinacantán", 24190249, "nai-xin", "Latn", } m["nai-sln"] = { "Salvadoran Lenca", 3229434, "nai-len", "Latn", } m["nai-spt"] = { "Sahaptin", 3833015, "nai-shp", "Latn", } m["nai-tap"] = { "Tapachultec", 7684401, "nai-miz", "Latn", } m["nai-taw"] = { "Tawasa", 7689233, nil, "Latn", } m["nai-teq"] = { "Tequistlatec", 2964454, "nai-tqn", "Latn", } m["nai-tip"] = { "Tipai", 3027471, "nai-yuc", "Latn", } m["nai-tot-pro"] = { "Proto-Totozoquean", 116773285, "nai-tot", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-tsi-pro"] = { "Proto-Tsimshianic", nil, "nai-tsi", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-utn-pro"] = { "Proto-Utian", 116773290, "nai-utn", "Latn", type = "reconstructed", } m["nai-wai"] = { "Waikuri", 3118702, nil, "Latn", } m["nai-wji"] = { "Western Jicaque", 3178610, "nai-jcq", "Latn", } m["nai-yup"] = { "Yupiltepeque", 25339628, "nai-xin", "Latn", } m["nan-dat"] = { "Datian Min", 19855572, "zhx-nan", "Hants", generate_forms = "zh-generateforms", sort_key = "Hani-sortkey", } m["nan-hbl"] = { "Hokkien", 1624231, "zhx-nan", "Hants, Latn, Bopo, Kana", wikimedia_codes = "zh-min-nan", generate_forms = "zh-generateforms", sort_key = { Hani = "Hani-sortkey", Kana = "Kana-sortkey" }, } m["nan-hlh"] = { "Hailufeng Min", 120755728, "zhx-nan", "Hants", generate_forms = "zh-generateforms", sort_key = "Hani-sortkey", } m["nan-lnx"] = { "Longyan Min", 6674568, "zhx-nan", "Hants", generate_forms = "zh-generateforms", sort_key = "Hani-sortkey", } m["nan-tws"] = { "Teochew", 36759, "zhx-nan", "Hants", generate_forms = "zh-generateforms", translit = "zh-translit", sort_key = "Hani-sortkey", } m["nan-zhe"] = { "Zhenan Min", 3846710, "zhx-nan", "Hants", generate_forms = "zh-generateforms", sort_key = "Hani-sortkey", } m["nan-zsh"] = { "Sanxiang Min", 7420769, "zhx-nan", "Hants", generate_forms = "zh-generateforms", sort_key = "Hani-sortkey", } m["nds-de"] = { "German Low German", 25433, "gmw-lgm", "Latn", ancestors = "nds", ietf_subtag = "nds-DE", -- should we make this the actual code? wikimedia_codes = "nds", } m["nds-nl"] = { "Dutch Low Saxon", 516137, "gmw-lgm", "Latn", ancestors = "nds", ietf_subtag = "nds-NL", -- should we make this the actual code? wikimedia_codes = "nds-nl", } m["ngf-bin-pro"] = { "Proto-Binanderean", 137881672, "ngf-bin", "Latn", type = "reconstructed", } m["ngf-pro"] = { "Proto-Trans-New Guinea", 85794785, "ngf", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-bco-pro"] = { "Proto-Benue-Congo", 116773194, "nic-bco", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-bod-pro"] = { "Proto-Bantoid", 116773190, "nic-bod", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-eov-pro"] = { "Proto-Eastern Oti-Volta", 116773753, "nic-eov", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-gns-pro"] = { "Proto-Gurunsi", 116773759, "nic-gns", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-grf-pro"] = { "Proto-Grassfields", 116773755, "nic-grf", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-gur-pro"] = { "Proto-Gur", 116773758, "nic-gur", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-jkn-pro"] = { "Proto-Jukunoid", 116773769, "nic-jkn", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-lcr-pro"] = { "Proto-Lower Cross River", 116773782, "nic-lcr", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-ogo-pro"] = { "Proto-Ogoni", 116773799, "nic-ogo", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-ovo-pro"] = { "Proto-Oti-Volta", 116773802, "nic-ovo", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-plt-pro"] = { "Proto-Plateau", 116773805, "nic-plt", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-pro"] = { "Proto-Niger-Congo", 108000748, "nic", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-ubg-pro"] = { "Proto-Ubangian", 116773818, "nic-ubg", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-ucr-pro"] = { "Proto-Upper Cross River", 116773819, "nic-ucr", "Latn", type = "reconstructed", } m["nic-vco-pro"] = { "Proto-Volta-Congo", 116773293, "nic-vco", "Latn", type = "reconstructed", } m["nub-har"] = { "Haraza", 19572059, "nub", "Arab, Latn", } m["nub-pro"] = { "Proto-Nubian", 116773246, "nub", "Latn", type = "reconstructed", } m["omq-cha-pro"] = { "Proto-Chatino", 116773202, "omq-cha", "Latn", type = "reconstructed", } m["omq-maz-pro"] = { "Proto-Mazatec", 116773790, "omq-maz", "Latn", type = "reconstructed", } m["omq-mix-pro"] = { "Proto-Mixtecan", 21573423, "omq-mix", "Latn", type = "reconstructed", } m["omq-mxt-pro"] = { "Proto-Mixtec", 21573424, "omq-mxt", "Latn", type = "reconstructed", } m["omq-otp-pro"] = { "Proto-Oto-Pamean", 116773251, "omq-otp", "Latn", type = "reconstructed", } m["omq-pro"] = { "Proto-Oto-Manguean", 33669, "omq", "Latn", type = "reconstructed", } m["omq-sjq"] = { "San Juan Quiahije Chatino", 17003130, "omq-cha", "Latn", } m["omq-tel"] = { "Teposcolula Mixtec", nil, "omq-mxt", "Latn", } m["omq-teo"] = { "Teojomulco Chatino", 25340451, "omq-cha", "Latn", } m["omq-tri-pro"] = { "Proto-Triqui", 116773817, "omq-tri", "Latn", type = "reconstructed", } m["omq-zap-pro"] = { "Proto-Zapotecan", 116773297, "omq-zap", "Latn", type = "reconstructed", } m["omq-zpc-pro"] = { "Proto-Zapotec", 116773296, "omq-zpc", "Latn", type = "reconstructed", } m["omv-aro-pro"] = { "Proto-Aroid", 116773721, "omv-aro", "Latn", type = "reconstructed", } m["omv-diz-pro"] = { "Proto-Dizoid", 116773750, "omv-diz", "Latn", type = "reconstructed", } m["omv-pro"] = { "Proto-Omotic", 116773800, "omv", "Latn", type = "reconstructed", } m["oto-otm-pro"] = { "Proto-Otomi", 5908710, "oto-otm", "Latn", type = "reconstructed", } m["oto-pro"] = { "Proto-Otomian", 116773252, "oto", "Latn", type = "reconstructed", } m["paa-kmn"] = { "Kómnzo", 18344310, "paa-wko", "Latn", } m["paa-kwn"] = { "Kuwani", 6449056, "qfa-unc", -- poorly attested, possibly the same as or related to Kalabra "Latn", } m["paa-lei"] = { "Leitre", 85776228, "paa-isk", } m["paa-nha-pro"] = { "Proto-North Halmahera", 116773241, "paa-nha", "Latn", type = "reconstructed" } m["paa-nun"] = { "Nungon", 128807788, "ngf-ynu", "Latn", } m["phi-din"] = { "Dinapigue Agta", 16945774, "phi", "Latn", } m["phi-kal-pro"] = { "Proto-Kalamian", 116773213, "phi-kal", "Latn", type = "reconstructed", } m["phi-nag"] = { "Nagtipunan Agta", 16966111, "phi", "Latn", } m["phi-pro"] = { "Proto-Pilipino", --TLCHANGE 18204898, "phi", "Latn", type = "reconstructed", english_name = "Proto-Philippine", --TLCHANGE } m["poz-abi"] = { "Abai", 19570729, "poz-san", "Latn", } m["poz-bal"] = { "Baliledo", 4850912, "poz", "Latn", } m["poz-btk-pro"] = { "Proto-Bungku-Tolaki", 116773724, "poz-btk", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-cet-pro"] = { "Proto-Central-Eastern Malayo-Polynesian", 2269883, "poz-cet", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-hce-pro"] = { "Proto-Halmahera-Cenderawasih", 116773209, "poz-hce", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-lgx-pro"] = { "Proto-Lampungic", 116773222, "poz-lgx", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-mcm-pro"] = { "Proto-Malayo-Chamic", 116773225, "poz-mcm", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-mic-pro"] = { "Proto-Micronesian", 111939079, "poz-mic", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-mly-pro"] = { "Proto-Malayic", 98057728, "poz-mly", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-msa-pro"] = { "Proto-Malayo-Sumbawan", 116773226, "poz-msa", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-oce-pro"] = { "Proto-Oceanic", 141741, "poz-oce", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-pep-pro"] = { "Proto-Eastern Polynesian", 113988745, "poz-pep", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-pnp-pro"] = { "Proto-Nuclear Polynesian", 113988746, "poz-pnp", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-pol-pro"] = { "Proto-Polynesian", 1658709, "poz-pol", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-pro"] = { "Proto-Malayo-Polynesian", 3832960, "poz", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-sml"] = { "Sarawak Malay", 4251702, "poz-mly", "Latn, ms-Arab", } m["poz-ssw-pro"] = { "Proto-South Sulawesi", 116773279, "poz-ssw", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-swa-pro"] = { "Proto-North Sarawak", 116773243, "poz-swa", "Latn", type = "reconstructed", } m["poz-ter"] = { "Terengganu Malay", 4207412, "poz-mly", "Latn, ms-Arab", } m["pqe-pro"] = { "Proto-Eastern Malayo-Polynesian", 2269883, "pqe", "Latn", type = "reconstructed", } m["pra-niy"] = { "Niya Prakrit", 11991601, "inc-mid", "Khar", ancestors = "inc-ash", translit = "Khar-translit", } m["qfa-adm-pro"] = { "Proto-Great Andamanese", 116773756, "qfa-adm", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-bet-pro"] = { "Proto-Be-Tai", 116773193, "qfa-bet", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-cka-pro"] = { "Proto-Chukotko-Kamchatkan", 7251837, "qfa-cka", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-hur-pro"] = { "Proto-Hurro-Urartian", 116773211, "qfa-hur", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-kad-pro"] = { "Proto-Kadu", 116773770, "qfa-kad", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-kms-pro"] = { "Proto-Kam-Sui", 55630682, "qfa-kms", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-kor-pro"] = { "Proto-Koreanic", 467883, "qfa-kor", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-kra-pro"] = { "Proto-Kra", 7251854, "qfa-kra", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-lic-pro"] = { "Proto-Hlai", 7251845, "qfa-lic", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-onb-pro"] = { "Proto-Be", 116773192, "qfa-onb", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-ong-pro"] = { "Proto-Ongan", 116773801, "qfa-ong", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-tak-pro"] = { "Proto-Kra-Dai", 104901616, "qfa-tak", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-yen-pro"] = { "Proto-Yeniseian", 27639, "qfa-yen", "Latn", type = "reconstructed", } m["qfa-yuk-pro"] = { "Proto-Yukaghir", 116773294, "qfa-yuk", "Latn", type = "reconstructed", } m["qwe-kch"] = { "Kichwa", 1740805, "qwe", "Latn", ancestors = "qu", } m["qwe-pro"] = { "Proto-Quechuan", 5575757, "qwe", "Latn", type = "reconstructed", } m["roa-ang"] = { "Angevin", 56782, "roa-oil", "Latn", sort_key = s["roa-oil-sortkey"], } m["roa-bbn"] = { "Bourbonnais-Berrichon", 2899128, "roa-oil", "Latn", sort_key = s["roa-oil-sortkey"], } m["roa-brg"] = { "Bourguignon", 508332, "roa-oil", "Latn", sort_key = s["roa-oil-sortkey"], } m["roa-can"] = { "Cantabrian", 917021, "roa-asl", "Latn", } m["roa-cha"] = { "Champenois", 430018, "roa-oil", "Latn", sort_key = s["roa-oil-sortkey"], } m["roa-fcm"] = { "Franc-Comtois", 510561, "roa-oil", "Latn", sort_key = s["roa-oil-sortkey"], } m["roa-gal"] = { "Gallo", 37300, "roa-oil", "Latn", sort_key = s["roa-oil-sortkey"], } m["roa-gib"] = { "Gallo-Italic of Basilicata", 3094838, "roa-git", ancestors = "pms-old", "Latn", } m["roa-gis"] = { "Gallo-Italic of Sicily", 2629019, "roa-git", "Latn", ancestors = "pms-old", } m["roa-leo"] = { "Leones", --TLCHANGE 34108, "roa-asl", "Latn", english_name = "Leonese", --TLCHANGE spanish_name = "Leonés", --TLCHANGE } m["roa-lor"] = { "Lorrain", 671198, "roa-oil", "Latn", sort_key = s["roa-oil-sortkey"], } m["roa-oca"] = { "Lumang Katalan", --TLCHANGE 15478520, "roa-ocr", "Latn", sort_key = {remove_diacritics = c.grave .. c.acute .. c.diaer .. c.cedilla .. "·"}, english_name = "Old Catalan", --TLCHANGE } m["roa-ole"] = { "Lumang Leones", --TLCHANGE 125977465, "roa-asl", "Latn", english_name = "Old Leonese", --TLCHANGE } m["roa-ona"] = { "Old Navarro-Aragonese", 2736184, "roa-nar", "Latn", } m["roa-opt"] = { "Old Galician-Portuguese", 1072111, "roa-gap", "Latn", strip_diacritics = {remove_diacritics = c.grave .. c.acute .. c.circ}, } m["roa-orl"] = { "Orléanais", 28497058, "roa-oil", "Latn", sort_key = s["roa-oil-sortkey"], } m["roa-poi"] = { "Poitevin-Saintongeais", 514123, "roa-oil", "Latn", sort_key = s["roa-oil-sortkey"], } m["roa-tar"] = { "Tarantino", 695526, "roa-itr", "Latn", wikimedia_codes = "roa-tara", } m["sai-all"] = { "Allentiac", 19570789, "sai-hrp", "Latn", } m["sai-and"] = { -- not to be confused with 'cbc' or 'ano' "Andoquero", 16828359, "sai-wit", "Latn", } m["sai-ayo"] = { "Ayomán", 16937754, "sai-jir", "Latn", } m["sai-bae"] = { "Baenan", 3401998, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; only known through 9 words "Latn", } m["sai-bag"] = { "Bagua", 5390321, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; possibly Cariban "Latn", } m["sai-bet"] = { "Betoi", 926551, "qfa-iso", "Latn", } m["sai-bor-pro"] = { "Proto-Boran", nil, "sai-bor", "Latn", } m["sai-cac"] = { "Cacán", 945482, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; no consensus on classification "Latn", } m["sai-caq"] = { "Caranqui", 2937753, "sai-bar", "Latn", } m["sai-car-pro"] = { "Proto-Cariban", 116773196, "sai-car", "Latn", type = "reconstructed", } m["sai-cat"] = { "Catacao", 5051136, "sai-ctc", "Latn", } m["sai-cer-pro"] = { "Proto-Cerrado", 116773200, "sai-cer", "Latn", type = "reconstructed", } m["sai-chi"] = { "Chirino", 5390321, "qfa-unc", -- extinct, only four words known; possibly related to Candoshi-Shapra (cbu) "Latn", } m["sai-chn"] = { "Chaná", 5072718, "sai-crn", "Latn", } m["sai-chp"] = { "Chapacura", 5072884, "sai-cpc", "Latn", } m["sai-chr"] = { "Charrua", 5086680, "sai-crn", "Latn", } m["sai-chu"] = { "Churuya", 5118339, "sai-guh", "Latn", } m["sai-cje-pro"] = { "Proto-Central Jê", 116773198, "sai-cje", "Latn", type = "reconstructed", } m["sai-cmg"] = { "Comechingon", 6644203, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; no consensus on classification "Latn", } m["sai-cno"] = { "Chono", 5104704, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; no consensus on classification, possibly spurious "Latn", } m["sai-cnr"] = { "Cañari", 5055572, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; possibly Chimuan or Barbacoan "Latn", } m["sai-coe"] = { "Coeruna", 6425639, "sai-wit", "Latn", } m["sai-col"] = { "Colán", 5141893, "sai-ctc", "Latn", } m["sai-cop"] = { "Copallén", 5390321, "qfa-unc", -- extinct, only four words attested; possibly Cholonan "Latn", } m["sai-crd"] = { "Coroado Puri", 24191321, "sai-mje", "Latn", } m["sai-ctq"] = { "Catuquinaru", 16858455, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; vocabulary does not resemble other languages "Latn", } m["sai-cul"] = { "Culli", 2879660, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; often considered an isolate "Latn", } m["sai-cva"] = { "Cueva", 5192644, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; possibly Chocoan "Latn", } m["sai-esm"] = { "Esmeralda", 3058083, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; possibly related to Yaruro "Latn", } m["sai-ewa"] = { "Ewarhuyana", 16898104, nil, "Latn", } m["sai-gam"] = { "Gamela", 5403661, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; possibly an isolate "Latn", } m["sai-gay"] = { "Gayón", 5528902, "sai-jir", "Latn", } m["sai-gmo"] = { "Guamo", 5613495, "qfa-unc", -- extinct; "Kaufman (1990) finds a connection with the Chapacuran languages convincing." [Wikipedia] Considered an isolate by Campbell (2024). "Latn", } m["sai-gua"] = { "Guachí", 5613172, "sai-guc", "Latn", } m["sai-gue"] = { "Güenoa", 5626799, "sai-crn", "Latn", } m["sai-hau"] = { "Haush", 3128376, "sai-cho", "Latn", } m["sai-jee-pro"] = { "Proto-Jê", 116773212, "sai-jee", "Latn", type = "reconstructed", } m["sai-jko"] = { "Jeikó", 6176527, "sai-mje", "Latn", } m["sai-jrj"] = { "Jirajara", 6202966, "sai-jir", "Latn", } m["sai-kat"] = { -- contrast xoo, kzw, sai-xoc "Katembri", 6375925, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; "Kaufman (1990) has linked it with the nearly extinct Taruma, although this has not been accepted by other scholars." [Wikipedia] "Latn", } m["sai-mal"] = { "Malalí", 6741212, "sai-mje", -- considered the most divergent Maxakalían language (a subdivision of Macro-Jê), for which we have no entry "Latn", } m["sai-mar"] = { "Maratino", 6755055, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; possibly Uto-Aztecan "Latn", } m["sai-mat"] = { "Matanawi", 6786047, "qfa-unc", -- extinct; either an isolate or distantly related to the Muran languages; Campbell (2024) lists it as an isolate, Glottolog gives it as unclassified "Latn", } m["sai-mcn"] = { "Mocana", 3402048, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; given as part of the Malibu languages (geographic grouping; not a clade) "Latn", } m["sai-men"] = { "Menien", 16890110, "sai-mje", "Latn", } m["sai-mil"] = { "Millcayac", 19573012, "sai-hrp", "Latn", } m["sai-mlb"] = { "Malibu", 3402048, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; given as part of the Malibu languages (geographic grouping; not a clade) "Latn", } m["sai-msk"] = { "Masakará", 6782426, "sai-mje", "Latn", } m["sai-muc"] = { "Mucuchí", 6931290, nil, -- generally considered Timotean, for which we have no entry "Latn", } m["sai-mue"] = { "Muellama", 16886936, "sai-bar", "Latn", } m["sai-muz"] = { "Muzo", 6644203, "qfa-unc", -- extinct language of Colombia, poorly attested; may be Pijao (Cariban) "Latn", } m["sai-mys"] = { "Maynas", 16919393, "sai-cah", -- per Campbell (2024); formerly considered unclassified "Latn", } m["sai-nat"] = { "Natú", 9006749, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; "only Greenberg dares to classify [it]".[Wikipedia, quoting Moseley, Christopher; Asher, R. E.; Tait, Mary (1994), Atlas of the world's languages] "Latn", } m["sai-nje-pro"] = { "Proto-Northern Jê", 116773245, "sai-nje", "Latn", type = "reconstructed", } m["sai-opo"] = { "Opón", 7099152, "sai-car", "Latn", } m["sai-oto"] = { "Otomaco", 16879234, "sai-otm", "Latn", } m["sai-pal"] = { "Palta", 3042978, "qfa-unc", -- extinct, unclassified; possibly Chicham "Latn", } m["sai-pam"] = { "Pamigua", 5908689, "sai-otm", "Latn", } m["sai-par"] = { "Paratió", 16890038, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; possibly Xukuruan "Latn", } m["sai-peb"] = { "Peba", 3373890, "sai-pey", "Latn", } m["sai-pnz"] = { "Panzaleo", 3123275, "qfa-unc", -- extinct, unclassified; possibly Paezan "Latn", } m["sai-prh"] = { "Puruhá", 3410994, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; possibly in a famil with Cañari "Latn", } m["sai-ptg"] = { "Patagón", 128807870, "sai-tar", -- extinct, only known from 4 words, which suggest Cariban lineage (Campbell 2024) "Latn", } m["sai-pur"] = { "Purukotó", 7261622, "sai-pem", "Latn", } m["sai-pyg"] = { "Payaguá", 7156643, "sai-guc", "Latn", } m["sai-pyk"] = { "Pykobjê", 98113977, "sai-nje", "Latn", } m["sai-qmb"] = { "Quimbaya", 7272043, "qfa-unc", -- extinct, might not exist; few known words "Latn", } m["sai-qtm"] = { "Quitemo", 7272651, "sai-cpc", "Latn", } m["sai-rab"] = { "Rabona", 6644203, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested, mostly plant names; possibly Candoshi-Shapra "Latn", } m["sai-ram"] = { "Ramanos", 16902824, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested, possibly an isolate; per Glottolog: "the minuscule wordlist ... shows no convincing resemblances to surrounding languages" "Latn", } m["sai-sac"] = { "Sácata", 5390321, "qfa-unc", -- extinct, only 3 words known; possibly Candoshí or Arawakan "Latn", } m["sai-san"] = { "Sanaviron", 16895999, "qfa-unc", -- extinct, unclassified; no consensus on classification "Latn", } m["sai-sap"] = { "Sapará", 7420922, "sai-car", "Latn", } m["sai-sec"] = { "Sechura", 7442912, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; possibly Catacaoan "Latn", } m["sai-sin"] = { "Sinúfana", 7525275, "qfa-unc", -- moribund, poorly attested; possibly Chocoan "Latn", } m["sai-sje-pro"] = { "Proto-Southern Jê", 116773814, "sai-sje", "Latn", type = "reconstructed", } m["sai-tab"] = { "Tabancale", 5390321, "qfa-unc", -- extinct, only 5 words known; no obvious connections, might be an isolate "Latn", } m["sai-tal"] = { "Tallán", 16910468, "qfa-unc", -- extinct, poorly attested; might be Catacaoan "Latn", } m["sai-tap"] = { "Tapayuna", 30719984, "sai-nje", "Latn", } m["sai-tar-pro"] = { "Proto-Taranoan", 116773816, "sai-tar", "Latn", type = "reconstructed", } m["sai-teu"] = { "Teushen", 3519243, "qfa-unc", -- probably extinct by the 1950's; possibly Chonan "Latn", } m["sai-tim"] = { "Timote", 7806995, nil, -- possibly in a small Timotean family "Latn", } m["sai-tpr"] = { "Taparita", 7684460, "sai-otm", "Latn", } m["sai-trr"] = { "Tarairiú", 7685313, "qfa-unc", -- extinct, too poorly attested to classify "Latn", } m["sai-wai"] = { "Waitaká", 16918610, "qfa-unc", -- extinct, possibly Purian "Latn", } m["sai-way"] = { "Wayumara", 7960726, "sai-car", "Latn", } m["sai-wit-pro"] = { "Proto-Witotoan", 116773823, "sai-wit", "Latn", type = "reconstructed", } m["sai-wnm"] = { "Wanham", 16879440, "sai-cpc", "Latn", } m["sai-xoc"] = { -- contrast xoo, kzw, sai-kat "Xocó", 12953620, "qfa-unc", -- extinct and poorly attested; not clear if one or three languages "Latn", } m["sai-yao"] = { "Yao (South America)", 16979655, "sai-ven", "Latn", } m["sai-yar"] = { -- not the same family as 'suy' "Yarumá", 3505859, "sai-pek", "Latn", } m["sai-yri"] = { "Yuri", 2669157, "sai-tyu", "Latn", } m["sai-yup"] = { "Yupua", 8061430, "sai-tuc", "Latn", } m["sai-yur"] = { "Yurumanguí", 1281291, "qfa-unc", -- extinct, too poorly attested to classify "Latn", } m["sal-pro"] = { "Proto-Salish", 116773269, "sal", "Latn", type = "reconstructed", } m["sdv-daj-pro"] = { "Proto-Daju", 116773739, "sdv-daj", "Latn", type = "reconstructed", } m["sdv-eje-pro"] = { "Proto-Eastern Jebel", 116773751, "sdv-eje", "Latn", type = "reconstructed", } m["sdv-nil-pro"] = { "Proto-Nilotic", 116773794, "sdv-nil", "Latn", type = "reconstructed", } m["sdv-nyi-pro"] = { "Proto-Nyima", 116773796, "sdv-nyi", "Latn", type = "reconstructed", } m["sdv-tmn-pro"] = { "Proto-Taman", 116773815, "sdv-tmn", "Latn", type = "reconstructed", } m["sel-nor"] = { "Northern Selkup", 30304565, "sel", "Cyrl", translit = "sel-nor-translit", } m["sel-pro"] = { "Proto-Selkup", 128884235, "sel", "Latn", type = "reconstructed", } m["sel-sou"] = { "Southern Selkup", 30304639, "sel", "Cyrl", translit = "sel-sou-translit", } m["sem-amm"] = { "Ammonite", 279181, "sem-can", "Phnx", -- Phnx translit in [[Module:scripts/data]] } m["sem-amo"] = { "Amorite", 35941, "sem-nwe", "Xsux, Latn", } m["sem-cha"] = { "Chaha", 35543, "sem-eth", "Ethi", translit = "Ethi-translit", } m["sem-dad"] = { "Dadanitic", 21838040, "sem-cen", "Narb", -- Narb translit in [[Module:scripts/data]] } m["sem-dum"] = { "Dumaitic", 128810397, "sem-cen", "Narb", -- Narb translit in [[Module:scripts/data]] } m["sem-has"] = { "Hasaitic", 3541433, "sem-cen", "Narb", -- Narb translit in [[Module:scripts/data]] } m["sem-his"] = { "Hismaic", 22948260, "sem-cen", "Narb", -- Narb translit in [[Module:scripts/data]] } m["sem-mhr"] = { "Muher", 33743, "sem-eth", "Latn", } m["sem-pro"] = { "Proto-Semitic", 1658554, "sem", "Latn", type = "reconstructed", } m["sem-saf"] = { "Safaitic", 472586, "sem-cen", "Narb", -- Narb translit in [[Module:scripts/data]] } m["sem-sam"] = { "Samalian", 85847147, "sem-nwe", "Phnx", -- Phnx translit in [[Module:scripts/data]] } m["sem-srb"] = { "Old South Arabian", 35025, "sem-osa", "Sarb", -- Sarb translit in [[Module:scripts/data]] } m["sem-tay"] = { "Taymanitic", 24912301, "sem-cen", "Narb", -- Narb translit in [[Module:scripts/data]] } m["sem-tha"] = { "Thamudic", 843030, "sem-cen", "Narb", -- Narb translit in [[Module:scripts/data]] } m["sem-wes-pro"] = { "Proto-West Semitic", 98021726, "sem-wes", "Latn", type = "reconstructed", } m["sio-pro"] = { -- NB this is not Proto-Siouan-Catawban 'nai-sca-pro' "Proto-Siouan", 34181, "sio", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-aao-pro"] = { "Proto-Central Naga", nil, "sit-aao", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-bai-pro"] = { "Proto-Bai", nil, "sit-bai", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-ban"] = { "Bangru", 56071779, "sit-hrs", "Latn", } m["sit-bdi-pro"] = { "Proto-Bodish", nil, "sit-bdi", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-bok"] = { "Bokar", 4938727, "sit-tan", "Latn, Tibt", override_translit = true, -- Tibt translit, display_text, strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["sit-cai"] = { "Caijia", 5017528, "sit-cln", "Latn" } m["sit-cha"] = { "Chairel", 5068066, "sit-luu", "Latn", } m["sit-ers-pro"] = { "Proto-Ersuic", nil, "sit-ers", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-hrs-pro"] = { "Proto-Hrusish", 116773762, "sit-hrs", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-jap"] = { "Japhug", 3162245, "sit-egy", "Latn", } m["sit-kha-pro"] = { "Proto-Kham", 116773773, "sit-kha", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-khb-pro"] = { "Proto-Kho-Bwa", nil, "sit-khb", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-khp-pro"] = { "Proto-Puroik", nil, "sit-khb", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-khw-pro"] = { "Proto-Western Kho-Bwa", nil, "sit-khw", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-kon-pro"] = { "Proto-Northern Naga", nil, "sit-kon", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-liz"] = { "Lizu", 6660653, "sit-ers", "Latn", -- and Ersu Shaba } m["sit-lnj"] = { "Longjia", 17096251, "sit-cln", "Latn" } m["sit-lrn"] = { "Luren", 16946370, "sit-cln", "Latn" } m["sit-luu-pro"] = { "Proto-Luish", 116773783, "sit-luu", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-nas-pro"] = { "Proto-Naish", nil, "sit-nas", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-prn"] = { "Puiron", 7259048, "sit-zem", } m["sit-pro"] = { "Proto-Sino-Tibetan", 24839178, "sit", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-sit"] = { "Situ", 19840830, "sit-egy", "Latn", } m["sit-tam-pro"] = { "Proto-Tamangic", 117469295, "sit-tam", "Latn", type = "reconstructed", } m["sit-tan-pro"] = { "Proto-Tani", 116773284, "sit-tan", "Latn", -- needs verification type = "reconstructed", } m["sit-tgm"] = { "Tangam", 17041370, "sit-tan", "Latn", } m["sit-tng-pro"] = { "Proto-Tangkhulic", nil, "sit-tng", "Latn", type = "reconstructed" } m["sit-tos"] = { "Tosu", 7827899, "sit-ers", "Latn", -- also Ersu Shaba } m["sit-tsh"] = { "Tshobdun", 19840950, "sit-egy", "Latn", } m["sit-zbu"] = { "Zbu", 19841106, "sit-egy", "Latn", } m["sla-pro"] = { "Proto-Slavic", 747537, "sla", "Latn", type = "reconstructed", strip_diacritics = { remove_diacritics = c.grave .. c.acute .. c.tilde .. c.macron .. c.dgrave .. c.invbreve, remove_exceptions = {'ś'}, }, sort_key = { from = {"č", "ď", "ě", "ę", "ь", "ľ", "ň", "ǫ", "ř", "š", "ś", "ť", "ъ", "ž"}, to = {"c²", "d²", "e²", "e³", "i²", "l²", "nj", "o²", "r²", "s²", "s³", "t²", "u²", "z²"}, } } m["smi-pro"] = { "Proto-Samic", 7251862, "smi", "Latn", type = "reconstructed", sort_key = { from = {"ā", "č", "δ", "[ëē]", "ŋ", "ń", "ō", "š", "θ", "%([^()]+%)"}, to = {"a", "c²", "d", "e", "n²", "n³", "o", "s²", "t²"} }, } m["son-pro"] = { "Proto-Songhay", 116773277, "son", "Latn", type = "reconstructed", } m["sqj-pro"] = { "Proto-Albanian", 18210846, "sqj", "Latn", type = "reconstructed", } m["ssa-klk-pro"] = { "Proto-Kuliak", 116773779, "ssa-klk", "Latn", type = "reconstructed", } m["ssa-kom-pro"] = { "Proto-Koman", 116773775, "ssa-kom", "Latn", type = "reconstructed", } m["ssa-pro"] = { "Proto-Nilo-Saharan", 116773236, "ssa", "Latn", type = "reconstructed", } m["syd-pro"] = { "Proto-Samoyedic", 7251863, "syd", "Latn", type = "reconstructed", } m["tai-pro"] = { "Proto-Tai", 6583709, "tai", "Latn", type = "reconstructed", } m["tai-swe-pro"] = { "Proto-Southwestern Tai", 116773280, "tai-swe", "Latn", type = "reconstructed", } m["tbq-bdg-pro"] = { "Proto-Bodo-Garo", 116773195, "tbq-bdg", "Latn", type = "reconstructed", } m["tbq-blg"] = { "Bailang", 2879843, "tbq-lob", "Hani", sort_key = "Hani-sortkey", } m["tbq-brm-pro"] = { "Proto-Burmish", nil, "tbq-brm", "Latn", type = "reconstructed", } m["tbq-gkh"] = { "Gokhy", 5578069, "tbq-sil", "Latn", } m["tbq-kuk-pro"] = { "Proto-Kuki-Chin", 116773220, "tbq-kuk", "Latn", type = "reconstructed", } m["tbq-lal-pro"] = { "Proto-Lalo", 116773781, "tbq-lal", "Latn", type = "reconstructed", } m["tbq-laz"] = { "Laze", 17007626, "sit-nas", "Latn", } m["tbq-lob-pro"] = { "Proto-Lolo-Burmese", 116773224, "tbq-lob", "Latn", type = "reconstructed", } m["tbq-lol-pro"] = { "Proto-Loloish", 7251855, "tbq-lol", "Latn", type = "reconstructed", } m["tbq-mil"] = { "Milang", 6850761, "sit-gsi", "Deva, Latn", } m["tbq-mor"] = { "Moran", 6909216, "tbq-bdg", "Latn", } m["tbq-ngo"] = { "Ngochang", 56582, "tbq-brm", "Latn", } -- tbq-pro is now etymology-only m["trk-dkh"] = { "Dukhan", 12809273, "trk-ssb", "Latn, Cyrl, Mong", -- Mong translit, display_text and strip_diacritics in [[Module:scripts/data]] } -- As described in Mahmud al-Kashgari's 11th century ''Dīwān Lughāt al-Turk''. m["trk-eog"] = { "Early Old Oghuz", nil, "trk-ogz", "ota-Arab", strip_diacritics = {["ota-Arab"] = "ar-stripdiacritics"}, } m["trk-oat"] = { "Old Anatolian Turkish", 7083390, "trk-ogz", "ota-Arab", strip_diacritics = {["ota-Arab"] = "ar-stripdiacritics"}, ancestors = "trk-eog", } m["trk-pro"] = { "Proto-Turkic", 3657773, "trk", "Latn", type = "reconstructed", standard_chars = { Latn = " ()-abdegiklmnoprstuxyzïöüāčēīĺŋōŕšūǖȫẹ" .. c.macron, } } m["tup-gua-pro"] = { "Proto-Tupi-Guarani", 116773288, "tup-gua", "Latn", type = "reconstructed", } m["tup-kab"] = { "Kabishiana", 15302988, "tup", "Latn", } m["tup-pro"] = { "Proto-Tupian", 10354700, "tup", "Latn", type = "reconstructed", } m["tuw-alk"] = { "Altsuka", --TLCHANGE basing from https://en.wiktionary.org/wiki/%E9%98%BF%E5%8B%92%E6%A5%9A%E5%96%80 and https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%A0%A0%E1%A0%AF%E1%A0%B4%E1%A1%A0%E1%A1%B4%E1%A0%A0#Manchu 113553616, "tuw-jrc", "Latn, Hans", sort_key = {Hans = "Hani-sortkey"}, english_name = "Alchuka", --TLCHANGE } m["tuw-bal"] = { "Bala", 86730632, "tuw-jrc", "Latn, Hans", sort_key = {Hans = "Hani-sortkey"}, } m["tuw-kkl"] = { "Kyakala", 118875708, "tuw-jrc", "Latn, Hans", sort_key = {Hans = "Hani-sortkey"}, } m["tuw-kli"] = { "Kili", 6406892, "tuw-ewe", "Cyrl", } m["tuw-pro"] = { "Proto-Tungusic", 85872335, "tuw", "Latn", type = "reconstructed", } m["tuw-sol"] = { "Solon", 30004, "tuw-ewe", } m["urj-fin-pro"] = { "Proto-Finnic", 11883720, "urj-fin", "Latn", type = "reconstructed", } m["urj-koo"] = { "Old Komi", 86679962, "kv", "Perm, Cyrs", translit = "urj-koo-translit", -- Cyrs strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]]; previously, Cyrs strip_diacritics not present } m["urj-kuk"] = { "Kukkuzi", 107410460, "urj-fin", "Latn", ancestors = "vot", } m["urj-kya"] = { "Komi-Yazva", 2365210, "kv", "Cyrl", translit = "kv-translit", override_translit = true, strip_diacritics = {remove_diacritics = c.acute}, } m["urj-mdv-pro"] = { "Proto-Mordvinic", 116773232, "urj-mdv", "Latn", type = "reconstructed", } m["urj-prm-pro"] = { "Proto-Permic", 116773257, "urj-prm", "Latn", type = "reconstructed", } m["urj-pro"] = { "Proto-Uralic", 288765, "urj", "Latn", type = "reconstructed", } m["urj-ugr-pro"] = { "Proto-Ugric", 156631, "urj-ugr", "Latn", type = "reconstructed", } m["xnd-pro"] = { "Proto-Na-Dene", 116773233, "xnd", "Latn", type = "reconstructed", } m["xgn-pro"] = { "Proto-Mongolic", 2493677, "xgn", "Latn", type = "reconstructed", sort_key = { from = {"č", "i", "ï", "ǰ", "ŋ", "ö", "š", "ü"}, to = {"c", "i" .. p[1], "i", "j", "n" .. p[1], "o" .. p[1], "s" .. p[1], "u" .. p[1]}, }, } m["yok-bvy"] = { "Buena Vista Yokuts", 4985474, "yok", "Latn", } m["yok-dly"] = { "Delta Yokuts", 70923266, "yok", "Latn", } m["yok-gsy"] = { "Gashowu Yokuts", 3098708, "yok", "Latn", } m["yok-kry"] = { "Kings River Yokuts", 6413014, "yok", "Latn", } m["yok-nvy"] = { "Northern Valley Yokuts", 85789777, "yok", "Latn", } m["yok-ply"] = { "Palewyami Yokuts", 2387391, "yok", "Latn", } m["yok-svy"] = { "Southern Valley Yokuts", 12642473, "yok", "Latn", } m["yok-tky"] = { "Tule-Kaweah Yokuts", 7851988, "yok", "Latn", } m["ypk-pro"] = { "Proto-Yupik", 116773295, "ypk", "Latn", type = "reconstructed", } m["yrk-for"] = { "Forest Nenets", 1295107, "yrk", "Cyrl", translit = "yrk-for-translit", strip_diacritics = {remove_diacritics = c.grave .. c.acute .. c.macron .. c.breve .. c.dotabove}, } m["yrk-tun"] = { "Tundra Nenets", 36452, "yrk", "Cyrl", strip_diacritics = { from = {"ӑ", "а̄", "э̇", "ӣ", "ы̄", "ӯ", "ю̄", "я̆", "я̄"}, to = {"а", "а", "э", "и", "ы", "у", "ю", "я", "я"}, }, translit = "yrk-tun-translit", } m["zhx-min-pro"] = { "Proto-Min", 19646347, "zhx-min", "Latn", type = "reconstructed", } m["zhx-sht"] = { "Shaozhou Tuhua", 1920769, "zhx", "Nshu, Hants", generate_forms = "zh-generateforms", sort_key = {Hani = "Hani-sortkey"}, } m["zhx-sic"] = { "Sitsuwanes", --TLCHANGE 2278732, "zhx-man", "Hants", generate_forms = "zh-generateforms", translit = "zh-translit", sort_key = "Hani-sortkey", english_name = "Sichuanese", --TLCHANGE spanish_name = "Sichuanés", --TLCHANGE } m["zhx-tai"] = { "Toisanes", --TLCHANGE 2208940, "zhx-yue", "Hants", generate_forms = "zh-generateforms", translit = "zh-translit", sort_key = "Hani-sortkey", english_name = "Taishanese", --TLCHANGE spanish_name = "Toisanés", --TLCHANGE } m["zle-ono"] = { "Old Novgorodian", 162013, "zle", "Cyrs, Glag", translit = {Cyrs = "Cyrs-translit", Glag = "Glag-translit"}, -- Cyrs strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["zle-ort"] = { "Old Ruthenian", 13211, "zle", "Arab, Cyrs, Latn", ancestors = "orv", translit = { Cyrs = "zle-ort-translit", Arab = "zle-ort-Arab-translit", }, strip_diacritics = { Cyrs = { remove_diacritics = m_langdata.chars_substitutions["Cyrs_remove_diacritics"], remove_exceptions = {"Ї", "ї"}, }, Arab = "ar-stripdiacritics", }, -- Cyrs sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["zls-chs"] = { "Church Slavonic", 33251, "zls", "Cyrs, Glag, Latn", ancestors = "cu", translit = { Cyrs = "Cyrs-translit", Glag = "Glag-translit" }, -- Cyrs strip_diacritics, sort_key in [[Module:scripts/data]] } m["zlw-ocs"] = { "Lumang Tseko", --TLCHANGE 593096, "zlw", "Latn", english_name = "Old Czech", --TLCHANGE spanish_name = "Checo antiguo", --TLCHANGE } m["zlw-opl"] = { "Lumang Polako", --TLCHANGE 149838, "zlw-lch", "Latn", strip_diacritics = {remove_diacritics = c.ringabove}, english_name = "Old Polish", --TLCHANGE spanish_name = "Polaco antiguo", --TLCHANGE } m["zlw-osk"] = { "Lumang Eslovako", --TLCHANGE 12776676, "zlw", "Latn", english_name = "Old Slovak", --TLCHANGE spanish_name = "Eslovaco antiguo", --TLCHANGE } m["zlw-slv"] = { "Slovincian", 36822, "zlw-pom", "Latn", strip_diacritics = {remove_diacritics = c.macron .. c.breve}, } return require("Module:languages").finalizeData(m, "language") 9n8oqpp4m49isn91d3goutwl7zoc3ov 0 35981 178422 178421 2026-10-26T01:31:28Z GinawaSaHapon 3989 178422 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} basal na pangngalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga ideya, damdamin, emosyon, kalidad, o kahit anong mga konseptong basal, kumpara sa mga [[#tahas na pangngalan|tahas na pangngalan]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na konsepto. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> ; ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> ; ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> ; ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. ; ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. ; ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. hp9fiveo3a3z8gs8n5jx18agg70vv8r 178423 178422 2026-10-26T01:56:33Z GinawaSaHapon 3989 178423 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} basal na pangngalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga ideya, damdamin, emosyon, kalidad, o kahit anong mga konseptong basal, kumpara sa mga [[#tahas na pangngalan|tahas na pangngalan]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na konsepto. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. 7z2pi0x3v8ss2azy3jhaoyhn7lz1ywb 178424 178423 2026-10-26T02:38:43Z GinawaSaHapon 3989 178424 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} basal na pangngalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga ideya, damdamin, emosyon, kalidad, o kahit anong mga konseptong basal, kumpara sa mga [[#tahas na pangngalan|tahas na pangngalan]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na konsepto. ==C== ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==L== ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. jxy2k88a55iakly45wflphy76pa9ej1 178426 178424 2026-10-26T03:05:56Z GinawaSaHapon 3989 178426 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; abstraktong pangngalan, abstract noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang basal}}''''' ; arkaiko, archaic : ''tingnan ang '''{{lg|makaluma}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ==C== ; concrete noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ==F== ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kongkretong pangngalan, pangngalang kongkreto : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==L== ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|makaluma|archaic|arkaiko}} makaluma : hindi na madalas gamitin, at kung gamitin man sa kasalukuyan ay upang magbigay ng tono ng kalumaan gaya ng mga nobelang historikal. Halimbawa ang paggamit sa salitang ''[[kalatas]]'' imbes na ''[[papel]]''. Mas mahina kesa ''[[#lipas na|lipas na]]'', na hindi na talaga ginagamit at maiintindihan, ngunit mas malakas pa rin kesa ''[[#luma|luma]]'', na naiintindihan pa rin at ginagamit ng marami-rami na bahagi ng mas matandang henerasyon. ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==O== ; obsolete,obs. : ''tingnan ang '''{{lg|lipas na}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} pangngalang basal, basal na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga konsepto, kumpara sa mga [[#pangngalang tahas|pangngalang tahas]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na bagay. ; {{anchor|tahas na pangngalan|pangngalang tahas|concrete noun|kongkretong pangngalan|pangngalang kongkreto}} pangngalang tahas, tahas na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga pisikal na bagay, kumpara sa mga [[#pangngalang basal|pangngalang basal]], na tumutukoy naman sa mga konsepto. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. qukheghjh4o149memc0neiy70ft39er 178428 178426 2026-10-26T03:37:54Z GinawaSaHapon 3989 178428 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; abstraktong pangngalan, abstract noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang basal}}''''' ; arkaiko, archaic : ''tingnan ang '''{{lg|makaluma}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ==C== ; concrete noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; dated : ''tingnan ang '''{{lg|luma}}''''' ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ; di-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ==F== ; figurative : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kongkretong pangngalan, pangngalang kongkreto : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==L== ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ; {{anchor|dated|luma|laos}} luma, laos : ginagamit noon, ngunit hindi na ngayon, bagamat ginagamit pa rin ng nakakatandang henerasyon. Kumbaga, laos na, gaya ng {{m|tl|walastik}}. Mas mahina sa ''[[#makaluma|makaluma]]'', na hindi na ginagamit maliban kung gustong magtunog-luma, o ''[[#lipas na|lipas na]]'', na wala na'ng gumagamit at nakakaintindi sa kahit anong konteksto. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|makaluma|archaic|arkaiko}} makaluma : hindi na madalas gamitin, at kung gamitin man sa kasalukuyan ay upang magbigay ng tono ng kalumaan gaya ng mga nobelang historikal. Halimbawa ang paggamit sa salitang ''[[kalatas]]'' imbes na ''[[papel]]''. Mas mahina kesa ''[[#lipas na|lipas na]]'', na hindi na talaga ginagamit at maiintindihan, ngunit mas malakas pa rin kesa ''[[#luma|luma]]'', na naiintindihan pa rin at ginagamit ng marami-rami na bahagi ng mas matandang henerasyon. ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ; {{anchor|figurative|non-literal|di-literal|matalinghaga}} matalinghaga : hindi [[#literal|literal]], pawang tumutukoy sa mga [[metapora]], [[idyoma]], at katulad na paraan ng pananalita na hindi dapat unawain sa literal nitong kahulugan gaya ng ''[[balat-sibuyas]] ''("madaling umiyak; iyakin"). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; non-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==O== ; obsolete,obs. : ''tingnan ang '''{{lg|lipas na}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} pangngalang basal, basal na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga konsepto, kumpara sa mga [[#pangngalang tahas|pangngalang tahas]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na bagay. ; {{anchor|tahas na pangngalan|pangngalang tahas|concrete noun|kongkretong pangngalan|pangngalang kongkreto}} pangngalang tahas, tahas na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga pisikal na bagay, kumpara sa mga [[#pangngalang basal|pangngalang basal]], na tumutukoy naman sa mga konsepto. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. 4cp5be5o6zzw3vhdvfxu86sfjov7ylo 178429 178428 2026-10-26T05:51:47Z GinawaSaHapon 3989 178429 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; abstraktong pangngalan, abstract noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang basal}}''''' ; arkaiko, archaic : ''tingnan ang '''{{lg|makaluma}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ==C== ; concrete noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; dated : ''tingnan ang '''{{lg|luma}}''''' ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ; di-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ==F== ; figurative : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ; {{anchor|hiram na salita|salitang hiram|salitang-hiram|hiniram|hiniram na salita|salitang hiniram|hiram|loanword|loan word|loaned|borrowing|borrowed|borrowed term}} hiram, hiram na salita, panghihiram : salitang nagmula sa ibang wika. Iba ito sa pagbuo ng salita na nagmula sa mas matandang anyo ng parehong wika. Humihiram madalas ang Tagalog sa Espanyol at Ingles, bagamat marami rin itong wika na pinanghihiraman. Ilan sa mga halimbawa ang {{m|tl|trak}} at {{m|tl|magasin}} mula Ingles at {{m|tl|oras}} at {{m|tl|maleta}} mula naman sa Espanyol. Maaari itong binago nang lubusan upang umakma sa pagbaybay ng wikang humiram gaya ng {{m|tl|kumpisal}} mula Espanyol {{m|es|confesar}}, o hindi, lalo na kung umaakma ang orihinal na baybay sa pagbaybay ng wikang humihiram gaya ng {{m|tl|bola}}, na nagmula sa Espanyol {{m|es|bola}}. Ikumpara sa ''[[#kalko|kalko]]'', kung saan tanging kahulugan lamang ang hiniram. ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kongkretong pangngalan, pangngalang kongkreto : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==L== ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ; loanword, loan word : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; {{anchor|dated|luma|laos}} luma, laos : ginagamit noon, ngunit hindi na ngayon, bagamat ginagamit pa rin ng nakakatandang henerasyon. Kumbaga, laos na, gaya ng {{m|tl|walastik}}. Mas mahina sa ''[[#makaluma|makaluma]]'', na hindi na ginagamit maliban kung gustong magtunog-luma, o ''[[#lipas na|lipas na]]'', na wala na'ng gumagamit at nakakaintindi sa kahit anong konteksto. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|makaluma|archaic|arkaiko}} makaluma : hindi na madalas gamitin, at kung gamitin man sa kasalukuyan ay upang magbigay ng tono ng kalumaan gaya ng mga nobelang historikal. Halimbawa ang paggamit sa salitang ''[[kalatas]]'' imbes na ''[[papel]]''. Mas mahina kesa ''[[#lipas na|lipas na]]'', na hindi na talaga ginagamit at maiintindihan, ngunit mas malakas pa rin kesa ''[[#luma|luma]]'', na naiintindihan pa rin at ginagamit ng marami-rami na bahagi ng mas matandang henerasyon. ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ; {{anchor|figurative|non-literal|di-literal|matalinghaga}} matalinghaga : hindi [[#literal|literal]], pawang tumutukoy sa mga [[metapora]], [[idyoma]], at katulad na paraan ng pananalita na hindi dapat unawain sa literal nitong kahulugan gaya ng ''[[balat-sibuyas]] ''("madaling umiyak; iyakin"). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; non-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==O== ; obsolete,obs. : ''tingnan ang '''{{lg|lipas na}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} pangngalang basal, basal na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga konsepto, kumpara sa mga [[#pangngalang tahas|pangngalang tahas]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na bagay. ; {{anchor|tahas na pangngalan|pangngalang tahas|concrete noun|kongkretong pangngalan|pangngalang kongkreto}} pangngalang tahas, tahas na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga pisikal na bagay, kumpara sa mga [[#pangngalang basal|pangngalang basal]], na tumutukoy naman sa mga konsepto. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; salitang-hiram, salitang hiram : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. gd4y7ey2lndwgyiqwimbtnm8xbwmess 178430 178429 2026-10-26T06:03:38Z GinawaSaHapon 3989 178430 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; abstraktong pangngalan, abstract noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang basal}}''''' ; arkaiko, archaic : ''tingnan ang '''{{lg|makaluma}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ; borrowing, borrowed : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ==C== ; concrete noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; dated : ''tingnan ang '''{{lg|luma}}''''' ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ; di-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ==F== ; figurative : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ; {{anchor|hiram na salita|salitang hiram|salitang-hiram|hiniram|hiniram na salita|salitang hiniram|hiram|loanword|loan word|loaned|borrowing|borrowed|borrowed term}} hiram, hiram na salita, panghihiram : salitang nagmula sa ibang wika. Iba ito sa pagbuo ng salita na nagmula sa mas matandang anyo ng parehong wika. Humihiram madalas ang Tagalog sa Espanyol at Ingles, bagamat marami rin itong wika na pinanghihiraman. Ilan sa mga halimbawa ang {{m|tl|trak}} at {{m|tl|magasin}} mula Ingles at {{m|tl|oras}} at {{m|tl|maleta}} mula naman sa Espanyol. Maaari itong binago nang lubusan upang umakma sa pagbaybay ng wikang humiram gaya ng {{m|tl|kumpisal}} mula Espanyol {{m|es|confesar}}, o hindi, lalo na kung umaakma ang orihinal na baybay sa pagbaybay ng wikang humihiram gaya ng {{m|tl|bola}}, na nagmula sa Espanyol {{m|es|bola}}. Ikumpara sa ''[[#kalko|kalko]]'', kung saan tanging kahulugan lamang ang hiniram. ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; inherited : ''tingnan ang '''{{lg|mana}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kongkretong pangngalan, pangngalang kongkreto : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==L== ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ; loanword, loan word : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; {{anchor|dated|luma|laos}} luma, laos : ginagamit noon, ngunit hindi na ngayon, bagamat ginagamit pa rin ng nakakatandang henerasyon. Kumbaga, laos na, gaya ng {{m|tl|walastik}}. Mas mahina sa ''[[#makaluma|makaluma]]'', na hindi na ginagamit maliban kung gustong magtunog-luma, o ''[[#lipas na|lipas na]]'', na wala na'ng gumagamit at nakakaintindi sa kahit anong konteksto. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|makaluma|archaic|arkaiko}} makaluma : hindi na madalas gamitin, at kung gamitin man sa kasalukuyan ay upang magbigay ng tono ng kalumaan gaya ng mga nobelang historikal. Halimbawa ang paggamit sa salitang ''[[kalatas]]'' imbes na ''[[papel]]''. Mas mahina kesa ''[[#lipas na|lipas na]]'', na hindi na talaga ginagamit at maiintindihan, ngunit mas malakas pa rin kesa ''[[#luma|luma]]'', na naiintindihan pa rin at ginagamit ng marami-rami na bahagi ng mas matandang henerasyon. ; {{anchor|inherited|inherited term|inheritance|mana|manang salita|minanang salita|minana}} mana, manang salita, pagmamana : tumutukoy sa mga salitang nagmula sa isang lumang salita mula sa magulang wika nito sa pamamagitan ng likas na pagbabago ng tunog at walang karagdagang paglalapi, hindi tulad ng sa mga [[#hiram|hiram]]. Halimbawa, nagmula ang salitang {{m|tl|dahon}} sa magulang wika nitong Proto-Pilipino {{m|phi-pro|*dahun}}. ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ; {{anchor|figurative|non-literal|di-literal|matalinghaga}} matalinghaga : hindi [[#literal|literal]], pawang tumutukoy sa mga [[metapora]], [[idyoma]], at katulad na paraan ng pananalita na hindi dapat unawain sa literal nitong kahulugan gaya ng ''[[balat-sibuyas]] ''("madaling umiyak; iyakin"). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; non-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==O== ; obsolete,obs. : ''tingnan ang '''{{lg|lipas na}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} pangngalang basal, basal na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga konsepto, kumpara sa mga [[#pangngalang tahas|pangngalang tahas]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na bagay. ; {{anchor|tahas na pangngalan|pangngalang tahas|concrete noun|kongkretong pangngalan|pangngalang kongkreto}} pangngalang tahas, tahas na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga pisikal na bagay, kumpara sa mga [[#pangngalang basal|pangngalang basal]], na tumutukoy naman sa mga konsepto. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; salitang-hiram, salitang hiram : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. a8oavuny66dsbnlwofw3l13xyooohyc 178431 178430 2026-10-26T06:15:01Z GinawaSaHapon 3989 178431 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; abstraktong pangngalan, abstract noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang basal}}''''' ; {{anchor|aral na hiram|arál na hiram|learned borrowing|learned loan}} aral na hiram : [[#hiram|salitang hiram]] na sadyang hiniram mula sa ibang wika imbes na dumaan sa likas na panghihiram ng mga wika sa isa't isa. Kadalasang resulta ito ng pagpunan ng mga mananalita sa mga konseptong wala sa kanilang wika. Halimbawa nito sa Tagalog ang {{m|tl|bansa}}, na isang aral na hiram mula sa Malay {{m|ml|bangsa}} upang punan ang konsepto ng Espanyol {{m|es|nacion}} dahil hindi maituturing na direktang katumbas nito ang {{m|tl|bayan}}. ; arkaiko, archaic : ''tingnan ang '''{{lg|makaluma}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ; borrowing, borrowed : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ==C== ; concrete noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; dated : ''tingnan ang '''{{lg|luma}}''''' ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ; di-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ==F== ; figurative : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ; {{anchor|hiram na salita|salitang hiram|salitang-hiram|hiniram|hiniram na salita|salitang hiniram|hiram|loanword|loan word|loaned|borrowing|borrowed|borrowed term}} hiram, hiram na salita, panghihiram : salitang nagmula sa ibang wika. Iba ito sa pagbuo ng salita na nagmula sa mas matandang anyo ng parehong wika. Humihiram madalas ang Tagalog sa Espanyol at Ingles, bagamat marami rin itong wika na pinanghihiraman. Ilan sa mga halimbawa ang {{m|tl|trak}} at {{m|tl|magasin}} mula Ingles at {{m|tl|oras}} at {{m|tl|maleta}} mula naman sa Espanyol. Maaari itong binago nang lubusan upang umakma sa pagbaybay ng wikang humiram gaya ng {{m|tl|kumpisal}} mula Espanyol {{m|es|confesar}}, o hindi, lalo na kung umaakma ang orihinal na baybay sa pagbaybay ng wikang humihiram gaya ng {{m|tl|bola}}, na nagmula sa Espanyol {{m|es|bola}}. Ikumpara sa ''[[#kalko|kalko]]'', kung saan tanging kahulugan lamang ang hiniram. ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; inherited : ''tingnan ang '''{{lg|mana}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kongkretong pangngalan, pangngalang kongkreto : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==L== ; learned borrowing, learned loan : ''tingnan ang '''{{lg|aral na hiram}}''''' ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ; loanword, loan word : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; {{anchor|dated|luma|laos}} luma, laos : ginagamit noon, ngunit hindi na ngayon, bagamat ginagamit pa rin ng nakakatandang henerasyon. Kumbaga, laos na, gaya ng {{m|tl|walastik}}. Mas mahina sa ''[[#makaluma|makaluma]]'', na hindi na ginagamit maliban kung gustong magtunog-luma, o ''[[#lipas na|lipas na]]'', na wala na'ng gumagamit at nakakaintindi sa kahit anong konteksto. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|makaluma|archaic|arkaiko}} makaluma : hindi na madalas gamitin, at kung gamitin man sa kasalukuyan ay upang magbigay ng tono ng kalumaan gaya ng mga nobelang historikal. Halimbawa ang paggamit sa salitang ''[[kalatas]]'' imbes na ''[[papel]]''. Mas mahina kesa ''[[#lipas na|lipas na]]'', na hindi na talaga ginagamit at maiintindihan, ngunit mas malakas pa rin kesa ''[[#luma|luma]]'', na naiintindihan pa rin at ginagamit ng marami-rami na bahagi ng mas matandang henerasyon. ; {{anchor|inherited|inherited term|inheritance|mana|manang salita|minanang salita|minana}} mana, manang salita, pagmamana : tumutukoy sa mga salitang nagmula sa isang lumang salita mula sa magulang wika nito sa pamamagitan ng likas na pagbabago ng tunog at walang karagdagang paglalapi, hindi tulad ng sa mga [[#hiram|hiram]]. Halimbawa, nagmula ang salitang {{m|tl|dahon}} sa magulang wika nitong Proto-Pilipino {{m|phi-pro|*dahun}}. ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ; {{anchor|figurative|non-literal|di-literal|matalinghaga}} matalinghaga : hindi [[#literal|literal]], pawang tumutukoy sa mga [[metapora]], [[idyoma]], at katulad na paraan ng pananalita na hindi dapat unawain sa literal nitong kahulugan gaya ng ''[[balat-sibuyas]] ''("madaling umiyak; iyakin"). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; non-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==O== ; obsolete,obs. : ''tingnan ang '''{{lg|lipas na}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} pangngalang basal, basal na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga konsepto, kumpara sa mga [[#pangngalang tahas|pangngalang tahas]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na bagay. ; {{anchor|tahas na pangngalan|pangngalang tahas|concrete noun|kongkretong pangngalan|pangngalang kongkreto}} pangngalang tahas, tahas na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga pisikal na bagay, kumpara sa mga [[#pangngalang basal|pangngalang basal]], na tumutukoy naman sa mga konsepto. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; salitang-hiram, salitang hiram : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. ir2z5oqcbdrxq1noglox1j4pp56f8w2 178432 178431 2026-10-26T06:16:06Z GinawaSaHapon 3989 178432 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; abstraktong pangngalan, abstract noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang basal}}''''' ; {{anchor|aral na hiram|arál na hiram|learned borrowing|learned loan}} aral na hiram : [[#hiram|salitang hiram]] na sadyang hiniram mula sa ibang wika imbes na dumaan sa likas na panghihiram ng mga wika sa isa't isa. Kadalasang resulta ito ng pagpunan ng mga mananalita sa mga konseptong wala sa kanilang wika. Halimbawa nito sa Tagalog ang {{m|tl|bansa}}, na isang aral na hiram mula sa Malay {{m|ms|bangsa}} upang punan ang konsepto ng Espanyol {{m|es|nacion}} dahil hindi maituturing na direktang katumbas nito ang {{m|tl|bayan}}. ; arkaiko, archaic : ''tingnan ang '''{{lg|makaluma}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ; borrowing, borrowed : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ==C== ; concrete noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; dated : ''tingnan ang '''{{lg|luma}}''''' ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ; di-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ==F== ; figurative : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ; {{anchor|hiram na salita|salitang hiram|salitang-hiram|hiniram|hiniram na salita|salitang hiniram|hiram|loanword|loan word|loaned|borrowing|borrowed|borrowed term}} hiram, hiram na salita, panghihiram : salitang nagmula sa ibang wika. Iba ito sa pagbuo ng salita na nagmula sa mas matandang anyo ng parehong wika. Humihiram madalas ang Tagalog sa Espanyol at Ingles, bagamat marami rin itong wika na pinanghihiraman. Ilan sa mga halimbawa ang {{m|tl|trak}} at {{m|tl|magasin}} mula Ingles at {{m|tl|oras}} at {{m|tl|maleta}} mula naman sa Espanyol. Maaari itong binago nang lubusan upang umakma sa pagbaybay ng wikang humiram gaya ng {{m|tl|kumpisal}} mula Espanyol {{m|es|confesar}}, o hindi, lalo na kung umaakma ang orihinal na baybay sa pagbaybay ng wikang humihiram gaya ng {{m|tl|bola}}, na nagmula sa Espanyol {{m|es|bola}}. Ikumpara sa ''[[#kalko|kalko]]'', kung saan tanging kahulugan lamang ang hiniram. ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; inherited : ''tingnan ang '''{{lg|mana}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; kongkretong pangngalan, pangngalang kongkreto : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==L== ; learned borrowing, learned loan : ''tingnan ang '''{{lg|aral na hiram}}''''' ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ; loanword, loan word : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; {{anchor|dated|luma|laos}} luma, laos : ginagamit noon, ngunit hindi na ngayon, bagamat ginagamit pa rin ng nakakatandang henerasyon. Kumbaga, laos na, gaya ng {{m|tl|walastik}}. Mas mahina sa ''[[#makaluma|makaluma]]'', na hindi na ginagamit maliban kung gustong magtunog-luma, o ''[[#lipas na|lipas na]]'', na wala na'ng gumagamit at nakakaintindi sa kahit anong konteksto. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|makaluma|archaic|arkaiko}} makaluma : hindi na madalas gamitin, at kung gamitin man sa kasalukuyan ay upang magbigay ng tono ng kalumaan gaya ng mga nobelang historikal. Halimbawa ang paggamit sa salitang ''[[kalatas]]'' imbes na ''[[papel]]''. Mas mahina kesa ''[[#lipas na|lipas na]]'', na hindi na talaga ginagamit at maiintindihan, ngunit mas malakas pa rin kesa ''[[#luma|luma]]'', na naiintindihan pa rin at ginagamit ng marami-rami na bahagi ng mas matandang henerasyon. ; {{anchor|inherited|inherited term|inheritance|mana|manang salita|minanang salita|minana}} mana, manang salita, pagmamana : tumutukoy sa mga salitang nagmula sa isang lumang salita mula sa magulang wika nito sa pamamagitan ng likas na pagbabago ng tunog at walang karagdagang paglalapi, hindi tulad ng sa mga [[#hiram|hiram]]. Halimbawa, nagmula ang salitang {{m|tl|dahon}} sa magulang wika nitong Proto-Pilipino {{m|phi-pro|*dahun}}. ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ; {{anchor|figurative|non-literal|di-literal|matalinghaga}} matalinghaga : hindi [[#literal|literal]], pawang tumutukoy sa mga [[metapora]], [[idyoma]], at katulad na paraan ng pananalita na hindi dapat unawain sa literal nitong kahulugan gaya ng ''[[balat-sibuyas]] ''("madaling umiyak; iyakin"). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; non-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==O== ; obsolete,obs. : ''tingnan ang '''{{lg|lipas na}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} pangngalang basal, basal na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga konsepto, kumpara sa mga [[#pangngalang tahas|pangngalang tahas]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na bagay. ; {{anchor|tahas na pangngalan|pangngalang tahas|concrete noun|kongkretong pangngalan|pangngalang kongkreto}} pangngalang tahas, tahas na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga pisikal na bagay, kumpara sa mga [[#pangngalang basal|pangngalang basal]], na tumutukoy naman sa mga konsepto. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; salitang-hiram, salitang hiram : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. 6yp73wuna139q3hsmp13pbsxd2w896s 178437 178432 2026-10-26T06:44:35Z GinawaSaHapon 3989 178437 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; abstraktong pangngalan, abstract noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang basal}}''''' ; {{anchor|aral na hiram|arál na hiram|learned borrowing|learned loan}} aral na hiram : [[#hiram|salitang hiram]] na sadyang hiniram mula sa ibang wika imbes na dumaan sa likas na panghihiram ng mga wika sa isa't isa. Kadalasang resulta ito ng pagpunan ng mga mananalita sa mga konseptong wala sa kanilang wika. Halimbawa nito sa Tagalog ang {{m|tl|bansa}}, na isang aral na hiram mula sa Malay {{m|ms|bangsa}} upang punan ang konsepto ng Espanyol {{m|es|nacion}} dahil hindi maituturing na direktang katumbas nito ang {{m|tl|bayan}}. ; arkaiko, archaic : ''tingnan ang '''{{lg|makaluma}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ; borrowing, borrowed : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ==C== ; comparative : ''tingnan ang '''{{lg|pahambing}}''''' ; concrete noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; dated : ''tingnan ang '''{{lg|luma}}''''' ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ; di-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ==F== ; figurative : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ; {{anchor|hiram na salita|salitang hiram|salitang-hiram|hiniram|hiniram na salita|salitang hiniram|hiram|loanword|loan word|loaned|borrowing|borrowed|borrowed term}} hiram, hiram na salita, panghihiram : salitang nagmula sa ibang wika. Iba ito sa pagbuo ng salita na nagmula sa mas matandang anyo ng parehong wika. Humihiram madalas ang Tagalog sa Espanyol at Ingles, bagamat marami rin itong wika na pinanghihiraman. Ilan sa mga halimbawa ang {{m|tl|trak}} at {{m|tl|magasin}} mula Ingles at {{m|tl|oras}} at {{m|tl|maleta}} mula naman sa Espanyol. Maaari itong binago nang lubusan upang umakma sa pagbaybay ng wikang humiram gaya ng {{m|tl|kumpisal}} mula Espanyol {{m|es|confesar}}, o hindi, lalo na kung umaakma ang orihinal na baybay sa pagbaybay ng wikang humihiram gaya ng {{m|tl|bola}}, na nagmula sa Espanyol {{m|es|bola}}. Ikumpara sa ''[[#kalko|kalko]]'', kung saan tanging kahulugan lamang ang hiniram. ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; inherited : ''tingnan ang '''{{lg|mana}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; komparatibo, kumparatibo : ''tingnan ang '''{{lg|pahambing}}''''' ; kongkretong pangngalan, pangngalang kongkreto : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==L== ; learned borrowing, learned loan : ''tingnan ang '''{{lg|aral na hiram}}''''' ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ; loanword, loan word : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; {{anchor|dated|luma|laos}} luma, laos : ginagamit noon, ngunit hindi na ngayon, bagamat ginagamit pa rin ng nakakatandang henerasyon. Kumbaga, laos na, gaya ng {{m|tl|walastik}}. Mas mahina sa ''[[#makaluma|makaluma]]'', na hindi na ginagamit maliban kung gustong magtunog-luma, o ''[[#lipas na|lipas na]]'', na wala na'ng gumagamit at nakakaintindi sa kahit anong konteksto. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|makaluma|archaic|arkaiko}} makaluma : hindi na madalas gamitin, at kung gamitin man sa kasalukuyan ay upang magbigay ng tono ng kalumaan gaya ng mga nobelang historikal. Halimbawa ang paggamit sa salitang ''[[kalatas]]'' imbes na ''[[papel]]''. Mas mahina kesa ''[[#lipas na|lipas na]]'', na hindi na talaga ginagamit at maiintindihan, ngunit mas malakas pa rin kesa ''[[#luma|luma]]'', na naiintindihan pa rin at ginagamit ng marami-rami na bahagi ng mas matandang henerasyon. ; {{anchor|inherited|inherited term|inheritance|mana|manang salita|minanang salita|minana}} mana, manang salita, pagmamana : tumutukoy sa mga salitang nagmula sa isang lumang salita mula sa magulang wika nito sa pamamagitan ng likas na pagbabago ng tunog at walang karagdagang paglalapi, hindi tulad ng sa mga [[#hiram|hiram]]. Halimbawa, nagmula ang salitang {{m|tl|dahon}} sa magulang wika nitong Proto-Pilipino {{m|phi-pro|*dahun}}. ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ; {{anchor|figurative|non-literal|di-literal|matalinghaga}} matalinghaga : hindi [[#literal|literal]], pawang tumutukoy sa mga [[metapora]], [[idyoma]], at katulad na paraan ng pananalita na hindi dapat unawain sa literal nitong kahulugan gaya ng ''[[balat-sibuyas]] ''("madaling umiyak; iyakin"). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; non-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==O== ; obsolete,obs. : ''tingnan ang '''{{lg|lipas na}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|pahambing|kumparatibo|komparatibo|comparative}} pahambing : [[#banghay|pagbabanghay]] sa isang pang-uri upang ipakita ang antas ng paghahambing na higit sa karaniwan ngunit hindi nasa tugatog. Sa Tagalog, ginagamit ang partikulong ''[[mas]]'' gaya ng ''mas masarap'' upang ipakita ang antas na ito. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} pangngalang basal, basal na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga konsepto, kumpara sa mga [[#pangngalang tahas|pangngalang tahas]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na bagay. ; {{anchor|tahas na pangngalan|pangngalang tahas|concrete noun|kongkretong pangngalan|pangngalang kongkreto}} pangngalang tahas, tahas na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga pisikal na bagay, kumpara sa mga [[#pangngalang basal|pangngalang basal]], na tumutukoy naman sa mga konsepto. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|pasukdol|superlative|superlatibo}} pasukdol : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pang-uri upang ipakita ang antas ng paghahambing na higit sa lahat. Sa Tagalog, ikinakabit ang mga unlaping {{m|tl|pinaka-}} o {{m|tl|napaka-}} gaya ng ''pinakamasarap'' o ''napakasarap'' upang ipakita ang antas na ito. ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; salitang-hiram, salitang hiram : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; superlatibo, superlative : ''tingnan ang '''{{lg|pasukdol}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. b0uuay4aq5rulyst6l0n7cjjxmosc5e 178440 178437 2026-10-26T07:34:27Z GinawaSaHapon 3989 178440 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; abstraktong pangngalan, abstract noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang basal}}''''' ; {{anchor|AD}} AD : daglat para sa ''Anno Domini'', katumbas ng [[#KP|KP]] sa mundong Kristiyano. ; {{anchor|aral na hiram|arál na hiram|learned borrowing|learned loan}} aral na hiram : [[#hiram|salitang hiram]] na sadyang hiniram mula sa ibang wika imbes na dumaan sa likas na panghihiram ng mga wika sa isa't isa. Kadalasang resulta ito ng pagpunan ng mga mananalita sa mga konseptong wala sa kanilang wika. Halimbawa nito sa Tagalog ang {{m|tl|bansa}}, na isang aral na hiram mula sa Malay {{m|ms|bangsa}} upang punan ang konsepto ng Espanyol {{m|es|nacion}} dahil hindi maituturing na direktang katumbas nito ang {{m|tl|bayan}}. ; arkaiko, archaic : ''tingnan ang '''{{lg|makaluma}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ; {{anchor|BC|BK}} BC, BK : daglat para sa Bago si Kristo, katumbas ng [[#BKP|BKP]] sa mundong Kristiyano. ; {{anchor|BCE|BKP}} BKP, BCE : daglat para sa Bago ang Karaniwang Panahon, katumbas ng [[#BK|BK]] sa mundong sekular. ; borrowing, borrowed : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ==C== ; {{anchor|c.|circa|sirka}} circa, sirka, c. : ginagamit upang ipahiwatig na ang taon ay isa lamang pagtataya at hindi tumutukoy sa mismong taon. ; comparative : ''tingnan ang '''{{lg|pahambing}}''''' ; concrete noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; dated : ''tingnan ang '''{{lg|luma}}''''' ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ; di-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ==F== ; figurative : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ; {{anchor|hiram na salita|salitang hiram|salitang-hiram|hiniram|hiniram na salita|salitang hiniram|hiram|loanword|loan word|loaned|borrowing|borrowed|borrowed term}} hiram, hiram na salita, panghihiram : salitang nagmula sa ibang wika. Iba ito sa pagbuo ng salita na nagmula sa mas matandang anyo ng parehong wika. Humihiram madalas ang Tagalog sa Espanyol at Ingles, bagamat marami rin itong wika na pinanghihiraman. Ilan sa mga halimbawa ang {{m|tl|trak}} at {{m|tl|magasin}} mula Ingles at {{m|tl|oras}} at {{m|tl|maleta}} mula naman sa Espanyol. Maaari itong binago nang lubusan upang umakma sa pagbaybay ng wikang humiram gaya ng {{m|tl|kumpisal}} mula Espanyol {{m|es|confesar}}, o hindi, lalo na kung umaakma ang orihinal na baybay sa pagbaybay ng wikang humihiram gaya ng {{m|tl|bola}}, na nagmula sa Espanyol {{m|es|bola}}. Ikumpara sa ''[[#kalko|kalko]]'', kung saan tanging kahulugan lamang ang hiniram. ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; inherited : ''tingnan ang '''{{lg|mana}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; komparatibo, kumparatibo : ''tingnan ang '''{{lg|pahambing}}''''' ; kongkretong pangngalan, pangngalang kongkreto : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ; {{anchor|KP|CE}} KP, CE : daglat para sa Karaniwang Panahon, katumbas ng [[#AD|AD]] sa mundong sekular ==L== ; learned borrowing, learned loan : ''tingnan ang '''{{lg|aral na hiram}}''''' ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ; loanword, loan word : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; {{anchor|dated|luma|laos}} luma, laos : ginagamit noon, ngunit hindi na ngayon, bagamat ginagamit pa rin ng nakakatandang henerasyon. Kumbaga, laos na, gaya ng {{m|tl|walastik}}. Mas mahina sa ''[[#makaluma|makaluma]]'', na hindi na ginagamit maliban kung gustong magtunog-luma, o ''[[#lipas na|lipas na]]'', na wala na'ng gumagamit at nakakaintindi sa kahit anong konteksto. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|makaluma|archaic|arkaiko}} makaluma : hindi na madalas gamitin, at kung gamitin man sa kasalukuyan ay upang magbigay ng tono ng kalumaan gaya ng mga nobelang historikal. Halimbawa ang paggamit sa salitang ''[[kalatas]]'' imbes na ''[[papel]]''. Mas mahina kesa ''[[#lipas na|lipas na]]'', na hindi na talaga ginagamit at maiintindihan, ngunit mas malakas pa rin kesa ''[[#luma|luma]]'', na naiintindihan pa rin at ginagamit ng marami-rami na bahagi ng mas matandang henerasyon. ; {{anchor|inherited|inherited term|inheritance|mana|manang salita|minanang salita|minana}} mana, manang salita, pagmamana : tumutukoy sa mga salitang nagmula sa isang lumang salita mula sa magulang wika nito sa pamamagitan ng likas na pagbabago ng tunog at walang karagdagang paglalapi, hindi tulad ng sa mga [[#hiram|hiram]]. Halimbawa, nagmula ang salitang {{m|tl|dahon}} sa magulang wika nitong Proto-Pilipino {{m|phi-pro|*dahun}}. ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ; {{anchor|figurative|non-literal|di-literal|matalinghaga}} matalinghaga : hindi [[#literal|literal]], pawang tumutukoy sa mga [[metapora]], [[idyoma]], at katulad na paraan ng pananalita na hindi dapat unawain sa literal nitong kahulugan gaya ng ''[[balat-sibuyas]] ''("madaling umiyak; iyakin"). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; non-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==O== ; obsolete, obs. : ''tingnan ang '''{{lg|lipas na}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|pahambing|kumparatibo|komparatibo|comparative}} pahambing : [[#banghay|pagbabanghay]] sa isang pang-uri upang ipakita ang antas ng paghahambing na higit sa karaniwan ngunit hindi nasa tugatog. Sa Tagalog, ginagamit ang partikulong ''[[mas]]'' gaya ng ''mas masarap'' upang ipakita ang antas na ito. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} pangngalang basal, basal na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga konsepto, kumpara sa mga [[#pangngalang tahas|pangngalang tahas]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na bagay. ; {{anchor|tahas na pangngalan|pangngalang tahas|concrete noun|kongkretong pangngalan|pangngalang kongkreto}} pangngalang tahas, tahas na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga pisikal na bagay, kumpara sa mga [[#pangngalang basal|pangngalang basal]], na tumutukoy naman sa mga konsepto. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|pasukdol|superlative|superlatibo}} pasukdol : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pang-uri upang ipakita ang antas ng paghahambing na higit sa lahat. Sa Tagalog, ikinakabit ang mga unlaping {{m|tl|pinaka-}} o {{m|tl|napaka-}} gaya ng ''pinakamasarap'' o ''napakasarap'' upang ipakita ang antas na ito. ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; salitang-hiram, salitang hiram : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; superlatibo, superlative : ''tingnan ang '''{{lg|pasukdol}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. gsibbwq7ph7gj1ql8r6w3ln279tcr22 178442 178440 2026-10-26T07:48:12Z GinawaSaHapon 3989 178442 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; abstraktong pangngalan, abstract noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang basal}}''''' ; {{anchor|AD}} AD : daglat para sa ''Anno Domini'', katumbas ng [[#KP|KP]] sa mundong Kristiyano. ; {{anchor|aral na hiram|arál na hiram|learned borrowing|learned loan}} aral na hiram : [[#hiram|salitang hiram]] na sadyang hiniram mula sa ibang wika imbes na dumaan sa likas na panghihiram ng mga wika sa isa't isa. Kadalasang resulta ito ng pagpunan ng mga mananalita sa mga konseptong wala sa kanilang wika. Halimbawa nito sa Tagalog ang {{m|tl|bansa}}, na isang aral na hiram mula sa Malay {{m|ms|bangsa}} upang punan ang konsepto ng Espanyol {{m|es|nacion}} dahil hindi maituturing na direktang katumbas nito ang {{m|tl|bayan}}. ; arkaiko, archaic : ''tingnan ang '''{{lg|makaluma}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ; {{anchor|BC|BK}} BC, BK : daglat para sa Bago si Kristo, katumbas ng [[#BKP|BKP]] sa mundong Kristiyano. ; {{anchor|BCE|BKP}} BKP, BCE : daglat para sa Bago ang Karaniwang Panahon, katumbas ng [[#BK|BK]] sa mundong sekular. ; borrowing, borrowed : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ==C== ; {{anchor|c.|circa|sirka}} circa, sirka, c. : ginagamit upang ipahiwatig na ang taon ay isa lamang pagtataya at hindi tumutukoy sa mismong taon. ; colloquial : ''tingnan ang '''{{lg|kolokyal}}''''' ; comparative : ''tingnan ang '''{{lg|pahambing}}''''' ; concrete noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; dated : ''tingnan ang '''{{lg|luma}}''''' ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ; di-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ==F== ; figurative : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ; {{anchor|hiram na salita|salitang hiram|salitang-hiram|hiniram|hiniram na salita|salitang hiniram|hiram|loanword|loan word|loaned|borrowing|borrowed|borrowed term}} hiram, hiram na salita, panghihiram : salitang nagmula sa ibang wika. Iba ito sa pagbuo ng salita na nagmula sa mas matandang anyo ng parehong wika. Humihiram madalas ang Tagalog sa Espanyol at Ingles, bagamat marami rin itong wika na pinanghihiraman. Ilan sa mga halimbawa ang {{m|tl|trak}} at {{m|tl|magasin}} mula Ingles at {{m|tl|oras}} at {{m|tl|maleta}} mula naman sa Espanyol. Maaari itong binago nang lubusan upang umakma sa pagbaybay ng wikang humiram gaya ng {{m|tl|kumpisal}} mula Espanyol {{m|es|confesar}}, o hindi, lalo na kung umaakma ang orihinal na baybay sa pagbaybay ng wikang humihiram gaya ng {{m|tl|bola}}, na nagmula sa Espanyol {{m|es|bola}}. Ikumpara sa ''[[#kalko|kalko]]'', kung saan tanging kahulugan lamang ang hiniram. ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; inherited : ''tingnan ang '''{{lg|mana}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; {{anchor|colloquial|kolokyal}} kolokyal : ipinapahiwatig na ang naturang salita o kahulugan ay ginagamit sa isang partikular na barayti ng wika. Ginagamit lamang ang mga salitang ito sa kalapit o kaswal na konteksto. Maaaring katumbas ng ''[[#di-pormal|di-pormal]]'' sa ibang mga wika, at kung itinatangi ang dalawa kagaya ng sa Tagalog, mas malakas ang kolokyal kesa di-pormal. ; komparatibo, kumparatibo : ''tingnan ang '''{{lg|pahambing}}''''' ; kongkretong pangngalan, pangngalang kongkreto : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ; {{anchor|KP|CE}} KP, CE : daglat para sa Karaniwang Panahon, katumbas ng [[#AD|AD]] sa mundong sekular ==L== ; learned borrowing, learned loan : ''tingnan ang '''{{lg|aral na hiram}}''''' ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ; loanword, loan word : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; {{anchor|dated|luma|laos}} luma, laos : ginagamit noon, ngunit hindi na ngayon, bagamat ginagamit pa rin ng nakakatandang henerasyon. Kumbaga, laos na, gaya ng {{m|tl|walastik}}. Mas mahina sa ''[[#makaluma|makaluma]]'', na hindi na ginagamit maliban kung gustong magtunog-luma, o ''[[#lipas na|lipas na]]'', na wala na'ng gumagamit at nakakaintindi sa kahit anong konteksto. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|makaluma|archaic|arkaiko}} makaluma : hindi na madalas gamitin, at kung gamitin man sa kasalukuyan ay upang magbigay ng tono ng kalumaan gaya ng mga nobelang historikal. Halimbawa ang paggamit sa salitang ''[[kalatas]]'' imbes na ''[[papel]]''. Mas mahina kesa ''[[#lipas na|lipas na]]'', na hindi na talaga ginagamit at maiintindihan, ngunit mas malakas pa rin kesa ''[[#luma|luma]]'', na naiintindihan pa rin at ginagamit ng marami-rami na bahagi ng mas matandang henerasyon. ; {{anchor|inherited|inherited term|inheritance|mana|manang salita|minanang salita|minana}} mana, manang salita, pagmamana : tumutukoy sa mga salitang nagmula sa isang lumang salita mula sa magulang wika nito sa pamamagitan ng likas na pagbabago ng tunog at walang karagdagang paglalapi, hindi tulad ng sa mga [[#hiram|hiram]]. Halimbawa, nagmula ang salitang {{m|tl|dahon}} sa magulang wika nitong Proto-Pilipino {{m|phi-pro|*dahun}}. ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ; {{anchor|figurative|non-literal|di-literal|matalinghaga}} matalinghaga : hindi [[#literal|literal]], pawang tumutukoy sa mga [[metapora]], [[idyoma]], at katulad na paraan ng pananalita na hindi dapat unawain sa literal nitong kahulugan gaya ng ''[[balat-sibuyas]] ''("madaling umiyak; iyakin"). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; non-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==O== ; obsolete, obs. : ''tingnan ang '''{{lg|lipas na}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|pahambing|kumparatibo|komparatibo|comparative}} pahambing : [[#banghay|pagbabanghay]] sa isang pang-uri upang ipakita ang antas ng paghahambing na higit sa karaniwan ngunit hindi nasa tugatog. Sa Tagalog, ginagamit ang partikulong ''[[mas]]'' gaya ng ''mas masarap'' upang ipakita ang antas na ito. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} pangngalang basal, basal na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga konsepto, kumpara sa mga [[#pangngalang tahas|pangngalang tahas]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na bagay. ; {{anchor|tahas na pangngalan|pangngalang tahas|concrete noun|kongkretong pangngalan|pangngalang kongkreto}} pangngalang tahas, tahas na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga pisikal na bagay, kumpara sa mga [[#pangngalang basal|pangngalang basal]], na tumutukoy naman sa mga konsepto. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|pasukdol|superlative|superlatibo}} pasukdol : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pang-uri upang ipakita ang antas ng paghahambing na higit sa lahat. Sa Tagalog, ikinakabit ang mga unlaping {{m|tl|pinaka-}} o {{m|tl|napaka-}} gaya ng ''pinakamasarap'' o ''napakasarap'' upang ipakita ang antas na ito. ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==S== ; salitang-hiram, salitang hiram : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; superlatibo, superlative : ''tingnan ang '''{{lg|pasukdol}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. 1nmdz4a626gusbrtziahpf8v9uvy48y 178443 178442 2026-10-26T07:54:02Z GinawaSaHapon 3989 178443 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; abstraktong pangngalan, abstract noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang basal}}''''' ; {{anchor|AD}} AD : daglat para sa ''Anno Domini'', katumbas ng [[#KP|KP]] sa mundong Kristiyano. ; {{anchor|aral na hiram|arál na hiram|learned borrowing|learned loan}} aral na hiram : [[#hiram|salitang hiram]] na sadyang hiniram mula sa ibang wika imbes na dumaan sa likas na panghihiram ng mga wika sa isa't isa. Kadalasang resulta ito ng pagpunan ng mga mananalita sa mga konseptong wala sa kanilang wika. Halimbawa nito sa Tagalog ang {{m|tl|bansa}}, na isang aral na hiram mula sa Malay {{m|ms|bangsa}} upang punan ang konsepto ng Espanyol {{m|es|nacion}} dahil hindi maituturing na direktang katumbas nito ang {{m|tl|bayan}}. ; arkaiko, archaic : ''tingnan ang '''{{lg|makaluma}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ; {{anchor|BC|BK}} BC, BK : daglat para sa Bago si Kristo, katumbas ng [[#BKP|BKP]] sa mundong Kristiyano. ; {{anchor|bihira|madalang|rare}} bihira, madalang : ipinapahiwatig na ang naturang salita o kahulugan ay kumpirmadong ginagamit sa iilang piling konteksto at hindi karaniwang makikita o ginagamit labas sa mga kontekstong ito. Ikumpara sa [[#di-karaniwan|di-karaniwan]], na kahit papaano ay ginagamit ng malaki-laking grupo ngunit hindi ng mayorya. ; {{anchor|BCE|BKP}} BKP, BCE : daglat para sa Bago ang Karaniwang Panahon, katumbas ng [[#BK|BK]] sa mundong sekular. ; borrowing, borrowed : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ==C== ; {{anchor|c.|circa|sirka}} circa, sirka, c. : ginagamit upang ipahiwatig na ang taon ay isa lamang pagtataya at hindi tumutukoy sa mismong taon. ; colloquial : ''tingnan ang '''{{lg|kolokyal}}''''' ; comparative : ''tingnan ang '''{{lg|pahambing}}''''' ; concrete noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; dated : ''tingnan ang '''{{lg|luma}}''''' ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ; di-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ==F== ; figurative : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ; {{anchor|hiram na salita|salitang hiram|salitang-hiram|hiniram|hiniram na salita|salitang hiniram|hiram|loanword|loan word|loaned|borrowing|borrowed|borrowed term}} hiram, hiram na salita, panghihiram : salitang nagmula sa ibang wika. Iba ito sa pagbuo ng salita na nagmula sa mas matandang anyo ng parehong wika. Humihiram madalas ang Tagalog sa Espanyol at Ingles, bagamat marami rin itong wika na pinanghihiraman. Ilan sa mga halimbawa ang {{m|tl|trak}} at {{m|tl|magasin}} mula Ingles at {{m|tl|oras}} at {{m|tl|maleta}} mula naman sa Espanyol. Maaari itong binago nang lubusan upang umakma sa pagbaybay ng wikang humiram gaya ng {{m|tl|kumpisal}} mula Espanyol {{m|es|confesar}}, o hindi, lalo na kung umaakma ang orihinal na baybay sa pagbaybay ng wikang humihiram gaya ng {{m|tl|bola}}, na nagmula sa Espanyol {{m|es|bola}}. Ikumpara sa ''[[#kalko|kalko]]'', kung saan tanging kahulugan lamang ang hiniram. ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; inherited : ''tingnan ang '''{{lg|mana}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; {{anchor|colloquial|kolokyal}} kolokyal : ipinapahiwatig na ang naturang salita o kahulugan ay ginagamit sa isang partikular na barayti ng wika. Ginagamit lamang ang mga salitang ito sa kalapit o kaswal na konteksto. Maaaring katumbas ng ''[[#di-pormal|di-pormal]]'' sa ibang mga wika, at kung itinatangi ang dalawa kagaya ng sa Tagalog, mas malakas ang kolokyal kesa di-pormal. ; komparatibo, kumparatibo : ''tingnan ang '''{{lg|pahambing}}''''' ; kongkretong pangngalan, pangngalang kongkreto : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ; {{anchor|KP|CE}} KP, CE : daglat para sa Karaniwang Panahon, katumbas ng [[#AD|AD]] sa mundong sekular ==L== ; learned borrowing, learned loan : ''tingnan ang '''{{lg|aral na hiram}}''''' ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ; loanword, loan word : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; {{anchor|dated|luma|laos}} luma, laos : ginagamit noon, ngunit hindi na ngayon, bagamat ginagamit pa rin ng nakakatandang henerasyon. Kumbaga, laos na, gaya ng {{m|tl|walastik}}. Mas mahina sa ''[[#makaluma|makaluma]]'', na hindi na ginagamit maliban kung gustong magtunog-luma, o ''[[#lipas na|lipas na]]'', na wala na'ng gumagamit at nakakaintindi sa kahit anong konteksto. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|makaluma|archaic|arkaiko}} makaluma : hindi na madalas gamitin, at kung gamitin man sa kasalukuyan ay upang magbigay ng tono ng kalumaan gaya ng mga nobelang historikal. Halimbawa ang paggamit sa salitang ''[[kalatas]]'' imbes na ''[[papel]]''. Mas mahina kesa ''[[#lipas na|lipas na]]'', na hindi na talaga ginagamit at maiintindihan, ngunit mas malakas pa rin kesa ''[[#luma|luma]]'', na naiintindihan pa rin at ginagamit ng marami-rami na bahagi ng mas matandang henerasyon. ; {{anchor|inherited|inherited term|inheritance|mana|manang salita|minanang salita|minana}} mana, manang salita, pagmamana : tumutukoy sa mga salitang nagmula sa isang lumang salita mula sa magulang wika nito sa pamamagitan ng likas na pagbabago ng tunog at walang karagdagang paglalapi, hindi tulad ng sa mga [[#hiram|hiram]]. Halimbawa, nagmula ang salitang {{m|tl|dahon}} sa magulang wika nitong Proto-Pilipino {{m|phi-pro|*dahun}}. ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ; {{anchor|figurative|non-literal|di-literal|matalinghaga}} matalinghaga : hindi [[#literal|literal]], pawang tumutukoy sa mga [[metapora]], [[idyoma]], at katulad na paraan ng pananalita na hindi dapat unawain sa literal nitong kahulugan gaya ng ''[[balat-sibuyas]] ''("madaling umiyak; iyakin"). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; non-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==O== ; obsolete, obs. : ''tingnan ang '''{{lg|lipas na}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|pahambing|kumparatibo|komparatibo|comparative}} pahambing : [[#banghay|pagbabanghay]] sa isang pang-uri upang ipakita ang antas ng paghahambing na higit sa karaniwan ngunit hindi nasa tugatog. Sa Tagalog, ginagamit ang partikulong ''[[mas]]'' gaya ng ''mas masarap'' upang ipakita ang antas na ito. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} pangngalang basal, basal na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga konsepto, kumpara sa mga [[#pangngalang tahas|pangngalang tahas]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na bagay. ; {{anchor|tahas na pangngalan|pangngalang tahas|concrete noun|kongkretong pangngalan|pangngalang kongkreto}} pangngalang tahas, tahas na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga pisikal na bagay, kumpara sa mga [[#pangngalang basal|pangngalang basal]], na tumutukoy naman sa mga konsepto. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|pasukdol|superlative|superlatibo}} pasukdol : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pang-uri upang ipakita ang antas ng paghahambing na higit sa lahat. Sa Tagalog, ikinakabit ang mga unlaping {{m|tl|pinaka-}} o {{m|tl|napaka-}} gaya ng ''pinakamasarap'' o ''napakasarap'' upang ipakita ang antas na ito. ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==R== ; rare : ''tingnan ang '''{{lg|bihira}}''''' ==S== ; salitang-hiram, salitang hiram : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; superlatibo, superlative : ''tingnan ang '''{{lg|pasukdol}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. b4tpf2018xnave1yyoo9gaqw039toux 178444 178443 2026-10-26T08:40:46Z GinawaSaHapon 3989 178444 wikitext text/x-wiki Ito ang glosaryo ng mga katagang pambalarila na ginagamit sa diksiyonaryong ito. <!-- Paunawa: wag pong tanggalin ang mga kataga sa Ingles para po masuportahan yung mga module at template na hindi pa nasasalin nang maayos. Ang pangunahing kahulugan ay para sa salin nito sa Tagalog. Para sa kataga sa Ingles, ire-redirect natin sa kataga sa Tagalog. Ngayon, posibleng magkaroon ng samu't saring kataga para sa isang konsepto (hal. unang panauhan vs panauhan una), sa ganitong kaso, pakigamit po ang {{anchor}} kung ito ay variation lang ng kataga. Irereserba lang sa mga kataga dito ang mga katagang natatangi. --> <!-- Wag munang i-link hanggat walang entry dito sa tlwikt. --> ==0-9== ; 1st person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; 2nd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; 3rd person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ==Simbolo== ; {{anchor|*|asterisk|asterisko}} * : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito na ang naturang kataga ay isa lamang pagtataya at hindi kumpirmado sa pamamagitan ng aktuwal na pagsulat, halimbawa, ang katagang {{m|phi-pro|*dilaw}} ay ang salitang Proto-Pilipino para sa ''[[dilaw]]''. ; {{anchor|**|double asterisk|dobleng asterisko|dalawang asterisko}} ** : kapag nakalagay bago ang isang kataga, ipinapahiwatig nito ang naturang anyo ng kataga ay inaasahan kung susundin ang mga tuntunin, ngunit mali sa katunayan at may ibang anyo na aktuwal na ginagamit, halimbawa ang salitang Ingles na ''[[knife]]'', na kung susundin ang regular na paghuhulaping pangmaramihan ay magiging ''**knifes'', ngunit mali ito dahil ang tama ay ''[[knives]]''. ; {{anchor|[ ]|bracket|brackets|square bracket|square brackets}} [&nbsp;] : kung ginagamit sa isang pagbanggit, ipinapahiwatig nito na ang kataga ay nabanggit lamang nang pahapyaw at hindi aktuwal na ginamit: ikumpara ang salitang Ingles na {{m|en|manoeuvre}} sa mga pangungusap na ''Many will find ''manoeuvre'' hard to spell'' ("Marami ang nahihirapan baybayin ang salitang ''manoeuvre''") at ''He ''manoeuvres'' his car to avoid a collision'' ("Minaneobra niya ang kanyang sasakyan para makaiwas sa banggaan"). Bukod dito, ginagamit din ang mga ito upang magbigay impormasyon o konteksto, halimbawa ay "mahilig siyang kumain ng {{l|tl|libro|id=anatomiya}} [ng baka]". ==A== ; {{anchor|a|a.}} a. : [[#daglat|daglat]] para sa Latin ''[[ante]]'' ("[[bago]] [hindi ngayon o mamaya]"). Ibig sabihin, ang isang pagbanggit na may taon na ''a.'' 1924 ay nangangahulugan na ang naturang pagbanggit na yon ay bago ang taong 1924. ; abbreviation : ''tingnan ang '''{{lg|daglat}}''''' ; ablatibo, ablative, kaukulang ablatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palayo}}''''' ; {{anchor|ablaut|grade|grado}} ablaut : sa Proto-Indo-Europeo at mga anak nito (pamilyang Indo-Europeo), tumutukoy ito sa sistema ng pagpapalitan ng mga patinig kung saan maaaring magbago ang mga patinig ng isang salita depende sa kahulugan. Halimbawa sa Ingles (isa sa mga anak na wika nito) ang {{m|en|goose}} at {{m|en|geese}}, kung saan ang nauna ay ang anyong pang-isahan at ang huli ay ang anyong pangmaramihan. Ginagamit ang sistemang ito sa [[#banghay|pagbabanghay]] at paggawa ng salita. May partikular na klase ng ablaut na tinatawag na '''grade''' o ''grado'' (kagaya ng [[#zero-grade|zero-grade]]). Ikumpara sa [[#umlaut|umlaut]]. ; absolutibo, absolutive : ''tingnan ang '''{{lg|patanggap}}''''' ; abstraktong pangngalan, abstract noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang basal}}''''' ; {{anchor|AD}} AD : daglat para sa ''Anno Domini'', katumbas ng [[#KP|KP]] sa mundong Kristiyano. ; adjective, adj. ''tingnan ang '''{{lg|pang-uri}}''''' ; adverb, adv. : ''tingnan ang '''{{lg|pang-abay}}''''' ; {{anchor|aral na hiram|arál na hiram|learned borrowing|learned loan}} aral na hiram : [[#hiram|salitang hiram]] na sadyang hiniram mula sa ibang wika imbes na dumaan sa likas na panghihiram ng mga wika sa isa't isa. Kadalasang resulta ito ng pagpunan ng mga mananalita sa mga konseptong wala sa kanilang wika. Halimbawa nito sa Tagalog ang {{m|tl|bansa}}, na isang aral na hiram mula sa Malay {{m|ms|bangsa}} upang punan ang konsepto ng Espanyol {{m|es|nacion}} dahil hindi maituturing na direktang katumbas nito ang {{m|tl|bayan}}. ; arkaiko, archaic : ''tingnan ang '''{{lg|makaluma}}''''' ; {{anchor|aspect|aspekto|aspeto|grammatical aspect}} aspekto, aspeto, aspect : katangian ng pandiwa na magbago ayon sa kakumpletuhan ng kilos. Wag ikalito sa [[#panahon|panahon]], na tumutukoy sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Sa Tagalog, ito ang [[#naganap|naganap]], [[#nagaganap|nagaganap]], [[#magaganap|magaganap]], at [[#kagaganap|kagaganap]]. ==B== ; {{anchor|banghay|pagbabanghay|conjugation|inflection}} banghay, pagbabanghay : pagbabago sa anyo ng mga salita ayon sa kategorya kagaya ng [[#aspekto|aspekto]], [[#panahon|panahon]], o [[#kailanan|kailanan]]. Karaniwang tumutukoy ito sa Tagalog sa proseso sa mga pandiwa, [[#deklinasyon|deklinasyon]] ang katumbas sa ibang bahagi ng pananalita kagaya ng sa pangngalan, panghalip, at pang-uri. ; {{anchor|bahagi ng pananalita|part of speech|PoS|POS|BNP|BnP}} bahagi ng pananalita, BNP, BnP : kategorya ng salita ayon sa tungkulin nito sa isang pangungusap. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangngalan|pangngalan]], [[#panghalip|panghalip]], [[#pandiwa|pandiwa]], at [[#pang-uri|pang-uri]]. Maaaring kabilang ang mga salita sa higit sa isang kategorya, gaya ng sa Tagalog {{m|tl|pula}}, na maaaring gamitin bilang pangngalan (''ang kotse ay pula'') o pang-uri (''ang pulang kotse''). ; {{anchor|BC|BK}} BC, BK : daglat para sa Bago si Kristo, katumbas ng [[#BKP|BKP]] sa mundong Kristiyano. ; {{anchor|bihira|madalang|rare}} bihira, madalang : ipinapahiwatig na ang naturang salita o kahulugan ay kumpirmadong ginagamit sa iilang piling konteksto at hindi karaniwang makikita o ginagamit labas sa mga kontekstong ito. Ikumpara sa [[#di-karaniwan|di-karaniwan]], na kahit papaano ay ginagamit ng malaki-laking grupo ngunit hindi ng mayorya. ; {{anchor|BCE|BKP}} BKP, BCE : daglat para sa Bago ang Karaniwang Panahon, katumbas ng [[#BK|BK]] sa mundong sekular. ; borrowing, borrowed : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ==C== ; {{anchor|c.|circa|sirka}} circa, sirka, c. : ginagamit upang ipahiwatig na ang taon ay isa lamang pagtataya at hindi tumutukoy sa mismong taon. ; colloquial : ''tingnan ang '''{{lg|kolokyal}}''''' ; comparative : ''tingnan ang '''{{lg|pahambing}}''''' ; concrete noun : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; conjugation : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pandiwa ; contemplative : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ==D== ; {{anchor|abbr|abbreviation|daglat}} daglat : pinaikling anyo ng isang salita, halimbawa ay ''[[Dr.]]'' para sa [[doktor]]. ; dated : ''tingnan ang '''{{lg|luma}}''''' ; {{anchor|declination|declension|deklinasyon}} deklinasyon, declination, declension : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pangngalan at katulad ; diaresis, diaeresis : ''tingnan ang '''{{lg|patuldok}}''''' ; di-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ==F== ; figurative : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; first person, first-person : ''tingnan ang '''{{lg|unang panauhan}}''''' ; future tense : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ==G== ; genitive : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ==H== ; henitibo, kaukulang henitibo : ''tingnan ang '''{{lg|paari}}''''' ; hinaharap : ''tingnan ang '''{{lg|panghinaharap}}''''' ; {{anchor|hiram na salita|salitang hiram|salitang-hiram|hiniram|hiniram na salita|salitang hiniram|hiram|loanword|loan word|loaned|borrowing|borrowed|borrowed term}} hiram, hiram na salita, panghihiram : salitang nagmula sa ibang wika. Iba ito sa pagbuo ng salita na nagmula sa mas matandang anyo ng parehong wika. Humihiram madalas ang Tagalog sa Espanyol at Ingles, bagamat marami rin itong wika na pinanghihiraman. Ilan sa mga halimbawa ang {{m|tl|trak}} at {{m|tl|magasin}} mula Ingles at {{m|tl|oras}} at {{m|tl|maleta}} mula naman sa Espanyol. Maaari itong binago nang lubusan upang umakma sa pagbaybay ng wikang humiram gaya ng {{m|tl|kumpisal}} mula Espanyol {{m|es|confesar}}, o hindi, lalo na kung umaakma ang orihinal na baybay sa pagbaybay ng wikang humihiram gaya ng {{m|tl|bola}}, na nagmula sa Espanyol {{m|es|bola}}. Ikumpara sa ''[[#kalko|kalko]]'', kung saan tanging kahulugan lamang ang hiniram. ==I== ; {{anchor|second person|second-person|2nd person|pangalawang panauhan|ikalawang panauhan}} ikalawang panauhan, pangalawang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa kausap ng nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ikaw]]'', ''[[ka]]'', at ''[[kayo]]''. ; {{anchor|third person|third-person|3rd person|pangatlong panauhan|ikatlong panauhan}} ikatlong panauhan, pangatlong panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa pinag-uusapan ng nagsasalita kung saan hindi siya kabilang, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[siya]]'', ''[[niya]]'', at ''[[sila]]''. ; imperpektibo, imperfective : ''tingnan ang '''{{lg|nagaganap}}''''' ; inflection : ''tingnan ang '''{{lg|banghay}}''''' ; inherited : ''tingnan ang '''{{lg|mana}}''''' ; {{anchor|isahan|isa|singular|pang-isahan|sing.}} isahan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na iisa lamang ang bagay. ==K== ; {{anchor|kagaganap|kakaganap}} kagaganap, kakaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na kamakailan lang natapos ang isang kilos, halimbawa, ''kakakain''. ; {{anchor|number|grammatical number|kailanan|bilang}} kailanan : kategorya ng balarila na naglalarawan sa dami o bilang ng isang bagay. Ilan sa mga halimbawa ang [[#maramihan|maramihan]] at [[#isahan|isahan]] ; kasalukuyan : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; kaso : ''tingnan ang '''{{lg|kaukulan}}''''' ; {{anchor|case|grammatical case|kaukulan|kaso}} kaukulan : isa sa mga anyo ng pangngalan depende sa tungkulin nito sa isang pangungusap, ilan sa mga halimbawa nito ang [[#palagyo|palagyo]] at [[#paari|paari]]. ; {{anchor|colloquial|kolokyal}} kolokyal : ipinapahiwatig na ang naturang salita o kahulugan ay ginagamit sa isang partikular na barayti ng wika. Ginagamit lamang ang mga salitang ito sa kalapit o kaswal na konteksto. Maaaring katumbas ng ''[[#di-pormal|di-pormal]]'' sa ibang mga wika, at kung itinatangi ang dalawa kagaya ng sa Tagalog, mas malakas ang kolokyal kesa di-pormal. ; komparatibo, kumparatibo : ''tingnan ang '''{{lg|pahambing}}''''' ; kongkretong pangngalan, pangngalang kongkreto : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalang tahas}}''''' ; kontemplatibo : ''tingnan ang '''{{lg|magaganap}}''''' ; {{anchor|KP|CE}} KP, CE : daglat para sa Karaniwang Panahon, katumbas ng [[#AD|AD]] sa mundong sekular ==L== ; learned borrowing, learned loan : ''tingnan ang '''{{lg|aral na hiram}}''''' ; {{anchor|obsolete|lipas na|obs.}} lipas na : hindi na ginagamit, at hindi na maiintindihan ng karaniwang tao. Mas malakas kesa ''[[#makaluma|makaluma]]'', at di hamak na mas malakas kesa ''[[#luma|luma]]''. Iba ito sa ''[[#historikal|historikal]]'', na ginagamit pa sa kasalukuyan ngunit tumutukoy sa isang bagay na wala na. ; loanword, loan word : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; {{anchor|dated|luma|laos}} luma, laos : ginagamit noon, ngunit hindi na ngayon, bagamat ginagamit pa rin ng nakakatandang henerasyon. Kumbaga, laos na, gaya ng {{m|tl|walastik}}. Mas mahina sa ''[[#makaluma|makaluma]]'', na hindi na ginagamit maliban kung gustong magtunog-luma, o ''[[#lipas na|lipas na]]'', na wala na'ng gumagamit at nakakaintindi sa kahit anong konteksto. ==M== ; {{anchor|contemplative|magaganap|kontemplatibo}} magaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa nagsisimula ang isang kilos, halimbawa, ''kakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#panghinaharap|panghinaharap]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa hinaharap (ikumpara ang ''kakain ako'' sa ''kakain ako mamaya''). ; {{anchor|makaluma|archaic|arkaiko}} makaluma : hindi na madalas gamitin, at kung gamitin man sa kasalukuyan ay upang magbigay ng tono ng kalumaan gaya ng mga nobelang historikal. Halimbawa ang paggamit sa salitang ''[[kalatas]]'' imbes na ''[[papel]]''. Mas mahina kesa ''[[#lipas na|lipas na]]'', na hindi na talaga ginagamit at maiintindihan, ngunit mas malakas pa rin kesa ''[[#luma|luma]]'', na naiintindihan pa rin at ginagamit ng marami-rami na bahagi ng mas matandang henerasyon. ; {{anchor|inherited|inherited term|inheritance|mana|manang salita|minanang salita|minana}} mana, manang salita, pagmamana : tumutukoy sa mga salitang nagmula sa isang lumang salita mula sa magulang wika nito sa pamamagitan ng likas na pagbabago ng tunog at walang karagdagang paglalapi, hindi tulad ng sa mga [[#hiram|hiram]]. Halimbawa, nagmula ang salitang {{m|tl|dahon}} sa magulang wika nitong Proto-Pilipino {{m|phi-pro|*dahun}}. ; {{anchor|maramihan|marami|pangmaramihan|plural|pl.}} maramihan : [[#kailanan|kailanan]] na nagpapahiwatig na higit sa isa ang dami ng mga bagay. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng partikulong ''[[mga]]'', habang sa ibang wika, binabanghay ito gaya ng sa Ingles {{m|en|books}}, na anyong maramihan ng {{m|en|book}}. ; {{anchor|figurative|non-literal|di-literal|matalinghaga}} matalinghaga : hindi [[#literal|literal]], pawang tumutukoy sa mga [[metapora]], [[idyoma]], at katulad na paraan ng pananalita na hindi dapat unawain sa literal nitong kahulugan gaya ng ''[[balat-sibuyas]] ''("madaling umiyak; iyakin"). ==N== ; {{anchor|perpektibo|naganap|perfective}} naganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na tapos na ang isang kilos, halimbawa, ''kumain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangnakaraan|pangnakaraan]] dahil sa pagkakumpleto ng kilos (ikumpara ang ''kumain ako'' sa ''kumain na ako''). Wag ikalito sa ''[[#perpekto|perpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; {{anchor|imperpektibo|nagaganap|imperfective}} nagaganap : [[#aspekto|aspekto]] na nagpapahiwatig na hindi pa tapos ang isang kilos, halimbawa, ''kumakain''. Sa Tagalog, karaniwan itong naipagkakamali sa [[#panahon|panahong]] [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]] dahil sa pagsasagawa sa kilos sa kasalukuyan (ikumpara ang ''kumakain ako'' sa ''kumakain ako ngayon''). Wag ikalito sa ''[[#imperpekto|imperpekto]]'', na wala sa Tagalog ngunit mabubuo sa mga wikang may panahon kagaya ng sa Ingles. ; nakaraan, nagdaan : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; nominatibo, nominative, kaukulang nominatibo : ''tingnan ang '''{{lg|palagyo}}''''' ; non-literal : ''tingnan ang '''{{lg|matalinghaga}}''''' ; noun, n. : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ==O== ; obsolete, obs. : ''tingnan ang '''{{lg|lipas na}}''''' ==P== ; {{anchor|genitive|genitive case|kaukulang paari|paari}} paari, kaukulang paari : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa pag-aari o kaugnayan, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ng]]'' para sa mga di-tao at ''[[ni]]'' (''[[nina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|pahambing|kumparatibo|komparatibo|comparative}} pahambing : [[#banghay|pagbabanghay]] sa isang pang-uri upang ipakita ang antas ng paghahambing na higit sa karaniwan ngunit hindi nasa tugatog. Sa Tagalog, ginagamit ang partikulong ''[[mas]]'' gaya ng ''mas masarap'' upang ipakita ang antas na ito. ; {{anchor|nominative|nominative case|kaukulang palagyo|palagyo}} palagyo, kaukulang palagyo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa gumagawa ng kilos, sa Tagalog, minamarkahan ito ng ''[[ang]]'' para sa mga di-tao o ''[[si]]'' (''[[sina]]'' kapag maramihan) para sa mga tao. ; {{anchor|ablative|ablative case|kaukulang palayo|palayo}} palayo, kaukulang palayo : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig ng paglayo mula sa isang bagay. Para sa mga wikang meron nito, ginagamit ito nang mag-isa o may kasamang pang-ukol. Pinakamalapit na halimbawa sa Tagalog ay ang paggamit sa pang-ukol na ''[[mula]]'', kagaya ng sa ''mula Buendia''. May mga wikang tulad ng Latin na meron nito ngunit nakakuha ng maraming gamit bukod sa pagpapahiwatig ng paglayo. ; {{anchor|panahon|tense|grammatical tense}} panahon : katangian ng pandiwa na magbago depende sa oras o panahon kung kailan isinagawa ang kilos. Wag ikalito sa [[#aspekto|aspekto]], na tumutukoy sa kakumpletuhan ng kilos. Walang ganito sa Tagalog; pinakamalapit na katumbas ang paggamit sa mga salitang nagpapahiwatig ng oras gaya ng ''[[ngayon]]'', ''[[na]]'', ''[[kanina]]'', ''[[kasalukuyan]]'', at ''[[mamaya]]''. Ilan sa mga halimbawa ang [[#pangnakaraan|pangnakaraan]], [[#panghinaharap|panghinaharap]], at [[#pangkasalukuyan|pangkasalukuyan]]. ; {{anchor|person|grammatical person|panauhan}} panauhan : kategorya sa balarila na naglalarawan sa kaugnayan ng nagsasalita sa pinag-uusapan, ilan sa mga halimbawa ang [[#unang panauhan|unang panauhan]], [[#ikalawang panauhan|ikalawang panauhan]], at [[#ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. ; {{anchor|pandiwa|pnd|v.|vb.|verb}} pandiwa : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa kilos, kaganapan, o katayuan. Tinatawag na [[#pagbabanghay|pagbabanghay]] ang proseso ng pagbabago ng anyo nito ayon sa tungkulin nito sa pangungusap. ; {{anchor|pang-abay|pnb|adverb|adv.}} pang-abay : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na naglalarawan sa pang-uri, pandiwa, o kapwa pang-abay. Sa Tagalog, umaakto ito na parang pang-uri at [[#banghay|binabanghay]] din sa kaparehong paraan, ang pagkakaiba lamang ay kung anong bahagi ng pananalita ang inilalarawan nito. Halimbawa ay ''mabilis maglakad'', kung saan ''mabilis'' ang pang-abay sa pandiwang ''maglakad''. Pansinin na magagamit din ang mga ito bilang pang-uri, gaya ng sa ''mabilis na lakad''. ; {{anchor|panghalip|pnh|pron.|pro.|pronoun}} panghalip : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na humahalili sa isang pangngalan at tumutukoy sa paksa ng pinag-uusapan. Maaari itong humalili sa pangalan ng tao na nasa usapan gaya ng mga panghalip panao {{m|tl|ikaw}} at {{m|tl|ako}}, o tumukoy sa ibang tao ({{m|tl|siya}}) o bagay ({{m|tl|iyon}}). ; {{anchor|pang-uri|pnu|adjective|adj.}} pang-uri : [[bahagi ng pananalita]] na naglalarawan sa pangngalan o panghalip. Marami, ngunit hindi lahat, ng mga pang-uri sa Tagalog ang kinakabitan ng unlaping {{m|tl|ma-}} gaya ng ''maganda''. Halimbawa ay ''pulang mansanas'' o ''mansanas na pula'', sa parehong kaso, ''pula'' ang pang-uri. ; {{anchor|panghinaharap|hinaharap|future tense}} panghinaharap : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isasagawa sa hinaharap. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa hinaharap gaya ng ''[[mamaya]]'' o ''[[bukas]]''. Sa Ingles, minamarkahan ito ng mga salitang {{m|en|will}} o {{m|en|shall}}. ; pang-isahan : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; {{anchor|pangkasalukuyan|kasalukuyan|present tense}} pangkasalukuyan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinasagawa sa ngayon. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa kasalukuyan gaya ng ''[[ngayon]]'' o ''[[na]]''. Sa Ingles, karaniwang binabanghay ang mga pandiwa gamit ang hulaping {{m|en|-ing}} para maipahiwatig ang panahong ito. ; pangmaramihan : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; {{anchor|pangnakaraan|nakaraan|nagdaan|pangnagdaan|past tense}} pangnakaraan, pangnagdaan : [[#panahon|panahon]] na nagpapahiwatig na ang kilos ay isinagawa sa nakaraan. Sa Tagalog, minamarkahan ito ng mga salitang umuukol sa nakaraan gaya ng ''[[kanina]]'' o ''[[kahapon]]''. Halimbawa ay ang salitang Ingles na {{m|en|saw}}, ang anyong pangnakaraan ng {{m|en|see}}. ; {{anchor|noun|pangngalan|n.|png}} pangngalan : [[#bahagi ng pananalita|bahagi ng pananalita]] na tumutukoy sa [[tao]], [[bagay]], [[lugar]], o [[konsepto]]. ; {{anchor|basal na pangngalan|pangngalang basal|abstract noun|abstraktong pangngalan|pangngalang abstrakto}} pangngalang basal, basal na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga konsepto, kumpara sa mga [[#pangngalang tahas|pangngalang tahas]], na tumutukoy naman sa mga pisikal na bagay. ; {{anchor|tahas na pangngalan|pangngalang tahas|concrete noun|kongkretong pangngalan|pangngalang kongkreto}} pangngalang tahas, tahas na pangangalan : [[#pangngalan|pangngalan]] na tumutukoy sa mga pisikal na bagay, kumpara sa mga [[#pangngalang basal|pangngalang basal]], na tumutukoy naman sa mga konsepto. ; part of speech, POS, PoS : ''tingnan ang '''{{lg|bahagi ng pananalita}}''''' ; past tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangnakaraan}}''''' ; {{anchor|pasukdol|superlative|superlatibo}} pasukdol : [[#banghay|pagbabanghay]] sa pang-uri upang ipakita ang antas ng paghahambing na higit sa lahat. Sa Tagalog, ikinakabit ang mga unlaping {{m|tl|pinaka-}} o {{m|tl|napaka-}} gaya ng ''pinakamasarap'' o ''napakasarap'' upang ipakita ang antas na ito. ; {{anchor|absolutive|absolutibo|kaukulang absolutibo|kaukulang patanggap|patanggap}} patanggap, kaukulang patanggap : [[#kaukulan|kaukulan]] na nagpapahiwatig sa tumatanggap o nakakaranas ng resulta ng kilos. ; {{anchor|diaresis|diaeresis|patuldok}} patuldok : [[#tuldik|tuldik]] ( ¨ ) na karaniwang inilalagay sa taas ng isang patinig. Sa mga wikang Pilipino, ginagamit lamang ito para sa titik ''e'' (''ë'') upang kumatawan sa tunog na schwa sa ilang mga wika gaya ng Maranaw (''Mëranaw''). Sa ibang mga wika, inilalagay ito sa mga patinig upang sabihin na dapat itong bigkasin nang hiwalay at hindi bilang [[diptonggo]], gaya ng {{m+|fr|naïf|t=walang muwang}}, o para sabihin na iba ang pagbigkas sa naturang patinig kumpara sa karaniwan, gaya ng sa Aleman {{m|de|über|t=ibabaw}} at {{m|de|König|t=hari}}, sa prosesong tinatawag na [[#umlaut|umlaut]]. ; perpektibo, perfective : ''tingnan ang '''{{lg|naganap}}''''' ; person : ''tingnan ang '''{{lg|panauhan}}''''' ; plural, pl : ''tingnan ang '''{{lg|maramihan}}''''' ; pnb<!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pang-abay}}''''' ; pnd <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ; png <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pangngalan}}''''' ; pnh <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ; pnu <!-- daglat sa Diksiyonaryo.ph --> : ''tingnan ang '''{{lg|pang-uri}}''''' ; present tense : ''tingnan ang '''{{lg|pangkasalukuyan}}''''' ; pronoun, pron., pro. : ''tingnan ang '''{{lg|panghalip}}''''' ==R== ; rare : ''tingnan ang '''{{lg|bihira}}''''' ==S== ; salitang-hiram, salitang hiram : ''tingnan ang '''{{lg|hiram}}''''' ; second person, second-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikalawang panauhan}}''''' ; singular, sing. : ''tingnan ang '''{{lg|isahan}}''''' ; superlatibo, superlative : ''tingnan ang '''{{lg|pasukdol}}''''' ==T== ; tense : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; third person, third-person : ''tingnan ang '''{{lg|ikatlong panauhan}}''''' ; tiyempo : ''tingnan ang '''{{lg|panahon}}''''' ; {{anchor|tuldik|diacritic|diacritical mark|diakritiko|diyakritiko|dayakritiko|accent|accent mark|aksent}} tuldik : simbolong ikinakabit o inilalagay sa isang titik upang baguhin ang tunog nito. Sa Tagalog at mga wikang Pilipino, may tatlong tuldik na ginagamit, [[#pahilis|pahilis]] ( ´ ), [[#paiwa|paiwa]] ( ` ), at [[#pakupya|pakupya]] ( ^ ), na ginagamit upang ipakita ang pagbigkas sa mga salita para maitangi ito sa mga may kaparehong baybay. Bukod dito, ginagamit din sa ilang mga wikang Pilipino ang tuldik na [[#patuldok|patuldok]], gaya ng sa Maranaw, upang isulat ang tunog na schwa. ==U== ; {{anchor|umlaut}} umlaut : pagbabago sa tunog kung saan binabago ang isang patinig upang umayon sa patinig ng kasunod nitong pantig. Ikumpara sa ''[[#ablaut|ablaut]]''. Ginagamit rin ang kataga para sa tuldik na [[#patuldok|patuldok]], upang ilarawan ang isang patinig na sumailalim sa prosesong ito. ; {{anchor|first person|first-person|1st person|unang panauhan}} unang panauhan : [[#panauhan|panauhan]] na tumutukoy sa nagsasalita o grupo ng mga nagsasalita, halimbawa sa Tagalog ang mga panghalip na ''[[ako]]'', ''[[ko]]'', at ''[[kami]]''. ==V== ; verb, v., vb. : ''tingnan ang '''{{lg|pandiwa}}''''' ==Z== ; {{anchor|zero-grade|zero grade}} zero-grade : sa Proto-Indo-Europeo, tumutukoy sa anyo ng [[#ablaut|ablaut]] ng isang ugat na hindi nagtataglay ng mga pangunahing ponemang patinig {{ic|*/e/}} at {{ic|*/o/}}. Halimbawa, {{m|ine-pro||*bʰr̥-}} ang ''zero-grade'' ng Indo-Europeong ugat {{m|ine-pro|*bʰer-|t=magbuhat, magpasan}}. dhztl1k4q5ynd56stn5qjke9u9lk9je 828 38869 178434 178069 2026-10-26T06:31:54Z GinawaSaHapon 3989 178434 Scribunto text/plain local export = {} local html_create = mw.html.create local max = math.max local function create_vertical_connector() return html_create('span'):addClass('etytree-connector-vertical') end local function create_abbr(text, title, glossary) local abbr = html_create('abbr') :attr('title', title) :wikitext(text) if glossary then abbr = '[[Apendise:Glosaryo#' .. glossary .. '|' .. tostring(abbr) .. ']]' end return html_create('span'):addClass('etytree-label'):node(abbr) end local function create_uncertainty_marker() return html_create('abbr') :addClass('etytree-unc') :attr('title', 'uncertain') :wikitext('?') end local function create_label_container() return html_create('span'):addClass('etytree-label-container') end local function invisible_in_tree(inv) return inv == "all" or inv == true or inv == "tree" end local function render_label(term_block, keyword_info, keyword_modifiers, is_uncertain, is_group_child, term_labels) -- Skip label when invisible in tree local has_label = keyword_info and keyword_info.abbrev and not is_group_child and not invisible_in_tree(keyword_info.invisible) -- For group children, keyword uncertainty is shown on the group label, not on individual terms local keyword_uncertain = keyword_modifiers and keyword_modifiers.unc and not is_group_child local show_term_uncertainty = is_uncertain -- Check if we have term-specific labels local has_term_labels = term_labels and #term_labels > 0 if not has_label and not show_term_uncertainty and not keyword_uncertain and not has_term_labels then return end local label_span = create_label_container() if has_label then local glossary_title = keyword_info.glossary and keyword_info.glossary:gsub("_", " ") or keyword_info.abbrev label_span:node(create_abbr( keyword_info.abbrev, glossary_title, keyword_info.glossary )) -- Show uncertainty marker if term or keyword is uncertain if show_term_uncertainty or keyword_uncertain then label_span:node(create_uncertainty_marker()) end else -- No label, but term or keyword is uncertain if show_term_uncertainty or keyword_uncertain then label_span:node(create_uncertainty_marker()) end end -- Add term-specific labels if has_term_labels then for _, label_info in ipairs(term_labels) do label_span:node(create_abbr(label_info.abbrev, label_info.title, label_info.glossary)) end end term_block:node(label_span) end local function render_term_block(node_data, format_term_func, is_toplevel) local link_content = html_create() link_content :tag('span') :addClass('etyl') :wikitext(node_data.lang:getCanonicalName()) :done() local term_text = format_term_func(node_data, is_toplevel) if term_text then link_content :wikitext(' ') :tag('span') :addClass('etytree-term') :wikitext(term_text) :done() end local block = html_create('div'):addClass('etytree-block'):node(link_content) -- Add duplicate styling if this is a duplicate node if node_data.is_duplicate then block:addClass('etytree-duplicate') end return block end local function create_dotted_connector() return html_create('span'):addClass('etytree-connector-dotted') end -- Create an L-shaped connector for nodes with hidden ancestry (duplicate or no_child_categories) local function create_duplicate_connector() local container = html_create('div'):addClass('etytree-duplicate-connector') local inner_wrapper = container:tag('div') inner_wrapper:tag('span'):addClass('etytree-dup-right') inner_wrapper:tag('span'):addClass('etytree-dup-horiz') inner_wrapper:tag('span'):addClass('etytree-dup-left') inner_wrapper:tag('span'):addClass('etytree-dup-arrow'):wikitext('▲') return container end local function render_group_label(connecting_line, keyword_info, keyword_modifiers) local has_abbrev = keyword_info and keyword_info.abbrev local keyword_uncertain = keyword_modifiers and keyword_modifiers.unc -- Nothing to show if no abbrev and no uncertainty if not has_abbrev and not keyword_uncertain then return end local label_span = connecting_line:tag('span'):addClass('etytree-group-label') if has_abbrev then local glossary_title = keyword_info.glossary and keyword_info.glossary:gsub("_", " ") or keyword_info.abbrev label_span:node(create_abbr(keyword_info.abbrev, glossary_title, nil)) end -- Add uncertainty marker if keyword has <unc> modifier if keyword_uncertain then label_span:node(create_uncertainty_marker()) end end local function add_branch_connector(column, index, total) if index == 1 then column:tag('span'):addClass('etytree-branch-left') elseif index == total then column:tag('span'):addClass('etytree-branch-right') else column:tag('span'):addClass('etytree-connector-vertical-short') column:tag('span'):addClass('etytree-branch-mid') end end function export.render(opts) opts = opts or {} local data_tree = opts.data_tree local format_term_func = opts.format_term_func -- Forward declaration local render_term -- Render a container (keyword + its terms) local function render_container(container, is_toplevel) local keyword_info = container.keyword_info local keyword_modifiers = container.keyword_modifiers or {} local is_group = keyword_info and keyword_info.is_group local terms = container.terms or {} -- Skip container entirely only when invisible = "all" (or true) if keyword_info and invisible_in_tree(keyword_info.invisible) then return nil, 0, 0 end if #terms == 0 then return nil, 0, 0 end -- For no_child_categories keywords (calque, semantic loan, etc.), don't render term's children local skip_child_rendering = keyword_info and keyword_info.no_child_categories -- Render each term in the container local rendered_terms = {} local container_height = 0 local container_width = 0 for _, term in ipairs(terms) do -- Collect term-specific labels local term_labels = {} if term.bor then table.insert(term_labels, { abbrev = "h.", title = "salitang hiram", glossary = "hiram" }) end if term.slbor then table.insert(term_labels, { abbrev = "bh.", title = "bahagyang aral na hiram", glossary = "bahagyang_aral_na_hiram" }) end if term.lbor then table.insert(term_labels, { abbrev = "ah.", title = "aral na hiram", glossary = "aral_na_hiram" }) end local term_tree, term_height, term_width = render_term(term, keyword_info, keyword_modifiers, is_group, false, skip_child_rendering, term_labels) table.insert(rendered_terms, { tree = term_tree, height = term_height, width = term_width, is_uncertain = term.is_uncertain, }) container_height = max(container_height, term_height) container_width = container_width + term_width end local rendered_html local has_connector = false if #rendered_terms == 1 then -- Single term: just return it directly rendered_html = rendered_terms[1].tree container_height = rendered_terms[1].height container_width = rendered_terms[1].width else -- Multiple terms: group them together local subtree_container = html_create('div'):addClass('etytree-branch-group') for i, term_data in ipairs(rendered_terms) do local column = html_create('div'):addClass('etytree-branch') column:node(term_data.tree) add_branch_connector(column, i, #rendered_terms) subtree_container:node(column) end local connecting_line = create_vertical_connector() -- Add group label for group keywords if is_group and not invisible_in_tree(keyword_info.invisible) then render_group_label(connecting_line, keyword_info, keyword_modifiers) end rendered_html = html_create() :node(subtree_container) :node(connecting_line) has_connector = true end return rendered_html, container_height, container_width, has_connector end -- Render a term node render_term = function(term_node, keyword_info, keyword_modifiers, is_group_child, is_toplevel_term, skip_child_rendering, term_labels) local tree_width, tree_height = 0, 0 local subtrees = {} -- Process term's children (which are containers) local has_hidden_children = false if not term_node.is_duplicate and not skip_child_rendering then for _, container in ipairs(term_node.children or {}) do local subtree, sub_height, sub_width, subtree_has_connector = render_container(container, is_toplevel_term) if subtree then table.insert(subtrees, { tree = subtree, height = sub_height, width = sub_width, has_connector = subtree_has_connector, }) tree_height = max(tree_height, sub_height) tree_width = tree_width + sub_width end end elseif skip_child_rendering then -- Check if there are any visible children -- When stop_recursion is true, children aren't parsed, but has_visible_children flag is set if term_node.has_visible_children then has_hidden_children = true elseif term_node.children and #term_node.children > 0 then -- Fallback: check parsed children for visibility for _, container in ipairs(term_node.children) do local child_keyword_info = container.keyword_info if not (child_keyword_info and (child_keyword_info.invisible == "all" or child_keyword_info.invisible == true)) then has_hidden_children = true break end end end end local is_toplevel_node = (keyword_info == nil) local term_block = render_term_block(term_node, format_term_func, is_toplevel_node) render_label(term_block, keyword_info, keyword_modifiers, term_node.is_uncertain, is_group_child, term_labels or {}) local term_html = html_create() if #subtrees == 0 then local show_connector = (term_node.is_duplicate and term_node.original_has_children) or has_hidden_children if show_connector then term_html:node(create_duplicate_connector()) end term_html:node(term_block) tree_width = tree_width + 1 elseif #subtrees == 1 then term_html:node(subtrees[1].tree) if not subtrees[1].has_connector then term_html:node(create_vertical_connector()) end term_html:node(term_block) else -- Multiple containers: need to merge them local subtree_container = html_create('div'):addClass('etytree-branch-group') for i, subtree_data in ipairs(subtrees) do local column = html_create('div'):addClass('etytree-branch') column:node(subtree_data.tree) add_branch_connector(column, i, #subtrees) subtree_container:node(column) end local connecting_line = create_vertical_connector() term_html :node(subtree_container) :node(connecting_line) :node(term_block) end return term_html, tree_height + 1, tree_width end local final_tree, final_height, final_width = render_term(data_tree, nil, nil, false, true) local container = html_create('div') :addClass('etytree-body') :node(final_tree) return tostring(html_create('div') :addClass('etytree NavFrame') :attr('data-etytree-height', final_height) :attr('data-etytree-width', final_width) :tag('div') :addClass('NavHead') :tag('div') :wikitext('Kasaysayan ng salita') :done() :done() :tag('div') :addClass('NavContent') :node(container) :done()) end return export nl4tu6qqzhroe4jdax8v0cbuezh5zak 0 38956 178435 178400 2026-10-26T06:32:25Z GinawaSaHapon 3989 /* Etimolohiya 1 */ (using [[wikt:en:MediaWiki:Gadget-AjaxEdit.js|AjaxEdit]]) 178435 wikitext text/x-wiki =={{=la=}}== ===Etimolohiya 1=== {{ety|la|title=līber|id=free|:inh|itc-ola:loeber<ety:inh<itc-pro:*louðeros>>|text=++|tree=1}}<ref name=EDL1>{{R:itc:EDL|page=338|head=līber}}</ref> Kapatid ng {{cog|grc|ἐλεύθερος}}, {{cog|sa|रोधति|tr=ródhati}}, {{cog|nl|lieden}}, {{cog|de|Leute}}, at {{cog|ru|лю́ди|t=sambayanan}}. ====Pagbigkas==== * {{la-IPA|līber}} ====Pang-uri==== {{la-adj|līber|comp=līberior|sup=līberrimus|adv=līberē}} # {{senseid|la|malaya}} [[malaya]]; [[magsarili|nagsasarili]]; walang [[higpit|paghihigpit]]; hindi [[magbantay|binabantayan]] #: {{syn|la|solūtus|expers|immūnis}} #* {{Q|la|{{w|Seneca the Younger|Lucius Anneus Seneca Minor}}|{{w|Epistulae Morales ad Lucilium|Epistulae Morales ad Lucilium}}|Epistula XCII|year=65 AD|quote=''Nēmō '''līber''' est quī corporī servit.''|trans=Walang sinumang '''malaya''' na alipin ng sariling katawan.}} # {{lb|la|transferred}} malayang tao #* {{Q|la|Pl.|Cap.|3|4|94|thru=95|quote=Haud istūc rogō. Fuistin '''līber'''? — Fuī.|trans=Hindi yon ang tinatanong ko. '''Malayang tao''' ka ba? – Noon.}} #* {{Q|la|Publius Terentius Afer|Andria|769|thru=771|quote=DĀVUS: Vērum! Vīdī Cantharam / suffarcinātam! MȲSĪS: Dīs Pol habeō grātiam / quom in pariundō aliquot adfuērunt '''līberae'''!|trans=DAVUS: Totoo! Nakita ko si Canthara na binibigkis [yung sanggol]!<br/>MYSIS (sarkastiko): Sa ngalan ni Pollux, aking pinasasalamatan ang kalangitan sa mga '''malalayang babae''' na nandito sa panganganak!<br/>(Ipinapahiwatig ng tanging pagbanggit lamang kay Canthara rito na maaaring mas mapagkakatiwalaan siya bilang saksi kesa sa alipin na si Mysis.)}} # hindi pa [[tapos]]; [[bukás]] pa {{q|ang kaso}} # walang [[kumiling|kinikilingan]] {{q|tumutukoy sa mga abogado}} # hindi [[kabilang]] {{q|sa gastos o katulad}}; walang [[epekto]] =====Kaukulan===== {{la-adecl|līber}} * Minsan {{l|la|līberum}} ang kaukulang paaring pangmaramihan =====Hinangong kataga===== {{col4|la |līberālis |līberālitās |līberāliter |līberātiō |līberātor |līberē |līberī |līberō |līberta |lībertās |lībertīnus |lībertus }} =====Anak na kataga===== {{top3}} * {{desc|rup|libir}} * {{desc|sq|lirë|bor=1}} (pinagtatalunan) * {{desc|ca|lliure}} * {{desc|co|liberu|libaru}} * {{desc|egl|lébber|lèbber}} * {{desc|ist|leîbaro}} * {{desctree|it|libero|bor=1}} * {{desc|lij|libero}} * {{desc|lmo|liber|libar}} * {{desc|an|libre}} * {{desc|roa-ole}} ** {{desc|ast|llibre|chibre}} ** {{desc|ext|libri}} ** {{desc|roa-leo|llibru}} ** {{desc|mwl|libre|lhibre}} * {{desc|oc|liure}} * {{desc|roa-opt|livre|libre}} ** {{desc|fax|libri}} ** {{desc|gl|libre}} ** {{desctree|pt|livre}} * {{desctree|es|libre}} * {{desc|pms|lìber}} * {{desc|fur|libar}} * {{desc|rgn|lébar}} * {{desc|sc|líbberu|líveru}} * {{desc|scn|lìviru|lìbbiru|q1=laos na}} * {{desc|vec|łìbaro}} * {{desc|fro|libre|slb=1}} ** {{desctree|fr|libre}} ** {{desc|nrf|libe}} ** {{desc|wa|lîb}} {{bottom}} ====Pangngalan==== {{la-noun|līber<2>}} # {{lb|la|post-Republican}} {{singular of|la|līberī}}: [[anak]] na [[lalaki]]; anak {{q|ng isang magulang na}} #: {{syn|la|fīlius|nātus}} #* {{Q|la|Quintilian|Declamations|2|8|2|quote=Quanto alios praestat affectus diligere vitae, lucis auctorem! '''Liberi''' ac parentis non alius mihi videtur affectus quam quo rerum natura, quo mundus ipse constrictus est.|trans=May mas hihigit pa bang damdamin kesa sa pagmamahal sa gumawa ng buhay at liwanag? Tila walang pagkakaiba sa akin ang pagmamahal sa pagitan ng '''anak''' at magulang sa pagmamahal sa pagbubuklod ng kalikasan at ng mismong mundo.}} =====Paalala sa paggamit===== Hanggang sa panahon ng Republika, ginagamit lamang ang salitang ito sa anyong pangmaramihan nito (''plurale tantum''). Kahit sa pagsapit ng panahon ng Imperyo, napakabihirang gamitin ang anyong pang-isahan nito; tanging makikita lamang ito sa {{w|Kodigo ni Justiniano}}. =====Kaukulan===== {{la-ndecl|līber<2>}} ====Sanggunian==== {{reflist}} ===Etimolohiya 2=== {{etymon|la|id=balat|:inh|itc-pro:*luβros|tree=1}} {{inh+|la|itc-pro|*luβros}}, mula sa {{inh|la|ine-pro||*lubʰ-ró-s}}, mula sa {{m|ine-pro|*lewbʰ-||balatan, tanggalin (mula sa katawan), saktan|id=balatan}},<ref name=EDL2>{{R:itc:EDL|pages=337-8|head=liber, -brī}}</ref> posible mula sa {{m|ine-pro|*lew-||tanggalin (mula sa katawan)}}.<ref>{{R:ine:IEW|page=690}}</ref> May kaugnayan sa {{cog|cu|лꙋбъ||balat ng puno}}, {{cog|ru|луб||loobang balat ng puno}}, {{cog|lt|lùpti||balatan}}.<ref>{{R:Nocentini|hw=libro}}</ref> Tingnan din ang {{cog|en|leaf||dahon}}, {{m|en|lobby||pahingaan}}, {{m|en|lodge||panuluyan}}, at {{cog|grc|λυπή||sakit (masaktan)}}. ====Alternatibong pagbaybay==== * {{l|la|lib.}}, {{l|la|l.}} ====Pagbigkas==== * {{la-IPA|liber}} ====Pangngalan==== {{la-noun|liber/libr<2>}} # {{senseid|la|aklat}} [[aklat]] #* {{Q|la|Ovid|Tristia|1|1|thru=2|quote=Parvē — nec invideō — sine mē, '''liber''', ībis in urbem,<br/>eī mihi, quod dominō nōn licet īre tuō!|trans=Aking munting '''aklat''' – hindi ako naiingit [sa'yo] – kung wala ako, mapapadpad ka sa lungsod: Mula sa akin, dahil bawal lisanin ka ng iyong may-ari!<br/>(Tinutukoy ng pinaalis na makata ang aklat niya na para bang maninilbi niya ito na pinadala niya sa Roma.)}} #* {{Q|la|Seneca the Younger|Epistulae Morales ad Lucilium|1|2|3|quote=Distringit '''librōrum''' multitūdō; itaque cum legere nōn possīs quantum habuerīs, satis est habēre quantum lēgās.|trans=Naliligaw lamang ang isip [ng mambabasa] sa dami ng mga '''aklat'''; kaya, dahil hindi ka naman nakakabasa nang singdami ng meron ka, sapat na ang magmay-ari ka [ng mga aklat] ng kaya mo lamang basahin.}} # {{senseid|la|balat ng puno}} [[looban|loobang]] [[balat]] ng [[puno]] =====Kaukulan===== {{la-ndecl|liber/libr<2>}} =====Hinangong kataga===== * {{l|la|libellus}} * {{l|la|librārius}} * {{l|la|librārium}} =====Anak na kataga===== * {{desc|frp|lévro}} {{q|walang dudang anak mismo nito}} ; Mga bahagyang aral na hiram {{top3}} * {{desc|an|libro}} * {{desc|sq|libër|bor=1}} * {{desc|eu|liburu|bor=1}} * {{desc|co|libru}} * {{desc|dlm|lebro}} * {{desc|egl|lîber}} * {{desc|bor=1|en|liber|libro-}} * {{desc|fr|liber|libro-}} * {{desc|fur|libri}} * {{desc|io|libro|bor=1}} * {{desc|ist|leîbro}} * {{desc|it|libro}} * {{desc|lld|liber}} * {{desc|lij|libbro}} * {{desc|lmo|libar|liber|libru}} * {{desc|nap|libro|libbro}} * {{desc|fro|livre|slb=1}} ** {{desctree|fr|livre}} ** {{desc|nrf|livre}} * {{desc|roa-ole|}} ** {{desc|ast|llibru}} ** {{desc|ext|libru}} ** {{desc|roa-leo|llibru}} ** {{desc|mwl|lhibro|libro}} * {{desc|roa-opt|livro|libro}} ** {{desc|fax|libru}} ** {{desc|gl|libro}} ** {{desc|pt|livro}} *** {{desc|pov|libru|bor=1}} * {{desc|pro|libre}} ** {{desc|ca|llibre}} ** {{desc|oc|libre}} * {{desc|osp|libro}} ** {{desctree|es|libro}} * {{desc|pms|lìber}} * {{desc|rgn|lìbar}} * {{desc|sc|líbbaru|líbberu|libbru|líbburu}} * {{desc|scn|libbru}} * {{desc|vec|łìbro}} * {{desc|wa|lîv|live}} * {{desc|cel-bry-pro|*llɨβr|bor=1}} {{see desc}} * {{desc|sga|lebor|bor=1}} {{see desc}} {{bottom}} ====Sanggunian==== {{reflist}} ===Etimolohiya 3=== ====Pagbigkas==== * {{la-IPA|līber}} ====Pandiwa==== {{head|la|verb form|head=līber}} # {{inflection of|la|lībō||1|s|pres|pasv|subj}} ===Magbasa pa=== * {{R:la:L&S|līber, ''adj.''|liber1}} * {{R:la:L&S|līber, ''n.''|liber4}} * {{R:la:Elementary Lewis}} * {{R:la:Gaffiot}} * {{R:la:M&A}} * {{R:la:Peck}} * {{R:la:Platner}} * {{R:Smith's Persons}} * {{R:Smith's Antiquities}} cpeovjk34wmjkwbahni44occjwaxzrc 828 38958 178439 178392 2026-10-26T07:02:44Z GinawaSaHapon 3989 178439 Scribunto text/plain -- Prevent substitution. if mw.isSubsting() then return require("Module:unsubst") end local export = {} local debug_track_module = "Module:debug/track" local foreign_numerals_module = "Module:foreign numerals" local functions_module = "Module:fun" local languages_module = "Module:languages" local links_module = "Module:links" local load_module = "Module:load" local quotations_date_validation_module = "Module:Quotations/date validation" local script_utilities_module = "Module:script utilities" local string_nowiki_module = "Module:string/nowiki" local string_utilities_module = "Module:string utilities" local table_module = "Module:table" local utilities_module = "Module:utilities" local add_warning = mw.addWarning local byte = string.byte local concat = table.concat local find = string.find local floor = math.floor local format = string.format local insert = table.insert local match = string.match local rep = string.rep local require = require local sub = string.sub local tonumber = tonumber local tostring = tostring local umatch = mw.ustring.match local unpack = unpack or table.unpack -- Lua 5.2 compatibility --[==[ Loaders for functions in other modules, which overwrite themselves with the target function when called. This ensures modules are only loaded when needed, retains the speed/convenience of locally-declared pre-loaded functions, and has no overhead after the first call, since the target functions are called directly in any subsequent calls.]==] local function date_validation(...) date_validation = require(quotations_date_validation_module).main return date_validation(...) end local function embedded_language_links(...) embedded_language_links = require(links_module).embedded_language_links return embedded_language_links(...) end local function format_categories(...) format_categories = require(utilities_module).format_categories return format_categories(...) end local function get_lang(...) get_lang = require(languages_module).getByCode return get_lang(...) end local function is_callable(...) is_callable = require(functions_module).is_callable return is_callable(...) end local function is_Latin_script(...) is_Latin_script = require(script_utilities_module).is_Latin_script return is_Latin_script(...) end local function keys_to_list(...) keys_to_list = require(table_module).keysToList return keys_to_list(...) end local function lang_err(...) lang_err = require(languages_module).err return lang_err(...) end local function load_data(...) load_data = require(load_module).load_data return load_data(...) end local function nowiki(...) nowiki = require(string_nowiki_module) return nowiki(...) end local function remove_links(...) remove_links = require(links_module).remove_links return remove_links(...) end local function safe_require(...) safe_require = require(load_module).safe_require return safe_require(...) end local function split(...) split = require(string_utilities_module).split return split(...) end local function tag_text(...) tag_text = require(script_utilities_module).tag_text return tag_text(...) end local function tag_transcription(...) tag_transcription = require(script_utilities_module).tag_transcription return tag_transcription(...) end local function tag_translit(...) tag_translit = require(script_utilities_module).tag_translit return tag_translit(...) end local function to_Devanagari(...) to_Devanagari = require(foreign_numerals_module).to_Devanagari return to_Devanagari(...) end local function track(...) track = require(debug_track_module) return track(...) end local function ugsub(...) ugsub = require(string_utilities_module).gsub return ugsub(...) end local function ulower(...) ulower = require(string_utilities_module).lower return ulower(...) end local function uupper(...) uupper = require(string_utilities_module).upper return uupper(...) end local LanguageModule = {} LanguageModule.__index = LanguageModule LanguageModule.period = "." local hasData = { ae = true, ar = true, axm = true, az = true, bn = true, bra = true, chg = true, cy = true, egy = true, en = true, fa = true, fr = true, frm = true, fro = true, ['gmq-ogt'] = true, ['gmq-pro'] = true, goh = true, grc = true, he = true, hi = true, hit = true, hy = true, ['inc-apa'] = true, ['inc-ash'] = true, ['inc-mgu'] = true, ['inc-oaw'] = true, ['inc-ogu'] = true, ['inc-ohi'] = true, ['inc-opa'] = true, ka = true, pra = true, la = true, lzz = true, mt = true, mxi = true, nci = true, oge = true, okm = true, omr = true, osc = true, ota = true, peo = true, pgn = true, pmh = true, sa = true, scn = true, sd = true, spx = true, sv = true, uga = true, uk = true, umc = true, vah = true, xce = true, xcl = true, xlp = true, xvo = true, ['zle-ono'] = true, ['zle-ort'] = true, } export.hasData = hasData function export.create(frame) return export.Create(frame:getParent().args, frame) end local function warn_about_unrecognized_args(unrecognized_args) track("Quotations/param error") add_warning('Unrecognized parameters in ' .. nowiki('{{Q}}: ' .. concat(keys_to_list(unrecognized_args), ', '))) end function export.Create(args, frame) -- Set up our initial variables; set empty parameters to false local processed_args = {} local unrecognized_args = {} local params = { thru = true, quote = true, text = true, passage = true, trans = true, transauthor = true, transyear = true, t = true, lit = true, style = true, object = true, notes = true, refn = true, form = true, year = true, termlang = true, tr = true, -- This is simply ignored if quote is in Latin script. ts = true, -- This is simply ignored if quote is in Latin script. subst = true, -- This is simply ignored if quote is in Latin script. nocat = true, } -- FIXME: use [[Module:parameters]]. local max_numbered_param = 4 for k, v in pairs(args) do if type(k) == 'number' then if k > max_numbered_param then max_numbered_param = k end elseif not params[k] then unrecognized_args[k] = v end v = mw.text.trim(v) if v == '' then if k == "lang" then processed_args[k] = nil else processed_args[k] = false end else processed_args[k] = v end end if next(unrecognized_args) then warn_about_unrecognized_args(unrecognized_args) end -- Ensure that all numbered parameters up to the greatest numbered parameter -- are not nil. for i = 1, max_numbered_param do processed_args[i] = processed_args[i] or false end -- Apply aliases. -- This should be cleaned up when more robust parameter parsing is implemented. processed_args.quote = processed_args.quote or processed_args.text or processed_args.passage args = processed_args -- Overwrite original args. local lang = args[1] lang = get_lang(lang) or lang_err(lang, 1) local ante = {} if hasData[lang:getCode()] then local m_langModule = LanguageModule.new(lang) ante = m_langModule:expand(args) else track("Quotations/no data") track("Quotations/no data/" .. lang:getCode()) end if ante.author == nil then ante.author = args[2] end if ante.work == nil then ante.work = args[3] end if ante.ref == nil then local ref = {} -- FIXME: get rid of the arbitrary limit 10 for i = 4, 10 do if args[i] then insert(ref, args[i]) else break end end ante.ref = concat(ref, '.') end for k in pairs(args) do if type(k) ~= "number" then ante[k] = args[k] end end local penult = { year = '', author = '', work = '', object = '', ref = '', termlang = '', notes = '', refn = '', otherLines = {}, s1 = '', s2 = '', s3 = '', s4 = '', s5 = '' } local comma = false --Language specific modules are responsible for first line parameters. --Base formatting module will poll for other parameters, --pulling them only if the language module hasn't returned them. local otherOtherLineStuff = {'quote', 'transyear', 'transauthor', 'trans', 'termlang'} for _, item in ipairs(otherOtherLineStuff) do ante[item] = ante[item] or args[item] end if not ante.code then penult.elAttr = ' class="wiktQuote" data-validation="white">' else penult.elAttr = ' class="wiktQuote" data-validation="' .. ante.code .. '">' end if ante.year then penult.year = "'''" .. date_validation(ante.year) .. "'''" comma = true end if ante.author then if comma then penult.s1 = ', ' end penult.author = ante.author comma = true end if ante.work then if comma then penult.s2 = ', ' end penult.work = ante.work comma = true end if ante.object then if comma then penult.s5 = ' ' end penult.object = '(' .. ante.object .. ')' comma = true end if ante.ref and ante.ref ~= '' then if comma then penult.s3 = ' ' end penult.ref = ante.ref end if ante.style == 'no' or penult.work == '' then -- Leave as-is elseif ante.style == 'q' then penult.work = '“' .. penult.work .. '”' else penult.work = "''" .. penult.work .. "''" end if ante.termlang then ante.termlang = get_lang(ante.termlang) or lang_err(ante.termlang, 1) penult.termlang = ' (sa wikang ' .. lang:getCanonicalName() .. ')' end if ante.notes then if comma then penult.s4 = ' ' end penult.notes = '(' .. ante.notes .. ')' end if ante.refn then penult.refn = (frame or mw.getCurrentFrame()):preprocess(ante.refn) end local form = args.form or 'full' if form == 'inline' then return '<span' .. penult.elAttr .. penult.author .. penult.s2 .. penult.work .. penult.termlang .. penult.s5 .. penult.object .. penult.s3 .. penult.ref .. penult.s4 .. penult.notes .. penult.refn .. '</span>' end local categories = {} if ante.t then ante.trans = ante.t end if ante.quote or (ante.trans and ante.trans ~= "-") then penult.refn = ":" .. penult.refn local translitwithtrans = false insert(penult.otherLines, "<dl><dd>") if ante.quote then local quote = ante.quote local sc = lang:findBestScript(quote) -- fix up links with accents/macrons/etc. quote = embedded_language_links{term = quote, lang = lang, sc = sc} insert(penult.otherLines, tag_text(quote, lang, sc, nil, "e-quotation")) if args.nocat then track("Quotations/nocat") elseif ante.termlang then insert(categories, ante.termlang:getCanonicalName() .. " na salitang may pagbanggit") else insert(categories, lang:getCanonicalName() .. " na salitang may pagbanggit") end if not is_Latin_script(sc) or lang:getCode() == "egy" then -- Handle subst= local subbed_quote = remove_links(quote) if args.subst then local substs = split(args.subst, ",") for _, subpair in ipairs(substs) do local subsplit = split(subpair, find(subpair, "//", 1, true) and "//" or "/") subbed_quote = ugsub(subbed_quote, subsplit[1], subsplit[2]) end end local transliteration = args.tr or (lang:transliterate(subbed_quote, sc)) if transliteration then transliteration = "<dd>" .. tag_translit(transliteration, lang, "usex") .. "</dd>" end local transcription = args.ts and "<dd>/" .. tag_transcription(args.ts, lang, "usex") .. "/</dd>" if transliteration or transcription then local translitend = "</dl>" if ante.trans and ante.trans ~= "-" and not ante.transyear and not ante.transauthor then translitwithtrans = true translitend = "" end insert(penult.otherLines, "<dl>" .. (transliteration or "") .. (transcription or "") .. translitend) end end end if ante.trans == "-" then ante.trans = nil insert(categories, "Tinanggal na salin sa main") elseif ante.trans then local litline = "" if ante.lit then litline = "<dd>(sa literal na salin, “" .. ante.lit .. "”)</dd>" end if ante.transyear or ante.transauthor then insert(penult.otherLines, "<ul><li>") if ante.transyear then insert(penult.otherLines, "'''" .. ante.transyear .. "''' translation") else insert(penult.otherLines, "Translation") end if ante.transauthor then insert(penult.otherLines, " by " .. ante.transauthor) end insert(penult.otherLines, "<dl><dd>" .. ante.trans .. "</dd>" .. litline .. "</dl></li></ul>") else if not ante.quote then insert(penult.otherLines, ante.trans) else local transstart = "<dl><dd>" if translitwithtrans then transstart = "<dd>" end insert(penult.otherLines, transstart .. ante.trans .. "</dd>" .. litline .. "</dl>") end end elseif lang:getCode() ~= "en" and lang:getCode() ~= "und" then insert(penult.otherLines, "<dl><dd><small>(kung maaari po, pakilagyan ng salin ito sa Tagalog)</small></dd></dl>") -- add trreq category if translation is unspecified and language is not English or undetermined insert(categories, "Kahilingan sa pagsalin sa mga pagbanggit sa " .. lang:getCanonicalName()) end insert(penult.otherLines, "</dd></dl>") end penult.otherLines = concat(penult.otherLines) categories = format_categories(categories, lang) if form == 'full' then return '<div' .. penult.elAttr .. penult.year .. penult.s1 .. penult.author .. penult.s2 .. penult.work .. penult.termlang .. penult.s5 .. penult.object .. penult.s3 .. penult.ref .. penult.s4 .. penult.notes .. penult.refn .. penult.otherLines .. '</div>' .. categories elseif form == 'work' then return '<span' .. penult.elAttr .. penult.work .. penult.termlang .. penult.s5 .. penult.object .. penult.s3 .. penult.ref .. penult.s4 .. penult.notes .. penult.refn .. penult.otherLines .. '</span>' .. categories elseif form == 'ref' then return '<span' .. penult.elAttr .. penult.ref .. penult.s4 .. penult.notes .. penult.refn .. penult.otherLines .. '</span>' .. categories end end function LanguageModule.new(lang) local sema = safe_require("Module:Quotations/" .. lang:getCode()) or {} sema.library = load_data("Module:Quotations/" .. lang:getCode() .. "/data") return setmetatable(sema, LanguageModule) end function LanguageModule:changeCode(color) if color == 'orange' then self.code = 'orange' end if (color == 'yellow') and (self.code == 'green') then self.code = 'yellow' end end function LanguageModule:reroute(route) local temp = {} local data = self.library.data for k, v in pairs(route) do temp[k] = self:interpret(v) end for k, v in pairs(temp) do self[k] = v end if self.author ~= nil and data[self.author] then self.aData = data[self.author] if self.work ~= nil and self.aData.works[self.work] then self.wData = self.aData.works[self.work] end end end function LanguageModule:lower(input) return input ~= nil and ulower(input) or nil end function LanguageModule:upper(input) return input ~= nil and uupper(input) or nil end function LanguageModule:isLetter(input) return not tonumber(input) end function LanguageModule:digits(width, num) return format('%' .. width .. 'd', num) end function LanguageModule:numToDeva(input) return input ~= nil and to_Devanagari(input) or nil end function LanguageModule:separ(values, separator) return concat(values, separator) end function LanguageModule:roundDown(period, verse) if tonumber(verse) then return floor(verse / period) * period end self:changeCode('orange') end function LanguageModule:chapterSelect(rubric, verse) verse = tonumber(match(verse, "^%d+")) for k, v in pairs(rubric) do if v[1] <= verse and verse <= v[2] then return k end end self:changeCode('orange') end function LanguageModule:interpret(item) local output if type(item) == 'string' then if #item > 1 and byte(item) == 0x2E then local address = sub(item, 2) local returnable = self[address] or self.library.data.Sundry and self.library.data.Sundry[address] output = returnable else output = item end elseif type(item) == 'table' then --If it's a table, it's either a function call or a nested address. local presumedFunction = self:interpret(item[1]) if is_callable(presumedFunction) then local parameters = {} -- FIXME: get rid of the arbitrary limit 30 for i = 2, 30 do if item[i] ~= nil then insert(parameters, self:interpret(item[i])) else break end end output = presumedFunction(self, unpack(parameters)) else local nested = self -- FIXME: get rid of the arbitrary limit 30 for i = 1, 30 do local address = item[i] if address and nested then nested = nested[address] else break end end output = nested end else output = item end return output end function LanguageModule:convert(scheme, initiate) local converted if is_callable(scheme) then converted = scheme(self, tonumber(initiate) or initiate) elseif type(scheme) == "table" then converted = scheme[tonumber(initiate) or initiate] end if converted ~= nil then return converted end self:changeCode('orange') end function LanguageModule:numToRoman(item) local j = tonumber(item) if (j == nil) then return item end if (j <= 0) then return item end local ints = {1000, 900, 500, 400, 100, 90, 50, 40, 10, 9, 5, 4, 1} local nums = {'M', 'CM', 'D', 'CD','C', 'XC','L','XL','X','IX','V','IV','I'} local result = "" for k = 1, #ints do local count = floor(j / ints[k]) result = result .. rep(nums[k], count) j = j - ints[k] * count end return result end -- Iterate through "array" and its sublevels. Find indices in "array" that -- contain a string matching "valToFind". Return last index where that string -- (minus its first letter) is the key for a field in "self", as well as last -- index where that string was found. -- Used to locate the place where the "rlformat" should be skipped out of, -- because there's no ".ref" value supplied for what comes next. -- For instance, if book but not line number has been supplied. local function findLastValidRefIndex(self, array, valToFind) local lastValidIndex, lastIndex for i, val in ipairs(array) do if type(val) == 'table' then local res1, res2 = findLastValidRefIndex(self, val, valToFind) if res1 then lastValidIndex = i end if res2 then lastIndex = i end elseif type(val) == "string" and match(val, valToFind) then lastIndex = i if self[sub(val, 2)] then lastValidIndex = i end end end return lastValidIndex, lastIndex end function LanguageModule:expand(args) --Instantiate our variables. local results = {} self.code = 'green' local data = self.library.data self.author = args.author or args[2] self.work = args.work or args[3] -- FIXME: get rid of the arbitrary limit 5 for i = 1, 5 do local refName = 'ref' .. i local paramNumber = i + 3 self[refName] = args[refName] or args[paramNumber] end --Check if we've been given an author alias. if data.authorAliases and data.authorAliases[self.author] then self.author = data.authorAliases[self.author] end if not data[self.author] then self:changeCode('yellow') else self.aData = data[self.author] if self.aData.reroute then self:reroute(self.aData.reroute) else if self.aData.aliases and self.aData.aliases[self.work] then self.work = self.aData.aliases[self.work] end if not (self.aData.works and self.aData.works[self.work]) then self:changeCode('yellow') else self.wData = self.aData.works[self.work] if self.wData.reroute then self:reroute(self.wData.reroute) end end end end --Load all author-level data. if self.aData and self.aData.aLink then results.author = '[[w:' .. self.aData.aLink .. '|' .. self.author .. ']]' else results.author = self.author end if self.aData and self.aData.year then results.year = self.aData.year end --If the database has a link for the work, incorporate it. if not self.wData or not self.wData.wLink then results.work = self.work else results.work = '[[w:' .. self.wData.wLink .. '|' .. self.work .. ']]' end --Some works have info which overrides the author-level info or fills other parameters. if self.wData then if self.wData.year then results.year = self.wData.year end if self.wData.author ~= nil then results.author = self.wData.author end if self.wData.object then results.object = self.wData.object end if self.wData.style then results.style = self.wData.style end if self.wData.refn then results.refn = self.wData.refn end end self.thru = args.through or args.thru --Custom formatter for displayed reference if self.aData and self.aData.rdFormat and self.aData.rdFormat.custom then local formatted = {} for _, current in ipairs(self.aData.rdFormat.custom) do insert(formatted, self:interpret(current)) end self.refDisplay = concat(formatted) else --The displayed reference usually consists of all the ref argument(s) joined with a period. self.refDisplay = self.ref1 and '' or (self.wData and self.wData.refDefaultDisplay or false) local separator_num = 1 -- FIXME: get rid of the arbitrary limit 5 for i = 1, 5 do local whichRef = 'ref' .. tostring(i) if self[whichRef] then local ref = self[whichRef] local separator -- no separator before a letter if umatch(ref, "^%a$") then separator = "" -- to allow colon between biblical chapter and verse elseif self.aData and self.aData.rdFormat and self.aData.rdFormat.separator then separator = self.aData.rdFormat.separator elseif self.aData and self.aData.rdFormat and self.aData.rdFormat.separators then separator = self.aData.rdFormat.separators[separator_num] else separator = "." end if i > 1 then self.refDisplay = self.refDisplay .. separator separator_num = separator_num + 1 end self.refDisplay = self.refDisplay .. self[whichRef] else break end end if self.thru then self.refDisplay = self.refDisplay .. '–' .. self.thru end end -- Apply custom work formatting, if specified if self.wData and self.wData.workFormat then self.workFormat = self.aData['workFormat' .. tostring(self.wData.workFormat)] elseif self.aData and self.aData.workFormat then self.workFormat = self.aData.workFormat end if self.workFormat then results.style = 'no' -- Ignore/override style parameter local formatted = {} for _, current in ipairs(self.workFormat) do insert(formatted, self:interpret(current)) end results.work = concat(formatted) end --[[ If the work is not in the database, or we don't have a source text link, the ref is simply the display. Otherwise, we have to create a reference link, easily the most challenging function of this script. ]] if self.wData and self.wData.rlFormat then self.rlFormat = self.aData['rlFormat' .. tostring(self.wData.rlFormat)] elseif self.aData and self.aData.rlFormat then self.rlFormat = self.aData.rlFormat end if self.wData and self.rlFormat then self.rlTitle = self.wData.rlTitle -- Go through indices in "self.rlFormat" that contain a string -- beginning in ".ref" (either in the first level of "self.rlFormat" -- or a sublevel). Return the index of the string that has a -- corresponding field in "self", as well as the index of the last -- such string. local lastValidIndex, lastIndex = findLastValidRefIndex(self, self.rlFormat, '^%.ref(%d+)$') -- If there isn't another ".ref" string after the last valid index, -- then there is no need to cut short the rlFormat. self.refLink = {} if lastIndex and lastValidIndex and lastIndex > lastValidIndex then for i, current in ipairs(self.rlFormat) do if i > lastValidIndex then break end insert(self.refLink, self:interpret(current)) end else for _, current in ipairs(self.rlFormat) do insert(self.refLink, self:interpret(current)) end end self.refLink = concat(self.refLink) end if self.wData and self.wData.xrlFormat then self.xrlFormat = self.aData['xrlFormat' .. tostring(self.wData.xrlFormat)] elseif self.aData and self.aData.xrlFormat then self.xrlFormat = self.aData.xrlFormat end if self.xrlFormat then self.xurl = self.wData.xurl -- Go through indices in `self.xrlFormat` that contain a string -- beginning ".ref" (either in the first level of `self.xrlFormat` -- or a sublevel). Return the index of the string that has a -- corresponding field in `self`, as well as the index of the last -- such string. local lastValidIndex, lastIndex = findLastValidRefIndex(self, self.xrlFormat, '^%.ref(%d+)$') -- If there isn't another ".ref" string after the last valid index, -- then there is no need to cut short the rlFormat. self.xrefLink = {} if lastIndex and lastValidIndex and lastIndex > lastValidIndex then for i, current in ipairs(self.xrlFormat) do if i > lastValidIndex then break end insert(self.xrefLink, self:interpret(current)) end else for _, current in ipairs(self.xrlFormat) do insert(self.xrefLink, self:interpret(current)) end end self.xrefLink = concat(self.xrefLink) end if self.refLink and self.refDisplay then results.ref = '[[' .. self.refLink .. '|' .. self.refDisplay .. ']]' elseif self.xrefLink and self.refDisplay then results.ref = '[' .. self.xrefLink .. ' ' .. self.refDisplay .. ']' else results.ref = self.refDisplay or '' end if args.notes then results.notes = args.notes end results.code = self.code return results end return export 0t25ybrc00348h7irqqw5wdlg3otvrc 828 38960 178438 178394 2026-10-26T06:56:44Z GinawaSaHapon 3989 178438 Scribunto text/plain local canonical_AD = 'KP' local canonical_BCE = 'BKP' local AD_limit = 999 -- maximum year to append CE local export = {} local function validate_year(yearstring) local year = tonumber(yearstring) if (year == nil) then return false end if (year <= 0) then return false end return year end local function validate_tp(tpstring) -- validates ad, bc, bce, ... local tpstring = string.upper(tpstring) local tpstring = string.gsub(tpstring, "%.", "") local bcetable = {["BC"] = true, ["BCE"] = true, ["BKP"] = true} local adtable = {["AD"] = true, ["CE"] = true, ["KP"] = true} if bcetable[tpstring] then return canonical_BCE end if adtable[tpstring] then return canonical_AD end return false end local function validate_approx(approxstring) approxstring = string.lower(approxstring) approxstring = string.gsub(approxstring, "%.", "") local approx_table = {["a"] = true, ["c"] = true, ["circa"] = true, ["approx"] = true} if approx_table[approxstring] then return "a" end return false end local function parse_date(datestring) local result = {} local separators = {'-', '–'} local canonical_separator = '-' for i, separator in pairs(separators) do -- replace any nonstandard separators datestring = string.gsub(datestring, separator, canonical_separator) end local datetable = mw.text.split(datestring, canonical_separator) for i, yearstring in ipairs(datetable) do local yeartable_temp = mw.text.split(yearstring, ' ') local yeartable = {} for i, v in ipairs(yeartable_temp) do -- remove any empty strings if (v ~= '') then table.insert(yeartable, v) end end if (#yeartable == 1) then -- only year is specified table.insert(result, {'e', validate_year(yeartable[1]), "?"}) end if (#yeartable == 2) then -- either year, BCE/AD or c, year local yt1 = validate_year(yeartable[1]) local yt2 = validate_year(yeartable[2]) if (yt1 ~= false) then -- year, BCE/AD table.insert(result, {'e', yt1, validate_tp(yeartable[2])}) end if (yt1 == false) then -- c, year table.insert(result, {validate_approx(yeartable[1]), yt2, "?"}) end end if (#yeartable == 3) then -- c, year, BCE/AD table.insert(result, {validate_approx(yeartable[1]), validate_year(yeartable[2]), validate_tp(yeartable[3])}) end end for i, v in pairs(result) do for i_, v_ in pairs(v) do if (v_ == false) then return false end end end if (#result == 1) then if result[1][3] == "?" then result[1][3] = canonical_AD end return result end if (#result == 2) then -- add in missing time periods if result[1][3] == "?" then if result[2][3] == "?" then result[1][3] = canonical_AD result[2][3] = canonical_AD end if result[2][3] == canonical_AD then result[1][3] = canonical_AD end if result[2][3] == canonical_BCE then result[1][3] = canonical_BCE end end if result[1][3] == canonical_AD then if result[2][3] == "?" then result[2][3] = canonical_AD end if result[2][3] == canonical_BCE then return false end end if result[1][3] == canonical_BCE then if result[2][3] == "?" then result[2][3] = canonical_BCE end end -- validate time ranges if result[1][3] == result[2][3] then if result[1][3] == canonical_BCE then if result[2][2] > result[1][2] then return false end else if result[2][2] < result[1][2] then return false end end else if result[1][3] == canonical_AD and result[2][3] == canonical_BCE then return false end end return result end return false end local function display_date(parsed_date) local separator = ' – ' local CE = "<small class='ce-date'>[[Apendise:Glosaryo#KP|<span title=\"Karaniwang Panahon\">KP</span>]]</small>" local BCE = "<small class='ce-date'>[[Apendise:Glosaryo#BKP|<span title=\"Bago ang Karaniwang Panahon\">BKP</span>]]</small>" local circa = "''[[Apendise:Glosaryo#circa|c.]]''" local result = {} for i, v in ipairs(parsed_date) do local s = "" if v[1] == 'a' then s = s..circa.." " end s = s..tostring(v[2]).." " if v[3] == canonical_BCE then s = s..BCE end if v[3] == canonical_AD then if (v[2] <= AD_limit) then s = s..CE end end table.insert(result, mw.text.trim(s)) end return table.concat(result, separator) end function export.main(datestring) local parsed_date = parse_date(datestring) if (parsed_date ~= false) then return display_date(parsed_date) end return datestring end return export joc7m6jigc8izip0jt3wr5o659hmy75