BMW 4

Vikipedija tlywiki https://tly.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rlovh%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medja Xususi No-pegət Okoədə Okoədə no-pegət Vikipedija Vikipedija no-pegət Fajl Fajli no-pegət MediaWiki MediaWiki no-pegət Šablon Šabloni no-pegət Dastək Dastəki no-pegət Kategorijə Kategorijə no-pegət TimedText TimedText talk Modul Moduli no-pegət Event Event talk BMW 4 0 4602 127309 115776 2026-10-24T11:07:33Z ~2026-56729-54 62669 127309 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''BMW 4''' — [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili cy Almanijədə vadojdən. Ym avtomobili 2013-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[BMW]] širkət vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:BMW avtomobilon]] 1a01bu0b9rs3927p9l9z2piqf2i3hzz BMW X4 0 4648 127308 126428 2026-10-24T11:04:54Z ~2026-56729-54 62669 127308 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''BMW X4''' — cy [[BMW]] avtomobile. Ym avtomobili [[Almanijə]]də vadojdən. Ym avtomobili 2014-inə soriku vadojdən. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:BMW avtomobilon]] q0ga4z5h8omcr0uzypowfwspi3gnko3 Chery Tiggo 8 0 5003 127307 126244 2026-10-24T10:59:22Z ~2026-56729-54 62669 127307 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Chery Tiggo 8''' — cy Cini avtomobile. Ym avtomobili [[Cin]]ədə vadoəšone. Ym avtomobili 2018-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[CHERY]] širkəti vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Chery avtomobilon]] ohbqkaqxompwfxcvtuaylbj1aq8evgk Fiat Punto 0 5804 127295 117289 2026-10-23T19:54:50Z ~2026-56729-54 62669 127295 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Fiat Punto''' — [[Italijə]] avtomobile. Ym avtomobili Italijədə vadoəšone. Ym avtomobili 1993-2018-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Fiat]] širkət vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Fiat avtomobilon]] 4wd3dhcppyydzfanbws9zpw7hlisfyg Geely MK 0 5830 127304 120193 2026-10-24T10:53:57Z ~2026-56729-54 62669 127304 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Geely MK''' — [[Cin|Cini]] avtomobile. Ym avtomobili Cinədə vadoəšone. Ym avtomobili 2006-2014-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Geely|Geely Automobile]] širkəti vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Geely avtomobilon‎]] qfyev0ihcy5ltfxsznzhmb3duu0k3nf 127305 127304 2026-10-24T10:54:16Z ~2026-56729-54 62669 127305 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Geely MK''' — [[Cin]]i avtomobile. Ym avtomobili Cinədə vadoəšone. Ym avtomobili 2006-2014-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Geely|Geely Automobile]] širkəti vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Geely avtomobilon‎]] pzy06dvhw8axbq4w3slmqwnmdv1xspc Hyundai Aero 0 5900 127297 119941 2026-10-24T09:51:58Z ~2026-56729-54 62669 127297 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Hyundai Aero''' — [[Nyso Korejə]] avtomobile. Ym avtomobili Nyso Korejədə vadoəšone. Ym avtomobili 1985-2010-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Hyundai]] širkəti vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Hyundai avtomobilon]] pey2yjhnqi046ingm1nohpvai5jkru1 Hyundai HB20 0 5920 127299 123887 2026-10-24T09:56:28Z ~2026-56729-54 62669 127299 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Hyundai HB20''' — cy [[Nyso Korejə]] avtomobile. Ym avtomobili Nyso Korejədə vadojdən. Ym avtomobili 2012-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[Hyundai]] širkət vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Hyundai avtomobilon]] 5hi2aqmx4jtu8ka4apy0a1vrtu0zfrb Mercedes-Benz W123 0 7103 127306 118849 2026-10-24T10:57:57Z ~2026-56729-54 62669 127306 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mercedes-Benz W 123''' — ym avtomobili [[Mercedes-Benz]] širkət vadoəše. Ym avtomobili cy [[Almanijə]] [[Zindelfingen]] [[Bremen]] [[Šəhər|šəhəronədə]], [[Nyso Afrikə Respublikə]]də, [[Cin]]ədə vadoəšone. Ym avtomobili 1975-1986-inə soronədə vadoəšone. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Mercedes-Benz avtomobilon]] fdykrxippmqy2sg3lqjp2zspkz1f3po Mercedes-Benz W221 0 7105 127302 114723 2026-10-24T10:48:08Z ~2026-56729-54 62669 127302 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mercedes-Benz W221''' — ym avtomobili [[Mercedes-Benz]] širkət vadoəšone. Ym avtomobili 2006-2013-inə soronədə vadoəšone. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Mercedes-Benz avtomobilon]] lh6ld0o4his15tczsumcens21pgut8k Mercedes-Benz W 202 0 7116 127301 125285 2026-10-24T10:46:43Z ~2026-56729-54 62669 127301 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mercedes-Benz W 202''' — ym avtomobili [[Mercedes-Benz]] širkət vadoəšone. Ym avtomobili cy [[Almanijə]]də vadoəšone. Ym avtomobili 1993-2001-inə soronədə vadoəšone. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Mercedes-Benz avtomobilon]] t9s4ax0tl7fj4or40qzws0o5hpu988r Mercedes-Benz W 210 0 7121 127303 125858 2026-10-24T10:50:09Z ~2026-56729-54 62669 127303 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mercedes-Benz W 210''' — ym avtomobili [[Mercedes-Benz]] širkət vadoəše. Ym avtomobili 1995-2002-minə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili cy [[Almanijə]] [[Zindelfingen]] [[Šəhər|šəhərədə]] vadoəšone. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Mercedes-Benz avtomobilon]] 8fmdi0ewb7n1kq1n7m65yj15uuzecfr Porsche Typ 754 T7 0 7729 127311 115029 2026-10-24T11:09:27Z ~2026-56729-54 62669 127311 wikitext text/x-wiki [[Fajl:1959 Porsche Typ 754 T7.jpg|miniatyur|Porsche Typ 754 T7]] '''Porsche Typ 754 T7''' — cy [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili Almanijədə vadoəšone. Ym avtomobili 1959-inə sorədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Porsche]] širkəti vadoəše. [[Tispir:Porsche avtomobilon]] tilwb9hwkjpef7jcj4wkajqg73fsomm Porsche 917 0 7736 127310 126304 2026-10-24T11:08:48Z ~2026-56729-54 62669 127310 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Porsche 917''' — cy [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili Almanijədə vadoəšone. Ym avtomobili 1969-1971-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Porsche]] širkəti vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Porsche avtomobilon]] lh4gvby6j7mcdtwkblv8f24l8xtg0cf Porsche Cayenne 0 7746 127314 119718 2026-10-24T11:16:11Z ~2026-56729-54 62669 127314 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Porsche Cayenne''' — cy [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili Almanijədə vadojdə. Ym avtomobili 2002-minə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[Porsche]] širkəti vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Porsche avtomobilon]] 68u6ph89eja136r9sncagla8f1124if Porsche 993 0 7752 127312 113852 2026-10-24T11:13:59Z ~2026-56729-54 62669 127312 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Porsche 993''' — cy [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili Almanijədə vadoəšone. Ym avtomobili 1994-1998-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Porsche]] širkəti vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Porsche avtomobilon]] rpikgtddqzeca5fxruz43ysbyzjrs5d 127313 127312 2026-10-24T11:14:13Z ~2026-56729-54 62669 127313 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Porsche 993''' — cy [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili Almanijədə vadoəšone. Ym avtomobili 1994-1998-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Porsche]] širkəti vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Porsche avtomobilon]] 52mu7nrhsov58ftd6au1qw4xxonwv4b Renault Espace 0 8129 127317 121753 2026-10-24T11:43:39Z ~2026-56729-54 62669 127317 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Renault Espace''' — cy [[Fyrəngyston]]i avtomobile. Ym avtomobili Fyrəngystonədə vadojdən. Ym avtomobili 1984-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[Renault]] širkəti vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Renault avtomobilon]] jdz3pivbl3t1myprjbrvaktq5jb9ira Tata Safari 0 8656 127300 125341 2026-10-24T10:45:13Z ~2026-56729-54 62669 127300 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Tata Safari''' — cy [[Hindyston]]i avtomobile. Ym avtomobili Hindystonədə vadojdən. Ym avtomobili 1998-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[Tata Group]] širkəti vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tata avtomobilon]] apqceklcawylh6d2v6kye3pv5vcbgcv Turin 0 8911 127293 114951 2026-10-23T18:51:07Z ~2026-56729-54 62669 /* */ 127293 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Turin monte cappuccini.jpg|thumb|Turin, [[Italijə]]]] '''Turin''' (Torino) — cy [[Italijə]] [[šəhər]]onədə gyləje. Əroziš 130 km²-e. Əholiš 910 həzoje. Cy dynjo ən məšhurə [[šəhər]]onədə gyləje. [[Fiat]]i mərkəz byə [[šəhər]]e. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Coğrafiya]] [[Tispir:Şəhron]] [[Tispir:Italijə]] g1d3grvelvyhama6yiqmurhw8i163qc 127294 127293 2026-10-23T18:51:35Z ~2026-56729-54 62669 127294 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Turin monte cappuccini.jpg|thumb|Turin, [[Italijə]]]] '''Turin''' (Torino) — cy [[Italijə]] [[šəhər]]onədə gyləje. Əroziš 130 km²-e. Əholiš 910 həzoje. Cy dynjo ən məšhurə [[šəhər]]onədə gyləje. [[Fiat]]i mərkəz byə [[šəhər]]e. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Coğrafiya]] [[Tispir:Şəhron]] [[Tispir:Italijə]] ewt8f1u8hsnq8mmjob7opgcwv5p8uzv Volvo XC40 0 9241 127316 125348 2026-10-24T11:24:11Z ~2026-56729-54 62669 127316 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Volvo XC40''' — cy [[Isvec]]i avtomobile. Ym avtomobili Isvecədə vadojdən. Ym avtomobili 2017-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[Volvo]] širkət vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Volvo avtomobilon]] 6sww5cywkcmmfxtlq1fhv9u9igyzhis Volvo XC60 0 9242 127315 125344 2026-10-24T11:23:38Z ~2026-56729-54 62669 127315 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Volvo XC60''' — cy [[Isvec]]i avtomobile. Ym avtomobili Isvecədə vadojdən. Ym avtomobili 2008-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[Volvo]] širkət vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Volvo avtomobilon]] 9isj793lj925lvk9q371wy4ggx8tyza Zyndəjon 0 9484 127298 107842 2026-10-24T09:55:01Z ~2026-56729-54 62669 127298 wikitext text/x-wiki ---- [[Fajl:Columba livia in Japan.JPG|right|100px|Fransızon bə kafte “pərə muş” votedən]] • Fransyzon bə kafte “pərə muš” votejdən. • Pəsə cəšə odəmon bə čo odəmon dijə kardejədə doži rə osəmedən. • De ožə cəši efyšnje bedəni. • Yštənəpərdə pərejədə šymə səj mu 2 bəžən rə perəsedə. • Hyrdənon əvəsorədə tikəjən rə perəsedən. • Tarsə odəm həniyən cok vində. • Iglə mu 3 kilosə bəpe goni rost karde bəzyne. • 20 gylə əǧylədə iglə gylə cy pezyški votə ruži cy moəmo bedə. • Ce həmmə xəton 67%-i 10% xətokoron kardən. ---- [[Fajl:The Bee & Me (6033048841).jpg|right|100px|Kandımozon hiç vaxt hıtedənin]] • Kandymuzon hic vaxt hytejdənin. • Sfofobija,dərs gəteku tarseje. • Ovšymi səpe iminə hardə ləlgyl huštuli byə. • Ovi morəcəculon bənəj pərəndon nəfəs səjdən. • Tarakanon be sə 9 ruž žije zyndən cəjoən vəšiku mardən. • Cinyvyžon ijən Korejavyžon fəmilijə cəvon nomi navədə nyvyštən. • Ce Həllivudi nominə kinoəkəš Čonni Dep bəštə kəšə kinon hic dijə kardəni. • Sori dyrozi Hindistanədə ce moəmo byə sovə əǧylon ašmard ce Avstralija žimonəkəjonsə veje. • Ce mojnon muəxolə mu həməjəvo 200 həzo muədəj əvən 20 ton goni rost karde bəzyne. • Bə balinə hurrəči čang egynijə odəmon 90% səlomət mandə. • Ce zəmini dimisə žijə odəmon 3/2 poə voəšon vindəšonni. • Dynjoədə ve čər byə mojnə nom Annaj, ym nomi dynjoədə tosə 100 miljoni odəm novnejdə. ---- [[Fajl:Bananas.jpg|right|100px|Radiaktiv dətıvəyon fayə de banani pamue bedə]] • Radiaktiv dətıvəyon fayə de banani pamue bedə. • Dınyoədə iminə natə milyarder [[Čon Rokfeller]] bə. • Amerkəvojon ha rüj 18 hektar pissa hardən. • Jenon dıl,çı merdon dılisə rə-rə jedə. • Isət jiə hár gıla 5 xonəxodə gılayni Çinıvoje. • Zəmini dimi odəmon 16% ateistonin. • Bexətoəti pirpazi vində şahzodə Çarlz iyan Ulyam hiç vaxt iqlə ıştənəpərədə pəredənin. • Tojəzandə kenquru balə bə çayə keçə dəvıjqidə. • Çı dınyo qırd yolə kədə 1788 gıla xonə heste.Im kə çı Bureney sultaniey. • Antraktida gıla daşte. • Amerika İconə Ştatonədə bə Florida nomədə ştata İnqiltərəsə dıjde. • Çəplion veyni merdonin. ---- [[Fajl:Titanic.jpg|right|100px|"Titanik" film "Titanik"-i ıştənisə boho bə sə omə]] • "Titanik"i film "Titanik"i ıştənisən boho bə sə omə. • Dınyoədə ən ğədimə universiteti əsos 989-nə sorədə noə Misiri əl-Əzhər universitetie. • 1893-nə sordə Rusiyədə çay kaşte binonoe buə. • Atakama daşti kali vıronədə 400 sorisə bəpe vaxte ki,voş voyedəni. • Sıkardədə dəkıriyə, dəbovniədə isə peğıjiə yegonə bərkə çism almoze. • Jenon takardə kəpot 1400 sor çimi bənav bəməlomə. • Şımə ıştənpərədə pəriyədə şımə mu 2 kərə rə dıroz bedə. • Bə “Coca-Cola” ranq ümjən nıkən əv havz bəbe. • Be dandonə muş i gıla cüyə həyvone cüye. • "Avşumə əntər"-i qırd dyždə gıla bolo 12 sm,qoniş 170 ğr bedə. • Enişdeyin nıvışte və handesə ve, fikkardəbe. • Ğədim Romədə şişədə hozo kardə ğabon telə inən nığəku boho bedəbe. ---- [[Fajl:Ant on leaf.jpg|right|100px|Tojə moəo bıə 40 insoni moğabilədə 700 milyon mujnə omeydə bə dınyo]] • Tojə moəo bıə 40 insoni moğabilədə 700 milyon mujnə omeydə bə dınyo. • Əğlon əvəsorədə rə yol bedən. • 1 tılə benzin 100 l ovi vi karde zındə. • Kıtı ıştə umri 70%-i hanədə dəvundə. • Dıziyon ve hissə seşənbədə bedən. • İnson tarseədə çok vində. • Dınyoədə ən ve votə sıxan OK-e. • Rop 3 sor dümyəndı hıte bəzne. • Amerikanon i sorədə hardə pitson cəmi sahə 18 hektare. • İnsoni vıni detbə marde yol bedə. • Bızanqon detbə 4 ášmárde zındən. • Tarakani sə oçkə bəpeşt 9 rüj jiydə peşı vəşiku mardedə. ---- [[Fajl:Lightmatter chimp.jpg|right|100px|Şimpanzeon, ıştəni ovaynədə zınə tək heyvonin]] • Şimpanzeon, ıştəni ovaynədə zınə tək heyvonin. • Limoədə şini e dılədə bıəysən vey. • İ oxor tatə ov sardonədə ( biyəxonədə) çe sərinə ovisə rə biyə noydə. • Oko doə bəpeştə bə təbiət şodə bıə iqlə batariya 600 litr ovi çırkin kardey zınedə, imən 11 xonəxo ovi korusiye. • Nəxqə moy fame zınedə i tılə xuni. 100 milyon tılə dıyo ovi dılədə. • Har 2 milyard insoniku əncəx 1 kəs 116 soriku ve jie bəzne. • Morəçəçuli zıvon, bə əçəy andomi cəmi dırozi nimə bərobəre. • Çe insoni 10 latə dınyoədə bıə sipiyə mujnon i kuə qoniye. • Çaşi qılı bə piyəynə odəmi diəkardeədə 45% yol bedə. • Kıtıon 100, aspon 10 co-co sədon bekarde zınedən. • Quşçəon cəmi 1 şəv oko doy quşədə bıə bakteriyaon 700 kərə ziyod kardedə. • Şımə hıtə otağ çannədə sardeysə, annədə sərov vinde ehtimal veye. 8jbrw9f4hy2xomi5ugdq59zcvo1o7mt Ələkrəm Hummətov 0 10605 127296 124536 2026-10-23T21:14:24Z InternetArchiveBot 125 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 127296 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət|mardə taryx=22.12.2022|nom=Ələkrəm Hummətov|marde vyrə=Hollandijə|millət=tolyš|din=Islam|fəolijət=TMMR prezident, sijosijə xodim|zandružə taryx=28.10.1948|zandružə zəmin=Hələbyn di}} '''Ələkrəm Hummətov''' ([[28 Oktjabr|28 oktjabr]] [[1948]] sor, [[Haləbyn]] di, [[Liki rəjon]], Azərbojčon SSR — [[22 Dekabr|22 dekabr]] [[2022]] sor, [[Niderland]]) — [[Tolyšon|tolyšə]] sərvoz u sijosəti xodim, 1992—1993 soronədə cy [[Azərbojčon|Azərbojčoni]] mydofijə naziri myovin. 1993 sorədə cy [[Tolyš-Myǧonə Muxtarə Respublikə]] prezident. Azərbojčoni millijə ləšǧəri polkovnik. Cy 2004 soriku [[Niderland]]ədə myhočirətədə žijdəbe, myhočirə Tolyš-Myǧonə Muxtarə Respublikə hukməti prezident be<ref name=":1">Regering in ballingschap ondersteunt strijd in Azerbeidzjan. // Vluchtelingen Dag krant. — Niderland, 20.06.2019. — S. 4.</ref>. == Biografijə == === Iminə soron === Hummətov Ələkrəm Ələkpəri zoə 28 oktjəbri 1948 sorədə [[Haləbyn]] dijədə bə dynjo omə. Azərbojčoni politexnikə instituti oryxniše, pešo Lankonədə avtotransportə širkətədə mudiri myovin ko kardəše<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20101125134237/http://labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=27516 ГУМБАТОВ (Гумматов) Аликрам - БД "Лабиринт"]</ref>. 1975 sorədə bə komunistə partijə ǧəbul bedə. Cy Azərbojčoni Xəlǧə Čəbhə (AXČ) banijondə be, cy čəbhə idorə uzvonədə be. De əcəj votə bə Lankoni AXČ program dəǧandə byəbe tezis bə tolyšon 7 gylə kompakt žijə rəjonon muxtarijət doj. 1990 sorədə kejnə Sovet vəjnə təsəvəsə be, 11 janvarədə əv Lankon šəhəri sədr be ijən10 ruži dylədə cy šəhəri jol mande. 1990 sori avgustə mangiku tosə dekabrə mangi 1991 sori cy Sosial-demokratijə partijə uzv be<ref name=":0" />. 1992 sorədə Lacin sovet marzi divizijə moli əsosədə Hummətov bataljon soxtyše, rəsmi bəj Gejtəpə bataljon votedəbin (əv hežo bənə Lacini ijən Lankoni bataljon zynejdəbin), Hummətov ym bataljoni rəhbərəti kardejdəbe ijən de polkovniki rytbə Ǧərəboǧi čangədə ištirok kardyše. 1992 sori oxojədə ijən 1993 sori binoədə cy mydofijə naziri Rəhim Gazijevi myovin be čangi hozyəti sahədə. === Tolyš-Myǧonə Muxtarə Respublikə === 1993 sori ijunə mangədə sijosijə ryxnə egynedə, polkovnik Surət Husejnov Gənčəku de ləšǧəri bə Boku hučum kardəbe. Azərbojčoni Xəlǧə Čəbhədə pantyrkəti vindejədə Ə.Hummətov cy AXČ-ku bešedə, cəvon sijosəti millətpərəstəti hisob kardejdə. Pešo Lankonədə AXČ əlejh miting soxtejdə, əmma məčbur bejdə bə bandon vite. Pešo əv dastək pəjdo kardyše cy № 704 brigadə jolonku kom Lankonədə vyrəbəvyrə kardə byəbe. Nətičədə de sərvozon ičo šəhri Šurə 15 ijunədə 1993 sorədə Hummətovi bənə šəhəri joli vyžniše. 21 ijun 1993 sorədə 704-minə brigadə jolon (brigadə sərdor [[Mikajyl Hačyjev]]) bə ǧəror bešin ki «Bə xəlǧi ovarde», končo votedəbin ki respublikədə ysətnə typəjnə bədə holədə behukmətəti nətičədə ijən iǧtisodijə xərobətijədə, brigadə bə yštə gi gətejdə cy Azərbajčani haft gylə rəjoni xəlǧi bexətoəti təmin karde — (Ostoro, Lankon, Lerik, Vərgədiz, Masalu, Čəliləbad, Biləsyvo) ijən Tolyš-Myǧonə Muxtarə Respublikə (TMMR) soxte elon kardejdə. Ə.Hummətov esə sənədyš buminə TV-ədə handyše<ref name=":2">''Михаил Жирохов.'' Меч и огонь Карабаха. Хроника незнаменитой войны. 1988—1994. — Москва: Центрполиграф, 2012. — P. 24. — 304 p. — <nowiki>ISBN 978-5-227-03227-0</nowiki>.</ref>. Hummətov cy muxtarijəti prezident be holədə cy haft gylə rəjonon mudirijəton jolon təjin kardyše ijən 7 avgustədə Milli Məčlis (cy muxtarijəti təsisəkə jyǧnəǧ) vang kardyše. 7 avgustədə cy TMMT Milli Məčlisi jyǧnəǧ obəj, əv ǧəbul kardyše Tolyš-Myǧonə Muxtarə Respublikə soxte<ref>''Шнирельман В. А.'' Войны памяти: мифы, идентичность и политика в Закавказье / Рецензент: Л. Б. Алаев. — <abbr>М.</abbr>: Академкнига, 2003. — С. 118. — 592 с. — 2000 экз. — <nowiki>ISBN 5-94628-118-6</nowiki>.</ref>. Milli Məčlisi jyǧnəǧədə cy muxtarijəti prezident Ə.Hummətov vyžnijə be, cy Milli Məčlisi nujə sədr vyžnijə be (Fəxrəddin Əbbasov) ijən cy Naziron Kabineti sədri (Rakif Hočəjev), ijən hažygo konstitusijə ǧanun ǧəbul kardə byəbe, təsis kardə byəbin: himn, parcəm ijən čo cy muxtarə respublikə atributon. Ələkrəm Hummətov tələb kardyše ki prezidenti vyrədə mandə Hejdər Əlijev bešu ijən ogardo kanə prezident Ajaz Mutalibov, ijən bo sərnaziri Surət Husejnovi hovužə səlohijət doə bybu<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/56938 Гейдар Алиев выступил за улучшение отношений с Россией]</ref>. Cy Hummətovi de Əlijevi dy gylə vindemon (10 ijənədə, 12 ijulədə) hic nətičəšon nybe: Hummətov muxtarijəti ləǧv karde rozi nybe, — Əlijevə muxtarijəti ǧəbul nykardyše. 23 avgustədə Əlijev TV-ədə bešedə ijən ǧəsto bo tolyšə əholi votejdə ki bydə əvon TMMR əlejh bešun. Həminə ružədə cy šəhəri ičroijə komitə bina vədə končo cy muxtarijəti hakimijət mandə be odəmon dastə gyrdə be, bə dastədə tyrkə millətpərəston partijəku odəmon bin, hežo cy Azərbojčoni Xəlǧə Čəbhəku ijən «Musavət»<ref name=":2" />. Ym dastə bə ičroijə komitə dəšin, əmma əv təjli be. Hummətov cy 704-minə brigadə štabədə be. Həminə ǧəsto vyǧandə byə dastə hic tolyšən nybin, vejni cy čo zəminonku vyǧandə byə odəmon bin, pešo əvon bə brigadə mandə sərvozə hissəšon hučum karde, əmma cy 704-nə brigadəku sərvozon gullə nyžəšone, əmma rəsmijə versijədə 3 kəs marde, oxojədə məhkəmədə ym kyštə odəmon bə sərvozon gi noj nyzynəšone. 24 avgustədə Boku bə Tolyš ləškəg vyǧandyše ijən TMMRi ləǧv kardyše, kali idəmonyšon kyšte, əmandəjon bə zindon šodoj. === Zindon u ozod be === Ələkrəm Hummətov 9 dekabri 1993 sorədə həbs kardə be, əmma i sor bəpeštə zynəše cəjo vite. Pešo Hummətovi gətyšone əcəj kədə 7 avgusti 1995 sori. Həminə sorədə de TMMRi ko 31 kəs həbs kardyšone, vejni cy 704-minə brigadə sərvozon. Bo əvon čurbəčurə myddətšon doj 9 mangiku tosə 2 sori. Cy Hummətovi dy gylə byvən həbs kardyšone — Nərimani ijən Fərmani, bə «kišvəri činojətkori nijon karde» gornə. Cy Ələkrəmi žen xəjli vaxt həbs kardejku nijon bedəbe. Bə Hummətovi 12 sinnədə zoə polisədə čəzo dojdəbin, əcəj daston de pəpruzi sutvonedəbin<ref>[https://web.archive.org/web/20180326014840/http://old.memo.ru/hr/politpr/lists1/azerb.htm Дело Талыш-Муганской Автономии//Политические преследования. В какое наследство вступили страны бывшего СССР?]</ref>. Lankonədə mitingon bino bin bə Hummətovi ijən əcəj tərəfdoron dastək, əvon tələb kardejdəbin: Hummətovi ijən tolyšə šairi [[Əli Nasir|Əli Nasiri]] ozod karde, ijən həmmə ki bə TMMR səbəb həbs kardə byəbe ozod karde, «Tolyšə partijə» (5 həzo odəm bəvədə partijə uzv be) dumo nysəhəte, ijən tolyšə məholədə bə dave odəmon barde oryxnije (mobilizasijə oryxnije)<ref>[http://www.atropat.narod.ru/istoriya/kina.html Страницы новейшей истории Талышей. ТАЛЫШСКАЯ МУГАНСКАЯ РЕСПУБЛИКА: НАЧАЛО И КОНЕЦ]</ref>. 1996 sori fevralə mangədə tribunal Hummətovi bə marde čəzo ǧəroryš bekarde, əmma dy sor bəpeštə ǧəror bə daimi zindonədə mande əvəz kardyšone<ref>https://web.archive.org/web/20200923005101/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2733283.stm</ref>. Zindoniku Hummətov bə Avropə Šurə nyvyštəbe<ref>[https://web.archive.org/web/20231205135348/http://ww38.mitq.org/print/?l=rus&dir=2&news=218 Заявление президента ТМАР. Газета «Толыш», № 6, июль 2002. Цит. по: Эдуард Абрамян. Запрещенный вопрос в Азербайджане]</ref>:<blockquote>Hicki Azərbojčonədə (…) porsedəni: de kom səbəbon cy 1,5 millionə tolyšə xəlǧi tələb kardə cy Azərbojčoni dylədə muxtarijət de sulhi, de ǧanuni bəpe bənə separatizmi vində bybu, bənə Azərbojčoni poə karde hisob bybu, ižən az de cymy tərəfdoron cy xəlǧi dešmen elon kardə bybun?! (…) Ymruž Azərbojčonədə hic gylə tolyš de sijosəti məšǧul be mymkunotyš ni, əv həxyš ni sijosijə partijə ijən čo sijosijə təškiloton soxte, sijosijə ružnomə cap karde, bə syxani ozodi, mətbuoti, jyǧnəǧon, demostrasijon ijən mitingon dəvonije!</blockquote>2003 sorədə məhkəmə bə Hummətovi 15 sor doše, Avropə Šurədə norozi bin<ref>[https://www.coe.int/t/r/parliamentary_assembly/[Russian_documents]/[2004]/[January_2004]/Res.-1359-Rus.asp РЕЗОЛЮЦИЯ 1359 (2004) 1 О политических заключенных в Азербайджане]</ref>. Vejni vaxti Hummətov zindonədə čojlinə kamerədə mandəbe, ijən 2001 sori iglə čjlinə kamerədə. Zindonədə əv xəjli noxəši ǧəzənč kardyše, sil noxəši, əcəj vejni dandonon egynijəbin<ref>[http://www.kavkaz-uzel.ru/newstext/news/id/647272.html Резко ухудшилось здоровье азербайджанского политического заключенного Алиакрама Гумматова]</ref>. 3 sentjəbr 2004 sorədə Hummətov de Ilham Əlijevi hykmi beše zindono, cy Azərbojčoni šəhrvandətiku məhrum kardə be ijən bə Holland vyǧandə byəbe končo əcəj xyjzon žijedəbe. Votejdən ki əcəj bekarde cy Hollandi hukuməti bə Azərbojčoni təsiriku be<ref>[https://web.archive.org/web/20110605125658/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2004/09/m32302.htm Аликрама Гумматова заставили отказаться от гражданства Азербайджана]</ref>. Bešeku əv Haagədə žijedəbe ijən cy «Tolyšə millijə lyvemoni» jol be. 15 ijul 2018 sorədə čyvonə aktiviston dastə de Aləkrəm Hummətovi ičo cy Tolyš-Myǧonə Muxtarə Respublikə hukmət myhočirətədə soxtyšone. Hukmət cy tolyšon tərəfi nišon doj gornə bə čurbəčurə bejnəlxəlǧə təškiloton, kišvəron, dynjo mydofijə kardə təškiloton məktubon ijən ərizon vyǧandejdə. Bə Azərbojčonə hukməti hele kardejdə ki bydə tolyšon diskriminasijə oryxnon, tələb kardejdə ki bydə tolyšə zyvoni dərson məktəbonədə bybun, ijən bydə tolyšən yštə kišvərədə byzynon bo žimoniro pul ǧəzənč karde, ijən məčbur nybun bə čo kišvəron še. Cy TMMR hukməti həmmə naziron myhočirədə žijedən, nymunə Hollandədə<ref name=":1" />. Ələkrəm Hummətov bə rəhmət še 22 dekabrədə 2022 sorədə Holland kišvərədə. === Avropə məhkəmədə Hummətovi ko === Hollandijədə Hummətov Azərbojčoni səpe šikat nyvyštyše bə Avropə odəmon həxon məhkəmə. 29 nojəbrədə 2007 sorədə məhkəmə ǧəror bekardyše ki bydə Azərbojčon bə Hummətovi 12 həzo avro bənə əxloǧi zərər ijən 2090 avro dəvonijə xarčon gornə<ref>[https://hudoc.echr.coe.int/tkp197/view.asp#%20 Решение ЕСПЧ по делу № 9852/03; 13413/04]</ref>. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tolyšə millijə lyvemon]] [[Tispir:Šəxsijəton]] [[Tispir:Tolyš-Myǧonə Muxtarə Respublikə]] e4rkxokkim8mhctd54js761vwu7tw2c