lipu Wikipesija
tokwiki
https://tok.wikipedia.org/wiki/lipu_open
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
case-sensitive
Media
ilo
toki
jan
jan la toki
pali
pali la toki
sitelen
sitelen la toki
MediaWiki
MediaWiki la toki
kipisi
kipisi la toki
nasin ilo
nasin ilo la toki
kulupu
kulupu la toki
nimi
nimi la toki
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
akesi pi monsi kiwen
0
926
72253
60069
2026-10-27T00:37:46Z
Grillofrances
7920
/* unpa en kama suli */ lipu tawa
72253
wikitext
text/x-wiki
[[File:Haeckel Chelonia.jpg|thumb|249x249px|sitelen pi akesi monsi kiwen]]
'''akesi pi monsi kiwen''' anu '''akesi poki''' li [[akesi]] pi kulupu ''Tetusine'' ([[toki Lasina]] la ''Testudines'').<ref>{{tan sona
|nimi lili=Turtle |tan=Encyclopaedia Britannica
|linja=https://www.britannica.com/animal/turtle-reptile
|tenpo lukin=2026-01-26
}}</ref>
akesi ni li jo e poki. selo monsi en selo anpa li lon. ona tu li kama wan li awen e sijelo. akesi li ken ala weka e poki sama len.<ref>{{tan sona
|nimi lili=Testudines |tan=Animal Diversity Web (University of Michigan)
|linja=https://animaldiversity.org/accounts/Testudines/
|tenpo=2003-05-31
|tenpo lukin=2026-01-26
}}</ref>
==kulupu==
[[File:Chelonia mydas (Hawaiian variety).jpg|thumb|right|akesi monsi li ken kala|upright=0.7]]
[[File:Astrochelis radiata1.jpg|thumb|right|akesi li ken soweli|upright=0.7]]
akesi poki ma en akesi poki telo li lon. ona ale li lon kulupu pi akesi poki. kulupu ni li ''Testudines''.<ref>{{tan sona
|nimi lili=Testudines |tan=Animal Diversity Web (University of Michigan)
|linja=https://animaldiversity.org/accounts/Testudines/
|tenpo=2003-05-31
|tenpo lukin=2026-01-26
}}</ref>
akesi poki pi telo suli li lon kulupu ''Chelonioidea''. kulupu lili tu li lon: kulupu ''Cheloniidae'' en kulupu ''Dermochelyidae''.<ref>{{tan sona
|nimi lili=Sea turtles NOAA Technical MEMO NMFS-SEFC-82 |tan=NOAA (AOML)
|linja=https://www.aoml.noaa.gov/general/graphics/lib/turtles.htm
|tenpo lukin=2026-01-26
}}</ref>
kulupu ''Chelydridae'' en kulupu ''Dermatemydidae'' en kulupu ''Kinosternidae'' kin li lon kulupu ''Cryptodira''.
sitelen ni kama li pana e sona pi kulupu mama pi kulupu ''Testudines''.
sona ni li tan pali sona. jan Crawford en jan Thomson en jan ante li kama sona e sona pi sama mute. <ref name="Crawford Parham 2015">{{tan sona
|nimi lili=A phylogenomic analysis of turtles
|tan=N. G. Crawford; J. F. Parham; A. B. Sellas; B. C. Faircloth; T. C. Glenn; T. J. Papenfuss; J. B. Henderson; M. H. Hansen; W. B. Simison (2015), Molecular Phylogenetics and Evolution 83:250–257
|linja=https://doi.org/10.1016/j.ympev.2014.10.021
|tenpo=2015
|tenpo lukin=2026-01-26
}}</ref>
<ref name="Thomson Spinks Shaffer 2021">{{tan sona
|nimi lili=A global phylogeny of turtles reveals a burst of climate-associated diversification on continental margins
|tan=R. C. Thomson; P. Q. Spinks; H. B. Shaffer (2021), Proceedings of the National Academy of Sciences 118(7):e2012215118
|linja=https://doi.org/10.1073/pnas.2012215118
|tenpo=2021
|tenpo lukin=2026-01-26
}}</ref>
{{clade
|label1='''Testudines'''
|1={{clade
|label1=[[Pleurodira]]
|1={{clade
|1={{clade
|label1=[[Chelidae]]
|1=[[File:Erpétologie générale, ou, Histoire naturelle complète des reptiles (Chelus fimbriata).jpg|70px]]
}}
|2={{clade
|label1=[[Pelomedusidae]]
|1=[[File:Erpétologie générale, ou, Histoire naturelle complète des reptiles (Pelomedusa subrufa).jpg|70px]]
|label2=[[Podocnemididae]]
|2=[[File:Erpétologie générale, ou, Histoire naturelle complète des reptiles (Podocnemis expansa).jpg|70px]]
}}
}}
|label2=[[Cryptodira]]
|2={{clade
|1={{clade
|label1=[[Trionychia]]
|1={{clade
|label1=[[Carettochelyidae]]
|1=[[File:Pig-nosed turtle (Carettochelys insculpta) (cropped).jpg|65px]]
|label2=[[Trionychidae]]
|2=[[File:Erpétologie générale, ou, Histoire naturelle complète des reptiles (Lissemys punctata).jpg|65px]]
}}
}}
|2={{clade
|sublabel1=
|1={{clade
|1={{clade
|label1=[[Testudinoidea]]
|1={{clade
|1={{clade
|label1=[[Emydidae]]
|1=[[File:Emydoidea blandingiiHolbrookV1P03A flipped.jpg|70px]]
|label2=[[Platysternidae]]
|2=[[File:Erpétologie générale, ou, Histoire naturelle complète des reptiles (Platysternon megacephalum).jpg|70px]]
}}
|2={{clade
|label1=[[Geoemydidae]]
|1=[[File:Erpétologie générale, ou, Histoire naturelle complète des reptiles (Morenia ocellata).jpg|70px]]
|label2=[[Testudinidae]]<br/>[[File:Erpétologie générale, ou, Histoire naturelle complète des reptiles (Centrochelys sulcata).jpg|70px]]
|2={{clade
|1=[[akesi poki pi noka jelo|''Chelonoidis denticulatus'']]<br/>''akesi poki pi noka jelo''
|2=[[akesi poki pi noka loje|''Chelonoidis carbonarius'']]<br/>''akesi poki pi noka loje''
}}
}}
}}
}}
}}
|2={{clade
|label1=[[Chelonioidea]]
|1={{clade
|label1=[[Cheloniidae]]
|1= [[File:Erpétologie générale, ou, Histoire naturelle complète des reptiles (Chelonia mydas).jpg|90px]]
|label2=[[Dermochelyidae]]
|2= [[File:Erpétologie générale, ou, Histoire naturelle complète des reptiles (Dermochelys coriacea).jpg|90px]]
}}
|label2=[[Chelydroidea]]
|2={{clade
|1={{clade
|label1=[[Chelydridae]]
|1=[[File:Erpétologie générale, ou, Histoire naturelle complète des reptiles (Chelydra serpentina).jpg|70px]]
}}
|label2=[[Kinosternoidea]]
|2={{clade
|label1=[[Dermatemydidae]]
|1=[[File:ChloremysAbnormisFord white background.jpg|70px]]
|label2=[[Kinosternidae]]
|2=[[File:Erpétologie générale, ou, Histoire naturelle complète des reptiles (Sternotherus odoratus).jpg|70px]]
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}
==insa==
akesi ni li jo e sijelo kiwen walo lon insa poki.
==unpa en kama suli==
[[File:Catching some sunshine (21836871003).jpg|thumb|left|194px|akesi pi monsi kiwen li unpa]]tenpo [[unpa]] la [[mije]] li wile utala e mije ante pi alasa [[meli]] kepeken nasin ni: mije li anpa e mije ante li uta e mije ante li utala kepeken monsi kiwen.
tenpo lili la mije li ken kalama.
unpa li pini la meli li ken awen jo e [[telo mije]] lon [[lupa meli|lupa]] ona.
meli li pana e [[sike mama]] la ona li pali e lupa ma. ni li pona tawa akesi lili.[[File:Turtle rock in Prospect Park (01717).jpg|thumb|264px|akesi pi monsi kiwen li lili|alt=|left]]
akesi lili li kama tan sike mama. akesi lili li akesi kala la ona li tawa telo.
akesi suli li [[olin]] ala e lili ona tan ni: mama li sona ala e lili.
==moku==
akesi li lon ma la ona li moku e [[kasi]]. akesi li lon telo la ona li moku e [[kala]]. taso, akesi li ken moku e ante.
==suli tenpo==
akesi pi monsi kiwen li ken lon tenpo mute a.
==ma lon==
akesi poki li lon ma mute.
== tan sona ==
<references />
[[kulupu:akesi]]
rbkem76g4aw95kx3x2apycoqookovq7
jaki lili pi poki sijelo lili
0
1095
72252
64826
2026-10-26T18:58:33Z
Jan Ekawi
6104
mi pana e nnp.
72252
wikitext
text/x-wiki
[[File:SARS-CoV-2 (CDC-23312).png|thumb|180x180px|[[jaki Kolona nanpa 19|jaki Kolona nanpa LLLTT]]]]
{{nimi ijo|'''jaki lili pi poki sijelo lili'''|virus|toki Lasina}} li [[ijo lon]] lili li [[nasin mama|mama]] lon [[poki sijelo lili]] pi ijo lon ante taso. ken la, ona li pana e [[ike sijelo]]. ona li ken ike e [[kasi]] e [[soweli]] e [[jan]] li ken tawa sijelo ante tan sijelo wan.
{{lili ike}}
[[kulupu:ijo pi ken moli]]
[[kulupu:jaki]]
[[kulupu:jaki lili]]
qhwg83m5swg81h917wl258yzvpuc0sj
kon poki mun
0
2216
72261
72185
2026-10-27T03:07:57Z
Jan Sapilisan
2676
jan Jan Sapilisan li ante e nimi pi lipu "[[kon mun]]" tawa lipu "[[kon poki mun]]"
72185
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Atmosphere layers.svg|thumb|120px|sitelen sona pi ante pi kon ma tawa sewi pimeja]]
'''kon mun''' li [[kon lon]]. kon lon ni li weka tan selo kon pi [[ma mi]], li lon meso pi [[mun]] tu. mute ijo li lili lon kon mun, sama ni lili: [[ala|ijo ala a li lon]]. lon ni la, nasin ijo nanpa wan li {{lipu li ala|kon wawa|Q10251}}. jan li sona e ni: ijo ante suli li lon, li {{lipu li ala|ijo pimeja nasa|Q79925}}. taso, jan li sona lili e ijo ni. pimeja mun li lete mute mute. lete ni li [[seli Kewen|Kewin]] 2,7 li Sesiju −270,45. [[sona mun]] la, jan li alasa sona e kon mun.
jan mute li pilin ante tawa toki ni: kon mun li open lon seme? linja pi jan Kaman la, kon mun li open lon sewi km 100 lon [[kon ma]] tawa [[telo suli]]. kulupu nanpa 20 pi [[tenpo sike 100]] la, jan li open pana e ilo tawa kon mun. ni li tawa ni: ona li kama sona e mun. jan mute li kepeken kon ni. tenpo sike nanpa 1961 la, [[jan Juli Kakalin]] li kama jan tawa nanpa wan lon kon mun.
{{lili ike}}
[[kulupu:mun]]
[[kulupu:nasin sona]]
p0ft4hjtnvw918mmgxoo5ukfcqaqn5p
72263
72261
2026-10-27T03:11:26Z
Jan Sapilisan
2676
/* */
72263
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Atmosphere layers.svg|thumb|120px|sitelen sona pi ante pi kon ma tawa sewi pimeja]]
'''kon poki mun''' li [[kon poki]] li jo e [[mun]]. kon poki ni li weka tan selo kon pi [[ma mi]], li lon meso pi [[mun]] tu. lon ona la, mute ijo li [[ala ijo|lili a]]. lon ona la, nasin ijo nanpa wan li {{lipu li ala|kon wawa|Q10251}}. jan li sona e ni: ijo ante suli li lon, li {{lipu li ala|ijo pimeja nasa|Q79925}}. taso, jan li sona lili e ijo ni. kon poki mun li lete mute mute. lete ni li [[seli Kewen|Kewen]] 2.7 li Sesiju −270.45. [[sona mun]] la, jan li alasa sona e kon poki mun.
jan mute li pilin ante tawa toki ni: kon poki mun li open lon seme? linja pi jan Kaman la, kon poki mun li open lon suli sewi 100 km lon selo pi sike ma tan [[telo suli]]. kulupu nanpa 20 pi [[tenpo sike 100]] la, jan li open kama e ilo tawa kon poki mun. ni li tawa ni: ona li kama sona e mun. jan mute li kepeken kon poki ni. tenpo sike nanpa 1961 la, [[jan Juli Kakalin]] li kama jan nanpa wan lon kon poki mun.
{{lili ike}}
[[kulupu:mun]]
[[kulupu:nasin sona]]
ilnqgf7tcbdi8wn79x8udoevvbk9mk4
72267
72263
2026-10-27T06:32:03Z
Jan Sapilisan
2676
72267
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Atmosphere layers.svg|thumb|120px|sitelen sona pi ante pi kon ma tawa sewi pimeja]]
'''kon poki mun''' anu '''kon mun''' li [[kon poki]] li jo e [[mun]]. kon poki ni li weka tan selo kon pi [[ma mi]], li lon meso pi [[mun]] tu. lon ona la, mute ijo li [[ala ijo|lili a]]. lon ona la, nasin ijo nanpa wan li {{lipu li ala|kon wawa|Q10251}}. jan li sona e ni: ijo ante suli li lon, li {{lipu li ala|ijo pimeja nasa|Q79925}}. taso, jan li sona lili e ijo ni. kon poki mun li lete mute mute. lete ni li [[seli Kewen|Kewen]] 2.7 li Sesiju −270.45. [[sona mun]] la, jan li alasa sona e kon poki mun.
jan mute li pilin ante tawa toki ni: kon poki mun li open lon seme? linja pi jan Kaman la, kon poki mun li open lon suli sewi 100 km lon selo pi sike ma tan [[telo suli]]. kulupu nanpa 20 pi [[tenpo sike 100]] la, jan li open kama e ilo tawa kon poki mun. ni li tawa ni: ona li kama sona e mun. jan mute li kepeken kon poki ni. tenpo sike nanpa 1961 la, [[jan Juli Kakalin]] li kama jan nanpa wan lon kon poki mun.
{{lili ike}}
[[kulupu:mun]]
[[kulupu:nasin sona]]
e85snczi9eiiase8em5tx26tvs2ooa7
pimeja mun
0
2912
72264
61919
2026-10-27T03:13:20Z
Xqbot
2228
Fixing double redirect from [[kon mun]] to [[kon poki mun]]
72264
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[kon poki mun]]
ecbzqp4uy43tig93lqnugwfrmwccf4o
sewi pimeja
0
2913
72265
62068
2026-10-27T03:13:25Z
Xqbot
2228
Fixing double redirect from [[kon mun]] to [[kon poki mun]]
72265
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[kon poki mun]]
ecbzqp4uy43tig93lqnugwfrmwccf4o
sewi mun
0
3798
72266
62067
2026-10-27T03:13:30Z
Xqbot
2228
Fixing double redirect from [[kon mun]] to [[kon poki mun]]
72266
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[kon poki mun]]
ecbzqp4uy43tig93lqnugwfrmwccf4o
kon poki
0
10491
72254
72038
2026-10-27T02:56:57Z
Jan Sapilisan
2676
jan Jan Sapilisan li ante e nimi pi lipu "[[kon lon]]" tawa lipu "[[kon poki]]"
72038
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:3D coordinate system.svg|thumb|[[sona nanpa]] la, sitelen ni li pana lukin e kon lon.]]'''kon lon''' li [[ale pi nasin ante tu]], li jo e [[wan lon]] e [[nasin]]. [[sona pi nasin ijo]] la, kon lon pi ale mi li lon [[ale pi nasin ante tu]]. [[sona pi nasin ijo]] li sin la, ni en [[tenpo]] li kama [[kon lon tenpo]]. jan li wile sona e [[ale]] mi la, ni li ijo nanpa wan. taso, [[olin sona|sona pi pilin lon]] la, ona li sona ala e ni: kon lon li kipisi pi [[ale]] mi anu linja pi [[ale]] mi anu seme?
m0as54iqioe1r654a56whyhpmfn0tjh
72256
72254
2026-10-27T03:00:20Z
Jan Sapilisan
2676
/* */
72256
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:3D coordinate system.svg|thumb|[[sona nanpa]] la, sitelen ni li pana lukin e kon lon.]]'''kon poki''' li [[ale pi nasin ante tu wan]], li jo e [[wan lon]] e [[nasin]]. [[sona pi nasin ijo]] la, kon poki pi ale mi li lon [[ale pi nasin ante tu wan]]. [[sona pi nasin ijo]] li sin la, ni en [[tenpo]] li kama [[kon poki tenpo]]. jan li wile sona e [[ale]] mi la, ona li ijo nanpa wan. taso, [[sona nasin]] la, ona li sona ala e ni: kon poki li kipisi pi [[ale]] mi anu linja pi [[ale]] mi anu seme?
qvdhx80wk94pkrqnifmyjltg8sy8erj
72257
72256
2026-10-27T03:00:45Z
Jan Sapilisan
2676
/* */ nimi "kon lon" li kama "kon poki" (essence of containment)
72257
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:3D coordinate system.svg|thumb|[[sona nanpa]] la, sitelen ni li pana lukin e kon poki.]]'''kon poki''' li [[ale pi nasin ante tu wan]], li jo e [[wan lon]] e [[nasin]]. [[sona pi nasin ijo]] la, kon poki pi ale mi li lon [[ale pi nasin ante tu wan]]. [[sona pi nasin ijo]] li sin la, ni en [[tenpo]] li kama [[kon poki tenpo]]. jan li wile sona e [[ale]] mi la, ona li ijo nanpa wan. taso, [[sona nasin]] la, ona li sona ala e ni: kon poki li kipisi pi [[ale]] mi anu linja pi [[ale]] mi anu seme?
lzbjfpiz3kmrsxv68edw1v5ntblctck
kon poki tenpo
0
10492
72258
72039
2026-10-27T03:01:26Z
Jan Sapilisan
2676
jan Jan Sapilisan li ante e nimi pi lipu "[[kon lon tenpo]]" tawa lipu "[[kon poki tenpo]]"
72039
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Observer in special relativity.svg|thumb|jan lukin li lukin e ijo la, kon lon en tenpo li ante seme?]] [[sona pi nasin ijo]] la, '''kon lon tenpo''' anu '''kon lon en tenpo''' li sijelo pi [[sona nanpa]], li wan e [[tenpo]] e [[kon lon]]. sitelen pi kon lon tenpo li pona tawa ni: mi kama sona e nasa pi [[ale]] mi, sama [[jan Ape Ansan]], sama ni: ijo li lukin e ijo ante la, ona li ante pi mute seme lon [[tenpo]] ante lon [[kon lon]] ante?
elx8yj6ta19kcpzczpuook9mlc3wu5m
72260
72258
2026-10-27T03:02:03Z
Jan Sapilisan
2676
/* */
72260
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Observer in special relativity.svg|thumb|jan lukin li lukin e ijo la, kon poki en tenpo li ante seme?]] [[sona pi nasin ijo]] la, '''kon poki tenpo''' anu '''kon poki en tenpo''' li sijelo pi [[sona nanpa]], li wan e [[tenpo]] e [[kon poki]]. sitelen pi kon poki tenpo li pona tawa ni: mi kama sona e nasa pi [[ale]] mi, sama [[jan Ape Ansan]], sama ni: ijo li lukin e ijo ante la, ona li ante pi mute seme lon [[tenpo]] ante lon [[kon poki]] ante?
lsqdc06ii3e7o74tzodx07yxxvyvhde
Soweli mani (Po taulu)
0
12927
72251
2026-10-26T15:54:37Z
Jan Kasi Leli
7338
Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/240164062|Bos taurus]]"
72251
wikitext
text/x-wiki
Soweli mani ('''Po taulu''') li lon kulupu soweli mani lon ma Apika-Elopa-Asija li kama tan soweli mani ma. Ona li [[soweli Mamalija]] li soweli pi noka tu (Asijotakila) suli (mita 1.20 à 1.50, kilo 600 tawa 800) li soweli pi moku nanpa tu (Luminansija).
[[Fichier:Cow_along_the_RAVeL_5_L38_in_Thimister-Clermont,_Belgium_(DSCF6054).jpg|right|thumb|Soweli mani : Po taulu]]
sqd531ap9n66ayf3q5ctda9zjt5ajd9
kon lon
0
12928
72255
2026-10-27T02:56:58Z
Jan Sapilisan
2676
jan Jan Sapilisan li ante e nimi pi lipu "[[kon lon]]" tawa lipu "[[kon poki]]"
72255
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[kon poki]]
bbanw6ue4n0avxnmvhsyz4o7lc7s09x
kon lon tenpo
0
12929
72259
2026-10-27T03:01:26Z
Jan Sapilisan
2676
jan Jan Sapilisan li ante e nimi pi lipu "[[kon lon tenpo]]" tawa lipu "[[kon poki tenpo]]"
72259
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[kon poki tenpo]]
jjr4tqr84sw7vygjw9qh00upebee4yx
kon mun
0
12930
72262
2026-10-27T03:07:57Z
Jan Sapilisan
2676
jan Jan Sapilisan li ante e nimi pi lipu "[[kon mun]]" tawa lipu "[[kon poki mun]]"
72262
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[kon poki mun]]
ecbzqp4uy43tig93lqnugwfrmwccf4o