lipu Wikipesija
tokwiki
https://tok.wikipedia.org/wiki/lipu_open
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
case-sensitive
Media
ilo
toki
jan
jan la toki
pali
pali la toki
sitelen
sitelen la toki
MediaWiki
MediaWiki la toki
kipisi
kipisi la toki
nasin ilo
nasin ilo la toki
kulupu
kulupu la toki
nimi
nimi la toki
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
lipu open
0
1
72916
70862
2026-11-09T13:11:43Z
Jan Wajun - Wije
1354
72916
wikitext
text/x-wiki
__NOTOC__
{{lipu open la lawa kule}}<div class="lipuopen-top">
<div class="lipuopen-top-column-1">
<p class="welcome">o kama pona tawa [[lipu Wikipesija|lipu Wikipesija]]</p>
<p>jan {{ale}} li ken pali e lipu sona ni pi [[toki pona]]</p>
{{hlist|class=center plainlinks}}
* jan [[ilo:Statistics|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}]] li pali lon tenpo poka
* lipu sona [{{fullurl:ilo:AllPages|hideredirects=1}} {{NUMBEROFARTICLES}}]
* lipu nimi [[:kulupu:nimi|{{PAGESINCATEGORY:nimi|pages}}]]
{{hlist|end}}
</div>
<div class="lipuopen-top-column-2">
<ul>
<li>[[sitelen:ilo - sitelen pona pu (monospaced).svg|14px|link=|alt=|class=skin-invert]] [[:kulupu:ilo|ilo]]</li>
<li>[[sitelen:jan - sitelen pona pu (monospaced).svg|14px|link=|alt=|class=skin-invert]] [[:kulupu:jan|jan]]</li>
<li>[[sitelen:kulupu - sitelen pona pu (monospaced).svg|14px|link=|alt=|class=skin-invert]] [[:kulupu:kulupu|kulupu]]</li>
<li>[[sitelen:ma - sitelen pona pu (monospaced).svg|14px|link=|alt=|class=skin-invert]] [[:kulupu:ma|ma]]</li>
<li>[[sitelen:musi - sitelen pona pu (monospaced).svg|14px|link=|alt=|class=skin-invert]] [[:kulupu:musi|musi]]</li>
<li>[[sitelen:nasin - sitelen pona pu (monospaced).svg|14px|link=|alt=|class=skin-invert]] [[:kulupu:nasin|nasin]]</li>
<li>[[sitelen:sona - sitelen pona pu (monospaced).svg|14px|link=|alt=|class=skin-invert]] [[:kulupu:sona|sona]]</li>
<li>[[sitelen:toki - sitelen pona pu (monospaced).svg|14px|link=|alt=|class=skin-invert]] [[:kulupu:toki|toki]]</li>
<li>[[sitelen:tenpo - sitelen pona pu (monospaced).svg|14px|link=|alt=|class=skin-invert]] [[:kulupu:tenpo pini|tenpo]]</li>
</ul>
</div>
</div>
<div class="lipuopen-nav">
{{#tag:inputbox|
type=create
width=30
bgcolor=#ffffff
buttonlabel=o pali e lipu sin
}}
{{hlist}}
* [[pali:lipu open pali|lipu open pali]]
* [[pali:tomo toki|tomo toki]]
* [[pali:ma mi lon ilo Siko|ma mi lon ilo Siko</span>
[Discord]]]
* <span lang="en">[[pali:tomo pi toki ante|Help for non-speakers]]
{{hlist|end}}
</div>
<div class="lipuopen-main">
<div class="lipuopen-main-flex">
<div class="lipuopen-main-column-1">
<h2>[[sitelen:Cscr-featured.png|14px|link=Wikipesija:lipu pi pona mute|alt=featured article icon]] lipu sin pi pona mute</h2>
{{lipu sin pi pona mute}}
</div>
<div class="lipuopen-main-column-2">
<h2>sina sona ala sona?</h2>
{{sina sona ala sona?}}
</div>
</div>
<div class="lipuopen-main-flex">
<div class="lipuopen-main-column-3">
<h2>[[sitelen:Symbol support vote.svg|14px|link=Wikipesija:lipu pona|alt=good article icon]] lipu pona sin</h2>
{{lipu pona sin}}
</div>
<div class="lipuopen-main-column-4">
<h2>seme li sin?</h2>
{{lipu open la seme li sin lon ma}}
</div>
</div>
</div>
<div class="lipuopen-featured-media">
<div class="lipuopen-featured-media-head">
<div class="lipuopen-featured-media-side-1">
[[sitelen:Sitelen - sitelen pona pu (monospaced).svg|50px|none|class=skin-invert|link=|alt=]]
</div>
<div class="lipuopen-featured-media-head-text">tenpo suno nanpa {{REVISIONDAY:kipisi:lipu open la sitelen sin}} pi tenpo mun nanpa {{REVISIONMONTH:kipisi:lipu open la sitelen sin}} pi tenpo sike nanpa {{REVISIONYEAR:kipisi:lipu open la sitelen sin}} la<h2>sitelen sin</h2></div>
<div class="lipuopen-featured-media-side-2">[[sitelen:Sin - sitelen pona pu (monospaced).svg|50px|none|class=skin-invert|link=|alt=]]</div>
</div>
<div class="lipuopen-featured-media-main">
{{lipu open la sitelen sin}}
</div>
</div>
[[kulupu:lipu Wikipesija]]
35yzli5s6sqv1r24x82e1dncqwn1a45
ma Losi
0
39
72922
70418
2026-11-09T14:14:39Z
Antgartor
6141
/* */
72922
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma
|nimi ma=ma Losi
|nimi mama=Россия (Rossija)
|len ma=[[sitelen:Flag of Russia.svg|border|130px]]
|sitelen lawa=[[File:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|101x85px]]
|toki lawa=[[toki Lusi]]
|ISO 3166=RU
|mani=mani Lupe (₽)
|ma tomo lawa=[[ma tomo Makuwa]]
|kalama musi ma= Государственный гимн Российской Федерации <br> ([[kalama musi lawa pi ma Losi]]) <br> [[File:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]
|sitelen ma=[[sitelen:Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg|220px]]
|toki anpa pi sitelen ma=ma Lusi lon sike ma (laso)|ma=|ma suli=|toki ante=|nasin lawa=|jan lawa=[[jan Wasimi Pusin]]|mute jan la ma tomo suli=}}
{{nimi ijo|'''ma Losi''' anu '''ma Lusi'''|Россия|toki Lusi||ipa=}} li ma pi [[ma Elasija]]. suli ma la ma Losi li suli nanpa wan lon ma ale.
== tenpo pini ==
<!-- (ni li lipu lili. ona li toki ala e jan lawa ale pi ma Lusi, e pali ala ona.) -->
=== tenpo pini suli ===
tenpo sike nanpa 862 la {{nimi ijo|jan Luli|Рюрик|toki Losi}} li kama jan lawa pi ma tomo Nokolo (Новгород). lipu pi tenpo pini la jan pi ma tomo Nokolo li toki e ni: "mi ale li jo e kulupu mute e jan lawa mute. ona li utala. mi wile lukin e jan lawa wan. ona li wile lawa e mi ale li pali e nasin wan."<ref>lipu tenpo pi ma tomo Kije ("Повесть временных лет"), ante toki pi jan Ole Toloko (Олег Творогов)</ref> jan sona pi tenpo pini la tenpo ni la jan Losi en ma Losi li open.
tenpo sike kama la jan lili li kama lawa e ma Losi. jan lawa Ole (Олег) li suli e ma Losi li kama e ni: ma Kije (toki Lusi: Киев, toki Ukawina: Kиїв) li ma lawa pi ma Losi. (tenpo pini ni la ma Kije li ma tomo wan ala.) ma Lusi li utala e [[ma Pasileja Loma]] li pali e lipu nasin pi utala ala.
tenpo pini ni la jan pi ma Losi li jo e nasin sewi Lowan pi sewi mute. tenpo sike nanpa 988 la jan lawa Wasimi suli (Владимир Великий) li pali e ni: nasin sewi Kolisu pi ma Pasileja Loma li nasin sewi lawa pi ma Losi. tenpo pini ni la ma Losi en ma Pasileja Loma li esun mute.
jan lawa Jalosa (Ярослав Мудрый) li pali e lipu nasin lawa pi ma Lusi. nimi ona li "toki lon Losi" (Русская правда). lipu ni li toki e ni: kulupu seme li lon? pali seme li ike? jan li pali e ijo ike la kulupu lawa li pali e seme tawa ona? jan lawa Jalosa li moli la jan lawa tu wan li kama li tu e ma.
tenpo sike nanpa 1132 la ma Losi li tu. jan lawa mute li lon li lawa e ma lili ona li utala li wile lawa e ma ale. ma tomo Kije li ma tomo lawa. taso ona li ken ala toki wawa tawa ma ante.
tenpo sike nanpa 1237 la [[ma Monko]] li open utala e ma Losi. tenpo sike nanpa 1240 la ma Losi li anpa. jan lawa pi ma Monko li lawa e ma ale e jan lawa ale pi ma Lusi. jan lawa Monko li toki e ni: jan seme li ken lawa e ma lili pi ma Losi? jan lawa pi ma ni li wile pana e mani tawa ma Monko. taso jan lawa pi ma Monko li ante ala e nasin sewi e nasin lon pi ma Lusi.
tenpo pini kama la ma Makuwa (Московское княжество) li kama suli li kama wawa li anpa e ma ante pi ma Losi. jan lawa Mitoli Tonko (Дмитрий Донской) pi ma Makuwa li utala e ma Monko li weka e lawa ona tan ma Makuwa. taso tenpo kama lili la ma Monko li utala e ma Makuwa e seli e ma e lawa e jan lawa.
tenpo sike nanpa 1448 la jan lawa Wasili nanpa tu (Василий II) li toki wawa e ni: kulupu lawa Losi pi nasin sewi li anpa ala tawa ma Pasileja Loma.
ma Makuwa en [[ma Lijatuwa]] li jo e ma lili pi ma Losi.
tenpo pini kama la ma Monko li tu. ma mute Monko li awen lawa e ma Losi. taso wawa ona li lili.
ma Losi li open utala e ma Monko li kama anpa e ona.
tenpo sike nanpa 1462 la jan Iwan suli nanpa tu wan (Иван III Великий) li lawa e ma Makuwa li suli e ona li wawa e ona. ona li kama "jan lawa pi ma Losi ale" nanpa wan.
[[sitelen:Facial Chronicle - b.16, p. 462 - Great standing on the Ugra.jpg|thumb|200px|jan pi ma Lusi li utala e jan Monko lon tenpo sike 1480]]
tenpo sike nanpa 1480 la ma Losi li anpa e ma Monko li weka e lawa pi ma Monko tan ona.
tenpo sike nanpa 1547 la jan Iwan wawa nanpa tu tu (Иван IV Грозный) li lawa e ma Losi. ona li suli mute e wawa ona e ken pi jan lawa li lili e ken tawa pi jan anpa li moli e jan mute ni: ante pi nasin lawa li ike tawa ona. ona li moli e jan lili ona. nimi pi jan lili li jan lawa lili Mitoli (царевич Дмитрий).
tenpo kama pini la ijo mute li kama. tenpo pi alasa moku ike li lon. jan mute li utala e kulupu lawa. ma Lusi li kama jo e wawa lili. jan pi kulupu mama sama pi jan Luli li lawa ala e ma Losi.
tenpo sike nanpa 1613 la kulupu pi jan suli li kama e ni: jan Mikawi Lomano (Михаил Романов) li jan lawa pi ma Losi. ona en kulupu mama Luli li linja lili. ona li sona e lili. ona en jan lawa pi kulupu sewi li lawa e ma. ona li pali e lili. taso kulupu mama Lomano li kama kulupu mama lawa pi ma Losi.
tenpo sike nanpa 1682 la jan Pite suli (Пётр Великий) li kama lawa e ma Losi. ona li tawa ma mute pi ma Elopa li kama sona e nasin mute e ijo mute. ni la ona li pali e kulupu lawa pi utala telo pi ma Losi li ante e kulupu utala lawa li pali e tomo sona sin. nasin lawa li ante li suli e sama tawa nasin lawa pi ma Elopa. tenpo sike nanpa 1703 la ona li open pali e ma tomo San Petepu (Санкт-Петербург, "ma tomo pi jan sewi Pite"). ma tomo ni li kama ma tomo lawa pi ma Losi.
ona li moli la jan mute li lawa li utala. tenpo sike nanpa 1762 la jan Ekaselina nanpa tu suli (Екатерина II Великая) li kama jan lawa. tenpo ona la ma Losi li kama ma pi suli mute. ma Losi li kama jo e ma sin li tu e [[ma Posuka]] li pana e jan pali tawa [[ma Alasika]].
tenpo sike nanpa 1812 la ma Losi en ma Kanse li utala. jan lawa Napolejon pi ma Kanse li lawa e kulupu utala Kanse. kulupu utala Kanse li kama jo e ma mute Losi. taso ona li ken ala anpa e kulupu utala Losi. tenpo kama la kulupu utala Lusi en ma ante li pakala e kulupu utala Kanse li tawa ma Kanse li anpa e jan Napolejon.
tenpo sike nanpa 1855 la jan Alesanta nanpa tu (Александр II) li kama lawa. ona li pana e ken tawa jan mute. tenpo sike nanpa 1861 la ona li toki wawa e ni: jan pali li anpa ala tawa jan suli. ona li ante e nasin pi tomo toki pi nasin wawa li pana e ken tawa tomo sona.
tenpo sike nanpa 1894 la jan Nikola nanpa tu (Николай II) li kama lawa. tenpo ona la jan mute li kama wile anpa ala. taso ona li wile ala weka e wawa ona. sin la [[utala suli pi ma ale nanpa wan]] li lon. utala ni li pakala e wawa pi ma mute. jan pi ma Losi mute li moli.
ijo ale ni la jan mute li utala e kulupu lawa pi ma Losi lon tenpo sike nanpa 1917. ona li anpa e kulupu lawa. jan lawa Nikola li weka e lawa ona. kulupu lawa sin li lon. taso kulupu jan mute li open utala tan ni: ona li wile e nasin lawa ante.
kulupu wan li wile e kulupu lawa sin pi nasin ni: kulupu wan li lawa e pali ale li pali tawa jan ale ("[[nasin kulupu]]"). kulupu ante li wile pali e kulupu lawa sin pi nasin pi tenpo pini ("[[nasin pi ante lawa pi kulupu mama]]"). kulupu ante li wile e ni: jan li ken ante e kulupu lawa kepeken toki ona ("[[nasin pi lawa jan]]"). kulupu ante li wile e kulupu lawa ala ("[[nasin pi lawa ala]]"). kulupu utala pi nasin kulupu li anpa e kulupu utala ante ale li kama lawa li pali e ma Sesesele (СССР, Союз советских социалистических республик). ma Losi li wan suli nanpa wan pi ma Sesesele. taso ma ante li lon.
=== tenpo pi ma Sesesele ===
[[sitelen:Lenin halka hitap ederken.jpg|thumb|jan Lenin li toki tawa jan lon tenpo sike 1917]]
tenpo open la [[jan Wasimi Lenin]] (Владимир Ленин) li lawa e [[ma Sesesele]]. ona li wile e ni: ma ale li ante e nasin lawa ona tawa nasin sama. taso ma Sesesele li jo e wawa lili lon tenpo pini ni. ona li wile suli e wawa pi ma Sesesele. taso ona li wile toki pona tawa ma ante li wile esun tawa ma ante. ona li kama e ni: [[ma tomo Makuwa]] li ma tomo lawa pi ma Sesesele.
nasin ona la nasin sewi ale li ike. ona li utala e kulupu pi nasin sewi Kolisu pi ma Sesesele.
ona li wile ante mute a e nasin pi ma Sesesele. kulupu pi nasin wawa ona li ike e jan mute tawa ni.
tenpo moli ona li lon poka la jan Lenin li pali e sitelen mute. sitelen wan la ona li toki e ni: jan lawa ken seme li pona anu ike? sitelen ni la [[jan Josi Salin]] (Иосиф Сталин) li ike mute. taso ona li moli la jan ante li kulupu lawa li open utala. utala ni li pini la jan Talin li kama lawa nanpa wan.
jan Talin li wile suli e wawa pi ma Sesesele, li pali e mute tawa ni. taso ona li anpa e jan mute li moli e jan mute li poki e jan mute tawa ni. ona li toki insa e ni: "jan suli li wile ike e mi". tawa ni la ona li weka e wawa pi jan suli pi kulupu utala li weka e toki tan jan pi sona len.
tenpo sike 1939 la [[ma Tosi]] la [[jan Ato Itola]] (Adolf Hitler) li lawa. jan Itola li wile moli e jan pakala e jan pi [[nasin sewi Jejuta]] e [[jan tonsi|tonsi]], e [[jan kule]] e jan pi [[nasin kulupu]] li wile suli e ma Tosi li wile anpa e jan pi ma ante. taso kulupu lawa pi ma Sesesele li wile toki pona tawa ma Tosi li wile esun tawa ma Tosi. ona tu li pali e {{lipu li ala|lipu pi utala ala pi jan Moloto e jan Lipento|Q130796)}} (пакт Молотова-Риббентропа / Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt). lipu ni li jo e wan sin. ona li toki e ni: ma Tosi en ma Sesesele li tu e [[ma Posuka]] li pana e [[ma Lawi]] e [[ma Esi]] e [[ma Sumi]] e [[ma Pesalapija]] tawa ma Sesesele li pana e [[ma Lijatuwa]] tawa ma Tosi.
ma Sesesele li utala e ma poka mute li kama jo e ma mute. ona li utala e ma Sumi. taso kulupu utala pi ma Sumi li anpa e kulupu utala pi ma Sesesele. ona li ante e nasin pi ma poka mute tawa nasin kulupu li pali e kulupu lawa wan.
jan Itola li wile open utala e ma Sesesele lon tenpo sike nanpa 1940. jan pi sona len Sesesele li toki e ni tawa kulupu lawa pi ma Sesesele. taso jan lawa li kute ala e toki ni. tan ni la ma Tosi li open utala e ma Sesesele la kulupu utala Sesesele li sona lili. tenpo open utala la kulupu utala Tosi li pakala mute e kulupu utala Sesesele. taso ona li ken ala anpa e ona li ken ala anpa e [[ma tomo Makuwa]]. ma Sipi la tomo pali mute li open li open pali e ijo utala e tomo tawa utala. tenpo suli la kulupu utala Sesesele li open anpa e kulupu utala Tosi li open tawa ma Tosi. tenpo sike nanpa 1945 la kulupu utala Sesesele en kulupu utala pi ma ante li anpa e ma Tosi li weka e lawa pi jan Itola. ona ale li tu e ma Tosi. [[ma Mewika]] en [[ma Kanse]] en [[ma Juke]] li lawa e wan wan. ma Sesesele li lawa e wan ante.
taso, utala sin li open. [[ma Mewika]] en ma mute pi [[ma Elopa]] li ma pi [[nasin pi lawa jan]], li ma pi [[nasin mani]]. ma Sesesele en ma poka ona li ma pi [[nasin kulupu]], li ma pi kulupu lawa wan. nasin ni li ike tawa ona ante. ma Mewika en ma Sesesele li toki insa e ni: "ona ante li wile anpa e mi". ma suli li pali e ilo utala mute, e ilo utala pi wawa wan ijo. ilo utala ni la, ma wan li ken moli e jan mute lon ma ante. taso, ona ale li sona e ni: "mi open utala e ma ante, ma ante li utala e mi. jan mute mi li moli." "utala lete" li lon: ma suli li ike tawa ona ante. taso, ona li utala ala e ona ante. ma Mewika en ma Elopa mute li pali e kulupu Neto (NATO). ma Sesesele en ma Elopa mute ante li pali e kulupu Wasawa (Варшавский договор / Warsaw Pact).
tenpo sike nanpa 1953 la, jan Talin li moli. jan Nikita Kuso (Никита Хрущёв) li kama jan lawa. ona li open e lipu len tawa jan mute, li toki e ijo ni: "jan Talin li pali e ijo ike mute, li moli e jan mute, li poki e jan mute. ni li ike mute." ona li suli e ken jan lon ma Sesesele. taso, pali ike ona li lon. jan pi [[ma Mosijo]] li wile ante e nasin lawa ona la, ona li pana e ilo utala tawa ni: ona li pini e wile ante. nasin pi alasa moku ona li ike. toki ona pi jan Talin li ike tawa jan lawa pi [[ma Sipe]] pi [[ma Sonko]]. ona li pali e ike tawa jan pi nasin sewi.
tenpo sike nanpa 1964 la, jan Kuso li moli. jan Lejoni Pesene (Леонид Брежнев) li kama jan lawa. open pi tenpo lawa ona la, ma Sesesele li suli e wawa pali ona. taso, nasin pali pi ma Sesesele li pana e mani mute tawa kulupu utala. tenpo pi utala lete la, ma Mewika en ma Sesesele li wile jo e kulupu utala #1. ma Sesesele la, pali pi kulupu utala li pona. taso, pali ante li ante lili. sin la, ma Sesesele li jo e [[telo pimeja pi wawa ilo]] mute, e [[kon ma pi wawa ilo]] mute. ona li pana e ona pi suli mute tawa ma ante, li kama jo e mani mute tan ona. pini pi tenpo lawa Pesene la, suli pali pi ma Sesesele li pini suli. wile jan li suli. taso, ken pali li suli ala.
tenpo sike nanpa 1968 la, [[ma Seki]] la, jan Alesante Tuse (Alexander Dubček) li kama jan lawa pi kulupu lawa. ona li wile ante e nasin lawa, e nasin pali. ona li wile pali e ken tawa jan. taso, ni li ike tawa kulupu lawa Sesesele. kulupu lawa Sesesele en kulupu Wasawa li utala e ma Seki, li weka e ante ale.
tenpo sike nanpa 1979 la, ma Sesesele li open utala lon [[ma Akanisan]]. kulupu lawa pi ma Akanisan en kulupu utala pi ma Sesesele li utala e jan utala Musaki (مجاهد / mujāhid) pi ma Akanisan e ma ante. ma Mewika en ma Sonko en ma ante pi kulupu Neto li utala ala lon ma Akanisan. taso, ona li pana e mani, e ilo utala tawa jan utala Musaki. tenpo sike 10 la, ma Sesesele li lon utala ni, li anpa e ala.
tenpo sike nanpa 1982 la, jan Pesene li moli. jan Juli Antopo (Юрий Андропов) li kama jan lawa. taso, ona li jan pi tenpo lon suli, li moli lon tenpo mun 15. jan Konsantin Senenko (Константин Черненко) li kama jan lawa. sama la, ona li jan pi tenpo lon suli, li moli lon tenpo mun 11. tenpo sike nanpa 1985 la, [[jan Mikije Kopeso]] (Михаил Горбачёв) li kama jan lawa.
jan Kopaso li wile ante mute e nasin pi ma Sesesele. ona li wile suli e ken pali pi ma Sesesele, li wile pona e lon jan, li wile suli e ken jan.
sin la, ona li wile e ni: jan li moku ala e telo nasa. suli mani pi telo nasa li suli mute tawa ni. jan li lili e moku pi telo nasa. taso, jan li open moku e telo ante ni: ona li jo e wan pi telo nasa. ni li ike tawa sijelo jan. jan li open pali e telo nasa sin, li kepeken e ko suwi tawa ni. ko suwi li weka tan tomo esun tan ni: jan li esun e ona tawa ni: ona li wile pali e moku nasa.
ona li pali e ni: jan li ken esun e ijo, e pali. tenpo mute pi ma Sesesele ja, jan li ken pali lon tomo pali pi kulupu lawa taso. ona li pana e wan pi nasin esun tawa nasin pi ma Sesesele tan ni: nasin pi tenpo pini li pali ike. ona li toki e ijo ni: "tenpo pini la, kulupu lawa Sesesele li pali e ike tawa jan mute, li lili e ken pi jan mute. mi pana e ken ale tawa ona." ona li pali e ni: jan en kulupu li ken toki ike, li ken toki utala e ijo ale pi kulupu Sesesele.
taso, ma selo pi ma Sesesele la, ijo ante li kama. tenpo sike nanpa 1988 la, kulupu lawa pi ma Esi li toki wawa e ijo ni: "mi wile ala anpa tawa ma Sesesele." ma Lawi en ma Lijatuwa li toki e ijo sama lon tenpo sike kama. jan Kopaso li pali e nasin sin pi kulupu ma. nasin sin la, ma li jo e ken mute, li ken jo e nasin ona. taso, ma tu wan ni li wile ala lon kulupu ni. kulupu lawa pi ma Sesesele li toki e ni: ma Etonija en ma Lawi en ma Lijatuwa li lon ala ma Sesesele.
tenpo sike nanpa 1991 la, ma ale ante pi ma Sesesele li toki e ni: "mi wile pali e kulupu sin." taso, kulupu Kekasepe (ГКЧП) pi jan utala li kama lon, li wile e ni: o weka e jan Kopaso tawa lawa pi ma Sesesele. ona li pana e ilo utala tawa ma tomo Makuwa e ma tomo Leninka (nimi pi tenpo ni: ma tomo Pite). taso, jan pi ma tomo ni li utala e kulupu ni. kulupu Kekasepe li wile ala utala e jan pi ma ona, li tu, li kama anpa. taso, tan ni la, ma ale ante li wile ala kama tawa kulupu sin. kulupu Sesesele li tu, li kama ma ante 15.
=== tenpo pi ma Losi sin ===
ma Losi sin la, jan Poli Jesin (Борис Ельцин) li kama jan lawa. nasin esun pi ma Sesesele li pakala. ma ante ale li wile pali e nasin sin, li wile ala esun tawa ona ante. sin la, ijo pi ma Losi en ma ante Sesesele li ike tawa jan pi ma Elopa. kulupu lawa li wile pali e nasin sin. ona li ante mute e nasin pali, li ante e ona tawa nasin mani. taso, jan Losi li sona lili e nasin mani. kulupu lawa li pana e lipu pi suli mani tawa jan la, ona li toki e ni: "lipu ni li jo e suli mani pi wan pi kulupu pali. sina ken pana e mani ni tawa kulupu esun. mani ni li ken kama suli." taso, jan li sona ala e ijo ni: "mi wile pali e ijo seme tawa lipu ni?" jan pi wile mani li esun e lipu ni kepeken mani lili, li kama jo e mani mute.
tenpo pi ma Sesesele la, pali ale li tu tawa ma mute. ma Losi li pali e ijo wan. ma Ukawina li pali e ijo ante. ma Pelalusi li pali e ijo nanpa tu wan. [[ma Kasatan]] (Qazaqstan) li wan e ijo ale ni. ni li pona tawa ma Sesesele tawa ni: ma wan li jo ala e wawa mute. taso, tenpo ni la, ma li wile ala esun tawa ona ante. linja pali li pakala. ma li ken ala pali e ijo sama. tan ni la, wawa pali pi ma ale li kama lili.
ma Sesesele li kama weka la, ma Losi li kama jo e wile pana mani ale tan ona. taso, ona li ken ala pana e mani ni. tenpo sike nanpa 1998 la, kulupu lawa Losi li toki e ijo ni: "mi ken ala pali e wile pana mani mi."<ref>https://ria.ru/20110824/422807796.html (toki Lusi)</ref> wawa pi mani Losi li kama lili mute.
pini pi tenpo sike nanpa 1999 la, jan Jesin li toki e ni: "mi jo ala e wawa. mi wile ala lawa." ona li pali e ni: jan Wasimi Pusin (Владимир Путин) li jan lawa pi ma Losi. nasin pi jan Pusin la, ante li ike. ona li wile e kulupu lawa wawa, e kulupu utala wawa, e ma awen. tawa ni la, ona li pana e pali suli tawa jan pona ona, li utala e kulupu toki pi sitelen tawa<ref>"nasin pi sitelen tawa Entewe li pakala: tenpo sike 10 li kama" https://www.svoboda.org/a/3556677.html (toki Lusi)</ref>, e kulupu sitelen pi lipu sin, li lili e wawa pi wile jan<ref>https://www.rg.ru/2004/12/29/gubernatori-dok.html (toki Lusi)</ref>.
tenpo sike nanpa 2008 la, tenpo pi jan Pusin li weka. jan Pusin li wile e ni: jan Mitoli Mewete (Дмитрий Медведев) li jan lawa sin, li toki pona e ona. tenpo pi wile jan la, jan Mewete li kama jan lawa.
tenpo sike sama la, ma Losi en [[ma Katelo]] li utala. ma Usa Ileton (Хуссар Ирыстон / სამხრეთ ოსეთის / Южная Осетия) li wan pi ma Katelo. taso, jan pi ma ni li wile ala e ni. tenpo suno nanpa 1 pi tenpo mun nanpa 8 la, jan utala pi ma Usa Ileton li pana wawa e ilo moli suli tawa ma Katelo. ma Katelo li open utala. tenpo suno nanpa 7 la, kulupu utala Katelo li tawa ma Usa Ileton, li kama lawa e ma tomo Sinwali (Цхинвал / ცხინვალი). tenpo suno nanpa 8 la, kulupu utala Losi li tawa ma Katelo, li open utala. kulupu lawa Lusi li toki e ijo ni: "mi wile awen e jan Usa Ileton". tenpo suno nanpa 12 la, utala li pini. ma Katelo li kama anpa, li pali e ni: ma Losi li pana e jan utala Lusi tawa ma Usa Ileton tawa ma Apani (Аԥсны / Абхазия). ma Katelo li lawa ala e ona.
tenpo sike nanpa 2012 la, tenpo pi jan Mewete li weka. jan Pusin li kama lon tenpo pi wile jan. tenpo pi wile jan la, ona li kama jan lawa. taso, tenpo ni la, jan mute li toki e ni: nasin pi tenpo pi wile jan ni li ike.
tenpo sike nanpa 2014 la, ante pi nasin lawa li lon [[ma Ukawina]]. tenpo pini la, jan lawa li pona tawa kulupu lawa Losi. jan lawa sin li wile jo e nasin ona, li wile ala e ni: ma Losi li ante e ona. taso, ni li ike tawa kulupu lawa Losi. ona li pana e kulupu pi jan utala tawa [[ma Kilin]] (''Qırım / Крым / Крим''), li kama lawa e ma ni. ona li pali e toki pi wile jan ni: "sina wile ala wile wan pi ma Losi?". kulupu lawa Losi la, jan mute li toki e ni: "mi wile". taso, ma Ukawina li toki e ni: "jan utala sina li lon ma Kilin. jan li ken ala toki e wile lon sina tan ni." ma mute ante li toki e ni: "nasin mi la, ma Kilin li wile ma Ukawina. ma Lusi li kama jo ike e ona." tenpo ni li open pi [[utala pi ma Lusi pi ma Ukawina]].
tenpo sike nanpa 2022 la, kulupu lawa pi ma Losi li toki e ni tawa [[kulupu utala]] ona: o tawa insa e ma Ukawina, o weka e kulupu lawa ona. ma mute li pini esun lon ma Lusi tan utala ni.
tenpo ni la, jan lawa pi ma Losi li jan Wasimi Pusin (Владимир Путин).
== ma ==
ma Lusi li suli nanpa wan lon ma ale. ma lete en ma kasi en ma suno en ma ko en ma ante mute li lon ona.
=== ma kipisi ===
[[sitelen:Federal subjects of Russia (by number).png]]
{| class="wikitable"
|+
|1 - [[ma Asika]]
|11 - [[ma Komi]]
|21 - [[ma Sawa (ma Losi)|ma Sawa]]
|31 - [[ma Pekolo]]
|41 - [[ma Kansaka]]
|51 - [[ma Muman]]
|61 - [[ma Loso]]
|71 - [[ma Tula]]
|81 (86) - [[ma Kansimansi]]
|-
|2 - [[ma Pakotosan]]
|12 - [[ma Malije]]
|22 - [[ma Ata]]
|32 - [[ma Pijan]]
|42 - [[ma Kemelowo]]
|52 - [[ma Nisinokolo]]
|62 - [[ma Lasan]]
|72 - [[ma Tijumen]]
|82 (87) - [[ma Sukoka]]
|-
|3 - [[ma Pula]]
|13 - [[ma Motowija]]
|23 - [[ma Kupan]]
|33 - [[ma Wasimi]]
|43 - [[ma Kilo]]
|53 - [[ma Nokolo]]
|63 - [[ma Samala]]
|73 - [[ma Ulijano]]
|83 (89) - [[ma Jamalonene]]
|-
|4 - [[ma Atali]]
|14 - [[ma Saka]]
|24 - [[ma Kanoja]]
|34 - [[ma Wakoka]]
|44 - [[ma Kosoma]]
|54 - [[ma Nowasipi]]
|64 - [[ma Salato]]
|74 - [[ma Selijapin]]
|
|-
|5 - [[ma Takesan]]
|15 - [[ma Alanija]]
|25 - [[ma Pimosi]]
|35 - [[ma Walota]]
|45 - [[ma Kukan]]
|55 - [[ma On]]
|65 - [[ma Sakalin (ma lili)|ma Sakalin]]
|75 - [[ma Sapakasi]]
|
|-
|6 - [[ma Kaka]]
|16 - [[ma Tatasan]]
|26 - [[ma Salopo]]
|36 - [[ma Walone]]
|46 - [[ma Ku]]
|56 - [[ma Olenpu]]
|66 - [[ma Selo]]
|76 - [[ma Jalosa]]
|
|-
|7 - [[ma Kapasimaka]]
|17 - [[ma Tuwa]]
|27 - [[ma Kapalo]]
|37 - [[ma Iwanowa]]
|47 - [[ma Leninka]]
|57 - [[ma Olo]]
|67 - [[ma Solen]]
|77 - [[ma tomo Makuwa]]
|
|-
|8 - [[ma Kami]]
|18 - [[ma Umusija]]
|28 - [[ma Amu]]
|38 - [[ma Iku]]
|48 - [[ma Lipe]]
|58 - [[ma Pensa]]
|68 - [[ma Tanpo]]
|78 - [[ma tomo Sanpetepu]]
|
|-
|9 - [[ma Kalasaseke]]
|19 - [[ma Kakasija (ma lili)|ma Kakasija]]
|29 - [[ma Akanke]]
|39 - [[ma Kalininka]]
|49 - [[ma Makatan]]
|59 - [[ma Pen]]
|69 - [[ma Tewe]]
|79 - [[ma Isise]]
|
|-
|10 - [[ma Kalelija]]
|20 - [[ma Nokija]]
|30 - [[ma Asakan]]
|40 - [[ma Kaluka]]
|50 - [[ma Makuwa]]
|60 - [[ma Piko]]
|70 - [[ma Ton]]
|80 (83) - [[ma Nene]]
|
|}
== ma tomo pi ma Lusi ==
* [[ma tomo Inopoli]]
* [[ma tomo Kasanota]]
* [[ma tomo Kutowe]]
* [[ma tomo Makuwa]]
* [[ma tomo On]]
* [[ma tomo Piko]]
* [[ma tomo San-Pisipu]]
* [[ma tomo Weliki Nokolo]]
== mani ==
mani pi ma Lusi li mani Lupe (Рубль). mani lili sin li lon. ni li mani Kapeka (Копейка). mani Kapeka 100 en mani Lupe wan li jo e suli sama.
== jan ==
ma Lusi li jo e kulupu jan mute. kulupu Lusi li suli nanpa wan, taso kulupu ante mute li lon. [[jan Tata]] (Tatar) en jan Ukawina en jan Pakota (Башҡорттар) en ante mute li lon.
== sewi ==
kulupu jan pi [[nasin sewi Kolisu]] Lusi li suli nanpa wan. taso, jan mute ni li tawa tomo sewi lon tenpo pi mute lili. sin la, ma Lusi li jo e jan mute pi nasin sewi ala, e jan pi [[nasin pi sewi ala]], e jan pi [[nasin sewi Isilami|nasin Isilami]], e jan pi [[nasin sewi Puta|nasin Puta]], e jan pi nasin ante.
== tan sona ==
<references />
{{ma Elopa}}
{{ma Asija}}
[[kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin]]
{{DEFAULTSORT:Lusi, ma}}
[[kulupu:ma lawa]]
00ah6jgeb0l3lvfnsqp4w37vz14aucl
sitelen Apije
0
635
72937
71362
2026-11-10T11:53:35Z
~2026-59365-50
8556
72937
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:IPA in IPA.svg|thumb|sitelen kalama pi nimi "IPA" lon toki Inli kepeken nasin sitelen kalama pi ma ale]]
[[sitelen:IPA_chart_2020.svg|thumb|sitelen tan kulupu kalama pi ma ale lon [[toki Inli]]]]
{{nimi ijo|'''sitelen IPA''' anu '''sitelen Apije'''|International Phonetic Alphabet|toki Inli|nasin sitelen kalama pi ma ale|ipa=/aɪ̯ pʰiː eɪ̯/}} li [[nasin sitelen|sitelen toki]] ni: sitelen wan li sama [[wan mu|mu]] wan. sitelen mute li tan [[sitelen Lasina]]. kulupu kalama pi ma ale li pali e ona tawa ni: jan li ken sitelen e kalama toki kepeken nasin wan. jan pi sona toki en jan pi pali toki en jan pi pana sona en jan pi kalama musi li awen kepeken ona.
==sitelen==
=== [[mu pini]] ===
{| class="wikitable"
|+
[[mu pini]] pi poki kon insa
! style="border-bottom:0px; text-align: right" |poka→
! colspan="5" |[[mu pini pi selo uta|selo uta]]
! colspan="10" |[[mu pini pi pini linja|pini linja]]
! colspan="5" |[[mu pini pi monsi linja|monsi linja]]
! colspan="4" |[[mu pini pi monsi uta|monsi uta]]
|-
! style="border-top:0px; text-align: left; vertical-align: bottom" | nasin ↓
! colspan="2" | [[mu pini pi selo tu|selo tu]]
! colspan="2" | [[mu pini pi selo kiwen|selo kiwen]]
! colspan="2" | [[mu pini pi lon selo|lon selo]]
! colspan="2" | [[mu pini pi lon kiwen|lon kiwen]]
! colspan="2" | [[mu pini pi poka kiwen|poka kiwen]]
! colspan="2" | [[mu pini pi weka kiwen|weka kiwen]]
! colspan="2" | [[mu pini pi sewi meso|sewi meso]]
! colspan="2" | [[mu pini pi sewi kiwen|sewi kiwen]]
! colspan="2" | [[mu pini pi sewi ko|sewi ko]]
! colspan="2" | [[mu pini pi sewi nena|sewi nena]]
! colspan="2" | [[mu pini pi wan nasin|wan nasin]]
! colspan="2" | [[mu pini pi linja mu|linja mu]]
|-
![[mu pini pi nena kon|nena kon]]
| style="border-right:0px" |[[mu pini kon pi selo tu pi nena kon|m̥]]
| style="border-left:0px" |[[mu pini kalama pi selo tu pi nena kon|m]]
| style="border-right:0px" |[[mu pini kon pi selo kiwen pi nena kon|ɱ̊]]
| style="border-left:0px" |[[mu pini kalama pi selo kiwen pi nena kon|ɱ]]
| style="border-right:0px" |[[mu pini kon pi lon selo pi nena kon|n̼̊]]
| style="border-left:0px" |[[mu pini kalama pi lon selo pi nena kon|n̼]]
| style="border-right:0px" |[[mu pini kon pi lon kiwen pi nena kon|n̪̥]]
| style="border-width:1px 0px 1px" |[[mu pini kalama pi lon kiwen pi nena kon|n̪]]
| style="border-width:1px 0px 1px" |[[mu pini kon pi poka kiwen pi nena kon|n̥]]
| style="border-width:1px 0px 1px" |[[mu pini kalama pi poka kiwen pi nena kon|n]]
| style="border-width:1px 0px 1px" |[[mu pini kon pi weka kiwen pi nena kon|n̠̥]]
| style="border-left:0px" |[[mu pini kalama pi weka kiwen pi nena kon|n̠]]
| style="border-right:0px" |ɳ̥
| style="border-left:0px" |ɳ
| style="border-right:0px" |ɲ̥
| style="border-left:0px" |ɲ
| style="border-right:0px" |ŋ̥
| style="border-left:0px" |ŋ
| style="border-right:0px" |ɴ̥
| style="border-left:0px" |ɴ
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ɴ̠̥
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ɴ̠
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʔ˔
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʔ̬˔
|-
!pini ale
| style="border-right:0px" |[[mu pini kon pi selo tu pi pini ale|p]]
| style="border-left:0px" |b
| style="border-right:0px" |p̪
| style="border-left:0px" |b̪
| style="border-right:0px" |t̼
| style="border-left:0px" |d̼
| style="border-right:0px" |t̪
| style="border-width:1px 0px 1px" |d̪
| style="border-width:1px 0px 1px" | t
| style="border-width:1px 0px 1px" |d
| style="border-width:1px 0px 1px" |t̠
| style="border-left:0px" |d̠
| style="border-right:0px" |ʈ
| style="border-left:0px" |ɖ
| style="border-right:0px" |c
| style="border-left:0px" |ɟ
| style="border-right:0px" |k
| style="border-left:0px" |ɡ
| style="border-right:0px" |q
| style="border-left:0px" |ɢ
| style="border-right:0px" |ʡ
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ɢ̠
| style="border-right:0px" |ʔ
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʔ̬
|-
!pini pana wawa
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |p˕
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |b˕
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |p̪˕
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |b̪˕
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |t̼͡s̼
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |d̼͡z̼
| style="border-right:0px" |t̪͡s̪
| style="border-width:1px 0px 1px" |d̪͡z̪
| style="border-width:1px 0px 1px" |ts
| style="border-left:0px" |dz
| style="border-right:0px" |tʃ
| style="border-left:0px" |dʒ
| style="border-right:0px" |ʈʂ
| style="border-left:0px" |ɖʐ
| style="border-right:0px" |tɕ
| style="border-left:0px" |dʑ
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |tɕ̠
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |dʑ̠
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |qχ˔
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ɢʁ˔
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʡʜ˔
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʡʢ˔
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʔh˔
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʔ̬˕
|-
!pini pana pi wawa ala
| style="border-right:0px" |pɸ
| style="border-left:0px" |bβ
| style="border-right:0px" |p̪f
| style="border-left:0px" |b̪v
| style="border-right:0px" |t̼͡θ̼
| style="border-left:0px" |d̼͡ð̼
| style="border-right:0px" |t̪θ
| style="border-left:0px" |d̪ð
| style="border-right:0px" |tɹ̝̊
| style="border-left:0px" |dɹ̝
| style="border-right:0px" |t̠ɹ̠̊˔
| style="border-left:0px" |d̠ɹ̠˔
| style="border-right:0px" |ʂ˔
| style="border-left:0px" |ʐ˔
| style="border-right:0px" |cç
| style="border-left:0px" |ɟʝ
| style="border-right:0px" |kx
| style="border-left:0px" |ɡɣ
| style="border-right:0px" |qχ
| style="border-left:0px" |ɢʁ
| style="border-right:0px" |ʡʜ
| style="border-left:0px" |ʡʢ
| style="border-right:0px" |ʔh
| style="border-left:0px" |ʔh̬
|-
!kon tawa wawa
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ɸ˔
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |β˔
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |f˔
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |v˔
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |s̼
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |z̼
| style="border-right:0px" |s̪
| style="border-width:1px 0px 1px" |z̪
| style="border-width:1px 0px 1px" |s
| style="border-left:0px" |z
| style="border-right:0px" |ʃ
| style="border-left:0px" |ʒ
| style="border-right:0px" |ʂ
| style="border-left:0px" |ʐ
| style="border-right:0px" |ɕ
| style="border-left:0px" |ʑ
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ɕ̠
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʑ̠
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |χ˔
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʁ˔
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ħ˔
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʕ˔
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |h˔
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ɦ˔
|-
!kon tawa pi wawa ala
| style="border-right:0px" |ɸ
| style="border-left:0px" |β
| style="border-right:0px" |f
| style="border-left:0px" |v
| style="border-right:0px" |θ̼
| style="border-left:0px" |ð̼
| style="border-right:0px" |θ
| style="border-left:0px" |ð
| style="border-right:0px" |θ̠
| style="border-left:0px" |ð̠
| style="border-right:0px" |ɹ̠̊˔
| style="border-left:0px" |ɹ̠˔
| style="border-right:0px" |ɻ̊˔
| style="border-left:0px" |ɻ˔
| style="border-right:0px" |ç
| style="border-left:0px" |ʝ
| style="border-right:0px" |x
| style="border-left:0px" |ɣ
| style="border-right:0px" |χ
| style="border-left:0px" |ʁ
| style="border-right:0px" |ħ
| style="border-left:0px" |ʕ
| style="border-right:0px" |h
| style="border-left:0px" |ɦ
|-
!sijelo poka
| style="border-right:0px" |ɸ˕
| style="border-left:0px" |β˕
| style="border-right:0px" |ʋ̥
| style="border-left:0px" |ʋ
| style="border-right:0px" |θ̼˕
| style="border-left:0px" |ð̼˕
| style="border-right:0px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |ɹ̥
| style="border-width:1px 0px 1px" |ɹ
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-left:0px" |
| style="border-right:0px" |ɻ̥
| style="border-left:0px" |ɻ
| style="border-right:0px" |j̥
| style="border-left:0px" |j
| style="border-right:0px" |ɰ̥
| style="border-left:0px" |ɰ
| style="border-right:0px" |ɰ̥̠
| style="border-left:0px" |ɰ̠
| style="border-right:0px" |ħ˕
| style="border-left:0px" |ʕ˕
| style="border-right:0px" |h˕
| style="border-left:0px" |ɦ˕
|-
!pini lili
| style="border-right:0px" |ʙ̥˔
| style="border-left:0px" |ʙ˔
| style="border-right:0px" |ⱱ̥
| style="border-left:0px" |ⱱ
| style="border-right:0px" |ⱱ̠̊
| style="border-left:0px" |ⱱ̠
| style="border-right:0px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |ɾ̥
| style="border-width:1px 0px 1px" |ɾ
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-left:0px" |
| style="border-right:0px" |ɽ̥
| style="border-left:0px" |ɽ
| style="border-right:0px" |ɽ̥̠
| style="border-left:0px" |ɽ̠
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ɰ̥˕
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ɰ˕
| style="border-right:0px" |ʀ̥˔
| style="border-left:0px" |ʀ˔
| style="border-right:0px" |ʜ˔
| style="border-left:0px" |ʢ˔
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʜ̠˔
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʢ̠˔
|-
!sijelo tawa
| style="border-right:0px" |ʙ̥
| style="border-left:0px" |ʙ
| style="border-right:0px" |ʙ̠̊
| style="border-left:0px" |ʙ̠
| style="border-right:0px" |ʙ̠̠̊
| style="border-left:0px" |ʙ̠̠
| style="border-right:0px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |r̥
| style="border-width:1px 0px 1px" |r
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-left:0px" |
| style="border-right:0px" |ɽ͡r̥
| style="border-left:0px" |ɽ͢r
| style="border-right:0px" |ɽ̥̠˕
| style="border-left:0px" |ɽ̠˕
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʀ̥̟
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʀ̟
| style="border-right:0px" |ʀ̥
| style="border-left:0px" |ʀ
| style="border-right:0px" |ʜ
| style="border-left:0px" |ʢ
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʜ̠
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʢ̠
|-
!pini pana poka
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʙ̥˕
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʙ˕
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʙ̠̊˕
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʙ̠˕
| style="border-right:0px" |ʙ̠̠̊˕
| style="border-left:0px" |ʙ̠̠˕
| style="border-right:0px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |tɬ
| style="border-width:1px 0px 1px" |dɮ
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-left:0px" |
| style="border-right:0px" |ʈꞎ
| style="border-left:0px" |ɖɭ˔
| style="border-right:0px" |cʎ̥˔
| style="border-left:0px" |ɟʎ̝
| style="border-right:0px" |ʀ̥̟˕
| style="border-left:0px" |ʀ̟˕
| style="border-right:0px" |ʀ̥˕
| style="border-left:0px" |ʀ˕
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʜ˕
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʢ˕
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʜ̠˕
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʢ̠˕
|-
!kon tawa poka
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ɬ̪̟
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ɮ̪̟
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ɬ̪
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ɮ̪
| style="border-right:0px" |ɬ̪̠
| style="border-left:0px" |ɮ̪̠
| style="border-right:0px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |ɬ
| style="border-width:1px 0px 1px" |ɮ
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-left:0px" |
| style="border-right:0px" |ɭ̥˔
| style="border-left:0px" |ɭ˔
| style="border-right:0px" |ʎ̥˔
| style="border-left:0px" |ʎ˔
| style="border-right:0px" |ʟ̥˔
| style="border-left:0px" |ʟ˔
| style="border-right:0px" |ʟ̥̠˔
| style="border-left:0px" |ʟ̠˔
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʟ̥̠˔ˤ
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʟ̠˔ˤ
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʟ̥̠˔ˀ
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʟ̠˔ˀ
|-
!kon poka
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |l̪̟̊
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |l̪̟
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |l̪̊
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |l̪
| style="border-right:0px" |l̪̠̊
| style="border-left:0px" |l̪̠
| style="border-right:0px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |l̥
| style="border-width:1px 0px 1px" |l
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-left:0px" |
| style="border-right:0px" |ɭ̥
| style="border-left:0px" |ɭ
| style="border-right:0px" |ʎ̥
| style="border-left:0px" |ʎ
| style="border-right:0px" |ʟ̥
| style="border-left:0px" |ʟ
| style="border-right:0px" |ʟ̥̠
| style="border-left:0px" |ʟ̠
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʟ̥̠ˤ
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʟ̠ˤ
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʟ̥̠ˀ
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʟ̠ˀ
|-
!pini lili poka
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ɺ̪̟̊
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ɺ̪̟
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ɺ̪̊
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ɺ̪
| style="border-right:0px" |ɺ̪̠̊
| style="border-left:0px" |ɺ̪̠
| style="border-right:0px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-width:1px 0px 1px" |ɺ̥
| style="border-width:1px 0px 1px" |ɺ
| style="border-width:1px 0px 1px" |
| style="border-left:0px" |
| style="border-right:0px" |ɭ̥˕
| style="border-left:0px" |ɭ˕
| style="border-right:0px" |ʎ̥˕
| style="border-left:0px" |ʎ˕
| style="border-right:0px" |ʟ̥˕
| style="border-left:0px" |ʟ˕
| style="border-right:0px" |ʟ̥̠˕
| style="border-left:0px" |ʟ̠˕
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʟ̥̠˕ˤ
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʟ̠˕ˤ
| style="border-right:0px; background-color:#ddd" |ʟ̥̠˕ˀ
| style="border-left:0px; background-color:#ddd" |ʟ̠˕ˀ
|}
'''nasin mu:''' mu pini kon • mu pini kalama<br/>leko pimeja la, jan ala li ken mu ni.
=== [[mu open]] ===
{| style="border: 1px solid #a2a9b1; background: #f8f9fa; padding-left: 5px"
|+
'''[[mu open]]'''
!
|-
|
{| class="nowrap" style="margin: auto; font-size: initial; background: #f8f9fa;"
|- style="font-size: 85%;"
|
| style="text-align: center;" |'''sinpin'''
| style="text-align: center;" |'''meso'''
| style="text-align: center;" |'''monsi'''
|-
| style="padding: 0; font-size: 85%;" |<div style="display: -webkit-box; display: -ms-flexbox; display: flex; -webkit-box-orient: vertical; -webkit-box-direction: normal; -ms-flex-flow: column; flex-flow: column; -ms-flex-pack: distribute; justify-content: space-around; -webkit-box-align: end; -ms-flex-align: end; align-items: flex-end; height: 224px;"><div>'''sewi'''</div><div>sewi lili</div><div>'''meso sewi'''</div><div>meso</div><div>'''meso anpa'''</div><div>anpa lili</div><div>'''anpa'''</div></div>
| colspan="3" style="padding: 0; text-align: center; vertical-align: middle;" |
<div style="position: relative; margin: auto; width: 320px; height: 224px;">
<div style="position: absolute;">[[File:Blank vowel trapezoid.svg|320px|link=]]</div>
<div style="position: absolute; width: 320px; height: 224px;">
<!-- kalama open sewi -->
<div style="position: absolute; left: 10%; top: 7%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">i</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">y</div>
</div>
</div>
<div style="position: absolute; left: 50%; top: 7%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɨ</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">ʉ</div>
</div>
</div>
<div style="position: absolute; left: 90%; top: 7%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɯ</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">u</div>
</div>
</div>
<!-- kalama open pi sewi lili -->
<div style="position: absolute; left: 27%; top: 21%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɪ</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">ʏ</div>
</div>
</div>
<div style="position: absolute; left: 79%; top: 21%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ʊ̹</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">ʊ</div>
</div>
</div>
<!-- kalama open pi insa sewi -->
<div style="position: absolute; left: 23%; top: 36%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">e</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">ø</div>
</div>
</div>
<div style="position: absolute; left: 56%; top: 36%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɘ</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɵ</div>
</div>
</div>
<div style="position: absolute; left: 90%; top: 36%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɤ</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">o</div>
</div>
</div>
<!-- kalama open insa -->
<div style="position: absolute; left: 30%; top: 50%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">e̞</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">ø̞</div>
</div>
</div>
<div style="position: absolute; left: 63.5%; top: 50%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ə</div>
</div>
</div>
<div style="position: absolute; left: 90%; top: 50%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɤ̞</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">o̞</div>
</div>
</div>
<!-- kalama open pi insa anpa -->
<div style="position: absolute; left: 36%; top: 64%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɛ</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">œ</div>
</div>
</div>
<div style="position: absolute; left: 63%; top: 64%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɜ</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɞ</div>
</div>
</div>
<div style="position: absolute; left: 90%; top: 64%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ʌ</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɔ</div>
</div>
</div>
<!-- kalama open pi anpa lili -->
<div style="position: absolute; left: 43%; top: 78%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">æ</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">œ̞</div>
</div>
</div>
<div style="position: absolute; left: 70.5%; top: 78%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɐ</div>
</div>
</div>
<!-- kalama open anpa -->
<div style="position: absolute; left: 50%; top: 93%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">a</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɶ</div>
</div>
</div>
<div style="position: absolute; left: 90%; top: 93%; line-height: 1.2;">
<div style="position: absolute; left: -0.5em; top: -1.25ex;">
<div style="position: absolute; width: 1em; background: #f8f9fa;;">[[File:Disc Plain black.svg|5x5px|alt=•|link=]]</div>
<div style="position: absolute; right: 0em; padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɑ</div>
<div style="position: absolute; left: 1em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa;">ɒ</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
|}
|-
| style="text-align: left; font-size: 85%;" |
----
'''nasin mu:''' suli <span style="color: #000;">•</span> sike
|}
{{DEFAULTSORT:Apije, sitelen}}
[[kulupu:sona toki]]
[[kulupu:nasin pi sitelen toki]]
bcde9ushzojbfjxyhznpc4619bzlhwn
kalama musi lawa pi ma Losi
0
1037
72919
64192
2026-11-09T14:10:37Z
Antgartor
6141
/* nimi lon toki Losi */
72919
wikitext
text/x-wiki
kalama musi '''''Государственный гимн Российской Федерации''''' li kalama musi lawa pi [[ma Losi]]. [[jan Alesante Alesanto]] li sitelen e kalama pi kalama musi ni. kalama musi ni li kalama musi lawa pi [[ma wan pi ma lili Sowije]]. ma Losi li ante lili e ona.
== nimi lon toki Losi ==
Россия — священная наша держава,
Россия — любимая наша страна.
Могучая воля, великая слава —
Твоё достоянье на все времена!
'''Припев:
Славься, Отечество наше свободное,
Братских народов союз вековой,
Предками данная мудрость народная!
Славься, страна! Мы гордимся тобой!
От южных морей до полярного края
Раскинулись наши леса и поля.
Одна ты на свете! Одна ты такая —
Хранимая Богом родная земля!
'''''Припев
Широкий простор для мечты и для жизни
Грядущие нам открывают года.
Нам силу даёт наша верность Отчизне.
Так было, так есть и так будет всегда!
'''''Припев
== nimi lon toki pona ==
ma Losi li ma sewi pi mi mute.<br />ma Losi li ma pona pi mi mute.<br />sina jo e wawa suli e sona jan suli.<br />tenpo ale la sina li lon!
o sewi, ma mama pi mi mute o.<br />tenpo mute la sina ma pi jan sama.<br />mama mi li pana e sona jan!<br />ma o sewi! sina pona tawa mi mute!
ma pi kasi moku en ma pi kasi suli li lon<br />tan telo seli tawa ma lete.<br />sina taso li lon ma! sina taso li ma ni !<br />mama sewi li awen e sina!
o sewi, ma mama pi mi mute o.<br />tenpo mute la sina ma pi jan sama.<br />mama mi li pana e sona jan!<br />ma o sewi! sina pona tawa mi mute!
wile en lon li ken suli.<br />mi ken ale lon tenpo kama.<br />mi pona tawa ma mama la ona li wawa e mi.<br />ni li lon lon tenpo ale.
o sewi, ma mama pi mi mute o.<br />tenpo mute la sina ma pi jan sama.<br />mama mi li pana e sona jan!<br />ma o sewi! sina pona tawa mi mute!!{{lili}}
[[kulupu:kalama musi lawa]]
[[kulupu:ma Losi]]
[[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]]
qc7rpww054x05ji4y9bm8t8zz1rm71t
72920
72919
2026-11-09T14:10:59Z
Antgartor
6141
/* nimi lon toki Losi */
72920
wikitext
text/x-wiki
kalama musi '''''Государственный гимн Российской Федерации''''' li kalama musi lawa pi [[ma Losi]]. [[jan Alesante Alesanto]] li sitelen e kalama pi kalama musi ni. kalama musi ni li kalama musi lawa pi [[ma wan pi ma lili Sowije]]. ma Losi li ante lili e ona.
== nimi lon toki Losi ==
Россия — священная наша держава,
Россия — любимая наша страна.
Могучая воля, великая слава —
Твоё достоянье на все времена!
'''Припев:
Славься, Отечество наше свободное,
Братских народов союз вековой,
Предками данная мудрость народная!
Славься, страна! Мы гордимся тобой!
От южных морей до полярного края
Раскинулись наши леса и поля.
Одна ты на свете! Одна ты такая —
Хранимая Богом родная земля!
'''''Припев
Широкий простор для мечты и для жизни
Грядущие нам открывают года.
Нам силу даёт наша верность Отчизне.
Так было, так есть и так будет всегда!
'''''Припев
== nimi lon toki pona ==
ma Losi li ma sewi pi mi mute.<br />ma Losi li ma pona pi mi mute.<br />sina jo e wawa suli e sona jan suli.<br />tenpo ale la sina li lon!
o sewi, ma mama pi mi mute o.<br />tenpo mute la sina ma pi jan sama.<br />mama mi li pana e sona jan!<br />ma o sewi! sina pona tawa mi mute!
ma pi kasi moku en ma pi kasi suli li lon<br />tan telo seli tawa ma lete.<br />sina taso li lon ma! sina taso li ma ni !<br />mama sewi li awen e sina!
o sewi, ma mama pi mi mute o.<br />tenpo mute la sina ma pi jan sama.<br />mama mi li pana e sona jan!<br />ma o sewi! sina pona tawa mi mute!
wile en lon li ken suli.<br />mi ken ale lon tenpo kama.<br />mi pona tawa ma mama la ona li wawa e mi.<br />ni li lon lon tenpo ale.
o sewi, ma mama pi mi mute o.<br />tenpo mute la sina ma pi jan sama.<br />mama mi li pana e sona jan!<br />ma o sewi! sina pona tawa mi mute!!{{lili}}
[[kulupu:kalama musi lawa]]
[[kulupu:ma Losi]]
[[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]]
2k4jzpv27gjn5rukowsmrqmmri49vli
72921
72920
2026-11-09T14:12:13Z
Antgartor
6141
/* nimi lon toki pona */
72921
wikitext
text/x-wiki
kalama musi '''''Государственный гимн Российской Федерации''''' li kalama musi lawa pi [[ma Losi]]. [[jan Alesante Alesanto]] li sitelen e kalama pi kalama musi ni. kalama musi ni li kalama musi lawa pi [[ma wan pi ma lili Sowije]]. ma Losi li ante lili e ona.
== nimi lon toki Losi ==
Россия — священная наша держава,
Россия — любимая наша страна.
Могучая воля, великая слава —
Твоё достоянье на все времена!
'''Припев:
Славься, Отечество наше свободное,
Братских народов союз вековой,
Предками данная мудрость народная!
Славься, страна! Мы гордимся тобой!
От южных морей до полярного края
Раскинулись наши леса и поля.
Одна ты на свете! Одна ты такая —
Хранимая Богом родная земля!
'''''Припев
Широкий простор для мечты и для жизни
Грядущие нам открывают года.
Нам силу даёт наша верность Отчизне.
Так было, так есть и так будет всегда!
'''''Припев
== nimi lon toki pona ==
ma Losi li ma sewi pi mi mute.<br />ma Losi li ma pona pi mi mute.<br />sina jo e wawa suli e sona jan suli.<br />tenpo ale la sina li lon!
'''kalama kulupu:<br>
o sewi, ma mama pi mi mute o.<br />tenpo mute la sina ma pi jan sama.<br />mama mi li pana e sona jan!<br />ma o sewi! sina pona tawa mi mute!
ma pi kasi moku en ma pi kasi suli li lon<br />tan telo seli tawa ma lete.<br />sina taso li lon ma! sina taso li ma ni !<br />mama sewi li awen e sina!
'''''kalama kulupu
wile en lon li ken suli.<br />mi ken ale lon tenpo kama.<br />mi pona tawa ma mama la ona li wawa e mi.<br />ni li lon lon tenpo ale.
'''''kalama kulupu{{lili}}
[[kulupu:kalama musi lawa]]
[[kulupu:ma Losi]]
[[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]]
nkfn6rnpgkkp1vdappieadn5lon1go1
ma Kanpija
0
2507
72936
24039
2026-11-10T10:47:48Z
Grillofrances
7920
lipu tawa
72936
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Kanpija
| nimi mama = The Gambia
| ma =
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of The Gambia.svg|border|130px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of The Gambia.svg|101px]]
| kalama musi ma =
| ma tomo lawa = ma tomo Pansulu
| ma suli = [[ma Apika]]
| toki lawa =
| toki ante =
| nasin sewi =
| nasin lawa =
| mani = mani Talasi (GMD)
| tenpo =
| ISO 3166 = GM
| sitelen ma = [[sitelen:Gambia (orthographic projection with inset).svg|220px]]
| toki anpa pi sitelen ma =
| lipu ilo =
| ma lili =
}}
'''ma Kanpija''' li ma lon [[ma Apika pi pini suno]]. ona li ma pi lili nanpa wan pi ma suli pi [[ma Apika]]. linja telo Kanpija li suli tawa ma Kanpija. linja telo Kanpija li tawa lon insa pi ma Kanpija. ma Kanpija li lon poka tu pi linja telo Kanpija. [[ma Seneka]] li ma taso lon poka pi ma Kanpija. [[pini suno]] la, ma Kanpija li lon poka pi [[telo suli Alansi]].
[[kulupu:ma Apika pi pini suno]]
[[kulupu:ma Apika]]
{{DEFAULTSORT:Kanpija, ma}}
[[kulupu:ma lawa|Kanpija]]
j658np3hl6kxussms6lfbkl0fosa4gu
ma Pasiⅼa
0
3934
72927
71958
2026-11-09T20:07:57Z
~2026-59489-17
8548
jan Sangu -> jan Sanku
72927
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Pasila
| nimi mama = Brasil
| ma =
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of Brazil.svg|border|130px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Brazil.svg|130px]]
| kalama musi ma = ''Hino Nacional Brasileiro''<br>(kalama musi ma pi ma Pasila)<br>[[sitelen:Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg]]
| ma tomo lawa = [[ma tomo Pasilija]]
| mute jan la ma tomo suli = [[ma tomo San Palu]]
| ma suli = [[ma Amelika seli]]
| toki lawa = [[toki Potuke]], [[toki luka Pasiju]]
| toki ante = toki mute pi ma Pasiju, toki pi [[ma suli Elopa]] ([[toki Italija]], [[toki Tosi]])
| nasin sewi = [[kulupu Katolika]] (65%), kulupu Potesu (22%) (sona tan tenpo suno 2010)
| nasin lawa =
| jan lawa = [[jan Lula]]
| tenpo open =
| tenpo pini =
| mani = [[mani Keja]] (R$)
| tenpo = UTC−05:00 tawa UTC−02:00
| ISO 3166 = BR
| sitelen ma = [[File:BRA orthographic.svg|260px]]
| toki anpa pi sitelen ma = sitelen ma pi ma Pasiju
| lipu ilo = [https://www.gov.br gov.br]
| ma lili =
}}
{{nimi ijo|'''ma Pasila'''|Brasil|toki Potuke||ipa=[bɾaˈziw]}} anu '''ma Pasiju''' li [[ma]] suli lon [[ma Amelika seli]]. toki lawa pi ma Pasila li [[toki Potuke]]. ma pi toki Potuke la ona li ma pi suli nanpa wan. jan Pasila pi kute ala li toki kepeken [[toki luka|toki luka Pasila]] (toki Libras). ma tomo lawa ona li ma tomo Pasilija. ma tomo pi suli nanpa wan li ma tomo San Palu.
[[ma Ulukawi]] en [[ma Alensina]] en [[ma Palakawi]] en [[ma Polipija]] en [[ma Pelu]] en [[ma Kolonpija]] en [[ma Penesuwela]] en [[ma Kajana]] en [[ma Suliname]] en [[ma Kijan]] li lon poka pi ma Pasila. sama la ma Pasila li lon poka pi [[telo suli Alansi]].
ma Pasila la kasi mute en soweli mute en akesi mute en kala mute en pipi mute li lon. ma ni la ma kasi Amasonja en ma kasi telo Pantana en ma kasi pi seli lili Kasinka en ma kasi Alansi en ma kasi Sekatu en ma mute ante li lon. pakala pi ma kasi ni li ike tawa ma ale.
ma Pasila la jan mute en kulupu ante li lon.
==tenpo pini==
[[sitelen:Meirelles-primeiramissa2.jpg|thumb|ijo pi nasin sewi Katolika nanpa wan lon ma Pasila, jan pi nasin sewi tan tomo tawa telo pi jan Petu Awali Kapa]]
=== tenpo pi lawa Potuke ===
tenpo pini suli la, jan li lon ma Pasila. kulupu jan nanpa wan pi tenpo pini li mute, kulupu ni pi mute lili li kulupu Tupi e kulupu Se. {{nimi ijo|[[jan Petu Awali Kapa]]|Pedro Álvares Cabral|toki Potuke}} tan [[ma Potuke]] li kama sona e ma Pasila lon tenpo pi sike suno nanpa 1500. tenpo sike 1530 tawa tenpo sike 1822 la, ma Potuke li lawa e ma Pasila. tenpo poka pini la, ma Pasila en ma Potuke li sama tawa ma pi jan lawa pi ma Potuke. taso, tenpo sike 1822 la, ma Pasila li kama wan taso. tenpo open la, jan wan li lawa e ma Pasila, taso tenpo sike nanpa 1889 tawa tenpo ni la, jan mute ken lawa.
=== lawa wan pi ma Pasila ===
==== jo jan ====
tenpo pi lawa Potuke tawa tenpo pi sike suno nanpa 1850 la, [[jo jan|esun pi jan jo]] li pana e jan pimeja mute tawa ma Pasila. sike suno 1888 la jan jo li ike tawa lipu lawa pi ma Pasila.
=== ijo jan pi ma Pasila ===
tenpo sike 1889 la jan utala pi ma Pasila lanpan e lawa tan jan Petu nanpa tu.
tenpo sike 1964 la jan utala pi ma Pasila [[lanpan lawa pi jan utala pi ma Pasiju lon tenpo sike 1964|lanpan e lawa]]. tenpo ni tawa tenpo sike 1985 la, jan utala pi ma Pasila li lawa e ma Pasila. taso tenpo ni la, jan ale li ken lawa. jan li olin ala e kulupu lawa la jan ni mute li moli. jan mute li sona e ni: kulupu utala li moli e {{nimi ijo|[[jan Wasimi Keso]]|Vladimir Herzog|toki Potuke}} li toki e ni: jan li moli e ona. ma Pasila jo e mani suli tan ni: kulupu lawa li esun e mani mute. mani suli li sama ala. mani pi jan mani mute li suli mute. mani pi jan jo lili li suli ala. jan lawa li nimi {{nimi ijo|mani suli pi ken ala lon ma Pasila|Milagre econômico brasileiro|toki Potuke}}.
tenpo sike 1988 la kulupu lawa li pali e lipu lawa sewi. lipu lawa sewi pi tenpo sike 1988 li lipu lawa sewi lon ma Pasila nanpa wan pi toki e ni: jan pi ken ala lukin e sitelen ken jo e lawa. lipu li toki e ni: jan ale pi ma Pasila jo e tomo e sijelo kama pona e sona. tenpo ni la ma Pasila li jo e mani lili tan ni: kulupu utala li esun e mani mute. kulupu lawa ken ala pana mani tawa jan esun pi ma ante. mani ma Pasila li wawa ala. esun kepeken ona li wile e mani mute tawa ijo lili. {{nimi ijo|[[jan Epakase]]|FHC, Fernando Henrique Cardoso|toki Potuke}} li pali e mani sin tan ni.
==ma==
ma ante mute li lon ma Pasila. ma ni li ma suli nanpa wan lon ma Sulamelika. kin ma ni li ma suli nanpa luka lon ma mi. lon ma Pasila li [[ma kasi Amasonija]] e [[ma kasi Kasinka]] e [[ma kasi Sekatu]] e [[ma kasi Alansi]] e [[ma kasi Pantana]] e [[ma kasi Panpa]].
=== nasin telo ===
nasin telo suli lon ma Pasila li [[nasin telo Amasona]] en [[nasin telo San Pansiku]] en [[nasin telo Palana]].
=== nena ma ===
nena ma suli nanpa wan lon ma Pasila li {{nimi ijo|nena ma Nepina|Pico da Neblina|Toki Potuke|ipa=[ˈpiku dɐ neˈblĩnɐ]}}. ni li lon [[ma Kolama]]. nena ma ante li {{nimi ijo|nena ma Kolama|Monte Roraima|Toki Potuke|ipa=}}. kulupu nena mute li lon ma Pasila kin. mute lili li {{nimi ijo|[[kulupu nena Mansikela]]|Serra da Mantiqueira|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena Epinjasu]]|Serra do Espinhaço|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena pi telo suli]]|Serra do Mar|Toki Potuke|ipa=}}.
===ma kipisi===
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:120px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:120px;" |nimi toki Potuke!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]!! style="width:85px;" |nanpa jan
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Acre.svg|20px|frameless]] [[ma Aki]]|| ''Acre (AC)''||[[ma tomo Kiju Panku]]||942 123
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Alagoas.svg|20px|frameless]] [[ma Alakowa]]|| ''Alagoas (AL)''||[[ma tomo Masejo]]||3 407 562
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amapá.svg|20px|frameless]] [[ma Amapa]]||''Amapá (AP)''||[[ma tomo Makapa]]||904 535
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amazonas.svg|20px|frameless]] [[ma Amasona]]||''Amazonas (AM)''||[[ma tomo Manasu]] ||4 235 555
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Bahia.svg|20px|frameless]] [[ma Pawija]]||''Bahia (BA)''||[[ma tomo Sawato]]||15 128 926
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Ceará.svg|20px|frameless]] [[ma Sejala]]||''Ceará (CE)''||[[ma tomo Potalesa]]||8 952 013
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal (Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]||''Distrito Federal (DF)''||[[ma tomo Pasilija]]||3 204 720
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Espírito_Santo.svg|20px|frameless]] [[ma Epilitu Santu]]||''Espírito Santo (ES)''||[[ma tomo Witolija]]||4 058 378
|-
|[[sitelen:Flag_of_Goiás.svg|20px|frameless]] [[ma Koja]]||''Goiás (GO)''||[[ma tomo Kojanja]]||7 202 463
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Maranhão.svg|20px|frameless]] [[ma Malanjan]]|| ''Maranhão (MA)''||[[ma tomo San Luwi]]||7 206 271
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu]]||''Mato Grosso (MT)''||[[ma tomo Kujapa]] ||3 394 102
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu anpa]]|| ''Mato Grosso do Sul (MS)''|| [[ma tomo Kanpu Kansi]]|| 2 880 308
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Minas_Gerais.svg|20px|frameless]] [[ma Mina Selasi]]||''Minas Gerais (MG)''||[[ma tomo Pelu Olisonsi]]||21 279 353
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]||''Pará (PA)''||[[ma tomo Pelen]]||8 639 532
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Paraíba.svg|20px|frameless]] [[ma Palawipa]]||''Paraíba (PB)''||[[ma tomo Sowan Pesowa]]||4 175 326
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Paraná.svg|20px|frameless]] [[ma Palana]] ||''Paraná (PR)''||[[ma tomo Kulisipa]] ||11 623 091
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Pernambuco.svg|20px|frameless]] [[ma Penanpuku]] ||''Pernambuco (PE)''|| [[ma tomo Kesipi]]||9 645 321
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Piauí.svg|20px|frameless]] [[ma Pijawi]]||''Piauí (PI)''||[[ma tomo Telesina]]||3 341 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg|20px|frameless]] [[ma Kiju Si Sanelu]]||''Rio de Janeiro (RJ)''||[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]|| 17 365 809
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi sewi]]||''Rio Grande do Norte (RN)''||[[ma tomo Nata]]||3 619 619
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi lete]]||''Rio Grande do Sul (RS)''||[[ma tomo Potu Aleki]]||11 465 252
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Rondônia.svg|20px|frameless]] [[ma Kontonja]]||''Rondônia (RO)''||[[ma tomo Potu Weju]]||1 837 905
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Roraima.svg|20px|frameless]] [[ma Kolama]]|| ''Roraima (RR)''||[[ma tomo Powa Wita]]||708 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Santa_Catarina.svg|20px|frameless]] [[ma Santa Katalina]]||''Santa Catarina (SC)''||[[ma tomo Polijanopoli]]||7 218 704
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Estado_de_São_Paulo.svg|20px|frameless]] [[ma San Palu]]|| ''São Paulo (SP)'' ||[[ma tomo San Palu]]||46 302 753
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Sergipe.svg|20px|frameless]] [[ma Sesipi]]|| ''Sergipe (SE)''||[[ma tomo Alakasu]]||2 403 563
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Tocantins.svg|20px|frameless]] [[ma Tokansin]]|| ''Tocantins (TO)''||[[ma tomo Pama]] ||1 692 452
|}
====ma kipisi pi tenpo pini====
tenpo pini la ma kipisi lon ma Pasila li:
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:85px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:85px;" |nimi toki Potuke
!tenpo sike!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]
|-
|ma Penantu Si Nolonja
|''Fernando de Noronha (FN)''
|1942 - 1988
|ma tomo Wila Tu Kemesiju
|-
|ma Ikasu|| ''Iguaçu (IC)''
|1943 - 1946||ma tomo Ikasu (nimi tenpo ni: ma tomo Lalansela Tu Su)
|-
|ma Ponta Polan
|''Ponta Porã (PP)''
|1943 - 1946
|ma tomo Ponta Polan
|-
|ma Kanapala
|''Guanabara (GB)''
|1960 - 1975
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|}
===ma tomo suli===
[[sitelen:Contrasts of Rio de Janeiro - Rocinha, Ipanema, and Mountains at Sunrise.jpg|300px|thumb|sitelen pi [[ma tomo Kiju Si Sanelu]]]]
tenpo sike 2024 la ma tomo suli pi ma Pasila li ni li jo e nanpa jan ni:
{| class="sortable wikitable"
|+ ma tomo suli pi ma Palisa<ref>[https://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2021/estimativa_dou_2021.pdf Estimativas da população residente no Brasil e unidades de federação com data de referência em 1º de julho de 2021] ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (toki Potuke)</ref>
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:100px;" |ma tomo
! style="width:100px;" |nimi mama
! style="width:100px;" |ma kipisi
! style="width:100px;" |nanpa jan
|-
! 1
|[[ma tomo San Palu]]
|''São Paulo''
| ''[[ma San Palu]]''
|11 895 578
|-
!2
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|''Rio de Janeiro''
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|6 729 894
|-
!3
|[[ma tomo Pasilija]]
|''Brasília''
|''[[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]''
|2 982 818
|-
!4
|[[ma tomo Potalesa]]
| ''Fortaleza''
|''[[ma Sejala]]''
|2 574 412
|-
!5
| [[ma tomo Sawato]]
|''Salvador''
|''[[ma Pawija]]''
|2 568 928
|-
!6
|[[ma tomo Pelu Olisonsi]]
|''Belo Horizonte''
|''[[ma Mina Selasi]]''
|2 416 339
|-
!7
| [[ma tomo Manasu]]
|''Manaus''
|''[[ma Amasona]]''
|2 279 686
|-
!8
| [[ma tomo Kulisipa]]
| ''Curitiba''
|''[[ma Palana]]''
| 1 829 225
|-
!9
|[[ma tomo Kesipi]]
|''Recife''
| ''[[ma Penanpuku]]''
|1 587 707
|-
!10
|[[ma tomo Kojanja]]
| ''Goiânia''
|''[[ma Koja]]''
|1 494 599
|-
!11
| [[ma tomo Pelen]]
|''Belém''
| ''[[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]''
|1 398 531
|-
!12
|[[ma tomo Potu Aleki]]
|''Porto Alegre''
|''[[ma Kijukansi anpa]]''
| 1 389 322
|-
!13
|[[ma tomo Kaluju]]
| ''Guarulhos''
| ''[[ma San Palu]]''
|1 345 364
|-
!14
|[[ma tomo Kanpina]]
|''Campinas''
|''[[ma San Palu]]''
|1 185 977
|-
!15
|[[ma tomo San Luwi]]
|''São Luís''
|''[[ma Malanjan]]''
| 1 088 057
|-
!17
|[[ma tomo Masejo]]
|''Maceió''
|''[[ma Alakowa]]''
|994 464
|-
!16
|[[ma tomo San Konsalu]]
|''São Gonçalo''
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|960 652
|-
!18
|[[ma tomo Kanpu Kansi]]
|''Campo Grande''
|''[[ma Matu Kosu anpa]]''
|954 537
|-
!19
|[[ma tomo Telesina]]
|''Teresina''
|''[[ma Pijawi]]''
|902 644
|-
! 20
|[[ma tomo Sowan Pesowa]]
|''João Pessoa''
|''[[ma Palawipa]]''
|888 679
|-
! 21
|[[ma tomo Tuki Si Kasija]]
|Duque de Caxias
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|866 347
|-
!22
|[[ma tomo Nowa Ikasu]]
| Nova Iguaçu
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|843 046
|-
!23
|[[ma tomo San Penatu Tu Kanpu]]
|São Bernado do Campo
|''[[ma San Palu]]''
|840 499
|-
!24
|[[ma tomo Nata]]
| Natal
|[[ma Kijukansi sewi|''ma Kijukansi sewi'']]
|785 368
|-
! 25
|[[ma tomo Santu Ante]]
|Santo André
|''[[ma San Palu]]''
|778 711
|}
[[ma tomo Pasilija]] li ma tomo lawa pi ma Pasila. ma tomo ni lon ma lili lawa.
==jan==
[[musi pi sike noka]] li pona tawa jan mute lon ma Pasila. jan mute ken musi pona e ona.
===jan lawa===
{| class="sortable wikitable"
|+ jan lawa pi ma Palisa
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:75px;" |jan lawa
! style="width:75px;" |nimi mama
! style="width:75px;" |tenpo sike
! style="width:400px;" |kulupu
! style="width:200px;" |jan lawa nanpa tu
|-
!1
|[[jan Tejotolo Ta Ponseka]]
|''Deodoro da Fonseca''
| 1891
|kulupu utala
|[[jan Polijanu Pesotu]] (toki Potuke: ''Floriano Peixoto'')
|-
!2
|[[jan Polijanu Pesotu]]
|''Floriano Peixoto''
|—
|kulupu utala
|jan ala
|-
!3
|[[jan Putensi Si Molasi]]
|''Prudente de Morais''
|1894
|kulupu Kepupikanu Petela (toki Potuke: ''Partido Republicano Federal'')
|[[jan Manuwe Witolinu]] (toki Potuke: ''Manuel Vitorino'')
|-
!4
|[[jan Kanpu Sali]]
|''Campos Sales''
|1898
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Losa I Siwa]] (toki Potuke: ''Francisco Rosa e Silva'')
|-
!5
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1902
| kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Aponsu Pena]] (toki Potuke: ''Afonso Pena'')
|-
!6
| [[jan Aponsu Pena]]
|''Afonso Pena''
|1906
| kulupu kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Nilu Pesanja]] (toki Potuke: ''Nilo Peçanha'')
|-
!7
|[[jan Nilu Pesanja]]
|''Nilo Peçanha''
|—
| kulupu Kepupikanu pi ma Liju (toki Potuke: ''Partido Republicano Fluminense'')
|jan ala
|-
!8
|[[jan Emi Ta Ponseka]]
| ''Hermes da Fonseca''
|1910
|kulupu Kepupikanu-Konsewato (toki Potuke: ''Partido Republicano Conservador'')
|[[jan Wensela Pa]] (toki Potuke: ''Venceslau Brás'')
|-
!9
|[[jan Wensela Pa]]
|''Venceslau Brás''
| 1914
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Upanu Santu]] (toki Potuke: ''Urbano Santos'')
|-
! —
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1918
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'')
|-
!10
|[[jan Tepin Molela]]
|''Delfim Moreira''
|—
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|jan ala
|-
!11
|[[jan Epitasiju Pesowa]]
|''Epitácio Pessoa''
|1919
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'') e [[jan Puwenu Si Pawa]] (toki Potuke: ''Bueno de Paiva'')
|-
!12
|[[jan Atu Penasi]]
|''Artur Bernardes''
|1922
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Etasiju Kowinpa]] (toki Potuke: ''Estácio Coimbra'')
|-
!13
| [[jan Wasinton Luwi]]
|''Washington Luís Pereira de Sousa''
|1926
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Melu Wijana]] (toki Potuke: ''Melo Viana'')
|-
!—
|[[jan Suliju Pesi]]
|''Júlio Prestes''
|1930
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Wita Sowali]] (toki Potuke: ''Vital Soares'')
|-
! —
|lawa pi kulupu utala pi 1930
|''Junta Militar de 1930''
|—
|kulupu utala
|—
|-
!14
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1934
|kulupu ala
|jan ala
|-
!15
| [[jan Sose Linjali]]
|''José Linhares''
|—
|kulupu ala
|jan ala
|-
!16
|[[jan Eliku Kapa Tuta]]
|''Eurico Gaspar Dutra''
|1945
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Neleju Kamu]] (toki Potuke: ''Nereu Ramos'')
|-
!17
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1950
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|[[jan Kape Piju]] (toki Potuke: ''João Fernandes Café Filho'')
|-
!18
|[[jan Kape Piju]]
|''João Fernandes Café Filho''
|—
|kulupu Sosija-Pokesita (toki Potuke: ''Partido Social Progressista'')
| jan ala
|-
!19
|[[jan Kalu Lu]]
|''Carlos Luz''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!20
|[[jan Neleju Kamu]]
| ''Nereu Ramos''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!21
|[[jan Sotaka]]
|''Juscelino Kubitschek "JK"''
|1955
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!22
|[[jan Sanju Katu]]
|''Jânio Quadros''
|1960
|kulupu Petejeni (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Nacional, '''PTN''''')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!23
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
| kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!24
|[[jan Sangu|jan Sanku]]
|''João Goulart "Jango"''
| —
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|jan ala
|-
!25
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!26
|[[jan Unpetu Katelu Panku]]
|''Humberto Castelo Branco''
|1964
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Sose Malija Akimin]] (toki Potuke: ''José Maria Alkmin'')
|-
!27
|[[jan Atu Ta Kota I Siwa]]
|''Artur da Costa e Silva''
|1966
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Petu Alesu]] (toki Potuke: ''Pedro Aleixo'')
|-
! —
|[[jan Petu Alesu]]
|''Pedro Aleixo''
|—
| kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|jan ala
|-
!—
|lawa pi kulupu utala pi 1969
|''Junta Militar de 1969''
|—
| kulupu utala
| —
|-
! 28
|[[jan Emiliju Kakatasu Mesisi]]
|''Emílio Garrastazu Médici''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Akutu Katemake]] (toki Potuke: ''Augusto Rademaker'')
|-
!29
|[[jan Enetu Kase]]
|''Ernesto Geisel''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Atapetu Pelela Tu Santu]] (toki Potuke: ''Adalberto Pereira dos Santos'')
|-
!30
| [[jan Sowan Pikeletu]]
| ''João Figueiredo''
|1978
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''') e kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Alelijanu Sawi]] (toki Potuke: ''Aureliano Chaves'')
|-
!—
|[[jan Tanketu Newi]]
|''Tancredo Neves''
|1985
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|[[jan Sose Sane]] (toki Potuke: ''José Sarney'')
|-
!31
|[[jan Sose Sane]]
|''José Sarney''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!32
|[[jan Penantu Kolo]]
|''Fernando Collor''
|1989
|kulupu pi pali sin ma (toki Potuke: ''Partido da Reconstrução Nacional'')
|[[jan Itama Panku]] (toki Potuke: ''Itamar Franco'')
|-
!33
|[[jan Itama Panku]]
|''Itamar Franco''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
! 34
|[[jan Penantu Enliki Katosu|jan Epakase]]
|''Fernando Henrique Cardoso''
|1994 e 1998
|kulupu Sosija-Temokasija pi ma Pasila (toki Potuke: ''Partido da Social Democracia Brasileira'')
|[[jan Maku Masije]] (toki Potuke: ''Marco Maciel'')
|-
!35
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2002 e 2006
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Sose Alenka]] (toki Potuke: ''José Alencar'')
|-
!36
|[[jan Sima Kusepi]]
|''Dilma Rousseff''
| 2010 e 2014
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Mise Teme]] (toki Potuke: ''Michel Temer'')
|-
!37
|[[jan Mise Teme]]
|''Michel Temer''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!38
|[[jan Sawi Posonalu]]
|''Jair Bolsonaro''
|2018
|kulupu Sosija-Lipela (toki Potuke: ''Partido Social Liberal'') en kulupu Lipela (toki Potuke: ''Partido Liberal'')
|[[jan Amiton Molan]] (toki Potuke: ''Hamilton Mourão'')
|-
!39
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2022
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Selatu Akimin]] (toki Potuke: ''Geraldo Alckmin'')
|}
{{ma kipisi pi ma Pasiju}}
==tan sona==
<references />
{{DEFAULTSORT:Pasiju, ma}}
[[kulupu:ma]]
[[kulupu:ma Pasiju]]
[[kulupu:ma Amelika seli]]
[[kulupu:ma lawa]]
8yzotip0noxz7c7u7wpt088c1jxbm3n
72928
72927
2026-11-09T20:10:23Z
~2026-59489-17
8548
jan Sowan Pikeletu -> jan Suwan Pikeletu
72928
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Pasila
| nimi mama = Brasil
| ma =
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of Brazil.svg|border|130px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Brazil.svg|130px]]
| kalama musi ma = ''Hino Nacional Brasileiro''<br>(kalama musi ma pi ma Pasila)<br>[[sitelen:Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg]]
| ma tomo lawa = [[ma tomo Pasilija]]
| mute jan la ma tomo suli = [[ma tomo San Palu]]
| ma suli = [[ma Amelika seli]]
| toki lawa = [[toki Potuke]], [[toki luka Pasiju]]
| toki ante = toki mute pi ma Pasiju, toki pi [[ma suli Elopa]] ([[toki Italija]], [[toki Tosi]])
| nasin sewi = [[kulupu Katolika]] (65%), kulupu Potesu (22%) (sona tan tenpo suno 2010)
| nasin lawa =
| jan lawa = [[jan Lula]]
| tenpo open =
| tenpo pini =
| mani = [[mani Keja]] (R$)
| tenpo = UTC−05:00 tawa UTC−02:00
| ISO 3166 = BR
| sitelen ma = [[File:BRA orthographic.svg|260px]]
| toki anpa pi sitelen ma = sitelen ma pi ma Pasiju
| lipu ilo = [https://www.gov.br gov.br]
| ma lili =
}}
{{nimi ijo|'''ma Pasila'''|Brasil|toki Potuke||ipa=[bɾaˈziw]}} anu '''ma Pasiju''' li [[ma]] suli lon [[ma Amelika seli]]. toki lawa pi ma Pasila li [[toki Potuke]]. ma pi toki Potuke la ona li ma pi suli nanpa wan. jan Pasila pi kute ala li toki kepeken [[toki luka|toki luka Pasila]] (toki Libras). ma tomo lawa ona li ma tomo Pasilija. ma tomo pi suli nanpa wan li ma tomo San Palu.
[[ma Ulukawi]] en [[ma Alensina]] en [[ma Palakawi]] en [[ma Polipija]] en [[ma Pelu]] en [[ma Kolonpija]] en [[ma Penesuwela]] en [[ma Kajana]] en [[ma Suliname]] en [[ma Kijan]] li lon poka pi ma Pasila. sama la ma Pasila li lon poka pi [[telo suli Alansi]].
ma Pasila la kasi mute en soweli mute en akesi mute en kala mute en pipi mute li lon. ma ni la ma kasi Amasonja en ma kasi telo Pantana en ma kasi pi seli lili Kasinka en ma kasi Alansi en ma kasi Sekatu en ma mute ante li lon. pakala pi ma kasi ni li ike tawa ma ale.
ma Pasila la jan mute en kulupu ante li lon.
==tenpo pini==
[[sitelen:Meirelles-primeiramissa2.jpg|thumb|ijo pi nasin sewi Katolika nanpa wan lon ma Pasila, jan pi nasin sewi tan tomo tawa telo pi jan Petu Awali Kapa]]
=== tenpo pi lawa Potuke ===
tenpo pini suli la, jan li lon ma Pasila. kulupu jan nanpa wan pi tenpo pini li mute, kulupu ni pi mute lili li kulupu Tupi e kulupu Se. {{nimi ijo|[[jan Petu Awali Kapa]]|Pedro Álvares Cabral|toki Potuke}} tan [[ma Potuke]] li kama sona e ma Pasila lon tenpo pi sike suno nanpa 1500. tenpo sike 1530 tawa tenpo sike 1822 la, ma Potuke li lawa e ma Pasila. tenpo poka pini la, ma Pasila en ma Potuke li sama tawa ma pi jan lawa pi ma Potuke. taso, tenpo sike 1822 la, ma Pasila li kama wan taso. tenpo open la, jan wan li lawa e ma Pasila, taso tenpo sike nanpa 1889 tawa tenpo ni la, jan mute ken lawa.
=== lawa wan pi ma Pasila ===
==== jo jan ====
tenpo pi lawa Potuke tawa tenpo pi sike suno nanpa 1850 la, [[jo jan|esun pi jan jo]] li pana e jan pimeja mute tawa ma Pasila. sike suno 1888 la jan jo li ike tawa lipu lawa pi ma Pasila.
=== ijo jan pi ma Pasila ===
tenpo sike 1889 la jan utala pi ma Pasila lanpan e lawa tan jan Petu nanpa tu.
tenpo sike 1964 la jan utala pi ma Pasila [[lanpan lawa pi jan utala pi ma Pasiju lon tenpo sike 1964|lanpan e lawa]]. tenpo ni tawa tenpo sike 1985 la, jan utala pi ma Pasila li lawa e ma Pasila. taso tenpo ni la, jan ale li ken lawa. jan li olin ala e kulupu lawa la jan ni mute li moli. jan mute li sona e ni: kulupu utala li moli e {{nimi ijo|[[jan Wasimi Keso]]|Vladimir Herzog|toki Potuke}} li toki e ni: jan li moli e ona. ma Pasila jo e mani suli tan ni: kulupu lawa li esun e mani mute. mani suli li sama ala. mani pi jan mani mute li suli mute. mani pi jan jo lili li suli ala. jan lawa li nimi {{nimi ijo|mani suli pi ken ala lon ma Pasila|Milagre econômico brasileiro|toki Potuke}}.
tenpo sike 1988 la kulupu lawa li pali e lipu lawa sewi. lipu lawa sewi pi tenpo sike 1988 li lipu lawa sewi lon ma Pasila nanpa wan pi toki e ni: jan pi ken ala lukin e sitelen ken jo e lawa. lipu li toki e ni: jan ale pi ma Pasila jo e tomo e sijelo kama pona e sona. tenpo ni la ma Pasila li jo e mani lili tan ni: kulupu utala li esun e mani mute. kulupu lawa ken ala pana mani tawa jan esun pi ma ante. mani ma Pasila li wawa ala. esun kepeken ona li wile e mani mute tawa ijo lili. {{nimi ijo|[[jan Epakase]]|FHC, Fernando Henrique Cardoso|toki Potuke}} li pali e mani sin tan ni.
==ma==
ma ante mute li lon ma Pasila. ma ni li ma suli nanpa wan lon ma Sulamelika. kin ma ni li ma suli nanpa luka lon ma mi. lon ma Pasila li [[ma kasi Amasonija]] e [[ma kasi Kasinka]] e [[ma kasi Sekatu]] e [[ma kasi Alansi]] e [[ma kasi Pantana]] e [[ma kasi Panpa]].
=== nasin telo ===
nasin telo suli lon ma Pasila li [[nasin telo Amasona]] en [[nasin telo San Pansiku]] en [[nasin telo Palana]].
=== nena ma ===
nena ma suli nanpa wan lon ma Pasila li {{nimi ijo|nena ma Nepina|Pico da Neblina|Toki Potuke|ipa=[ˈpiku dɐ neˈblĩnɐ]}}. ni li lon [[ma Kolama]]. nena ma ante li {{nimi ijo|nena ma Kolama|Monte Roraima|Toki Potuke|ipa=}}. kulupu nena mute li lon ma Pasila kin. mute lili li {{nimi ijo|[[kulupu nena Mansikela]]|Serra da Mantiqueira|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena Epinjasu]]|Serra do Espinhaço|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena pi telo suli]]|Serra do Mar|Toki Potuke|ipa=}}.
===ma kipisi===
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:120px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:120px;" |nimi toki Potuke!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]!! style="width:85px;" |nanpa jan
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Acre.svg|20px|frameless]] [[ma Aki]]|| ''Acre (AC)''||[[ma tomo Kiju Panku]]||942 123
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Alagoas.svg|20px|frameless]] [[ma Alakowa]]|| ''Alagoas (AL)''||[[ma tomo Masejo]]||3 407 562
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amapá.svg|20px|frameless]] [[ma Amapa]]||''Amapá (AP)''||[[ma tomo Makapa]]||904 535
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amazonas.svg|20px|frameless]] [[ma Amasona]]||''Amazonas (AM)''||[[ma tomo Manasu]] ||4 235 555
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Bahia.svg|20px|frameless]] [[ma Pawija]]||''Bahia (BA)''||[[ma tomo Sawato]]||15 128 926
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Ceará.svg|20px|frameless]] [[ma Sejala]]||''Ceará (CE)''||[[ma tomo Potalesa]]||8 952 013
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal (Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]||''Distrito Federal (DF)''||[[ma tomo Pasilija]]||3 204 720
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Espírito_Santo.svg|20px|frameless]] [[ma Epilitu Santu]]||''Espírito Santo (ES)''||[[ma tomo Witolija]]||4 058 378
|-
|[[sitelen:Flag_of_Goiás.svg|20px|frameless]] [[ma Koja]]||''Goiás (GO)''||[[ma tomo Kojanja]]||7 202 463
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Maranhão.svg|20px|frameless]] [[ma Malanjan]]|| ''Maranhão (MA)''||[[ma tomo San Luwi]]||7 206 271
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu]]||''Mato Grosso (MT)''||[[ma tomo Kujapa]] ||3 394 102
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu anpa]]|| ''Mato Grosso do Sul (MS)''|| [[ma tomo Kanpu Kansi]]|| 2 880 308
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Minas_Gerais.svg|20px|frameless]] [[ma Mina Selasi]]||''Minas Gerais (MG)''||[[ma tomo Pelu Olisonsi]]||21 279 353
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]||''Pará (PA)''||[[ma tomo Pelen]]||8 639 532
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Paraíba.svg|20px|frameless]] [[ma Palawipa]]||''Paraíba (PB)''||[[ma tomo Sowan Pesowa]]||4 175 326
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Paraná.svg|20px|frameless]] [[ma Palana]] ||''Paraná (PR)''||[[ma tomo Kulisipa]] ||11 623 091
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Pernambuco.svg|20px|frameless]] [[ma Penanpuku]] ||''Pernambuco (PE)''|| [[ma tomo Kesipi]]||9 645 321
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Piauí.svg|20px|frameless]] [[ma Pijawi]]||''Piauí (PI)''||[[ma tomo Telesina]]||3 341 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg|20px|frameless]] [[ma Kiju Si Sanelu]]||''Rio de Janeiro (RJ)''||[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]|| 17 365 809
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi sewi]]||''Rio Grande do Norte (RN)''||[[ma tomo Nata]]||3 619 619
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi lete]]||''Rio Grande do Sul (RS)''||[[ma tomo Potu Aleki]]||11 465 252
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Rondônia.svg|20px|frameless]] [[ma Kontonja]]||''Rondônia (RO)''||[[ma tomo Potu Weju]]||1 837 905
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Roraima.svg|20px|frameless]] [[ma Kolama]]|| ''Roraima (RR)''||[[ma tomo Powa Wita]]||708 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Santa_Catarina.svg|20px|frameless]] [[ma Santa Katalina]]||''Santa Catarina (SC)''||[[ma tomo Polijanopoli]]||7 218 704
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Estado_de_São_Paulo.svg|20px|frameless]] [[ma San Palu]]|| ''São Paulo (SP)'' ||[[ma tomo San Palu]]||46 302 753
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Sergipe.svg|20px|frameless]] [[ma Sesipi]]|| ''Sergipe (SE)''||[[ma tomo Alakasu]]||2 403 563
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Tocantins.svg|20px|frameless]] [[ma Tokansin]]|| ''Tocantins (TO)''||[[ma tomo Pama]] ||1 692 452
|}
====ma kipisi pi tenpo pini====
tenpo pini la ma kipisi lon ma Pasila li:
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:85px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:85px;" |nimi toki Potuke
!tenpo sike!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]
|-
|ma Penantu Si Nolonja
|''Fernando de Noronha (FN)''
|1942 - 1988
|ma tomo Wila Tu Kemesiju
|-
|ma Ikasu|| ''Iguaçu (IC)''
|1943 - 1946||ma tomo Ikasu (nimi tenpo ni: ma tomo Lalansela Tu Su)
|-
|ma Ponta Polan
|''Ponta Porã (PP)''
|1943 - 1946
|ma tomo Ponta Polan
|-
|ma Kanapala
|''Guanabara (GB)''
|1960 - 1975
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|}
===ma tomo suli===
[[sitelen:Contrasts of Rio de Janeiro - Rocinha, Ipanema, and Mountains at Sunrise.jpg|300px|thumb|sitelen pi [[ma tomo Kiju Si Sanelu]]]]
tenpo sike 2024 la ma tomo suli pi ma Pasila li ni li jo e nanpa jan ni:
{| class="sortable wikitable"
|+ ma tomo suli pi ma Palisa<ref>[https://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2021/estimativa_dou_2021.pdf Estimativas da população residente no Brasil e unidades de federação com data de referência em 1º de julho de 2021] ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (toki Potuke)</ref>
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:100px;" |ma tomo
! style="width:100px;" |nimi mama
! style="width:100px;" |ma kipisi
! style="width:100px;" |nanpa jan
|-
! 1
|[[ma tomo San Palu]]
|''São Paulo''
| ''[[ma San Palu]]''
|11 895 578
|-
!2
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|''Rio de Janeiro''
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|6 729 894
|-
!3
|[[ma tomo Pasilija]]
|''Brasília''
|''[[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]''
|2 982 818
|-
!4
|[[ma tomo Potalesa]]
| ''Fortaleza''
|''[[ma Sejala]]''
|2 574 412
|-
!5
| [[ma tomo Sawato]]
|''Salvador''
|''[[ma Pawija]]''
|2 568 928
|-
!6
|[[ma tomo Pelu Olisonsi]]
|''Belo Horizonte''
|''[[ma Mina Selasi]]''
|2 416 339
|-
!7
| [[ma tomo Manasu]]
|''Manaus''
|''[[ma Amasona]]''
|2 279 686
|-
!8
| [[ma tomo Kulisipa]]
| ''Curitiba''
|''[[ma Palana]]''
| 1 829 225
|-
!9
|[[ma tomo Kesipi]]
|''Recife''
| ''[[ma Penanpuku]]''
|1 587 707
|-
!10
|[[ma tomo Kojanja]]
| ''Goiânia''
|''[[ma Koja]]''
|1 494 599
|-
!11
| [[ma tomo Pelen]]
|''Belém''
| ''[[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]''
|1 398 531
|-
!12
|[[ma tomo Potu Aleki]]
|''Porto Alegre''
|''[[ma Kijukansi anpa]]''
| 1 389 322
|-
!13
|[[ma tomo Kaluju]]
| ''Guarulhos''
| ''[[ma San Palu]]''
|1 345 364
|-
!14
|[[ma tomo Kanpina]]
|''Campinas''
|''[[ma San Palu]]''
|1 185 977
|-
!15
|[[ma tomo San Luwi]]
|''São Luís''
|''[[ma Malanjan]]''
| 1 088 057
|-
!17
|[[ma tomo Masejo]]
|''Maceió''
|''[[ma Alakowa]]''
|994 464
|-
!16
|[[ma tomo San Konsalu]]
|''São Gonçalo''
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|960 652
|-
!18
|[[ma tomo Kanpu Kansi]]
|''Campo Grande''
|''[[ma Matu Kosu anpa]]''
|954 537
|-
!19
|[[ma tomo Telesina]]
|''Teresina''
|''[[ma Pijawi]]''
|902 644
|-
! 20
|[[ma tomo Sowan Pesowa]]
|''João Pessoa''
|''[[ma Palawipa]]''
|888 679
|-
! 21
|[[ma tomo Tuki Si Kasija]]
|Duque de Caxias
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|866 347
|-
!22
|[[ma tomo Nowa Ikasu]]
| Nova Iguaçu
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|843 046
|-
!23
|[[ma tomo San Penatu Tu Kanpu]]
|São Bernado do Campo
|''[[ma San Palu]]''
|840 499
|-
!24
|[[ma tomo Nata]]
| Natal
|[[ma Kijukansi sewi|''ma Kijukansi sewi'']]
|785 368
|-
! 25
|[[ma tomo Santu Ante]]
|Santo André
|''[[ma San Palu]]''
|778 711
|}
[[ma tomo Pasilija]] li ma tomo lawa pi ma Pasila. ma tomo ni lon ma lili lawa.
==jan==
[[musi pi sike noka]] li pona tawa jan mute lon ma Pasila. jan mute ken musi pona e ona.
===jan lawa===
{| class="sortable wikitable"
|+ jan lawa pi ma Palisa
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:75px;" |jan lawa
! style="width:75px;" |nimi mama
! style="width:75px;" |tenpo sike
! style="width:400px;" |kulupu
! style="width:200px;" |jan lawa nanpa tu
|-
!1
|[[jan Tejotolo Ta Ponseka]]
|''Deodoro da Fonseca''
| 1891
|kulupu utala
|[[jan Polijanu Pesotu]] (toki Potuke: ''Floriano Peixoto'')
|-
!2
|[[jan Polijanu Pesotu]]
|''Floriano Peixoto''
|—
|kulupu utala
|jan ala
|-
!3
|[[jan Putensi Si Molasi]]
|''Prudente de Morais''
|1894
|kulupu Kepupikanu Petela (toki Potuke: ''Partido Republicano Federal'')
|[[jan Manuwe Witolinu]] (toki Potuke: ''Manuel Vitorino'')
|-
!4
|[[jan Kanpu Sali]]
|''Campos Sales''
|1898
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Losa I Siwa]] (toki Potuke: ''Francisco Rosa e Silva'')
|-
!5
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1902
| kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Aponsu Pena]] (toki Potuke: ''Afonso Pena'')
|-
!6
| [[jan Aponsu Pena]]
|''Afonso Pena''
|1906
| kulupu kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Nilu Pesanja]] (toki Potuke: ''Nilo Peçanha'')
|-
!7
|[[jan Nilu Pesanja]]
|''Nilo Peçanha''
|—
| kulupu Kepupikanu pi ma Liju (toki Potuke: ''Partido Republicano Fluminense'')
|jan ala
|-
!8
|[[jan Emi Ta Ponseka]]
| ''Hermes da Fonseca''
|1910
|kulupu Kepupikanu-Konsewato (toki Potuke: ''Partido Republicano Conservador'')
|[[jan Wensela Pa]] (toki Potuke: ''Venceslau Brás'')
|-
!9
|[[jan Wensela Pa]]
|''Venceslau Brás''
| 1914
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Upanu Santu]] (toki Potuke: ''Urbano Santos'')
|-
! —
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1918
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'')
|-
!10
|[[jan Tepin Molela]]
|''Delfim Moreira''
|—
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|jan ala
|-
!11
|[[jan Epitasiju Pesowa]]
|''Epitácio Pessoa''
|1919
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'') e [[jan Puwenu Si Pawa]] (toki Potuke: ''Bueno de Paiva'')
|-
!12
|[[jan Atu Penasi]]
|''Artur Bernardes''
|1922
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Etasiju Kowinpa]] (toki Potuke: ''Estácio Coimbra'')
|-
!13
| [[jan Wasinton Luwi]]
|''Washington Luís Pereira de Sousa''
|1926
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Melu Wijana]] (toki Potuke: ''Melo Viana'')
|-
!—
|[[jan Suliju Pesi]]
|''Júlio Prestes''
|1930
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Wita Sowali]] (toki Potuke: ''Vital Soares'')
|-
! —
|lawa pi kulupu utala pi 1930
|''Junta Militar de 1930''
|—
|kulupu utala
|—
|-
!14
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1934
|kulupu ala
|jan ala
|-
!15
| [[jan Sose Linjali]]
|''José Linhares''
|—
|kulupu ala
|jan ala
|-
!16
|[[jan Eliku Kapa Tuta]]
|''Eurico Gaspar Dutra''
|1945
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Neleju Kamu]] (toki Potuke: ''Nereu Ramos'')
|-
!17
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1950
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|[[jan Kape Piju]] (toki Potuke: ''João Fernandes Café Filho'')
|-
!18
|[[jan Kape Piju]]
|''João Fernandes Café Filho''
|—
|kulupu Sosija-Pokesita (toki Potuke: ''Partido Social Progressista'')
| jan ala
|-
!19
|[[jan Kalu Lu]]
|''Carlos Luz''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!20
|[[jan Neleju Kamu]]
| ''Nereu Ramos''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!21
|[[jan Sotaka]]
|''Juscelino Kubitschek "JK"''
|1955
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!22
|[[jan Sanju Katu]]
|''Jânio Quadros''
|1960
|kulupu Petejeni (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Nacional, '''PTN''''')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!23
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
| kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!24
|[[jan Sangu|jan Sanku]]
|''João Goulart "Jango"''
| —
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|jan ala
|-
!25
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!26
|[[jan Unpetu Katelu Panku]]
|''Humberto Castelo Branco''
|1964
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Sose Malija Akimin]] (toki Potuke: ''José Maria Alkmin'')
|-
!27
|[[jan Atu Ta Kota I Siwa]]
|''Artur da Costa e Silva''
|1966
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Petu Alesu]] (toki Potuke: ''Pedro Aleixo'')
|-
! —
|[[jan Petu Alesu]]
|''Pedro Aleixo''
|—
| kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|jan ala
|-
!—
|lawa pi kulupu utala pi 1969
|''Junta Militar de 1969''
|—
| kulupu utala
| —
|-
! 28
|[[jan Emiliju Kakatasu Mesisi]]
|''Emílio Garrastazu Médici''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Akutu Katemake]] (toki Potuke: ''Augusto Rademaker'')
|-
!29
|[[jan Enetu Kase]]
|''Ernesto Geisel''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Atapetu Pelela Tu Santu]] (toki Potuke: ''Adalberto Pereira dos Santos'')
|-
!30
| [[jan Sowan Pikeletu|jan Suwan Pikeletu]]
| ''João Figueiredo''
|1978
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''') e kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Alelijanu Sawi]] (toki Potuke: ''Aureliano Chaves'')
|-
!—
|[[jan Tanketu Newi]]
|''Tancredo Neves''
|1985
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|[[jan Sose Sane]] (toki Potuke: ''José Sarney'')
|-
!31
|[[jan Sose Sane]]
|''José Sarney''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!32
|[[jan Penantu Kolo]]
|''Fernando Collor''
|1989
|kulupu pi pali sin ma (toki Potuke: ''Partido da Reconstrução Nacional'')
|[[jan Itama Panku]] (toki Potuke: ''Itamar Franco'')
|-
!33
|[[jan Itama Panku]]
|''Itamar Franco''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
! 34
|[[jan Penantu Enliki Katosu|jan Epakase]]
|''Fernando Henrique Cardoso''
|1994 e 1998
|kulupu Sosija-Temokasija pi ma Pasila (toki Potuke: ''Partido da Social Democracia Brasileira'')
|[[jan Maku Masije]] (toki Potuke: ''Marco Maciel'')
|-
!35
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2002 e 2006
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Sose Alenka]] (toki Potuke: ''José Alencar'')
|-
!36
|[[jan Sima Kusepi]]
|''Dilma Rousseff''
| 2010 e 2014
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Mise Teme]] (toki Potuke: ''Michel Temer'')
|-
!37
|[[jan Mise Teme]]
|''Michel Temer''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!38
|[[jan Sawi Posonalu]]
|''Jair Bolsonaro''
|2018
|kulupu Sosija-Lipela (toki Potuke: ''Partido Social Liberal'') en kulupu Lipela (toki Potuke: ''Partido Liberal'')
|[[jan Amiton Molan]] (toki Potuke: ''Hamilton Mourão'')
|-
!39
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2022
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Selatu Akimin]] (toki Potuke: ''Geraldo Alckmin'')
|}
{{ma kipisi pi ma Pasiju}}
==tan sona==
<references />
{{DEFAULTSORT:Pasiju, ma}}
[[kulupu:ma]]
[[kulupu:ma Pasiju]]
[[kulupu:ma Amelika seli]]
[[kulupu:ma lawa]]
q8fqb1vdeib4y7spqw0c7d6uoewobgw
72929
72928
2026-11-09T20:11:20Z
~2026-59489-17
8548
Sose -> Suse
72929
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Pasila
| nimi mama = Brasil
| ma =
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of Brazil.svg|border|130px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Brazil.svg|130px]]
| kalama musi ma = ''Hino Nacional Brasileiro''<br>(kalama musi ma pi ma Pasila)<br>[[sitelen:Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg]]
| ma tomo lawa = [[ma tomo Pasilija]]
| mute jan la ma tomo suli = [[ma tomo San Palu]]
| ma suli = [[ma Amelika seli]]
| toki lawa = [[toki Potuke]], [[toki luka Pasiju]]
| toki ante = toki mute pi ma Pasiju, toki pi [[ma suli Elopa]] ([[toki Italija]], [[toki Tosi]])
| nasin sewi = [[kulupu Katolika]] (65%), kulupu Potesu (22%) (sona tan tenpo suno 2010)
| nasin lawa =
| jan lawa = [[jan Lula]]
| tenpo open =
| tenpo pini =
| mani = [[mani Keja]] (R$)
| tenpo = UTC−05:00 tawa UTC−02:00
| ISO 3166 = BR
| sitelen ma = [[File:BRA orthographic.svg|260px]]
| toki anpa pi sitelen ma = sitelen ma pi ma Pasiju
| lipu ilo = [https://www.gov.br gov.br]
| ma lili =
}}
{{nimi ijo|'''ma Pasila'''|Brasil|toki Potuke||ipa=[bɾaˈziw]}} anu '''ma Pasiju''' li [[ma]] suli lon [[ma Amelika seli]]. toki lawa pi ma Pasila li [[toki Potuke]]. ma pi toki Potuke la ona li ma pi suli nanpa wan. jan Pasila pi kute ala li toki kepeken [[toki luka|toki luka Pasila]] (toki Libras). ma tomo lawa ona li ma tomo Pasilija. ma tomo pi suli nanpa wan li ma tomo San Palu.
[[ma Ulukawi]] en [[ma Alensina]] en [[ma Palakawi]] en [[ma Polipija]] en [[ma Pelu]] en [[ma Kolonpija]] en [[ma Penesuwela]] en [[ma Kajana]] en [[ma Suliname]] en [[ma Kijan]] li lon poka pi ma Pasila. sama la ma Pasila li lon poka pi [[telo suli Alansi]].
ma Pasila la kasi mute en soweli mute en akesi mute en kala mute en pipi mute li lon. ma ni la ma kasi Amasonja en ma kasi telo Pantana en ma kasi pi seli lili Kasinka en ma kasi Alansi en ma kasi Sekatu en ma mute ante li lon. pakala pi ma kasi ni li ike tawa ma ale.
ma Pasila la jan mute en kulupu ante li lon.
==tenpo pini==
[[sitelen:Meirelles-primeiramissa2.jpg|thumb|ijo pi nasin sewi Katolika nanpa wan lon ma Pasila, jan pi nasin sewi tan tomo tawa telo pi jan Petu Awali Kapa]]
=== tenpo pi lawa Potuke ===
tenpo pini suli la, jan li lon ma Pasila. kulupu jan nanpa wan pi tenpo pini li mute, kulupu ni pi mute lili li kulupu Tupi e kulupu Se. {{nimi ijo|[[jan Petu Awali Kapa]]|Pedro Álvares Cabral|toki Potuke}} tan [[ma Potuke]] li kama sona e ma Pasila lon tenpo pi sike suno nanpa 1500. tenpo sike 1530 tawa tenpo sike 1822 la, ma Potuke li lawa e ma Pasila. tenpo poka pini la, ma Pasila en ma Potuke li sama tawa ma pi jan lawa pi ma Potuke. taso, tenpo sike 1822 la, ma Pasila li kama wan taso. tenpo open la, jan wan li lawa e ma Pasila, taso tenpo sike nanpa 1889 tawa tenpo ni la, jan mute ken lawa.
=== lawa wan pi ma Pasila ===
==== jo jan ====
tenpo pi lawa Potuke tawa tenpo pi sike suno nanpa 1850 la, [[jo jan|esun pi jan jo]] li pana e jan pimeja mute tawa ma Pasila. sike suno 1888 la jan jo li ike tawa lipu lawa pi ma Pasila.
=== ijo jan pi ma Pasila ===
tenpo sike 1889 la jan utala pi ma Pasila lanpan e lawa tan jan Petu nanpa tu.
tenpo sike 1964 la jan utala pi ma Pasila [[lanpan lawa pi jan utala pi ma Pasiju lon tenpo sike 1964|lanpan e lawa]]. tenpo ni tawa tenpo sike 1985 la, jan utala pi ma Pasila li lawa e ma Pasila. taso tenpo ni la, jan ale li ken lawa. jan li olin ala e kulupu lawa la jan ni mute li moli. jan mute li sona e ni: kulupu utala li moli e {{nimi ijo|[[jan Wasimi Keso]]|Vladimir Herzog|toki Potuke}} li toki e ni: jan li moli e ona. ma Pasila jo e mani suli tan ni: kulupu lawa li esun e mani mute. mani suli li sama ala. mani pi jan mani mute li suli mute. mani pi jan jo lili li suli ala. jan lawa li nimi {{nimi ijo|mani suli pi ken ala lon ma Pasila|Milagre econômico brasileiro|toki Potuke}}.
tenpo sike 1988 la kulupu lawa li pali e lipu lawa sewi. lipu lawa sewi pi tenpo sike 1988 li lipu lawa sewi lon ma Pasila nanpa wan pi toki e ni: jan pi ken ala lukin e sitelen ken jo e lawa. lipu li toki e ni: jan ale pi ma Pasila jo e tomo e sijelo kama pona e sona. tenpo ni la ma Pasila li jo e mani lili tan ni: kulupu utala li esun e mani mute. kulupu lawa ken ala pana mani tawa jan esun pi ma ante. mani ma Pasila li wawa ala. esun kepeken ona li wile e mani mute tawa ijo lili. {{nimi ijo|[[jan Epakase]]|FHC, Fernando Henrique Cardoso|toki Potuke}} li pali e mani sin tan ni.
==ma==
ma ante mute li lon ma Pasila. ma ni li ma suli nanpa wan lon ma Sulamelika. kin ma ni li ma suli nanpa luka lon ma mi. lon ma Pasila li [[ma kasi Amasonija]] e [[ma kasi Kasinka]] e [[ma kasi Sekatu]] e [[ma kasi Alansi]] e [[ma kasi Pantana]] e [[ma kasi Panpa]].
=== nasin telo ===
nasin telo suli lon ma Pasila li [[nasin telo Amasona]] en [[nasin telo San Pansiku]] en [[nasin telo Palana]].
=== nena ma ===
nena ma suli nanpa wan lon ma Pasila li {{nimi ijo|nena ma Nepina|Pico da Neblina|Toki Potuke|ipa=[ˈpiku dɐ neˈblĩnɐ]}}. ni li lon [[ma Kolama]]. nena ma ante li {{nimi ijo|nena ma Kolama|Monte Roraima|Toki Potuke|ipa=}}. kulupu nena mute li lon ma Pasila kin. mute lili li {{nimi ijo|[[kulupu nena Mansikela]]|Serra da Mantiqueira|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena Epinjasu]]|Serra do Espinhaço|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena pi telo suli]]|Serra do Mar|Toki Potuke|ipa=}}.
===ma kipisi===
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:120px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:120px;" |nimi toki Potuke!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]!! style="width:85px;" |nanpa jan
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Acre.svg|20px|frameless]] [[ma Aki]]|| ''Acre (AC)''||[[ma tomo Kiju Panku]]||942 123
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Alagoas.svg|20px|frameless]] [[ma Alakowa]]|| ''Alagoas (AL)''||[[ma tomo Masejo]]||3 407 562
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amapá.svg|20px|frameless]] [[ma Amapa]]||''Amapá (AP)''||[[ma tomo Makapa]]||904 535
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amazonas.svg|20px|frameless]] [[ma Amasona]]||''Amazonas (AM)''||[[ma tomo Manasu]] ||4 235 555
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Bahia.svg|20px|frameless]] [[ma Pawija]]||''Bahia (BA)''||[[ma tomo Sawato]]||15 128 926
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Ceará.svg|20px|frameless]] [[ma Sejala]]||''Ceará (CE)''||[[ma tomo Potalesa]]||8 952 013
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal (Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]||''Distrito Federal (DF)''||[[ma tomo Pasilija]]||3 204 720
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Espírito_Santo.svg|20px|frameless]] [[ma Epilitu Santu]]||''Espírito Santo (ES)''||[[ma tomo Witolija]]||4 058 378
|-
|[[sitelen:Flag_of_Goiás.svg|20px|frameless]] [[ma Koja]]||''Goiás (GO)''||[[ma tomo Kojanja]]||7 202 463
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Maranhão.svg|20px|frameless]] [[ma Malanjan]]|| ''Maranhão (MA)''||[[ma tomo San Luwi]]||7 206 271
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu]]||''Mato Grosso (MT)''||[[ma tomo Kujapa]] ||3 394 102
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu anpa]]|| ''Mato Grosso do Sul (MS)''|| [[ma tomo Kanpu Kansi]]|| 2 880 308
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Minas_Gerais.svg|20px|frameless]] [[ma Mina Selasi]]||''Minas Gerais (MG)''||[[ma tomo Pelu Olisonsi]]||21 279 353
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]||''Pará (PA)''||[[ma tomo Pelen]]||8 639 532
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Paraíba.svg|20px|frameless]] [[ma Palawipa]]||''Paraíba (PB)''||[[ma tomo Sowan Pesowa]]||4 175 326
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Paraná.svg|20px|frameless]] [[ma Palana]] ||''Paraná (PR)''||[[ma tomo Kulisipa]] ||11 623 091
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Pernambuco.svg|20px|frameless]] [[ma Penanpuku]] ||''Pernambuco (PE)''|| [[ma tomo Kesipi]]||9 645 321
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Piauí.svg|20px|frameless]] [[ma Pijawi]]||''Piauí (PI)''||[[ma tomo Telesina]]||3 341 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg|20px|frameless]] [[ma Kiju Si Sanelu]]||''Rio de Janeiro (RJ)''||[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]|| 17 365 809
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi sewi]]||''Rio Grande do Norte (RN)''||[[ma tomo Nata]]||3 619 619
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi lete]]||''Rio Grande do Sul (RS)''||[[ma tomo Potu Aleki]]||11 465 252
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Rondônia.svg|20px|frameless]] [[ma Kontonja]]||''Rondônia (RO)''||[[ma tomo Potu Weju]]||1 837 905
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Roraima.svg|20px|frameless]] [[ma Kolama]]|| ''Roraima (RR)''||[[ma tomo Powa Wita]]||708 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Santa_Catarina.svg|20px|frameless]] [[ma Santa Katalina]]||''Santa Catarina (SC)''||[[ma tomo Polijanopoli]]||7 218 704
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Estado_de_São_Paulo.svg|20px|frameless]] [[ma San Palu]]|| ''São Paulo (SP)'' ||[[ma tomo San Palu]]||46 302 753
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Sergipe.svg|20px|frameless]] [[ma Sesipi]]|| ''Sergipe (SE)''||[[ma tomo Alakasu]]||2 403 563
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Tocantins.svg|20px|frameless]] [[ma Tokansin]]|| ''Tocantins (TO)''||[[ma tomo Pama]] ||1 692 452
|}
====ma kipisi pi tenpo pini====
tenpo pini la ma kipisi lon ma Pasila li:
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:85px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:85px;" |nimi toki Potuke
!tenpo sike!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]
|-
|ma Penantu Si Nolonja
|''Fernando de Noronha (FN)''
|1942 - 1988
|ma tomo Wila Tu Kemesiju
|-
|ma Ikasu|| ''Iguaçu (IC)''
|1943 - 1946||ma tomo Ikasu (nimi tenpo ni: ma tomo Lalansela Tu Su)
|-
|ma Ponta Polan
|''Ponta Porã (PP)''
|1943 - 1946
|ma tomo Ponta Polan
|-
|ma Kanapala
|''Guanabara (GB)''
|1960 - 1975
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|}
===ma tomo suli===
[[sitelen:Contrasts of Rio de Janeiro - Rocinha, Ipanema, and Mountains at Sunrise.jpg|300px|thumb|sitelen pi [[ma tomo Kiju Si Sanelu]]]]
tenpo sike 2024 la ma tomo suli pi ma Pasila li ni li jo e nanpa jan ni:
{| class="sortable wikitable"
|+ ma tomo suli pi ma Palisa<ref>[https://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2021/estimativa_dou_2021.pdf Estimativas da população residente no Brasil e unidades de federação com data de referência em 1º de julho de 2021] ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (toki Potuke)</ref>
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:100px;" |ma tomo
! style="width:100px;" |nimi mama
! style="width:100px;" |ma kipisi
! style="width:100px;" |nanpa jan
|-
! 1
|[[ma tomo San Palu]]
|''São Paulo''
| ''[[ma San Palu]]''
|11 895 578
|-
!2
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|''Rio de Janeiro''
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|6 729 894
|-
!3
|[[ma tomo Pasilija]]
|''Brasília''
|''[[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]''
|2 982 818
|-
!4
|[[ma tomo Potalesa]]
| ''Fortaleza''
|''[[ma Sejala]]''
|2 574 412
|-
!5
| [[ma tomo Sawato]]
|''Salvador''
|''[[ma Pawija]]''
|2 568 928
|-
!6
|[[ma tomo Pelu Olisonsi]]
|''Belo Horizonte''
|''[[ma Mina Selasi]]''
|2 416 339
|-
!7
| [[ma tomo Manasu]]
|''Manaus''
|''[[ma Amasona]]''
|2 279 686
|-
!8
| [[ma tomo Kulisipa]]
| ''Curitiba''
|''[[ma Palana]]''
| 1 829 225
|-
!9
|[[ma tomo Kesipi]]
|''Recife''
| ''[[ma Penanpuku]]''
|1 587 707
|-
!10
|[[ma tomo Kojanja]]
| ''Goiânia''
|''[[ma Koja]]''
|1 494 599
|-
!11
| [[ma tomo Pelen]]
|''Belém''
| ''[[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]''
|1 398 531
|-
!12
|[[ma tomo Potu Aleki]]
|''Porto Alegre''
|''[[ma Kijukansi anpa]]''
| 1 389 322
|-
!13
|[[ma tomo Kaluju]]
| ''Guarulhos''
| ''[[ma San Palu]]''
|1 345 364
|-
!14
|[[ma tomo Kanpina]]
|''Campinas''
|''[[ma San Palu]]''
|1 185 977
|-
!15
|[[ma tomo San Luwi]]
|''São Luís''
|''[[ma Malanjan]]''
| 1 088 057
|-
!17
|[[ma tomo Masejo]]
|''Maceió''
|''[[ma Alakowa]]''
|994 464
|-
!16
|[[ma tomo San Konsalu]]
|''São Gonçalo''
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|960 652
|-
!18
|[[ma tomo Kanpu Kansi]]
|''Campo Grande''
|''[[ma Matu Kosu anpa]]''
|954 537
|-
!19
|[[ma tomo Telesina]]
|''Teresina''
|''[[ma Pijawi]]''
|902 644
|-
! 20
|[[ma tomo Sowan Pesowa]]
|''João Pessoa''
|''[[ma Palawipa]]''
|888 679
|-
! 21
|[[ma tomo Tuki Si Kasija]]
|Duque de Caxias
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|866 347
|-
!22
|[[ma tomo Nowa Ikasu]]
| Nova Iguaçu
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|843 046
|-
!23
|[[ma tomo San Penatu Tu Kanpu]]
|São Bernado do Campo
|''[[ma San Palu]]''
|840 499
|-
!24
|[[ma tomo Nata]]
| Natal
|[[ma Kijukansi sewi|''ma Kijukansi sewi'']]
|785 368
|-
! 25
|[[ma tomo Santu Ante]]
|Santo André
|''[[ma San Palu]]''
|778 711
|}
[[ma tomo Pasilija]] li ma tomo lawa pi ma Pasila. ma tomo ni lon ma lili lawa.
==jan==
[[musi pi sike noka]] li pona tawa jan mute lon ma Pasila. jan mute ken musi pona e ona.
===jan lawa===
{| class="sortable wikitable"
|+ jan lawa pi ma Palisa
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:75px;" |jan lawa
! style="width:75px;" |nimi mama
! style="width:75px;" |tenpo sike
! style="width:400px;" |kulupu
! style="width:200px;" |jan lawa nanpa tu
|-
!1
|[[jan Tejotolo Ta Ponseka]]
|''Deodoro da Fonseca''
| 1891
|kulupu utala
|[[jan Polijanu Pesotu]] (toki Potuke: ''Floriano Peixoto'')
|-
!2
|[[jan Polijanu Pesotu]]
|''Floriano Peixoto''
|—
|kulupu utala
|jan ala
|-
!3
|[[jan Putensi Si Molasi]]
|''Prudente de Morais''
|1894
|kulupu Kepupikanu Petela (toki Potuke: ''Partido Republicano Federal'')
|[[jan Manuwe Witolinu]] (toki Potuke: ''Manuel Vitorino'')
|-
!4
|[[jan Kanpu Sali]]
|''Campos Sales''
|1898
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Losa I Siwa]] (toki Potuke: ''Francisco Rosa e Silva'')
|-
!5
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1902
| kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Aponsu Pena]] (toki Potuke: ''Afonso Pena'')
|-
!6
| [[jan Aponsu Pena]]
|''Afonso Pena''
|1906
| kulupu kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Nilu Pesanja]] (toki Potuke: ''Nilo Peçanha'')
|-
!7
|[[jan Nilu Pesanja]]
|''Nilo Peçanha''
|—
| kulupu Kepupikanu pi ma Liju (toki Potuke: ''Partido Republicano Fluminense'')
|jan ala
|-
!8
|[[jan Emi Ta Ponseka]]
| ''Hermes da Fonseca''
|1910
|kulupu Kepupikanu-Konsewato (toki Potuke: ''Partido Republicano Conservador'')
|[[jan Wensela Pa]] (toki Potuke: ''Venceslau Brás'')
|-
!9
|[[jan Wensela Pa]]
|''Venceslau Brás''
| 1914
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Upanu Santu]] (toki Potuke: ''Urbano Santos'')
|-
! —
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1918
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'')
|-
!10
|[[jan Tepin Molela]]
|''Delfim Moreira''
|—
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|jan ala
|-
!11
|[[jan Epitasiju Pesowa]]
|''Epitácio Pessoa''
|1919
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'') e [[jan Puwenu Si Pawa]] (toki Potuke: ''Bueno de Paiva'')
|-
!12
|[[jan Atu Penasi]]
|''Artur Bernardes''
|1922
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Etasiju Kowinpa]] (toki Potuke: ''Estácio Coimbra'')
|-
!13
| [[jan Wasinton Luwi]]
|''Washington Luís Pereira de Sousa''
|1926
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Melu Wijana]] (toki Potuke: ''Melo Viana'')
|-
!—
|[[jan Suliju Pesi]]
|''Júlio Prestes''
|1930
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Wita Sowali]] (toki Potuke: ''Vital Soares'')
|-
! —
|lawa pi kulupu utala pi 1930
|''Junta Militar de 1930''
|—
|kulupu utala
|—
|-
!14
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1934
|kulupu ala
|jan ala
|-
!15
| [[jan Sose Linjali]]
|''José Linhares''
|—
|kulupu ala
|jan ala
|-
!16
|[[jan Eliku Kapa Tuta]]
|''Eurico Gaspar Dutra''
|1945
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Neleju Kamu]] (toki Potuke: ''Nereu Ramos'')
|-
!17
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1950
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|[[jan Kape Piju]] (toki Potuke: ''João Fernandes Café Filho'')
|-
!18
|[[jan Kape Piju]]
|''João Fernandes Café Filho''
|—
|kulupu Sosija-Pokesita (toki Potuke: ''Partido Social Progressista'')
| jan ala
|-
!19
|[[jan Kalu Lu]]
|''Carlos Luz''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!20
|[[jan Neleju Kamu]]
| ''Nereu Ramos''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!21
|[[jan Sotaka]]
|''Juscelino Kubitschek "JK"''
|1955
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!22
|[[jan Sanju Katu]]
|''Jânio Quadros''
|1960
|kulupu Petejeni (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Nacional, '''PTN''''')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!23
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
| kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!24
|[[jan Sangu|jan Sanku]]
|''João Goulart "Jango"''
| —
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|jan ala
|-
!25
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!26
|[[jan Unpetu Katelu Panku]]
|''Humberto Castelo Branco''
|1964
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Sose Malija Akimin]] (toki Potuke: ''José Maria Alkmin'')
|-
!27
|[[jan Atu Ta Kota I Siwa]]
|''Artur da Costa e Silva''
|1966
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Petu Alesu]] (toki Potuke: ''Pedro Aleixo'')
|-
! —
|[[jan Petu Alesu]]
|''Pedro Aleixo''
|—
| kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|jan ala
|-
!—
|lawa pi kulupu utala pi 1969
|''Junta Militar de 1969''
|—
| kulupu utala
| —
|-
! 28
|[[jan Emiliju Kakatasu Mesisi]]
|''Emílio Garrastazu Médici''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Akutu Katemake]] (toki Potuke: ''Augusto Rademaker'')
|-
!29
|[[jan Enetu Kase]]
|''Ernesto Geisel''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Atapetu Pelela Tu Santu]] (toki Potuke: ''Adalberto Pereira dos Santos'')
|-
!30
| [[jan Sowan Pikeletu|jan Suwan Pikeletu]]
| ''João Figueiredo''
|1978
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''') e kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Alelijanu Sawi]] (toki Potuke: ''Aureliano Chaves'')
|-
!—
|[[jan Tanketu Newi]]
|''Tancredo Neves''
|1985
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|[[jan Sose Sane]] (toki Potuke: ''José Sarney'')
|-
!31
|[[jan Sose Sane|jan Suse Sane]]
|''José Sarney''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!32
|[[jan Penantu Kolo]]
|''Fernando Collor''
|1989
|kulupu pi pali sin ma (toki Potuke: ''Partido da Reconstrução Nacional'')
|[[jan Itama Panku]] (toki Potuke: ''Itamar Franco'')
|-
!33
|[[jan Itama Panku]]
|''Itamar Franco''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
! 34
|[[jan Penantu Enliki Katosu|jan Epakase]]
|''Fernando Henrique Cardoso''
|1994 e 1998
|kulupu Sosija-Temokasija pi ma Pasila (toki Potuke: ''Partido da Social Democracia Brasileira'')
|[[jan Maku Masije]] (toki Potuke: ''Marco Maciel'')
|-
!35
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2002 e 2006
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Sose Alenka]] (toki Potuke: ''José Alencar'')
|-
!36
|[[jan Sima Kusepi]]
|''Dilma Rousseff''
| 2010 e 2014
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Mise Teme]] (toki Potuke: ''Michel Temer'')
|-
!37
|[[jan Mise Teme]]
|''Michel Temer''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!38
|[[jan Sawi Posonalu]]
|''Jair Bolsonaro''
|2018
|kulupu Sosija-Lipela (toki Potuke: ''Partido Social Liberal'') en kulupu Lipela (toki Potuke: ''Partido Liberal'')
|[[jan Amiton Molan]] (toki Potuke: ''Hamilton Mourão'')
|-
!39
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2022
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Selatu Akimin]] (toki Potuke: ''Geraldo Alckmin'')
|}
{{ma kipisi pi ma Pasiju}}
==tan sona==
<references />
{{DEFAULTSORT:Pasiju, ma}}
[[kulupu:ma]]
[[kulupu:ma Pasiju]]
[[kulupu:ma Amelika seli]]
[[kulupu:ma lawa]]
0rlzpb0nnxbi32khfok5q6qm3gdfcx3
72930
72929
2026-11-09T20:12:40Z
~2026-59489-17
8548
Sose -> Suse
72930
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Pasila
| nimi mama = Brasil
| ma =
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of Brazil.svg|border|130px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Brazil.svg|130px]]
| kalama musi ma = ''Hino Nacional Brasileiro''<br>(kalama musi ma pi ma Pasila)<br>[[sitelen:Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg]]
| ma tomo lawa = [[ma tomo Pasilija]]
| mute jan la ma tomo suli = [[ma tomo San Palu]]
| ma suli = [[ma Amelika seli]]
| toki lawa = [[toki Potuke]], [[toki luka Pasiju]]
| toki ante = toki mute pi ma Pasiju, toki pi [[ma suli Elopa]] ([[toki Italija]], [[toki Tosi]])
| nasin sewi = [[kulupu Katolika]] (65%), kulupu Potesu (22%) (sona tan tenpo suno 2010)
| nasin lawa =
| jan lawa = [[jan Lula]]
| tenpo open =
| tenpo pini =
| mani = [[mani Keja]] (R$)
| tenpo = UTC−05:00 tawa UTC−02:00
| ISO 3166 = BR
| sitelen ma = [[File:BRA orthographic.svg|260px]]
| toki anpa pi sitelen ma = sitelen ma pi ma Pasiju
| lipu ilo = [https://www.gov.br gov.br]
| ma lili =
}}
{{nimi ijo|'''ma Pasila'''|Brasil|toki Potuke||ipa=[bɾaˈziw]}} anu '''ma Pasiju''' li [[ma]] suli lon [[ma Amelika seli]]. toki lawa pi ma Pasila li [[toki Potuke]]. ma pi toki Potuke la ona li ma pi suli nanpa wan. jan Pasila pi kute ala li toki kepeken [[toki luka|toki luka Pasila]] (toki Libras). ma tomo lawa ona li ma tomo Pasilija. ma tomo pi suli nanpa wan li ma tomo San Palu.
[[ma Ulukawi]] en [[ma Alensina]] en [[ma Palakawi]] en [[ma Polipija]] en [[ma Pelu]] en [[ma Kolonpija]] en [[ma Penesuwela]] en [[ma Kajana]] en [[ma Suliname]] en [[ma Kijan]] li lon poka pi ma Pasila. sama la ma Pasila li lon poka pi [[telo suli Alansi]].
ma Pasila la kasi mute en soweli mute en akesi mute en kala mute en pipi mute li lon. ma ni la ma kasi Amasonja en ma kasi telo Pantana en ma kasi pi seli lili Kasinka en ma kasi Alansi en ma kasi Sekatu en ma mute ante li lon. pakala pi ma kasi ni li ike tawa ma ale.
ma Pasila la jan mute en kulupu ante li lon.
==tenpo pini==
[[sitelen:Meirelles-primeiramissa2.jpg|thumb|ijo pi nasin sewi Katolika nanpa wan lon ma Pasila, jan pi nasin sewi tan tomo tawa telo pi jan Petu Awali Kapa]]
=== tenpo pi lawa Potuke ===
tenpo pini suli la, jan li lon ma Pasila. kulupu jan nanpa wan pi tenpo pini li mute, kulupu ni pi mute lili li kulupu Tupi e kulupu Se. {{nimi ijo|[[jan Petu Awali Kapa]]|Pedro Álvares Cabral|toki Potuke}} tan [[ma Potuke]] li kama sona e ma Pasila lon tenpo pi sike suno nanpa 1500. tenpo sike 1530 tawa tenpo sike 1822 la, ma Potuke li lawa e ma Pasila. tenpo poka pini la, ma Pasila en ma Potuke li sama tawa ma pi jan lawa pi ma Potuke. taso, tenpo sike 1822 la, ma Pasila li kama wan taso. tenpo open la, jan wan li lawa e ma Pasila, taso tenpo sike nanpa 1889 tawa tenpo ni la, jan mute ken lawa.
=== lawa wan pi ma Pasila ===
==== jo jan ====
tenpo pi lawa Potuke tawa tenpo pi sike suno nanpa 1850 la, [[jo jan|esun pi jan jo]] li pana e jan pimeja mute tawa ma Pasila. sike suno 1888 la jan jo li ike tawa lipu lawa pi ma Pasila.
=== ijo jan pi ma Pasila ===
tenpo sike 1889 la jan utala pi ma Pasila lanpan e lawa tan jan Petu nanpa tu.
tenpo sike 1964 la jan utala pi ma Pasila [[lanpan lawa pi jan utala pi ma Pasiju lon tenpo sike 1964|lanpan e lawa]]. tenpo ni tawa tenpo sike 1985 la, jan utala pi ma Pasila li lawa e ma Pasila. taso tenpo ni la, jan ale li ken lawa. jan li olin ala e kulupu lawa la jan ni mute li moli. jan mute li sona e ni: kulupu utala li moli e {{nimi ijo|[[jan Wasimi Keso]]|Vladimir Herzog|toki Potuke}} li toki e ni: jan li moli e ona. ma Pasila jo e mani suli tan ni: kulupu lawa li esun e mani mute. mani suli li sama ala. mani pi jan mani mute li suli mute. mani pi jan jo lili li suli ala. jan lawa li nimi {{nimi ijo|mani suli pi ken ala lon ma Pasila|Milagre econômico brasileiro|toki Potuke}}.
tenpo sike 1988 la kulupu lawa li pali e lipu lawa sewi. lipu lawa sewi pi tenpo sike 1988 li lipu lawa sewi lon ma Pasila nanpa wan pi toki e ni: jan pi ken ala lukin e sitelen ken jo e lawa. lipu li toki e ni: jan ale pi ma Pasila jo e tomo e sijelo kama pona e sona. tenpo ni la ma Pasila li jo e mani lili tan ni: kulupu utala li esun e mani mute. kulupu lawa ken ala pana mani tawa jan esun pi ma ante. mani ma Pasila li wawa ala. esun kepeken ona li wile e mani mute tawa ijo lili. {{nimi ijo|[[jan Epakase]]|FHC, Fernando Henrique Cardoso|toki Potuke}} li pali e mani sin tan ni.
==ma==
ma ante mute li lon ma Pasila. ma ni li ma suli nanpa wan lon ma Sulamelika. kin ma ni li ma suli nanpa luka lon ma mi. lon ma Pasila li [[ma kasi Amasonija]] e [[ma kasi Kasinka]] e [[ma kasi Sekatu]] e [[ma kasi Alansi]] e [[ma kasi Pantana]] e [[ma kasi Panpa]].
=== nasin telo ===
nasin telo suli lon ma Pasila li [[nasin telo Amasona]] en [[nasin telo San Pansiku]] en [[nasin telo Palana]].
=== nena ma ===
nena ma suli nanpa wan lon ma Pasila li {{nimi ijo|nena ma Nepina|Pico da Neblina|Toki Potuke|ipa=[ˈpiku dɐ neˈblĩnɐ]}}. ni li lon [[ma Kolama]]. nena ma ante li {{nimi ijo|nena ma Kolama|Monte Roraima|Toki Potuke|ipa=}}. kulupu nena mute li lon ma Pasila kin. mute lili li {{nimi ijo|[[kulupu nena Mansikela]]|Serra da Mantiqueira|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena Epinjasu]]|Serra do Espinhaço|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena pi telo suli]]|Serra do Mar|Toki Potuke|ipa=}}.
===ma kipisi===
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:120px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:120px;" |nimi toki Potuke!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]!! style="width:85px;" |nanpa jan
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Acre.svg|20px|frameless]] [[ma Aki]]|| ''Acre (AC)''||[[ma tomo Kiju Panku]]||942 123
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Alagoas.svg|20px|frameless]] [[ma Alakowa]]|| ''Alagoas (AL)''||[[ma tomo Masejo]]||3 407 562
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amapá.svg|20px|frameless]] [[ma Amapa]]||''Amapá (AP)''||[[ma tomo Makapa]]||904 535
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amazonas.svg|20px|frameless]] [[ma Amasona]]||''Amazonas (AM)''||[[ma tomo Manasu]] ||4 235 555
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Bahia.svg|20px|frameless]] [[ma Pawija]]||''Bahia (BA)''||[[ma tomo Sawato]]||15 128 926
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Ceará.svg|20px|frameless]] [[ma Sejala]]||''Ceará (CE)''||[[ma tomo Potalesa]]||8 952 013
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal (Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]||''Distrito Federal (DF)''||[[ma tomo Pasilija]]||3 204 720
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Espírito_Santo.svg|20px|frameless]] [[ma Epilitu Santu]]||''Espírito Santo (ES)''||[[ma tomo Witolija]]||4 058 378
|-
|[[sitelen:Flag_of_Goiás.svg|20px|frameless]] [[ma Koja]]||''Goiás (GO)''||[[ma tomo Kojanja]]||7 202 463
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Maranhão.svg|20px|frameless]] [[ma Malanjan]]|| ''Maranhão (MA)''||[[ma tomo San Luwi]]||7 206 271
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu]]||''Mato Grosso (MT)''||[[ma tomo Kujapa]] ||3 394 102
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu anpa]]|| ''Mato Grosso do Sul (MS)''|| [[ma tomo Kanpu Kansi]]|| 2 880 308
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Minas_Gerais.svg|20px|frameless]] [[ma Mina Selasi]]||''Minas Gerais (MG)''||[[ma tomo Pelu Olisonsi]]||21 279 353
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]||''Pará (PA)''||[[ma tomo Pelen]]||8 639 532
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Paraíba.svg|20px|frameless]] [[ma Palawipa]]||''Paraíba (PB)''||[[ma tomo Sowan Pesowa]]||4 175 326
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Paraná.svg|20px|frameless]] [[ma Palana]] ||''Paraná (PR)''||[[ma tomo Kulisipa]] ||11 623 091
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Pernambuco.svg|20px|frameless]] [[ma Penanpuku]] ||''Pernambuco (PE)''|| [[ma tomo Kesipi]]||9 645 321
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Piauí.svg|20px|frameless]] [[ma Pijawi]]||''Piauí (PI)''||[[ma tomo Telesina]]||3 341 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg|20px|frameless]] [[ma Kiju Si Sanelu]]||''Rio de Janeiro (RJ)''||[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]|| 17 365 809
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi sewi]]||''Rio Grande do Norte (RN)''||[[ma tomo Nata]]||3 619 619
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi lete]]||''Rio Grande do Sul (RS)''||[[ma tomo Potu Aleki]]||11 465 252
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Rondônia.svg|20px|frameless]] [[ma Kontonja]]||''Rondônia (RO)''||[[ma tomo Potu Weju]]||1 837 905
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Roraima.svg|20px|frameless]] [[ma Kolama]]|| ''Roraima (RR)''||[[ma tomo Powa Wita]]||708 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Santa_Catarina.svg|20px|frameless]] [[ma Santa Katalina]]||''Santa Catarina (SC)''||[[ma tomo Polijanopoli]]||7 218 704
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Estado_de_São_Paulo.svg|20px|frameless]] [[ma San Palu]]|| ''São Paulo (SP)'' ||[[ma tomo San Palu]]||46 302 753
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Sergipe.svg|20px|frameless]] [[ma Sesipi]]|| ''Sergipe (SE)''||[[ma tomo Alakasu]]||2 403 563
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Tocantins.svg|20px|frameless]] [[ma Tokansin]]|| ''Tocantins (TO)''||[[ma tomo Pama]] ||1 692 452
|}
====ma kipisi pi tenpo pini====
tenpo pini la ma kipisi lon ma Pasila li:
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:85px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:85px;" |nimi toki Potuke
!tenpo sike!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]
|-
|ma Penantu Si Nolonja
|''Fernando de Noronha (FN)''
|1942 - 1988
|ma tomo Wila Tu Kemesiju
|-
|ma Ikasu|| ''Iguaçu (IC)''
|1943 - 1946||ma tomo Ikasu (nimi tenpo ni: ma tomo Lalansela Tu Su)
|-
|ma Ponta Polan
|''Ponta Porã (PP)''
|1943 - 1946
|ma tomo Ponta Polan
|-
|ma Kanapala
|''Guanabara (GB)''
|1960 - 1975
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|}
===ma tomo suli===
[[sitelen:Contrasts of Rio de Janeiro - Rocinha, Ipanema, and Mountains at Sunrise.jpg|300px|thumb|sitelen pi [[ma tomo Kiju Si Sanelu]]]]
tenpo sike 2024 la ma tomo suli pi ma Pasila li ni li jo e nanpa jan ni:
{| class="sortable wikitable"
|+ ma tomo suli pi ma Palisa<ref>[https://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2021/estimativa_dou_2021.pdf Estimativas da população residente no Brasil e unidades de federação com data de referência em 1º de julho de 2021] ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (toki Potuke)</ref>
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:100px;" |ma tomo
! style="width:100px;" |nimi mama
! style="width:100px;" |ma kipisi
! style="width:100px;" |nanpa jan
|-
! 1
|[[ma tomo San Palu]]
|''São Paulo''
| ''[[ma San Palu]]''
|11 895 578
|-
!2
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|''Rio de Janeiro''
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|6 729 894
|-
!3
|[[ma tomo Pasilija]]
|''Brasília''
|''[[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]''
|2 982 818
|-
!4
|[[ma tomo Potalesa]]
| ''Fortaleza''
|''[[ma Sejala]]''
|2 574 412
|-
!5
| [[ma tomo Sawato]]
|''Salvador''
|''[[ma Pawija]]''
|2 568 928
|-
!6
|[[ma tomo Pelu Olisonsi]]
|''Belo Horizonte''
|''[[ma Mina Selasi]]''
|2 416 339
|-
!7
| [[ma tomo Manasu]]
|''Manaus''
|''[[ma Amasona]]''
|2 279 686
|-
!8
| [[ma tomo Kulisipa]]
| ''Curitiba''
|''[[ma Palana]]''
| 1 829 225
|-
!9
|[[ma tomo Kesipi]]
|''Recife''
| ''[[ma Penanpuku]]''
|1 587 707
|-
!10
|[[ma tomo Kojanja]]
| ''Goiânia''
|''[[ma Koja]]''
|1 494 599
|-
!11
| [[ma tomo Pelen]]
|''Belém''
| ''[[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]''
|1 398 531
|-
!12
|[[ma tomo Potu Aleki]]
|''Porto Alegre''
|''[[ma Kijukansi anpa]]''
| 1 389 322
|-
!13
|[[ma tomo Kaluju]]
| ''Guarulhos''
| ''[[ma San Palu]]''
|1 345 364
|-
!14
|[[ma tomo Kanpina]]
|''Campinas''
|''[[ma San Palu]]''
|1 185 977
|-
!15
|[[ma tomo San Luwi]]
|''São Luís''
|''[[ma Malanjan]]''
| 1 088 057
|-
!17
|[[ma tomo Masejo]]
|''Maceió''
|''[[ma Alakowa]]''
|994 464
|-
!16
|[[ma tomo San Konsalu]]
|''São Gonçalo''
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|960 652
|-
!18
|[[ma tomo Kanpu Kansi]]
|''Campo Grande''
|''[[ma Matu Kosu anpa]]''
|954 537
|-
!19
|[[ma tomo Telesina]]
|''Teresina''
|''[[ma Pijawi]]''
|902 644
|-
! 20
|[[ma tomo Sowan Pesowa]]
|''João Pessoa''
|''[[ma Palawipa]]''
|888 679
|-
! 21
|[[ma tomo Tuki Si Kasija]]
|Duque de Caxias
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|866 347
|-
!22
|[[ma tomo Nowa Ikasu]]
| Nova Iguaçu
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|843 046
|-
!23
|[[ma tomo San Penatu Tu Kanpu]]
|São Bernado do Campo
|''[[ma San Palu]]''
|840 499
|-
!24
|[[ma tomo Nata]]
| Natal
|[[ma Kijukansi sewi|''ma Kijukansi sewi'']]
|785 368
|-
! 25
|[[ma tomo Santu Ante]]
|Santo André
|''[[ma San Palu]]''
|778 711
|}
[[ma tomo Pasilija]] li ma tomo lawa pi ma Pasila. ma tomo ni lon ma lili lawa.
==jan==
[[musi pi sike noka]] li pona tawa jan mute lon ma Pasila. jan mute ken musi pona e ona.
===jan lawa===
{| class="sortable wikitable"
|+ jan lawa pi ma Palisa
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:75px;" |jan lawa
! style="width:75px;" |nimi mama
! style="width:75px;" |tenpo sike
! style="width:400px;" |kulupu
! style="width:200px;" |jan lawa nanpa tu
|-
!1
|[[jan Tejotolo Ta Ponseka]]
|''Deodoro da Fonseca''
| 1891
|kulupu utala
|[[jan Polijanu Pesotu]] (toki Potuke: ''Floriano Peixoto'')
|-
!2
|[[jan Polijanu Pesotu]]
|''Floriano Peixoto''
|—
|kulupu utala
|jan ala
|-
!3
|[[jan Putensi Si Molasi]]
|''Prudente de Morais''
|1894
|kulupu Kepupikanu Petela (toki Potuke: ''Partido Republicano Federal'')
|[[jan Manuwe Witolinu]] (toki Potuke: ''Manuel Vitorino'')
|-
!4
|[[jan Kanpu Sali]]
|''Campos Sales''
|1898
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Losa I Siwa]] (toki Potuke: ''Francisco Rosa e Silva'')
|-
!5
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1902
| kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Aponsu Pena]] (toki Potuke: ''Afonso Pena'')
|-
!6
| [[jan Aponsu Pena]]
|''Afonso Pena''
|1906
| kulupu kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Nilu Pesanja]] (toki Potuke: ''Nilo Peçanha'')
|-
!7
|[[jan Nilu Pesanja]]
|''Nilo Peçanha''
|—
| kulupu Kepupikanu pi ma Liju (toki Potuke: ''Partido Republicano Fluminense'')
|jan ala
|-
!8
|[[jan Emi Ta Ponseka]]
| ''Hermes da Fonseca''
|1910
|kulupu Kepupikanu-Konsewato (toki Potuke: ''Partido Republicano Conservador'')
|[[jan Wensela Pa]] (toki Potuke: ''Venceslau Brás'')
|-
!9
|[[jan Wensela Pa]]
|''Venceslau Brás''
| 1914
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Upanu Santu]] (toki Potuke: ''Urbano Santos'')
|-
! —
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1918
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'')
|-
!10
|[[jan Tepin Molela]]
|''Delfim Moreira''
|—
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|jan ala
|-
!11
|[[jan Epitasiju Pesowa]]
|''Epitácio Pessoa''
|1919
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'') e [[jan Puwenu Si Pawa]] (toki Potuke: ''Bueno de Paiva'')
|-
!12
|[[jan Atu Penasi]]
|''Artur Bernardes''
|1922
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Etasiju Kowinpa]] (toki Potuke: ''Estácio Coimbra'')
|-
!13
| [[jan Wasinton Luwi]]
|''Washington Luís Pereira de Sousa''
|1926
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Melu Wijana]] (toki Potuke: ''Melo Viana'')
|-
!—
|[[jan Suliju Pesi]]
|''Júlio Prestes''
|1930
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Wita Sowali]] (toki Potuke: ''Vital Soares'')
|-
! —
|lawa pi kulupu utala pi 1930
|''Junta Militar de 1930''
|—
|kulupu utala
|—
|-
!14
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1934
|kulupu ala
|jan ala
|-
!15
| [[jan Sose Linjali]]
|''José Linhares''
|—
|kulupu ala
|jan ala
|-
!16
|[[jan Eliku Kapa Tuta]]
|''Eurico Gaspar Dutra''
|1945
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Neleju Kamu]] (toki Potuke: ''Nereu Ramos'')
|-
!17
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1950
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|[[jan Kape Piju]] (toki Potuke: ''João Fernandes Café Filho'')
|-
!18
|[[jan Kape Piju]]
|''João Fernandes Café Filho''
|—
|kulupu Sosija-Pokesita (toki Potuke: ''Partido Social Progressista'')
| jan ala
|-
!19
|[[jan Kalu Lu]]
|''Carlos Luz''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!20
|[[jan Neleju Kamu]]
| ''Nereu Ramos''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!21
|[[jan Sotaka]]
|''Juscelino Kubitschek "JK"''
|1955
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!22
|[[jan Sanju Katu]]
|''Jânio Quadros''
|1960
|kulupu Petejeni (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Nacional, '''PTN''''')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!23
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
| kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!24
|[[jan Sangu|jan Sanku]]
|''João Goulart "Jango"''
| —
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|jan ala
|-
!25
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!26
|[[jan Unpetu Katelu Panku]]
|''Humberto Castelo Branco''
|1964
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Sose Malija Akimin]] (toki Potuke: ''José Maria Alkmin'')
|-
!27
|[[jan Atu Ta Kota I Siwa]]
|''Artur da Costa e Silva''
|1966
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Petu Alesu]] (toki Potuke: ''Pedro Aleixo'')
|-
! —
|[[jan Petu Alesu]]
|''Pedro Aleixo''
|—
| kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|jan ala
|-
!—
|lawa pi kulupu utala pi 1969
|''Junta Militar de 1969''
|—
| kulupu utala
| —
|-
! 28
|[[jan Emiliju Kakatasu Mesisi]]
|''Emílio Garrastazu Médici''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Akutu Katemake]] (toki Potuke: ''Augusto Rademaker'')
|-
!29
|[[jan Enetu Kase]]
|''Ernesto Geisel''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Atapetu Pelela Tu Santu]] (toki Potuke: ''Adalberto Pereira dos Santos'')
|-
!30
| [[jan Sowan Pikeletu|jan Suwan Pikeletu]]
| ''João Figueiredo''
|1978
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''') e kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Alelijanu Sawi]] (toki Potuke: ''Aureliano Chaves'')
|-
!—
|[[jan Tanketu Newi]]
|''Tancredo Neves''
|1985
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|[[jan Sose Sane]] (toki Potuke: ''José Sarney'')
|-
!31
|[[jan Sose Sane|jan Suse Sane]]
|''José Sarney''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!32
|[[jan Penantu Kolo]]
|''Fernando Collor''
|1989
|kulupu pi pali sin ma (toki Potuke: ''Partido da Reconstrução Nacional'')
|[[jan Itama Panku]] (toki Potuke: ''Itamar Franco'')
|-
!33
|[[jan Itama Panku]]
|''Itamar Franco''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
! 34
|[[jan Penantu Enliki Katosu|jan Epakase]]
|''Fernando Henrique Cardoso''
|1994 e 1998
|kulupu Sosija-Temokasija pi ma Pasila (toki Potuke: ''Partido da Social Democracia Brasileira'')
|[[jan Maku Masije]] (toki Potuke: ''Marco Maciel'')
|-
!35
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2002 e 2006
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Sose Alenka|jan Suse Alenka]] (toki Potuke: ''José Alencar'')
|-
!36
|[[jan Sima Kusepi]]
|''Dilma Rousseff''
| 2010 e 2014
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Mise Teme]] (toki Potuke: ''Michel Temer'')
|-
!37
|[[jan Mise Teme]]
|''Michel Temer''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!38
|[[jan Sawi Posonalu]]
|''Jair Bolsonaro''
|2018
|kulupu Sosija-Lipela (toki Potuke: ''Partido Social Liberal'') en kulupu Lipela (toki Potuke: ''Partido Liberal'')
|[[jan Amiton Molan]] (toki Potuke: ''Hamilton Mourão'')
|-
!39
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2022
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Selatu Akimin]] (toki Potuke: ''Geraldo Alckmin'')
|}
{{ma kipisi pi ma Pasiju}}
==tan sona==
<references />
{{DEFAULTSORT:Pasiju, ma}}
[[kulupu:ma]]
[[kulupu:ma Pasiju]]
[[kulupu:ma Amelika seli]]
[[kulupu:ma lawa]]
r7xzrhjiuvdr0fxp89xr74j3fvcs14f
72931
72930
2026-11-09T20:13:12Z
~2026-59489-17
8548
Sose -> Suse
72931
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Pasila
| nimi mama = Brasil
| ma =
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of Brazil.svg|border|130px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Brazil.svg|130px]]
| kalama musi ma = ''Hino Nacional Brasileiro''<br>(kalama musi ma pi ma Pasila)<br>[[sitelen:Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg]]
| ma tomo lawa = [[ma tomo Pasilija]]
| mute jan la ma tomo suli = [[ma tomo San Palu]]
| ma suli = [[ma Amelika seli]]
| toki lawa = [[toki Potuke]], [[toki luka Pasiju]]
| toki ante = toki mute pi ma Pasiju, toki pi [[ma suli Elopa]] ([[toki Italija]], [[toki Tosi]])
| nasin sewi = [[kulupu Katolika]] (65%), kulupu Potesu (22%) (sona tan tenpo suno 2010)
| nasin lawa =
| jan lawa = [[jan Lula]]
| tenpo open =
| tenpo pini =
| mani = [[mani Keja]] (R$)
| tenpo = UTC−05:00 tawa UTC−02:00
| ISO 3166 = BR
| sitelen ma = [[File:BRA orthographic.svg|260px]]
| toki anpa pi sitelen ma = sitelen ma pi ma Pasiju
| lipu ilo = [https://www.gov.br gov.br]
| ma lili =
}}
{{nimi ijo|'''ma Pasila'''|Brasil|toki Potuke||ipa=[bɾaˈziw]}} anu '''ma Pasiju''' li [[ma]] suli lon [[ma Amelika seli]]. toki lawa pi ma Pasila li [[toki Potuke]]. ma pi toki Potuke la ona li ma pi suli nanpa wan. jan Pasila pi kute ala li toki kepeken [[toki luka|toki luka Pasila]] (toki Libras). ma tomo lawa ona li ma tomo Pasilija. ma tomo pi suli nanpa wan li ma tomo San Palu.
[[ma Ulukawi]] en [[ma Alensina]] en [[ma Palakawi]] en [[ma Polipija]] en [[ma Pelu]] en [[ma Kolonpija]] en [[ma Penesuwela]] en [[ma Kajana]] en [[ma Suliname]] en [[ma Kijan]] li lon poka pi ma Pasila. sama la ma Pasila li lon poka pi [[telo suli Alansi]].
ma Pasila la kasi mute en soweli mute en akesi mute en kala mute en pipi mute li lon. ma ni la ma kasi Amasonja en ma kasi telo Pantana en ma kasi pi seli lili Kasinka en ma kasi Alansi en ma kasi Sekatu en ma mute ante li lon. pakala pi ma kasi ni li ike tawa ma ale.
ma Pasila la jan mute en kulupu ante li lon.
==tenpo pini==
[[sitelen:Meirelles-primeiramissa2.jpg|thumb|ijo pi nasin sewi Katolika nanpa wan lon ma Pasila, jan pi nasin sewi tan tomo tawa telo pi jan Petu Awali Kapa]]
=== tenpo pi lawa Potuke ===
tenpo pini suli la, jan li lon ma Pasila. kulupu jan nanpa wan pi tenpo pini li mute, kulupu ni pi mute lili li kulupu Tupi e kulupu Se. {{nimi ijo|[[jan Petu Awali Kapa]]|Pedro Álvares Cabral|toki Potuke}} tan [[ma Potuke]] li kama sona e ma Pasila lon tenpo pi sike suno nanpa 1500. tenpo sike 1530 tawa tenpo sike 1822 la, ma Potuke li lawa e ma Pasila. tenpo poka pini la, ma Pasila en ma Potuke li sama tawa ma pi jan lawa pi ma Potuke. taso, tenpo sike 1822 la, ma Pasila li kama wan taso. tenpo open la, jan wan li lawa e ma Pasila, taso tenpo sike nanpa 1889 tawa tenpo ni la, jan mute ken lawa.
=== lawa wan pi ma Pasila ===
==== jo jan ====
tenpo pi lawa Potuke tawa tenpo pi sike suno nanpa 1850 la, [[jo jan|esun pi jan jo]] li pana e jan pimeja mute tawa ma Pasila. sike suno 1888 la jan jo li ike tawa lipu lawa pi ma Pasila.
=== ijo jan pi ma Pasila ===
tenpo sike 1889 la jan utala pi ma Pasila lanpan e lawa tan jan Petu nanpa tu.
tenpo sike 1964 la jan utala pi ma Pasila [[lanpan lawa pi jan utala pi ma Pasiju lon tenpo sike 1964|lanpan e lawa]]. tenpo ni tawa tenpo sike 1985 la, jan utala pi ma Pasila li lawa e ma Pasila. taso tenpo ni la, jan ale li ken lawa. jan li olin ala e kulupu lawa la jan ni mute li moli. jan mute li sona e ni: kulupu utala li moli e {{nimi ijo|[[jan Wasimi Keso]]|Vladimir Herzog|toki Potuke}} li toki e ni: jan li moli e ona. ma Pasila jo e mani suli tan ni: kulupu lawa li esun e mani mute. mani suli li sama ala. mani pi jan mani mute li suli mute. mani pi jan jo lili li suli ala. jan lawa li nimi {{nimi ijo|mani suli pi ken ala lon ma Pasila|Milagre econômico brasileiro|toki Potuke}}.
tenpo sike 1988 la kulupu lawa li pali e lipu lawa sewi. lipu lawa sewi pi tenpo sike 1988 li lipu lawa sewi lon ma Pasila nanpa wan pi toki e ni: jan pi ken ala lukin e sitelen ken jo e lawa. lipu li toki e ni: jan ale pi ma Pasila jo e tomo e sijelo kama pona e sona. tenpo ni la ma Pasila li jo e mani lili tan ni: kulupu utala li esun e mani mute. kulupu lawa ken ala pana mani tawa jan esun pi ma ante. mani ma Pasila li wawa ala. esun kepeken ona li wile e mani mute tawa ijo lili. {{nimi ijo|[[jan Epakase]]|FHC, Fernando Henrique Cardoso|toki Potuke}} li pali e mani sin tan ni.
==ma==
ma ante mute li lon ma Pasila. ma ni li ma suli nanpa wan lon ma Sulamelika. kin ma ni li ma suli nanpa luka lon ma mi. lon ma Pasila li [[ma kasi Amasonija]] e [[ma kasi Kasinka]] e [[ma kasi Sekatu]] e [[ma kasi Alansi]] e [[ma kasi Pantana]] e [[ma kasi Panpa]].
=== nasin telo ===
nasin telo suli lon ma Pasila li [[nasin telo Amasona]] en [[nasin telo San Pansiku]] en [[nasin telo Palana]].
=== nena ma ===
nena ma suli nanpa wan lon ma Pasila li {{nimi ijo|nena ma Nepina|Pico da Neblina|Toki Potuke|ipa=[ˈpiku dɐ neˈblĩnɐ]}}. ni li lon [[ma Kolama]]. nena ma ante li {{nimi ijo|nena ma Kolama|Monte Roraima|Toki Potuke|ipa=}}. kulupu nena mute li lon ma Pasila kin. mute lili li {{nimi ijo|[[kulupu nena Mansikela]]|Serra da Mantiqueira|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena Epinjasu]]|Serra do Espinhaço|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena pi telo suli]]|Serra do Mar|Toki Potuke|ipa=}}.
===ma kipisi===
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:120px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:120px;" |nimi toki Potuke!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]!! style="width:85px;" |nanpa jan
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Acre.svg|20px|frameless]] [[ma Aki]]|| ''Acre (AC)''||[[ma tomo Kiju Panku]]||942 123
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Alagoas.svg|20px|frameless]] [[ma Alakowa]]|| ''Alagoas (AL)''||[[ma tomo Masejo]]||3 407 562
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amapá.svg|20px|frameless]] [[ma Amapa]]||''Amapá (AP)''||[[ma tomo Makapa]]||904 535
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amazonas.svg|20px|frameless]] [[ma Amasona]]||''Amazonas (AM)''||[[ma tomo Manasu]] ||4 235 555
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Bahia.svg|20px|frameless]] [[ma Pawija]]||''Bahia (BA)''||[[ma tomo Sawato]]||15 128 926
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Ceará.svg|20px|frameless]] [[ma Sejala]]||''Ceará (CE)''||[[ma tomo Potalesa]]||8 952 013
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal (Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]||''Distrito Federal (DF)''||[[ma tomo Pasilija]]||3 204 720
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Espírito_Santo.svg|20px|frameless]] [[ma Epilitu Santu]]||''Espírito Santo (ES)''||[[ma tomo Witolija]]||4 058 378
|-
|[[sitelen:Flag_of_Goiás.svg|20px|frameless]] [[ma Koja]]||''Goiás (GO)''||[[ma tomo Kojanja]]||7 202 463
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Maranhão.svg|20px|frameless]] [[ma Malanjan]]|| ''Maranhão (MA)''||[[ma tomo San Luwi]]||7 206 271
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu]]||''Mato Grosso (MT)''||[[ma tomo Kujapa]] ||3 394 102
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu anpa]]|| ''Mato Grosso do Sul (MS)''|| [[ma tomo Kanpu Kansi]]|| 2 880 308
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Minas_Gerais.svg|20px|frameless]] [[ma Mina Selasi]]||''Minas Gerais (MG)''||[[ma tomo Pelu Olisonsi]]||21 279 353
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]||''Pará (PA)''||[[ma tomo Pelen]]||8 639 532
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Paraíba.svg|20px|frameless]] [[ma Palawipa]]||''Paraíba (PB)''||[[ma tomo Sowan Pesowa]]||4 175 326
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Paraná.svg|20px|frameless]] [[ma Palana]] ||''Paraná (PR)''||[[ma tomo Kulisipa]] ||11 623 091
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Pernambuco.svg|20px|frameless]] [[ma Penanpuku]] ||''Pernambuco (PE)''|| [[ma tomo Kesipi]]||9 645 321
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Piauí.svg|20px|frameless]] [[ma Pijawi]]||''Piauí (PI)''||[[ma tomo Telesina]]||3 341 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg|20px|frameless]] [[ma Kiju Si Sanelu]]||''Rio de Janeiro (RJ)''||[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]|| 17 365 809
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi sewi]]||''Rio Grande do Norte (RN)''||[[ma tomo Nata]]||3 619 619
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi lete]]||''Rio Grande do Sul (RS)''||[[ma tomo Potu Aleki]]||11 465 252
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Rondônia.svg|20px|frameless]] [[ma Kontonja]]||''Rondônia (RO)''||[[ma tomo Potu Weju]]||1 837 905
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Roraima.svg|20px|frameless]] [[ma Kolama]]|| ''Roraima (RR)''||[[ma tomo Powa Wita]]||708 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Santa_Catarina.svg|20px|frameless]] [[ma Santa Katalina]]||''Santa Catarina (SC)''||[[ma tomo Polijanopoli]]||7 218 704
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Estado_de_São_Paulo.svg|20px|frameless]] [[ma San Palu]]|| ''São Paulo (SP)'' ||[[ma tomo San Palu]]||46 302 753
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Sergipe.svg|20px|frameless]] [[ma Sesipi]]|| ''Sergipe (SE)''||[[ma tomo Alakasu]]||2 403 563
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Tocantins.svg|20px|frameless]] [[ma Tokansin]]|| ''Tocantins (TO)''||[[ma tomo Pama]] ||1 692 452
|}
====ma kipisi pi tenpo pini====
tenpo pini la ma kipisi lon ma Pasila li:
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:85px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:85px;" |nimi toki Potuke
!tenpo sike!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]
|-
|ma Penantu Si Nolonja
|''Fernando de Noronha (FN)''
|1942 - 1988
|ma tomo Wila Tu Kemesiju
|-
|ma Ikasu|| ''Iguaçu (IC)''
|1943 - 1946||ma tomo Ikasu (nimi tenpo ni: ma tomo Lalansela Tu Su)
|-
|ma Ponta Polan
|''Ponta Porã (PP)''
|1943 - 1946
|ma tomo Ponta Polan
|-
|ma Kanapala
|''Guanabara (GB)''
|1960 - 1975
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|}
===ma tomo suli===
[[sitelen:Contrasts of Rio de Janeiro - Rocinha, Ipanema, and Mountains at Sunrise.jpg|300px|thumb|sitelen pi [[ma tomo Kiju Si Sanelu]]]]
tenpo sike 2024 la ma tomo suli pi ma Pasila li ni li jo e nanpa jan ni:
{| class="sortable wikitable"
|+ ma tomo suli pi ma Palisa<ref>[https://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2021/estimativa_dou_2021.pdf Estimativas da população residente no Brasil e unidades de federação com data de referência em 1º de julho de 2021] ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (toki Potuke)</ref>
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:100px;" |ma tomo
! style="width:100px;" |nimi mama
! style="width:100px;" |ma kipisi
! style="width:100px;" |nanpa jan
|-
! 1
|[[ma tomo San Palu]]
|''São Paulo''
| ''[[ma San Palu]]''
|11 895 578
|-
!2
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|''Rio de Janeiro''
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|6 729 894
|-
!3
|[[ma tomo Pasilija]]
|''Brasília''
|''[[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]''
|2 982 818
|-
!4
|[[ma tomo Potalesa]]
| ''Fortaleza''
|''[[ma Sejala]]''
|2 574 412
|-
!5
| [[ma tomo Sawato]]
|''Salvador''
|''[[ma Pawija]]''
|2 568 928
|-
!6
|[[ma tomo Pelu Olisonsi]]
|''Belo Horizonte''
|''[[ma Mina Selasi]]''
|2 416 339
|-
!7
| [[ma tomo Manasu]]
|''Manaus''
|''[[ma Amasona]]''
|2 279 686
|-
!8
| [[ma tomo Kulisipa]]
| ''Curitiba''
|''[[ma Palana]]''
| 1 829 225
|-
!9
|[[ma tomo Kesipi]]
|''Recife''
| ''[[ma Penanpuku]]''
|1 587 707
|-
!10
|[[ma tomo Kojanja]]
| ''Goiânia''
|''[[ma Koja]]''
|1 494 599
|-
!11
| [[ma tomo Pelen]]
|''Belém''
| ''[[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]''
|1 398 531
|-
!12
|[[ma tomo Potu Aleki]]
|''Porto Alegre''
|''[[ma Kijukansi anpa]]''
| 1 389 322
|-
!13
|[[ma tomo Kaluju]]
| ''Guarulhos''
| ''[[ma San Palu]]''
|1 345 364
|-
!14
|[[ma tomo Kanpina]]
|''Campinas''
|''[[ma San Palu]]''
|1 185 977
|-
!15
|[[ma tomo San Luwi]]
|''São Luís''
|''[[ma Malanjan]]''
| 1 088 057
|-
!17
|[[ma tomo Masejo]]
|''Maceió''
|''[[ma Alakowa]]''
|994 464
|-
!16
|[[ma tomo San Konsalu]]
|''São Gonçalo''
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|960 652
|-
!18
|[[ma tomo Kanpu Kansi]]
|''Campo Grande''
|''[[ma Matu Kosu anpa]]''
|954 537
|-
!19
|[[ma tomo Telesina]]
|''Teresina''
|''[[ma Pijawi]]''
|902 644
|-
! 20
|[[ma tomo Sowan Pesowa]]
|''João Pessoa''
|''[[ma Palawipa]]''
|888 679
|-
! 21
|[[ma tomo Tuki Si Kasija]]
|Duque de Caxias
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|866 347
|-
!22
|[[ma tomo Nowa Ikasu]]
| Nova Iguaçu
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|843 046
|-
!23
|[[ma tomo San Penatu Tu Kanpu]]
|São Bernado do Campo
|''[[ma San Palu]]''
|840 499
|-
!24
|[[ma tomo Nata]]
| Natal
|[[ma Kijukansi sewi|''ma Kijukansi sewi'']]
|785 368
|-
! 25
|[[ma tomo Santu Ante]]
|Santo André
|''[[ma San Palu]]''
|778 711
|}
[[ma tomo Pasilija]] li ma tomo lawa pi ma Pasila. ma tomo ni lon ma lili lawa.
==jan==
[[musi pi sike noka]] li pona tawa jan mute lon ma Pasila. jan mute ken musi pona e ona.
===jan lawa===
{| class="sortable wikitable"
|+ jan lawa pi ma Palisa
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:75px;" |jan lawa
! style="width:75px;" |nimi mama
! style="width:75px;" |tenpo sike
! style="width:400px;" |kulupu
! style="width:200px;" |jan lawa nanpa tu
|-
!1
|[[jan Tejotolo Ta Ponseka]]
|''Deodoro da Fonseca''
| 1891
|kulupu utala
|[[jan Polijanu Pesotu]] (toki Potuke: ''Floriano Peixoto'')
|-
!2
|[[jan Polijanu Pesotu]]
|''Floriano Peixoto''
|—
|kulupu utala
|jan ala
|-
!3
|[[jan Putensi Si Molasi]]
|''Prudente de Morais''
|1894
|kulupu Kepupikanu Petela (toki Potuke: ''Partido Republicano Federal'')
|[[jan Manuwe Witolinu]] (toki Potuke: ''Manuel Vitorino'')
|-
!4
|[[jan Kanpu Sali]]
|''Campos Sales''
|1898
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Losa I Siwa]] (toki Potuke: ''Francisco Rosa e Silva'')
|-
!5
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1902
| kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Aponsu Pena]] (toki Potuke: ''Afonso Pena'')
|-
!6
| [[jan Aponsu Pena]]
|''Afonso Pena''
|1906
| kulupu kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Nilu Pesanja]] (toki Potuke: ''Nilo Peçanha'')
|-
!7
|[[jan Nilu Pesanja]]
|''Nilo Peçanha''
|—
| kulupu Kepupikanu pi ma Liju (toki Potuke: ''Partido Republicano Fluminense'')
|jan ala
|-
!8
|[[jan Emi Ta Ponseka]]
| ''Hermes da Fonseca''
|1910
|kulupu Kepupikanu-Konsewato (toki Potuke: ''Partido Republicano Conservador'')
|[[jan Wensela Pa]] (toki Potuke: ''Venceslau Brás'')
|-
!9
|[[jan Wensela Pa]]
|''Venceslau Brás''
| 1914
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Upanu Santu]] (toki Potuke: ''Urbano Santos'')
|-
! —
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1918
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'')
|-
!10
|[[jan Tepin Molela]]
|''Delfim Moreira''
|—
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|jan ala
|-
!11
|[[jan Epitasiju Pesowa]]
|''Epitácio Pessoa''
|1919
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'') e [[jan Puwenu Si Pawa]] (toki Potuke: ''Bueno de Paiva'')
|-
!12
|[[jan Atu Penasi]]
|''Artur Bernardes''
|1922
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Etasiju Kowinpa]] (toki Potuke: ''Estácio Coimbra'')
|-
!13
| [[jan Wasinton Luwi]]
|''Washington Luís Pereira de Sousa''
|1926
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Melu Wijana]] (toki Potuke: ''Melo Viana'')
|-
!—
|[[jan Suliju Pesi]]
|''Júlio Prestes''
|1930
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Wita Sowali]] (toki Potuke: ''Vital Soares'')
|-
! —
|lawa pi kulupu utala pi 1930
|''Junta Militar de 1930''
|—
|kulupu utala
|—
|-
!14
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1934
|kulupu ala
|jan ala
|-
!15
| [[jan Sose Linjali]]
|''José Linhares''
|—
|kulupu ala
|jan ala
|-
!16
|[[jan Eliku Kapa Tuta]]
|''Eurico Gaspar Dutra''
|1945
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Neleju Kamu]] (toki Potuke: ''Nereu Ramos'')
|-
!17
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1950
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|[[jan Kape Piju]] (toki Potuke: ''João Fernandes Café Filho'')
|-
!18
|[[jan Kape Piju]]
|''João Fernandes Café Filho''
|—
|kulupu Sosija-Pokesita (toki Potuke: ''Partido Social Progressista'')
| jan ala
|-
!19
|[[jan Kalu Lu]]
|''Carlos Luz''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!20
|[[jan Neleju Kamu]]
| ''Nereu Ramos''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!21
|[[jan Sotaka]]
|''Juscelino Kubitschek "JK"''
|1955
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!22
|[[jan Sanju Katu]]
|''Jânio Quadros''
|1960
|kulupu Petejeni (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Nacional, '''PTN''''')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!23
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
| kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!24
|[[jan Sangu|jan Sanku]]
|''João Goulart "Jango"''
| —
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|jan ala
|-
!25
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!26
|[[jan Unpetu Katelu Panku]]
|''Humberto Castelo Branco''
|1964
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Sose Malija Akimin]] (toki Potuke: ''José Maria Alkmin'')
|-
!27
|[[jan Atu Ta Kota I Siwa]]
|''Artur da Costa e Silva''
|1966
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Petu Alesu]] (toki Potuke: ''Pedro Aleixo'')
|-
! —
|[[jan Petu Alesu]]
|''Pedro Aleixo''
|—
| kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|jan ala
|-
!—
|lawa pi kulupu utala pi 1969
|''Junta Militar de 1969''
|—
| kulupu utala
| —
|-
! 28
|[[jan Emiliju Kakatasu Mesisi]]
|''Emílio Garrastazu Médici''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Akutu Katemake]] (toki Potuke: ''Augusto Rademaker'')
|-
!29
|[[jan Enetu Kase]]
|''Ernesto Geisel''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Atapetu Pelela Tu Santu]] (toki Potuke: ''Adalberto Pereira dos Santos'')
|-
!30
| [[jan Sowan Pikeletu|jan Suwan Pikeletu]]
| ''João Figueiredo''
|1978
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''') e kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Alelijanu Sawi]] (toki Potuke: ''Aureliano Chaves'')
|-
!—
|[[jan Tanketu Newi]]
|''Tancredo Neves''
|1985
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|[[jan Sose Sane|jan Suse Sane]] (toki Potuke: ''José Sarney'')
|-
!31
|[[jan Sose Sane|jan Suse Sane]]
|''José Sarney''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!32
|[[jan Penantu Kolo]]
|''Fernando Collor''
|1989
|kulupu pi pali sin ma (toki Potuke: ''Partido da Reconstrução Nacional'')
|[[jan Itama Panku]] (toki Potuke: ''Itamar Franco'')
|-
!33
|[[jan Itama Panku]]
|''Itamar Franco''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
! 34
|[[jan Penantu Enliki Katosu|jan Epakase]]
|''Fernando Henrique Cardoso''
|1994 e 1998
|kulupu Sosija-Temokasija pi ma Pasila (toki Potuke: ''Partido da Social Democracia Brasileira'')
|[[jan Maku Masije]] (toki Potuke: ''Marco Maciel'')
|-
!35
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2002 e 2006
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Sose Alenka|jan Suse Alenka]] (toki Potuke: ''José Alencar'')
|-
!36
|[[jan Sima Kusepi]]
|''Dilma Rousseff''
| 2010 e 2014
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Mise Teme]] (toki Potuke: ''Michel Temer'')
|-
!37
|[[jan Mise Teme]]
|''Michel Temer''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!38
|[[jan Sawi Posonalu]]
|''Jair Bolsonaro''
|2018
|kulupu Sosija-Lipela (toki Potuke: ''Partido Social Liberal'') en kulupu Lipela (toki Potuke: ''Partido Liberal'')
|[[jan Amiton Molan]] (toki Potuke: ''Hamilton Mourão'')
|-
!39
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2022
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Selatu Akimin]] (toki Potuke: ''Geraldo Alckmin'')
|}
{{ma kipisi pi ma Pasiju}}
==tan sona==
<references />
{{DEFAULTSORT:Pasiju, ma}}
[[kulupu:ma]]
[[kulupu:ma Pasiju]]
[[kulupu:ma Amelika seli]]
[[kulupu:ma lawa]]
8dg5ntptijpfqrbnxd3f7cwoqoziz1j
72932
72931
2026-11-09T20:13:57Z
~2026-59489-17
8548
Sose -> Suse
72932
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Pasila
| nimi mama = Brasil
| ma =
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of Brazil.svg|border|130px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Brazil.svg|130px]]
| kalama musi ma = ''Hino Nacional Brasileiro''<br>(kalama musi ma pi ma Pasila)<br>[[sitelen:Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg]]
| ma tomo lawa = [[ma tomo Pasilija]]
| mute jan la ma tomo suli = [[ma tomo San Palu]]
| ma suli = [[ma Amelika seli]]
| toki lawa = [[toki Potuke]], [[toki luka Pasiju]]
| toki ante = toki mute pi ma Pasiju, toki pi [[ma suli Elopa]] ([[toki Italija]], [[toki Tosi]])
| nasin sewi = [[kulupu Katolika]] (65%), kulupu Potesu (22%) (sona tan tenpo suno 2010)
| nasin lawa =
| jan lawa = [[jan Lula]]
| tenpo open =
| tenpo pini =
| mani = [[mani Keja]] (R$)
| tenpo = UTC−05:00 tawa UTC−02:00
| ISO 3166 = BR
| sitelen ma = [[File:BRA orthographic.svg|260px]]
| toki anpa pi sitelen ma = sitelen ma pi ma Pasiju
| lipu ilo = [https://www.gov.br gov.br]
| ma lili =
}}
{{nimi ijo|'''ma Pasila'''|Brasil|toki Potuke||ipa=[bɾaˈziw]}} anu '''ma Pasiju''' li [[ma]] suli lon [[ma Amelika seli]]. toki lawa pi ma Pasila li [[toki Potuke]]. ma pi toki Potuke la ona li ma pi suli nanpa wan. jan Pasila pi kute ala li toki kepeken [[toki luka|toki luka Pasila]] (toki Libras). ma tomo lawa ona li ma tomo Pasilija. ma tomo pi suli nanpa wan li ma tomo San Palu.
[[ma Ulukawi]] en [[ma Alensina]] en [[ma Palakawi]] en [[ma Polipija]] en [[ma Pelu]] en [[ma Kolonpija]] en [[ma Penesuwela]] en [[ma Kajana]] en [[ma Suliname]] en [[ma Kijan]] li lon poka pi ma Pasila. sama la ma Pasila li lon poka pi [[telo suli Alansi]].
ma Pasila la kasi mute en soweli mute en akesi mute en kala mute en pipi mute li lon. ma ni la ma kasi Amasonja en ma kasi telo Pantana en ma kasi pi seli lili Kasinka en ma kasi Alansi en ma kasi Sekatu en ma mute ante li lon. pakala pi ma kasi ni li ike tawa ma ale.
ma Pasila la jan mute en kulupu ante li lon.
==tenpo pini==
[[sitelen:Meirelles-primeiramissa2.jpg|thumb|ijo pi nasin sewi Katolika nanpa wan lon ma Pasila, jan pi nasin sewi tan tomo tawa telo pi jan Petu Awali Kapa]]
=== tenpo pi lawa Potuke ===
tenpo pini suli la, jan li lon ma Pasila. kulupu jan nanpa wan pi tenpo pini li mute, kulupu ni pi mute lili li kulupu Tupi e kulupu Se. {{nimi ijo|[[jan Petu Awali Kapa]]|Pedro Álvares Cabral|toki Potuke}} tan [[ma Potuke]] li kama sona e ma Pasila lon tenpo pi sike suno nanpa 1500. tenpo sike 1530 tawa tenpo sike 1822 la, ma Potuke li lawa e ma Pasila. tenpo poka pini la, ma Pasila en ma Potuke li sama tawa ma pi jan lawa pi ma Potuke. taso, tenpo sike 1822 la, ma Pasila li kama wan taso. tenpo open la, jan wan li lawa e ma Pasila, taso tenpo sike nanpa 1889 tawa tenpo ni la, jan mute ken lawa.
=== lawa wan pi ma Pasila ===
==== jo jan ====
tenpo pi lawa Potuke tawa tenpo pi sike suno nanpa 1850 la, [[jo jan|esun pi jan jo]] li pana e jan pimeja mute tawa ma Pasila. sike suno 1888 la jan jo li ike tawa lipu lawa pi ma Pasila.
=== ijo jan pi ma Pasila ===
tenpo sike 1889 la jan utala pi ma Pasila lanpan e lawa tan jan Petu nanpa tu.
tenpo sike 1964 la jan utala pi ma Pasila [[lanpan lawa pi jan utala pi ma Pasiju lon tenpo sike 1964|lanpan e lawa]]. tenpo ni tawa tenpo sike 1985 la, jan utala pi ma Pasila li lawa e ma Pasila. taso tenpo ni la, jan ale li ken lawa. jan li olin ala e kulupu lawa la jan ni mute li moli. jan mute li sona e ni: kulupu utala li moli e {{nimi ijo|[[jan Wasimi Keso]]|Vladimir Herzog|toki Potuke}} li toki e ni: jan li moli e ona. ma Pasila jo e mani suli tan ni: kulupu lawa li esun e mani mute. mani suli li sama ala. mani pi jan mani mute li suli mute. mani pi jan jo lili li suli ala. jan lawa li nimi {{nimi ijo|mani suli pi ken ala lon ma Pasila|Milagre econômico brasileiro|toki Potuke}}.
tenpo sike 1988 la kulupu lawa li pali e lipu lawa sewi. lipu lawa sewi pi tenpo sike 1988 li lipu lawa sewi lon ma Pasila nanpa wan pi toki e ni: jan pi ken ala lukin e sitelen ken jo e lawa. lipu li toki e ni: jan ale pi ma Pasila jo e tomo e sijelo kama pona e sona. tenpo ni la ma Pasila li jo e mani lili tan ni: kulupu utala li esun e mani mute. kulupu lawa ken ala pana mani tawa jan esun pi ma ante. mani ma Pasila li wawa ala. esun kepeken ona li wile e mani mute tawa ijo lili. {{nimi ijo|[[jan Epakase]]|FHC, Fernando Henrique Cardoso|toki Potuke}} li pali e mani sin tan ni.
==ma==
ma ante mute li lon ma Pasila. ma ni li ma suli nanpa wan lon ma Sulamelika. kin ma ni li ma suli nanpa luka lon ma mi. lon ma Pasila li [[ma kasi Amasonija]] e [[ma kasi Kasinka]] e [[ma kasi Sekatu]] e [[ma kasi Alansi]] e [[ma kasi Pantana]] e [[ma kasi Panpa]].
=== nasin telo ===
nasin telo suli lon ma Pasila li [[nasin telo Amasona]] en [[nasin telo San Pansiku]] en [[nasin telo Palana]].
=== nena ma ===
nena ma suli nanpa wan lon ma Pasila li {{nimi ijo|nena ma Nepina|Pico da Neblina|Toki Potuke|ipa=[ˈpiku dɐ neˈblĩnɐ]}}. ni li lon [[ma Kolama]]. nena ma ante li {{nimi ijo|nena ma Kolama|Monte Roraima|Toki Potuke|ipa=}}. kulupu nena mute li lon ma Pasila kin. mute lili li {{nimi ijo|[[kulupu nena Mansikela]]|Serra da Mantiqueira|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena Epinjasu]]|Serra do Espinhaço|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena pi telo suli]]|Serra do Mar|Toki Potuke|ipa=}}.
===ma kipisi===
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:120px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:120px;" |nimi toki Potuke!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]!! style="width:85px;" |nanpa jan
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Acre.svg|20px|frameless]] [[ma Aki]]|| ''Acre (AC)''||[[ma tomo Kiju Panku]]||942 123
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Alagoas.svg|20px|frameless]] [[ma Alakowa]]|| ''Alagoas (AL)''||[[ma tomo Masejo]]||3 407 562
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amapá.svg|20px|frameless]] [[ma Amapa]]||''Amapá (AP)''||[[ma tomo Makapa]]||904 535
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amazonas.svg|20px|frameless]] [[ma Amasona]]||''Amazonas (AM)''||[[ma tomo Manasu]] ||4 235 555
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Bahia.svg|20px|frameless]] [[ma Pawija]]||''Bahia (BA)''||[[ma tomo Sawato]]||15 128 926
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Ceará.svg|20px|frameless]] [[ma Sejala]]||''Ceará (CE)''||[[ma tomo Potalesa]]||8 952 013
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal (Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]||''Distrito Federal (DF)''||[[ma tomo Pasilija]]||3 204 720
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Espírito_Santo.svg|20px|frameless]] [[ma Epilitu Santu]]||''Espírito Santo (ES)''||[[ma tomo Witolija]]||4 058 378
|-
|[[sitelen:Flag_of_Goiás.svg|20px|frameless]] [[ma Koja]]||''Goiás (GO)''||[[ma tomo Kojanja]]||7 202 463
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Maranhão.svg|20px|frameless]] [[ma Malanjan]]|| ''Maranhão (MA)''||[[ma tomo San Luwi]]||7 206 271
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu]]||''Mato Grosso (MT)''||[[ma tomo Kujapa]] ||3 394 102
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu anpa]]|| ''Mato Grosso do Sul (MS)''|| [[ma tomo Kanpu Kansi]]|| 2 880 308
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Minas_Gerais.svg|20px|frameless]] [[ma Mina Selasi]]||''Minas Gerais (MG)''||[[ma tomo Pelu Olisonsi]]||21 279 353
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]||''Pará (PA)''||[[ma tomo Pelen]]||8 639 532
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Paraíba.svg|20px|frameless]] [[ma Palawipa]]||''Paraíba (PB)''||[[ma tomo Sowan Pesowa]]||4 175 326
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Paraná.svg|20px|frameless]] [[ma Palana]] ||''Paraná (PR)''||[[ma tomo Kulisipa]] ||11 623 091
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Pernambuco.svg|20px|frameless]] [[ma Penanpuku]] ||''Pernambuco (PE)''|| [[ma tomo Kesipi]]||9 645 321
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Piauí.svg|20px|frameless]] [[ma Pijawi]]||''Piauí (PI)''||[[ma tomo Telesina]]||3 341 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg|20px|frameless]] [[ma Kiju Si Sanelu]]||''Rio de Janeiro (RJ)''||[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]|| 17 365 809
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi sewi]]||''Rio Grande do Norte (RN)''||[[ma tomo Nata]]||3 619 619
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi lete]]||''Rio Grande do Sul (RS)''||[[ma tomo Potu Aleki]]||11 465 252
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Rondônia.svg|20px|frameless]] [[ma Kontonja]]||''Rondônia (RO)''||[[ma tomo Potu Weju]]||1 837 905
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Roraima.svg|20px|frameless]] [[ma Kolama]]|| ''Roraima (RR)''||[[ma tomo Powa Wita]]||708 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Santa_Catarina.svg|20px|frameless]] [[ma Santa Katalina]]||''Santa Catarina (SC)''||[[ma tomo Polijanopoli]]||7 218 704
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Estado_de_São_Paulo.svg|20px|frameless]] [[ma San Palu]]|| ''São Paulo (SP)'' ||[[ma tomo San Palu]]||46 302 753
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Sergipe.svg|20px|frameless]] [[ma Sesipi]]|| ''Sergipe (SE)''||[[ma tomo Alakasu]]||2 403 563
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Tocantins.svg|20px|frameless]] [[ma Tokansin]]|| ''Tocantins (TO)''||[[ma tomo Pama]] ||1 692 452
|}
====ma kipisi pi tenpo pini====
tenpo pini la ma kipisi lon ma Pasila li:
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:85px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:85px;" |nimi toki Potuke
!tenpo sike!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]
|-
|ma Penantu Si Nolonja
|''Fernando de Noronha (FN)''
|1942 - 1988
|ma tomo Wila Tu Kemesiju
|-
|ma Ikasu|| ''Iguaçu (IC)''
|1943 - 1946||ma tomo Ikasu (nimi tenpo ni: ma tomo Lalansela Tu Su)
|-
|ma Ponta Polan
|''Ponta Porã (PP)''
|1943 - 1946
|ma tomo Ponta Polan
|-
|ma Kanapala
|''Guanabara (GB)''
|1960 - 1975
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|}
===ma tomo suli===
[[sitelen:Contrasts of Rio de Janeiro - Rocinha, Ipanema, and Mountains at Sunrise.jpg|300px|thumb|sitelen pi [[ma tomo Kiju Si Sanelu]]]]
tenpo sike 2024 la ma tomo suli pi ma Pasila li ni li jo e nanpa jan ni:
{| class="sortable wikitable"
|+ ma tomo suli pi ma Palisa<ref>[https://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2021/estimativa_dou_2021.pdf Estimativas da população residente no Brasil e unidades de federação com data de referência em 1º de julho de 2021] ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (toki Potuke)</ref>
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:100px;" |ma tomo
! style="width:100px;" |nimi mama
! style="width:100px;" |ma kipisi
! style="width:100px;" |nanpa jan
|-
! 1
|[[ma tomo San Palu]]
|''São Paulo''
| ''[[ma San Palu]]''
|11 895 578
|-
!2
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|''Rio de Janeiro''
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|6 729 894
|-
!3
|[[ma tomo Pasilija]]
|''Brasília''
|''[[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]''
|2 982 818
|-
!4
|[[ma tomo Potalesa]]
| ''Fortaleza''
|''[[ma Sejala]]''
|2 574 412
|-
!5
| [[ma tomo Sawato]]
|''Salvador''
|''[[ma Pawija]]''
|2 568 928
|-
!6
|[[ma tomo Pelu Olisonsi]]
|''Belo Horizonte''
|''[[ma Mina Selasi]]''
|2 416 339
|-
!7
| [[ma tomo Manasu]]
|''Manaus''
|''[[ma Amasona]]''
|2 279 686
|-
!8
| [[ma tomo Kulisipa]]
| ''Curitiba''
|''[[ma Palana]]''
| 1 829 225
|-
!9
|[[ma tomo Kesipi]]
|''Recife''
| ''[[ma Penanpuku]]''
|1 587 707
|-
!10
|[[ma tomo Kojanja]]
| ''Goiânia''
|''[[ma Koja]]''
|1 494 599
|-
!11
| [[ma tomo Pelen]]
|''Belém''
| ''[[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]''
|1 398 531
|-
!12
|[[ma tomo Potu Aleki]]
|''Porto Alegre''
|''[[ma Kijukansi anpa]]''
| 1 389 322
|-
!13
|[[ma tomo Kaluju]]
| ''Guarulhos''
| ''[[ma San Palu]]''
|1 345 364
|-
!14
|[[ma tomo Kanpina]]
|''Campinas''
|''[[ma San Palu]]''
|1 185 977
|-
!15
|[[ma tomo San Luwi]]
|''São Luís''
|''[[ma Malanjan]]''
| 1 088 057
|-
!17
|[[ma tomo Masejo]]
|''Maceió''
|''[[ma Alakowa]]''
|994 464
|-
!16
|[[ma tomo San Konsalu]]
|''São Gonçalo''
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|960 652
|-
!18
|[[ma tomo Kanpu Kansi]]
|''Campo Grande''
|''[[ma Matu Kosu anpa]]''
|954 537
|-
!19
|[[ma tomo Telesina]]
|''Teresina''
|''[[ma Pijawi]]''
|902 644
|-
! 20
|[[ma tomo Sowan Pesowa]]
|''João Pessoa''
|''[[ma Palawipa]]''
|888 679
|-
! 21
|[[ma tomo Tuki Si Kasija]]
|Duque de Caxias
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|866 347
|-
!22
|[[ma tomo Nowa Ikasu]]
| Nova Iguaçu
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|843 046
|-
!23
|[[ma tomo San Penatu Tu Kanpu]]
|São Bernado do Campo
|''[[ma San Palu]]''
|840 499
|-
!24
|[[ma tomo Nata]]
| Natal
|[[ma Kijukansi sewi|''ma Kijukansi sewi'']]
|785 368
|-
! 25
|[[ma tomo Santu Ante]]
|Santo André
|''[[ma San Palu]]''
|778 711
|}
[[ma tomo Pasilija]] li ma tomo lawa pi ma Pasila. ma tomo ni lon ma lili lawa.
==jan==
[[musi pi sike noka]] li pona tawa jan mute lon ma Pasila. jan mute ken musi pona e ona.
===jan lawa===
{| class="sortable wikitable"
|+ jan lawa pi ma Palisa
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:75px;" |jan lawa
! style="width:75px;" |nimi mama
! style="width:75px;" |tenpo sike
! style="width:400px;" |kulupu
! style="width:200px;" |jan lawa nanpa tu
|-
!1
|[[jan Tejotolo Ta Ponseka]]
|''Deodoro da Fonseca''
| 1891
|kulupu utala
|[[jan Polijanu Pesotu]] (toki Potuke: ''Floriano Peixoto'')
|-
!2
|[[jan Polijanu Pesotu]]
|''Floriano Peixoto''
|—
|kulupu utala
|jan ala
|-
!3
|[[jan Putensi Si Molasi]]
|''Prudente de Morais''
|1894
|kulupu Kepupikanu Petela (toki Potuke: ''Partido Republicano Federal'')
|[[jan Manuwe Witolinu]] (toki Potuke: ''Manuel Vitorino'')
|-
!4
|[[jan Kanpu Sali]]
|''Campos Sales''
|1898
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Losa I Siwa]] (toki Potuke: ''Francisco Rosa e Silva'')
|-
!5
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1902
| kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Aponsu Pena]] (toki Potuke: ''Afonso Pena'')
|-
!6
| [[jan Aponsu Pena]]
|''Afonso Pena''
|1906
| kulupu kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Nilu Pesanja]] (toki Potuke: ''Nilo Peçanha'')
|-
!7
|[[jan Nilu Pesanja]]
|''Nilo Peçanha''
|—
| kulupu Kepupikanu pi ma Liju (toki Potuke: ''Partido Republicano Fluminense'')
|jan ala
|-
!8
|[[jan Emi Ta Ponseka]]
| ''Hermes da Fonseca''
|1910
|kulupu Kepupikanu-Konsewato (toki Potuke: ''Partido Republicano Conservador'')
|[[jan Wensela Pa]] (toki Potuke: ''Venceslau Brás'')
|-
!9
|[[jan Wensela Pa]]
|''Venceslau Brás''
| 1914
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Upanu Santu]] (toki Potuke: ''Urbano Santos'')
|-
! —
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1918
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'')
|-
!10
|[[jan Tepin Molela]]
|''Delfim Moreira''
|—
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|jan ala
|-
!11
|[[jan Epitasiju Pesowa]]
|''Epitácio Pessoa''
|1919
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'') e [[jan Puwenu Si Pawa]] (toki Potuke: ''Bueno de Paiva'')
|-
!12
|[[jan Atu Penasi]]
|''Artur Bernardes''
|1922
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Etasiju Kowinpa]] (toki Potuke: ''Estácio Coimbra'')
|-
!13
| [[jan Wasinton Luwi]]
|''Washington Luís Pereira de Sousa''
|1926
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Melu Wijana]] (toki Potuke: ''Melo Viana'')
|-
!—
|[[jan Suliju Pesi]]
|''Júlio Prestes''
|1930
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Wita Sowali]] (toki Potuke: ''Vital Soares'')
|-
! —
|lawa pi kulupu utala pi 1930
|''Junta Militar de 1930''
|—
|kulupu utala
|—
|-
!14
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1934
|kulupu ala
|jan ala
|-
!15
| [[jan Sose Linjali]]
|''José Linhares''
|—
|kulupu ala
|jan ala
|-
!16
|[[jan Eliku Kapa Tuta]]
|''Eurico Gaspar Dutra''
|1945
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Neleju Kamu]] (toki Potuke: ''Nereu Ramos'')
|-
!17
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1950
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|[[jan Kape Piju]] (toki Potuke: ''João Fernandes Café Filho'')
|-
!18
|[[jan Kape Piju]]
|''João Fernandes Café Filho''
|—
|kulupu Sosija-Pokesita (toki Potuke: ''Partido Social Progressista'')
| jan ala
|-
!19
|[[jan Kalu Lu]]
|''Carlos Luz''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!20
|[[jan Neleju Kamu]]
| ''Nereu Ramos''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!21
|[[jan Sotaka]]
|''Juscelino Kubitschek "JK"''
|1955
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!22
|[[jan Sanju Katu]]
|''Jânio Quadros''
|1960
|kulupu Petejeni (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Nacional, '''PTN''''')
|[[jan Sangu]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!23
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
| kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!24
|[[jan Sangu|jan Sanku]]
|''João Goulart "Jango"''
| —
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|jan ala
|-
!25
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!26
|[[jan Unpetu Katelu Panku]]
|''Humberto Castelo Branco''
|1964
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Sose Malija Akimin|jan Suse Malija Akimin]] (toki Potuke: ''José Maria Alkmin'')
|-
!27
|[[jan Atu Ta Kota I Siwa]]
|''Artur da Costa e Silva''
|1966
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Petu Alesu]] (toki Potuke: ''Pedro Aleixo'')
|-
! —
|[[jan Petu Alesu]]
|''Pedro Aleixo''
|—
| kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|jan ala
|-
!—
|lawa pi kulupu utala pi 1969
|''Junta Militar de 1969''
|—
| kulupu utala
| —
|-
! 28
|[[jan Emiliju Kakatasu Mesisi]]
|''Emílio Garrastazu Médici''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Akutu Katemake]] (toki Potuke: ''Augusto Rademaker'')
|-
!29
|[[jan Enetu Kase]]
|''Ernesto Geisel''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Atapetu Pelela Tu Santu]] (toki Potuke: ''Adalberto Pereira dos Santos'')
|-
!30
| [[jan Sowan Pikeletu|jan Suwan Pikeletu]]
| ''João Figueiredo''
|1978
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''') e kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Alelijanu Sawi]] (toki Potuke: ''Aureliano Chaves'')
|-
!—
|[[jan Tanketu Newi]]
|''Tancredo Neves''
|1985
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|[[jan Sose Sane|jan Suse Sane]] (toki Potuke: ''José Sarney'')
|-
!31
|[[jan Sose Sane|jan Suse Sane]]
|''José Sarney''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!32
|[[jan Penantu Kolo]]
|''Fernando Collor''
|1989
|kulupu pi pali sin ma (toki Potuke: ''Partido da Reconstrução Nacional'')
|[[jan Itama Panku]] (toki Potuke: ''Itamar Franco'')
|-
!33
|[[jan Itama Panku]]
|''Itamar Franco''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
! 34
|[[jan Penantu Enliki Katosu|jan Epakase]]
|''Fernando Henrique Cardoso''
|1994 e 1998
|kulupu Sosija-Temokasija pi ma Pasila (toki Potuke: ''Partido da Social Democracia Brasileira'')
|[[jan Maku Masije]] (toki Potuke: ''Marco Maciel'')
|-
!35
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2002 e 2006
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Sose Alenka|jan Suse Alenka]] (toki Potuke: ''José Alencar'')
|-
!36
|[[jan Sima Kusepi]]
|''Dilma Rousseff''
| 2010 e 2014
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Mise Teme]] (toki Potuke: ''Michel Temer'')
|-
!37
|[[jan Mise Teme]]
|''Michel Temer''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!38
|[[jan Sawi Posonalu]]
|''Jair Bolsonaro''
|2018
|kulupu Sosija-Lipela (toki Potuke: ''Partido Social Liberal'') en kulupu Lipela (toki Potuke: ''Partido Liberal'')
|[[jan Amiton Molan]] (toki Potuke: ''Hamilton Mourão'')
|-
!39
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2022
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Selatu Akimin]] (toki Potuke: ''Geraldo Alckmin'')
|}
{{ma kipisi pi ma Pasiju}}
==tan sona==
<references />
{{DEFAULTSORT:Pasiju, ma}}
[[kulupu:ma]]
[[kulupu:ma Pasiju]]
[[kulupu:ma Amelika seli]]
[[kulupu:ma lawa]]
nku6a50gxjtnuffz0ynw14iljk5pkgq
72933
72932
2026-11-09T20:14:23Z
~2026-59489-17
8548
jan Sangu -> jan Sanku
72933
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Pasila
| nimi mama = Brasil
| ma =
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of Brazil.svg|border|130px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Brazil.svg|130px]]
| kalama musi ma = ''Hino Nacional Brasileiro''<br>(kalama musi ma pi ma Pasila)<br>[[sitelen:Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg]]
| ma tomo lawa = [[ma tomo Pasilija]]
| mute jan la ma tomo suli = [[ma tomo San Palu]]
| ma suli = [[ma Amelika seli]]
| toki lawa = [[toki Potuke]], [[toki luka Pasiju]]
| toki ante = toki mute pi ma Pasiju, toki pi [[ma suli Elopa]] ([[toki Italija]], [[toki Tosi]])
| nasin sewi = [[kulupu Katolika]] (65%), kulupu Potesu (22%) (sona tan tenpo suno 2010)
| nasin lawa =
| jan lawa = [[jan Lula]]
| tenpo open =
| tenpo pini =
| mani = [[mani Keja]] (R$)
| tenpo = UTC−05:00 tawa UTC−02:00
| ISO 3166 = BR
| sitelen ma = [[File:BRA orthographic.svg|260px]]
| toki anpa pi sitelen ma = sitelen ma pi ma Pasiju
| lipu ilo = [https://www.gov.br gov.br]
| ma lili =
}}
{{nimi ijo|'''ma Pasila'''|Brasil|toki Potuke||ipa=[bɾaˈziw]}} anu '''ma Pasiju''' li [[ma]] suli lon [[ma Amelika seli]]. toki lawa pi ma Pasila li [[toki Potuke]]. ma pi toki Potuke la ona li ma pi suli nanpa wan. jan Pasila pi kute ala li toki kepeken [[toki luka|toki luka Pasila]] (toki Libras). ma tomo lawa ona li ma tomo Pasilija. ma tomo pi suli nanpa wan li ma tomo San Palu.
[[ma Ulukawi]] en [[ma Alensina]] en [[ma Palakawi]] en [[ma Polipija]] en [[ma Pelu]] en [[ma Kolonpija]] en [[ma Penesuwela]] en [[ma Kajana]] en [[ma Suliname]] en [[ma Kijan]] li lon poka pi ma Pasila. sama la ma Pasila li lon poka pi [[telo suli Alansi]].
ma Pasila la kasi mute en soweli mute en akesi mute en kala mute en pipi mute li lon. ma ni la ma kasi Amasonja en ma kasi telo Pantana en ma kasi pi seli lili Kasinka en ma kasi Alansi en ma kasi Sekatu en ma mute ante li lon. pakala pi ma kasi ni li ike tawa ma ale.
ma Pasila la jan mute en kulupu ante li lon.
==tenpo pini==
[[sitelen:Meirelles-primeiramissa2.jpg|thumb|ijo pi nasin sewi Katolika nanpa wan lon ma Pasila, jan pi nasin sewi tan tomo tawa telo pi jan Petu Awali Kapa]]
=== tenpo pi lawa Potuke ===
tenpo pini suli la, jan li lon ma Pasila. kulupu jan nanpa wan pi tenpo pini li mute, kulupu ni pi mute lili li kulupu Tupi e kulupu Se. {{nimi ijo|[[jan Petu Awali Kapa]]|Pedro Álvares Cabral|toki Potuke}} tan [[ma Potuke]] li kama sona e ma Pasila lon tenpo pi sike suno nanpa 1500. tenpo sike 1530 tawa tenpo sike 1822 la, ma Potuke li lawa e ma Pasila. tenpo poka pini la, ma Pasila en ma Potuke li sama tawa ma pi jan lawa pi ma Potuke. taso, tenpo sike 1822 la, ma Pasila li kama wan taso. tenpo open la, jan wan li lawa e ma Pasila, taso tenpo sike nanpa 1889 tawa tenpo ni la, jan mute ken lawa.
=== lawa wan pi ma Pasila ===
==== jo jan ====
tenpo pi lawa Potuke tawa tenpo pi sike suno nanpa 1850 la, [[jo jan|esun pi jan jo]] li pana e jan pimeja mute tawa ma Pasila. sike suno 1888 la jan jo li ike tawa lipu lawa pi ma Pasila.
=== ijo jan pi ma Pasila ===
tenpo sike 1889 la jan utala pi ma Pasila lanpan e lawa tan jan Petu nanpa tu.
tenpo sike 1964 la jan utala pi ma Pasila [[lanpan lawa pi jan utala pi ma Pasiju lon tenpo sike 1964|lanpan e lawa]]. tenpo ni tawa tenpo sike 1985 la, jan utala pi ma Pasila li lawa e ma Pasila. taso tenpo ni la, jan ale li ken lawa. jan li olin ala e kulupu lawa la jan ni mute li moli. jan mute li sona e ni: kulupu utala li moli e {{nimi ijo|[[jan Wasimi Keso]]|Vladimir Herzog|toki Potuke}} li toki e ni: jan li moli e ona. ma Pasila jo e mani suli tan ni: kulupu lawa li esun e mani mute. mani suli li sama ala. mani pi jan mani mute li suli mute. mani pi jan jo lili li suli ala. jan lawa li nimi {{nimi ijo|mani suli pi ken ala lon ma Pasila|Milagre econômico brasileiro|toki Potuke}}.
tenpo sike 1988 la kulupu lawa li pali e lipu lawa sewi. lipu lawa sewi pi tenpo sike 1988 li lipu lawa sewi lon ma Pasila nanpa wan pi toki e ni: jan pi ken ala lukin e sitelen ken jo e lawa. lipu li toki e ni: jan ale pi ma Pasila jo e tomo e sijelo kama pona e sona. tenpo ni la ma Pasila li jo e mani lili tan ni: kulupu utala li esun e mani mute. kulupu lawa ken ala pana mani tawa jan esun pi ma ante. mani ma Pasila li wawa ala. esun kepeken ona li wile e mani mute tawa ijo lili. {{nimi ijo|[[jan Epakase]]|FHC, Fernando Henrique Cardoso|toki Potuke}} li pali e mani sin tan ni.
==ma==
ma ante mute li lon ma Pasila. ma ni li ma suli nanpa wan lon ma Sulamelika. kin ma ni li ma suli nanpa luka lon ma mi. lon ma Pasila li [[ma kasi Amasonija]] e [[ma kasi Kasinka]] e [[ma kasi Sekatu]] e [[ma kasi Alansi]] e [[ma kasi Pantana]] e [[ma kasi Panpa]].
=== nasin telo ===
nasin telo suli lon ma Pasila li [[nasin telo Amasona]] en [[nasin telo San Pansiku]] en [[nasin telo Palana]].
=== nena ma ===
nena ma suli nanpa wan lon ma Pasila li {{nimi ijo|nena ma Nepina|Pico da Neblina|Toki Potuke|ipa=[ˈpiku dɐ neˈblĩnɐ]}}. ni li lon [[ma Kolama]]. nena ma ante li {{nimi ijo|nena ma Kolama|Monte Roraima|Toki Potuke|ipa=}}. kulupu nena mute li lon ma Pasila kin. mute lili li {{nimi ijo|[[kulupu nena Mansikela]]|Serra da Mantiqueira|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena Epinjasu]]|Serra do Espinhaço|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena pi telo suli]]|Serra do Mar|Toki Potuke|ipa=}}.
===ma kipisi===
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:120px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:120px;" |nimi toki Potuke!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]!! style="width:85px;" |nanpa jan
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Acre.svg|20px|frameless]] [[ma Aki]]|| ''Acre (AC)''||[[ma tomo Kiju Panku]]||942 123
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Alagoas.svg|20px|frameless]] [[ma Alakowa]]|| ''Alagoas (AL)''||[[ma tomo Masejo]]||3 407 562
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amapá.svg|20px|frameless]] [[ma Amapa]]||''Amapá (AP)''||[[ma tomo Makapa]]||904 535
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amazonas.svg|20px|frameless]] [[ma Amasona]]||''Amazonas (AM)''||[[ma tomo Manasu]] ||4 235 555
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Bahia.svg|20px|frameless]] [[ma Pawija]]||''Bahia (BA)''||[[ma tomo Sawato]]||15 128 926
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Ceará.svg|20px|frameless]] [[ma Sejala]]||''Ceará (CE)''||[[ma tomo Potalesa]]||8 952 013
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal (Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]||''Distrito Federal (DF)''||[[ma tomo Pasilija]]||3 204 720
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Espírito_Santo.svg|20px|frameless]] [[ma Epilitu Santu]]||''Espírito Santo (ES)''||[[ma tomo Witolija]]||4 058 378
|-
|[[sitelen:Flag_of_Goiás.svg|20px|frameless]] [[ma Koja]]||''Goiás (GO)''||[[ma tomo Kojanja]]||7 202 463
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Maranhão.svg|20px|frameless]] [[ma Malanjan]]|| ''Maranhão (MA)''||[[ma tomo San Luwi]]||7 206 271
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu]]||''Mato Grosso (MT)''||[[ma tomo Kujapa]] ||3 394 102
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu anpa]]|| ''Mato Grosso do Sul (MS)''|| [[ma tomo Kanpu Kansi]]|| 2 880 308
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Minas_Gerais.svg|20px|frameless]] [[ma Mina Selasi]]||''Minas Gerais (MG)''||[[ma tomo Pelu Olisonsi]]||21 279 353
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]||''Pará (PA)''||[[ma tomo Pelen]]||8 639 532
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Paraíba.svg|20px|frameless]] [[ma Palawipa]]||''Paraíba (PB)''||[[ma tomo Sowan Pesowa]]||4 175 326
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Paraná.svg|20px|frameless]] [[ma Palana]] ||''Paraná (PR)''||[[ma tomo Kulisipa]] ||11 623 091
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Pernambuco.svg|20px|frameless]] [[ma Penanpuku]] ||''Pernambuco (PE)''|| [[ma tomo Kesipi]]||9 645 321
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Piauí.svg|20px|frameless]] [[ma Pijawi]]||''Piauí (PI)''||[[ma tomo Telesina]]||3 341 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg|20px|frameless]] [[ma Kiju Si Sanelu]]||''Rio de Janeiro (RJ)''||[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]|| 17 365 809
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi sewi]]||''Rio Grande do Norte (RN)''||[[ma tomo Nata]]||3 619 619
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi lete]]||''Rio Grande do Sul (RS)''||[[ma tomo Potu Aleki]]||11 465 252
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Rondônia.svg|20px|frameless]] [[ma Kontonja]]||''Rondônia (RO)''||[[ma tomo Potu Weju]]||1 837 905
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Roraima.svg|20px|frameless]] [[ma Kolama]]|| ''Roraima (RR)''||[[ma tomo Powa Wita]]||708 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Santa_Catarina.svg|20px|frameless]] [[ma Santa Katalina]]||''Santa Catarina (SC)''||[[ma tomo Polijanopoli]]||7 218 704
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Estado_de_São_Paulo.svg|20px|frameless]] [[ma San Palu]]|| ''São Paulo (SP)'' ||[[ma tomo San Palu]]||46 302 753
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Sergipe.svg|20px|frameless]] [[ma Sesipi]]|| ''Sergipe (SE)''||[[ma tomo Alakasu]]||2 403 563
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Tocantins.svg|20px|frameless]] [[ma Tokansin]]|| ''Tocantins (TO)''||[[ma tomo Pama]] ||1 692 452
|}
====ma kipisi pi tenpo pini====
tenpo pini la ma kipisi lon ma Pasila li:
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:85px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:85px;" |nimi toki Potuke
!tenpo sike!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]
|-
|ma Penantu Si Nolonja
|''Fernando de Noronha (FN)''
|1942 - 1988
|ma tomo Wila Tu Kemesiju
|-
|ma Ikasu|| ''Iguaçu (IC)''
|1943 - 1946||ma tomo Ikasu (nimi tenpo ni: ma tomo Lalansela Tu Su)
|-
|ma Ponta Polan
|''Ponta Porã (PP)''
|1943 - 1946
|ma tomo Ponta Polan
|-
|ma Kanapala
|''Guanabara (GB)''
|1960 - 1975
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|}
===ma tomo suli===
[[sitelen:Contrasts of Rio de Janeiro - Rocinha, Ipanema, and Mountains at Sunrise.jpg|300px|thumb|sitelen pi [[ma tomo Kiju Si Sanelu]]]]
tenpo sike 2024 la ma tomo suli pi ma Pasila li ni li jo e nanpa jan ni:
{| class="sortable wikitable"
|+ ma tomo suli pi ma Palisa<ref>[https://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2021/estimativa_dou_2021.pdf Estimativas da população residente no Brasil e unidades de federação com data de referência em 1º de julho de 2021] ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (toki Potuke)</ref>
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:100px;" |ma tomo
! style="width:100px;" |nimi mama
! style="width:100px;" |ma kipisi
! style="width:100px;" |nanpa jan
|-
! 1
|[[ma tomo San Palu]]
|''São Paulo''
| ''[[ma San Palu]]''
|11 895 578
|-
!2
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|''Rio de Janeiro''
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|6 729 894
|-
!3
|[[ma tomo Pasilija]]
|''Brasília''
|''[[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]''
|2 982 818
|-
!4
|[[ma tomo Potalesa]]
| ''Fortaleza''
|''[[ma Sejala]]''
|2 574 412
|-
!5
| [[ma tomo Sawato]]
|''Salvador''
|''[[ma Pawija]]''
|2 568 928
|-
!6
|[[ma tomo Pelu Olisonsi]]
|''Belo Horizonte''
|''[[ma Mina Selasi]]''
|2 416 339
|-
!7
| [[ma tomo Manasu]]
|''Manaus''
|''[[ma Amasona]]''
|2 279 686
|-
!8
| [[ma tomo Kulisipa]]
| ''Curitiba''
|''[[ma Palana]]''
| 1 829 225
|-
!9
|[[ma tomo Kesipi]]
|''Recife''
| ''[[ma Penanpuku]]''
|1 587 707
|-
!10
|[[ma tomo Kojanja]]
| ''Goiânia''
|''[[ma Koja]]''
|1 494 599
|-
!11
| [[ma tomo Pelen]]
|''Belém''
| ''[[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]''
|1 398 531
|-
!12
|[[ma tomo Potu Aleki]]
|''Porto Alegre''
|''[[ma Kijukansi anpa]]''
| 1 389 322
|-
!13
|[[ma tomo Kaluju]]
| ''Guarulhos''
| ''[[ma San Palu]]''
|1 345 364
|-
!14
|[[ma tomo Kanpina]]
|''Campinas''
|''[[ma San Palu]]''
|1 185 977
|-
!15
|[[ma tomo San Luwi]]
|''São Luís''
|''[[ma Malanjan]]''
| 1 088 057
|-
!17
|[[ma tomo Masejo]]
|''Maceió''
|''[[ma Alakowa]]''
|994 464
|-
!16
|[[ma tomo San Konsalu]]
|''São Gonçalo''
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|960 652
|-
!18
|[[ma tomo Kanpu Kansi]]
|''Campo Grande''
|''[[ma Matu Kosu anpa]]''
|954 537
|-
!19
|[[ma tomo Telesina]]
|''Teresina''
|''[[ma Pijawi]]''
|902 644
|-
! 20
|[[ma tomo Sowan Pesowa]]
|''João Pessoa''
|''[[ma Palawipa]]''
|888 679
|-
! 21
|[[ma tomo Tuki Si Kasija]]
|Duque de Caxias
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|866 347
|-
!22
|[[ma tomo Nowa Ikasu]]
| Nova Iguaçu
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|843 046
|-
!23
|[[ma tomo San Penatu Tu Kanpu]]
|São Bernado do Campo
|''[[ma San Palu]]''
|840 499
|-
!24
|[[ma tomo Nata]]
| Natal
|[[ma Kijukansi sewi|''ma Kijukansi sewi'']]
|785 368
|-
! 25
|[[ma tomo Santu Ante]]
|Santo André
|''[[ma San Palu]]''
|778 711
|}
[[ma tomo Pasilija]] li ma tomo lawa pi ma Pasila. ma tomo ni lon ma lili lawa.
==jan==
[[musi pi sike noka]] li pona tawa jan mute lon ma Pasila. jan mute ken musi pona e ona.
===jan lawa===
{| class="sortable wikitable"
|+ jan lawa pi ma Palisa
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:75px;" |jan lawa
! style="width:75px;" |nimi mama
! style="width:75px;" |tenpo sike
! style="width:400px;" |kulupu
! style="width:200px;" |jan lawa nanpa tu
|-
!1
|[[jan Tejotolo Ta Ponseka]]
|''Deodoro da Fonseca''
| 1891
|kulupu utala
|[[jan Polijanu Pesotu]] (toki Potuke: ''Floriano Peixoto'')
|-
!2
|[[jan Polijanu Pesotu]]
|''Floriano Peixoto''
|—
|kulupu utala
|jan ala
|-
!3
|[[jan Putensi Si Molasi]]
|''Prudente de Morais''
|1894
|kulupu Kepupikanu Petela (toki Potuke: ''Partido Republicano Federal'')
|[[jan Manuwe Witolinu]] (toki Potuke: ''Manuel Vitorino'')
|-
!4
|[[jan Kanpu Sali]]
|''Campos Sales''
|1898
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Losa I Siwa]] (toki Potuke: ''Francisco Rosa e Silva'')
|-
!5
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1902
| kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Aponsu Pena]] (toki Potuke: ''Afonso Pena'')
|-
!6
| [[jan Aponsu Pena]]
|''Afonso Pena''
|1906
| kulupu kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Nilu Pesanja]] (toki Potuke: ''Nilo Peçanha'')
|-
!7
|[[jan Nilu Pesanja]]
|''Nilo Peçanha''
|—
| kulupu Kepupikanu pi ma Liju (toki Potuke: ''Partido Republicano Fluminense'')
|jan ala
|-
!8
|[[jan Emi Ta Ponseka]]
| ''Hermes da Fonseca''
|1910
|kulupu Kepupikanu-Konsewato (toki Potuke: ''Partido Republicano Conservador'')
|[[jan Wensela Pa]] (toki Potuke: ''Venceslau Brás'')
|-
!9
|[[jan Wensela Pa]]
|''Venceslau Brás''
| 1914
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Upanu Santu]] (toki Potuke: ''Urbano Santos'')
|-
! —
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1918
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'')
|-
!10
|[[jan Tepin Molela]]
|''Delfim Moreira''
|—
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|jan ala
|-
!11
|[[jan Epitasiju Pesowa]]
|''Epitácio Pessoa''
|1919
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'') e [[jan Puwenu Si Pawa]] (toki Potuke: ''Bueno de Paiva'')
|-
!12
|[[jan Atu Penasi]]
|''Artur Bernardes''
|1922
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Etasiju Kowinpa]] (toki Potuke: ''Estácio Coimbra'')
|-
!13
| [[jan Wasinton Luwi]]
|''Washington Luís Pereira de Sousa''
|1926
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Melu Wijana]] (toki Potuke: ''Melo Viana'')
|-
!—
|[[jan Suliju Pesi]]
|''Júlio Prestes''
|1930
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Wita Sowali]] (toki Potuke: ''Vital Soares'')
|-
! —
|lawa pi kulupu utala pi 1930
|''Junta Militar de 1930''
|—
|kulupu utala
|—
|-
!14
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1934
|kulupu ala
|jan ala
|-
!15
| [[jan Sose Linjali]]
|''José Linhares''
|—
|kulupu ala
|jan ala
|-
!16
|[[jan Eliku Kapa Tuta]]
|''Eurico Gaspar Dutra''
|1945
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Neleju Kamu]] (toki Potuke: ''Nereu Ramos'')
|-
!17
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1950
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|[[jan Kape Piju]] (toki Potuke: ''João Fernandes Café Filho'')
|-
!18
|[[jan Kape Piju]]
|''João Fernandes Café Filho''
|—
|kulupu Sosija-Pokesita (toki Potuke: ''Partido Social Progressista'')
| jan ala
|-
!19
|[[jan Kalu Lu]]
|''Carlos Luz''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!20
|[[jan Neleju Kamu]]
| ''Nereu Ramos''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!21
|[[jan Sotaka]]
|''Juscelino Kubitschek "JK"''
|1955
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Sangu|jan Sanku]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!22
|[[jan Sanju Katu]]
|''Jânio Quadros''
|1960
|kulupu Petejeni (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Nacional, '''PTN''''')
|[[jan Sangu|jan Sanku]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!23
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
| kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!24
|[[jan Sangu|jan Sanku]]
|''João Goulart "Jango"''
| —
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|jan ala
|-
!25
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!26
|[[jan Unpetu Katelu Panku]]
|''Humberto Castelo Branco''
|1964
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Sose Malija Akimin|jan Suse Malija Akimin]] (toki Potuke: ''José Maria Alkmin'')
|-
!27
|[[jan Atu Ta Kota I Siwa]]
|''Artur da Costa e Silva''
|1966
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Petu Alesu]] (toki Potuke: ''Pedro Aleixo'')
|-
! —
|[[jan Petu Alesu]]
|''Pedro Aleixo''
|—
| kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|jan ala
|-
!—
|lawa pi kulupu utala pi 1969
|''Junta Militar de 1969''
|—
| kulupu utala
| —
|-
! 28
|[[jan Emiliju Kakatasu Mesisi]]
|''Emílio Garrastazu Médici''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Akutu Katemake]] (toki Potuke: ''Augusto Rademaker'')
|-
!29
|[[jan Enetu Kase]]
|''Ernesto Geisel''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Atapetu Pelela Tu Santu]] (toki Potuke: ''Adalberto Pereira dos Santos'')
|-
!30
| [[jan Sowan Pikeletu|jan Suwan Pikeletu]]
| ''João Figueiredo''
|1978
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''') e kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Alelijanu Sawi]] (toki Potuke: ''Aureliano Chaves'')
|-
!—
|[[jan Tanketu Newi]]
|''Tancredo Neves''
|1985
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|[[jan Sose Sane|jan Suse Sane]] (toki Potuke: ''José Sarney'')
|-
!31
|[[jan Sose Sane|jan Suse Sane]]
|''José Sarney''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!32
|[[jan Penantu Kolo]]
|''Fernando Collor''
|1989
|kulupu pi pali sin ma (toki Potuke: ''Partido da Reconstrução Nacional'')
|[[jan Itama Panku]] (toki Potuke: ''Itamar Franco'')
|-
!33
|[[jan Itama Panku]]
|''Itamar Franco''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
! 34
|[[jan Penantu Enliki Katosu|jan Epakase]]
|''Fernando Henrique Cardoso''
|1994 e 1998
|kulupu Sosija-Temokasija pi ma Pasila (toki Potuke: ''Partido da Social Democracia Brasileira'')
|[[jan Maku Masije]] (toki Potuke: ''Marco Maciel'')
|-
!35
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2002 e 2006
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Sose Alenka|jan Suse Alenka]] (toki Potuke: ''José Alencar'')
|-
!36
|[[jan Sima Kusepi]]
|''Dilma Rousseff''
| 2010 e 2014
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Mise Teme]] (toki Potuke: ''Michel Temer'')
|-
!37
|[[jan Mise Teme]]
|''Michel Temer''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!38
|[[jan Sawi Posonalu]]
|''Jair Bolsonaro''
|2018
|kulupu Sosija-Lipela (toki Potuke: ''Partido Social Liberal'') en kulupu Lipela (toki Potuke: ''Partido Liberal'')
|[[jan Amiton Molan]] (toki Potuke: ''Hamilton Mourão'')
|-
!39
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2022
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Selatu Akimin]] (toki Potuke: ''Geraldo Alckmin'')
|}
{{ma kipisi pi ma Pasiju}}
==tan sona==
<references />
{{DEFAULTSORT:Pasiju, ma}}
[[kulupu:ma]]
[[kulupu:ma Pasiju]]
[[kulupu:ma Amelika seli]]
[[kulupu:ma lawa]]
f0pw6dbn5ynucn8ezywvlb910trhsoc
72934
72933
2026-11-09T20:15:56Z
~2026-59489-17
8548
Losa -> Kosa
72934
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona ma|
| nimi ma = ma Pasila
| nimi mama = Brasil
| ma =
| sitelen =
| toki pi anpa sitelen =
| len ma = [[sitelen:Flag of Brazil.svg|border|130px]]
| sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Brazil.svg|130px]]
| kalama musi ma = ''Hino Nacional Brasileiro''<br>(kalama musi ma pi ma Pasila)<br>[[sitelen:Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg]]
| ma tomo lawa = [[ma tomo Pasilija]]
| mute jan la ma tomo suli = [[ma tomo San Palu]]
| ma suli = [[ma Amelika seli]]
| toki lawa = [[toki Potuke]], [[toki luka Pasiju]]
| toki ante = toki mute pi ma Pasiju, toki pi [[ma suli Elopa]] ([[toki Italija]], [[toki Tosi]])
| nasin sewi = [[kulupu Katolika]] (65%), kulupu Potesu (22%) (sona tan tenpo suno 2010)
| nasin lawa =
| jan lawa = [[jan Lula]]
| tenpo open =
| tenpo pini =
| mani = [[mani Keja]] (R$)
| tenpo = UTC−05:00 tawa UTC−02:00
| ISO 3166 = BR
| sitelen ma = [[File:BRA orthographic.svg|260px]]
| toki anpa pi sitelen ma = sitelen ma pi ma Pasiju
| lipu ilo = [https://www.gov.br gov.br]
| ma lili =
}}
{{nimi ijo|'''ma Pasila'''|Brasil|toki Potuke||ipa=[bɾaˈziw]}} anu '''ma Pasiju''' li [[ma]] suli lon [[ma Amelika seli]]. toki lawa pi ma Pasila li [[toki Potuke]]. ma pi toki Potuke la ona li ma pi suli nanpa wan. jan Pasila pi kute ala li toki kepeken [[toki luka|toki luka Pasila]] (toki Libras). ma tomo lawa ona li ma tomo Pasilija. ma tomo pi suli nanpa wan li ma tomo San Palu.
[[ma Ulukawi]] en [[ma Alensina]] en [[ma Palakawi]] en [[ma Polipija]] en [[ma Pelu]] en [[ma Kolonpija]] en [[ma Penesuwela]] en [[ma Kajana]] en [[ma Suliname]] en [[ma Kijan]] li lon poka pi ma Pasila. sama la ma Pasila li lon poka pi [[telo suli Alansi]].
ma Pasila la kasi mute en soweli mute en akesi mute en kala mute en pipi mute li lon. ma ni la ma kasi Amasonja en ma kasi telo Pantana en ma kasi pi seli lili Kasinka en ma kasi Alansi en ma kasi Sekatu en ma mute ante li lon. pakala pi ma kasi ni li ike tawa ma ale.
ma Pasila la jan mute en kulupu ante li lon.
==tenpo pini==
[[sitelen:Meirelles-primeiramissa2.jpg|thumb|ijo pi nasin sewi Katolika nanpa wan lon ma Pasila, jan pi nasin sewi tan tomo tawa telo pi jan Petu Awali Kapa]]
=== tenpo pi lawa Potuke ===
tenpo pini suli la, jan li lon ma Pasila. kulupu jan nanpa wan pi tenpo pini li mute, kulupu ni pi mute lili li kulupu Tupi e kulupu Se. {{nimi ijo|[[jan Petu Awali Kapa]]|Pedro Álvares Cabral|toki Potuke}} tan [[ma Potuke]] li kama sona e ma Pasila lon tenpo pi sike suno nanpa 1500. tenpo sike 1530 tawa tenpo sike 1822 la, ma Potuke li lawa e ma Pasila. tenpo poka pini la, ma Pasila en ma Potuke li sama tawa ma pi jan lawa pi ma Potuke. taso, tenpo sike 1822 la, ma Pasila li kama wan taso. tenpo open la, jan wan li lawa e ma Pasila, taso tenpo sike nanpa 1889 tawa tenpo ni la, jan mute ken lawa.
=== lawa wan pi ma Pasila ===
==== jo jan ====
tenpo pi lawa Potuke tawa tenpo pi sike suno nanpa 1850 la, [[jo jan|esun pi jan jo]] li pana e jan pimeja mute tawa ma Pasila. sike suno 1888 la jan jo li ike tawa lipu lawa pi ma Pasila.
=== ijo jan pi ma Pasila ===
tenpo sike 1889 la jan utala pi ma Pasila lanpan e lawa tan jan Petu nanpa tu.
tenpo sike 1964 la jan utala pi ma Pasila [[lanpan lawa pi jan utala pi ma Pasiju lon tenpo sike 1964|lanpan e lawa]]. tenpo ni tawa tenpo sike 1985 la, jan utala pi ma Pasila li lawa e ma Pasila. taso tenpo ni la, jan ale li ken lawa. jan li olin ala e kulupu lawa la jan ni mute li moli. jan mute li sona e ni: kulupu utala li moli e {{nimi ijo|[[jan Wasimi Keso]]|Vladimir Herzog|toki Potuke}} li toki e ni: jan li moli e ona. ma Pasila jo e mani suli tan ni: kulupu lawa li esun e mani mute. mani suli li sama ala. mani pi jan mani mute li suli mute. mani pi jan jo lili li suli ala. jan lawa li nimi {{nimi ijo|mani suli pi ken ala lon ma Pasila|Milagre econômico brasileiro|toki Potuke}}.
tenpo sike 1988 la kulupu lawa li pali e lipu lawa sewi. lipu lawa sewi pi tenpo sike 1988 li lipu lawa sewi lon ma Pasila nanpa wan pi toki e ni: jan pi ken ala lukin e sitelen ken jo e lawa. lipu li toki e ni: jan ale pi ma Pasila jo e tomo e sijelo kama pona e sona. tenpo ni la ma Pasila li jo e mani lili tan ni: kulupu utala li esun e mani mute. kulupu lawa ken ala pana mani tawa jan esun pi ma ante. mani ma Pasila li wawa ala. esun kepeken ona li wile e mani mute tawa ijo lili. {{nimi ijo|[[jan Epakase]]|FHC, Fernando Henrique Cardoso|toki Potuke}} li pali e mani sin tan ni.
==ma==
ma ante mute li lon ma Pasila. ma ni li ma suli nanpa wan lon ma Sulamelika. kin ma ni li ma suli nanpa luka lon ma mi. lon ma Pasila li [[ma kasi Amasonija]] e [[ma kasi Kasinka]] e [[ma kasi Sekatu]] e [[ma kasi Alansi]] e [[ma kasi Pantana]] e [[ma kasi Panpa]].
=== nasin telo ===
nasin telo suli lon ma Pasila li [[nasin telo Amasona]] en [[nasin telo San Pansiku]] en [[nasin telo Palana]].
=== nena ma ===
nena ma suli nanpa wan lon ma Pasila li {{nimi ijo|nena ma Nepina|Pico da Neblina|Toki Potuke|ipa=[ˈpiku dɐ neˈblĩnɐ]}}. ni li lon [[ma Kolama]]. nena ma ante li {{nimi ijo|nena ma Kolama|Monte Roraima|Toki Potuke|ipa=}}. kulupu nena mute li lon ma Pasila kin. mute lili li {{nimi ijo|[[kulupu nena Mansikela]]|Serra da Mantiqueira|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena Epinjasu]]|Serra do Espinhaço|Toki Potuke|ipa=}} e {{nimi ijo|[[kulupu nena pi telo suli]]|Serra do Mar|Toki Potuke|ipa=}}.
===ma kipisi===
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:120px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:120px;" |nimi toki Potuke!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]!! style="width:85px;" |nanpa jan
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Acre.svg|20px|frameless]] [[ma Aki]]|| ''Acre (AC)''||[[ma tomo Kiju Panku]]||942 123
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Alagoas.svg|20px|frameless]] [[ma Alakowa]]|| ''Alagoas (AL)''||[[ma tomo Masejo]]||3 407 562
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amapá.svg|20px|frameless]] [[ma Amapa]]||''Amapá (AP)''||[[ma tomo Makapa]]||904 535
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Amazonas.svg|20px|frameless]] [[ma Amasona]]||''Amazonas (AM)''||[[ma tomo Manasu]] ||4 235 555
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Bahia.svg|20px|frameless]] [[ma Pawija]]||''Bahia (BA)''||[[ma tomo Sawato]]||15 128 926
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Ceará.svg|20px|frameless]] [[ma Sejala]]||''Ceará (CE)''||[[ma tomo Potalesa]]||8 952 013
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal (Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]||''Distrito Federal (DF)''||[[ma tomo Pasilija]]||3 204 720
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Espírito_Santo.svg|20px|frameless]] [[ma Epilitu Santu]]||''Espírito Santo (ES)''||[[ma tomo Witolija]]||4 058 378
|-
|[[sitelen:Flag_of_Goiás.svg|20px|frameless]] [[ma Koja]]||''Goiás (GO)''||[[ma tomo Kojanja]]||7 202 463
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Maranhão.svg|20px|frameless]] [[ma Malanjan]]|| ''Maranhão (MA)''||[[ma tomo San Luwi]]||7 206 271
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu]]||''Mato Grosso (MT)''||[[ma tomo Kujapa]] ||3 394 102
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Mato_Grosso_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Matu Kosu anpa]]|| ''Mato Grosso do Sul (MS)''|| [[ma tomo Kanpu Kansi]]|| 2 880 308
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Minas_Gerais.svg|20px|frameless]] [[ma Mina Selasi]]||''Minas Gerais (MG)''||[[ma tomo Pelu Olisonsi]]||21 279 353
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg|20px|frameless]] [[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]||''Pará (PA)''||[[ma tomo Pelen]]||8 639 532
|-
|[[sitelen:Bandeira_da_Paraíba.svg|20px|frameless]] [[ma Palawipa]]||''Paraíba (PB)''||[[ma tomo Sowan Pesowa]]||4 175 326
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Paraná.svg|20px|frameless]] [[ma Palana]] ||''Paraná (PR)''||[[ma tomo Kulisipa]] ||11 623 091
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Pernambuco.svg|20px|frameless]] [[ma Penanpuku]] ||''Pernambuco (PE)''|| [[ma tomo Kesipi]]||9 645 321
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Piauí.svg|20px|frameless]] [[ma Pijawi]]||''Piauí (PI)''||[[ma tomo Telesina]]||3 341 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_estado_do_Rio_de_Janeiro.svg|20px|frameless]] [[ma Kiju Si Sanelu]]||''Rio de Janeiro (RJ)''||[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]|| 17 365 809
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Norte.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi sewi]]||''Rio Grande do Norte (RN)''||[[ma tomo Nata]]||3 619 619
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Rio_Grande_do_Sul.svg|20px|frameless]] [[ma Kijukansi lete]]||''Rio Grande do Sul (RS)''||[[ma tomo Potu Aleki]]||11 465 252
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Rondônia.svg|20px|frameless]] [[ma Kontonja]]||''Rondônia (RO)''||[[ma tomo Potu Weju]]||1 837 905
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Roraima.svg|20px|frameless]] [[ma Kolama]]|| ''Roraima (RR)''||[[ma tomo Powa Wita]]||708 352
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Santa_Catarina.svg|20px|frameless]] [[ma Santa Katalina]]||''Santa Catarina (SC)''||[[ma tomo Polijanopoli]]||7 218 704
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Estado_de_São_Paulo.svg|20px|frameless]] [[ma San Palu]]|| ''São Paulo (SP)'' ||[[ma tomo San Palu]]||46 302 753
|-
|[[sitelen:Bandeira_de_Sergipe.svg|20px|frameless]] [[ma Sesipi]]|| ''Sergipe (SE)''||[[ma tomo Alakasu]]||2 403 563
|-
|[[sitelen:Bandeira_do_Tocantins.svg|20px|frameless]] [[ma Tokansin]]|| ''Tocantins (TO)''||[[ma tomo Pama]] ||1 692 452
|}
====ma kipisi pi tenpo pini====
tenpo pini la ma kipisi lon ma Pasila li:
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%;"
|- style="font-size:100%; text-align:right;"
! style="width:85px;" |[[ma kipisi]]!! style="width:85px;" |nimi toki Potuke
!tenpo sike!! style="width:160px;" |[[ma tomo lawa]]
|-
|ma Penantu Si Nolonja
|''Fernando de Noronha (FN)''
|1942 - 1988
|ma tomo Wila Tu Kemesiju
|-
|ma Ikasu|| ''Iguaçu (IC)''
|1943 - 1946||ma tomo Ikasu (nimi tenpo ni: ma tomo Lalansela Tu Su)
|-
|ma Ponta Polan
|''Ponta Porã (PP)''
|1943 - 1946
|ma tomo Ponta Polan
|-
|ma Kanapala
|''Guanabara (GB)''
|1960 - 1975
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|}
===ma tomo suli===
[[sitelen:Contrasts of Rio de Janeiro - Rocinha, Ipanema, and Mountains at Sunrise.jpg|300px|thumb|sitelen pi [[ma tomo Kiju Si Sanelu]]]]
tenpo sike 2024 la ma tomo suli pi ma Pasila li ni li jo e nanpa jan ni:
{| class="sortable wikitable"
|+ ma tomo suli pi ma Palisa<ref>[https://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2021/estimativa_dou_2021.pdf Estimativas da população residente no Brasil e unidades de federação com data de referência em 1º de julho de 2021] ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (toki Potuke)</ref>
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:100px;" |ma tomo
! style="width:100px;" |nimi mama
! style="width:100px;" |ma kipisi
! style="width:100px;" |nanpa jan
|-
! 1
|[[ma tomo San Palu]]
|''São Paulo''
| ''[[ma San Palu]]''
|11 895 578
|-
!2
|[[ma tomo Kiju Si Sanelu]]
|''Rio de Janeiro''
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|6 729 894
|-
!3
|[[ma tomo Pasilija]]
|''Brasília''
|''[[ma lili lawa pi ma Pasiju|ma lili lawa pi ma Pasila]]''
|2 982 818
|-
!4
|[[ma tomo Potalesa]]
| ''Fortaleza''
|''[[ma Sejala]]''
|2 574 412
|-
!5
| [[ma tomo Sawato]]
|''Salvador''
|''[[ma Pawija]]''
|2 568 928
|-
!6
|[[ma tomo Pelu Olisonsi]]
|''Belo Horizonte''
|''[[ma Mina Selasi]]''
|2 416 339
|-
!7
| [[ma tomo Manasu]]
|''Manaus''
|''[[ma Amasona]]''
|2 279 686
|-
!8
| [[ma tomo Kulisipa]]
| ''Curitiba''
|''[[ma Palana]]''
| 1 829 225
|-
!9
|[[ma tomo Kesipi]]
|''Recife''
| ''[[ma Penanpuku]]''
|1 587 707
|-
!10
|[[ma tomo Kojanja]]
| ''Goiânia''
|''[[ma Koja]]''
|1 494 599
|-
!11
| [[ma tomo Pelen]]
|''Belém''
| ''[[ma Pala pi ma Pasiju|ma Pala]]''
|1 398 531
|-
!12
|[[ma tomo Potu Aleki]]
|''Porto Alegre''
|''[[ma Kijukansi anpa]]''
| 1 389 322
|-
!13
|[[ma tomo Kaluju]]
| ''Guarulhos''
| ''[[ma San Palu]]''
|1 345 364
|-
!14
|[[ma tomo Kanpina]]
|''Campinas''
|''[[ma San Palu]]''
|1 185 977
|-
!15
|[[ma tomo San Luwi]]
|''São Luís''
|''[[ma Malanjan]]''
| 1 088 057
|-
!17
|[[ma tomo Masejo]]
|''Maceió''
|''[[ma Alakowa]]''
|994 464
|-
!16
|[[ma tomo San Konsalu]]
|''São Gonçalo''
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|960 652
|-
!18
|[[ma tomo Kanpu Kansi]]
|''Campo Grande''
|''[[ma Matu Kosu anpa]]''
|954 537
|-
!19
|[[ma tomo Telesina]]
|''Teresina''
|''[[ma Pijawi]]''
|902 644
|-
! 20
|[[ma tomo Sowan Pesowa]]
|''João Pessoa''
|''[[ma Palawipa]]''
|888 679
|-
! 21
|[[ma tomo Tuki Si Kasija]]
|Duque de Caxias
|''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|866 347
|-
!22
|[[ma tomo Nowa Ikasu]]
| Nova Iguaçu
| ''[[ma Kiju Si Sanelu]]''
|843 046
|-
!23
|[[ma tomo San Penatu Tu Kanpu]]
|São Bernado do Campo
|''[[ma San Palu]]''
|840 499
|-
!24
|[[ma tomo Nata]]
| Natal
|[[ma Kijukansi sewi|''ma Kijukansi sewi'']]
|785 368
|-
! 25
|[[ma tomo Santu Ante]]
|Santo André
|''[[ma San Palu]]''
|778 711
|}
[[ma tomo Pasilija]] li ma tomo lawa pi ma Pasila. ma tomo ni lon ma lili lawa.
==jan==
[[musi pi sike noka]] li pona tawa jan mute lon ma Pasila. jan mute ken musi pona e ona.
===jan lawa===
{| class="sortable wikitable"
|+ jan lawa pi ma Palisa
|- style="font-size:100%; text-align: center;"
! style="width:10px;" |#
! style="width:75px;" |jan lawa
! style="width:75px;" |nimi mama
! style="width:75px;" |tenpo sike
! style="width:400px;" |kulupu
! style="width:200px;" |jan lawa nanpa tu
|-
!1
|[[jan Tejotolo Ta Ponseka]]
|''Deodoro da Fonseca''
| 1891
|kulupu utala
|[[jan Polijanu Pesotu]] (toki Potuke: ''Floriano Peixoto'')
|-
!2
|[[jan Polijanu Pesotu]]
|''Floriano Peixoto''
|—
|kulupu utala
|jan ala
|-
!3
|[[jan Putensi Si Molasi]]
|''Prudente de Morais''
|1894
|kulupu Kepupikanu Petela (toki Potuke: ''Partido Republicano Federal'')
|[[jan Manuwe Witolinu]] (toki Potuke: ''Manuel Vitorino'')
|-
!4
|[[jan Kanpu Sali]]
|''Campos Sales''
|1898
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Losa I Siwa|jan Kosa I Siwa]] (toki Potuke: ''Francisco Rosa e Silva'')
|-
!5
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1902
| kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Aponsu Pena]] (toki Potuke: ''Afonso Pena'')
|-
!6
| [[jan Aponsu Pena]]
|''Afonso Pena''
|1906
| kulupu kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Nilu Pesanja]] (toki Potuke: ''Nilo Peçanha'')
|-
!7
|[[jan Nilu Pesanja]]
|''Nilo Peçanha''
|—
| kulupu Kepupikanu pi ma Liju (toki Potuke: ''Partido Republicano Fluminense'')
|jan ala
|-
!8
|[[jan Emi Ta Ponseka]]
| ''Hermes da Fonseca''
|1910
|kulupu Kepupikanu-Konsewato (toki Potuke: ''Partido Republicano Conservador'')
|[[jan Wensela Pa]] (toki Potuke: ''Venceslau Brás'')
|-
!9
|[[jan Wensela Pa]]
|''Venceslau Brás''
| 1914
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Upanu Santu]] (toki Potuke: ''Urbano Santos'')
|-
! —
|[[jan Kosiki Awi]]
|''Rodrigues Alves''
|1918
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'')
|-
!10
|[[jan Tepin Molela]]
|''Delfim Moreira''
|—
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|jan ala
|-
!11
|[[jan Epitasiju Pesowa]]
|''Epitácio Pessoa''
|1919
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
| [[jan Tepin Molela]] (toki Potuke: ''Delfim Moreira'') e [[jan Puwenu Si Pawa]] (toki Potuke: ''Bueno de Paiva'')
|-
!12
|[[jan Atu Penasi]]
|''Artur Bernardes''
|1922
|kulupu Kepupikanu pi ma Mina-Selasi (toki Potuke: ''Partido Republicano Mineiro'')
|[[jan Etasiju Kowinpa]] (toki Potuke: ''Estácio Coimbra'')
|-
!13
| [[jan Wasinton Luwi]]
|''Washington Luís Pereira de Sousa''
|1926
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Melu Wijana]] (toki Potuke: ''Melo Viana'')
|-
!—
|[[jan Suliju Pesi]]
|''Júlio Prestes''
|1930
|kulupu Kepupikanu pi ma San-Palu (toki Potuke: ''Partido Republicano Paulista'')
|[[jan Wita Sowali]] (toki Potuke: ''Vital Soares'')
|-
! —
|lawa pi kulupu utala pi 1930
|''Junta Militar de 1930''
|—
|kulupu utala
|—
|-
!14
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1934
|kulupu ala
|jan ala
|-
!15
| [[jan Sose Linjali]]
|''José Linhares''
|—
|kulupu ala
|jan ala
|-
!16
|[[jan Eliku Kapa Tuta]]
|''Eurico Gaspar Dutra''
|1945
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Neleju Kamu]] (toki Potuke: ''Nereu Ramos'')
|-
!17
|[[jan Setuliju Waka]]
|''Getúlio Vargas''
|1950
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|[[jan Kape Piju]] (toki Potuke: ''João Fernandes Café Filho'')
|-
!18
|[[jan Kape Piju]]
|''João Fernandes Café Filho''
|—
|kulupu Sosija-Pokesita (toki Potuke: ''Partido Social Progressista'')
| jan ala
|-
!19
|[[jan Kalu Lu]]
|''Carlos Luz''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!20
|[[jan Neleju Kamu]]
| ''Nereu Ramos''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!21
|[[jan Sotaka]]
|''Juscelino Kubitschek "JK"''
|1955
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Sangu|jan Sanku]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!22
|[[jan Sanju Katu]]
|''Jânio Quadros''
|1960
|kulupu Petejeni (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Nacional, '''PTN''''')
|[[jan Sangu|jan Sanku]] (toki Potuke: ''João Goulart "Jango"'')
|-
!23
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
| kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!24
|[[jan Sangu|jan Sanku]]
|''João Goulart "Jango"''
| —
|kulupu Petepe (toki Potuke: ''Partido Trabalhista Brasileiro, '''PTB''''')
|jan ala
|-
!25
|[[jan Kanijeli Masili]]
|''Ranieri Mazzilli''
|—
|kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|jan ala
|-
!26
|[[jan Unpetu Katelu Panku]]
|''Humberto Castelo Branco''
|1964
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Sose Malija Akimin|jan Suse Malija Akimin]] (toki Potuke: ''José Maria Alkmin'')
|-
!27
|[[jan Atu Ta Kota I Siwa]]
|''Artur da Costa e Silva''
|1966
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Petu Alesu]] (toki Potuke: ''Pedro Aleixo'')
|-
! —
|[[jan Petu Alesu]]
|''Pedro Aleixo''
|—
| kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|jan ala
|-
!—
|lawa pi kulupu utala pi 1969
|''Junta Militar de 1969''
|—
| kulupu utala
| —
|-
! 28
|[[jan Emiliju Kakatasu Mesisi]]
|''Emílio Garrastazu Médici''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Akutu Katemake]] (toki Potuke: ''Augusto Rademaker'')
|-
!29
|[[jan Enetu Kase]]
|''Ernesto Geisel''
|1974
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''')
|[[jan Atapetu Pelela Tu Santu]] (toki Potuke: ''Adalberto Pereira dos Santos'')
|-
!30
| [[jan Sowan Pikeletu|jan Suwan Pikeletu]]
| ''João Figueiredo''
|1978
|kulupu Alena (toki Potuke: ''Aliança Renovadora Nacional, '''ARENA''''') e kulupu Sosija-Temokasiku (toki Potuke: ''Partido Social Democrático'')
|[[jan Alelijanu Sawi]] (toki Potuke: ''Aureliano Chaves'')
|-
!—
|[[jan Tanketu Newi]]
|''Tancredo Neves''
|1985
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|[[jan Sose Sane|jan Suse Sane]] (toki Potuke: ''José Sarney'')
|-
!31
|[[jan Sose Sane|jan Suse Sane]]
|''José Sarney''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!32
|[[jan Penantu Kolo]]
|''Fernando Collor''
|1989
|kulupu pi pali sin ma (toki Potuke: ''Partido da Reconstrução Nacional'')
|[[jan Itama Panku]] (toki Potuke: ''Itamar Franco'')
|-
!33
|[[jan Itama Panku]]
|''Itamar Franco''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
! 34
|[[jan Penantu Enliki Katosu|jan Epakase]]
|''Fernando Henrique Cardoso''
|1994 e 1998
|kulupu Sosija-Temokasija pi ma Pasila (toki Potuke: ''Partido da Social Democracia Brasileira'')
|[[jan Maku Masije]] (toki Potuke: ''Marco Maciel'')
|-
!35
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2002 e 2006
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Sose Alenka|jan Suse Alenka]] (toki Potuke: ''José Alencar'')
|-
!36
|[[jan Sima Kusepi]]
|''Dilma Rousseff''
| 2010 e 2014
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Mise Teme]] (toki Potuke: ''Michel Temer'')
|-
!37
|[[jan Mise Teme]]
|''Michel Temer''
|—
|kulupu Pejemitepe (toki Potuke: ''Partido do Movimento Democrático Brasileiro'')
|jan ala
|-
!38
|[[jan Sawi Posonalu]]
|''Jair Bolsonaro''
|2018
|kulupu Sosija-Lipela (toki Potuke: ''Partido Social Liberal'') en kulupu Lipela (toki Potuke: ''Partido Liberal'')
|[[jan Amiton Molan]] (toki Potuke: ''Hamilton Mourão'')
|-
!39
|[[jan Lula]]
|''Luiz Inácio "Lula" da Silva''
|2022
|kulupu Pete (toki Potuke: ''Partido dos Trabalhadores, '''PT''''')
|[[jan Selatu Akimin]] (toki Potuke: ''Geraldo Alckmin'')
|}
{{ma kipisi pi ma Pasiju}}
==tan sona==
<references />
{{DEFAULTSORT:Pasiju, ma}}
[[kulupu:ma]]
[[kulupu:ma Pasiju]]
[[kulupu:ma Amelika seli]]
[[kulupu:ma lawa]]
9a2bup2upsj2jt0o2fid1ss4bod4ih5
ilo tawa supa
0
5573
72935
56008
2026-11-09T23:55:17Z
Kasisin
5103
lipu pini la nimi kipisi ale li suli nasa. mi pona e ni.
72935
wikitext
text/x-wiki
[[File:Globe Skateboard.jpg|thumb|right|ilo tawa supa]]'''ilo tawa supa''' li [[kiwen kasi|supa kasi]] li sike tu tu lon kipisi wan. jan li ken tawa kepeken ni. supa li lon nasin la, jan li lon sewi supa. jan li wile tawa la, ona li noka e nasin. kin la, jan li ken tawa kepeken nasin ni: ona li tawa poka e sijelo ona la ilo li kama tawa.
nasin mute la, jan li ken kepeken ilo ni. ken la, jan li wile tawa taso kepeken ilo. tenpo mute la, ona li wile musi kepeken ilo kin.
== ijo ilo ==
ilo tawa supa li jo e supa wan. supa ni la, ilo palisa tu li lon. ilo palisa wan li jo e sike tu la, ilo tawa supa li jo e sike tu tu.
=== supa ===
supa li ken lukin pi nasin ante mute. ona li ken suli li ken lili. tenpo mute la sijelo supa li [[kiwen kasi]]. taso, kin la, ona li ken kiwen pali li ken kiwen ante.<ref>Liu, H., Coote, T., Aiolos, & Charlie (2018). Skateboard deck materials selection. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 128, 012170.</ref>
[[File:Valley of the Moon Park Riders Union Fundraiser - August 2024 - Sarah Stierch 02.jpg|thumb|supa mute]]
tenpo mute la, sitelen li lon anpa supa. sewi supa la, lipu pi awen noka li lon. lipu ni li ni: noka sina li tawa la, ona li awen lon supa li kama poka ala.<ref>(2003, Mar 5). The Evolution Of Griptape. Transworld Skateboarding. (n.d.). <nowiki>https://www.skateboarding.com/news/the-evolution-of-griptape</nowiki></ref>
=== ilo palisa ===
ilo palisa li lon anpa supa li jo e sike tu lon poka tu ona. palisa kiwen lili li awen e ilo palisa lon supa. ilo palisa li jo e ijo kiwen tu. insa pi ijo tu la, ijo ko lili li lon la, palisa li ken tawa poka. palisa li tawa poka la, ilo tawa supa li tawa sike.<ref name=":0">Alex. (2021, May 5). TKP trucks: history and quirks. Changing Angles. <nowiki>https://changingangles.com/2021/05/05/tkp-trucks-history-and-quirks/</nowiki> </ref>
[[File:Skateboard-truck.jpg|thumb|ilo palisa]]
=== sike tawa ===
sike tawa tu tu li lon ilo tawa supa. open la, sike li kiwen. taso tenpo ni la, ona li ko. pilin la ona li ken kiwen lili. insa sike li jo e ilo sike pi tawa sike. kin la, sike li ken lili li ken suli. sike li lili la, jan li ken tawa kon li ken tawa musi e ilo kepeken wawa lili. sike li suli la, jan li ken tawa kepeken tenpo lili.<ref>Todd. (n.d.). Frank Nasworthy. Skateboarding Hall of Fame and Museum. <nowiki>https://skateboardinghalloffame.org/shof-2012/frank-nasworthy-2012/</nowiki></ref><ref>Kimbel, C. (n.d.). Baldy Pipe: 1972 on clay wheels. Skateboarding Hall of Fame and Museum. <nowiki>https://skateboardinghalloffame.org/skateboarding-history-stories/baldy-pipe-1972-on-clay-wheels/</nowiki></ref>
=== ilo tawa supa wawa ===
ilo tawa supa li ken jo e ilo [[wawa]]. ilo wawa li tawa e sike. ilo tawa supa pi wawa ala la, jan li noka e nasin. ilo tawa supa wawa la, jan li noka ala e nasin li luka e ilo.<ref>Finkle, L.J. (1996). Remote control electric powered skateboard (U.S. Patent No. US5893425A). U.S. Patent and Trademark Office. <nowiki>https://patents.google.com/patent/US5893425A/en</nowiki></ref>
[[File:03A7678-severe-noise.jpg|thumb|ilo tawa supa wawa]]
== tenpo pini pi ilo tawa supa ==
open pi ilo tawa supa li kama lon tenpo ni: tenpo li insa e tenpo sike 1950 (LLLTTAMMLL) e tenpo sike 1960 (LLLTTAMMM). jan mute li wile e ni: ona li tawa supa lon nasin sama tawa supa telo. ni la, ona li weka e sike tan [[len noka anpa#len noka anpa pi tawa sike|len noka anpa pi tawa sike]] li pana e sike ni tawa supa lili pi kiwen kasi.<ref name=":0" /><ref>Emery, B. (2015, February 11). THE PREHISTORIC SKATEBOARD?. Jenkem. <nowiki>https://www.jenkemmag.com/home/2015/02/11/the-prehistoric-skateboard/</nowiki></ref><ref>Marcus, B., Griggi, L. D. (2021). The skateboard: The good, the Rad, and the gnarly: An illustrated history. MVP Books.</ref>
tenpo open pi ilo tawa supa la, {{nimi ijo|kulupu Opi|Hobie Skateboard Team|toki Inli}} li suli mute.<ref>America’s Newest Sport. (1966). [DVD]. United States.</ref> {{nimi ijo|jan Pesi Meki|Patty McGee|toki Inli}} li lon kulupu ni.<ref>MP, L. (2024, October 18). Patti McGee, the world’s first professional women’s skateboarder, passed away. SurferToday. <nowiki>https://www.surfertoday.com/skateboarding/patti-mcgee-the-worlds-first-professional-womens-skateboarder</nowiki></ref>
tenpo poka la, {{nimi ijo|kulupu Sepi|Zephyr|toki Inli}}<nowiki> li suli mute. jan pi kulupu ni li {nimi ijo|jan Tesi Pelata|Stacy Peralta|toki Inli}} li </nowiki>{{nimi ijo|jan Sin Muli|Jim Muir|toki Inli}} li {{nimi ijo|jan Peki Oki|Peggy Oki|toki Inli}} li jan ante. ona li toki e ni: nasin pona pi ilo tawa supa li sama nasin tan jan {{nimi ijo|Leli Peteman|Larry Bertleman|toki Inli}} pi [[ilo tawa supa telo]].<ref>Steve, C. (2018, September 8). The Z-Boys: The Skateboarding Pioneers of Dogtown. Liveabout. <nowiki>https://www.liveabout.com/the-true-story-of-dogtown-3002227</nowiki></ref> tenpo seli pi telo ala li kama lon [[ma Kaliponija]] la telo li weka tan poki telo suli sike. kulupu Sepi li open e nasin sin pi tawa supa. nasin ni la, jan li tawa lon poki telo ni.<ref>Skateboarding in pools history. The Grom Life. (2023, October 10). <nowiki>https://thegromlife.com/skateboarding/skateboarding-in-pools-history/</nowiki></ref>
tenpo pini la, jan mute en kulupu mute pi ilo tawa supa li kama lon li pali e ilo sin li pali e nasin sin. tomo jan suli pi ilo tawa supa li pana e sona pi jan ni e sona pi kulupu ni.<ref>Museum. Skateboarding Hall of Fame and Museum. (n.d.). <nowiki>https://skateboardinghalloffame.org/museum/</nowiki></ref>
== sitelen pi ilo tawa supa ==
=== lipu pi ilo tawa supa ===
lipu mute li toki e ilo tawa supa. tenpo la, lipu "the quarterly skateboarder" li open.<ref>_Magazine Archive_. Skateboarding Heritage Foundation. (n.d.). <nowiki>https://www.skateboardingheritage.org/archive/vintage-magazines/quarterlyskateboarder/</nowiki></ref>
tenpo ni la, ona li moli. lipu suli ante pi ilo tawa supa li lipu "Thrasher" li lipu "Transworld" li lipu "Big Brother". toki pi lipu ni li toki Inli. lipu pi ma mute li lon.<ref>_Online Collection_. Skateboarding Hall of Fame and Museum. (n.d.-b). <nowiki>https://skateboardinghalloffame.org/online-collection/</nowiki></ref><ref>Templeton, E. (2013, October 30). _The First Covers of Iconic Skateboarding Magazines_. Complex. <nowiki>https://www.complex.com/sports/a/templeton-elliott/skateboard-magazine-first-covers-premiere-issue</nowiki></ref>
=== sitelen tawa pi ilo tawa supa ===
[[sitelen tawa]] mute li pana lukin e ilo tawa supa. tenpo pini weka la, ilo pi pali sitelen tawa li suli a. ni la, jan pi ilo tawa supa li ken pali ike e sitelen tawa. tenpo wan la, {{nimi ijo|[[kulupu Soni]]|ソニー株式会社|toki Nijon}} li pali e ilo "DCR-VX1000". pona la, ilo ni li lili la, jan mute li ken tawa e ilo ni li ken pali e sitelen tawa pi tawa supa.<ref>Trew, J. (2022, September 30). How Sony unintentionally defined the skate video. engadget. <nowiki>https://www.engadget.com/sony-vx1000-defined-the-skate-video-130032368.html</nowiki></ref>
[[File:Skateboard videography.jpg|thumb|jan li pali e sitelen tawa pi ilo tawa supa|left]]
sitelen tawa pi tenpo open li sitelen "Skaterdater".<ref>MP, L. (n.d.). “Skaterdater”: the story of the world’s first skateboard movie. SurferToday. <nowiki>https://www.surfertoday.com/skateboarding/skaterdater-the-story-of-the-worlds-first-skateboard-movie</nowiki></ref>
sitelen tawa suli kin li sitelen tawa "Bones Brigade". jan mute li esun e sitelen ni la ona li kama sona e ilo tawa supa.<ref>About the movie. Bones Brigade. <nowiki>https://bonesbrigade.com/about/</nowiki></ref>
== ma pi ilo tawa supa ==
ma pi ilo tawa supa li jo e ijo mute tan ni: jan li ken tawa lon ona kepeken ilo tawa supa. ijo ni li ken nena li ken sinpin li ken lupa anpa li ken palisa li ken ante.<ref name=":1" />
[[File:New halfpipe and vert wall at Norton Skatepark in North Yorkshire.jpg|thumb|ma pi ilo tawa supa li jo e ma sinpin sewi|left]]
pali pi ma ni li wile e mani mute. ken la, kulupu lawa li pana e mani ni. ante la, jan tawa li ken pali e ma kepeken mani ona, kepeken pali ona.
== nasin pi ilo tawa supa ==
jan li ken tawa supa kepeken nasin mute. nasin ni li nasin suli:
=== tawa supa lon nasin pi ma tomo ===
nasin suli mute pi ilo tawa supa li ni: jan li tawa lon ma tomo. ma tomo li jo e ijo mute la, jan li ken tawa kepeken nasin mute. nasin pi tawa sewi li lon la, jan li ken tawa kon. nasin li jo e palisa la, supa li ken tawa lon sewi palisa. kin la, tawa li ken jo e nasin musi ni: jan anu supa li tawa sike lon kon. tawa kon la, jan li ken luka e ilo tawa supa ona. <ref>Goodfellow, E., Werner, D., & Yamaoda, T. (2005). _Street skateboarding: Flip tricks_. Tracks Pub.</ref><ref name=":1">_Park vs. Street Skateboarding: Exploring Skateboarding Styles_. ourextremesports. (2024, July 11). <nowiki>https://www.ourextremesports.com/archives/1297</nowiki></ref>
[[File:Kostonfandangle.jpg|thumb|{{nimi ijo|jan Eli Koton|Eric Koston|toki Inli}} li tawa lon palisa]]
{{nimi ijo|jan Maki Waleli|Mike Vallely|toki Inli}} li jan suli pi nasin ni.<ref>Davis, G. S. (n.d.). _Mike Vallely_. Skateboarding Hall of Fame and Museum. <nowiki>https://skateboardinghalloffame.org/shof-2021/mike-vallely-2021/</nowiki></ref>
[[File:Mike stiffed out fs air (cropped).jpg|thumb|{{nimi ijo|jan Maki Waleli|Mike Vallely|toki Inli}}]]
=== tawa supa lon ma sinpin sewi ===
ma sinpin sewi li ma nasa pi ilo tawa supa. insa la, ona li supa. poka tu anu poka ale la, ona li sike li tawa sewi. ken la, ona li poki telo suli, taso telo li weka. jan li tawa lon ona la, jan ni li ken tawa kon sewi a. {{nimi ijo|jan Toni Ko|Tony Hawk|toki Inli}} li jan suli pi nasin ni.<ref>Savage, J. (2005). Vert skating: Mastering the ramp. Capstone Press.</ref>
[[File:Tony Hawk Ann Arbor skatepark.jpg|thumb|{{nimi ijo|jan Toni Ko|Tony Hawk|toki Inli}} li awen lon luka]]
=== tawa supa pi weka suli ===
nasin ni la, jan li tawa pi weka suli kepeken ilo tawa supa. nasin ni li wile e ni: ona li pona tawa sijelo jan.<ref>SkateIDSAhttps://theidsa.org/pages/about</ref>
=== tawa supa lon nena ===
jan li tawa supa lon nasin [[nena ma|nena]], ona li ken tawa wawa a. ona li wile tawa wawa mute la ona li lili e sijelo ona.<ref>How To: Tuck on a Longboard. Motion Boardshop.<nowiki>https://www.motionboardshop.com/pages/how-to-tucking-on-a-longboard</nowiki></ref>
[[File:Judi Oyama Rich Oyama Capitola White Shirt.png|thumb|{{nimi ijo|jan Juti Ojama|Judi Oyama|toki Inli}} li lili e sijelo ona tan tawa wawa]]
nasin li tawa poka la, ken la, jan o lili e wawa. ona li ken ni kepeken nasin mute:
*nanpa wan la, jan li suli e sijelo ona sin. ni la, kon li lili e wawa ona.
*nanpa tu la, jan li noka pi wawa lili e nasin. noka wan li awen lon supa. noka ante li tawa lon nasin li kama awen.
* nanpa tu wan la, jan li tawa poka e supa. ni la, supa li tawa ala lon nasin sinpin ona li tawa lon nasin poka ona. sike li tawa lon nasin taso ona li tawa sike lili li kama awen. ken la, jan li luka e nasin tan ni: ona li wile ala tawa anpa. ni la, ona li wile e len luka kiwen.<ref>How to Footbrake. Lush longboards.<nowiki>https://lushlongboards.com/how-to/footbrake/</nowiki></ref><ref>How to Coleman/Pendulum Slide. Lush longboards.<nowiki>https://lushlongboards.com/how-to/coleman-pendulum-slide/</nowiki></ref>
[[File:Longboard.JPG|thumb|jan li tawa poka]]
=== tawa supa pi ante poka ===
tawa supa pi ante poka la, jan li tawa supa lon nasin utala. nasin utala li jo e sijelo sike lili mute. jan li tawa poka e sijelo wan la, ona o tawa poka ante e sijelo kama. ni la, ona li ante poka lon tenpo ale. jan li alasa e ni: ona li tawa kepeken tenpo lili li tawa weka ala e sijelo sike lili. nasin utala li ken nasin mute. weka pi sijelo lili tu li ken lili li ken suli.<ref>MP, L. (n.d.-b). _What is slalom skateboarding?_. SurferToday.<nowiki>https://www.surfertoday.com/skateboarding/what-is-slalom-skateboarding</nowiki></ref>
[[File:P1150833 (5384728233).jpg|thumb|jan li tawa lon nasin utala]]
=== tawa supa lon monsi sijelo ===
nasin ni pi tawa supa la, jan li lon noka ala li lon monsi sijelo. ona li ken tawa anpa nena la, ona li kama tawa wawa. supa tawa li suli a.<ref>_The Thrill of Street Luge: How to do it?_. All Sport Rules. (2023, October 28).<nowiki>https://allsportrules.com/2023/10/28/the-thrill-of-street-luge-how-to-do-it/</nowiki></ref>
[[File:Classic luge 1.jpg|thumb|tawa supa lon monsi sijelo]]
== pakala sijelo ==
tawa supa li ken pakala e sijelo. ni li ken tan ni:
*ilo li kama pakala la, jan li kama anpa
*ken pi jan tawa li lili la, ona li ken kama anpa
* jan ante li pakala e jan tawa kepeken tomo tawa anu ilo sike tu tan lukin ala
*jan tawa li tawa pi mute ike la, noka ona li ken kama pakala
open tawa la, jan li open e sijelo ona la, ken pakala li kama lili. kin la, jan mute li len e sijelo ona kepeken len kiwen. len kiwen lawa li suli a.<ref>MP, L. (n.d.-b). # The most common skateboard injuries. SurferToday. <nowiki>https://www.surfertoday.com/skateboarding/the-most-common-injuries-in-skateboarding</nowiki></ref>
== utala musi ==
utala musi mute pi ilo tawa supa li lon. tenpo mute la, jan mije li utala e jan mije ante taso la jan meli li utala e jan meli ante taso. kin la, jan tonsi li ken utala lon utala ni wan. utala musi pi tonsi taso li ken kin. kin la, utala musi pi jan ale li ken.
tenpo mute kin la, jan lili li utala e jan lili ante taso.
jan li ken jo e sijelo pakala. ken la, ona li jo e noka wan taso. ken la, ona li ken lukin ala anu ken lukin lili. ken la, pakala li ante. taso, ona li ken utala kin li ken tawa pona.<ref>Smirnova, L. (2022, May 27). Blind skateboarder Mancina on mission to build world's first adaptive skatepark. Parasport.
<nowiki>https://www.paralympic.org/para-sport/feature/blind-skateboarder-mancina-mission-build-world-s-first-adaptive-skatepark</nowiki></ref>
[[musi utala Olinpi]] pi tenpo sike 2020 (MAM) la, tawa supa li open lon kulupu Olinpija.<ref>International Olympic Committee. (2016, August 03). IOC approves five new sports for Olympic Games Tokyo 2020.
<nowiki>https://www.olympics.com/ioc/news/ioc-approves-five-new-sports-for-olympic-games-tokyo-2020</nowiki></ref>
[[File:Pedro Barros 1.jpg|thumb|{{nimi ijo|jan Peto Palo|Pedro Barros|toki Potuke}} li lon musi utala Olinpi]]
[[kulupu:musi sijelo]]
== tan sona ==
<references />
{{lipu pona}}
mfxf9700yyvp2exh3rn84tqogshokgr
pali:tomo pi toki ante
4
8663
72917
71553
2026-11-09T13:20:09Z
Jan Wajun - Wije
1354
/* Is there Template:userbox in Toki pona? */ toki sin
72917
wikitext
text/x-wiki
__NEWSECTIONLINK__
{{/toki open}}
==Start==
I hope I am not being disruptive here, but I wanted to ask about the Toki Pona wikipedia, but I do not know how to speak Toki Pona. My first question is do you have any page that is a list of words. One that could be linked to wikidata with the [[:en:List of Toki Pona words]] page. I think this is a standard page all wikipedia projects have, so I apologize if it already exists elsewhere. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T08:06:26 (UTC)
:I really want to help out with wikidata linking as much as I can. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T08:07:08 (UTC)
:Hello! I've moved this over to the other-languages talk page we created previously. Pinging [[jan:Immanuelle]] just in case this is necessary to get the reply after moving the discussion.
:As far as I can tell we don't have an article with a list of words. We do have a category [[:kulupu:nimi]] though. [[jan:Tbodt|Tbodt]] ([[jan la toki:Tbodt|toki]]) 2025-11-28T08:37:47 (UTC)
::Thank you! I am working on connecting the individual words to their wikimedia commons categories! [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T08:40:28 (UTC)
:::The first conflict I am getting is that [[commons:Category:Kijetesantakalu]] could correspond to either [[nimi:kijetesantakalu]] or [[kijetesantakalu]]. So I am gonna not connect it until we make a decision on it. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T09:15:45 (UTC)
::::The nimi namespace is morally equivalent to wiktionary (and in fact allows words from any language). Does that help? [[jan:Tbodt|Tbodt]] ([[jan la toki:Tbodt|toki]]) 2025-11-28T09:46:15 (UTC)
:::::That is helpful. I made my decision. [[kijetesantakalu]] is the more important one to link. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T09:49:32 (UTC)
::::::So will the namespace eventually eng up moved to toki pona wiktionary? [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T11:46:20 (UTC)
:::::::I would like to do that eventually [[jan:Tbodt|Tbodt]] ([[jan la toki:Tbodt|toki]]) 2025-11-28T16:56:13 (UTC)
== Shinto ==
I found the article on Shinto here: [[nasin sewi Sinto]]. Do you have any articles on shrines or kami? [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T09:55:38 (UTC)
:Made one for Kami! [[kon Kami]]. [[jan:Retsamys|jan Ke Tami]] ([[jan la toki:Retsamys|toki]]) 2025-11-28T11:11:29 (UTC)
::So I am guessing that [[:en:Amaterasu]] would come out as [[jan sewi Amatelasu]]. If we want to use the honorifics then [[jan sewi Amatelasu Ōmikami]] [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T12:36:13 (UTC)
== Interwiki bot ==
I hope that you have an interwiki bot. I have been trying to link things by leaving suggestions as <nowiki>[[en:TITLE]]</nowiki> I hope this will give you a bit of time to see what I am suggesting and not have to deal with disconnecting and reconnecting to wikidata since it will take a few days to go into effect.
On some pages like [[tonsi]] I was not sure about what would fit. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T11:01:17 (UTC)
:I'd say the best link to an English concept would be "non-binary". Thanks for all the work you put into this! [[jan:Retsamys|jan Ke Tami]] ([[jan la toki:Retsamys|toki]]) 2025-11-28T11:13:25 (UTC)
::You're very welcome! [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T11:28:12 (UTC)
:not sure what you mean by "take a few days to go into effect", i've been linking on wikidata and it's been showing up here pretty quickly
:in fact i just linked [[selo pi poka tu wan]] through [https://wikidata-todo.toolforge.org/duplicity/ Duplicity] and it showed up in like 15 seconds? [[jan:.hecko|.hecko]] ([[jan la toki:.hecko|toki]]) 2025-11-28T14:51:45 (UTC)
::I meant the method I use, which involves an interwiki bot. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T22:33:52 (UTC)
== Suggested pages ==
Is there a suggested pages thing somewhere? Looking at a lot of the pages, @[[jan:So Sinjo~wikipesija.org|So Sinjo~wikipesija.org]] I think you might be interested in making articles for these three letters.
* [[Ꙫ]] [[:simple:Binocular O]]
* [[ꙩ]] [[:simple:Monocular O]]
* [[ꙭ]] [[:simple:Double monocular O]]
[[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T12:34:28 (UTC)
== Are we gonna implement sitelen pona on this wiki ==
I would like to see an ability to read the wiki in Sitelen Pona someday similar to how Old English wikipedia lets you read in runes. Is this being planned? [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T13:16:39 (UTC)
:Yeah people constantly ask for it. It's hard to do automatically though. https://phabricator.wikimedia.org/T398755 [[jan:Tbodt|Tbodt]] ([[jan la toki:Tbodt|toki]]) 2025-11-28T16:55:23 (UTC)
::I think I have an idea. It seems like loanwords are always capitalized right? So we could have the sound symbols show up based on the capitalization. Would you be interested in me working on parsing for this, or do you already have an established library? [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T23:20:53 (UTC)
:::It technically doesn't matter what glyphs to use in a cartouche, for names. There's 4-ish fonts that automatically convert any capitalised word into a cartouche - it'll be easier to read a text if the cartouche stays the same throughout the text, which isn't what the fonts typically do (although it can be done by limiting what can go in the cartouche in the first place).
:::All that is to say, we don't necessarily have to worry about converting every name manually. Using one cartouche, consistently, can already work. And we could, then, adapt them for cartouches we want more specifically.
:::Also, this only works with properly tokiponised names. Names that have foreign characters might not mix well with the rest of the cartouche or not show up at all, depending on the font. [[jan:Retsamys|jan Ke Tami]] ([[jan la toki:Retsamys|toki]]) 2025-11-29T00:08:40 (UTC)
::::What’s the word we use for cartouche? Do we have an article on it? [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T02:19:10 (UTC)
:::::[[sitelen pona]] - which should probably be expanded, otherwise describing what the cartouche is? Well, poki, selo and nimi are useful words here. There's no single way to refer to it. [[jan:Retsamys|jan Ke Tami]] ([[jan la toki:Retsamys|toki]]) 2025-11-29T11:53:36 (UTC)
::::::Here in my sandbox I have a list of the sitelen pona sitelen sitelen and their words if that is what you meant by the expansion [[jan:Immanuelle/sandbox]] [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T12:06:16 (UTC)
:::::::No, I meant the article is short. [[jan:Retsamys|jan Ke Tami]] ([[jan la toki:Retsamys|toki]]) 2025-11-29T12:15:02 (UTC)
== How competent in toki pona do we need to be to start writing articles ==
I really do not want to cause problems with article quality, but I want to start working on [[jan:Immanuelle/jan sewi Amatelasu Omikami]]. Would you be supportive of me doing this or opposed. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T23:35:34 (UTC)
:{{jan|Tamzin}} wrote a self assessment for just this purpose. Try it and let me know what you think: [[pali:mi toki pona anu seme?|mi toki pona anu seme?]] [[jan:Tbodt|Tbodt]] ([[jan la toki:Tbodt|toki]]) 2025-11-28T23:45:22 (UTC)
::I am in open sona. And I presume someone at that level can add images or correct years and such, just not change sentences. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T23:47:45 (UTC)
:::Yeah, more or less. [[jan:Tbodt|Tbodt]] ([[jan la toki:Tbodt|toki]]) 2025-11-28T23:49:38 (UTC)
::::Would it be cool to try to write some userspace drafts though? [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T23:57:53 (UTC)
:::::Perfectly fine imo. [[jan:Retsamys|jan Ke Tami]] ([[jan la toki:Retsamys|toki]]) 2025-11-29T00:12:09 (UTC)
::::::I’ll do template work too. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T00:50:50 (UTC)
== Notability for conlangs ==
I see a lot of conlang wiki articles. What is our notability policy for them? Can we just make articles on any conlang? [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-28T23:36:51 (UTC)
: We have no written notability policy, like most Wikipedias. The informal pan-Wikipedia notability policy is something like [[:en:WP:GNG]], but less strict on what "significant" and "reliable" mean, and often with some deference to topics that are particularly relevant to the language community. <span style="white-space:nowrap;font-family:courier;"> -- [[jan:Tamzin|<span style="color:#E6007A">wan Tansin</span>]]</span><sup>[''[[jan la toki:Tamzin|<span style="color:#E6007A">pi sijelo Tamzin</span>]]'']</sup> 2025-11-29T08:22:36 (UTC)
: Related thread: [[d:user talk:Emu#undeletion request]] — [[jan:Arlo Barnes|Arlo Barnes]] ([[jan la toki:Arlo Barnes|toki]]) 2025-12-02T14:15:52 (UTC)
:I recently learned that even the toki pona article has been discussed to be deleted in the past. (see [[:en:Wikipedia:Articles_for_deletion/Toki_Pona|here]]). So it seems that people care about notability of a conlang to some extent. Note that this discussion is several years old and policies about article deletions etc. might have changed since then. [[jan:JLapi|JLapi]] ([[jan la toki:JLapi|toki]]) 2025-12-09T09:43:26 (UTC)
::that's for the english wikipedia, we can have different notability guidelines to some extent
::also that's not "several" years old it's 20 years old, and the main thing that changed since then wasn't the guidelines becoming looser (if anything i feel like they're stricter) but ''toki pona itself'' becoming more notable :p ~[[jan:.hecko|poni Kita]] ([[jan la toki:.hecko|toki]]) 2025-12-09T16:39:34 (UTC)
== Deleting improper imports ==
I tried to manually copy over some templates so I could make an equivalent of this simple english wikipedia template [[:simple:Template:Toki_Pona_Words]] but I did not do it properly. Can you delete [[kipisi:Hlist/styles.css]] [[Module:Navbox/styles.css]] [[Module:Navbox/configuration]] and [[Module:Navbox]]. I hope we get a navbox template so this can work in the future, but it is well beyond my abilities, and I think case sensitivity might make things not work the same on this wiki. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T08:08:33 (UTC)
:@[[jan:Tamzin|Tamzin]] I am so so sorry. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T08:13:26 (UTC)
::No worries. It's a couple button-presses in [[Special:Nuke]]. In the future, if you'd like to import something, please ask an admin rather than copy-pasting. Thanks! <span style="white-space:nowrap;font-family:courier;"> -- [[jan:Tamzin|<span style="color:#E6007A">wan Tansin</span>]]</span><sup>[''[[jan la toki:Tamzin|<span style="color:#E6007A">pi sijelo Tamzin</span>]]'']</sup> 2025-11-29T08:20:06 (UTC)
:::@[[jan:Tansin|Tansin]] thank you so much. I decided to make the same template with just a regular table. Here it is [[jan:Immanuelle/List of Toki Pona words]]. Do you think this is something suitable for being used here? [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T08:28:54 (UTC)
::::Anyways I would like to import [[:en:Template:ill]] [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T09:05:07 (UTC)
:::::I'm not sure that that would be noncontroversial. Usually, small wikis directing traffic toward big wikis is counterproductive, since it keeps people from creating links locally. We do already have {{kipisi|lipu li ala}}, which is like ILL except that it uses a Wikidata ID. <span style="white-space:nowrap;font-family:courier;"> -- [[jan:Tamzin|<span style="color:#E6007A">wan Tansin</span>]]</span><sup>[''[[jan la toki:Tamzin|<span style="color:#E6007A">pi sijelo Tamzin</span>]]'']</sup> 2025-11-29T09:33:46 (UTC)
::::::That is good. Better than an ill even. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T09:42:06 (UTC)
:::::::Here's a transclusion of the template I made with all the words
:::::::{{jan:Immanuelle/List of Toki Pona words}} [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T10:03:38 (UTC)
If it is good I would like to move it to [[kipisi:nimi lon toki pona]].[[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T10:20:39 (UTC)
:I updated the template. Does anyone have thoughts on it now? [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-12-03T06:10:35 (UTC)
::Hm I think my thoughts are this is a weird way to organize an encyclopedia. Practically speaking, all of these single-word-title articles are likely to become disambiguation pages in time. This approach would be more suited for the word definition pages. [[jan:Tbodt|Tbodt]] ([[jan la toki:Tbodt|toki]]) 2025-12-03T06:19:19 (UTC)
:::@[[jan:Tbodt|Tbodt]] this one has both the definitions and the articles. Article is first and the sitelen pona is the definition. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-12-03T06:21:16 (UTC)
::::But already [[a]] and [[n] do not link to the expected places. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-12-03T06:22:24 (UTC)
::::ah, I didn't notice. It's really surprising and unexpected for a word written normally and the sitelen pona to be different links - it's just the same word written twice, they should be one link together. I'm firmly on the side of it's only really useful to have definition links. [[jan:Tbodt|Tbodt]] ([[jan la toki:Tbodt|toki]]) 2025-12-03T06:24:18 (UTC)
:::::@[[jan:Tbodt|Tbodt]] I changed it using a template, and just dictionary link. Do you think that it is now good enough to move out of userspace? [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-12-12T23:48:52 (UTC)
== I created a template and I wonder if it will be good enough for mainspace ==
I made this template [[jan:Immanuelle/List of Toki Pona words]] and would want to move it to [[kipisi:nimi lon toki pona]], but I am neither autoconfirmed, nor confident that I got things right. Does anyone want to check the template and move it to mainspace if it is good enough? [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T10:49:31 (UTC)
:I would prefer feedback from the community first. There's a few stylistic issues in this (uppercase letters; "nimi lon toki pona", which is not-incorrect but not I think how most people would phrase it), but also broader questions of if this is how we want to present this information, what non-ku-suli words (if any) should be listed, and whether this is something we want linking to the main namespace or the ''nimi'' namespace. Perhaps {{jan|Juwan}} has thoughts. <span style="white-space:nowrap;font-family:courier;"> -- [[jan:Tamzin|<span style="color:#E6007A">wan Tansin</span>]]</span><sup>[''[[jan la toki:Tamzin|<span style="color:#E6007A">pi sijelo Tamzin</span>]]'']</sup> 2025-11-29T11:11:28 (UTC)
::giving my two cents, I would prefer to go with the Linku categories, similar to what sona pona does (see [https://sona.pona.la/wiki/Template:Words Template:Words]). styliscally, the navbox is also way too tall, it can easily be compressed down without losing navigability. [[jan:Juwan|Juwan]] ([[jan la toki:Juwan|toki]]) 2025-11-29T11:17:36 (UTC)
:::And as for being more of a proper navbox. I did it this way since we do not have [[Template:Navbox]] imported from enwiki, and you can see what I did on simplewiki here [[:simple:Template:Toki_Pona_Words]]. Had an earlier revision using it [https://tok.wikipedia.org/w/index.php?title=jan:Immanuelle/List_of_Toki_Pona_words&action=edit&oldid=52109 here] but I had import troubles. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T11:21:33 (UTC)
::::And as for my opinions on nimi vs mainspace. I think mainspace is better because it helps us understand the concepts being combined. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T11:23:43 (UTC)
== ijo Tewa vs sewi Tewa ==
I found the page [[ijo Tewa]] and while I am 100% limited in my intuition, I would expect it should be [[sewi Tewa]]. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T11:13:04 (UTC)
:As currently written it should probably be ''nimi'', actually. But I'm not sure that's the best way to frame the article... [[:en:Deva (Hinduism)|enwiki]] tries to sidestep the use/mention distinction too, though, so idk. <span style="white-space:nowrap;font-family:courier;"> -- [[jan:Tamzin|<span style="color:#E6007A">wan Tansin</span>]]</span><sup>[''[[jan la toki:Tamzin|<span style="color:#E6007A">pi sijelo Tamzin</span>]]'']</sup> 2025-11-29T11:16:31 (UTC)
::I personally think renaming the article to something like "sewi pi nasin sewi Intu" might be a good way to go about it. It also bypasses the fact that deva is the male term, while a female one is called a devi.
::<span style="font-family:Cambria">pona o tawa sina! mi [[jan:Babelball|<span style="color:#ACE1AF">kisa Papesike</span>]]. o toki tawa mi lon [[jan la toki:Babelball|<span style="color:#AFB4DB">ni</span>]].</span> 2026-01-20T22:26:27 (UTC)
== Import request ==
Can we import [[:en:Template:infobox religious building]] some parts are already here under their own names. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-29T15:01:00 (UTC)
:Do we want to have the same proliferation of niche infobox templates that enwiki has? That does not seem very ''pona''. My initial attitude here is that I'm only comfortable using this page (which by its nature excludes many toki pona speakers, since not all speak English) for uncontroversial things; I would rather a discussion at [[pali:tomo toki]] before actioning something like this. <span style="white-space:nowrap;font-family:courier;"> -- [[jan:Tamzin|<span style="color:#E6007A">wan Tansin</span>]]</span><sup>[''[[jan la toki:Tamzin|<span style="color:#E6007A">pi sijelo Tamzin</span>]]'']</sup> 2025-11-29T15:03:20 (UTC)
== Sitelinks ==
Hi [[jan:Immanuelle]], I noticed you did a lot of sitelinking on Wikidata. Unfortunately when I started looking I found a number of obvious mistakes (for example, linking the End Poem article to Julian Gough.) I'd like to ask you to hold off on helping with sitelinking. [[jan:Tbodt|Tbodt]] ([[jan la toki:Tbodt|toki]]) 2025-11-30T03:00:37 (UTC)
:I will hold off on it. I apologize for that. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-11-30T03:02:11 (UTC)
::I want to confirm that this one [[tomo wawa pi ma tomo Pukusima]] is [[:en:Fukushima nuclear accident]] [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-12-09T08:55:16 (UTC)
:::@[[jan:Immanuelle|Immanuelle]]: No, it's [[:en:Fukushima Daiichi Nuclear Power Plant]]. Like Tbodt said, please just leave this to proficient speakers. <span style="white-space:nowrap;font-family:courier;"> -- [[jan:Tamzin|<span style="color:#E6007A">wan Tansin</span>]]</span><sup>[<nowiki/>[[jan la toki:Tamzin|<span style="color:#E6007A">{{jan|Tamzin}}</span>]]]</sup> 2025-12-09T08:57:17 (UTC)
::you don't seem to have held off on it, judging by [[wikidata:Q137374997|Q137374997]] and its children (toki pona words), whose existence is iffy at best
::our "nimi" namespace is most equivalent to scots wikipedia's "define" namespace, which [[wikidata:WD:NEC|WD:NEC]] says is ineligible because it's pretty much wiktionary and wiktionary has its own crosslinking system
::buuut admittedly it's one guy saying that, and the crosslinking system isn't there for non-wiktionaries currently, and even if there were it'd just link to the main page and not the appendix page, and idk if one can do classic interlanguage links across wikis (though one ''could'' do regular links),
::that being said these items are probably gonna get removed by somepony at some point, i'm sorry to say ~[[jan:.hecko|poni Kita]] ([[jan la toki:.hecko|toki]]) 2025-12-14T00:13:31 (UTC)
:::I did not take the nimi namespace as applying for this, since they are relatively unambiguous and not requiring comprehension and the main purpose is to connect the nimi items to the commons categories for their representations in sitelen pona and sitelen sitelen.
:::Also yes they are connected to english wiktionary. I am not sure how a nimi to toki pona wiktionary migration would work. But I think this was a useful task. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-12-14T00:23:32 (UTC)
::::I would argue that the fact there are commons categories for all of them means the items are more important than the scots wikipedia one. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-12-14T00:47:02 (UTC)
==[[kipisi:hlist/sona]]==
Could someone translate this into toki pona? [[jan:Sapphaline|Sapphaline]] ([[jan la toki:Sapphaline|toki]]) 2025-12-02T09:07:34 (UTC)
:[[special:diff/53544|Done]], thanks [https://tok.wikipedia.org/wiki/jan:Retsamys Retsamys]! [[jan:Sapphaline|Sapphaline]] ([[jan la toki:Sapphaline|toki]]) 2025-12-02T15:21:34 (UTC)
== I made a template to show words in sitelen pona or sitelen sitelen ==
I made a template [[kipisi:sitelen]] to display text in sitelen pona or sitelen sitelen <br>
{{sitelen|jan|sewi|suli|A|MA|TE|LA|SU|pona=true|inline=true}}<br>
{{sitelen|jan|sewi|suli|A|MA|TE|LA|SU|pona=false|inline=true}}
Cartouche syllables for sound symbols are in all caps. It works for all nimi pu and nimi ku suli except for the sitelen sitelen for ku, since I cannot find it, and the words listed as "nimi weka" in this template [[jan:Immanuelle/nimi_lon_toki_pona]] [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-12-11T11:48:42 (UTC)
:The images are not visible / badly visible in dark-mode, this creates an accessibility issue. [[jan:Peter Alfons Loch|Peter Alfons Loch]] ([[jan la toki:Peter Alfons Loch|toki]]) 2025-12-11T11:52:25 (UTC)
::@[[jan:Peter Alfons Loch|Peter Alfons Loch]] is it possible to make the template rendering change based on dark mode vs light mode? It would probably be easiest to have it switch between a white vs black version of the embedded images. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-12-11T11:56:13 (UTC)
:::I do not know of such a function, but using a white background can help with this, not forgetting to add white also around the symbol. OR a border in white around the symbol itself.
:::After typing this I researched and found this:
:::"For skeleton black and white images, it's possible to use the css "skin-invert-image" class, the colors will invert only in [[:en:Wikipedia:Dark_mode|dark mode]], as shown bellow:" - https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Pictures#Dark_mode [[jan:Peter Alfons Loch|Peter Alfons Loch]] ([[jan la toki:Peter Alfons Loch|toki]]) 2025-12-11T12:06:35 (UTC)
::::I also found that https://tok.wikipedia.org/wiki/nimi:a for example the image on the right does change with dark/light mode, so it may be a good reference to see how it can be achieved. [[jan:Peter Alfons Loch|Peter Alfons Loch]] ([[jan la toki:Peter Alfons Loch|toki]]) 2025-12-11T12:09:12 (UTC)
:::::I now see that the mages in your post here are white and not black, i did not even see them before so it seems to work. maybe this should be forwarded to the tok.wiki team so they can do it for all such images used? [[jan:Peter Alfons Loch|Peter Alfons Loch]] ([[jan la toki:Peter Alfons Loch|toki]]) 2025-12-11T12:11:37 (UTC)
::::::@[[jan:Peter Alfons Loch|Peter Alfons Loch]] what do you want me to forward to them? I used the method that you suggested. [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-12-11T12:12:41 (UTC)
:::::::Well what you applied here on the post could help also with symbols like here on the left the symbol for "pu" https://tok.wikipedia.org/wiki/nimi:a as it has the same issue in dark mode. [[jan:Peter Alfons Loch|Peter Alfons Loch]] ([[jan la toki:Peter Alfons Loch|toki]]) 2025-12-11T12:15:30 (UTC)
::::::::I see you got it! Great [[jan:Immanuelle|Immanuelle]] ([[jan la toki:Immanuelle|toki]]) 2025-12-12T23:52:17 (UTC)
== [[jew]] ==
{{Wikidata|label|raw|linked|Q137763693}} (the [[sitelen pona]] glyph is informally 'assigned' to U+FFB8F by KreativeKorp; ✡ is similar but apparently rotated by a dozenth of a turn) seems to indicate either [[nasin sewi Jajasi]] or [[kulupu Jejusi]]. Especially since it's a rare word and glyph, perhaps usages are various or ambiguous. Is it worth including either as a redirect or a dabpage? — [[jan:Arlo Barnes|Arlo Barnes]] ([[jan la toki:Arlo Barnes|toki]]) 2026-05-11T01:10:29 (UTC)
:I don't think it's actually a toki pona word. It appears in no dictionaries. The source is almost certainly lipamanka's linja sike font, which includes large numbers of inside jokes and glyphs which are not toki pona words, and sitelen seli kiwen, which seems to have indiscriminately included everything from linja sike. Even if it was a word, wikidata links for words not concepts should go to the nimi: namespace. [[jan:Tbodt|Tbodt]] ([[jan la toki:Tbodt|toki]]) 2026-05-11T01:19:42 (UTC)
== Non-translated strings found, please translate them! ==
Ok, some strings aren't translated to Toki Pona still in this wiki. Like:
# "Latest comment: <post number> by <name> in topic <topic>"
# "Get started here! Click on your username to visit your homepage."
# the messages when you hover over the "Create Account" / "Login" buttons.
# "Welcome to lipu Wikipesija (Welcome to Wikipedia in normal English). Anyone can edit, and every improvement helps. Thank you for helping the world discover more!"
# "You do not have any watchlist labels."
# "Wikidata entities used in this page"
# "This site is protected by hCaptcha and its Privacy Policy and Terms of Service apply."
And many others. Thank you! [[jan:MihaiTokiPona|MihaiTokiPona]] ([[jan la toki:MihaiTokiPona|toki]]) 2026-06-03T17:23:33 (UTC)
:Oops, I meant "Latest comment: <nowiki><time> by <name> in topic <topic>"</nowiki> [[jan:MihaiTokiPona|MihaiTokiPona]] ([[jan la toki:MihaiTokiPona|toki]]) 2026-06-03T17:50:13 (UTC)
==Where are all of the project pages/homepage? How do I get started here?==
Basically what the title says. I speak OK Toki Pona, but I can't find a homepage or directory or anything! Also, is there a possibility this site will get sitelen pona at some point? [[jan:VidanaliK|VidanaliK]] ([[jan la toki:VidanaliK|toki]]) 2026-07-17T00:13:02 (UTC)
:Hi! I'm not very familiar with the terms but if by a homepage you mean the main page or the teahouse/forum, then those can be found at [[lipu open]] and [[pali:tomo toki]] respectively. As for the sitelen pona question, the answer is usually that it's unlikely but possible. [[jan:Modahabbab|Modahabbab]] ([[jan la toki:Modahabbab|toki]]) 2026-07-17T01:26:27 (UTC)
== トキポナの地名の命名規則について ==
私は[[jan:Jan Pilavik/nasin ilo:nasin pi pali nimi ma]]を作りました、少しおかしな点があるのであれば、[[jan_la_toki:Jan_Pilavik/nasin_ilo:nasin_pi_pali_nimi_ma]]に書いてください。(If you don't understand Japanese, please read it through Google Translate.(used Google translate)) [[jan:Jan Pilavik|Jan Pilavik]] ([[jan la toki:Jan Pilavik|toki]]) 2026-09-19T12:36:57 (UTC)
== Is there Template:userbox in Toki pona? ==
Template:userboxに対応するTemplateはどこ?
私はTemplate:userboxに対応するTemplateを見つけられなかった。
I couldn't find it.(used translation) [[jan:Jan Pilavik|jan Pilavik]] ([[jan la toki:Jan Pilavik|toki]]) 2026-09-23T03:56:47 (UTC)
:Is this the template you were looking for: [[kipisi:jan]] [[jan:Jan Wajun - Wije|Jan Wajun - Wije]] ([[jan la toki:Jan Wajun - Wije|toki]]) 2026-11-09T13:20:09 (UTC)
2zt20bem0eyrm68v4mjqp4djckqmvko
kulupu Paselona
0
13004
72918
72535
2026-11-09T14:02:58Z
Antgartor
6141
72918
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:I'm from Barcelona SOS4.8 Murcia SRN.jpg]]
kulupu '''Paselona''' <small>([[toki Inli]] la: ''I'm from Barcelona'', "mi tan ma tomo Paselona")</small> li kulupu pi kalama musi tan [[ma Sumi]]. jan Emanuwel Lunken <small>(Emanuel Lundgren)</small> li pali e ona lon tenpo sike 2005, li sona tan ni: jan mute li lon kulupu musi ni. jan ale pi mute 29 li pana e pali tawa kalama musi, pali nimi musi, ilo musi, uta.
== kalama musi ==
* Let Me Introduce My Friends <small>(mi o pana sona e jan pona mi)</small> (2006)
* Who Killed Harry Houdini? <small>(jan seme li moli e jan Ali Utini?)</small> (2008)
* 27 Songs From Barcelona <small>(kalama musi 27 tan kulupu Paselona)</small> (2010)
* Forever Today <small>(tenpo ale, tenpo ni)</small> (2011)
* Growing Up Is For Trees <small>(kama suli li pali pi kasi)</small> (2015)
== lipu ==
* [https://www.imfrombarcelona.com lipu pi kulupu musi Pasalona]
[[kulupu:kalama musi]]
[[kulupu:kulupu pi kalama musi]]
f53rwiltgah4ahki2bjzjple942lj2g
0
13119
72925
72860
2026-11-09T15:55:49Z
Jan Ekawi
6104
72925
wikitext
text/x-wiki
{{
|nimi toki=
|sitelen=[[sitelen:Toki pona.svg|120x120px]]
|toki pi anpa sitelen=[[|]]
|kalama=[[Media:Toki Pona-toki pona.ogg|/to.ki po.na/]] <sup>[[:ijo:Toki Pona-toki pona.ogg|(kute)]]</sup>
|nimi mama=
|kulupu toki=
|nasin sitelen=[[sitelen Lasina|]]<br>[[|]]<br>[[sitelen sitelen|]]
|ISO 639-3=tok
|IETF=tok
|mute jan=[] [ [[nasin nanpa pona|]] ]
|Glottolog=toki1239
|ma=
|mama=[[anpa sewi|]]
|toki luka=[[toki pona luka|]]<br>[[luka pona|]]
}}
[[sitelen:WIKITONGUES- jan Tepo and jan Lakuse speaking Toki Pona.webm|thumb|]]
{{nimi ijo|''''''|ipa=/to.ki po.na/[ˈto̞.ki ˈpo̞.nä]}}[[toki sin#toki sin musi|]][[mama Sonja|]][[pu|]][[lipu ku|]][[lipu nimi|]][[kulupu linja|]][[toki Topisin|]][[toki Sumi|]][[toki Lowasi|]][[toki Epelanto|]]
====
「」「{{toki|tpi|tok}}」[[toki Topisin|]]「{{toki|en|talk}}」[[toki Inli|]]「」「{{toki|eo|bona}}」[[toki Epelanto|]]「{{toki|la|bonus}}」[[toki Lasina|]]
== ==
{{sitelen nanpa pan
| caption = <ref>https://jan-ne.github.io/tp/etymology</ref>
| direction = row-reverse
| autoscale = true
| label1 = [[toki Sumi|]] | value1 = 16 | color1 = #e41a1c
| label2 = [[toki Topisin|]] | value2 = 16 | color2 = #377eb8
| label3 = [[toki Epelanto|]] | value3 = 13 | color3 = #4daf4a
| label4 = [[toki Lowasi|]] | value4 = 13 | color4 = #984ea3
| label5 = [[toki Kanse|]] | value5 = 11 | color5 = #ff7f00
| label6 = [[toki Netelan|]] | value6 = 11 | color6 = #ffff33
| label7 = [[toki Inli|]] | value7 = 8 | color7 = #a65628
| label8 = [[toki Katelo|]] | value8 = 8 | color8 = #f781bf
| label9 = [[toki Konton|]] | value9 = 4 | color9 = #66c2a5
| label10 = [[toki Sonko|]] | value10 = 4 | color10 = #fc8d62
| label11 = <ref>[[toki Kinli|]][[toki Losupan|]][[toki Nijon|]][[toki Tona|]]</ref> | value11 = 4 | color11 = #8da0cb
| label12 = | value12 = 8 | color12 = #000000
| label13 = | value13 = 3 | color13 = #555555
| label14 = | value14 = 1 | color14 = #BBBBBB
| label15 = | value15 = 1 | color15 = #FFFFFF
}}
[[mama Sonja|]][[toki Kanse|]][[toki Epelanto|]][[toki Inli|]][[toki Tosi|]]
====
''[https://www.tokipona.org tokipona.org]''[[kulupu pi toki pona pi lipu Jaju|]]
[[lipu pu|]][[toki Kanse|]][<nowiki/>[[lipu ku|]]]
[[kulupu ISO|ISO-639]]ISOISOISO「tok」
====
=== ===
[[sitelen Lasina|]][[|]][[lipu Wikipesija|]][[sitelen sitelen|]]
==== ====
{{lipu suli|sitelen Lasina}}
[[sitelen:Toki pona Alphabet.svg|thumb|200x200px|[[sitelen Lasina|]]]]
'''[[a|a]][[e|e]][[i|i]][[j|j]][[k|k]][[l|l]][[m|m]][[n|n]][[o|o]][[p|p]][[s|s]][[t|t]][[u|u]][[w|w]]'''
{{}}
==== ====
{{lipu suli|sitelen pona}}
[[lipu pu|]]
=== ===
aeiou
[[nasin sitelen kalama pi ma ale|]]
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
!
!
!
!
|-
!
| m
| n
|
|-
!
| p
| t
| k
|-
!
|
| s
|
|-
!
| w
| l
| j
|}
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
!
!
!
|-
!
| i
| u
|-
!
| e
| o
|-
!
| colspan="2" |a
|}
{| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none; text-align: center;"
!
! colspan="5" | n
! colspan="5" | n
|-
!
| style="width:2em;" | a
| style="width:2em;" | e
| style="width:2em;" | i
| style="width:2em;" | o
| style="width:2em;" | u
| style="width:2em;" | an
| style="width:2em;" | en
| style="width:2em;" | in
| style="width:2em;" | on
| style="width:2em;" | un
|-
!j
| ja
|je
|{{ijo ala}}
|jo
|ju
| jan
|jen
|{{ijo ala}}
|jon
|jun
|-
! k
|ka
|ke
|ki
|ko
|ku
| kan
| ken
| kin
|kon
|kun
|-
!l
|la
|le
|li
|lo
|lu
|lan
|len
|lin
|lon
|lun
|-
!m
|ma
|me
|mi
|mo
|mu
|man
| men
|min
|mon
|mun
|-
!n
|na
|ne
| ni
|no
|nu
|nan
| nen
|nin
|non
|nun
|-
! p
|pa
| pe
|pi
|po
| pu
|pan
| pen
| pin
|pon
|pun
|-
!s
|sa
|se
|si
|so
|su
|san
|sen
|sin
|son
|sun
|-
!t
|ta
|te
|{{ijo ala}}
|to
|tu
| tan
|ten
|{{ijo ala}}
| ton
|tun
|-
! w
|wa
| we
|wi
|colspan=2 {{ijo ala}}
|wan
|wen
|win
|colspan=2 {{ijo ala}}
|}
==== <sup>[「wuwojiti」]</sup> ====
wuwojitiwunwonjintinnmnn
== ==
======
[[lipu pu|]][[sitelen pona|]]
[[lipu ku|]]
[[lipu su|]]「The Wonderful Wizard of Oz」
[[lipu u|<sup>[「u」]</sup>]]
======
*[http://frederic.magniette.org/tokipona/nasinmelin_bl.pdf ][[ante toki|]][[lipu "nasin suli pi jan Melin"|「''La vie de Merlin''」]][[jan Kupu pi ma tomo Temenu|]]
*[https://www.amazon.com/Toki-Pona-Stories-meli-olin/dp/B08QFBMWPN Toki Pona Stories]FingtamLanguages
*[https://www.amazon.com/Toki-Pona-Stories-akesi-seli/dp/B087RGBT1S Toki Pona Stories]FingtamLanguages
*[http://www.samwilsonwriting.com/elephant---tp.php ]SamWilson
*[http://musilili.net/lipu/meli-lili-pi-len-loje-2/ ]「Rotkäppchen」「」
*[[github:stefichjo/toki-pona/blob/master/musi/soweli-wini-pu/lipu.md|]]「[[soweli Wini Pu|Winnie The Pooh]]」[[jan Milen|]]
*[https://qdoc.tips/jan-lawa-lili-pdf-free.html ][[lipu "jan lawa lili|「Le Petit Prince」]][[jan Anwan Te Sesupeki|]]
*[https://www.reddit.com/r/tokipona/comments/cfcp2m/soweli_lili_tu_wan_en_soweli_ike_suli/?utm_medium=android_app&utm_source=share ][[lipu Sesilisopi|]]
*[https://jan-ne.github.io/lipu/open ][[lipu Pelesi|]][[nasin sewi pi jan Jesu|]]
*[https://utamonsuta.itch.io/uta-monsuta ]
====
[[lipu Wesi|]][[ma pona pi toki pona|]][[ilo Siko|]]
[[ilo Telekan|]][[lipu Facebook|]][[ilo Ekusu|]]toki.social[[ilo Masoton|]]
[[KTPA|]]VK
== ==
{{lipu open pi toki pona la poki tawa}}
====
{{sona pi tan sona}}
{{toki sin}}
[[kulupu:toki pona]]
2x2vhedsr0b5c8et8qqp67pj7vb5pkz
72926
72925
2026-11-09T16:55:41Z
Jan Ekawi
6104
72926
wikitext
text/x-wiki
{{
|nimi toki=
|sitelen=[[sitelen:Toki pona.svg|120x120px]]
|toki pi anpa sitelen=[[|]]
|kalama=[[Media:Toki Pona-toki pona.ogg|/to.ki po.na/]] <sup>[[:ijo:Toki Pona-toki pona.ogg|(kute)]]</sup>
|nimi mama=
|kulupu toki=
|nasin sitelen=[[sitelen Lasina|]]<br>[[|]]<br>[[sitelen sitelen|]]
|ISO 639-3=tok
|IETF=tok
|mute jan=[] [ [[nasin nanpa pona|]] ]
|Glottolog=toki1239
|ma=
|mama=[[anpa sewi|]]
|toki luka=[[toki pona luka|]]<br>[[luka pona|]]
}}
[[sitelen:WIKITONGUES- jan Tepo and jan Lakuse speaking Toki Pona.webm|thumb|]]
{{nimi ijo|''''''|ipa=/to.ki po.na/[ˈto̞.ki ˈpo̞.nä]}}[[toki sin#toki sin musi|]][[mama Sonja|]][[pu|]][[lipu ku|]][[lipu nimi|]][[kulupu linja|]][[toki Topisin|]][[toki Sumi|]][[toki Lowasi|]][[toki Epelanto|]]
====
「」「{{toki|tpi|tok}}」[[toki Topisin|]]「{{toki|en|talk}}」[[toki Inli|]]「」「{{toki|eo|bona}}」[[toki Epelanto|]]「{{toki|la|bonus}}」[[toki Lasina|]]
== ==
{{sitelen nanpa pan
| caption = <ref>https://jan-ne.github.io/tp/etymology</ref>
| direction = row-reverse
| autoscale = true
| label1 = [[toki Sumi|]] | value1 = 16 | color1 = #e41a1c
| label2 = [[toki Topisin|]] | value2 = 16 | color2 = #377eb8
| label3 = [[toki Epelanto|]] | value3 = 13 | color3 = #4daf4a
| label4 = [[toki Lowasi|]] | value4 = 13 | color4 = #984ea3
| label5 = [[toki Kanse|]] | value5 = 11 | color5 = #ff7f00
| label6 = [[toki Netelan|]] | value6 = 11 | color6 = #ffff33
| label7 = [[toki Inli|]] | value7 = 8 | color7 = #a65628
| label8 = [[toki Katelo|]] | value8 = 8 | color8 = #f781bf
| label9 = [[toki Konton|]] | value9 = 4 | color9 = #66c2a5
| label10 = [[toki Sonko|]] | value10 = 4 | color10 = #fc8d62
| label11 = <ref>[[toki Kinli|]][[toki Losupan|]][[toki Nijon|]][[toki Tona|]]</ref> | value11 = 4 | color11 = #8da0cb
| label12 = | value12 = 8 | color12 = #000000
| label13 = | value13 = 3 | color13 = #555555
| label14 = | value14 = 1 | color14 = #BBBBBB
| label15 = | value15 = 1 | color15 = #FFFFFF
}}
[[mama Sonja|]][[toki Kanse|]][[toki Epelanto|]][[toki Inli|]][[toki Tosi|]]
====
''[https://www.tokipona.org tokipona.org]''[[kulupu pi toki pona pi lipu Jaju|]]
[[lipu pu|]][[toki Kanse|]][<nowiki/>[[lipu ku|]]]
[[kulupu ISO|ISO-639]]ISOISOISO「tok」
====
=== ===
[[sitelen Lasina|]][[|]][[lipu Wikipesija|]][[sitelen sitelen|]]
==== ====
{{lipu suli|sitelen Lasina}}
[[sitelen:Toki pona Alphabet.svg|thumb|200x200px|[[sitelen Lasina|]]]]
'''[[a|a]][[e|e]][[i|i]][[j|j]][[k|k]][[l|l]][[m|m]][[n|n]][[o|o]][[p|p]][[s|s]][[t|t]][[u|u]][[w|w]]'''
{{}}
==== ====
{{lipu suli|sitelen pona}}
[[lipu pu|]]
=== ===
aeiou
[[nasin sitelen kalama pi ma ale|]]
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
!
!
!
!
|-
!
| m
| n
|
|-
!
| p
| t
| k
|-
!
|
| s
|
|-
!
| w
| l
| j
|}
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
!
!
!
|-
!
| i
| u
|-
!
| e
| o
|-
!
| colspan="2" |a
|}
{| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none; text-align: center;"
!
! colspan="5" | n
! colspan="5" | n
|-
!
| style="width:2em;" | a
| style="width:2em;" | e
| style="width:2em;" | i
| style="width:2em;" | o
| style="width:2em;" | u
| style="width:2em;" | an
| style="width:2em;" | en
| style="width:2em;" | in
| style="width:2em;" | on
| style="width:2em;" | un
|-
!j
| ja
|je
|{{ijo ala}}
|jo
|ju
| jan
|jen
|{{ijo ala}}
|jon
|jun
|-
! k
|ka
|ke
|ki
|ko
|ku
| kan
| ken
| kin
|kon
|kun
|-
!l
|la
|le
|li
|lo
|lu
|lan
|len
|lin
|lon
|lun
|-
!m
|ma
|me
|mi
|mo
|mu
|man
| men
|min
|mon
|mun
|-
!n
|na
|ne
| ni
|no
|nu
|nan
| nen
|nin
|non
|nun
|-
! p
|pa
| pe
|pi
|po
| pu
|pan
| pen
| pin
|pon
|pun
|-
!s
|sa
|se
|si
|so
|su
|san
|sen
|sin
|son
|sun
|-
!t
|ta
|te
|{{ijo ala}}
|to
|tu
| tan
|ten
|{{ijo ala}}
| ton
|tun
|-
! w
|wa
| we
|wi
|colspan=2 {{ijo ala}}
|wan
|wen
|win
|colspan=2 {{ijo ala}}
|}
==== <sup>[「wuwojiti」]</sup> ====
wuwojitiwunwonjintinnmnn
== ==
======
[[lipu pu|]][[sitelen pona|]]
[[lipu ku|]]
[[lipu su|]]「The Wonderful Wizard of Oz」
[[lipu u|<sup>[「u」]</sup>]]
======
*[http://frederic.magniette.org/tokipona/nasinmelin_bl.pdf ][[ante toki|]][[lipu "nasin suli pi jan Melin"|「''La vie de Merlin''」]][[jan Kupu pi ma tomo Temenu|]]
*[https://www.amazon.com/Toki-Pona-Stories-meli-olin/dp/B08QFBMWPN Toki Pona Stories]FingtamLanguages
*[https://www.amazon.com/Toki-Pona-Stories-akesi-seli/dp/B087RGBT1S Toki Pona Stories]FingtamLanguages
*[http://www.samwilsonwriting.com/elephant---tp.php ]SamWilson
*[http://musilili.net/lipu/meli-lili-pi-len-loje-2/ ]「Rotkäppchen」「」
*[[github:stefichjo/toki-pona/blob/master/musi/soweli-wini-pu/lipu.md|]]「[[soweli Wini Pu|Winnie The Pooh]]」[[jan Milen|]]
*[https://qdoc.tips/jan-lawa-lili-pdf-free.html ][[lipu "jan lawa lili|「Le Petit Prince」]][[jan Anwan Te Sesupeki|]]
*[https://www.reddit.com/r/tokipona/comments/cfcp2m/soweli_lili_tu_wan_en_soweli_ike_suli/?utm_medium=android_app&utm_source=share ][[lipu Sesilisopi|]]
*[https://jan-ne.github.io/lipu/open ][[lipu Pelesi|]][[nasin sewi pi jan Jesu|]]
*[https://utamonsuta.itch.io/uta-monsuta ]
====
[[lipu Wesi|]][[ma pona pi toki pona|]][[ilo Siko|]]
[[ilo Telekan|]][[lipu Facebook|]][[ilo Ekusu|]]toki.social[[ilo Masoton|]]
[[KTPA|]]VK
== ==
{{lipu open pi toki pona la poki tawa}}
====
{{sona pi tan sona}}
{{toki sin}}
[[kulupu:toki pona]]
e5q9b3jd8hcr8jw1piqry4purk2icma
0
13128
72923
2026-11-09T15:52:39Z
Jan Ekawi
6104
「」
72923
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Toki pona sitelen pona.png|thumb|[[nimi pu|]]]]
[[File:Sitelen Pona.svg|thumb|]]
[[sitelen:Toki Pona sitelen pona examples.png|thumb|]]
[[sitelen:Toki Pona sitelen pona kanata.png|thumb|「[[ma Kanata|]]」]]
''''''[[sitelen pi toki pona|]][[lipu pu|]][[|]][[jan Sonja|]][「Sonja」「」]{{ike}}
[「」「」「」]{{ike}}
== ==
[[lipu pu|]][[toki Inli|]]
<gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);">
a - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">a</div>
akesi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">akesi</div>
ala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">ala</div>
alasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">alasa</div>
ale - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">ale/ali</div>
anpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">anpa</div>
ante - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">ante</div>
anu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">anu</div>
awen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">awen</div>
e - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">e</div>
en - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">en</div>
esun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">esun</div>
ijo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">ijo</div>
ike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">ike</div>
ilo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">ilo</div>
insa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">insa</div>
jaki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">jaki</div>
jan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">jan</div>
jelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">jelo</div>
jo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">jo</div>
kala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">kala</div>
kalama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">kalama</div>
kama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">kama</div>
kasi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">kasi</div>
ken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">ken</div>
kepeken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">kepeken</div>
kili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">kili</div>
kiwen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">kiwen</div>
ko - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">ko</div>
kon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">kon</div>
kule - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">kule</div>
kulupu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">kulupu</div>
kute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">kute</div>
la - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">la</div>
lape - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">lape</div>
laso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">laso</div>
lawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">lawa</div>
len - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">len</div>
lete - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">lete</div>
li - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">li</div>
lili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">lili</div>
linja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">linja</div>
lipu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">lipu</div>
loje - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">loje</div>
lon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">lon</div>
luka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">luka</div>
lukin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">lukin</div>
lupa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">lupa</div>
ma - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">ma</div>
mama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">mama</div>
mani - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">mani</div>
meli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">meli</div>
mi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">mi</div>
mije - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">mije</div>
moku - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">moku</div>
moli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">moli</div>
monsi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">monsi</div>
mu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">mu</div>
mun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">mun</div>
musi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">musi</div>
mute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">mute</div>
nanpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">nanpa</div>
nasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">nasa</div>
nasin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">nasin</div>
nena - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">nena</div>
ni - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">ni</div>
nimi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">nimi</div>
noka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">noka</div>
o - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">o</div>
olin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">olin</div>
ona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">ona</div>
open - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">open</div>
pakala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">pakala</div>
pali - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">pali</div>
palisa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">palisa</div>
pan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">pan</div>
pana - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">pana</div>
pi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">pi</div>
pilin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">pilin</div>
pimeja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">pimeja</div>
pini - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">pini</div>
pipi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">pipi</div>
poka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">poka</div>
poki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">poki</div>
pona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">pona</div>
pu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">pu</div>
sama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">sama</div>
seli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">seli</div>
selo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">selo</div>
seme - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">seme</div>
sewi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">sewi</div>
sijelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">sijelo</div>
sike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">sike</div>
sin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">sin</div>
sina - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">sina</div>
sinpin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">sinpin</div>
sitelen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">sitelen</div>
sona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">sona</div>
soweli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">soweli</div>
suli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">suli</div>
suno - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">suno</div>
supa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">supa</div>
suwi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">suwi</div>
tan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">tan</div>
taso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">taso</div>
tawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">tawa</div>
telo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">telo</div>
tenpo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">tenpo</div>
toki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">toki</div>
tomo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">tomo</div>
tu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">tu</div>
unpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">unpa</div>
uta - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">uta</div>
utala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">utala</div>
walo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">walo</div>
wan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">wan</div>
waso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">waso</div>
wawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">wawa</div>
weka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">weka</div>
wile - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">wile</div>
</gallery>
[[lipu ku|]]
== ==
[[sitelen Juniko|]].
<!-- Q124330528 -->[[sitelen Jusisa|]]
[[mama Sonja|]][[kulupu pali pi sitelen pona|]]
「」
[[kulupu:nasin pi sitelen toki]]
[[kulupu:sitelen pona|sitelen pona]]
[[kulupu:toki pona]]
[[kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin]]
bhf6hnrfgriprvvw6j5a7r4jd1ccnoc
*sitelen pona
0
13129
72924
2026-11-09T15:53:36Z
Jan Ekawi
6104
lipu ni li tawa [[]]
72924
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[]]
lw03zxkxxvouybw9xhgbktyg16wuvn5