Vikikaynak trwikisource https://tr.wikisource.org/wiki/Anasayfa MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Ortam Özel Tartışma Kullanıcı Kullanıcı mesaj Vikikaynak Vikikaynak tartışma Dosya Dosya tartışma MediaWiki MediaWiki tartışma Şablon Şablon tartışma Yardım Yardım tartışma Kategori Kategori tartışma Kişi Kişi tartışma Portal Portal tartışma Sayfa Sayfa tartışma Dizin Dizin tartışma TimedText TimedText talk Modül Modül tartışma Event Event talk 4 26348 174027 174016 2026-06-27T21:40:05Z YBot 13050 Güncelleme 174027 wikitext text/x-wiki {{/begin}} <center> {| class="wikitable" ! # ! Kullanıcı ! Değişiklik sayısı ! Kullanıcı grupları |- | 1 | [[Kullanıcı:Satirdan kahraman|Satirdan kahraman]] | align="center" | 32.594 | hizmetli |- | 2 | [[Kullanıcı:Justinianus|Justinianus]] | align="center" | 10.871 | |- | 3 | [[Kullanıcı:Kibele|Kibele]] | align="center" | 9.169 | geri döndürücü |- | 4 | [[Kullanıcı:Nosferatü|Nosferatü]] | align="center" | 6.939 | |- | 5 | [[Kullanıcı:Victor Trevor|Victor Trevor]] | align="center" | 4.472 | |- | 6 | [[Kullanıcı:Samizambak|Samizambak]] | align="center" | 4.220 | |- | 7 | [[Kullanıcı:Seksen iki yüz kırk beş|Seksen iki yüz kırk beş]] | align="center" | 2.938 | |- | 8 | [[Kullanıcı:𐰇𐱅𐰚𐰤|𐰇𐱅𐰚𐰤]] | align="center" | 2.798 | |- | 9 | [[Kullanıcı:Iskenderbalas|Iskenderbalas]] | align="center" | 2.670 | |- | 10 | [[Kullanıcı:Egemensen|Egemensen]] | align="center" | 2.553 | |- | 11 | [[Kullanıcı:Tarih|Tarih]] | align="center" | 2.317 | |- | 12 | [[Kullanıcı:Vikiolog|Vikiolog]] | align="center" | 2.278 | |- | 13 | [[Kullanıcı:Absar|Absar]] | align="center" | 1.838 | |- | 14 | [[Kullanıcı:Suelnur|Suelnur]] | align="center" | 1.737 | |- | 15 | [[Kullanıcı:Ahmet Turhan|Ahmet Turhan]] | align="center" | 1.561 | |- | 16 | [[Kullanıcı:Selahattin ilhan|Selahattin ilhan]] | align="center" | 1.480 | |- | 17 | [[Kullanıcı:Kutsalyolcusu|Kutsalyolcusu]] | align="center" | 1.278 | |- | 18 | [[Kullanıcı:Kurmanbek|Kurmanbek]] | align="center" | 1.075 | |- | 19 | [[Kullanıcı:Pinar|Pinar]] | align="center" | 1.034 | |- | 20 | [[Kullanıcı:Felecita|Felecita]] | align="center" | 940 | |- | 21 | [[Kullanıcı:Sabri76|Sabri76]] | align="center" | 863 | |- | 22 | [[Kullanıcı:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]] | align="center" | 862 | |- | 23 | [[Kullanıcı:Elvorix|Elvorix]] | align="center" | 857 | |- | 24 | [[Kullanıcı:Maderibeyza|Maderibeyza]] | align="center" | 758 | |- | 25 | [[Kullanıcı:3210|3210]] | align="center" | 721 | |- | 26 | [[Kullanıcı:Aybeg|Aybeg]] | align="center" | 595 | |- | 27 | [[Kullanıcı:ToprakM|ToprakM]] | align="center" | 568 | |- | 28 | [[Kullanıcı:Osmanlı98|Osmanlı98]] | align="center" | 564 | |- | 29 | [[Kullanıcı:Srhat|Srhat]] | align="center" | 553 | |- | 30 | [[Kullanıcı:Mereyü|Mereyü]] | align="center" | 528 | |- | 31 | [[Kullanıcı:Dr.Suskun|Dr.Suskun]] | align="center" | 512 | |- | 32 | [[Kullanıcı:Yeni hesap|Yeni hesap]] | align="center" | 482 | |- | 33 | [[Kullanıcı:Oğuzhan|Oğuzhan]] | align="center" | 478 | |- | 34 | [[Kullanıcı:Kadı|Kadı]] | align="center" | 441 | geri döndürücü |- | 35 | [[Kullanıcı:Etrüsk~trwikisource|Etrüsk~trwikisource]] | align="center" | 437 | |- | 36 | [[Kullanıcı:Fuzûlî~trwikisource|Fuzûlî~trwikisource]] | align="center" | 427 | |- | 37 | [[Kullanıcı:Bizim Kafkasya|Bizim Kafkasya]] | align="center" | 427 | |- | 38 | [[Kullanıcı:Rateslines~trwikisource|Rateslines~trwikisource]] | align="center" | 418 | |- | 39 | [[Kullanıcı:Hasan Sami|Hasan Sami]] | align="center" | 407 | |- | 40 | [[Kullanıcı:Pinarsan83|Pinarsan83]] | align="center" | 384 | |- | 41 | [[Kullanıcı:Pathoschild|Pathoschild]] | align="center" | 383 | |- | 42 | [[Kullanıcı:Reality006|Reality006]] | align="center" | 338 | |- | 43 | [[Kullanıcı:Aksoy61|Aksoy61]] | align="center" | 327 | |- | 44 | [[Kullanıcı:Vito Genovese|Vito Genovese]] | align="center" | 317 | |- | 45 | [[Kullanıcı:Homonihilis|Homonihilis]] | align="center" | 306 | |- | 46 | [[Kullanıcı:Cekli829|Cekli829]] | align="center" | 301 | |- | 47 | [[Kullanıcı:Ömer faruk çakmak|Ömer faruk çakmak]] | align="center" | 296 | |- | 48 | [[Kullanıcı:Magurale|Magurale]] | align="center" | 295 | |- | 49 | [[Kullanıcı:Uncitoyen|Uncitoyen]] | align="center" | 284 | |- | 50 | [[Kullanıcı:Mustafahoca|Mustafahoca]] | align="center" | 252 | |- | 51 | [[Kullanıcı:Mustafa MVC|Mustafa MVC]] | align="center" | 248 | |- | 52 | [[Kullanıcı:Evrifaessa|Evrifaessa]] | align="center" | 246 | |- | 53 | [[Kullanıcı:2004onuralp|2004onuralp]] | align="center" | 245 | |- | 54 | [[Kullanıcı:Ali Karacan~trwikisource|Ali Karacan~trwikisource]] | align="center" | 240 | |- | 55 | [[Kullanıcı:Oğuz256~trwikisource|Oğuz256~trwikisource]] | align="center" | 236 | |- | 56 | [[Kullanıcı:Koraman~trwikisource|Koraman~trwikisource]] | align="center" | 224 | |- | 57 | [[Kullanıcı:Takabeg|Takabeg]] | align="center" | 221 | |- | 58 | [[Kullanıcı:Demirci74|Demirci74]] | align="center" | 218 | |- | 59 | [[Kullanıcı:YG1|YG1]] | align="center" | 218 | |- | 60 | [[Kullanıcı:Gökhan~trwikisource|Gökhan~trwikisource]] | align="center" | 215 | |- | 61 | [[Kullanıcı:Zohak|Zohak]] | align="center" | 206 | |- | 62 | [[Kullanıcı:Gülşah|Gülşah]] | align="center" | 192 | |- | 63 | [[Kullanıcı:Ugur Basak|Ugur Basak]] | align="center" | 191 | |- | 64 | [[Kullanıcı:NKOzi|NKOzi]] | align="center" | 187 | |- | 65 | [[Kullanıcı:Meryem Yazıcı|Meryem Yazıcı]] | align="center" | 185 | |- | 66 | [[Kullanıcı:Harosman|Harosman]] | align="center" | 185 | |- | 67 | [[Kullanıcı:Saltinbas|Saltinbas]] | align="center" | 183 | |- | 68 | [[Kullanıcı:Alikıroğlu6163|Alikıroğlu6163]] | align="center" | 183 | |- | 69 | [[Kullanıcı:Khodemhuck|Khodemhuck]] | align="center" | 182 | |- | 70 | [[Kullanıcı:Samsen|Samsen]] | align="center" | 176 | |- | 71 | [[Kullanıcı:Noyder~trwikisource|Noyder~trwikisource]] | align="center" | 174 | |- | 72 | [[Kullanıcı:Mezireli61|Mezireli61]] | align="center" | 172 | |- | 73 | [[Kullanıcı:Ahmetaslan~trwikisource|Ahmetaslan~trwikisource]] | align="center" | 172 | |- | 74 | [[Kullanıcı:İsmetaydin~trwikisource|İsmetaydin~trwikisource]] | align="center" | 168 | |- | 75 | [[Kullanıcı:Viki|Viki]] | align="center" | 166 | |- | 76 | [[Kullanıcı:Kuzeyli Adam|Kuzeyli Adam]] | align="center" | 163 | |- | 77 | [[Kullanıcı:Alikıroğlu|Alikıroğlu]] | align="center" | 161 | |- | 78 | [[Kullanıcı:HakanIST|HakanIST]] | align="center" | 161 | |- | 79 | [[Kullanıcı:St. Doggo|St. Doggo]] | align="center" | 149 | |- | 80 | [[Kullanıcı:Hazan|Hazan]] | align="center" | 138 | |- | 81 | [[Kullanıcı:Can Kedi|Can Kedi]] | align="center" | 137 | |- | 82 | [[Kullanıcı:AhmetÇavuş|AhmetÇavuş]] | align="center" | 121 | |- | 83 | [[Kullanıcı:PrimZiya|PrimZiya]] | align="center" | 121 | |- | 84 | [[Kullanıcı:Recep64|Recep64]] | align="center" | 117 | |- | 85 | [[Kullanıcı:Kotzaztzikli|Kotzaztzikli]] | align="center" | 116 | |- | 86 | [[Kullanıcı:Kuzey 75|Kuzey 75]] | align="center" | 110 | |- | 87 | [[Kullanıcı:Oyhan Hasan Bıldırki|Oyhan Hasan Bıldırki]] | align="center" | 102 | |- | 88 | [[Kullanıcı:Neslihan Bilgili|Neslihan Bilgili]] | align="center" | 101 | |- | 89 | [[Kullanıcı:SessizZurna|SessizZurna]] | align="center" | 99 | |- | 90 | [[Kullanıcı:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] | align="center" | 98 | |- | 91 | [[Kullanıcı:Vikiyazar|Vikiyazar]] | align="center" | 96 | |- | 92 | [[Kullanıcı:Kübra uzuntaş|Kübra uzuntaş]] | align="center" | 95 | |- | 93 | [[Kullanıcı:Rornaof|Rornaof]] | align="center" | 92 | |- | 94 | [[Kullanıcı:Özlem malkoç|Özlem malkoç]] | align="center" | 90 | |- | 95 | [[Kullanıcı:Burak Kara|Burak Kara]] | align="center" | 85 | |- | 96 | [[Kullanıcı:Alpfa|Alpfa]] | align="center" | 77 | |- | 97 | [[Kullanıcı:Dilekisildar|Dilekisildar]] | align="center" | 76 | |- | 98 | [[Kullanıcı:EVula|EVula]] | align="center" | 76 | |- | 99 | [[Kullanıcı:Enba24|Enba24]] | align="center" | 76 | |- | 100 | [[Kullanıcı:Derya sancak|Derya sancak]] | align="center" | 75 | |} </center> 9leg2agv3nmk45i2mw2dnsxmsatnz0x 0 30028 174029 153115 2026-06-28T10:19:47Z ~2026-37348-75 26479 /* 4B.2. MOD BİRLEŞTİRME YÖNTEMİ İLE DEPREM HESABI */ 174029 wikitext text/x-wiki {{eser başlığı|başlık=Deprem Deprem Etkisi Altında Binaların Dayanıma Göre Tasarımı İçin Hesap Esasları|önceki=[[Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği/Ek/Bölüm 3|Bölüm 3]]|sonraki=[[Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği/Ek/Bölüm 5|Bölüm 5]]|esersahibi=|bölüm=4. Bölüm|notlar='''Uyarı:''' Başlıkların numaralandırmalarında yönetmelikteki numaralandırma yöntemi aynen korunmuştur. Vikikaynak da başlıkları ayrıca numaralandırdığı için yan yana görünen bu numaralandırmalar karıştırılabilir. Başlığa yakın olan numaralandırma, yönetmelikteki özgün başlık numarasını, uzak olan numara ise Vikikaynak'ın kendi başlık numaralandırmasını göstermektedir.}} == BÖLÜM 4 – DEPREM ETKİSİ ALTINDA BİNALARIN DAYANIMA GÖRE TASARIMI İÇİN HESAP ESASLARI == === 4.0. SİMGELER === ''A''_t = Ampirik doğal titreşim periyodu hesabında kullanılan eşdeğer alan [m²] ''A''_wj = j’inci perdenin gövde enkesit alanı [m²] BYS = ''Bina Yükseklik Sınıfı'' ''C''_h = İkinci mertebe hesabında kullanılan ampirik katsayı ''C''_t = Ampirik doğal titreşim periyodu hesabında kullanılan katsayı ''c'' = Bağ kirişli (boşluklu) perde parçalarının enkesit ağırlık merkezleri arasındaki uzaklık [m] ''D'' = Dayanım Fazlalığı Katsayısı ''D''_alt = Binanın alt bölümüne uygulanan Dayanım Fazlalığı Katsayısı <math>\overline{D}_{alt}^{(X)}</math> = Binanın alt bölümüne uygulanan Eşdeğer Dayanım Fazlalığı Katsayısı <math>\overline{D}_{n,alt}^{(X)}</math> = Binanın alt bölümüne n’inci modda uygulanan Eşdeğer Dayanım Fazlalığı Katsayısı ''D''_üst = Binanın üst bölümüne uygulanan Dayanım Fazlalığı Katsayısı DTS = ''Deprem Tasarım Sınıfı'' DD-1 = 50 yılda aşılma olasılığı %2 (tekrarlanma periyodu 2475 yıl) olan deprem yer hareketi düzeyi DD-2 = 50 yılda aşılma olasılığı %10 (tekrarlanma periyodu 475 yıl) olan deprem yer hareketi düzeyi DD-3 = 50 yılda aşılma olasılığı %50 (tekrarlanma periyodu 72 yıl) olan deprem yer hareketi düzeyi ''D''_bi = i’inci katta ek dışmerkezlik büyütme katsayısı ''d''_fi^(X) = (X) deprem doğrultusunda binanın hakim doğal titreşim periyodunun hesabında i’inci kata etki ettirilen fiktif yükten oluşan yerdeğiştirme [m] ''E''_d = Doğrultu birleştirmesi uygulanmış ''tasarıma esas'' toplam deprem etkisi ''E''_d^(H) = Doğrultu birleştirmesi uygulanmış ''tasarıma esas'' yatay deprem etkisi ''E''_d^(X) = (X) doğrultusundaki depremin etkisi altında ''tasarıma esas'' deprem etkisi ''E''_d^(Y) = (Y) doğrultusundaki depremin etkisi altında ''tasarıma esas'' deprem etkisi ''E''_d^(Z) = (Z) doğrultusundaki depremin etkisi altında ''tasarıma esas'' deprem etkisi ''F''_fi^(X) = (X) deprem doğrultusunda binanın hakim doğal titreşim periyodunun hesabında i’inci kata etki ettirilen fiktif yük [kN] ''F''_iE^(X) = (X) deprem doğrultusunda i’inci kat kütle merkezine etkiyen eşdeğer deprem yükü [kN] ''e'' = %5’lik ek dışmerkezlik [m] ''f''_jE^(S) = j’inci sonlu eleman düğüm noktasına etkiyen eşdeğer deprem yükü [kN] ''G'' = Sabit yük etkisi ''g'' = Yerçekimi ivmesi [m/s²] ''H'' = Yatay zemin itkisi etkisi ''H''_i = Binanın bodrum katlarının üstündeki ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>de i’inci katın üst bölümün tabanından itibaren ölçülen yüksekliği [m] ''H''_N = Binanın bodrum katlarının üstündeki ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>ünün toplam yüksekliği [m] ''H''_W = Perde yüksekliği [m] ''h''_i = i’inci katın yüksekliği [m] ''I'' = Bina Önem Katsayısı <math>\ell</math>_w = Perdenin plandaki boyu [m] <math>\ell</math>_wj = = j’inci perdenin planda uzunluğu [m] ''M''_DEV = Betonarme perdenin veya çaprazlı çerçevenin tabanında deprem yüklerinden meydana gelen devrilme momenti [kNm] ''M''_ib^(X) = i’inci katta (X) deprem doğrultusuna dik doğrultuda ek dışmerkezlik etkisine karşı gelen ''ek kat burulma momenti'' [kNm] ''M''_o = Binanın tümü için deprem yüklerinden tabanda meydana gelen toplam devrilme momenti [kNm] ''M''_o^(X) = (X) deprem doğrultusunda binanın tümü için deprem yüklerinden tabanda meydana gelen toplam devrilme momenti [kNm] ''M''₁, ''M''₂Bağ kirişli perdeyi oluşturan perde parçalarında deprem etkisinden tabanda elde edilen eğilme momentleri [kNm] ''m''_i = i’inci katın toplam kütlesi [t] ''m''_θ = i’inci katın kütle eylemsizlik momenti [tm²] ''m''_j^(S) = Tipik sonlu eleman düğüm noktası j’ye etkiyen tekil kütle [t] ''m''_t = Binanın bodrum katlarının üstündeki ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>ünün toplam kütlesi [t] ''m''_txn^(X) = (X) deprem doğrultusu için binanın x ekseni doğrultusunda n’inci titreşim moduna ait ''taban kesme kuvveti modal etkin kütlesi'' [t] ''m''_txn,tüm^(X) = Binanın tümü (üst bölüm + alt bölüm) için (X) doğrultusundaki depremin etkisi altında n’inci modda hesaplanan taban kesme kuvveti modal etkin kütlesi [t] ''m''_txn,üst^(X) = Binanın üst bölümü için (X) doğrultusundaki depremin etkisi altında n’inci modda hesaplanan taban kesme kuvveti modal etkin kütlesi [t] ''m''_tyn^(Y) = (Y) deprem doğrultusu için binanın y ekseni doğrultusunda n’inci titreşim moduna ait ''taban kesme kuvveti modal etkin kütlesi'' [t] ''N'' = Binanın bodrum katlarının üstündeki ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki toplam kat sayısı ''N''_V = Deprem etkisinde bağ kirişli perdenin bağ kirişlerinde oluşan kesme kuvvetlerinin tüm perde yüksekliği boyunca toplamı olarak perde parçalarının tabanında oluşan birbirine eşit çekme ve basınç eksenel kuvvetleri [kN] ''n'' = Hareketli yük katılım katsayısı ''R'' = ''Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı'' ''R''_a(''T'') = Öngörülen süneklik kapasitesi ve periyoda bağlı ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' ''R''_alt = Binanın alt bölümüne uygulanan ''Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı'' ''R''_üst = Binanın üst bölümüne uygulanan ''Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı'' (''R''_a)_alt = Binanın alt bölümüne uygulanan ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' (''R''_a)_n,alt = n’inci titreşim modunda binanın alt bölümüne uygulanan ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' (<math>\overline{R}</math>_a)_alt = Binanın alt bölümüne uygulanan ''Eşdeğer Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' (<math>\overline{R}</math>_a)_n,alt = n’inci titreşim modunda binanın alt bölümüne uygulanan ''Eşdeğer Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' (''R''_a)_üst = Binanın üst bölümüne uygulanan ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' (''R''_a)_n,üst = n’inci titreşim modunda binanın üst bölümüne uygulanan ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' ''Q'' = Hareketli yük etkisi ''S'' = Kar yükü etkisi ''S''_ae(''T'') = Yatay elastik tasarım spektral ivmesi [g] ''S''_aR(''T'') = Azaltılmış tasarım spektral ivmesi [g] ''S''_DS = Kısa periyot ''tasarım spektral ivme katsayısı'' [boyutsuz] ''T'' = Doğal titreşim periyodu [s] ''T''_B = Yatay elastik tasarım ivme spektrumu köşe periyodu [s] ''T''_n = n’inci moda ait doğal titreşim periyodu [s] ''T''_pA = Amprik olarak hesaplanan hakim doğal titreşim periyodu [s] ''T''_p^(X) = (X) deprem doğrultusunda binanın hakim doğal titreşim periyodu [s] ''u''_i^(X) = (X) deprem doğrultusunda herhangi bir kolon veya perde için, i’inci kattaki ''azaltılmış yerdeğiştirme'' [m] ''V''_i^(X) = (X) deprem doğrultusunda i’inci kattaki ''azaltılmış kat kesme kuvveti'' [kN] ''V''_x,tüm^(X) = Binanın tümü (üst bölüm + alt bölüm) için (X) doğrultusundaki depremin etkisi altında hesaplanan taban kesme kuvveti [kN] ''V''_xn,tüm^(X) = Binanın tümü (üst bölüm + alt bölüm) için (X) doğrultusundaki depremin etkisi altında n’inci modda hesaplanan taban kesme kuvveti [kN] ''V''_x,üst^(X) = Binanın üst bölümü için (X) doğrultusundaki depremin etkisi altında hesaplanan taban kesme kuvveti [kN] ''V''_xn,üst^(X) = Binanın üst bölümü için (X) doğrultusundaki depremin etkisi altında n’inci modda hesaplanan taban kesme kuvveti [kN] ''V''_tE^(X) = (X) deprem doğrultusunda binanın tümüne etkiyen ''toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti)'' [kN] ''V''_tx^(X) = Modal hesap yöntemlerinden biri ile ''x doğrultusu''<nowiki>'</nowiki>nda elde edilen en büyük ''toplam deprem yükü'' [kN] ''w''_j^(S) = Tipik sonlu eleman düğüm noktası j’ye etkiyen tekil ağırlık [kN] ''w''_G,j^(S) = Tipik sonlu eleman düğüm noktası j’ye etkiyen tekil sabit ağırlık [kN] ''w''_Q,j^(S) = Tipik sonlu eleman düğüm noktası j’ye etkiyen tekil ek (hareketli) ağırlık [kN] ''w''_''k'' = k’ıncı kata etkiyen toplam ağırlık [kN] YM = ''Yeterli titreşim modu sayısı'' α = Deprem derz boşlukları için kullanılan ampirik katsayı β_tE^(X) = Eşdeğer taban kesme kuvveti büyütme katsayısı β_II^(X) = İkinci mertebe büyütme katsayısı ∆''F''_NE^(X) = (X) deprem doğrultusunda binanın ''N''<nowiki>'</nowiki>inci katına (tepesine) etkiyen ''ek eşdeğer deprem yükü'' [kN] ∆''m''_iθ = Kat kütle eylemsizlik momenti artımı [tm²] Δ_i^(X) = (X) deprem doğrultusunda herhangi bir kolon veya perde için, ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade eden ''azaltılmış göreli kat ötelemesi'' [m] (Δ_i^(X))_ort = (X) deprem doğrultusunda ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade eden ortalama ''azaltılmış göreli kat ötelemesi'' [m] δ_i^(X) = (X) deprem doğrultusu için, binanın i’inci katındaki kolon veya perdeler için ''etkin göreli kat ötelemesi'' [m] δ_i,max^(X) = (X) deprem doğrultusu için, binanın i’inci katındaki etkin göreli kat ötelemelerinin kat içindeki en büyük değeri [m] η_bi = i’inci katta burulma düzensizliği katsayısı γ_E = Eşdeğer taban kesme kuvveti büyütme katsayısının belirlenmesinde kullanılan ampirik katsayı λ = Göreli kat ötelemelerinin sınırlandırılmasında kullanılan ampirik katsayı κ = İzin verilen göreli kat ötelemelerinin tanımında betonarme ve çelik taşyıcı sistemler için farklı olarak kullanılan katsayı µ_k = Taşıyıcı sistem için öngörülen süneklik kapasitesi ν^(X) = Binanın alt bölümü için uygulanan eşdeğer deprem yükü azaltma katsayısının hesabında kullanılan katsayı ν_n^(X) = Binanın alt bölümü için n’inci modda uygulanan eşdeğer deprem yükü azaltma katsayısının hesabında kullanılan katsayı ν_alt^(X) = Binanın alt bölümünün kendi titreşiminden oluşan azaltılmış iç kuvvetleri hesaplamak için kullanılan katsayı ν_n,alt^(X) = n’inci modda binanın alt bölümünün kendi titreşiminden oluşan azaltılmış iç kuvvetleri hesaplamak için kullanılan katsayı ν_üst^(X) = Binanın üst bölümünden alt bölümüne aktarılan iç kuvvetleri hesaplamak için kullanılan katsayı ν_n,üst^(X) = n’inci modda binanın üst bölümünden alt bölümüne aktarılan iç kuvvetleri hesaplamak için kullanılan katsayı Ω = Bağ kirişli perdede ''bağ derecesi katsayısı'' θ_II,i^(X) = (X) deprem doğrultusunda her bir i’inci kat için tanımlanan ''ikinci mertebe gösterge değeri'' θ_II,max^(X) = (X) deprem doğrultusunda tanımlanan maksimum ''ikinci mertebe gösterge değeri'' === 4.1. GENEL === ==== 4.1.1. Amaç ==== Bu Bölüm’ün amacı, '''4.1.3'''<nowiki>'</nowiki>te verilen kapsam içindeki binaların ''Dayanıma Göre Tasarım'' (DGT) yaklaşımı ile tasarımı için kullanılacak ''doğrusal hesap esasları''<nowiki>'</nowiki>nın açıklanmasıdır. ==== 4.1.2. Tanım ==== Deprem etkisi altında bina taşıyıcı sistemlerinin tasarımı için iki ana yaklaşımdan biri olan ''Dayanıma Göre Tasarım'' (DGT) yaklaşımında: '''(a)''' Öngörülen belirli bir performans hedefi için tanımlanan taşıyıcı sistem süneklik kapasitesine karşı gelen azaltılmış deprem yükleri belirlenir. '''(b)''' Azaltılmış deprem yükleri altında taşıyıcı sistemin ''doğrusal deprem hesabı'' yapılır. Bu hesaptan bulunan eleman azaltılmış iç kuvvetleri, gerekli durumlarda ''dayanım fazlalığı'' da dikkate alınarak, diğer yüklerden oluşan iç kuvvetlerle birleştirilerek ''dayanım talepleri'' elde edilir. '''(c)''' Eleman ''dayanım talepleri'', öngörülen performans hedefi için tanımlanmış bulunan eleman iç kuvvet kapasiteleri (''dayanım kapasiteleri'') ile karşılaştırılır. '''(d)''' Deprem hesabından elde edilen ''göreli kat ötelemeleri'' izin verilen sınırlarla karşılaştırılır. '''(e)''' Dayanım taleplerinin dayanım kapasitelerinin altında olduğu ve aynı zamanda göreli kat ötelemelerinin izin verilen sınırların altında olduğu gösterilerek tasarım tamamlanır. Aksi durumda eleman kesitleri değiştirilir ve hesap tekrarlanarak sonuca gidilir. ==== 4.1.3. Kapsam ==== Bu bölümde açıklanan ''Dayanıma Göre Tasarım'' (DGT) hesap esasları, '''Bölüm 13'''<nowiki>'</nowiki>te açıklanan ''Yüksek Binalar''<nowiki>'</nowiki>ın tasarımı, '''Bölüm 14'''<nowiki>'</nowiki>te açıklanan ''Deprem Yalıtımlı Binalar''<nowiki>'</nowiki>ın tasarımı ve '''Bölüm 15'''<nowiki>'</nowiki>te açıklanan ''Mevcut Binaların Değerlendirilmesi ve Güçlendirilmesi'' dışında bu Yönetmelik kapsamında '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de belirtilen tüm binaların tasarımında ''temel hesap esasları'' olarak uygulanacaktır. DGT hesap esaslarından, ''Yüksek Binalar''<nowiki>'</nowiki>ın ('''Bölüm 13''') ve ''Deprem Yalıtımlı Binalar''<nowiki>'</nowiki>ın ('''Bölüm 14''') tasarımında kısmi olarak yararlanılacaktır. ==== 4.1.4. Performans Hedefleri ==== '''4.1.4.1''' – '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>e göre bu Bölüm’ün kapsamındaki tüm binalarda, '''Tablo 3.4(a)'''<nowiki>'</nowiki>da ''Normal Performans Hedefi'' olarak tanımlanan ''Kontrollü Hasar'' (KH) performans hedefini sağlamak üzere, DD-2 deprem yer hareketinin etkisi altında bu Bölüm’de verilen DGT hesap esasları ile deprem hesabı yapılacaktır. '''4.1.4.2'''– '''Tablo 3.4(a)'''<nowiki>'</nowiki>ya göre ''Deprem Tasarım Sınıfı'' DTS=1a, DTS=2a ve aynı zamanda ''Bina Yükseklik Sınıfı'' BYS=2, BYS=3 olan binalarda; '''(a)''' DD-2 deprem yer hareketinin etkisi altında ''I'' = 1.5 alınarak bu Bölüm’deki DGT hesap esasları ile yapılan tasarım bir ön tasarım olarak gözönüne alınacaktır. '''(b)''' Ön tasarımı yapılan bina taşıyıcı sistemi bu kez DD-1 deprem yer hareketinin etkisi altında '''Tablo 3.4(a)'''<nowiki>'</nowiki>da ''İleri Performans Hedefi'' olarak tanımlanan ''Kontrollü Hasar'' (KH) performans hedefini ve ayrıca DD-3 depremi altında ''Sınırlı Hasar'' (SH) performans hedefini sağlamak üzere '''Bölüm 5'''<nowiki>'</nowiki>e göre ''Şekildeğiştirmeye Göre Değerlendirme ve Tasarım'' (ŞGDT) yaklaşımı ile değerlendirilecek ve gerekli olması durumunda tasarım hedeflenen performans sağlanacak şekilde tekrarlanacaktır. === 4.2. DEPREM YÜKÜ KATSAYILARI VE KAPASİTE TASARIMI İLKELERİ === ==== 4.2.1. Deprem Yükü Azaltma Katsayısı ==== '''4.2.1.1''' – ''Dayanıma Göre Tasarım'' çerçevesinde, ''öngörülen süneklik kapasitesi'' – ''dayanım talebi'' ilişkisi ve buna bağlı olarak belirlenen ''deprem yükü katsayıları''<nowiki>'</nowiki>nın tanımı '''EK 4A'''<nowiki>'</nowiki>da verilmiştir. '''4.2.1.2''' – '''EK 4A'''<nowiki>'</nowiki>da yapılan tanıma göre doğrusal elastik deprem yüklerinin azaltılmasında esas alınacak ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' ''R''_a(''T'') aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır: ''R''_a(''T'') = <math>\frac{R}{I}</math> {{orta|''T'' > ''T''_B}} {{sağa hizala|'''(4.1a)'''}} ''R''_a(''T'') = ''D'' + <math>(\frac {R}{I} - D)\frac {T}{T_B}</math> {{orta|''T'' ≤ ''T''_B}} {{sağa hizala|'''(4.1b)'''}} Burada ''R'' ve ''D'' '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan ''Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı'' ile ''Dayanım Fazlalığı Katsayısı''<nowiki>'</nowiki>nı, ''I'' '''Tablo 3.1'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan ''Bina Önem Katsayısı''<nowiki>'</nowiki>nı, ''T'' sistemin doğal titreşim periyodunu ve ''T''_B, '''Denk.(2.3)''' ile tanımlanan ''spektrum köşe periyodu''<nowiki>'</nowiki>nu göstermektedir. ==== 4.2.2. Kapasite Tasarımı İlkeleri ==== ''Dayanıma Göre Tasarım'' çerçevesinde bina taşıyıcı sistemlerinin tasarımında, bu Bölüm’de verilen kurallara ek olarak ''kapasite tasarımı ilkeleri'' gözönüne alınır. ''Kapasite tasarımı'' yaklaşımı, taşıyıcı sistemde doğrusal olmayan sünek davranışın açık olarak tanımlanan belirli elemanlarla (veya kesitlerle) sınırlı tutulmasını, bu davranışla uyumlu olarak diğer bütün elemanların yeterli dayanım kapasitesine sahip olmasını öngören tasarım yaklaşımıdır. ''Kapasite Tasarımı İlkeleri''<nowiki>'</nowiki>nin uygulanmasına ilişkin kurallar bu Yönetmeliğin ilgili bölümlerinde verilmiştir. === 4.3. TAŞIYICI SİSTEMLERİN UYGULAMA SINIRLARI, TAŞIYICI SİSTEM DAVRANIŞ KATSAYILARI VE DAYANIM FAZLALIĞI KATSAYILARI === ==== 4.3.1. Taşıyıcı Sistemlerin Uygulama Sınırları ==== ''Dayanıma Göre Tasarım'' çerçevesinde bu bölümde verilen hesap esaslarının uygulanabileceği bina taşıyıcı sistemleri ve bu sistemler için '''Tablo 3.3'''<nowiki>'</nowiki>teki tanıma göre izin verilen ''Bina Yükseklik Sınıfları'' (BYS), '''4.3.3'''<nowiki>'</nowiki>te tanımlanan süneklik düzeylerine bağlı olarak, '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilmiştir. '''4.3.1.1''' – ''Yüksek Binalar'' (BYS = 1) için taşıyıcı sistemler ve hesap esasları '''Bölüm 13'''<nowiki>'</nowiki>te tanımlanmıştır. '''4.3.1.2''' – '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de '''A21''', '''A22''' ve '''C21''', '''C22''' ile simgelenen taşıyıcı sistemlerde, sadece DTS = 4 olan binalar ile sınırlı olmak üzere, izin verilen ''Bina Yükseklik Sınıfı'' BYS ≥ 2’ye yükseltilebilir. ==== 4.3.2. Taşıyıcı Sistem Türüne Göre R ve D Katsayıları ==== '''4.3.2.1''' – Yerinde dökme ve önüretimli betonarme, çelik, hafif çelik, yığma, ahşap bina taşıyıcı sistemleri ve '''4.3.3'''<nowiki>'</nowiki>te tanımlanan çeşitli süneklik düzeyleri için '''EK 4A'''<nowiki>'</nowiki>da tanımlanan ''Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı R'' ve ''Dayanım Fazlalığı Katsayısı D'' '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilmiştir. '''4.3.2.2'''– Kompozit kolonlu sistemlerde, çelik taşıyıcı sistemler için verilen ''R'' ve ''D'' katsayıları kullanılacaktır. '''4.3.2.3''' – '''3.3.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen tanıma göre, dıştan rijit perdelerle çevrelenen bodrumların bulunduğu binalarda, bodrum katlarının bulunduğu alt bölümde (''R/I'') = 2.5 ve ''D'' = 1.5 alınacaktır. '''4.3.2.4''' – DTS = 1, 1a, 2, 2a olan betonarme perdeli ve/veya çelik çaprazlı çerçeveli binalarda, herhangi bir doğrultuda aşağıda '''(a)''' ve '''(b)'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan iki koşuldan birinin sağlanamaması durumunda, o doğrultuda ''Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı R'' yerine (4/5)''R'' gözönüne alınacaktır. ''Dayanım Fazlalığı Katsayısı D''<nowiki>'</nowiki>de herhangi bir değişiklik yapılmayacaktır. '''4.5.4.5'''<nowiki>'</nowiki>de verilen koşulu sağlayan bağ kirişli perde sistemi, tek bir perde olarak olarak gözönüne alınacaktır. '''(a)''' Taşıyıcı sistemde tek bir perdenin veya çelik çaprazlı çerçevenin aldığı taban devrilme momenti ''M''_DEV, o doğrultuda binanın tümü için deprem yüklerinden meydana gelen toplam taban devrilme momenti ''M''_o’ın 1/3’ünden fazla olmayacaktır. '''(b)''' Binanın her bir kenar aksında yer alan perde/perdelerin veya çelik çaprazlı çerçeve/çerçevelerin aldığı taban devrilme momenti ''M''_DEV veya ''M''_DEV’lerin toplamı, o doğrultuda binanın tümü için deprem yüklerinden meydana gelen toplam taban devrilme momenti ''M''_o’ın 1/6’sından az olmayacaktır. ==== 4.3.3. Süneklik Düzeyi Yüksek, Sınırlı ve Karma Taşıyıcı Sistemler ==== '''4.3.3.1''' – Betonarme ve çelik taşıyıcı sistemler, '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de verildiği üzere, süneklik düzeyleri bakımından ''süneklik düzeyi yüksek taşıyıcı sistemler'', ''süneklik düzeyi sınırlı taşıyıcı sistemler'' ve ''süneklik düzeyi karma taşıyıcı sistemler'' olmak üzere üç sınıfa ayrılmıştır. '''4.3.3.2'''– ''Süneklik düzeyi yüksek'' ve ''süneklik düzeyi sınırlı'' yerinde dökme ve önüretimli betonarme, çelik, hafif çelik ve ahşap taşıyıcı sistemlere ilişkin tanımlar ve uyulması gerekli koşullar, sırası ile, '''Bölüm 7''', '''Bölüm 8''', '''Bölüm 9''', '''Bölüm 10''' ve '''Bölüm 12'''<nowiki>'</nowiki>de verilmiştir. '''4.3.3.3'''– ''Süneklik düzeyi karma'' taşıyıcı sistemler, ''süneklik düzeyi sınırlı'' çerçeve taşıyıcı sistemlerinin ''süneklik düzeyi yüksek'' betonarme perdeler veya çelik çaprazlı çerçevelerle birlikte kullanılması ile oluşturulan sistemlerdir. ==== 4.3.4. Taşıyıcı Sistemlerin Süneklik Düzeylerine İlişkin Koşullar ==== '''4.3.4.1''' – Süneklik düzeyi sınırlı ve karma sistemlerle ilgili olarak; '''(a)''' DTS=1a, DTS=2a, DTS=3a ve DTS=4a olarak sınıflandırılan binalarda ''süneklik düzeyi sınırlı taşıyıcı sistemler'' kullanılamaz. Bu tür taşıyıcı sistemlerle ilgili diğer sınırlamalar '''4.3.4.3'''<nowiki>'</nowiki>te belirtilmiştir. '''(b)''' BYS ≤ 6 olan ve DTS=1a ve DTS=2a olarak sınıflandırılan binalarda ''süneklik düzeyi karma taşıyıcı sistemler'' kullanılamaz. '''4.3.4.2''' – Birbirine dik doğrultularda taşıyıcı sistemlerin ''süneklik düzeyleri''<nowiki>'</nowiki>nin aynı olması zorunludur. Ancak birbirine dik doğrultularda farklı ''R'' katsayıları ve bunlara karşı gelen ''D'' katsayıları kullanılabilir. '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>e göre izin verilen en üst ''Bina Yükseklik Sınıfı'', iki doğrultuya göre verilenlerin elverişsizi olarak belirlenecektir. '''4.3.4.3''' – Deprem etkilerinin tamamı moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' betonarme çerçevelerle karşılanan taşıyıcı sistemler ('''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de '''A31''', '''B31''', '''C31''' taşıyıcı sistemleri), sadece DTS=3 ve DTS=4 olan binalarda kullanılacaktır. Dolgulu (asmolen) veya dolgusuz tek doğrultulu dişli döşemeli betonarme çerçevelerden oluşan taşıyıcı sistemler de, perde içermedikleri takdirde, ''süneklik düzeyi sınırlı taşıyıcı sistemler'' olarak sınıflandırılacak ve sadece DTS=3 ve DTS=4 olan binalarda kullanılacaktır. Bu tür taşıyıcı sistemler, ''süneklik düzeyi yüksek'' betonarme bağ kirişli (boşluklu) ve/veya boşluksuz perdeler veya ''süneklik düzeyi yüksek'' çelik dışmerkez ve/veya merkezi çaprazlı çerçeveler ile birlikte düzenlenerek ''süneklik düzeyi karma'' sistemler olarak yapılabilir ('''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de '''A2''', '''B2''', '''C2''' taşıyıcı sistemleri). '''4.3.4.4''' – Sadece kirişsiz döşemeleri içeren taşıyıcı sistemlerde, deprem etkilerinin tamamı betonarme binalarda ''süneklik düzeyi yüksek'' bağ kirişli (boşluklu) ve/veya boşluksuz perdeler veya ''süneklik düzeyi sınırlı'' boşluksuz perdeler tarafından karşılanacaktır ('''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de '''A12''', '''A13''' ve '''A32''' taşıyıcı sistemleri). Çelik binalarda ise ''süneklik düzeyi yüksek'' merkezi ve/veya dışmerkez çaprazlı veya burkulması önlenmiş çaprazlı çerçeveler veya ''süneklik düzeyi sınırlı'' merkezi çaprazlı çerçeveler kullanılacaktır ('''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de '''C12''', '''C13''' ve '''C32''' taşıyıcı sistemleri). Bu tür sistemlerin hesabı iki aşamada yapılacaktır. Birinci aşama hesapta çerçeve kolonları alttan ve üstten mafsallı alınacaktır. İkinci aşama hesapta ise bu elemanların bağlantıları monolitik olarak modellenecektir. Perde, kolon, çapraz ve döşemelerdeki iç kuvvetler, iki aşamada elde edilenlerin elverişsiz olanı olarak hesaplanacaktır. Göreli kat ötelemeleri ikinci aşama hesaptan elde edilecektir. '''4.3.4.5''' – ''Süneklik düzeyi yüksek'' bağ kirişli (boşluklu) veya boşluksuz yerinde dökme veya önüretimli betonarme perdeler ile merkezi, dışmerkez veya burkulması önlenmiş çelik çaprazlı çerçevelerin moment aktaran ''süneklik düzeyi yüksek'' çerçevelerle birlikte kullanıldığı binalarda, perdelerin veya çaprazlı çerçevelerin tabanında deprem yüklerinden meydana gelen devrilme momentlerinin toplamı, binanın tümü için deprem yüklerinden tabanda meydana gelen toplam devrilme momentinin %40’ından az, %75’inden fazla olmayacaktır: {{orta|0.40 ''M''_o < ∑ ''M''_DEV < 0.75 ''M''_o}} {{sağa hizala|'''(4.2)'''}} Bu bağıntıdaki üst sınır koşulunun sağlanamaması durumunda, '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de deprem etkilerinin tamamının ''süneklik düzeyi yüksek'' perdelerle veya çaprazlı çerçevelerle karşılandığı durumlar için tanımlanan ''R'' ve ''D'' katsayıları ile izin verilen en üst BYS dikkate alınacaktır. Alt sınır koşulunun sağlanamaması durumunda ise '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen ''R'' ve ''D'' katsayılarında değişiklik yapılmayacak, ancak izin verilen en üst BYS’nin bir fazlası dikkate alınacaktır. '''4.3.4.6''' – Betonarme ve çelik ''süneklik düzeyi karma'' taşıyıcı sistemlerde, ''süneklik düzeyi yüksek'' bağ kirişli (boşluklu) veya boşluksuz betonarme perdeler ile merkezi, dışmerkez veya burkulması önlenmiş çelik çaprazlı çerçevelerin tabanında deprem yüklerinden meydana gelen devrilme momentlerinin toplamı, binanın tümü için deprem yüklerinden tabanda meydana gelen toplam devrilme momentinin %75’inden az olmayacaktır: {{orta|∑ ''M''_DEV ≥ 0.75 ''M''_o}} {{sağa hizala|'''(4.3)'''}} Bu koşulun sağlanamaması durumunda, '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de deprem etkilerinin tamamının ''süneklik düzeyi sınırlı'' çerçevelerle karşılandığı durumlar için tanımlanan ''R'' ve ''D'' katsayıları ile izin verilen en üst BYS dikkate alınacaktır. '''4.3.4.7'''– ''Süneklik düzeyi sınırlı'' boşluksuz betonarme perdeler veya ''süneklik düzeyi sınırlı'' merkezi çelik çaprazlı çerçevelerin moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' betonarme veya çelik çerçevelerle birlikte kullanıldığı binalarda da '''Denk.(4.3)'''<nowiki>'</nowiki>te verilen koşul sağlanacaktır. Aksi durumda '''4.3.4.6'''<nowiki>'</nowiki>da verilen kural uygulanacaktır. '''4.3.4.8'''– '''4.3.2.4''', '''4.3.4.5''' ve '''4.3.4.6'''<nowiki>'</nowiki>da kullanılmak üzere, perdelerin aldığı taban devrilme momentleri ''M''_DEV, boşluksuz perdeler için '''4.5.3.7(d)''' veya 4.5.3.8(c)<nowiki>'</nowiki>ye göre, bağ kirişli (boşluklu) perdeler için ise '''4.5.4.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre hesaplanacaktır. Binanın tümü için deprem yüklerinden meydana gelen toplam devrilme momenti ''M''_o ise '''4.7''', '''4.8.2''' veya '''4.8.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre elde edilecektir. {{orta|'''Tablo 4.1. Bina Taşıyıcı Sistemleri için Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı, Dayanım Fazlalığı Katsayısı ve İzin Verilen Bina Yükseklik Sınıfları'''}} {|class="wikitable"; style="margin:auto" |- !Bina Taşıyıcı Sistemi !Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı ''R'' !Dayanım Fazlalığı Katsayısı ''D'' !İzin Verilen Bina Yükseklik Sınıfları BYS |- |colspan="4"|'''A. YERİNDE DÖKME BETONARME BİNA TAŞIYICI SİSTEMLERİ''' |- |colspan="4"|'''A1. Süneklik Düzeyi Yüksek Taşıyıcı Sistemler''' |- |'''A11.''' Deprem etkilerinin tamamının moment aktaran ''süneklik düzeyi yüksek'' betonarme çerçevelerle karşılandığı binalar |8 |3 |BYS ≥ 3 |- |'''A12.''' Deprem etkilerinin tamamının ''süneklik düzeyi yüksek'' bağ kirişli (boşluklu) betonarme perdelerle karşılandığı binalar |7 |2.5 |BYS ≥ 2 |- |'''A13.''' Deprem etkilerinin tamamının ''süneklik düzeyi yüksek'' boşluksuz betonarme perdelerle karşılandığı binalar |6 |2.5 |BYS ≥ 2 |- |'''A14.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi yükse''k betonarme çerçeveler ile ''süneklik düzeyi yüksek'' bağ kirişli (boşluklu) betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar (Bkz.'''4.3.4.5''') |8 |2.5 |BYS ≥ 2 |- |'''A15.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi yüksek'' betonarme çerçeveler ile ''süneklik düzeyi yüksek'' boşluksuz betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar (Bkz.'''4.3.4.5''') |7 |2.5 |BYS ≥ 2 |- |'''A16.''' Deprem etkilerinin tamamının çatı düzeyindeki bağlantıları mafsallı olan ve yüksekliği 12 m’yi geçmeyen ''süneklik düzeyi yüksek'' betonarme kolonlar tarafından karşılandığı tek katlı binalar |3 |2 |– |- |colspan="4"|'''A2. Süneklik Düzeyi Karma Taşıyıcı Sistemler (Bkz. 4.3.4.1, 4.3.4.6)''' |- |'''A21.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' betonarme çerçeveler ile ''süneklik düzeyi yüksek'' bağ kirişli (boşluklu) betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar (Bkz.'''4.3.1.2''') |6 |2.5 |BYS ≥ 4 |- |'''A22.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' betonarme çerçeveler ile ''süneklik düzeyi yüksek'' boşluksuz betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar (Bkz.'''4.3.1.2''') |5 |2.5 |BYS ≥ 4 |- |'''A23.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı dolgulu (asmolen) veya dolgusuz tek doğrultulu dişli döşemeli'' betonarme çerçeveler ile ''süneklik düzeyi yüksek'' bağ kirişli (boşluklu) betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar |6 |2.5 |BYS ≥ 6 |- |'''A24.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı dolgulu (asmolen) veya dolgusuz tek doğrultulu dişli döşemeli'' betonarme çerçeveler ile ''süneklik düzeyi yüksek'' boşluksuz betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar |5 |2.5 |BYS ≥ 6 |- |colspan="4"|'''A3. Süneklik Düzeyi Sınırlı Taşıyıcı Sistemler (Bkz. 4.3.4.1, 4.3.4.3, 4.3.4.7)''' |- |'''A31.''' Deprem etkilerinin tamamının moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' betonarme çerçevelerle karşılandığı binalar |4 |2.5 |BYS ≥ 7 |- |'''A32.''' Deprem etkilerinin tamamının ''süneklik düzeyi sınırlı'' boşluksuz betonarme perdelerle karşılandığı binalar |4 |2 |BYS ≥ 6 |- |'''A33.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' betonarme çerçeveler ile ''süneklik düzeyi sınırlı'' boşluksuz betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar |4 |2 |BYS ≥ 6 |- |colspan="4"|'''B. ÖNÜRETİMLİ BETONARME BİNA TAŞIYICI SİSTEMLERİ''' |- |colspan="4"|'''B1. Süneklik Düzeyi Yüksek Taşıyıcı Sistemler''' |- |'''B11.''' Deprem etkilerinin tamamının bağlantıları moment aktaran ''süneklik düzeyi yüksek'' önüretimli çerçevelerle karşılandığı binalar <br />'''MAB1''', '''MAB2''' tipi moment aktaran bağlantılar: '''MAB3''', '''MAB4''' tipi moment aktaran bağlantılar: |7 5 |2.5 2.5 |BYS ≥ 4 BYS ≥ 6 |- |'''B12.''' Deprem etkilerinin bağlantıları moment aktaran ''süneklik düzeyi yüksek'' önüretimli çerçeveler ile, ''süneklik düzeyi yüksek'' yerinde dökme bağ kirişli (boşluklu) betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar (Bkz.'''4.3.4.5''')<br />'''MAB1''', '''MAB2''' tipi moment aktaran bağlantılar: '''MAB3''', '''MAB4''' tipi moment aktaran bağlantılar: |7 5 |2.5 2.5 |BYS ≥ 2 BYS ≥ 6 |- |'''B13.''' Deprem etkilerinin bağlantıları moment aktaran ''süneklik düzeyi yüksek'' önüretimli çerçeveler ile, ''süneklik düzeyi yüksek'' yerinde dökme boşluksuz betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar (Bkz.'''4.3.4.5''')<br />'''MAB1''', '''MAB2''' tipi moment aktaran bağlantılar: '''MAB3''', '''MAB4''' tipi moment aktaran bağlantılar: |6 5 |2.5 2.5 |BYS ≥ 2 BYS ≥ 6 |- |'''B14.''' Düşey yüklerin bağlantıları mafsallı önüretimli ve iki doğrultulu çerçeveler ile, deprem etkilerinin tamamının ise ''süneklik düzeyi yüksek'' yerinde dökme boşluksuz ve/veya bağ kirişli (boşluklu) betonarme perdelerle karşılandığı binalar |4 |2 |BYS ≥ 7 |- |'''B15.''' Deprem etkilerinin tamamının çatı düzeyindeki bağlantıları mafsallı olan ve yüksekliği 12 m’yi geçmeyen ''süneklik düzeyi yüksek'' kolonlar tarafından karşılandığı tek katlı binalar |3 |2 |– |- |colspan="4"|'''B2. Süneklik Düzeyi Karma Taşıyıcı Sistemler (Bkz. 4.3.4.1, 4.3.4.6)''' |- |'''B21.''' Deprem etkilerinin bağlantıları moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' önüretimli çerçeveler ile, ''süneklik düzeyi yüksek'' yerinde dökme bağ kirişli (boşluklu) veya boşluksuz betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar<br />'''MAB1''', '''MAB2''' tipi moment aktaran bağlantılar: '''MAB3''', '''MAB4''' tipi moment aktaran bağlantılar: |5 4 |2.5 2.5 |BYS ≥ 5 BYS ≥ 6 |- |colspan="4"|'''B3. Süneklik Düzeyi Sınırlı Taşıyıcı Sistemler (Bkz. 4.3.4.1, 4.3.4.7)''' |- |'''B31.''' Deprem etkilerinin tamamının bağlantıları moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' önüretimli çerçevelerle karşılandığı binalar |3 |2 |BYS = 8 |- |'''B32.''' Deprem etkilerinin bağlantıları moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' önüretimli çerçeveler ile, yerinde dökme ''süneklik düzeyi sınırlı'' boşluksuz betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar |3 |2 |BYS ≥ 7 |- |'''B33.''' Deprem yüklerinin tamamının önüretimli betonarme düşey çift cidarlı paneller tarafından karşılandığı ''süneklik düzeyi sınırlı'' binalar |4 |2 |BYS ≥ 6 |- |'''B34.''' Deprem yüklerinin tamamının önüretimli betonarme düşey tek cidarlı paneller tarafından karşılandığı ''süneklik düzeyi sınırlı'' binalar |3 |2 |BYS ≥ 7 |- |colspan="4"|'''C. ÇELİK BİNA TAŞIYICI SİSTEMLERİ''' |- |colspan="4"|'''C1. Süneklik Düzeyi Yüksek Taşıyıcı Sistemler''' |- |'''C11.''' Deprem etkilerinin tamamının moment aktaran ''süneklik düzeyi yüksek'' çelik çerçevelerle karşılandığı binalar |8 |3 |BYS ≥ 3 |- |'''C12.''' Deprem etkilerinin tamamının ''süneklik düzeyi yüksek'' dışmerkez veya burkulması önlenmiş merkezi çaprazlı çelik çerçeveler tarafından karşılandığı binalar |8 |2.5 |BYS ≥ 2 |- |'''C13.''' Deprem etkilerinin tamamının ''süneklik düzeyi yüksek'' merkezi çaprazlı çelik çerçeveler tarafından karşılandığı binalar |5 |2 |BYS ≥ 4 |- |'''C14.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi yüksek'' çelik çerçeveler ile ''süneklik düzeyi yüksek'' dışmerkez veya burkulması önlenmiş merkezi çaprazlı çelik çerçeveler veya ''süneklik düzeyi yüksek'' bağ kirişli (boşluklu) betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar (Bkz.'''4.3.4.5''') |8 |3 |BYS ≥ 2 |- |'''C15.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi yüksek'' çelik çerçeveler ile ''süneklik düzeyi yüksek'' merkezi çaprazlı çelik çerçeveler veya ''süneklik düzeyi yüksek'' boşluksuz betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar (Bkz.'''4.3.4.5''') |6 |2.5 |BYS ≥ 2 |- |'''C16.''' Deprem etkilerinin tamamının çatı düzeyindeki bağlantıları mafsallı olan ve yüksekliği 12 m’yi geçmeyen ''süneklik düzeyi yüksek'' çelik kolonlar tarafından karşılandığı tek katlı binalar |4 |2 |– |- |colspan="4"|'''C2. Süneklik Düzeyi Karma Taşıyıcı Sistemler (Bkz. 4.3.4.1, 4.3.4.6)''' |- |'''C21.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' çelik çerçeveler ile ''süneklik düzeyi yüksek'' dışmerkez veya burkulması önlenmiş merkezi çaprazlı çelik çerçeveler veya ''süneklik düzeyi yüksek'' bağ kirişli (boşluklu) betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar (Bkz.'''4.3.1.2''') |6 |2.5 |BYS ≥ 4 |- |'''C22.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' çelik çerçeveler ile ''süneklik düzeyi yüksek'' merkezi çaprazlı çelik çerçeveler veya ''süneklik düzeyi yüksek'' boşluksuz betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar (Bkz.'''4.3.1.2''') |5 |2 |BYS ≥ 4 |- |colspan="4"|'''C3. Süneklik Düzeyi Sınırlı Taşıyıcı Sistemler (Bkz. 4.3.4.1, 4.3.4.7)''' |- |'''C31.''' Deprem etkilerinin tamamının moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' çelik çerçevelerle karşılandığı binalar |4 |2.5 |BYS ≥ 7 |- |'''C32.''' Deprem etkilerinin tamamının ''süneklik düzeyi sınırlı'' merkezi çaprazlı çelik çerçevelerle karşılandığı binalar |3 |2 |BYS = 8 |- |'''C33.''' Deprem etkilerinin moment aktaran ''süneklik düzeyi sınırlı'' çelik çerçeveler ile ''süneklik düzeyi sınırlı'' merkezi çaprazlı çelik çerçeveler tarafından birlikte karşılandığı binalar |4 |2 |BYS ≥ 7 |- |colspan="4"|'''D. HAFİF ÇELİK BİNA TAŞIYICI SİSTEMLERİ''' |- |colspan="4"|'''D1. Süneklik Düzeyi Yüksek Taşıyıcı Sistemler''' |- |Deprem etkilerinin tamamının vidalı, bulonlu sac, OSB veya kontrplak (plywood) duvar panelleri ile karşılandığı süneklik düzeyi yüksek hafif çelik binalar |4 |2 |BYS = 8 |- |colspan="4"|'''D2. Süneklik Düzeyi Sınırlı Taşıyıcı Sistemler (Bkz.4.3.4.1)''' |- |Deprem etkilerinin tamamının alçı levhalar içeren kaplamalı veya çaprazlı panellerle karşılandığı süneklik düzeyi sınırlı hafif çelik binalar |3 |2 |BYS = 8 |- |colspan="4"|'''E. YIĞMA BİNA TAŞIYICI SİSTEMLERİ''' |- |colspan="4"|'''E1. Süneklik Düzeyi Yüksek Taşıyıcı Sistemler''' |- |'''E11.''' Donatılı yığma binalar |4 |2 |BYS ≥ 7 |- |'''E12.''' Donatılı gazbeton panel binalar |4 |2 |BYS ≥ 7 |- |colspan="4"|'''E2. Süneklik Düzeyi Sınırlı Taşıyıcı Sistemler (Bkz.4.3.4.1)''' |- |'''E21.''' Kuşatılmış yığma binalar |3 |2 |BYS = 8 |- |'''E22.''' Donatısız yığma binalar |2.5 |1.5 |BYS = 8 |- |colspan="4"|'''F. AHŞAP BİNA TAŞIYICI SİSTEMLERİ''' |- |colspan="4"|'''F1. Süneklik Düzeyi Yüksek Taşıyıcı Sistemler''' |- |Deprem etkilerinin tamamının çivili veya vidalı OSB veya kontrplak (plywood) duvar panelleri ile karşılandığı süneklik düzeyi yüksek ahşap binalar |4 |2 |BYS ≥ 7 |- |colspan="4"|'''F2. Süneklik Düzeyi Sınırlı Taşıyıcı Sistemler (Bkz.4.3.4.1)''' |- |Deprem etkilerinin tamamının çivi, vida ve bulon ile birleştirilen tutkallı duvar panelleri ile veya ahşap çaprazlarla karşılandığı süneklik düzeyi sınırlı ahşap binalar |3 |2 |BYS = 8 |- |} '''4.3.4.9''' – Bodrum çevre perdeleri dışında, ''H''_W / <math>\ell</math>_w ≤ 2.0 olan boşluksuz perdelerde '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen ''R'' katsayılarına göre hesaplanan iç kuvvetler, [3/(1+''H''_W/<math>\ell</math>_w] katsayısı ile çarpılarak büyültülecektir. Ancak bu katsayı, 2'den büyük alınmayacaktır. '''4.3.4.10''' – Binaların bodrum katlarının çevresinde kullanılan rijit betonarme perdeler, '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de yer alan perdeli veya perdeli-çerçeveli sistemlerin bir parçası olarak gözönüne alınmayacaktır (Bkz. '''4.3.5.1'''). ==== 4.3.5. Dayanım Fazlalığı Katsayılarının Uygulanması ==== '''4.3.5.1''' – ''Dayanım Fazlalığı Katsayısı D'', '''EK 4A'''<nowiki>'</nowiki>da tanımlandığı üzere, akma dayanımının tasarım dayanımına oranla fazlalığını ifade eden katsayıdır. '''4.3.5.2''' – Taşıyıcı sistem elemanlarının yüksek veya sınırlı düzeyde ''sünek'' davranışına karşı gelen (''eğilme momenti, çekme kuvveti ve benzeri'') azaltılmış iç kuvvetlerin hesabında ''Dayanım Fazlalığı Katsayısı'' kullanılmayacaktır (''D'' = 1). '''4.3.5.3''' – Taşıyıcı sistem elemanlarının ''sünek olmayan'' davranışına karşı gelen (''betonarme elemanlarda kesme kuvveti, çelik elemanlarda birleşimlere etkiyen kuvvetler ve benzeri'') azaltılmış iç kuvvetler için ''Dayanım Fazlalığı Katsayısı'' çarpan olarak kullanılacaktır (''D'' > 1). Ancak, ''süneklik düzeyi yüksek'' taşıyıcı sistemlerde ''D'' katsayıları ile büyütülen iç kuvvetler, ''kapasite tasarımı ilkesi''<nowiki>'</nowiki>nin gereği olarak tanımlanmış (izin verilen) kesitlerdeki akma durumu ile uyumlu iç kuvvetlerden daha büyük alınmayacaktır. '''4.3.5.4''' – Bina taşıyıcı sistemlerinde ''Dayanım Fazlalığı Katsayısı''<nowiki>'</nowiki>nın uygulanması ile ilgili ayrıntılı kurallar Yönetmeliğin ilgili bölümlerinde verilmiştir. '''4.3.5.5''' – Bina döşemelerinde düzlem içinde etkiyen azaltılmış iç kuvvetlere, ilgili taşıyıcı sistem için '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan ''Dayanım Fazlalığı Katsayısı'' uygulanacaktır. '''4.3.5.6''' – Dıştan rijit perdelerle çevrelenen bodrum katlarındaki taşıyıcı sistem elemanlarında ''Dayanım Fazlalığı Katsayıları'' '''4.10.1'''<nowiki>'</nowiki>e göre gözönüne alınacaktır. '''4.3.5.7''' – Bina taşıyıcı sistemlerinden temellere aktarılan kuvvetlerde dayanım fazlalığının gözönüne alınmasına ilişkin kurallar '''4.10.3'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanmıştır. ==== 4.3.6. Binaların Üst ve Alt Bölümlerinde Farklı R ve D Katsayılarının Kullanılması ==== Üst ve alt bölümlerinde birbirinden farklı ''R'' ve ''D'' katsayılarının kullanıldığı binalarda '''4.3.6.1''' veya '''4.3.6.2'''<nowiki>'</nowiki>de verilen kurallara göre hesap yapılacaktır. '''3.3.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen tanıma göre dıştan rijit perdelerle çevrelenen bodrumların bulunduğu binalarda da bu kurallar uygulanabilir. Alternatif olarak '''4.7.5''' veya '''4.8.5'''<nowiki>'</nowiki>te açıklanan kurallara göre de hesap yapılabilir. '''4.3.6.1''' – '''4.7'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan ''Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi'' ile taşıyıcı sistemin tümü (''üst bölüm'' + ''alt bölüm'') gözönüne alınarak yapılan hesapta; '''(a)''' ''Üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki taşıyıcı sistem elemanlarının sünek davranışına karşı gelen ''azaltılmış iç kuvvetler'', üst bölüm için '''Tablo (4.1)'''<nowiki>'</nowiki>den seçilen ''R''_üst ve ''D''_üst katsayıları ve gözönüne alınan (X) deprem doğrultusundaki hakim doğal titreşim periyodu ''T''_p^(X)'e bağlı olarak '''Denk.(4.1)'''<nowiki>'</nowiki>den hesaplanan ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' (''R''_a)_üst kullanılarak elde edilecektir. '''(b)''' ''Üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki taşıyıcı sistem elemanlarının ''sünek olmayan'' davranışına karşı gelen azaltılmış iç kuvvetler ise, '''(a)'''<nowiki>'</nowiki>da elde edilen iç kuvvetlerin ''D''_üst katsayısı ile çarpımından elde edilecektir. '''(c)''' ''Alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki taşıyıcı sistem elemanlarının sünek davranışına karşı gelen ''azaltılmış iç kuvvetler'' için ''eşdeğer deprem yükü azaltma katsayısı'' (<math>\overline{R}</math>_a)_alt '''Denk.(4.4)''' ile belirlenecektir: <math>(\overline{R}_a)_{alt} = \frac{(R_a)_{ust}}{v^{(X)}}</math> {{sağa hizala|'''(4.4)'''}} Bu denklemdeki ν^(X) katsayısı aşağıda verilmiştir: <math>v^{(X)} = v_{ust}^{(X)} + v_{alt}^{(X)}</math> {{sağa hizala|'''(4.5a)'''}} <math>v_{ust}^{(X)} = \frac {V_{x,ust}^{(X)}}{V_{x,tum}^{(X)}}</math> {{sağa hizala|'''(4.5b)'''}} '''Denk.(4.5a)'''<nowiki>'</nowiki>daki ilk terim v_üst^(X), ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>den ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>e aktarılan azaltılmış kuvvetleri, ikinci terim v_alt^(X) ise ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>ün kendi titreşiminden oluşan azaltılmış kuvvetleri hesaplamak için kullanılan katsayılara karşı gelmektedir. (''R''_a)_alt ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki taşıyıcı sistem için '''Tablo (4.1)'''<nowiki>'</nowiki>den seçilen ''R''_alt ve ''D''_alt katsayılarına ve ''T''_p^(X)'e bağlı olarak '''Denk.(4.1)'''<nowiki>'</nowiki>den hesaplanan ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı''<nowiki>'</nowiki>nı göstermektedir. v_üst^(X), azaltılmamış deprem yükleri altında ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>ün taban kesme kuvvetinin ''tüm taşıyıcı sistem''<nowiki>'</nowiki>in (''üst bölüm'' + ''alt bölüm'') taban kesme kuvvetine oranı olarak tanımlanır. '''(d)''' ''Alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki taşıyıcı sistem elemanlarının ''sünek olmayan'' davranışına karşı gelen azaltılmış iç kuvvetler '''(c)'''<nowiki>'</nowiki>de elde edilen iç kuvvetlerin aşağıda tanımlanan ''eşdeğer dayanım fazlalığı katsayısı'' <math>\overline{D}_{alt}^{(X)}</math> ile çarpımından elde edilecektir: <math>\overline{D}_{alt}^{(X)} = \frac{0.6v_{ust}^{(X)}D_{ust}+v_{alt}^{(X)}D_{alt}}{v^{(X)}}</math> {{sağa hizala|'''(4.6)'''}} '''4.3.6.2''' – '''4.8'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan ''Modal Hesap Yöntemleri'' ile taşıyıcı sistemin tümü (''üst bölüm'' + ''alt bölüm'') gözönüne alınarak yapılan hesapta, '''(a)''' '''Denk.(4.4)''', '''Denk.(4.5)''' ve '''Denk.(4.6)'''<nowiki>'</nowiki>daki tüm işlemler, her bir n’inci titreşim modu için ve ilgili doğal titreşim periyodu ''T''_n gözönüne alınarak uygulanacaktır. n’inci modda '''Denk.(4.5b)'''<nowiki>'</nowiki>deki taban kesme kuvvetleri oranı yerine, aynı modda bu kesme kuvvetlerine karşı gelen ''modal etkin kütleler''<nowiki>'</nowiki>in oranı da kullanılabilir (Bkz. '''4B.1.4'''). '''(b)''' ''R''_alt < ''R''_üstolan rijit bodrumlu binalarda, bütün titreşim modları için '''Denk.(4.5b)'''’den ''V''_n,üst^(X)'ün hesaplanmasından kaçınılması durumunda, daima daha elverişsiz sonuç veren ''V''_n,üst^(X) = 0 varsayımı yapılabilir. Bu durumda, ''alt bölüm'' için n’inci modda aşağıdaki basitleştirmeler yapılabilir: <math>(\overline{R}_a)_{n,alt} \cong (R_a)_{n,alt}</math> ; <math>\overline{D}_{n,alt}^{(X)} \cong D_{alt}</math> {{sağa hizala|'''(4.7)'''}} '''4.3.2.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre bodrumlar için ''D''_alt = 1.5 alınacaktır. === 4.4. DEPREM ETKİSİNİN TANIMLANMASI VE DİĞER ETKİLERLE BİRLEŞTİRİLMESİ === ==== 4.4.1. Yatay Deprem Etkisi Altında Azaltılmış Tasarım İvme Spektrumu ==== '''4.7''' ve '''4.8.2'''<nowiki>'</nowiki>de verilen hesap yöntemlerinde ''yatay doğrultuda azaltılmış deprem yükleri''<nowiki>'</nowiki>nin belirlenmesi için kullanılacak ''azaltılmış tasarım ivme spektrumu''<nowiki>'</nowiki>nun belirli bir ''T'' doğal titreşim periyodu için ordinatı olan ''azaltılmış tasarım spektral ivmesi'' ''S''_aR(''T''), '''Denk.(4.8)''' ile tanımlanmıştır: <math>S_{aR}(T) = \frac {S_{ae}(T)}{R_a(T)}</math> {{sağa hizala|'''(4.8)'''}} Burada ''S''_ae(''T''), '''2.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan DD-2 deprem yer hareketi için '''Denk.(2.2)''' ile belirlenen ''yatay elastik tasarım spektral ivmesi''<nowiki>'</nowiki>ni, ''R''_a(''T'') ise '''Denk.(4.1)''' ile tanımlanan ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı''<nowiki>'</nowiki>nı göstermektedir. ==== 4.4.2. Yatayda Birbirine Dik Doğrultulardaki Deprem Etkilerinin Birleştirilmesi ==== '''4.4.2.1''' – Yatay deprem etkisi altında taşıyıcı sistemin deprem hesabının '''4.7''' veya '''4.8.2'''<nowiki>'</nowiki>de verilen yöntemlerden biri ile yapılması durumunda, yatayda birbirine dik (X) ve (Y) doğrultularında tanımlanan depremlerden oluşan deprem etkileri '''Denk.(4.9)'''<nowiki>'</nowiki>da tanımlandığı şekilde birleştirilecektir: <math>E_d^{(H)} = \pm E_d^{(X)} \pm 0.3E_d^{(Y)}</math><br /><math>E_d^{(H)} = \pm 0.3E_d^{(X)} \pm E_d^{(Y)}</math> {{sağa hizala|'''(4.9)'''}} Burada ''E''_d^(X) ve ''E''_d^(Y), herhangi bir kesitte birbirine dik (X) ve (Y) doğrultularındaki depremlerin etkisi altında '''4.10'''<nowiki>'</nowiki>a göre tanımlanan ve ayrı ayrı hesaplanan deprem etkilerini, ''E''_d^(H) ise ''doğrultu birleştirmesi'' uygulanmış ''tasarıma esas yatay deprem etkisi''<nowiki>'</nowiki>ni simgelemektedir. '''4.4.2.2''' – Yatay deprem etkisi altında taşıyıcı sistemin deprem hesabının '''4.8.3'''<nowiki>'</nowiki>te verilen yöntemle ''zaman tanım alanında'' yapılması durumunda, yatayda birbirine dik (X) ve (Y) doğrultularındaki deprem bileşenleri '''2.5'''<nowiki>'</nowiki>e göre birlikte eş zamanlı olarak tanımlandığından, birleştirilmiş yatay deprem etkisi ''E''_d^(H), bu hesap sonucunda doğrudan elde edilmektedir. ==== 4.4.3. Düşey Deprem Etkisi ==== '''4.4.3.1''' – DTS=1, DTS=1a, DTS=2 ve DTS=2a olarak sınıflandırılan ve aşağıdaki elemanları içeren binalarda düşey deprem hesabı, bu elemanların ''yerel düşey titreşim modları'' esas alınarak ''sadece bu elemanlar'' için '''2.3.5'''<nowiki>'</nowiki>te tanımlanan ''düşey elastik ivme spektrumu''<nowiki>'</nowiki>na göre '''4.8.2'''<nowiki>'</nowiki>de verilen yöntemle yapılacaktır. ''Düşey deprem etkisi'' ''E''_d^(Z)'in bu şekilde hesabında tüm taşıyıcı sistemler için ''R/I'' = 1 ve ''D'' = 1 alınacaktır. '''(a)''' Açıklıklarının yataydaki izdüşümü 20 m veya daha fazla olan kirişleri içeren binalar, '''(b)''' Açıklıklarının yataydaki izdüşümü 5 m veya daha fazla olan konsolları içeren binalar, '''(c)''' Kirişlere oturan kolonları içeren binalar, '''(d)''' Kolonları düşeye göre eğimli olan binalar. '''4.4.3.2'''– '''4.4.3.1'''<nowiki>'</nowiki>de belirtilen elemanların dışındaki taşıyıcı sistem kısımlarında ve '''4.4.3.1'''<nowiki>'</nowiki>deki tanımın dışında kalan binalarda ''düşey deprem etkisi'' ''E''_d^(Z), özel bir hesap yapılmaksızın, '''Denk.(4.10)''' ile yaklaşık olarak hesaplanacaktır. <math>E_d^{(Z)} \approx (2/3)S_{DS}G</math> {{sağa hizala|'''(4.10)'''}} Burada ''G'' sabit yük etkisini, ''S''_DS ise '''2.3.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan ''kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı''<nowiki>'</nowiki>nı göstermektedir. ==== 4.4.4. Deprem Etkisinin Diğer Etkilerle Birleştirilmesi ==== '''4.4.4.1''' – Taşıyıcı sistem elemanlarının tasarımında esas alınmak üzere, deprem etkisini içeren yük birleşimleri '''Denk.(4.11)''' ve '''Denk.(4.12)''' ile tanımlanmıştır: <math>G + Q + 0.2S + E_d^{(H)} + 0.3E_d^{(Z)}</math> {{sağa hizala|'''(4.11)'''}} <math>0.9G + H + E_d^{(H)} - 0.3E_d^{(Z)}</math> {{sağa hizala|'''(4.12)'''}} Burada ''Q'' hareketli yük etkisini, ''S'' kar yükü etkisini, ''H'' ise '''Bölüm 16'''<nowiki>'</nowiki>da tanımlanan yatay zemin itkisini simgelemektedir. Yatay deprem etkisi ''E''_d^(H) '''4.4.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre, düşey deprem etkisi ''E''_d^(Z) ise '''4.4.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre belirlenecektir. '''4.4.4.2'''– Çelik ve hafif çelik binalarda; '''(a)''' ''Yük ve Dayanım Katsayıları ile Tasarım'' (YDKT) yaklaşımının uygulanması durumunda '''Denk.(4.11)'''<nowiki>'</nowiki>de ''G'' yerine 1.2''G'' alınacak, '''Denk.(4.12)''' aynen kullanılacaktır. '''(b)''' ''Güvenlik Katsayıları ile Tasarım'' (GKT) yaklaşımının uygulanması durumunda, '''Bölüm 16'''<nowiki>'</nowiki>ya göre temel tasarımı dışında, '''Bölüm 9''' ve '''Bölüm 10'''<nowiki>'</nowiki>da verilen yük birleşimleri kullanılacaktır. === 4.5. DOĞRUSAL HESAP İÇİN TAŞIYICI SİSTEMİN MODELLENMESİNE İLİŞKİN KURALLAR === ''Dayanıma Göre Tasarım'' kapsamında yapılacak ''doğrusal'' hesapta kullanılmak üzere, taşıyıcı sistemlerin modellenmesi ile ilgili kurallar bu kısımda verilmiştir. ==== 4.5.1. Genel Modelleme Kuralları ==== '''4.5.1.1'''– Bina taşıyıcı sistemleri daima ''üç boyutlu'' olarak modellenecektir. '''4.5.1.2'''– ''Birbirine dik iki yatay'' doğrultudaki deprem etkisi daima gözönüne alınacaktır. Düşey deprem etkisi de '''4.4.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre hesaba katılacaktır. '''4.5.1.3'''– Sönüm oranı, aksi belirtilmedikçe, %5 alınacaktır. '''4.5.1.4'''– Burada verilen modelleme kuralları, deprem içermeyen yükleme durumları için de uygulanabilir. ==== 4.5.2. Kiriş ve Kolonların Modellenmesi ==== '''4.5.2.1''' – Kiriş ve kolonlar, ''çerçeve (çubuk) sonlu elemanları'' olarak modelleneceklerdir. Kolon ve kirişlerin birleştiği düğüm noktalarında 6 serbestlik derecesinin tümü gözönüne alınacaktır. Döşemelerin rijit diyafram olarak modellenmesi durumunda, bu serbestlik derecelerinin rijit harekete karşı gelenleri kaldırılacaktır. '''4.5.2.2'''– Betonarme kolon ve kirişlerin ''etkin kesit rijitlikleri'' '''4.5.8'''<nowiki>'</nowiki>e göre belirlenecektir. ==== 4.5.3. Betonarme Boşluksuz Perdelerin Modellenmesi ==== '''4.5.3.1'''– Betonarme boşluksuz perdeler, genellikle ''konsol'' olarak çalışan düşey taşıyıcı sistem elemanlarıdır. '''4.5.3.2'''– Dikdörtgen betonarme perdeler, kesitteki uzunluğunun kalınlığına oranı en az 6 (altı) olarak tanımlanan taşıyıcı sistem elemanlarıdır. '''4.5.3.3'''– Enkesit şekli I, T, L, U veya C olan betonarme perdelerde, her bir doğrultuda en az bir perde kolu '''4.5.3.2'''<nowiki>'</nowiki>de verilen koşulu sağlayacaktır. Aksi durumda, taşıyıcı sistem elemanı o doğrultuda perde olarak sayılmayacaktır. Ancak I, T, L, U veya C kesitli perdelerde perde kolunun (veya kollarının) '''4.5.4.5'''<nowiki>'</nowiki>i sağlayan bir bağ kirişli perde’nin perde parçası (veya parçaları) olması durumunda, '''4.5.3.2'''<nowiki>'</nowiki>de verilen koşul uygulanmayabilir. '''4.5.3.4'''– '''Bölüm 7'''<nowiki>'</nowiki>de perde kesitinin betonarme tasarımı için tanımlanan ''perde uç bölgeleri''<nowiki>'</nowiki>nin birer kolon gibi, aralarındaki gövde bölgesinin ise çok rijit bir kiriş gibi modellendiği ''kayma çerçevesi'' modelleri perdeler için kullanılmayacaktır. '''4.5.3.5'''– Enkesit şekli T, L, U veya C olan perdelerde perde kollarının ayrı ayrı modellenip hesaplandığı modelleme teknikleri perdeler için kullanılmayacaktır. '''4.5.3.6'''– Betonarme perdeler, '''4.5.3.7''' ve '''4.5.3.8'''<nowiki>'</nowiki>de verilen yöntemlerden biri ile modellenecektir. '''4.5.3.7''' – Enkesit şekli dikdörtgen, I, T, L, U veya C olan betonarme perdeler hem düzlem içi, hem de düzlem dışı yerdeğiştirmelere ilişkin serbestlik derecelerini içeren ''kabuk sonlu elemanlar''<nowiki>'</nowiki>la modelleneceklerdir. '''(a)''' Kabuk sonlu elemanların birleştiği düğüm noktalarında 6 serbestlik derecesinin tümü gözönüne alınacaktır. '''(b)''' Sonlu eleman boyutları, iç kuvvet dağılımının yeterli doğrulukta hesaplanmasını sağlayacak şekilde seçilecektir. '''(c)''' Düzlem içi ve düzlem dışı davranışa ilişkin ''etkin kesit rijitlikleri'' '''4.5.8'''<nowiki>'</nowiki>e göre belirlenecektir. '''(d)''' Enkesit şekli dikdörtgen, I, T, L, U veya C olan perdelerde, sonlu eleman düğüm noktası kuvvetlerinin bileşkeleri, betonarme kesit hesabında esas alınmak üzere enkesit ağırlık merkezinde ''eşdeğer çubuk kesit tesirleri'' (eğilme/burulma momentleri, kesme kuvvetleri, eksenel kuvvet) olarak elde edilecektir. Perde tabanında bu şekilde elde edilen eğilme momenti, '''4.3.4.5''', '''4.3.4.6''' ve '''4.3.4.7'''<nowiki>'</nowiki>de perde ''taban devrilme momenti'' ''M''_DEV olarak kullanılacaktır. '''4.5.3.8'''– Enkesit şekli dikdörtgen, I, T, L, U veya C olan perdeler, plandaki en büyük perde kolu uzunluğunun toplam perde yüksekliğine oranının 1/2’yi aşmadığı durumlarda, ekseni enkesit ağırlık merkezinden geçen ''eşdeğer çubuk'' sonlu eleman olarak modellenebilirler. Bu durumda; '''(a)''' Kat seviyelerinde perde parçalarının planda kiriş ve/veya döşeme sonlu elemanları ile birleştiği düğüm noktalarındaki ''bağımlı'' serbestlik dereceleri, ''üç boyutlu rijit cisim hareketi'' koşulunu sağlayacak şekilde kesit ağırlık merkezinde tanımlanacak olan ''ana düğüm noktası''<nowiki>'</nowiki>ndaki 6 ''bağımsız'' serbestlik derecesine ''kinematik'' olarak bağlanacaklardır. '''(b)''' Eşdeğer çubuk olarak modellenen perdelerin eğilme ve kesmeye ilişkin ''etkin kesit rijitlikleri'' '''4.5.8'''<nowiki>'</nowiki>e göre belirlenecektir. '''(c)''' Betonarme kesit hesabında esas alınmak üzere çubuk kesit tesirleri (eğilme/burulma momentleri, kesme kuvvetleri, eksenel kuvvet) kesit ağırlık merkezinde doğrudan elde edilirler. Perde tabanında elde edilen eğilme momenti, '''4.3.4.5''', '''4.3.4.6''' ve '''4.3.4.7'''<nowiki>'</nowiki>de perde ''taban devrilme momenti'' ''M''_DEV olarak kullanılacaktır. ==== 4.5.4. Betonarme Bağ Kirişli (Boşluklu) Perdelerin Modellenmesi ==== '''4.5.4.1'''– Betonarme ''bağ kirişli (boşluklu) perdeler'', iki boşluksuz perde parçasının kısa ve çok yüksek kesme dayanımları olan bağ kirişleri ile bağlanarak birlikte ''tek bir perde'' olarak çalıştığı düşey taşıyıcı sistem elemanlarıdır. Bu tür perdeler, güçlü bağ kirişleri sayesinde konsol olarak çalışan boşluksuz perdeler ile çerçeveler arasında bir davranış gösterirler (Bkz.'''4.5.4.5'''). '''4.5.4.2''' – Bağ kirişli perdeyi oluşturan perde parçalarının enkesit şekilleri dikdörtgen veya genellikle bina çekirdeklerinde olduğu gibi U veya C şeklinde olabilir ('''Şekil 4.1'''). [[Dosya:Bağ kirişli perde parçaları.png|400pik|çerçevesiz]] '''4.5.4.3''' – Bağ kirişli (boşluklu) perdenin taban devrilme momenti '''Denk.(4.13)''' ile hesaplanır: <math>M_{DEV} = M_1 + M_2 + c N_V </math> {{sağa hizala|'''4.13'''}} Burada ''M''_DEV bağ kirişli (boşluklu) perdenin tabanındaki toplam devrilme momentini, ''M''₁ ve ''M''₂ bağ kirişli perdeyi oluşturan perde parçalarında deprem etkisinden tabanda elde edilen eğilme momentlerini, ''N''_V ise deprem etkisinde bağ kirişlerinde oluşan kesme kuvvetlerinin tüm perde yüksekliği boyunca toplamı olarak, perde parçalarının tabanında oluşan birbirine eşit çekme ve basınç eksenel kuvvetlerine karşı gelmektedir. c, perde parçalarının enkesit ağırlık merkezleri arasındaki uzaklığı göstermektedir ('''Şekil 4.1'''). '''Denk.(4.13)'''<nowiki>'</nowiki>ten elde edilen büyüklük '''4.3.4.5''' ve '''4.3.4.6'''<nowiki>'</nowiki>da perde taban devrilme momenti ''M''_DEV olarak kullanılacaktır. '''4.5.4.4''' – Bağ kirişli (boşluklu) perdelerin tanımlanmasında esas alınan ''bağ derecesi katsayısı'' Ω , '''Denk.(4.14)'''<nowiki>'</nowiki>te verilmiştir. <math> \Omega = \frac {cN_V}{M_{DEV}} = \frac {cN_V}{M_1 + M_2 + cN_V}</math> {{sağa hizala|'''4.14'''}} '''4.5.4.5''' – ''Bağ kirişli (boşluklu) perde'', '''Denk.(4.14)'''<nowiki>'</nowiki>te verilen ''bağ derecesi katsayısı''<nowiki>'</nowiki>nın '''Denk.(4.15)'''<nowiki>'</nowiki>te tanımlanan koşulu sağladığı taşıyıcı sistem elemanı olarak tanımlanır: <math> \Omega \ge \frac{1}{3} </math> {{sağa hizala|'''4.15'''}} '''Denk.(4.15)'''<nowiki>'</nowiki>te tanımlanan koşulun sağlanamaması durumunda perde parçalarının her biri ''boşluksuz perde'' sayılır. Bu koşula ek olarak, perde parçalarında aşırı eksenel kuvvetlerin oluşmasını önlemek bakımından Ω ≤ {{F70|{{Kesir|2|3}}}} koşulunun da sağlanmasına çalışılmalıdır. '''4.5.4.6''' – Betonarme bağ kirişli perdeyi oluşturan perde parçaları, '''4.5.3.7''' veya '''4.5.3.8'''<nowiki>'</nowiki>e göre modellenecektir. '''4.5.4.7''' – Bağ kirişleri, çubuk eleman olarak modellenebilir. Bağ kirişlerinin ''etkin kesit rijitlikleri'' '''4.5.8'''<nowiki>'</nowiki>e göre belirlenecektir. ==== 4.5.5. Bodrum Perdelerinin Modellenmesi ==== '''4.5.5.1''' – Bodrumlu binalarda çepeçevre düzenlenen bodrum perdeleri, üstteki katlarda oluşan eylemsizlik kuvvetlerinin tümünü veya büyük bir bölümünü geçiş döşemeleri (Bkz.'''4.5.7''') ile üzerine alıp temele aktaran, aynı zamanda depremde zemin itkilerini karşılayan taşıyıcı sistem elemanlarıdır. '''4.5.5.2'''– Bodrum perdeleri '''4.5.3.7'''<nowiki>'</nowiki>ye göre kabuk sonlu elemanlarla modellenecektir. ==== 4.5.6. Döşemelerin Modellenmesi ==== '''4.5.6.1''' – Kat döşemeleri; '''(a)''' deprem ivmelerinin etkisi ile katlardaki kütlelerin oluşturduğu eylemsizlik kuvvetlerini, varsa kirişlerle birlikte, yüksek düzlem içi rijitlikleri sayesinde düşey taşıyıcı sistem elemanlarına aktaran, '''(b)''' aynı zamanda ve genellikle daha önemli olarak, binaya etkiyen deprem yüklerinin rijitliklerine göre düşey taşıyıcı sistem elemanları arasında dağıtılmasını sağlayan, yatay taşıyıcı sistem elemanlarıdır. Çeşitli boyutta boşlukları da içerebilen döşemelerin kendi düzlemleri 46 içindeki yük aktarımının doğru olarak belirlenebilmesi için uygun biçimde modellenmeleri esastır. '''4.5.6.2''' – '''3.6.2.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre '''A2''' ve '''A3''' türü düzensizliklerin bulunduğu ve/veya döşemelerin ''rijit diyafram'' olarak çalışmasının öngörülmediği binalarda ve betonarme kirişsiz döşemeli sistemlerde döşemeler iki boyutlu sonlu elemanlarla modellenecektir. '''4.5.6.3'''– '''3.6.2.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre '''A2''' ve '''A3''' türü düzensizliklerin bulunmadığı ve düzlem içi önemli şekildeğiştirmelerin meydana gelmeyeceğinin beklendiği ''planda düzenli'' binalarda, betonarme döşemeler ''rijit diyafram'' olarak modellenebilir. Rijit diyafram modeli, '''4.5.10'''<nowiki>'</nowiki>a göre ''ek dışmerkezlik etkisi''<nowiki>'</nowiki>nin gözönüne alınması için yapılacak hesapta da kullanılacaktır. '''4.5.6.4'''– ''Rijit diyafram'' modeline göre yapılan hesap sonucunda herhangi bir doğrultuda döşemeden herhangi bir düşey taşıyıcı sistem elemanına (kolon veya perde) aktarılan kuvvet, döşemenin altındaki ve üstündeki katlarda o eleman için ilgili doğrultuda elde edilen kesme kuvvetlerinin farkı olarak hesaplanacaktır. '''4.5.6.5'''– '''4.5.6.2''' veya '''4.5.6.4'''<nowiki>'</nowiki>e göre deprem hesabından elde edilen düzlem içi kuvvetlerin döşemelerden düşey taşıyıcı sistem elemanlarına güvenli biçimde aktarıldığı hesapla gösterilecektir. Gerekli durumlarda betonarme döşemelerde ek bağlantı donatıları ve aktarma elemanları kullanılacaktır. ==== 4.5.7. Geçiş Katlarında Döşemelerin Modellenmesi ==== '''4.5.7.1''' – '''3A.6.4'''<nowiki>'</nowiki>te belirtildiği üzere, normal katlardan çok rijit bodrum katlarına geçişte yer alan ve üstteki katlarda oluşan eylemsizlik kuvvetlerinin tümünü veya büyük bir bölümünü ani olarak bodrum katlardaki çevre perdelerine aktarmak durumunda kalan ''geçiş katları döşemeleri''<nowiki>'</nowiki>nde yeterli düzlem içi rijitlik ve dayanımın sağlanması esastır. Bu koşul, başka nedenlerle ani rijitlik değişimlerinin yapıldığı diğer geçiş katları için de geçerlidir. '''4.5.7.2'''– '''3.6.2.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre '''A2''' ve '''A3''' türü düzensizliklerin bulunup bulunmadığına bakılmaksızın geçiş katlarının döşemeleri, yeterli döşeme kalınlıkları alınarak, '''4.5.6.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre modellenecektir. '''4.5.7.3'''– Deprem hesabı sonucunda bodrum katlardaki rijit çevre perdelerine aktarılan kuvvetler hesaplanacak ve geçiş döşemelerinin bu aktarım için yeterli dayanıma sahip olduğu gösterilecektir. Gerekli olması durumunda döşemelerde aktarma elemanları ve perdelere yük aktarımı için ek bağlantı donatıları düzenlenecektir. ==== 4.5.8. Betonarme Taşıyıcı Sistem Elemanlarının Etkin Kesit Rijitlikleri ==== '''4.5.8.1'''– ''Dayanıma Göre Tasarım'' kapsamında betonarme taşıyıcı sistem elemanlarının kesit özelliklerinin modellenmesinde '''Tablo 4.2'''<nowiki>'</nowiki>de verilen ''etkin kesit rijitliği çarpanları'' kullanılacaktır. '''4.5.8.2'''– '''Tablo 4.2'''<nowiki>'</nowiki>de verilen her iki çarpan da hesap modelinde gözönüne alınacaktır. '''4.5.8.3'''– Etkin kesit rijitlikleri çarpanları, sadece deprem etkili yük birleşimleri içinde yer alan ve bu birleşimlere giren yükler altındaki hesaplarda uygulanacaktır. ==== 4.5.9. Kütlelerin Modellenmesi ==== '''4.5.9.1''' – Taşıyıcı sistem elemanlarının çubuk, levha (membran) veya kabuk sonlu eleman olarak modellenmeleri durumunda ''tekil düğüm noktası kütleleri'', bağlı sonlu elemanların kapsama alanlarındaki yayılı kütlelerin bileşkeleri olarak atanırlar. Sonlu eleman düğüm noktalarındaki tekil kütleler, sadece iki yatay veya ek olarak düşey öteleme serbestlik derecelerine karşı gelecek şekilde tanımlanırlar. '''4.5.9.2'''– Tipik sonlu eleman düğüm noktası j’ye etkiyen tekil kütle ''m''_j^(S) '''Denk.(4.16)''' ile hesaplanacaktır. <math>w_j^{(S)} = w_{G,j}^{(S)} + n w_{Q,j}^{(S)}</math> ; <math>m_j^{(S)} = \frac {w_j^{(S)}}{g} </math> {{sağa hizala|'''4.16'''}} Burada ''w''_G,j^(S) ve ''w''_Q,j^(S) sonlu eleman düğüm noktası j’ye etkiyen bileşke sabit yük ve hareketli yükü göstermektedir. '''Denk.(4.16)'''<nowiki>'</nowiki>da yer alan ''hareketli yük kütle katılım katsayısı'', ''n'' , '''Tablo 4.3'''<nowiki>'</nowiki>te verilmiştir. Endüstri binalarında sabit ekipman ağırlıkları için ''n'' = 1 alınacak, ancak vinç kaldırma yükleri kat ağırlıklarının hesabında gözönüne alınmayacaktır. Çatı katı ağırlığının hesabında kar yüklerinin %30’u gözönüne alınacaktır. Yapısal olmayan eleman ve donanımlarla ilgili olarak '''6.1.3'''<nowiki>'</nowiki>te verilen koşul dikkate alınacaktır. {{orta|'''Tablo 4.2. Betonarme Taşıyıcı Sistem Elemanlarının Etkin Kesit Rijitliği Çarpanları'''}} {|class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center" !Betonarme Taşıyıcı Sistem Elemanı !colspan="2"|Etkin Kesit Rijitliği Çarpanı |- |'''''Perde – Döşeme (Düzlem İçi)''''' |'''''Eksenel''''' |'''''Kayma''''' |- |Perde |0.50 |0.50 |- |Bodrum perdesi |0.80 |0.50 |- |Döşeme |0.25 |0.25 |- |'''''Perde – Döşeme (Düzlem Dışı)''''' |'''''Eğilme''''' |'''''Kesme''''' |- |Perde |0.25 |1.00 |- |Bodrum perdesi |0.50 |1.00 |- |Döşeme |0.25 |1.00 |- |'''''Çubuk Eleman''''' |'''''Eğilme''''' |'''''Kesme''''' |- |Bağ kirişi |0.15 |1.00 |- |Çerçeve kirişi |0.35 |1.00 |- |Çerçeve kolonu |0.70 |1.00 |- |Perde (eşdeğer çubuk) |0.50 |0.50 |- |} {{orta|'''Tablo 4.3. Hareketli Yük Kütle Katılım Katsayısı'''}} {|class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center" !Binanın Kullanım Amacı !''n'' |- |Depo, antrepo, vb. |0.80 |- |Okul, öğrenci yurdu, spor tesisi, sinema, tiyatro, konser salonu, ibadethane, lokanta, mağaza, vb. |0.60 |- |Konut, işyeri, otel, hastane, otopark, vb. |0.30 |- |} '''4.5.9.3''' – Kat döşemelerinin '''4.5.6.4'''<nowiki>'</nowiki>e göre kendi düzlemleri içinde ''rijit diyafram'' olarak modellenmeleri durumunda kat kütleleri, kat kütle merkezindeki ''ana düğüm noktası''<nowiki>'</nowiki>nda düzlem içi üç bağımsız ''rijit hareket serbestlik derecesi''<nowiki>'</nowiki>ne karşı gelecek şekilde tanımlanır. Bağımsız serbestlik dereceleri, genellikle iki yatay öteleme serbestlik derecesi ile ana düğüm noktasından geçen düşey eksen etrafındaki dönme serbestlik derecesi olarak seçilirler. Kat kütlelerinin hesabında da '''Denk.(4.16)''' esas alınacaktır. Döşemedeki düşey serbestlik derecelerine karşı gelen kütleler '''4.5.9.2'''<nowiki>'</nowiki>deki gibi tanımlanacaktır. ==== 4.5.10. Ek Dışmerkezlik Etkisinin Modellenmesi ==== '''4.5.10.1''' – Deprem yer hareketinin binaya etkisinde ve taşıyıcı sistemin rijitlik ve kütle dağılımındaki olası belirsizlikleri gözönüne almak üzere ''ek dışmerkezlik etkisi'' tanımlanmıştır. '''4.5.10.2''' – Kat döşemelerinin '''4.5.6.4'''<nowiki>'</nowiki>e göre kendi düzlemleri içinde rijit diyafram olarak modellenmeleri durumunda, '''(a)''' 4.5.9.3<nowiki>'</nowiki>e göre kat kütle merkezinde (''ana düğüm noktası'') tanımlanan ''kat kütlesi'' esas alınarak her bir deprem doğrultusunda deprem hesabı yapılacaktır. '''(b)''' Kat kütle merkezine (''ana düğüm noktası'') etkiyen yatay deprem yükleri, gözönüne alınan deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat boyutunun +%5’i ve −%5’i kadar kaydırılacak ve bu durumlar için de ayrıca deprem hesabı yapılacaktır. '''(c)''' Deprem hesabının '''4.7'''<nowiki>'</nowiki>ye göre yapılması durumunda modelleme kolaylığı bakımından deprem yükünün kaydırılması yerine, kat kütle merkezinde (''ana düğüm noktası'') etkiyen eşdeğer deprem yükü ''F''_iE^(X) ile birlikte '''Denk.(4.17)''' ile verilen ''ek kat burulma momenti''<nowiki>'</nowiki>nin gözönüne alınması uygundur. <math>M_{ib}^{(X)} = F_{iE}^{(X)} e </math> {{sağa hizala|'''4.17'''}} Burada ''e'', %5’lik ek dışmerkezliği göstermektedir. '''(d)''' Deprem hesabının '''4.8'''<nowiki>'</nowiki>e göre modal yöntemlerle yapılması durumunda modelleme kolaylığı bakımından deprem yükünün kaydırılması yerine, kat kütle merkezinde (''ana düğüm noktası'') tanımlanan ''kat kütlesi'' ''m''_i ile birlikte, ''kat kütle eylemsizlik momenti'' ''m''_iθ'ya '''Denk.(4.18)''' ile verilen Δ''m''_iθ artımının eklenmesi uygundur. <math>\Delta m_{i\theta} = m_i e^2</math> {{sağa hizala|'''4.18'''}} '''4.5.10.3''' – Deprem hesabının '''4.7''' veya '''4.8.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre tek doğrultulu deprem etkisi altında yapılması durumunda her bir doğrultu için ek dışmerkezlik gözönüne alınır. Hesabın '''4.8.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre aynı anda etkiyen iki doğrultulu deprem etkisi altında yapılması durumunda da, her iki doğrultu için dışmerkezlikler ayrı ayrı uygulanacaktır. '''4.5.10.4''' – Kat döşemelerinin '''4.5.6.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre kendi düzlemleri içindeki yerdeğiştirmelere ilişkin serbestlik derecelerini içermek üzere iki boyutlu ''levha'' (''membran'') sonlu elemanlar ile modellenmesi durumunda, '''(a)''' Oluşturulan bu modelle, dışmerkezlik etkisi olmaksızın, deprem hesabı yapılacak, döşemelerde ve döşemeler dışındaki taşıyıcı sistem elemanlarında iç kuvvetler ve yerdeğiştirmeler elde edilecektir. Döşemeler için elde edilen büyüklükler döşeme tasarımında gözönüne alınacaktır. '''(b)''' Dış merkezlik etkisinin gözönüne alınabilmesi için düzlem içi sonlu eleman serbestlik dereceleri için ''rijit diyafram'' varsayımı yapılacak ve '''4.5.10.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlandığı şekilde kat kütle merkezleri kaydırılacaktır. Ek dışmerkezliğin döşemeler ve kirişler dışındaki taşıyıcı sistem elemanlarına etkisinin belirlenmesi için rijit diyafram modellemesini esas alan ikinci bir deprem hesabı yapılacaktır. '''(c)''' Döşemeler ve kirişler dışındaki taşıyıcı sistem elemanları için tasarıma esas iç kuvvetler ve yerdeğiştirmeler '''(a)''' ve '''(b)'''<nowiki>'</nowiki>de elde edilenlerin zarfı (elverişsiz olanları) olarak belirlenecektir. === 4.6. DOĞRUSAL HESAP YÖNTEMİNİN SEÇİLMESİ === ==== 4.6.1. Doğrusal Hesap Yöntemleri ==== ''Dayanıma Göre Tasarım'' kapsamında kullanılacak doğrusal hesap yöntemleri, ayrıntıları '''4.7'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan ''Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi'' ile ayrıntıları '''4.8'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan ''Modal Hesap Yöntemleri''<nowiki>'</nowiki>dir. ==== 4.6.2. Hesap Yönteminin Seçilmesi ==== '''4.6.2.1'''– Ayrıntıları '''4.8'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan ''Modal Hesap Yöntemleri''<nowiki>'</nowiki>nden herhangi biri (''Mod Birleştirme Yöntemi'' veya ''Mod Toplama Yöntemi'') bu Bölüm kapsamındaki binaların tümünün deprem hesabında kullanılabilir. 4.6.2.2 – Ayrıntıları '''4.7'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan ''Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi''<nowiki>'</nowiki>nin uygulanabileceği binalar '''Tablo 4.4'''<nowiki>'</nowiki>te verilmiştir. {{orta|'''Tablo 4.4. Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin Uygulanabileceği Binalar'''}} {|class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center" !rowspan="2"|Bina Türü !colspan="2"|İzin Verilen Bina Yükseklik Sınıfı |- !DTS = 1, 1a, 2, 2a !DTS = 3, 3a, 4, 4a |- |Her bir katta burulma düzensizliği katsayısının η_bi ≤ 2.0 koşulunu sağladığı ve ayrıca '''B2''' türü düzensizliğinin olmadığı binalar |BYS ≥ 4 |BYS ≥ 5 |- |Diğer tüm binalar |BYS ≥ 5 |BYS ≥ 6 |- |} === 4.7. EŞDEĞER DEPREM YÜKÜ YÖNTEMİ İLE DOĞRUSAL DEPREM HESABI === ''Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi'', birbirine dik (X) ve (Y) deprem doğrultularında binaya etkiyen depremler için ayrı ayrı uygulanacaktır. Aşağıdaki bağıntılar (X) deprem doğrultusu için verilmiştir. Bodrumlu ve bodrumsuz binalarda bina tabanı ve bina yüksekliği tanımları için '''3.3.1''' esas alınacaktır. ==== 4.7.1. Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Belirlenmesi ==== '''4.7.1.1''' – Gözönüne alınan (X) deprem doğrultusunda, binanın tümüne etkiyen ''toplam eşdeğer deprem yükü'' (''taban kesme kuvveti''), ''V''_tE^(X), '''Denk. (4.19)''' ile belirlenecektir. <math>V_{tE}^{(X)} = m_t S_{aR} (T_p^{(X)}) \ge 0.04m_t IS_{DS}g</math> {{sağa hizala|'''(4.19)'''}} Burada ''S''_aR(''T''_p^(X)), gözönüne alınan (X) deprem doğrultusunda '''4.7.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre hesaplanan binanın hakim doğal titreşim periyodu ''T''_p^(X) gözönüne alınarak '''Denk.(4.8)'''<nowiki>'</nowiki>den hesaplanan ''Azaltılmış Tasarım Spektral İvmesi''<nowiki>'</nowiki>ni göstermektedir. ''S''_DS ise kısa periyot için '''2.3.2.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan ''tasarım spektral ivme katsayısı''<nowiki>'</nowiki>dır. '''4.7.1.2''' – '''Denk.(4.19)'''<nowiki>'</nowiki>daki ''m''_t binanın '''Denk.(4.20)''' ile hesaplanan toplam kütlesine karşı gelmektedir: <math>m_t = \sum_{i=1}^N m_i</math> {{sağa hizala|'''(4.20)'''}} Burada ''m''_i i’inci kat döşemesinin toplam kütlesidir. ==== 4.7.2. Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yüklerinin Belirlenmesi ==== '''4.7.2.1''' – '''Denk.(4.19)''' ile hesaplanan toplam eşdeğer deprem yükü, bina katlarına etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin toplamı olarak '''Denk.(4.21)''' ile ifade edilir: <math>V_{tE}^{(X)} = \Delta F_{NE}^{(X)} + \sum_{i=1}^N F_{iE}^{(X)}</math> {{sağa hizala|'''(4.21)'''}} '''4.7.2.2''' – Binanın ''N''<nowiki>'</nowiki>inci katına (tepesine) etkiyen ''ek eşdeğer deprem yükü'' ∆''F''_NE^(X)'in değeri '''Denk.(4.22)''' ile belirlenecektir. <math>\Delta F_{NE}^{(X)} = 0.0075 NV_{tE}^{(X)}</math> {{sağa hizala|'''(4.22)'''}} '''4.7.2.3''' – Toplam eşdeğer deprem yükünün ∆''F''_NE^(X) dışında geri kalan kısmı, ''N''<nowiki>'</nowiki>inci kat dahil olmak üzere, bina katlarına '''Denk.(4.23)''' ile dağıtılacaktır ('''Şekil 4.2a'''). <math>F_{iE}^{(X)} = (V_{tE}^{(X)} - \Delta F_{NE}^{(X)}) \frac {m_i H_i}{\sum_{j=1}^N m_j H_j}</math> {{sağa hizala|'''(4.23)'''}} '''4.7.2.4''' – Kat döşemelerinin '''4.5.6.4'''<nowiki>'</nowiki>e göre ''rijit diyafram'' olarak modellenmesi durumunda '''Denk.(4.23)''' ile hesaplanan ''F''_iE^(X) eşdeğer deprem yükü, i’inci kattaki ''ana düğüm noktası''<nowiki>'</nowiki>na gözönüne alınan deprem doğrultusunda etki ettirilecektir. '''4.7.2.5''' – Kat döşemelerinin '''4.5.6.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre ''levha'' (''membran'') sonlu elemanlar ile modellenmesi durumunda, i’nci katta j’inci düğüm noktasına etkiyen eşdeğer deprem yükü '''Denk.(4.24)''' ile hesaplanacaktır: <math>f_{jE}^{(S)} = \frac{F_{iE}^{(X)}}{m_i} m_j^{(S)}</math> {{sağa hizala|'''(4.24)'''}} Burada ''m''_j^(S), j’inci düğüm noktasının '''Denk.(4.16)''' ile tanımlanan tekil kütlesidir. '''4.7.2.6''' – Deprem yüklerinden binanın tabanında meydana gelen toplam devrilme momenti '''Denk.(4.25)''' ile hesaplanır: <math>M_o^{(X)} = \sum_{i=1}^N F_{iE}^{(X)} H_i</math> {{sağa hizala|'''(4.25)'''}} ==== 4.7.3. Binanın Hakim Doğal Titreşim Periyodunun Belirlenmesi ==== '''4.7.3.1''' – ''Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi''<nowiki>'</nowiki>nin uygulandığı tüm binalarda '''Denk.(4.19)'''<nowiki>'</nowiki>da yer alan ve gözönüne alınan (X) deprem doğrultusunda binanın hakim doğal titreşim periyodunu ifade eden ''T''_p^(X), daha kesin bir hesap yapılmadıkça, '''Denk.(4.26)''' ile hesaplanacaktır. <math>T_p^{(X)} = 2\pi (\frac {\sum_{i=1}^N m_i d_{fi}^{(X)2}}{\sum_{i=1}^N F_{fi}^{(X)} d_{fi}^{(X)}})^{1/2} </math> {{sağa hizala|'''(4.26)'''}} Burada i’inci kata etkiyen fiktif yükü gösteren ''F''_fi^(X), '''Denk.(4.23)'''<nowiki>'</nowiki>te (''V''_tE^(X) - ∆''F''_NE^(X)) yerine herhangi bir değer (''örneğin 100'') konularak elde edilecektir. '''4.7.3.2''' – Binanın '''Denk.(4.26)''' ile hesaplanan hakim doğal titreşim periyodu ''T''_p^(X)'in deprem hesabında gözönüne alınacak en büyük değeri, '''4.7.3.4'''<nowiki>'</nowiki>te verilen ''T''_pA '''4.7.3.3''' – DTS = 1, 1a, 2, 2a ve BYS 6 ≥ olan binalarda ve DTS = 3, 3a, 4, 4a olan tüm binalarda hakim doğal titreşim periyodu, '''4.7.3.1'''<nowiki>'</nowiki>den hesaplanmaksızın, doğrudan '''4.7.3.4'''<nowiki>'</nowiki>te verilen ampirik ''T''_pA periyodu olarak alınabilir (''T''_p^(X) ≅ ''T''_pA). periyodunun 1.4 katından daha fazla olmayacaktır. '''4.7.3.4''' – Ampirik hakim doğal titreşim periyodu '''Denk.(4.27)''' ile hesaplanacaktır: <math>T_{pA} = C_t H_N^{3/4}</math> {{sağa hizala|'''(4.27)'''}} '''(a)''' Taşıyıcı sistemi sadece betonarme çerçevelerden oluşan binalarda ''C''_t = 0.1, çelik çerçevelerden veya çaprazlı çelik çerçevelerden oluşan binalarda ''C''_t = 0.08, diğer tüm binalarda t C = 0.07 alınacaktır. '''(b)''' Deprem etkilerinin tamamının betonarme perdeler tarafından karşılandığı binalarda ''C''_t katsayısı '''Denk.(4.28a)''' ile hesaplanacaktır: <math> C_t = \frac {0.1}{\sqrt{A_t} \le 0.07}</math> {{sağa hizala|'''(4.28a)'''}} Bu bağıntıdaki ''A''_t eşdeğer alanı '''Denk.(4.28b)'''<nowiki>'</nowiki>de verilmiştir: <math>A_t = \sum_{j} A_{wj} \Bigg[ 0.2 + \bigg( \frac {\ell_{wj}}{H_N} \bigg)^2 \Bigg] \le \sum_{j}A_{wj}</math> {{sağa hizala|'''(4.28b)'''}} ==== 4.7.4. Eşdeğer Deprem Yükü Yönteminde Burulma Hesabı ==== Binanın herhangi bir i’inci katında '''Tablo 3.6'''<nowiki>'</nowiki>da tanımlanan '''A1''' türü düzensizliğin bulunması durumunda, 1.2 < η_bi ≤ 2.0olmak koşulu ile, '''4.5.10.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre bu katta uygulanan ±%5 ek dışmerkezlik, her iki deprem doğrultusu için '''Denk.(4.29)'''<nowiki>'</nowiki>da verilen ''D''_bi katsayısı ile çarpılarak büyütülecektir. <math>D_{bi} = \left (\frac {\eta_{bi}}{1.2} \right)^2</math> {{sağa hizala|'''(4.29)'''}} ==== 4.7.5. Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi ile Bodrumlu Binaların Hesabı ==== '''3.3.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen tanıma göre, dıştan rijit perdelerle çevrelenen bodrumların bulunduğu binalarda, binanın üst bölümü ve bodrumlu alt bölümü birarada ''ortak tek bir taşıyıcı sistem'' olarak modellenecektir. Bu tür binaların deprem hesabında aşağıda belirtilen iki yöntemden biri kullanılabilir: '''(a)''' '''4.3.6.1'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan hesap yöntemi, '''(b)''' '''4.7.5.1''', '''4.7.5.2''' ve '''4.7.5.3'''<nowiki>'</nowiki>te açıklanan iki yükleme durumlu hesap yöntemi '''(Şekil 4.2)'''. [[Dosya:İki yükleme durumlu hesap yöntemleri.png|800pik|çerçevesiz]] '''4.7.5.1''' – Bodrumlu binalarda, yatay rijitlik bakımından ''üst bölüm'' ile göreceli olarak çok rijit olan ''alt bölüm'' (bodrum katları), dinamik davranış ve dayanım açılarından da çok farklı özelliklere sahiptir. Bu tür binaların modal hesap yöntemleri ile doğrusal deprem hesabı için uygulanabilen yaklaşık ''iki yükleme durumlu hesap yaklaşımı''<nowiki>'</nowiki>nda, binanın üst bölümü ve bodrumlu alt bölümü birarada tek bir taşıyıcı sistem olarak modellenir, ancak ''üst bölüm'' ile ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>ün birbirlerine çok uzak modlarda titreşmeleri nedeni ile deprem hesabı iki yükleme durumu olarak ayrı ayrı yapılır: '''4.7.5.2''' – İlk yükleme durumunda ''ortak tek taşıyıcı sistem'' modelinde '''4.7.2.3''' veya '''4.7.2.5'''<nowiki>'</nowiki>e göre hesaplanan eşdeğer deprem yükleri sadece üst bölüm<nowiki>'</nowiki>e etki ettirilir ('''Şekil 4.2b'''). Hesapta ''üst bölüm'' için '''Tablo (4.1)'''<nowiki>'</nowiki>den seçilen ''R''_üst ve ''D''_üst katsayıları ve deprem doğrultusundaki ''T''_p^(X) hakim titreşim periyoduna göre '''Denk.(4.1)'''<nowiki>'</nowiki>den hesaplanan deprem yükü azaltma katsayısı (''R''_a)_üst kullanılacaktır. Birinci yükleme durumu için yapılan hesap sonucunda, hem ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>de, hem de ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>de azaltılmış iç kuvvetler elde edilir. '''4.7.5.3''' – İkinci yükleme durumunda, yine ''ortak tek taşıyıcı sistem'' modelinde sadece ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki bodrum katlarının kütleleri, '''Denk.(4.8)'''<nowiki>'</nowiki>de ''T''=0 konularak elde edilen azaltılmış spektral ivme ''S''_aR (0) ile çarpılarak bu katlara etkiyen yaklaşık eşdeğer deprem yükleri hesaplanır ('''Şekil 4.2c'''). Hesapta ''alt bölüm'' (bodrum) için '''Denk.(4.1)'''<nowiki>'</nowiki>den hesaplanan ''deprem yükü azaltma katsayısı'' (''R''_a)_alt = ''D''_alt = 1.5 kullanılacaktır. İkinci yükleme durumu için yapılan hesap sonucunda, ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki ''azaltılmış iç kuvvetler'' elde edilir. '''4.7.5.4'''– Bodrumlu binalarda ''tasarıma esas iç kuvvetler'' '''4.10.1'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanmıştır. === 4.8. MODAL HESAP YÖNTEMLERİ İLE DOĞRUSAL DEPREM HESABI === ==== 4.8.1. Modal Hesap Yöntemleri ==== '''4.8.1.1'''– Deprem etkisi altında taşıyıcı sistemin modal davranışını esas alan ''Modal Hesap Yöntemleri'', '''4.8.2'''<nowiki>'</nowiki>de verilen deprem spektrumu ile hesaba dayalı ''Mod Birleştirme Yöntemi'' ve '''4.8.3'''<nowiki>'</nowiki>te verilen zaman tanım alanında hesaba dayalı ''Mod Toplama Yöntemi''<nowiki>'</nowiki>dir. Bu yöntemler için ayrıntılı açıklamalar '''EK 4B'''<nowiki>'</nowiki>de verilmiştir. Bodrumlu ve bodrumsuz binalarda bina tabanı ve bina yüksekliği tanımları için '''3.3.1''' esas alınacaktır. '''4.8.1.2'''– Modal hesap yöntemlerinde, hesaba katılması gereken ''yeterli titreşim modu sayısı'', YM, '''(a)''' '''EK 4B'''<nowiki>'</nowiki>ye göre (X) ve (Y) deprem doğrultularında her bir mod için hesaplanan ''taban kesme kuvveti modal etkin kütleleri''<nowiki>'</nowiki>nin toplamının bina toplam kütlesinin %95’inden daha az olmaması kuralına göre belirlenecektir. <math>\sum_{n=1}^{YM}m_{txn}^{(X)} \ge 0.95 m_t</math> ; <math>\sum_{n=1}^{YM}m_{tyn}^{(X)} \ge 0.95 m_t</math> {{sağa hizala|'''(4.30)'''}} Ancak katkısı %3’ten büyük olan bütün modlar gözönüne alınacaktır. '''(b)''' Her iki doğrultu için hesaplanan YM’lerin büyüğü üç boyutlu hesapta dikkate alınacaktır. ==== 4.8.2. Mod Birleştirme Yöntemi ile Deprem Hesabı ==== '''4.8.2.1'''– ''Mod Birleştirme Yöntemi''<nowiki>'</nowiki>nde, verilen bir deprem doğrultusunda ''deprem tasarım spektrumu''<nowiki>'</nowiki>ndan yararlanılarak gözönüne alınan her bir titreşim modunda davranış büyüklüklerinin enbüyük değerleri modal hesap yöntemi ile hesaplanır. Yeteri kadar titreşim modu için hesaplanan, ancak eşzamanlı olmayan ''enbüyük modal davranış büyüklükleri'' daha sonra istatistiksel olarak birleştirilerek ''enbüyük davranış büyüklükleri''<nowiki>'</nowiki>nin yaklaşık değerleri elde edilir. Yöntemin ayrıntıları '''EK 4B'''<nowiki>'</nowiki>de verilmiştir. ==== 4.8.3. Zaman Tanım Alanında Mod Toplama Yöntemi ile Deprem Hesabı ==== '''4.8.3.1''' – ''Mod Toplama Yöntemi''<nowiki>'</nowiki>nde, depremin eşzamanlı olarak birbirine dik iki yatay doğrultuda etkidiğinin gözönüne alınması durumunda, her bir titreşim moduna ait modal davranış büyüklükleri ''zaman tanım alanında modal hesap yöntemi'' ile hesaplanır. Yeteri kadar titreşim modu için hesaplanan ''eşzamanlı modal davranış büyüklükleri'' daha sonra zaman tanım alanında doğrudan toplanarak ''davranış büyüklüklerinin zamana göre değişimi'' ve tasarımda esas alınmak üzere ''enbüyük değerleri'' elde edilir. Yöntemin ayrıntıları '''EK 4B'''<nowiki>'</nowiki>de verilmiştir. '''4.8.3.2'''– ''Mod Toplama Yöntemi''<nowiki>'</nowiki>nde: '''(a)''' Mod katkıları doğrudan zaman tanım alanında toplandığından istatistiksel mod birleştirme kurallarının uygulanmasına gerek kalmamaktadır. '''(b)''' Aynı anda birbirine dik yatay yer hareketi bileşenlerinin gözönüne alınabilmesi nedeni ile '''4.4.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan yaklaşık ''doğrultu birleştirmesi'' kurallarının uygulanmasına da gerek kalmamaktadır. ==== 4.8.4. Azaltılmış İç Kuvvetlerin ve Yerdeğiştirmelerin Eşdeğer Taban Kesme Kuvvetine Göre Büyütülmesi ==== '''4.8.4.1''' – Herhangi bir (X) deprem doğrultusu için ''V''_tx^(X) < γ_E ''V''_tE^(X) olması durumunda, '''4.8.2''' veya '''4.8.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre uygulanan modal hesap yöntemi ile elde edilen tüm azaltılmış iç kuvvet ve yerdeğiştirme büyüklükleri, '''Denk.(4.31)''' ile verilen ''eşdeğer taban kesme kuvveti büyütme katsayısı'' β_tE^(X) ile çarpılarak büyütülecektir. <math>\beta_{tE}^{(X)} = \frac {\gamma_E V_{tE}^{(X)}}{V_{tx}^{(X)}} \ge 1 </math> {{sağa hizala|'''(4.31)'''}} Burada ''V''_tE^(X) Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi'ne göre '''Denk.(4.21)''' ile hesaplanan ''toplam eşdeğer deprem yükünü'' (taban kesme kuvvetini), ''V''_tx^(X) ise '''4.8.2''' veya '''4.8.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre ''x doğrultusu''<nowiki>'</nowiki>nda elde edilen ''toplam deprem yükünü'' göstermektedir. γ_E çarpanı aşağıdaki şekilde alınacaktır: '''(a)''' '''Tablo 3.6'''<nowiki>'</nowiki>da tanımlanan '''A1''', '''B2''' veya '''B3''' türü düzensizliklerden en az birinin binada bulunması durumunda γ_E = 0.90 alınacaktır. '''(b)''' '''Tablo 3.6'''<nowiki>'</nowiki>da tanımlanan düzensizliklerden hiçbirinin binada bulunmaması durumunda γ_E = 0.80 alınacaktır. '''4.8.4.2'''– 3.3.1<nowiki>'</nowiki>de verilen tanıma göre dıştan rijit perdelerle çevrelenen bodrumların bulunduğu binalarda ''eşdeğer taban kesme kuvveti büyütme katsayısı'', sadece binanın bodrum katlarının üstündeki ''üst bölüm'' için hesaplanacaktır. ==== 4.8.5. Modal Hesap Yöntemleri ile Bodrumlu Binaların Hesabı ==== '''3.3.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen tanıma göre, dıştan rijit perdelerle çevrelenen bodrumların bulunduğu binalarda, binanın üst bölümü ve bodrumlu alt bölümü birarada ortak bir taşıyıcı sistem olarak modellenecektir. Bu tür binaların deprem hesabında aşağıda belirtilen iki yöntemden biri kullanılabilir: '''(a)''' '''4.3.6.2'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan hesap yöntemi, '''(b)''' '''4.8.5.1''', '''4.8.5.2''' ve '''4.8.5.3'''<nowiki>'</nowiki>te açıklanan iki yükleme durumlu hesap yöntemi. '''4.8.5.1'''– '''4.7.5.1'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan yönteme benzer şekilde, bodrumlu binaların modal hesap yöntemleri ile doğrusal deprem hesabı için uygulanabilen yaklaşık ''iki yükleme durumlu hesap yaklaşımı''<nowiki>'</nowiki>nda, binanın üst bölümü ve bodrumlu alt bölümü birarada tek bir taşıyıcı sistem olarak modellenir, ancak ''üst bölüm'' ile ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>ün birbirlerine çok uzak modlarda titreşmeleri nedeni ile deprem hesabı ''iki yükleme durumu'' olarak ayrı ayrı yapılır: '''4.8.5.2'''– Hesabın ilk yükleme durumunda, ''ortak tek taşıyıcı sistem'' modelinde sadece ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>ün kütleleri gözönüne alınarak modal hesap yapılır. Bu durumda yeterli titreşim modu sayısı, sadece ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>ün toplam kütlesi esas alınarak hesaplanan ''etkin kütle katılım oranları''<nowiki>'</nowiki>na göre belirlenecektir. Hesapta üst bölüm için '''Tablo (4.1)'''<nowiki>'</nowiki>den seçilen ''R''_üst ve ''D''_üst katsayılarına göre her bir ''m''<nowiki>'</nowiki>inci titreşim modu için '''Denk.(4.1)'''<nowiki>'</nowiki>den hesaplanan ''deprem yükü azaltma katsayısı'' (''R''_a)_m,üst kullanılacaktır. Birinci yükleme durumunda, hem ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>de, hem de ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>de azaltılmış iç kuvvetler elde edilir. '''4.8.5.3''' – Hesabın ikinci yükleme durumunda, ''ortak tek taşıyıcı sistem'' modelinde sadece ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>ün kütleleri gözönüne alınarak analiz yapılır. Bu durumda yeterli titreşim modu sayısı, sadece ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>ün toplam kütlesi esas alınarak hesaplanan ''etkin kütle katılım oranları''<nowiki>'</nowiki>na göre belirlenecektir. Hesapta ''alt bölüm'' (bodrum) için alt (''R''_alt / ''I'') = 2.5 ve ''D''_alt = 1.5 alınarak her bir ''n''<nowiki>'</nowiki>inci titreşim modu için '''Denk.(4.1)'''<nowiki>'</nowiki>den hesaplanan ''deprem yükü azaltma katsayısı'' (''R''_a)_n,alt kullanılacaktır. '''4.8.5.4''' – Bodrumlu binalarda ''tasarıma esas iç kuvvetler'' '''4.10.1'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanmıştır. === 4.9. GÖRELİ KAT ÖTELEMELERİNİN SINIRLANDIRILMASI, İKİNCİ MERTEBE ETKİLERİ VE DEPREM DERZLERİ === ==== 4.9.1. Etkin Göreli Kat Ötelemelerinin Hesaplanması ve Sınırlandırılması ==== '''4.9.1.1''' – (X) deprem doğrultusunda herhangi bir kolon veya perde için, ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade eden ''azaltılmış göreli kat ötelemesi'', Δ_i^(X), '''Denk.(4.32)''' ile elde edilecektir. <math>\Delta_i^{(X)} = u_i^{(X)} - u_{i-1}^{(X)}</math> {{sağa hizala|'''(4.32)'''}} '''Denk.(4.32)'''<nowiki>'</nowiki>de ''u''_i^(X) ve ''u''_i-1^(X), tipik (X) deprem doğrultusu için binanın i’inci ve (i–1)’inci katlarında herhangi bir kolon veya perdenin uçlarında ''azaltılmış deprem yükleri''<nowiki>'</nowiki>ne göre hesaplanan yatay yerdeğiştirmeleri göstermektedir. Ancak bu hesapta '''4.7.3.2'''<nowiki>'</nowiki>de verilen koşul ve ayrıca '''Denk.(4.19)'''<nowiki>'</nowiki>da tanımlanan minimum eşdeğer deprem yükü koşulu gözönüne alınmayacaktır. '''4.9.1.2''' – Tipik (X) deprem doğrultusu için, binanın i’inci katındaki kolon veya perdeler için ''etkin göreli kat ötelemesi'', δ_i^(X), '''Denk.(4.33)''' ile elde edilecektir. <math>\delta_i^{(X)} = \frac{R}{I}\Delta_i^{(X)}</math> {{sağa hizala|'''(4.33)'''}} '''4.9.1.3''' – Her bir deprem doğrultusu için, binanın herhangi bir i’inci katındaki kolon veya perdelerde, '''Denk.(4.33)''' ile hesaplanan δ_i^(X) etkin göreli kat ötelemelerinin kat içindeki en büyük değeri δ_i,max^(X), aşağıda '''(a)''' veya '''(b)'''<nowiki>'</nowiki>de verilen koşulları sağlayacaktır. '''(a)''' Gevrek malzemeden yapılmış boşluklu veya boşluksuz dolgu duvarlarının ve cephe elemanlarının çerçeve elemanlarına, aralarında herhangi bir esnek derz veya bağlantı olmaksızın, tamamen bitişik olması durumunda: <math>\lambda \frac {\delta_{i,max}^{(X)}}{h_i} \ge 0.008 \kappa </math> {{sağa hizala|'''(4.34a)'''}} '''(b)''' Gevrek malzemeden yapılmış dolgu duvarları ile çerçeve elemanlarının aralarında esnek derzler yapılması, cephe elemanlarının dış çerçevelere esnek bağlantılarla bağlanması veya dolgu duvar elemanının çerçeveden bağımsız olması durumunda: <math>\lambda \frac {\delta_{i,max}^{(X)}}{h_i} \ge 0.016 \kappa </math> {{sağa hizala|'''(4.34b)'''}} Ancak, bu durumda derzli dolgu duvar elemanlarının, esnek dolgu duvar elemanlarının ve esnek bağlantılı cephe elemanlarının düzlem içi yatay ötelenme kapasitelerinin '''Denk.(4.34b)'''<nowiki>'</nowiki>de verilen sınır değeri sağladığı '''1.4'''<nowiki>'</nowiki>e göre deneye dayalı olarak belgelendirilecektir. Dolgu duvarları için örnek bir esnek derz uygulaması '''EK 4C'''<nowiki>'</nowiki>de verilmiştir. '''4.9.1.4'''– '''Denk.(4.34)'''<nowiki>'</nowiki>te yer alan λ katsayısı, binanın gözönüne alınan deprem doğrultusundaki hakim titreşim periyodu için '''2.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan DD-3 deprem yer hareketinin '''2.3.4.1'''<nowiki>'</nowiki>e göre hesaplanan ''elastik tasarım spektral ivmesi''<nowiki>'</nowiki>nin, DD-2 deprem yer hareketinin ''elastik tasarım spektral ivmesi''<nowiki>'</nowiki>ne oranıdır. '''Denk.(4.34)'''<nowiki>'</nowiki>te yer alan κ katsayısı ise betonarme binalarda κ =1 , çelik binalarda κ = 0.5 alınacaktır. '''4.9.1.5'''– Deprem yüklerinin tamamının bağlantıları tersinir momentleri aktarabilen çelik çerçevelerle taşındığı tek katlı binalarda, '''Denk.(4.34)''' ile tanımlanan sınırlar en çok %50 arttırılabilir. '''4.9.1.6'''– '''Denk.(4.34)'''<nowiki>'</nowiki>de verilen koşulun binanın herhangi bir katında sağlanamaması durumunda, taşıyıcı sistemin rijitliği arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır. ==== 4.9.2. İkinci Mertebe Etkileri ==== '''4.9.2.1''' – Gözönüne alınan (X) deprem doğrultusunda her bir i’inci katta '''Denk.(4.35)''' ile ''İkinci Mertebe Gösterge Değeri'' θ_II,i^(X) hesaplanacaktır. <math>\theta_{II,i}^{(X)} = \frac {(\delta_i^{(X)})_{ort}\sum_{k=i}^Nw_k}{V_i^{(X)}h_i}</math> {{sağa hizala|'''(4.35)'''}} Bu bağıntıdaki (Δ_i^(X))_ort, i’inci kattaki kolon ve perdelerde (X) deprem doğrultusunda hesaplanan azaltılmış göreli kat ötelemelerinin kat içindeki ortalama değeri olarak '''4.9.1'''<nowiki>'</nowiki>e göre bulunacaktır. '''4.9.2.2''' – Tüm katlar için hesaplanan θ_II,i^(X)’lerin maksimum değeri θ_II,max^(X)’ın '''Denk.(4.36)'''<nowiki>'</nowiki>da verilen koşulu sağlaması durumunda, ikinci mertebe etkilerinin tasarıma esas iç kuvvetlerin hesabında gözönüne alınması gerekli değildir. <math>\theta_{II,max}^{(X)} \le 0.12 \frac {D}{C_h R}</math> {{sağa hizala|'''(4.36)'''}} Bu durumda ''yerel'' ikinci mertebe etkileri, yürürlükteki betonarme ve çelik yönetmeliklerine göre eleman tasarımında gözönüne alınabilir. '''Denk.(4.36)'''<nowiki>'</nowiki>da ''R'' ve ''D'', bina taşıyıcı sistemi için '''Tablo 4.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen ''taşıyıcı sistem davranış katsayısı'' ve ''dayanım fazlalığı katsayısı''<nowiki>'</nowiki>nı, ''C''_h ise taşıyıcı sistemin doğrusal olmayan histeretik davranışına bağlı olarak tanımlanan bir katsayıyı göstermektedir. Betonarme binalarda ''C''_''h'' = 0.5, çelik ve kompozit kolonlu binalarda ise ''C''_h = 1 alınacaktır. '''4.9.2.3''' – Tüm katlar için hesaplanan θ_II,i^(X)’lerin maksimum değeri θ_II,max^(X)’ın '''Denk.(4.36)'''<nowiki>'</nowiki>da verilen koşulu sağlamaması durumunda, gözönüne alınan (X) deprem doğrultusu için tüm iç kuvvetler aşağıda '''Denk.(4.37)''' ile tanımlanan ikinci mertebe büyütme katsayısı β_II^(X) ile çarpılarak arttırılacaktır. <math>\beta_{II}^{(X)} = 0.88 + \frac {C_h R}{D} \theta_{II,max}^{(X)} \le 1</math> {{sağa hizala|'''(4.37)'''}} Bu durumda uygulanabilecek diğer bir seçenek, taşıyıcı sistemin rijitlik ve/veya dayanımının uygun şekilde arttırılarak deprem hesabının yenilenmesidir. '''4.9.2.4''' – Yukarıdaki işlemler (X)’e dik (Y) deprem doğrultusu için de yapılacaktır. '''3.3.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen tanıma göre dıştan rijit perdelerle çevrelenen bodrumların bulunduğu binalarda ''ikinci mertebe etkileri'', binanın bodrum katlarının üstündeki üst bölüm için gözönüne alınacaktır. ==== 4.9.3. Deprem Derzleri ==== Farklı zemin oturmalarına bağlı temel öteleme ve dönmeleri ile sıcaklık değişmelerinin etkisi dışında, bina blokları veya mevcut eski binalarla yeni yapılacak binalar arasında, sadece deprem etkisi için bırakılacak derz boşluklarına ilişkin koşullar aşağıda belirtilmiştir: '''4.9.3.1'''– '''4.9.3.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre daha elverişsiz bir sonuç elde edilmedikçe derz boşlukları, her bir kat için komşu blok veya binalarda elde edilen yerdeğiştirmelerin karelerinin toplamının karekökü ile aşağıda tanımlanan α katsayısının çarpımı sonucunda bulunan değerden az olmayacaktır. Gözönüne alınacak kat yerdeğiştirmeleri, kolon veya perdelerin bağlandığı düğüm noktalarında hesaplanan azaltılmış ''u''_i^(X) yerdeğiştirmelerinin kat içindeki ortalamaları olacaktır. Mevcut eski bina için hesap yapılmasının mümkün olmaması durumunda eski binanın yerdeğiştirmeleri, yeni bina için aynı katlarda hesaplanan değerlerden daha küçük alınmayacaktır. '''(a)''' Komşu binaların veya bina bloklarının kat döşemelerinin bütün katlarda aynı seviyede olmaları durumunda α = 0.25 (''R'' / ''I'') alınacaktır. '''(b)''' Komşu binaların veya bina bloklarının kat döşemelerinin, bazı katlarda olsa bile, farklı seviyelerde olmaları durumunda, tüm bina için α = 0.5 (''R'' / ''I'') alınacaktır. '''4.9.3.2''' – Bırakılacak minimum derz boşluğu, 6 m yüksekliğe kadar en az 30&nbsp;mm olacak ve bu değere 6 m’den sonraki her 3 m’lik yükseklik için en az 10&nbsp;mm eklenecektir. '''4.9.3.3''' – Bina blokları arasındaki derzler, depremde blokların bütün doğrultularda birbirlerinden bağımsız olarak çalışmasına olanak verecek şekilde düzenlenecektir. '''4.9.3.4''' – Ayrık iki bina bloğunun veya bir binanın deprem davranışları bakımından farklı iki bölümünün birbirine köprü ve benzeri bir eleman ile bağlanması durumunda, söz konusu elemanın bağladığı bloklardan biri üzerindeki hareketli mesnedinin her iki deprem doğrultusu ve yönündeki yerdeğiştirme kapasitesi, iki bloğun bağlantı elemanı seviyesinde azaltılmış deprem yükleri için hesaplanan yerdeğiştirmelerinin mutlak değerleri toplamının en az 1.5(''R'' / ''I'') katı olacaktır. === 4.10. TASARIMA ESAS İÇ KUVVETLER VE TEMELLERE AKTARILAN KUVVETLER === Dayanıma Göre Tasarım’da '''Denk.(4.9)'''<nowiki>'</nowiki>da ''E''_d^(H) ile gösterilen yatay deprem etkisine karşı gelmek üzere ''tasarıma esas iç kuvvetler (dayanım talepleri)'' ile ''temellere aktarılan kuvvetler'' aşağıdaki şekilde belirlenecektir. ==== 4.10.1. Bodrumlu Binalarda Tasarıma Esas İç Kuvvetler ==== '''3.3.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen tanıma göre dıştan rijit perdelerle çevrelenen bodrumların bulunduğu binalarda, bodrum katlarının üstündeki ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>de ve bodrum katlarının bulunduğu ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>de ''tasarıma esas iç kuvvetler'' aşağıdaki şekilde belirlenecektir: '''4.10.1.1''' – ''Üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki taşıyıcı sistem elemanlarının sünek davranışına karşı gelen ''tasarıma esas iç kuvvetler''; '''(a)''' '''4.3.6'''<nowiki>'</nowiki>da açıklanan yöntemle hesap yapılması durumunda, '''4.3.6.1(a)''' veya '''4.3.6.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan iç kuvvetlerdir. '''(b)''' '''4.7.5''' veya '''4.8.5'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan yöntemlerle hesap yapılması durumunda, birinci yükleme durumunda ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>de elde edilen iç kuvvetlerdir. '''4.10.1.2''' – ''Üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki taşıyıcı sistem elemanlarının sünek olmayan davranışına karşı gelen ''tasarıma esas iç kuvvetler''; '''(a)''' '''4.3.6'''<nowiki>'</nowiki>da açıklanan yöntemle hesap yapılması durumunda, '''4.3.6.1(b)''' veya '''4.3.6.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan iç kuvvetlerdir. '''(b)''' '''4.7.5''' veya '''4.8.5'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan yöntemlerle hesap yapılması durumunda, birinci yükleme durumunda ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>de elde edilen iç kuvvetlerin ''D''_üst ile çarpımından elde edilecektir. '''4.10.1.3''' – ''Üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki taşıyıcı sistem elemanlarının sünek veya sünek olmayan davranışına karşı gelen ''tasarıma esas iç kuvvetler'', gereği durumunda '''4.9.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan ''ikinci mertebe büyütme katsayısı'' (β_II^(X) ≥ 1) ve ''Modal Hesap Yöntemleri''<nowiki>'</nowiki>nin kullanılması durumunda ayrıca '''4.8.4'''<nowiki>'</nowiki>te tanımlanan ''eşdeğer taban kesme kuvveti büyütme katsayısı'' (β_tE^(X) ≥ 1) ile çarpılarak büyütülecektir. '''4.10.1.4''' – ''Alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki taşıyıcı sistem elemanlarının sünek davranışına karşı gelen ''tasarıma esas iç kuvvetler''; '''(a)''' '''4.3.6'''<nowiki>'</nowiki>da açıklanan yöntemle hesap yapılması durumunda '''4.3.6.1(c)''' veya '''4.3.6.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan iç kuvvetlerdir. '''(b)''' '''4.7.5''' veya '''4.8.5'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan yöntemlerle hesap yapılması durumunda, ikinci yükleme durumundan elde edilen iç kuvvetler ile '''4.7.5.2''' veya '''4.8.5.2'''<nowiki>'</nowiki>deki birinci yükleme durumunda ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>de elde edilen iç kuvvetlerin toplamıdır. '''4.10.1.5''' – ''Alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>deki taşıyıcı sistem elemanlarının sünek olmayan davranışına karşı gelen ''tasarıma esas iç kuvvetler''; '''(a)''' '''4.3.6'''<nowiki>'</nowiki>da açıklanan yöntemle hesap yapılması durumunda '''4.3.6.1(d)''' veya '''4.3.6.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan iç kuvvetlerdir. '''(b)''' '''4.7.5''' veya '''4.8.5'''<nowiki>'</nowiki>de açıklanan yöntemlerle hesap yapılması durumunda, ikinci yükleme durumundan elde edilen iç kuvvetlerin ''D''_alt ile çarpımına, '''4.7.5.2''' veya '''4.8.5.2'''<nowiki>'</nowiki>deki birinci yükleme durumunda ''alt bölüm''<nowiki>'</nowiki>de elde edilen iç kuvvetlerin 0.6''D''_üst ile çarpımının eklenmesi ile elde edilecektir. ==== 4.10.2. Bodrumsuz Binalarda Tasarıma Esas İç Kuvvetler ==== '''3.3.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen tanıma göre ''bodrumsuz binalar''<nowiki>'</nowiki>ın tasarıma esas iç kuvvetleri, '''4.10.1.1'''<nowiki>'</nowiki>de bodrum gözönüne alınmaksızın sadece ''üst bölüm'' için tanımlanan iç kuvvetlerdir. ==== 4.10.3. Temellere Aktarılan Kuvvetler ==== '''Bölüm 16''' kapsamında temellerin taşıma gücü yaklaşımı ile tasarımında esas alınmak üzere, binadan temele aktarılacak kuvvetler aşağıdaki şekilde belirlenecektir. '''4.10.3.1'''– '''3.3.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen tanıma göre bodrumsuz binalarda veya bodrumlu binalarda kritik perde yüksekliğinin temel üst kotundan başladığı durumlarda, '''(a)''' Perdeden temele aktarılan eğilme (devrilme) momenti, perde taban kesitindeki eğilme momentinin ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>e ait ''D''_üst katsayısı ile çarpımından elde edilecektir. Ancak bu eğilme momenti, ''süneklik düzeyi yüksek'' perdelerde perde tabanındaki akma momentinden daha büyük alınmayacaktır. Betonarme perdeden temele aktarılan kesme kuvveti, perde taban kesitinde '''7.6.6.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre tanımlanan kuvvettir. '''(b)''' Bu tür binalarda perdelerin diğer iç kuvvet bileşenleri ve perdeler dışındaki diğer elemanlardan temele aktarılacak iç kuvvetler, '''4.10.1.1'''<nowiki>'</nowiki>e göre sünek tasarıma karşı gelen iç kuvvetlerin 0.6''D''_üst ile çarpılarak büyütülmesi ile elde edilecektir. '''4.10.3.2''' – '''3.3.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilen tanıma göre bodrumlu binalarda, kritik perde yüksekliğinin temel üst kotundan daha yukarıda başladığı durumlarda, perdelerden aktarılan eğilme momentleri ve kesme kuvvetleri de dahil olmak üzere, tüm elemanlardan temele aktarılacak iç kuvvetler '''4.10.1.5'''<nowiki>'</nowiki>e göre hesaplanacaktır. ==== 4.10.4. Kazıklı Temeller İçin Yapı – Kazık – Zemin Etkileşimi ==== Kazıklı temeller için dayanıma göre tasarım kapsamında yapılan ''yapı – kazık – zemin'' etkileşimi hesaplarının ayrıntıları '''16.10''' ve '''EK 16C'''<nowiki>'</nowiki>de verilmiştir. == BİLGİLENDİRME EKİ 4A – AKMA DAYANIMI, TASARIM DAYANIMI VE DEPREM YÜKÜ KATSAYILARI == === 4A.0. SİMGELER === ''D'' = Dayanım Fazlalığı Katsayısı ''f''_d(µ,''T'') = Öngörülen süneklik kapasitesi ve periyoda bağlı olarak taşıyıcı sistemin sahip olması gereken ''tasarım dayanımı'' ''f''_e(''T'') = Taşıyıcı sistem için hesaplanan ''doğrusal (elastik) dayanım talebi'' ''f''_y(µ_k,''T'') = Öngörülen süneklik kapasitesi ve periyoda bağlı ''akma dayanımı'' ''I'' = Bina Önem Katsayısı ''R'' = ''Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı'' ''R''_a(''T'') = Öngörülen süneklik kapasitesi ve periyoda bağlı ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' ''R''_y(µ_k,''T'') = Öngörülen süneklik kapasitesi ve periyoda bağlı ''Akma Dayanımı Azaltma Katsayısı'' ''T'' = Doğal titreşim periyodu [s] ''T''_BYatay elastik tasarım ivme spektrumu köşe periyodu [s] µ_k = Taşıyıcı sistem için öngörülen süneklik kapasitesi === 4A.1. AKMA DAYANIMI VE AKMA DAYANIMI AZALTMA KATSAYISI === ''Dayanıma Göre Tasarım'' çerçevesinde, modal tek serbestlik dereceli sistem için ''öngörülen süneklik kapasitesi'' – ''dayanım talebi'' ilişkisi ve buna bağlı olarak tanımlanan ''deprem yükü katsayıları'' aşağıda verilmiştir ('''Şekil 4A.1'''). ==== 4A.1.1. Akma Dayanımı ==== ''Dayanıma Göre Tasarım'' yaklaşımında, ''öngörülen süneklik kapasitesi'' µ_k ’ya bağlı olarak, taşıyıcı sistemin sahip olması gereken ''akma dayanımı'' ''f''_y(µ_k,''T''), '''Denk.(4A.1)''' ile tanımlanır: <math>f_y (\mu_k, T) = \frac {f_e (T)}{R_y (\mu_k, T)}</math> {{sağa hizala|'''(4A.1)'''}} Burada ''f''_e(''T'') taşıyıcı sistem için hesaplanan ''doğrusal (elastik) dayanım talebi''<nowiki>'</nowiki>ni, T sistemin doğal titreşim periyodunu, ''R''_y(µ_k,''T'') ise '''4A.1.2'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan ''Akma Dayanımı Azaltma Katsayısı''<nowiki>'</nowiki>nı simgelemektedir. ==== 4A.1.2. Akma Dayanımı Azaltma Katsayısı ==== ''Akma Dayanımı Azaltma Katsayısı'' ''R''_y(µ_k,''T''), ''eşit yerdeğiştirme kuralı'' uyarınca ''rijitliği fazla olmayan'' taşıyıcı sistemler için ''öngörülen süneklik kapasitesi'' µ_k'ya eşit alınır: <math>R_y (\mu_k, T) = \mu_k</math> {{orta|''T'' > ''T''_B}} {{sağa hizala|'''(4A.2a)'''}} ''Rijitliği fazla'' taşıyıcı sistemler için ise bu Yönetmelik'te '''Denk.(4A.2b)''' esas alınmıştır: <math>R_y (\mu_k,T) = 1 + (\mu_k - 1) \frac{T}{T_B}</math> {{orta|''T'' ≤ ''T''_B}} {{sağa hizala|'''(4A.2b)'''}} Burada ''T''_B , '''Bölüm 2'''<nowiki>'</nowiki>de '''Denk.(2.3)''' ile tanımlanan ''spektrum köşe periyodu''<nowiki>'</nowiki>nu göstermektedir. [[Dosya:Deprem yükü katsayıları.png|400pik|çerçevesiz]] === 4A.2. TASARIM DAYANIMI VE DAYANIM FAZLALIĞI KATSAYISI === ==== 4A.2.1. Tasarım Dayanımı ==== ''Dayanıma Göre Tasarım''<nowiki>'</nowiki>da, ''öngörülen süneklik kapasitesi''<nowiki>'</nowiki>ne bağlı olarak, ''taşıma gücü yaklaşımı ile kesit tasarımı'' için, taşıyıcı sistemin sahip olması gereken ''tasarım dayanım'' ''f''_d(µ_k,''T'') '''Denk.(4A.3)''' ile tanımlanır: <math>f_d (\mu_k,T) = \frac{f_y (\mu_k,T)}{D}</math> {{sağa hizala|'''(4A.3)'''}} ==== 4A.2.2. Dayanım Fazlalığı Katsayısı ==== '''Denk.(4A.3)'''<nowiki>'</nowiki>te ''D'', ''Dayanım Fazlalığı Katsayısı''<nowiki>'</nowiki>nı göstermektedir. Bu katsayı ile, akma dayanımının tasarım dayanımına göre fazlalığı ifade edilmektedir. === 4A.3. TAŞIYICI SİSTEM DAVRANIŞ KATSAYISI VE DEPREM YÜKÜ AZALTMA KATSAYISI === ==== 4A.3.1. Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı ==== ''Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı R'', ''öngörülen süneklik kapasitesi'' µ_k'ya, '''Denk.(4A.3)'''<nowiki>'</nowiki>te tanımlanan ''Dayanım Fazlalığı Katsayısı D''<nowiki>'</nowiki>ye ve '''Tablo 3.1'''<nowiki>'</nowiki>de tanımlanan ''Bina Önem Katsayısı I''<nowiki>'</nowiki>ya bağlı olarak '''Denk.(4A.4)''' ile tanımlanır: <math>\frac{R}{I} = \mu_k D</math> {{sağa hizala|'''(4A.4)'''}} ==== 4A.3.2. Deprem Yükü Azaltma Katsayısı ==== ''Dayanıma Göre Tasarım''<nowiki>'</nowiki>da ''taşıma gücü yaklaşımı'' ile kesit tasarımı için, her bir taşıyıcı sistem türü için seçilen belirli ''sabit'' bir süneklik kapasitesine karşı gelen ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' ''R''_a(''T'') '''Denk.(4A.5a)''' ile tanımlanır; <math>R_a(T) = \frac{f_e (T)}{f_d (\mu_k,T)}</math> {{sağa hizala|'''(4A.5a)'''}} veya '''Denk.(4A.1)''' ve '''Denk.(4A.3)'''<nowiki>'</nowiki>ten yararlanılarak '''Denk.(4A.5b)'''<nowiki>'</nowiki>deki gibi de ifade edilebilir: <math>R_a(T) = D R_y (\mu_k,T)</math> {{sağa hizala|'''(4A.5b)'''}} Sonuç olarak '''Denk.(4A.2)''', '''Denk.(4A.4)''' ve '''Denk.(4A.5)'''<nowiki>'</nowiki>ten yararlanılarak ''Deprem Yükü Azaltma Katsayısı'' ''R''_a(''T'') uygulamada kullanılmak üzere '''Denk.(4A.6)''' ile ifade edilir: <math>R_a(T) = \frac{R}{I}</math> {{orta|''T'' > ''T''_B}} {{sağa hizala|'''(4A.6a)'''}} <math>R_a(T) = D + (\frac {R}{I} - D)\frac{T}{T_B}</math> {{orta|''T'' ≤ ''T''_B}} {{sağa hizala|'''(4A.6b)'''}} == EK 4B – MODAL HESAP YÖNTEMLERİ == === 4B.0. SİMGELER === ''a''_nR^(X,Y)(''t'') = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim moduna ait zamana bağlı azaltılmış doğrusal ''modal sözde-ivme'' [m/s²] ''d''_n^(X,Y)(''t'') = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim moduna ait zamana bağlı doğrusal ''modal yerdeğiştirme'' [m] ''d''_n^(X,Y)(''t'') = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim moduna ait zamana bağlı doğrusal ''modal hız'' [m/s] ''d''_n^(X,Y)(''t'') = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim moduna ait zamana bağlı doğrusal ''doğrusal modal ivme'' [m/s²] ''f''_ixn,max^(X) = (X) deprem doğrultusu için binanın x ekseni doğrultusunda n’inci doğal titreşim modunda i’inci kata etkiyen ''enbüyük modal deprem yükü'' [kN] ''f''_ixn^(X,Y) = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim modunda i’inci kata x doğrultusunda etkiyen ''modal deprem yükü''<nowiki>'</nowiki>nün zamana göre değişimi [kN] ''H''_i = Binanın bodrum katlarının üstündeki ''üst bölüm''<nowiki>'</nowiki>de i’inci katın üst bölümün tabanından itibaren ölçülen yüksekliği [m] ''M''_oxn,max^(X) = (X) deprem doğrultusu için binanın x ekseni doğrultusunda n’inci titreşim moduna ait ''enbüyük modal taban devrilme momenti'' [kNm] ''M''_oxn^(X,Y)(''t'') = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim modunda, ''modal taban devrilme momenti''<nowiki>'</nowiki>nin zamana göre değişimi [kNm] ''m''_i = i’inci katın toplam kütlesi [t] ''m''_iθ = i’inci katın kütle eylemsizlik momenti [tm²] ''m''_ixn^(X) = (X) deprem doğrultusu için binanın x ekseni doğrultusunda n’inci doğal titreşim moduna ait ''i’inci kat modal etkin kütlesi'' [t] ''m''_iyn^(X) = (X) deprem doğrultusu için binanın y ekseni doğrultusunda n’inci doğal titreşim moduna ait ''i’inci kat modal etkin kütlesi'' [t] ''m''_iθn^(X) = (X) deprem doğrultusu için binanın z ekseni etrafında n’inci doğal titreşim moduna ait ''i’inci kat modal etkin kütle eylemsizlik momenti'' [tm²] ''m''_j^(S) = Tipik sonlu eleman düğüm noktası j’ye etkiyen tekil kütle [t] ''m''_txn^(X) = (X) deprem doğrultusu için binanın x ekseni doğrultusunda n’inci titreşim moduna ait ''taban kesme kuvveti modal etkin kütlesi'' [t] ''m''_tyn^(Y) = (Y) deprem doğrultusu için binanın y ekseni doğrultusundaki ''taban kesme kuvveti modal etkin kütlesi'' [t] ''r''_max^(X) = (X) deprem doğrultusu için herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen birleştirilmiş tipik ''enbüyük modal davranış büyüklüğü'' <math>\overline{r}_n^{(X)}</math> = n’inci doğal titreşim modunda (X) deprem doğrultusu için herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen tipik ''birim modal davranış büyüklüğü'' ''r''_n,max^(X) = n’inci doğal titreşim modunda (X) deprem doğrultusu için herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen tipik ''enbüyük modal davranış büyüklüğü'' ''r''^(X,Y)(''t'') = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen ''tipik davranış büyüklüğü''<nowiki>'</nowiki>nün zamana göre değişimi ''r''_n^(X,Y)(''t'') = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim modunda herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen tipik ''modal davranış büyüklüğü''<nowiki>'</nowiki>nün zamana göre değişimi ''S''_aR(''T''_n) = n’inci titreşim moduna ait azaltılmış tasarım spektral ivmesi [g] ''T''_n = n’inci moda ait doğal titreşim periyodu [s] ''ü''_g^(X)(''t'') = (X) deprem doğrultusunda tanımlanan yer ivmesi bileşeninin zamana göre değişimi [m/s²] ''ü''_g^(Y)(''t'') = (Y) deprem doğrultusunda tanımlanan yer ivmesi bileşeninin zamana göre değişimi [m/s²] ''V''_txn,max^(X) = (X) deprem doğrultusu için binanın x ekseni doğrultusunda n’inci titreşim moduna ait ''enbüyük modal taban kesme kuvveti'' [kN] ''V''_txn^(X,Y)(''t'') = Aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci titreşim modunda, ''modal taban kesme kuvveti''<nowiki>'</nowiki>nin zamana göre değişimi YM = ''Yeterli titreşim modu sayısı'' ß_mn = m’inci ve n’inci doğal titreşim periyotlarının oranı Φ_i(X)n = i’inci katta (X) deprem doğrultusunda n’inci doğal titreşim mod şekli genliği Φ_ixn = i’inci katta x ekseni doğrultusunda n’inci doğal titreşim mod şekli genliği Φ_iyn = i’inci katta y ekseni doğrultusunda n’inci doğal titreşim mod şekli genliği Φ_iθn = i’inci katta z ekseni etrafında dönme olarak n’inci doğal titreşim mod şekli genliği Γ_n^(X) = (X) deprem doğrultusu için, n’inci tireşim moduna ait ''modal katkı çarpanı'' ξ_n = n’inci titreşim moduna ait modal sönüm oranı ω_n = n’inci titreşim moduna ait doğal titreşim açısal frekansı [rad/s] ρ_mn = Tam Karesel Birleştirme Kuralı’nda m’inci ve n’inci doğal titreşim modlarına ait ''çapraz korelasyon katsayısı'' === 4B.1. MODAL HESAP PARAMETRELERİ === '''4B.1.1'''– '''4B.1.4''', '''4B.1.5''' ve '''4B.1.6'''<nowiki>'</nowiki>da tanımlanan ''modal hesap parametreleri'', deprem verisinden bağımsız olarak, sadece gözönüne alınan deprem doğrultusuna ve taşıyıcı sistemin serbest titreşim hesabından elde edilen bilgilere göre hesaplanan ve aşağıda '''4B.2''' ve '''4B.3'''<nowiki>'</nowiki>te açıklanan her iki ''modal hesap yöntemi''<nowiki>'</nowiki>nde de kullanılan büyüklüklerdir. '''4B.1.2'''– ''Modal hesap parametreleri'', aşağıda sadece (X) yatay deprem doğrultusu için tanımlanmıştır. Aynı parametreler (X)’e dik (Y) deprem doğrultusu için de benzer şekilde tanımlanabilir. '''4B.1.3''' – Modal hesap parametrelerinin tanımında taşıyıcı sistemin serbestlik dereceleri olarak: '''(a)''' Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak modellenmesi durumunda, herhangi bir i’inci kat döşemesinin kütle merkezinde x ve y yatay doğrultularında tanımlanan yerdeğiştirmeler ile kat kütle merkezinden geçen düşey eksen etrafındaki dönme dikkate alınmış ve bu serbestlik derecelerine karşı gelen kat kütlesi ''m''_i ile kat kütle eylemsizlik momenti ''m''_iθ tanımlanmıştır. '''(b)''' Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak alınmaması ve '''4.5.6.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre kendi düzlemleri içindeki yerdeğiştirmelere ilişkin serbestlik derecelerini içermek üzere iki boyutlu ''levha'' (''membran'') sonlu elemanlar ile modellenmesi durumunda, ''m''_i kat kütleleri yerine sonlu eleman düğüm noktalarındaki ''m''_j^(S) kütleleri gözönüne alınacaktır. '''4B.1.4''' – '''''Modal Katkı Çarpanı ve Taban Kesme Kuvveti Modal Etkin Kütlesi:''''' Verilen (X) deprem doğrultusu için, n’inci tireşim moduna ait ''modal katkı çarpanı'' Γ_n^(X) ile binanın x ekseni doğrultusundaki ''taban kesme kuvveti modal etkin kütlesi'' ''m''_txn^(X), '''Denk.(4B.1)''' ile tanımlanır: <math>\Gamma_n^{(X)} = \frac {\sum_{i=1}^N m_i \Phi_{i(X)n}}{\sum_{i=1}^N (m_i \Phi_{ixn}^2 + m_i \Phi_{iyn}^2 + m_{i\theta} \Phi_{i\theta n}^2} ; m_{txn}^{(X)} = \Gamma_n^{(X)}\sum_{i=1}^N m_i \Phi_{ixn}</math> {{sağa hizala|'''(4B.1)'''}} '''4B.1.5''' – '''Kat Modal Etkin Kütleleri:''' Verilen (X) deprem doğrultusu için tipik bir n’inci titreşim modunda, yukarıda '''4B.1.3'''<nowiki>'</nowiki>te tanımlanan serbestlik derecelerine ait ''kat modal etkin kütleleri'' '''Denk.(4B.2)''' ile tanımlanır: ''m''_ixn^(X) = ''m''_iΦ_ixnΓ_n^(X) ; ''m''_iyn^(X) = ''m''_iΦ_iynΓ_n^(X) ; ''m''_iθn^(X) = ''m''_iθΦ_iθnΓ_n^(X) {{sağa hizala|'''(4B.2)'''}} '''4B.1.6''' – '''Birim Modal Davranış Büyüklüğü:''' Verilen (X) deprem doğrultusu için tipik n’inci titreşim modunda herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen tipik ''birim modal davranış büyüklüğü'' <math>\overline{r}_n^{(X)}</math>, '''Denk.(4B.2)''' ile tanımlanan ''kat modal etkin kütleleri''<nowiki>'</nowiki>nin kendi doğrultularında yük olarak etki ettirildiği bir statik hesapla elde edilir. === 4B.2. MOD BİRLEŞTİRME YÖNTEMİ İLE DEPREM HESABI === '''4B.2.1''' – ''Mod Birleştirme Yöntemi'', aşağıda (X) deprem doğrultusu için açıklanmıştır. (X)’e dik (Y) deprem doğrultusu için de benzer şekilde hesap yapılacaktır. '''4B.2.2'''– Yatayda (X) ve (Y) deprem doğrultuları için ayrı ayrı elde edilen enbüyük davranış büyüklüklerine '''4.4.2'''<nowiki>'</nowiki>ye göre ''doğrultu birleştirmesi'' uygulanacaktır. '''4B.2.3''' – Verilen (X) deprem doğrultusu için tipik bir n’inci titreşim modunda, herhangidavranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşeni) karşı gelen tipik ''enbüyük modal davranış büyüklüğü'' ''r''_n,max^(X), '''Denk.(4B.3)''' ile hesaplanır: <math>r_{n,max}^{(X)} = \overline{r}_n^{(X)} S_{aR}(T_n)</math> {{sağa hizala|'''(4B.3)'''}} Burada <math>\overline{r}_n^{(X)}</math> '''4B.1.6'''<nowiki>'</nowiki>da tanımlanan tipik ''birim modal davranış büyüklüğü''<nowiki>'</nowiki>nü, ''S''_aR(''T''_n) ise tipik n’inci doğal titreşim periyodu Tn için '''Denk.(4.8)'''<nowiki>'</nowiki>den elde edilen ''azaltılmış tasarım spektral ivmesi''<nowiki>'</nowiki>ni göstermektedir. '''4B.2.4''' – İç kuvvet bileşenleri, yerdeğiştirme ve göreli kat ötelemesi gibi davranış büyüklüklerinin ''her biri için ayrı ayrı uygulanmak üzere'', her bir titreşim modu için '''4B.2.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre hesaplanan ve eşzamanlı olmayan enbüyük modal katkılar, aşağıda açıklandığı üzere istatistiksel olarak birleştirilecektir: '''(a)''' En genel mod birleştirme kuralı olarak ''Tam Karesel Birleştirme (TKB) Kuralı'' '''Denk.(4B.4)'''<nowiki>'</nowiki>te verilmiştir. <math>r_{max}^{(X)} = \sqrt{\sum_{m=1}^{YM} \sum_{n=1}^{YM} r_{m,max}^{(X)} \rho_{mn} r_{n,max}^{(X)}}</math> {{sağa hizala|'''(4B.4)'''}} Burada ''r''_m,max^(X) ve ''r''_n,max^(X), tipik m’inci ve n’inci titreşim modları için '''4B.2.3''' ile hesaplanan ''enbüyük modal davranış büyüklükleri''<nowiki>'</nowiki>ni, ρ_mn ise bu modlara ait ''çapraz korelasyon katsayısı''<nowiki>'</nowiki>nı göstermektedir. '''(b)''' Yukarıda '''Denk.(4B.4)'''<nowiki>'</nowiki>te yer alan ''çapraz korelasyon katsayısı'' '''Denk.(4B.5a)'''<nowiki>'</nowiki>da verilmiştir: <math>\rho_{mn} = \frac {8\sqrt{\xi_m \xi_n} (\beta_{mn}\xi_n + \xi_m) + \beta_{mn}^{3/2}}{(1-\beta_{mn}^2)^2 + 4\xi_m \xi_n \beta_{mn} (1 + \beta_{mn}^2) + 4(\xi_m^2 + \xi_n^2) \beta_{mn}^2} ; \beta_{mn} = \frac {T_m}{T_n}</math> {{sağa hizala|'''(4B.5a)'''}} Burada ß_mn, gözönüne alınan m’inci ve n’inci doğal titreşim periyotlarının oranını, ξ_m ve ξ_n ise aynı modlara ait olan ve birbirinden farklı alınabilen ''modal sönüm oranları''<nowiki>'</nowiki>nı göstermektedir. '''(c)''' Modal sönüm oranlarının bütün modlarda aynı olduğunun varsayılması durumunda ''çapraz korelasyon katsayısı'' '''Denk.(4B.5b)'''<nowiki>'</nowiki>de verildiği üzere sadeleştirilebilir: <math>\rho_{mn} = \frac {8\xi^2 (1+\beta_{mn}) \beta_{mn}^{3/2}}{(1-\beta_{mn}^2)^2 + 4\xi^2 \beta_{mn} (1+\beta_{mn})^2}</math>{{boşluk bırak}}<math>(\xi_m = \xi_n = \xi)</math> {{sağa hizala|'''(4B.5b)'''}} '''(d)''' Gözönüne alınan tüm modlar için ß_mn < 0.8 koşulunun sağlanması durumunda, '''Denk.(4B.4)'''<nowiki>'</nowiki>te verilen birleştirme kuralı yerine '''Denk.(4B.6)'''<nowiki>'</nowiki>da verilen ''Karelerin Toplamının Karekökü (KTKK) Kuralı'' kullanılabilir. <math>r_{max}^{(X)} = \sqrt{\sum_{i=1}^{(YM)}(r_{n,max}^{(X)})^2}</math> {{sağa hizala|'''(4B.6)'''}} Bu birleştirme kuralı, '''Denk.(4B.4)'''<nowiki>'</nowiki>te ρ_mn = 0 (m ≠ n) ve ρ_mn = 1 (m = n) alınması özel durumuna karşı gelmektedir. '''4B.2.5'''– Verilen (X) deprem doğrultusu için tipik bir n’inci titreşim modunda, taşıyıcı sistemin x ekseni doğrultusunda ''enbüyük modal taban kesme kuvveti'' ''V''_txn,max^(X) ve buna karşı gelen ''enbüyük taban devrilme momenti'' ''M''_oxn,max^(X) '''Denk.(4B.7)''' ile hesaplanır: <math>V_{txn,max}^{(X)} = \sum_{i=1}^N f_{ixn,max}^{(X)} = m_{txn}^{(X)} S_{aR} (T_n)</math>{{boşluk bırak}};{{boşluk bırak}}<math>M_{oxn,max}^{(X)} = \sum_{i=1}^N f_{ixn,max}^{(X)} H_i</math> {{sağa hizala|'''(4B.7)'''}} Bu büyüklüklere ait mod katkılarının birleştirilmesi de '''4B.2.4'''<nowiki>'</nowiki>e göre yapılacaktır. === 4B.3. ZAMAN TANIM ALANINDA MOD TOPLAMA YÖNTEMİ İLE DEPREM HESABI === '''4B.3.1''' – (X) ve (Y) doğrultularında aynı anda etkiyen deprem için tipik bir n’inci titreşim modunda, herhangi bir davranış büyüklüğüne (yerdeğiştirme, göreli kat ötelemesi, iç kuvvet bileşenleri) karşı gelen tipik ''modal davranış büyüklüğü''<nowiki>'</nowiki>nün zamana göre değişimi ''r''_n^(X,Y)(''t''), '''Denk.(4B.8)''' ile hesaplanır: <math>r_n^{(X,Y)}(t) = \overline{r}_n^{(X)}a_{nR}^{(X,Y)}(t)</math> {{sağa hizala|'''(4B.8)'''}} Burada <math>\overline{r}_n^{(X)}</math>, hesap referans doğrultusu olarak seçilen (X) deprem doğrultusu için '''4B.1.6'''<nowiki>'</nowiki>da tanımlanan tipik ''birim modal davranış büyüklüğü''<nowiki>'</nowiki>nü, ''a''_nR^(X,Y)(''t'') ise n’inci titreşim modu için aşağıda '''Denk.(4B.9)'''<nowiki>'</nowiki>da zamana bağlı olarak tanımlanan azaltılmış ''modal sözde-ivme''<nowiki>'</nowiki>ye karşı gelmektedir. <math>a_{nR}^{(X,Y)}(t) = \omega_n^2 \frac{d_n^{(X,Y)}(t)}{R_a (T_n)}</math>{{boşluk bırak}};{{boşluk bırak}}<math>\omega_n = \frac{2\pi}{T_n}</math>{{sağa hizala|'''(4B.9)'''}} '''Denk.(4B.9)'''<nowiki>'</nowiki>da ωn , tipik n’inci titreşim modunun doğal açısal frekansını, ''d''_n^(X,Y)(''t'') ise '''4B.3.2'''<nowiki>'</nowiki>de hesaplanan ''modal yerdeğiştirme''<nowiki>'</nowiki>yi göstermektedir. '''4B.3.2''' – '''Denk.(4B.9)'''<nowiki>'</nowiki>da yer alan ''doğrusal modal yerdeğiştirme'', ''d''_n^(X,Y)(''t''), aynı anda (X) ve (Y) deprem yer hareketi bileşenlerinin ortak etkisi altında n’inci moda ait modal tek serbestlik dereceli sistem<nowiki>'</nowiki>in '''Denk.(4B.10)'''<nowiki>'</nowiki>da verilen hareket denkleminin zaman tanım alanında doğrusal çözümünden elde edilir: <math>\ddot{d}_n^{(X,Y)}(t) + 2\xi_n \omega_n + \dot{d}_n^{(X,Y)}(t) + \omega_n^2 d_n^{(X,Y)}(t) = - \ddot{u}_g^{(X)}(t) - \frac {\Gamma_n^{(Y)}}{\Gamma_n^{(X)}}\ddot{u}_g^{(Y)}(t)</math> {{sağa hizala|'''(4B.10)'''}} Burada ''ü''_g^(X)(''t'') ve ''ü''_g^(Y)(''t'') birbirine dik (X) ve (Y) deprem doğrultularında '''4B.3.5'''<nowiki>'</nowiki>e göre tanımlanan yer ivmelerini <math>\dot{d}</math>_n^(X,Y)(''t'') <math>\ddot{d}</math>_n^(X,Y)(''t'')ise n’inci titreşim moduna ait zamana bağlı ''doğrusal modal hız ve ivme''<nowiki>'</nowiki>yi göstermektedir. Hesapta esas alınacak zaman artımı ''T''_n/10’dan büyük olmayacaktır. '''4B.3.3''' – (X) ve (Y) doğrultularında tanımlanan depremin etkisi altında iç kuvvet bileşenleri, yerdeğiştirme ve göreli kat ötelemesi gibi davranış büyüklüklerinin zamana göre değişimleri, ''r''^(X,Y)(''t''), her bir titreşim modu için '''4B.3.1'''<nowiki>'</nowiki>e göre hesaplanan eşzamanlı modal katkıların, ''r''_n^(X,Y)(''t''), doğrudan toplanması ile elde edilecektir: <math>r^{(X,Y)}(t) = \sum_{n=1}^{YM} r_n^{(X,Y)}(t)</math> {{sağa hizala|'''(4B.11)'''}} '''4B.3.4''' – (X) ve (Y) doğrultularında tanımlanan depremin etkisi altında tipik bir n’inci titreşim modunda, taşıyıcı sistemin x ekseni doğrultusunda ''modal taban kesme kuvveti'' ve buna karşı gelen ''taban devrilme momenti''<nowiki>'</nowiki>nin zamana göre değişimleri ''V''_txn^(X,Y)(''t'') ve ''M''_oxn^(X,Y)(''t'') '''Denk.(4B.12)''' ile hesaplanır: <math>V_{txn}^{(X,Y)}(t) = \sum_{i=1}^N f_{ixn}^{(X,Y)}(t) = m_{txn}^{(X)}a_{nR}^{(X,Y)}(t)</math>{{boşluk bırak}};{{boşluk bırak}}<math>M_{oxn}^{(X,Y)}(t) = \sum_{i=1}^N f_{ixn}^{(X,Y)}(t)H_i</math> {{sağa hizala|'''(4B.12)'''}} Bu büyüklüklere ait mod katkılarının zaman tanım alanında toplanması da '''4B.3.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre yapılacaktır. '''4B.3.5'''– ''Zaman tanım alanında Mod Toplama Yöntemi'' ile yapılacak doğrusal hesaplarda en az 11 deprem yer hareketi takımı kullanılacaktır. Birbirine dik yatay iki doğrultudaki ivme kayıtları taşıyıcı sistemin (X) ve (Y) asal eksenleri doğrultusunda aynı anda birlikte etki ettirilecektir. Daha sonra ivme kayıtlarının eksenleri 90° döndürülerek hesap tekrarlanacaktır. Hesaplarda kullanılacak deprem kayıtlarının seçimi ve ölçeklendirilmesi '''2.5'''<nowiki>'</nowiki>e göre yapılacaktır. '''4B.3.6'''– Davranış büyüklükleri, yapılan en az 2×11 = 22 hesabın her birinden '''4B.3.3'''<nowiki>'</nowiki>e göre elde edilecek sonuçların enbüyük mutlak değerlerinin ortalaması olarak bulunacaktır. == BİLGİLENDİRME EKİ 4C – DOLGU DUVARLARI İÇİN ESNEK BAĞLANTI DETAYI ÖRNEĞİ == '''4C.1''' – Sıkça tekrarlanan DD-3 ve DD-4 deprem yer hareketleri altında dolgu duvarın hasar görmesinin engellenmesi amacı ile gevrek dolgu duvarlar ile bitişik olduğu kolonlar/perdeler arasında esnek derzler oluşturulur. Bu derzler, duvarın şekildeğiştirmesini engellemeyen esnek bir malzeme ile doldurulmalıdır. '''4C.2''' – Bu amaçla uygulanabilecek esnek derzler için örnek bir detaylandırma Şekil '''4C.1'''<nowiki>'</nowiki>de verilmektedir. Esnek derz, kolon/perde yüksekliği boyunca kolon/perde iç yüzlerine ve üst kiriş/döşeme alt yüzüne ankraj ile bağlanan bir C-profil ile sağlanmaktadır. Bu profil aynı zamanda deprem sırasında duvarın düzlem dışı hareketini de engellemektedir. Detayın uygulanmasında yangın, ısı, ses ve su yalıtımına ilişkin önlemler ayrıca alınmalıdır. [[Dosya:Esnek derz uygulama.png|800pik|çerçevesiz]] iqnzjwrlz57c2anxdiefc7bd5y8ex6s 10 35653 174025 173946 2026-06-27T13:45:06Z YBot 13050 Güncelleme 174025 wikitext text/x-wiki :*{{Yeni metinler/eser|başlık=İçtihat}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Kurultay Marşı}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Şu Aleme Bir Nur Doğdu}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Züleyha (Bir Yalancı Yaramaz)}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Aşka düşen aşık elbet kan ağlar}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Laikliği Birlikte Savunuyoruz bildirisi}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Yine o bağ olaydı}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=İttihâd ve Terakkî Cemiyeti Kongresi'nde Yüzbaşı Mustafa Kemal'in Konuşması}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Giderim Kırağınan}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Şu Cide'nin Çeşmesi Haydi Yavrum Evde Misin}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Allı Yazma Başında}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Cevizliği Kara Duman Bürüdü'nün öyküsü}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Cevizliği Kara Duman Bürüdü}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Çam Dibinde Yatan Ayşe'm}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Kozak Dağının Çamları}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Mavili Mavili Mor Çiçek Yalelli}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Kralın Kızı}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Bursa'nın Sanayi Tarihinde Kamil Tolon}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Cumhuriyet Dönemi Yerel Bankacılık Teşebbüsleri: Efesbank}} :*{{Yeni metinler/eser|başlık=Nazlı nazlı söyler Horasan deyu}} p275tmku5vcl5ksjeeu1qsycw3ip8mw 0 38571 174026 144831 2026-06-27T18:19:40Z ~2026-36926-40 26476 174026 wikitext text/x-wiki {{eser başlığı|başlık=Oğul Bingöl Bugün Dumandır |esersahibi=M.Zeki CEYLAN |bağsızesersahibi= Bibi Sabiha ÇİTÇİ, Bahadır GÜNAY, Mehmet KARAKAŞ (kaynak kişiler) Merdan GÜVEN (derleyen) |bölüm=|önceki=[[:Kategori:Bingöl türküleri|Bingöl türküleri]]|sonraki=|notlar={{ayrıca bakınız|Oğul Bingöl Bugün Dumandır'ın öyküsü}}}} <poem> (Oğul, oğul) Bingöl bugün dumandır Fırtınası yamandır Evin yıkılsın felek Bu ne kötü zamandır Hınıs kalası metin Kalaya çıkmak çetin Evin yıkılsın felek Bıraktın beni yetim </poem> {{eser son| |kaynak={{Web kaynağı | url = https://atauni.edu.tr/yuklemeler/c6ca0865468e185cd8e5c0891fe3aa76.pdf#page=376 | başlık = Türkiye Sahasındaki Hikâyeli Türküler Üzerine Bir Araştırma (Doktora Tezi) | ad = Merdan | soyadı = Güven | yer = Erzurum | tarih = 2005 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20201114183350/https://atauni.edu.tr/yuklemeler/c6ca0865468e185cd8e5c0891fe3aa76.pdf#page=376 | arşivtarihi = 14 Kasım 2020}} |telif={{Anonim eser}}}} [[Kategori:Hınıs türküleri]] pkdgvmoi4wizsm7chbzb9aw3bmhfi72 250 45740 174023 2026-06-27T12:02:09Z Satirdan kahraman 15204 /* İstinsah */ 174023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Satirdan kahraman" /></noinclude>vazifesinde yapılması lâzımgelen değişikliği temsilen unvanı «müfettiş» tabirinden «superviser»e (nezaret eden) tebdil olunmalıdır. Muallim, köy mekteplerindeki (yukarda zikredildiği veçhile, ekserisi üç sınıflı olan köy mektepleri) skolâstik vazifesinden başka işler de görmektedir. O, köyün irfan kaynağıdır ve bu itibarla köyün hayatı üzerinde müessir olur. Mektep çocuklarının temiz olmalarma dikkat eder ve bu temizliği evlerine intikal ettirmeğe çalışır. Yakın bir zamana kadar da halk terbiyesi, onun omuzlarına yüklenmişti. Hemen hemen beş asır evvel. ecdadının yaşadığı şerait altında yaşıyan bir cemaat içinde, asrî fikirlerin yegane mümessili olmak itibarile, büyük bir mes'uliyet ve fırsatı vardır. Yukarda bahsolunan dört esaslı ihtiyaçla mücadele edilmesi hususunda muallim bilassa iki şekilde müfit olabilir: evvelâ. '''talebede göreceği her türlü hususî istidat alâmetlerini ''' gözden kaçırmıyarak bu gibiler üzerine merkezî ofisin nazarı dikkatini celbetmek, onları mümkün olduğu kadar iyi yetiştirmek. Bu çocuklar o şekilde terbiye edilmelidir ki, hükûmetin iktisat ve kültür mücadelesinde istidatlarından azamî derecede istifade edilebilsin. Saniyen, birinci fasılda bahsolunan ziraati teşmil memurlarına yardım etmek. Bütün gün mektepte çalışan bu muallimlerden, teşmil memurunun köylülerle temasa gelmesini teshilden başka iş beklemek doğru olmaz farka bukadar bir hizmet te işini tesriine yardım eder. Okumak ve yazmak bilmiyen köylülere, Ziraat, Sıhhat ve Maarif Vekâletlerinden gönderilecek broşürleri okuyarak muhteviyatını anlatır. Temsil ettikleri sermayeden azamî randıman alabilmek için üç sınıfla köy mektepleri mümkün olan süratle beş seneye çıkarılmalıdır. Devamsızlık meselesine evvelce temas edilerek 1929-30 da köy mekteplerine giden 129,479 talebeden ancak 60.77 inin bir seneden fazal tahsil görmüş olduğuna işaret edilmişti. Bir senelik bir tahsilin hiçbir faydası yoktur: bu müddet zarfında okuma yazma öğrenilemez, öğrenilenler de çabucak unutulur. Çocuklar büyüdükçe, çobanlık etmek ve tarlalarda çalıştırımak üzere ebeveynleri tarafından mektepten alınmaları, bu vaziyetin hâdis olmasında belki de başlıca sebebi teşkil etmektedir. Ciddî bir mesele arzeden bu vaziyetin önünü alacak müessir bir tedbir olmak üzere, bütün köy muallimlerini günlük yoklamalar yapmağa mecbur tutarak; neticeler, hem vakit vakit mektebi ziyaret eden müfettişlere ve hem de, haftalık rapor halinde köyün salâhiyettar makamına tevdi olunmalıdır. Köyün salâhiyettar memuru, kabahatli olan ana ve babaalardan para cezası alınması ve müfettiş te bu hususta müessir tedabir ittihaz etmiyen<noinclude></noinclude> k67yq5oblc1xk2cqpvdnylfucbra6qv 250 45741 174024 2026-06-27T12:06:18Z Satirdan kahraman 15204 /* Metinsiz */ 174024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Satirdan kahraman" /></noinclude><noinclude></noinclude> 3rqk2t4s6bu6vkldc461nwu6kol4qw4 2 45742 174028 2026-06-28T06:08:07Z 配合比全额更好（说说而已） 26477 Yeni sayfa: Merhaba!Ben 配合比全额更好（说说而已）. 174028 wikitext text/x-wiki Merhaba!Ben 配合比全额更好（说说而已）. liiocohr0gbdit68z2zgu99kjkjjwqf