Гадел Кутуй

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tt">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ttwiki</dbname>
    <base>https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Бәхәс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кулланучы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кулланучы бәхәсе</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия бәхәсе</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл бәхәсе</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВики бәхәсе</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калып бәхәсе</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ярдәм</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Ярдәм бәхәсе</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Төркем</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Төркем бәхәсе</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал бәхәсе</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Гадел Кутуй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11718</id>
    <revision>
      <id>5839997</id>
      <parentid>4452316</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24563" sha1="9tuyevdc76y8ukgddoaodnbtpe7iigx" xml:space="preserve">{{Язучы
 |Исем              = Гадел Кутуй
 |Оригинал телендә  = 
 |Фото              =
 |Киңлек            = 
 |Рәсем язуы        = Гадел Кутуй
 |Тугач бирелгән исеме = Гаделша Нурмөхәммәт улы Кутуев
 |Псевдонимнар      = Гадел Кутуй
 |Туу датасы        = 28.11.1903
 |Туу урыны         = 
 |Үлем датасы       =15.06.1945
 |Үлем урыны        = 
 |Ватандашлык       = {{байрак/Россия империясе}}, {{байрак/ССРБ}}
 |Эшчәнлек төре     =  [[шагыйрь]], [[драматург]]
 |Иҗат итү еллары   = 1917-1945
 |Юнәлеш            = [[футуризм]]
 |Жанр              = 
 |Иҗат итү теле     = 
 |Дебют             = «Көннәр йөгергәндә», 1925
 |Премияләр         = 
 |Бүләкләр          = «Батырлык өчен» медале
 |Имза              = 
 |Сайт              = 
}}{{Викиханә}}
'''Гадел Кутуй''' (чын исеме '''Гаделша Нурмөхәммәт улы Кутуев''', {{Туу датасы|28|11|1903}}, {{ТУ}} – 15 июнь 1945, {{ҮУ}}) – [[татар]] совет язучысы, журналист, [[Бөек Ватан сугышы]] катнашучысы. Күп телләргә тәрҗемә ителгән «[[Тапшырылмаган хатлар]]» повестенең авторы, татар теле укытучысы.

== Биография ==
Гаделша Кутуев [[1903 ел]]ның [[28 ноябрь|28 ноябрендә]]  [[Сарытау губернасы]]ның [[Күзнәй өязе]]&lt;ref&gt;хәзер [[Пенза өлкәсе]]нә керә&lt;/ref&gt;  [[Татар Кынадысы]] [[авыл]]ында мул тормышлы крестьян гаиләсендә туа. Башлангыч белемне туган авылындагы мәктәптә ала. [[1912 ел]]да әтисе Нурмөхәммәт, игенчелек эшен ташлап, гаиләсе белән [[Самар губернасы]] Алексеевка дигән авылга күченә һәм бертуган Кутуевларның күн заводында эшли башлый. Гаделша шунда рус мәктәбендә укуын дәвам иттерә. [[1917 ел]]да бертуган Кутуевлар 4 гаилә бергә [[Самар]] шәһәренә күчеп киләләр. Булачак язучының белем алуы һәм әдәби сәләтенең ачылып китүе өчен монда шартлар тагын да уңайлана төшә. Мәктәптә укуы белән бергә ул шәһәрдәге мәдәни клубларның берсендә рус язучысы [[Александр Неверов]] оештырган әдәби түгәрәккә йөри, рус телендә өйрәнчек беренче шигырьләрен яза, ныклап торып шул чордагы яңа рус поэзиясе, аерым алганда, [[Владимир Маяковский]] иҗаты белән якыннан таныша.

[[1920 ел]]да унҗиде яшьлек Гадел укуын дәвам итү һәм татар әдәбиятына якынрак булыр өчен, Казанга килә һәм политехника институтының химия факультетына керә.  Ләкин ике курсны тәмамлагач, төгәл фәннәргә күңеле ятмыйча, институтта укуын ташлый һәм [[Казан Татар-башкорт хәрби мәктәбе]]нә әдәбият укытучысы булып эшкә керә. Бу чорда аның иҗат эшчәнлеге активлаша.

[[1925 ел]]да Гадел Кутуй [[Казан шәрекъ педагогия институты]]ның рус теле һәм әдәбияты бүлегенә керә. [[1929 ел]]да институтны тәмамлап чыккач, [[1930-еллар]] дәвамында [[Казан коммуналь төзелеш инженерлары институты]]нда фәнни сәркатип, мәктәпләрдә һәм [[Казан авиация теникумы]]нда әдәбият укытучысы булып эшли.

[[1942 ел]]ның июнендә Г.Кутуй фронтка китә һәм башта [[Сталинград]]ны саклаучы [[Дон фронты]]ның авыр гвардия миномет бригадасы сәяси бүлегендә  хезмәт итә, Идел буенда [[Сталинград сугышы]]нда катнашканы өчен, [[«Батырлык өчен» медале]] белән бүләкләнә.

Сталинградтан соң Кутуй гвардия бригадасы составында [[Волхов]], [[Курск]], [[Брянск]],  [[Бөек Луки]] һ.б. шәһәрләрне азат итүдә катнаша.  [[1944 ел]]ның көзендә ул [[1-нче Беларус фронты]]ндагы татар телле [[«Кызыл Армия» газетасы (татарча, Белоруссия фронты)|«Кызыл Армия» газетасы]] редакциясенә күчерелә.  Бу вакытта да Кутуй иҗат эшен ташламый, сугыш газеталары өчен мәкаләләр, хәбәрләр яза, төрле әдәби монтажлар төзи, әсәрләр иҗат итә. 1944 елда исә ул Казанга, иҗади ялга кайта һәм «Рөстәм маҗаралары» дигән маҗаралы-фантастик повестен яза.

[[Рәсем:Гадел Кутуй-1945.jpg|200px|thumb|right|Әдип [[1945 ел]]ны]]
Сугыш бетәр алдыннан, 1945 елның язында Гадел Кутуйның сәламәтлеге начарлана, ул хәрби госпитальгә яткырыла. [[1945 ел]]ның [[15 июнь|15 июнендә]] [[Польша]]ның [[Згеж]] шәһәрендә Гаделша Нурмөхәммәт улы Кутуев вафат була һәм шул шәһәр зиратында җирләнә. 

=== Гаилә ===
* ''Хатыны'' Галимә Садыйк кызы Кутуева (''[[1905]], [[Түбән Новгород]] — [[1986]], [[Казан]]'')
* ''Кызлары'' Гөлшат (''[[1927]], [[Казан]]''), Кира (Эся) (''[[1932]], [[Мәскәү]]'')&lt;ref&gt;Мин сине ничек яраттым. Казан: «Ак Барс», 2004&lt;/ref&gt;.
* Әдипнең ''улы'' [[Рөстәм Кутуй]] рус телендә иҗат итүче шагыйрь, прозаик һәм әдәби тәрҗемәче.

== Иҗат ==
Гадел Кутуйның иҗат эше [[1920-еллар]] башында активлашып китә. [[1923 ел]]да [[«Безнең юл» журналы]]ның&lt;ref&gt;хәзерге «Казан утлары»&lt;/ref&gt; 4-5 саннарынла «Яшь футурист шагыйрь» дигән исем белән, аның бер төркем шигырьләре басыла. [[1924 ел]]да исә «Көннәр йөгергәндә» исемле иң беренче җыентыгы дөнья күрә.  Андагы футуристик шигырьләр Владимир Маяковский һәм башка рус шагыйрьләренең шигырьләренә тышкы яктан охшатып язылган булалар. Гәрчә аларда аерым уңышлы чагыштырулар, образлы тәгъбирләр булса да, тулаем аңлаешсыз һәм бик тә сәер яңгыраган бу әсәрләр шул заман [[әдәби тәнкыйть]]тенең кискен каршылыган очрый.  Кутуйны [[татар әдәбияты]]ның гасырларга сузылган уңай традицияләрен инкяр итүдә гаеплиләр. Күпмедер вакыттан соң иҗатындагы бу мавыгуларны автор үзе дә таный һәм егерменче елларның икенче яртысында  язган тезмә әсәрләрендә уй-хисләрен реалистик сурәтләү чаралары ярдәмендә бирергә омтыла башлый. Кутуйның бу чор әдәби иҗаты жанр төрлелеге белән аерылып тора. Ул шигырьләр, хикәяләр, пьесалар яза. Ул [[«Кызыл Татарстан» газетасы]]нда &lt;ref&gt;хәзерге [[«Ватаным Татарстан» газетасы]]&lt;/ref&gt;, [[«Красная Татария» газетасы]]нда &lt;ref&gt;хәзер «Республика Татарстан»&lt;/ref&gt;, «Безнең юл», [[Яңалиф (журнал, 1927)|«Яңалиф»]],[[«Авыл яшьләре» журналы|«Авыл яшьләре»]], [[«Чаян»]] журналларында күпсанлы [[фельетон]]нар, [[очерк]]лар, [[мәкалә]]ләр бастыра, [[Татар академия театры]]ның һәр спектакленә диярлек рецензияләр язып бара. Үз чорының төрле иҗтимагый һәм әхлакый мәсьәләләренә багышланган «Балдызкай» ([[1926 ел|1926]]), «Директор Җәмилев» (1926), «Күк күгәрчен» ([[1929 ел|1929]]), «Җавап» (1929), [[Мулланур Вахитов]]ка багышланган «Казан» пьесалары ([[1927 ел|1927]]) Татар дәүләт академия театрында уйнала.

[[«Җидегәнчеләр» эше]] буенча гаепләнгә күрә, Кутуй [[1930-еллар]]да әдәби эшне ташлап, бары мөгаллимлек белән генә шөгыльләнергә мәҗбүр була.  [[1935 ел]]да гына ул беренче тапкыр [[«Совет әдәбияты» журналы]]нда нәшер ителә, аның «Тапшырылмаган хатлар» повесте 9-12 саннарда басылалар.

Кутуйның сугыш алды чоры прозасында исә тормышны артык бизәп, аның бары яхшы якларын гына күрсәтү чагыла. Бу чордагы әсәрләрдән, мәсәлән,  «Солтанның бер көне» ([[1938 ел|1938]]) исемле озын хикәясендә ул гаилә корырга йөрүче яшь укытучы егетнең көндәлек тормышы, күңел ачулары турында сөйләп,  тормышның гүзәллегенә дан җырлый. Шундый рухта «Вөҗдан газабы» ([[1939 ел|1939]]), «Нишләргә?» ([[1940 ел|1940]]), «Илһам» (1941) хикәяләре,  «Шатлык җыры» пьесасы (1935) һәм «Талантлар ватаны» поэмасы (1937) да язылганнар.

[[Бөек Ватан сугышы]]ның беренче елында Гадел Кутуй  патриотик әсәрләр: «Озату җыры», «Партизанка», «Батыр каберендә», «Яңа ел бүләге» һ.б. Шигырьләрен «Рәссам», «Хәнҗәр» кебек хикәяләрен, «Патриот Тукай», «Партизаннар», «Җиңү хәбәрчесе» кебек зур күләмле мәкаләләрен иҗат итә. Сталинград сугышы катнашканнан соң ул «Без – сталинградчылар» нәсерен яза, 1945 елда исә тагын бер патриотик хисләр белән сугарылган «Сагыну» нәсерен иҗат итә. 1944 елда бик кыска иҗади ялга Казанга кайткач, «Рөстәм маҗаралары» исемле фантастик-хыялый повестен иҗат итә. Ул аны улы  [[Рөстәм Кутуй|Рөстәм]]гә багышлап яза .

Гадел Кутуйның иҗаты тикшеренүчеләр тарафыннан киң өйрәнелә. Шулай ук татар әдәбияты дәреслекләренә дә аның тормыш юлы хакында мәгълүмат һәм сайланма шигырьләре, нәсерләре кертелә.

=== Библиография &lt;ref&gt;http://adiplar.narod.ru/kutuj.htm{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ===
* Көннәр йөгергәндә: [Шигырьләр]. (Сулф. мастерскоенда).—Казан: Та-р. матбугат нәшр. комбинаты, 1924.—51 б. 3000. 
* Шул ук.—Казан: Татар, дәүләт нәшр., 1925.—56 б. 3000. 
* Кайнар көннәр: Хикәя, шигырь һәм поэмалар җыентыгы.— Казан: Татар. дәүл. нәшр., 1927.—48 б. 3000.
* Фәрзәнә: Хикәя һәм шигырьләр.— Казан: Яңалиф, 1928.— 20 б. 5000.
* Балдызкай. Комедия, 4 пәрдәдә.— Казан: Яңа китап, 1929.— 67 б. 2000.
* Тапшырылмаган хатлар: Хикәя.—Казан: Татгосиздат, 1936.— 91 б. 5115.
* Г. Кутуй әсәрләре. 1 кис.: Шигырьләр һәм пьесалар.— Казан: Яңалиф, 9 [Тышл.: 1930] .-107 б. 5000.
* Сайланма әсәрләр.—Казан: Татгосиздат, 1947.—258 б., портр. 10165. Сайланма әсәрләр.—Казан: Татгосиздат, 1957.—312 б., портр. 10000. 
* Сайланма әсәрләр: Шигырьләр, хикәяләр, нәсерләр, публицистика.—Ка-: [[Татарстан китап нәшрияты|Таткитнәшр]]., 1965.—275 б., портр. 20000.
* Шул ук: Повесть.— Казан: Татгосиздат, 1951.—68 б. 3065.
* Шул ук.—Казан: Татгосиздат, 1953.—95 б. 10000.
* Шул ук.—Казан: [[Татарстан китап нәшрияты|Таткитнәшр]]., 1958.—95 б. 15000.
* Шул ук.— 6 басма.— Казан: [[Татарстан китап нәшрияты|Таткитнәшр]]., 1976.— 64 б. 3500.
* Шул ук.—7 басма.—Казан: [[Татарстан китап нәшрияты|Таткитнәшр]]., 1983.—64 б. 32000. 
* Хикәяләр.—Казан: Татгосиздат, 1940.—140 б. 10000.
* Рөстәм маҗаралары: (Хыялый роман).—Казан: Татгосиздат, 1945.— 72 б. 5185.
* Шул ук.—Казан: Татгосиздат, 1949.—69 б. 5000.
* Шул ук.—3-басма.—Казан: [[Татарстан китап нәшрияты|Таткитнәшр]]., 1958.—79 б. 8000.
* Шул ук.—4-басма.—Казан: [[Татарстан китап нәшрияты|Таткитнәшр]]., 1969.—76 б., ил. (Мәкт. к-ханәсе). 18000.
* Публицистика/Төз: 3. Усманова.— Казан: Таткнигоиздат, 1957.—231 б. 3000.
* Илһам: Саил. әсәрләр/Төз, һәм кереш сүз авт. Р. М. Нуруллина.— Казан: [[Татарстан китап нәшрияты|Таткитнәшр]]., 1982.—464 б, ил. 23000.
* Неотосланные письма: Повесть.— [1-изд.] Рассказы/Пер. с татар. В. Важ-даева.—Казань: Татгосиздат, 1945.—96 с. 10185.
* То же.— 2-изд.— Казань: Татгосиздат, 1948.—68 с. 15165.
* То же.— 3-изд.— Казань: Татгосиздат, 1949.—64 с. 10000.
* То же.— 4-изд.— Казань: Татгосиздат, 1950.—68 с. 10105.
* То же.—5-изд.—Казань: Таткнигоиздат, 1951.—68 с. 75000.
* То же.— 6-изд.— Казань: Таткнигоиздат, 1952.— 68 с. 75 105.
* То же.—Казань: Таткнигоиздат, 1955.—68 с., портр. 75000.
* То же.—7-е массовое изд.—Казань: Таткнигоиздат, 1958.—68 с., 4 л. ил. 75000.
* То же.—М: Правда, 1956.—56 с.—(Б-ка «Огонек»). 150000.
* То же.—Калининград: Кн. изд-во, 1958.—104 с. 60000.
* То же: Повесть и рассказы.— Казань: Таткнигоиздат, 1961.—127 с., ил. 100000.
* То же: Повесть; Рассказы. Пер. с татар.—Казань: Таткнигоиздат, 1964.— 112 с., ил., 4 л. ил. 100000.
* То же.—Казань: Таткнигоиздат, 1968.—112 с., 4 л. ил. 100000.
* То же.—Казань: Таткнигоиздат, 1972.—143 с., ил. 15000.
* То же.—Казань: Таткнигоиздат, 1978.—79 с., 150000.
* То же.—Казань: Таткнигоиздат, 1982.—127 с. 10000.
* Мы — сталинградцы: Рассказы/Пер. А. Зельдович.— Казань: Татгосиздат, 1947 (Б-чка татар. сов. лит. 1917—1947).—39 с. 10000.
* Приключения Рустема/Пер. с татар. Р. Кутуя.— Казань: Таткнигоиздат,, 1964.—84 с., ил., 4 с. ил. 150000.
* Неотосланные письма: Повесть.— Уфа: Башкнигоиздат, 1956.— 75 с, 4000.—На башкир. яз.
* То же.—Чебоксары: Чувашкнигоиздат, 1956.— 72 с.— На чуваш. яз.
* То же/Пер. Р. Жумалиева.—Фрунзе: Кыргызмамбас, 1957.—109 с. 7000.— На кирг. яз.
* То же/Пер. В. М. Иванова.—Йошкар-Ола: Маркнигоиздат, 1957.—67 с. 3000.—На марий. яз.
* То же/Пер. с рус. С. Тамба.— Кызыл: Тувкнигоиздат, 1957.—81 с., ил-2000.—На тувин. яз.
* То же/Пер. с рус.: С. Байжанова и Б. Акмуканса.— Алма-Ата: Казгос-литиздат, 1959.—63 с, 9000,—На казах. яз.
* То же/Пер. Л. Тожиева.—Ташкент: Гослитиздат Уз. ССР, 1960.—103 с. 10 000.— На узб. яз.
* То же/Пер. С. Садыкова.—Нукус: Каракалпакстан, 1964.—79 с., ил. 5 000.— На каракалп. яз.
* Неотосланные письма: Повесть.—Пхеньян: Чосон Несонса, 1954.—160 с.— Ңа корейск. яз.
* То же/Пер. И. Коле.—Тирана: 1957.—52 с.—На албан. яз.
* То же/Пер. Цао Силин.— Пекин: Цзоцзя чубанынэ, 1957.— 82 с.— На китай. яз.
* То же/Пер. Оу Бинь-фу, Лю Шаое.—Ханчжоу: Дунхай вэньи чубанынэ, 1958.— На китай яз.
* То же/Пер. Цао Су-мин.—Пекин: Цзоцзя чубанынэ, 1958.—На китай яз.
* То же/Пер. М. Дарамванчиг.— Улан-Батор: Госиздат, 1957.— 91 с.— На монгольск. яз.
* То же/Пер. Чонг Тхань — Ханой: Тхань ниен, 1963.—75 с.—На вьетнам. яз.
* То же/Пер. с рус. М. Векерова.— Прага, 1964. 54 с.— На чеш. яз.
== Хәтер ==
* Казанда Гадел Кутуй урамы бар (1964 елга кадәр Гадел Кутуй исемен [[Постау бистәсе]]ндәге кечкенә [[Җәяүле гаскәр тыкрыгы (Казан)|урам]] йөрткән, 1964 елдан исә язучы исемен элекке [[Гадел Кутуй урамы (Казан)|Вознесенски тракты]] йөртә).
* Кутуйның Згежтагы каберен озак елллар поляк пионерлары карап, тәрбияләп торганнар.
* [[2016 ел]]да «Тапшырылмаган хатлар» повесте буенча [[Тапшырылмаган хатлар (фильм)|нәфис фильм]] төшерелгән (''режиссер'' Рөстәм Рәшитов).

== Чыганаклар ==
* {{китап
 |автор         = төз. Р.Н.Даутов, Р.Ф.Рахмани
 |бүлек         = Гадел Кутуй
 |башлык        = «Әдипләребез»
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = Татар. кит. нәшр.
 |ел            = 2009
 |том           = 1
 |бит        = 
 |битләр        = 751 
 |isbn          = 
}}
* [http://adiplar.narod.ru/kutuj.htm Татар әдипләре порталы]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{китап
 |автор         = төз. Р.Нуруллина
 |бүлек         = 
 |башлык        = Гадел Кутуй турында истәлекләр
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = Татар. кит. нәшр.
 |ел            = 1984
 |том           = 
 |бит        = 
 |битләр        = 184
 |isbn          = 
}}
== Сылтамалар ==
{{Навигация
|Портал =Әдәбият
|Викикитапханә = Төркем:Гадел Кутуй
}}
* [http://forum.belem.ru/index.php?s=4381777d81cfdf3aa5705c6d793a4cbf&amp;act=calendar&amp;cal_id=1&amp;code=showevent&amp;event_id=142 Белем.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206153842/http://forum.belem.ru/index.php?s=4381777d81cfdf3aa5705c6d793a4cbf&amp;act=calendar&amp;cal_id=1&amp;code=showevent&amp;event_id=142 |date=2015-02-06 }}
* [http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00040/36800.htm  Зур Совет Энциклопедиясендә]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}
* [http://www.tatarlar.spb.ru/index.php?name=PNphpBB2&amp;file=viewtopic&amp;t=673&amp;sid=90410e0327c26915fafae267318cfd53 Санкт-Петербург татарлары сайтында]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}
* [http://bibliography.ufacom.ru/bio/biography.php?id=497 Ufacom'да]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гадел Кутуй | башлык = Тапшырылмаган хатлар  | серия = аудиоязма | файл = tapshyrylmagan-hatlar }}
* [http://shigriyat.ru/authors/kutui/page1 Шигърият.руда әсәрләр]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://etatar.ru/person/adel-kutuj «еТАТАР» электрон газетасы ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328170314/http://etatar.ru/person/adel-kutuj |date=2013-03-28 }} {{ref-ru}}
* {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гадел Кутуй | башлык = Рөстәм маҗаралары  | серия = аудиоязма | файл = rostem-mazharalary }}

== Искәрмәләр ==
{{reflist}}
== Шулай ук карагыз ==  
{{Портал|Шәхесләр}}
* [[Бөек Ватан сугышында катнашкан татар әдипләре исемлеге]]
* [[Рөстәм Кутуй]]

{{DEFAULTSORT:Кутуй, Гадел}}
[[Төркем:Татар язучылары]]
[[Төркем:Татар футуристлары]]
[[Төркем:Фронтовик язучылар]]
[[Төркем:Язучы-фантастлар]]
[[Төркем:Татар теле укытучылары]]</text>
      <sha1>9tuyevdc76y8ukgddoaodnbtpe7iigx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азнакай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12177</id>
    <revision>
      <id>5840074</id>
      <parentid>5760416</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5840074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13908" sha1="kcs5xzsk700mr5xstanep7k1axjxsqd" xml:space="preserve">{{ТП
 |халәт = шәһәр
 |татар исеме = Азнакай
 |чын исем = Азнакаево
 |ил = Россия
 |герб = Aznakeevskii rayon gerb.gif
 |байрак = Flag of Aznakayev rayon (Tatarstan).png
 |герб киңлеге = 
 |байрак киңлеге = 150px
  |lat_deg = 54|lat_min = 51|lat_sec = 
  |lon_deg = 53|lon_min = 04|lon_sec = 
  |CoordAddon =  type:city(35000)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексХарита = http://maps.yandex.ru/map_search.xml?map=5&amp;lay=28&amp;id=2953
 |ил харитасы зурлыгы = 300
 |төбәк харитасы зурлыгы = 300
 |район харитасы зурлыгы = 300
 |төбәк төре = Республика
 |төбәк = Татарстан
 |төбәк җәдвәлдә = Татарстан
 |район төре = муниципаль район
 |район = Азнакай районы
 |район җәдвәлдә = Азнакай районы
 |җәмгыять төре = 
 |җәмгыять = 
 |җәмгыять таблицада = 
 |ил харитасы = 
 |төбәк харитасы = 
 |район харитасы =
 |эчке бүленеш = 7 административ район
 |башлык төре = 
 |башлык = 
 |нигезләү датасы = 1005
 |беренче телгә алу = 1391
 |элеккеге исемнәр = 
 |халәт = 1987
 |мәйдан = 15 &lt;ref&gt;[http://tatarland.narod.ru/aznakaevo.html Азнакаево]&lt;/ref&gt;
 |биеклек төре = 
 |ТП мәркәзе биеклеге = 180
 |климат = 
 |рәсми тел = 
  |халык саны = 
  |исәп елы = 
  |халык тыгызлыгы = 
  |агломерация = 
  |милли состав = татарлар, руслар, чуашлар һ. б.
  |дини состав = мөселманнар, христианнар һ. б. 
  |этнохороним = 
 |сәгать кушагы =
 |DST = 
 |телефон коды = 85592
 |почта индексы = 
 |почта индекслары = 423330, 423333, 423303
 |автомобил коды = 16, 116
 |Commons-та төркем = Азнакаево
 |сайт = http://aznakayevo.tatar.ru/
 |сайт теле              = ru
 |сайт теле 2            = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92403

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92403

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92403000000

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92602101001
}}
'''Азнакай''' ({{lang-tt2|Aznaqay}}, {{lang-ru|Азнакаево}}) — [[Татарстан]]ның көньяк-көнчыгышында [[Эстәрле (Ык кушылдыгы)|Эстәрле]] елгасы буенда урнашкан шәһәр ([[1987 ел|1987]]), [[Азнакай районы]]ның үзәге.
[[Ютазы]] тимер юл станциясенән 34 км төньяк-көнбатышта урнашкан ([[Сембер]] — [[Уфа]] юнәлеше). [[Казан]]га чаклы — 376 км. Мәйданы — 15,3 км². Халык саны — 34 700 кеше ([[2016 ел]]). [[Татарлар]] — 85,4 %, [[руслар]] — 11,9 % ([[1989 ел|1989]]).
[[Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгы]]нда урнашкан. Азнакай янында [[Чатыр тау]] (324 метр) урнашкан. Анда &quot;Кызыл китап&quot;ка кертелгән үсемлекләр һәм хайваннар күп.
Азнакай — [[нефть]] сәнәгате шәһәре («Азнакаевскнефть» НГДУы, &quot;Нефтемаш&quot;, &quot;Перекрыватель&quot;). Моннан тыш УАЗ автомобильләрен ремонтлау, май заводлары, икмәк комбинаты, типография; энергетика, авыл хуҗалыгы техникасы, тегү сәнәгате һәм көнкүреш хезмәте күрсәтү предприятиеләре бар. Төбәк тарихын өйрәнү музее, район мәдәният йорты, 6 китапханә, үзәк һәм балалар хастаханәләре эшли &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Татар энциклопедиясе: 6 томда. – Казан: &quot;ТР ФАнең  Татар энциклопедиясе институты&quot; дәүләт учреждениесе, 2018. - 1 т. - Б. 62. ISBN 978-5-902375-04-5&lt;/ref&gt;.
== Тарих ==
* [[XVIII гасыр]]ның беренче яртысында нигез салына. ХVIII-XIХ гасырларда халкы типтәрләр һәм &quot;башкорт&quot; сословиесе катлауларына бүленә, игенчелек, терлек үрчетү, балта эшләре белән шөгыльләнә. 1761-1764 елларда үткәрелгән Өченче җанисәп (ревизия) материалларында старшина Мәсәй Хәсәнов командасындагы Мәнәвез елгасы ярында урнашкан Азнакай авылы искә алына, анда 16 ясаклы татар (ир-ат) яшәгәнлеге күрсәтелә&lt;ref&gt;Татары Уфимского уезда (материалы переписей населения 1722–1782 гг. / Р.Р.Исхаков. — Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ, 2020. — С. 90. — ISBN ISBN 978-5-94981-351-5&lt;/ref&gt;. Шул ук Өченче җанисәп мәгълүматларында старшина Сөендек Тукбаев командасына караган Азнакай авылында 58 ир-ат яшәве әйтелә. Әлеге документта халыкның сословиесе һәм милләте күрсәтелмәгән&lt;ref&gt;Татары Уфимского уезда (материалы переписей населения 1722–1782 гг. / Р.Р.Исхаков. — Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ, 2020. — С. 97. — ISBN ISBN 978-5-94981-351-5&lt;/ref&gt;.  Дүртенче җанисәп мәгълүматларында старшина Әетмәмбит Ишмәтев командасындагы Азнакайда 76 ир-ат типтәр һәм ялгызак (бобыль) искә алына&lt;ref&gt;Татары Уфимского уезда (материалы переписей населения 1722–1782 гг. / Р.Р.Исхаков. — Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ, 2020. — С. 178. — ISBN ISBN 978-5-94981-351-5&lt;/ref&gt;.
1859 елгы мәгълүматларга караганда, Азнакайда бер мәчет, 1889 елда ике мәчет була. ХХ гасыр башында волость идарәсе, земство станы урнаша. 4 су тегермәне эшли&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;. 
1920 елга кадәр Азнакай Самара губернасы Бөгелмә өязенең Азнакай волосте үзәге була. 1920 елдан ТАССРның Бөгелмә кантонында, 1930 елның 1 августыннан Тымытык районында. 1931 елның 30 октябреннән - Азнакай районы үзәге. 
* [[1956 ел|1956]] елдан башлап [[шәһәр тибындагы бистә]]. 1963 елның 1 февраленнән Әлмәт районы составында, 1963 елның 27 августыннан - яңа оешкан Азнакай сәнәгать районы үзәге, 1965 елның 12 гыйнварыннан - яңадан район үзәге.
* 1987 елда [[шәһәр]] статусын ала.


== Халык саны ==

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 34750 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[татарлар]] — 91.21%,
[[урыслар]] — 6.89%,
башка халыклар — 1.17%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0.74%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Сәнәгать ==
* «Азнакаевскнефть» нефть һәм газ чыгару идарәсе («Татнефть» ААҖ) - нефть чыгару.
* &quot;Азнакаеский горизонт&quot; АҖ - нефть скважиналарын бораулау, төзәтү.
* &quot;Татнефть-РемСервис&quot; ҖЧҖ - нефть скважиналарын капиталь төзәтү.
* «Нефтемаш» заводы - махсус техника җитештерү.
* &quot;Азнакай киемнәре&quot; тегү фабрикасы - махсус киемнәр тегү.
* Май һәм икмәк заводлары.
[[Файл:Азнакай музее.jpg|200px|thumb|right|Азнакай музее]]
== Мәгариф ==
* 9 урта, 1 музыка мәктәбе, һөнәри лицей [[89нчы санлы Азнакай һөнәри лицее|Һөнәри лицей]] (''[[2012 ел]]дан [[Лениногорск политехник көллияте]] филиалы'') бар.
== Мәдәният ==
* [[Азнакай туган якны өйрәнү музее]]
== Шәһәр белән бәйле күренекле кешеләр ==
* [[Александр Казаков]] (1917-1950), [[Советлар Союзы Герое]] ([[1944]]), 1945-1950 елларда [[Кәкре Елга МТСы]] директоры.
=== Монда туганнар ===
{{seealso|Төркем:Азнакайда туганнар}}
* [[Лениза Вәлиева]] (1986), шагыйрә. [[Татарстан язучылар берлеге]] әгъзасы (2014 елдан), [[Саҗидә Сөләйманова премиясе]] лауреаты (2016).
* [[Рафис Галиев (1961)|Рафис Галиев]] (1961), 2008-2011 елларда Азнакай муниципаль районы башлыгы.
* [[Динар Джусоев]] (1986), опера җырчысы (бас). 
* [[Илфат Миңнегалиев (2004) |Илфат Айрат улы Миңнегалиев]] (2004), көрәшче.
* [[Эльвина Муллина]], опера җырчысы (сопрано), Карелия халык артисты.
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q102755. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-29
| [[Ильяс Дауди]]
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''
| ''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038345|википедияче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-07-14
| [[Лениза Вәлиева]]
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-11
| [[Динар Джусоев]]
| [[Казан музыка көллияте]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| ''[[:d:Q112619698|җырчы]]''
| ''[[:d:Q207028|Мария театры]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-08-02
| [[Наилә Фәхретдинова]]
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-10-07
| [[Илфат Миңнегалиев (2004)|Илфат Миңнегалиев]]
| [[Идел буе спорт һәм туризм академиясе|Идел буе физик культура, спорт һәм туризм университеты]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.aznakaevsk.narod.ru/ Шәһәр турында сайт]
* [http://www.aznk.ru/ ААЖ &quot;Азнакай Нефтемаш заводы&quot;]
* Татар энциклопедиясе: 6 томда. – Казан: &quot;ТР ФАнең  Татар энциклопедиясе институты&quot; дәүләт учреждениесе, 2018. - 1 т. - 720 б. ISBN 978-5-902375-04-5
* Татары Уфимского уезда (материалы переписей населения 1722–1782 гг. / Р.Р.Исхаков. — Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ, 2020. — 192 с. — ISBN ISBN 978-5-94981-351-5.
== Моны да карагыз ==  
{{Азнакай районы}}
{{Татарстан}}
{{Татарлар саны буенча Россия торак пунктлары}}
[[Төркем:Татарстан шәһәрләре]]
[[Төркем:Татарстан район үзәкләре]]
[[Төркем:Азнакай районының торак пунктлары]]</text>
      <sha1>kcs5xzsk700mr5xstanep7k1axjxsqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гарәп теле</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12385</id>
    <revision>
      <id>5840010</id>
      <parentid>5834113</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7406" sha1="iry5z0qgf7u8brfvisz7bnjm4ijfj9o" xml:space="preserve">{{тел
|исем=Гарәп теле
|үзисем='''العربية'''
|төс= yellow
|илләр=[[Алжир]], [[Бәһрәйн]], [[Мисыр]], [[Көнбатыш Сахара]], [[Үрдүн]], [[Гыйрак]], [[Йәмән]], [[Катар]], [[Коморлар]], [[Күвәйт]], [[Лөбнан]], [[Ливия]], [[Мавритания]], [[Марокко]], [[БГӘ]], [[Оман]], [[Фәлестин]], [[Согуд Гарәбстаны]], [[Сүрия]], [[Судан]], [[Тунис]] , [[Комор Утраулары]], [[Җибути]], [[Сомали]], [[Эритрея]] — күпчелек халык;
[[Исраил]], [[Иран]], [[Төркия]], [[Франса|Франция]] — милли азчылык.
|төбәкләр=
|сөйләшүче=260 – 323 миллион кеше
|дәрәҗә= 2
|классификация= [[Афразия макрогаиләсе]]
:[[Семит гаиләсе]]
|рәсми тел=
|идарә=
|iso1=ar
|iso2=ara
|iso3=ara
|sil=
}}
[[Рәсем:Arabic speaking world.svg|300px|thumb|right]]
'''Гарәп теле''' (гарәп. اللغة العربية‎‎, al-luġa al-ʿarabiyya) — [[Афразия]] [[макрогаилә]]сенең [[семит телләре|семит гаиләсенә]] кергән [[тел]].

== Таралыш ==
Гарәп телендә туган тел буларак якынча 280 млн кеше сөйләшә, шуларның күпчелеге [[Якын Көнчыгыш]]та һәм [[Төньяк Африка]]да яши.

== Башка телләр белән мөнәсәбәт ==
Гарәп теленнән [[Ислам]] дөньясының башка телләрендә (аеруча [[төрки телләр|төрки]], [[урду]] һәм [[фарсы]] телләрендә) алынмалар күп. [[Урта гасырлар]]да әдәби гарәп теле [[Европа]]да төп мәдәният этәргече булып торган, бу бигрәк тә фән, математика һәм фәлсәфә өлкәләрендә чагылыш тапкан. Шуның нәтиҗәсендә күп Европа телләрендә шулай ук гарәп сүзләре бар. [[Урта Диңгез]] телләрендә гарәп теле тәэсирен күреп була, бигрәк тә [[испан теле|испан]], [[португаль теле|португаль]] һәм [[сицилия теле|сицилия]] телләрендә. Моның сәбәбе [[Иберия ярымутравы]]ның кайбер өлешләрендә (Аль-Андалус) [[гарәпләр]]нең 700 ел идарә итүендә ята.

Гарәп телендә шулай ук башка телләрдән (шулар арасында борынгы заманнарда — [[яһүд теле|яһүд]], [[грек теле|грек]], [[фарсы теле|фарсы]], [[сириак теле|сириак]] (арамей теленең урта диалекты) телләреннән, урта гасырларда — [[төрек теле]]ннән һәм хәзерге вакытта — Европа телләреннән) алынма сүзләр бар.

== Орфография ==
Гарәпчә уңнан сулга язалар. Күпчелек хәрефләр бер-берсе белән тоташып языла, әмма берничә хәреф ا،و،د،ذ،ر،ز сулдан тоташтырып язылмый. Кайбер хәрефләр икешәр, я өчәр, я дүртәр итеп тоташып лигатуралар (кушма хәрефләр) хасил итәләр. Сузыкларны күрсәтү өчен махсус тамгалар - хәрәкәләр кулланылырга мөмкин, алар күбесенчә очракта язуда күрсәтелми. Шулай ук хәрефнең икеләтеп укылышы һәм сузыксыз хәрефне күрсәтү өчен хәрәкәләр бар. Гарәп теле борынгы финикий әлифбасыннан килеп чыккан.

== Синтаксис ==
Гарәп телендә сүзләрнең берлек, икелек һәм күплек саннары бар. Исем категориясенә керә торган сүзләр ике җенескә бүленә. Шулай ук фигыльләр дә ике җенескә бүленә һәм берлек, икелек һәм күплек санда үзгәрә.  Гарәп теле флектив телләргә керә, ягъни сүзнең тамыры үзгәрергә мөмкин. Гарәп телендә ال билгеле булу артикле кулланыла.

== Лексика ==
Кайбер гарәп сүзләре:
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! Гарәпчә
! Укылыш
! Тәрҗемә
|-
| انا
| 'әнә
| мин
|-
| معلم
| мүааллим
| укытучы
|-
| طبيب
| табиб
| табиб
|-
| مهندس
| мүһәндис
| инженер
|-
| إسمي
| 'исми
| минем исемем...
|-
| اهلاوسهلا
| әһлән уә сәһлән
| рәхим итегез
|-
| من تترستان         
| мин тәтәристан
| Татарстаннан
|-
| من مصر 
| мин мыср
| Мисырдан
|-
|من الجزائر
| минәл җәза'ир (әдәби гарәп телендә әйтелеше)/минәл жәза'ир (Алжир сөйләшендә әйтелеше)
| Алжирдан
|-
| من المملكة العربية السعودية
| минәл мәмләкә л арәбийя саудия
| Согуд Гарәпстаныннан
|-
| من المغرب 
| минәл мәгъриб
| Мароккодан
|-
| من الأردن 
| минәл үрдүнн
| Иорданиядән 
|-
| نعم       
| нәамъ
| әйе
|-
| لا    
| лә
| юк
|-
|جيد جدا
| җәидд җиддән
| бик яхшы
|-
| شكرا  
| шүкрән
| рәхмәт
|}
== Әдәбият ==
• ''Җ.Зәйнуллин'' - Гарәп теле. Башлап өйрәнүчеләр өчен кулланма - Казан, Татарстан китап нәшрияты, 1992 - ISBN 5-298-00301-X &lt;br/&gt;
• ''Нурислам Ибраһим'' - Гарәби әңгәмә үрнәкләре - Казан, 1999 - ISBN 5-8177-0016-6 &lt;br/&gt;
• تعليم اللغة العربية - Пресс, Ltd

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Тел}}
* [[Сөйләшүчеләр саны буенча телләр исемлеге]]
* [[Телләрнең Интернета кулланылышы]]
* [[Киң таралган телләр исемлеге]]

== Сылтамалар ==
* [http://arabic.tripod.com Гарәп грамматикасы online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709070935/http://arabic.tripod.com/ |date=2008-07-09 }}
* [http://www.al3arabiya.info/ Learn Arabic Language تعلم اللغة العربية &quot;Гарәп телен өйрәнүчеләр өчен зур ресурс&quot;]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Interwiki|ar|«الصفحة الرئيسية»|гарәп|}}

[[Төркем:Гарәп теле|*]]
[[Төркем:Агглютинатив телләр]]</text>
      <sha1>iry5z0qgf7u8brfvisz7bnjm4ijfj9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көньяк Африка Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13778</id>
    <revision>
      <id>5839958</id>
      <parentid>4248625</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27501-78</username>
        <id>60735</id>
      </contributor>
      <origin>5839958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5258" sha1="ng7iv4js8wdij67hllkzrbdd693dqr9" xml:space="preserve">{{ДәүләтВМ}}

'''Көньяк Африка республикасы''' ''([[Африкаанс теле|африкаанс]] Republiek van Suid-Afrika; [[Инглиз теле|ингл.]] Republic of South Africa)'', шулай ук '''КАР''' — [[Африка]] кыйтгасының көньяк өлешендә урнашкан [[дәүләт]].

Дәүләт дөньяның нык үскән илләре рәтенә керә. Административ башкаласы — [[Pretoriä|Претория]], канун чыгару башкаласы — [[Keyptawn|Кейптаун]], хөкем башкаласы — [[Блумфонтейн]]. Илдәге кешеләрнең күпчелеген җирле халык — бантулар тәшкил итә. [[Африка]]ның башка илләре арасында КАҖ [[Аурупа]]дан чыккан кешеләрнең (африканерлар, инглизләр) күп булуы белән аерылып тора.

КАҖ — төрле табигый комплекслар һәм гаять зур табигый байлыклар иле. Илнең күпчелек өлеше — тигезлекле яссы таулык, ул әкренләп көньякка һәм көнчыгышка таба күтәрелә барып, таулар белән алышына. Ил территориясендә саванналар күбрәк. Табигый шартлар, бөтен Көньяк Африкадагы кебек, төньяктан көньякка таба гына түгел, көнчыгыштан көнбатышка таба да үзгәрә.

КАҖның аңа гына хас күп төрле ландшафтларында фауна бик тә бай. Күп районнарда аучылык һәм балык тоту хәзергә кадәр җирле халыкның төп шөгыле булып тора. Әмма европалылар килү белән, кыргый хайваннар саны сизелерлек кимегән, һәм аларның шактый күп төрләре бөтенләй диярлек юкка чыккан. Үлән белән тукланучы хайваннарның — антилопа, зебра, жираф, фил, зур кара буйвол, мөгезборыннарның саны аеруча нык кимегән. Арыслан, леопардлар бөтенләй диярлек юкка чыккан.

Кыргый хайваннарны тулысынча кырып бетерүдән коткарып калу, шулай ук тулаем табигый комплексларны саклау максаты белән КАҖда тыюлыклар һәм милли парклар төзелгән. Аларның иң зурысында — [[Крюгер милли паркы]]нда — материкта очрый торган хайваннарның барлык төре җыелган.

Уңдырышлы җир мәйданнары ак тәнле фермерлар — хосусый авыл хуҗалыгы предприятиеләренең хуҗалары кулында. Фермер хуҗалыклары техника һәм ашламаларны киң кулланалар һәм шуңа күрә югары уңыш алалар. Алар [[кукуруз]], бодай, кузаклылар, шикәр камышы, цитруслар, мамык һәм башка культуралар игәләр. Яхшы көтүлекләре булган күтәренке яссы таулыкларда сарык һәм мөгезле эре терлек асрау фермалары урнашкан. Көтүлекле терлекчелек авыл хуҗалыгында бик әһәмиятле урын алып тора.

КАҖның җир асты төрле файдалы казылмаларга бай. Бу илне геологик могҗиза дип атыйлар.
КАҖ алмаз, алтын, платина, уран һәм тимер рудалары запасы һәм аларны чыгару буенча дөньяда беренче урыннарның берсен алып тора. Илнең хуҗалыгы [[Англия]] һәм [[Америка]] монополистларына бәйле, алар файдалы казылмалар эшкәртүне үз кулларында тоталар һәм аннан гаять зур табыш алалар.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* [http://tatar.org.ru/kurs/7-geografiya/cyr_143.php Көньяк Африка Җөмһүрияте.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419051133/http://tatar.org.ru/kurs/7-geografiya/cyr_143.php |date=2014-04-19 }}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
* [[Көньяк Африка Республикасында ислам]]
* [[Көньяк Африка Җөмһүриятендә Һинд дине]]
{{Африка илләре}}

[[Төркем:Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
[[Төркем:Җөмһүриятләр]]</text>
      <sha1>ng7iv4js8wdij67hllkzrbdd693dqr9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5839960</id>
      <parentid>5839958</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T13:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27501-78</username>
        <id>60735</id>
      </contributor>
      <origin>5839960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5271" sha1="5m6d7y6v7z5e7fa0g1fkq13wfnsalzy" xml:space="preserve">{{ДәүләтВМ}}

'''Көньяк Африка республикасы''' ''([[Африкаанс теле|африкаанс]] Republiek van Suid-Afrika; [[Инглиз теле|ингл.]] Republic of South Africa)'', шулай ук '''КАР''' — [[Африка]] кыйтгасының көньяк өлешендә урнашкан [[дәүләт]].

Дәүләт дөньяның нык үскән илләре рәтенә керә. Административ башкаласы — [[Pretoriä|Претория]], канун чыгару башкаласы — [[Keyptawn|Кейптаун]], хөкем башкаласы — [[Блумфонтейн]]. Илдәге кешеләрнең күпчелеген җирле халык — бантулар тәшкил итә. [[Африка]]ның башка илләре арасында КАҖ [[Европа|Европадан]] чыккан кешеләрнең (африканерлар, инглизләр) күп булуы белән аерылып тора.

КАҖ — төрле табигый комплекслар һәм гаять зур табигый байлыклар иле. Илнең күпчелек өлеше — тигезлекле яссы таулык, ул әкренләп көньякка һәм көнчыгышка таба күтәрелә барып, таулар белән алышына. Ил территориясендә саванналар күбрәк. Табигый шартлар, бөтен Көньяк Африкадагы кебек, төньяктан көньякка таба гына түгел, көнчыгыштан көнбатышка таба да үзгәрә.

КАҖның аңа гына хас күп төрле ландшафтларында фауна бик тә бай. Күп районнарда аучылык һәм балык тоту хәзергә кадәр җирле халыкның төп шөгыле булып тора. Әмма европалылар килү белән, кыргый хайваннар саны сизелерлек кимегән, һәм аларның шактый күп төрләре бөтенләй диярлек юкка чыккан. Үлән белән тукланучы хайваннарның — антилопа, зебра, жираф, фил, зур кара буйвол, мөгезборыннарның саны аеруча нык кимегән. Арыслан, леопардлар бөтенләй диярлек юкка чыккан.

Кыргый хайваннарны тулысынча кырып бетерүдән коткарып калу, шулай ук тулаем табигый комплексларны саклау максаты белән КАҖда тыюлыклар һәм милли парклар төзелгән. Аларның иң зурысында — [[Крюгер милли паркы]]нда — материкта очрый торган хайваннарның барлык төре җыелган.

Уңдырышлы җир мәйданнары ак тәнле фермерлар — хосусый авыл хуҗалыгы предприятиеләренең хуҗалары кулында. Фермер хуҗалыклары техника һәм ашламаларны киң кулланалар һәм шуңа күрә югары уңыш алалар. Алар [[кукуруз]], бодай, кузаклылар, шикәр камышы, цитруслар, мамык һәм башка культуралар игәләр. Яхшы көтүлекләре булган күтәренке яссы таулыкларда сарык һәм мөгезле эре терлек асрау фермалары урнашкан. Көтүлекле терлекчелек авыл хуҗалыгында бик әһәмиятле урын алып тора.

КАҖның җир асты төрле файдалы казылмаларга бай. Бу илне геологик могҗиза дип атыйлар.
КАҖ алмаз, алтын, платина, уран һәм тимер рудалары запасы һәм аларны чыгару буенча дөньяда беренче урыннарның берсен алып тора. Илнең хуҗалыгы [[Англия]] һәм [[Америка]] монополистларына бәйле, алар файдалы казылмалар эшкәртүне үз кулларында тоталар һәм аннан гаять зур табыш алалар.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* [http://tatar.org.ru/kurs/7-geografiya/cyr_143.php Көньяк Африка Җөмһүрияте.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419051133/http://tatar.org.ru/kurs/7-geografiya/cyr_143.php |date=2014-04-19 }}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
* [[Көньяк Африка Республикасында ислам]]
* [[Көньяк Африка Җөмһүриятендә Һинд дине]]
{{Африка илләре}}

[[Төркем:Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
[[Төркем:Җөмһүриятләр]]</text>
      <sha1>5m6d7y6v7z5e7fa0g1fkq13wfnsalzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гали Рәхим</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14786</id>
    <revision>
      <id>5839998</id>
      <parentid>4409382</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9442" sha1="p5nrqkbh51rkz3lncgyvklpbqfzsr91" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Гали Рәхим
| рәсем = Гали Рәхим.jpg
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Мөхәммәтгали Мөхәммәтшакир улы Габдерәхимов 
| һөнәр = язучы, тел галиме, тарихчы
| туу датасы = 4.11.1892
| туу җире = [[Казан]], [[Татарстан]] 
| гражданлык = 
| милләт = татар
| үлем датасы = 3.3.1943
| үлем җире = [[Казан]]
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын = Гайшә (Апанаева)
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
''{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Рәхимов}}
'''Мөхәммәтгали Мөхәммәтшакир улы Габдерәхимов''' — [[татар]] [[язучы]]сы, тел галиме, тарихчы, фольклорчы, драматург, шагыйрь, тәрҗемәче, педагог, балалар язучысы, әкиятче.

== Тормыш юлы ==
Гали Рәхим [[1892 ел]]ның [[4 ноябрь|4 ноябрендә]] [[Казан]]да II гильдия сәүдәгәр гаиләсендә туа.

Башта [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]ндә, аннары Казандагы коммерция училищесында белем ала. Шуннан соң [[Мәскәү]] сәүдә институтын тәмамлый.

1919-1930 елларда фәнни-педагогик хезмәт белән шөгыльләнә. Төрле педагогик курсларда, Көнчыгыш академиясендә һәм [[Казан педагогия институты|педагогика институты]]нда укыта. 1936–1938 елларда Казандагы Дәүләт банкында эшли.

Г. Рәхимнең [[1909 ел]]да «Җир йөзе» дигән беренче фәнни-популяр жанрдагы китабы дөнья күрә. [[1913 ел]]дан башлап, [[Ак юл (журнал, 1913)|«Ак юл»]] журналында аның байтак кына әкият-хикәяләре басыла. [[Бөек Октябрь инкыйлабы|Октябрь революциясеннән]] соң әдип шигырьләр, «Җанвар» дигән пьеса, «Бер шагыйрьнең өйләнүе» исемле хикәя һәм «Идел» дигән повесть яза. [[1918 ел]]да [[Солтан Габәши]] &quot;Кәккүк&quot; җырын иҗат итә һәм ул [[1930-еллар]]га кадәр Гали Рәхим сүзләренә башкарыла&lt;ref&gt;{{Китап|ref=ru|ел=2007|автор=Дулат-Алеев В.Р.|исем=Татарская музыкальная литература|шәһәр=Казань|нәшрият=[[Казан дәүләт консерваториясе|Казанская государственная консерватория]]|isbn=5-85401-082-8|бит=|битләр=163}}&lt;/ref&gt;.

Гали Рәхим фәнни эш белән дә шөгыльләнә. Бу өлкәдә ул «Татар әдәбияты тарихы өчен материаллар җыю юлында бер тәҗрибә», «Татар әдәбияты тарихы» (Г. Газиз белән бергә язылган), «Утыз еллык хезмәт», «Беренче тюркология корылтае һәм аның тикшергән мәсьәләләре» дигән хезмәтләр калдыра. Барлыгы 50гә якын фәнни хезмәте басыла.

Г.Рәхим берничә фәнни җәмгыять әгъзасы булып тора: [[Казан университеты каршындагы Археология, тарих һәм этнография җәмгыяте|Казан университетының Археология, тарих һәм этнография җәмгыяте]]ндә, 1926-30 елларда [[Академүзәк каршындагы Татарстан һәм татар белеме җәмгыяте]]нең гыйльми сәркатибе булып тора.

Галим 1927 елда Сталинга юнәлтелгән иске татар имлясын яклап язылган «82 хатын» имзалый.

1930-нчы елларда Г.Рәхим ике тапкыр хөкем ителә. 1931 елның 8 маенда кулга алына, 1932 елның 11 маенда [[ОГПУ]]ның махсус коллегиясе аны 5 елга концлагерьгә хөкем ителә. Беломорканал төзелешендә катнаша. Азат ителгәч, Казан университетының иске кулъязмалар  бүлегенә эшкә алына. Аннан китәргә мәҗбүр ителгәч, гади банк хезмәткәре булып урнаша.

1937 елның июлендә кабат кулга алына. Башка бер төркем татар зыялылары белән бергә аңа [[«Буржуаз милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше]]ндә катнашу гаебен тагалар. Ике еллап төрмәдә тоткач, 1940 елда аны 8 елга төзәтү-хезмәт колониясенә озаталар.&lt;ref&gt;[http://lists.memo.ru/d1/f18.htm#n109 Абдрахимов Гали Шакирович]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  Сәламәтлеге какшау сәбәпле, 1943 ел башында ул вакытыннан алда иреккә чыгарыла. Казанда вафат була. Легаль булмаган рәвештә Казан [[Яңа бистә зираты (Казан)|Яңа бистә зиратына]] җирләргә туры килә.&lt;ref&gt;''Гөлүзә Ибраһимова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/tarixcy-kurenekle-galim-gali-raximnen-bilgesez-kabere-tabylu-tarixyn-soilade-5862392 Тарихчы Айдар Ногманов: Гали Рәхим җирләнгән урын очраклы рәвештә генә ачыкланды.] [[Татар-информ]], 3.11.2022&lt;/ref&gt;
 
Галимнең 1931 елга кадәр җыелган кулъязмалары һәм археографик табылдыклар [[Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]ның Язма һәм музыкаль мирас үзәгендә саклана.&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://miras.info/resources/funds/53-rahim-gali.html |access-date=2019-02-20 |archive-date=2018-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020123848/http://miras.info/resources/funds/53-rahim-gali.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

==Гаиләсе==
Хатыны Гайшә — күренекле сәүдәгәр [[Габдулла Апанаев]] кызы, табибә. Ул, шулай ук Сталин репрессияләре корбаны. 1967 елда [[Бакы]]да вафат була.
== Хәтер ==
2022 елның 3 ноябрендә Казандагы [[Яңа бистә зираты (Казан)|Яңа Татар бистәсе зиратында]] Гали Рәхимгә истәлек тактасы ачыла.&lt;ref&gt;''Гөлүзә Ибраһимова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/kurenekle-tatar-galime-gali-raximnen-ber-bilge-bulmagan-kaberena-istalek-tasy-kueldy-5862380  Яңа Татар бистәсе зиратында галим, язучы Гали Рәхим каберенә истәлек тактасы куелды.] [[Татар-информ]], 3.11.2022&lt;/ref&gt;
== Шулай ук карагыз ==
&lt;ul&gt;{{#invoke:wd|properties|linked|qualifier|references|P1038|P1039|format=&lt;li&gt;%p[%r][ (%q)], &lt;/li&gt;}}&lt;/ul&gt;
{{Портал|Шәхесләр}}
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://forum.belem.ru/index.php?s=9ba5bd29884df609890969ae9d9a1af8&amp;act=calendar&amp;cal_id=1&amp;code=showevent&amp;event_id=138 Белем.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306010633/http://forum.belem.ru/index.php?act=calendar&amp;cal_id=1&amp;code=showevent&amp;event_id=138&amp;s=9ba5bd29884df609890969ae9d9a1af8 |date=2016-03-06 }}
* [http://kitap.net.ru/rahim.php Татар электрон китапханәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511212046/http://kitap.net.ru/rahim.php |date=2012-05-11 }}
* [https://archive.is/20121225112749/adiplar.narod.ru/rahim_gali.htm Татар язучылары порталы]
* [http://tashlar.narod.ru/avtorlar/rahim-gali.htm Гали Рәхимнең борынгы татар эпиграфия турында хезмәтләре]

{{DEFAULTSORT:Рәхим, Гали}}
[[Төркем:Татар язучылары]]
[[Төркем:Татар әдәбият галимнәре]]
[[Төркем:Археографлар]]
[[Төркем:«Мөхәммәдия» (Казан) мәдрәсәсен тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Репрессияләнгән татарлар]]


{{Writer-stub}}</text>
      <sha1>p5nrqkbh51rkz3lncgyvklpbqfzsr91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габдулла Тукай биографиясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14863</id>
    <revision>
      <id>5839991</id>
      <parentid>5524725</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30861" sha1="hwuzlrodoh64m5hmv8pahoa4yc2nkrc" xml:space="preserve">[[Файл:Tuqay portrait.jpg|right|300px|thumb]]
[[Файл:Х-М.Казаков._Кечкенә_Тукай.jpg|200px|thumb|right|''[[Хаҗиморат Казаков|Хаҗи-Морат Казаков]]''. «Кечкенә Тукай». ''[[1958 ел|1958]]'']]
==Балачак==
Булачак шагыйрь  хәзерге [[Арча районы]]ның (ул вакытта [[Казан губернасы]], [[Олы Мәңгәр вулысы|Мәңгәр вулысы]])  [[Кушлавыч авылы]]нда [[1886 ел]]ның [[26 апрель|26 апрелендә]] (иске стиль буенча 14 апрельдә) Мөхәммәтгариф мулла гаиләсендә дөньяга килә. Малай туып биш ай үткәч, Мөхәммәтгариф хәзрәт үлеп китә. Тол калган Мәмдүдәне (Габдулланың әнисен) [[Сасна Пүчинкәсе|Сасна]] мулласына кияүгә бирәләр. Бәләкәй Габдулланы авылның [[Шәрифә карчык|Шәрифә]] исемле фәкыйрь бер карчыгына вакытлыча асрамага калдыралар. Шунда аның газаплы, авыр тормышы башлана.

Бераз соңрак әнисе баланы үзе янына ала. Ләкин бәхетле чаклар озак булмый: әнисе дә вафат була. Үги атасы-мулла Габдулланы, озак та тормастан, әнисе ягыннан бабасына - Өчиле авылына  кайтарып җибәрә. Ә инде бу гаиләдә балалар болай да күп була, шуңа Апуш күп кыенлыклар кичерә.

Бәләкәй Габдулла монда ятимлекне генә түгел, ачлыкны да татый. Бабасы, күрше авыллардан икмәк сыныклары теләнеп алып кайтып, балаларын ач үлемнән саклый. Ә бервакыт баланы, [[Казан]]га баручы бер ямчыга утыртып, ерак, билгесез сәфәргә озаталар. Теге ямчы исә [[Печән базары]]на килгәч: '''«Асрарга бала бирәм, кем ала?» '''— дип кычкырып йөри...

Халык арасыннан бер кеше чыгып малайны үзләренә алып кайта. Яңа бистә һөнәрчесе Мөхәммәтвәли абзый белән Газизә абыстай шулай итеп малайлы булалар. Тукай өчен бу исә — бишенче оя. Бәләкәй Габдулла бу гаиләсендә ике ел буена ярыйсы гына яшәгәч, тагын артып кала; әти-әнисе авырып китә һәм: «Без үлсәк, бу бала кем кулына кала, ичмасам, авылына кайтарыйк...» — дип, аны яңадан Өчилегә озаталар. «Инде миннән мәңгелеккә котылдык дип уйлаган бу семьяның мине ничек каршы алганлыкларын уйлап белергә мөмкин». Тырыша торгач, малайны [[Яңа Кырлай|Кырлай]] исемле авылдан ир баласыз Сәгъди абзыйга уллыкка озаталар. Шулай ул ал­тынчы гаиләгә күчә.

Оядан ояга күчеп җылылык эзләп йөргән бу сабыйга Кырлай мәрхәмәтлерәк булып чыга. Беренчедән, бәләкәй Габдулла монда башка урыннарга караганда озаграк яши, хәтта сабакка йөри башлый. Икенчедән, Кырлай авылында ул үзенең киләчәк иҗаты өчен нигез булачак бик күп рухи байлык туплый.

Рухи яктан авыл, крестьян тормышын тәмам күңеленә сеңдергән [[Габдулла Тукай|Тукайны]] көннәрдән бер көнне Кушлавыч авылының Бәдретдин исемле кешесе эзләп таба да [[Җаек|Уральскига]] алып китә.
{{цитата|автор=|«Ахырда әни: «Онытма безне, онытма! Безне онытсаң, тәмугъ кисәве булырсың», — дип, ахыр сүзен кычкырды да, без авылдан чыгып киттек».}}

Шулай Тукайның авыр, хәсрәтле балачак чоры тәмамлана. Ул Җаекка юнәлә.

== Уральск чоры ==
[[Файл:Tuqay motighi.jpg|right|250px|thumb|[[Камил Мотыйгый]] белән яшь Тукай, якынча [[1905 ел]]]]
Тукай барып урнашкан нигез  Казан артыннан була: апасы Газизә, җизнәсе Галиәсгар Госманов. Бу вакытта  Уральск шәһәрендә өч мәдрәсә булган: «Мотыйгыя», «Рәкыйбия» һәм «Гайния». Җизнәсе Тукайны [[Кызыл мәчет (Җаек)|Җаекның Кызыл мәчете]] [[имам-хатыйб]]ы [[Мотыйгулла Төхфәтуллин]]ның «Мотыйгыя» мәдрәсәсенә урнаштыра. Мондагы тормыш яшь Габдулланың рухына зур тәэсир ясый. Мәдрәсәдә әдәби рух бик көчле була, мәдрәсә хуҗасы [[Мотыйгулла Төхфәтуллин|Мотыйгулла хәзрәтнең]] өендә рояль тора. Тукай аның улы [[Камил Мотыйгый|Камил]] белән тиз дуслаша. Камил исә — европача тәрбияле, [[Коръән-хафиз|Коръән Хафиз]] (яттан белүче), җырчы, соңгы модада киенә, русчаны яхшы белә, гарәпчәне «су урынына эчә»...

Белемгә сусаган Тукай параллель рәвештә өчьеллык рус мәктәбенә кереп укый башлый. Мәдрәсәдә [[Гарәп теле|гарәп]], [[Төрек теле|төрек]], [[Фарсы теле|фарсы]] телләрен бик яхшы үзләштергән малай кинәт кенә рус һәм Европа әдәбияты дөньясына чума.

[[1905 ел]] революциясе дулкыннары [[Җаек (шәһәр)|Уральскига]] килеп җиткәндә, Тукайга 19 яшь була. Уральск халкы тарихта беренче мәртәбә ачыктан-ачык Беренче май демонстрациясен уздыра. Аннан җәй уртасында, көздә тагын берничә мәртәбә халык җыелышлары бу­лып ала. Замандашларының сөйләвенә караганда, халык демонстрациясен куып таратканда, Тукайның җилкәсенә жандарм офицерының камчы очы да эләгә.

Революция биргән мөмкинлекләрдән файдаланып, [[Камил Мотыйгый]] «Уралец» дигән газета нәшриятын типографиясе белән сатып ала. Тукайның тормышында яңа этап башлана, һәм ул типографиягә наборщик булып эшкә урнаша. Уральск боль­шевиклары бу типографияне революцион листовкалар тарату өчен файдаланалар. Ихтимал, шулар йогынтысындадыр, Тукай [[1905 ел|1905]]–[[1907 ел|1907]] елларда бик кыю публицистик мәкаләләр белән чыгыш ясый. Уральск төбәгендәге кадимчеләр, байларны тәнкыйть итә, тынгысыз журналист буларак таныла.

[[Файл:Tuqay fiker.jpg|right|250px|thumb|[[1907 ел]]]]
Җаек — шагыйрьнең [[журналист]] һәм [[шагыйрь]] буларак канат ныгыткан урыны. [[1905 ел]]ның сентябрендә үк аның «Әл-гасрел җәдид» журналының [[реклама]] җыентыгында шигырьләре басыла. Ноябрьдә [[«Фикер» газетасы]] чыга башлый. Бераздан «Әл-гасрел җәдид» күренә. Тукай инде монысында фактик редактор. Хыялда сатирик журнал чыгару. [[1906 ел]]ның июнендә анысы да ([[«Уклар» журналы|«Уклар»]]) дөнья күрә. Монда да фактик редактор — Тукай. Кыска­сы, ул үз диңгезенә чума. Типографиядә кунып-төнеп эшли, берөзлексез шигырь, мәкалә яза, тәрҗемә итә. Уральск шагыйре Габдулла Тукайны инде [[Казан]]да, [[Ырынбур]]да, [[Петербург]]та яхшы беләләр.

Әмма туган туфрак шагыйрьне [[Казан]]га тарта. Сигез яшендә калдырып чыгып киткән Казан шәһәре аңа белем учагы, мәдәният учагы булып күренә һәм Уральскида язган [[Пар ат (шигырь)|«Пар ат» шигырендә]] аның инде рухы белән Казанда яши башлаганлыгы күренә.

==Казан чоры==
[[1907 ел]]ның сары яфраклар белән түшәлгән Казан урамына атлы повозкага утырып Тукай килеп керә.

Ул Казан газета-журналларында эшләү өчен татар әдәби һәм сөйләм телен, [[рус теле|рус]], [[гарәп теле|гарәп]], [[фарсы теле|фарсы]], [[төрек теле|төрек]] телләрен белгән тәҗрибәле шагыйрь һәм публицист кайтты.

[[1907 ел]]ның көзеннән Тукайның Казан чоры — халкына, Ватанына шигъри сүзен әйтер өчен бирелгән биш ел да сигез айлык дәвере башлана.  Тукай Казанга килүгә «Әл-ислах» газетасында, «Яшен» журналында актив катнаша башлый. Яңа дуслар да табыла. Болар: [[Фатих Әмирхан]], [[Хөсәен Ямашев]], [[Кәбир Бәкер]], [[Әхмәтвафа Бәхтияров]], [[Галиәсгар Камал]], [[Солтан Рахманкулов]], [[Гафур Коләхмәтов]], бераз соңрак — [[Сәгыйть Сүнчәләй]]. Габдулла үзе теләгән әдәбият, журналистика өлкәсенә чума.

[[Файл:Tuqay Amirxan Qolaxmatovs.jpg|left|250px|thumb|[[Габдулла Тукай]], [[Фатих Әмирхан]], [[Гафур Коләхмәтов]]]]
Шул чорда Тукай белән [[Фатих Әмирхан]] арасында кыска, ләкин мәңгелек дуслык урнаша. Тукайның дөньяга карашларын алга таба үстерүдә иң зур рольне, әлбәттә, акыллы, тәҗрибәле Фатих Әмирхан уйнаган. [[Фатих Әмирхан]], [[Галиәсгар Камал]] ерак Җаектан килгән Тукайны [[Казан]] һәм аның эчке дөньясы белән таныштыралар, эчкерсез күңелле яңа дуска эшлекле киңәшләр бирәләр...

Тукай килгәнче Казанда халык әдәбияты, балалар әдәбияты мәсьәләләре беркайчан да проблема итеп күтәрелмәгән була әле. Дөрес, халык кулында балалар яратып укый торган [[Каюм Насыйри]], С.Рахманколый, [[Таиб Яхин]] китаплары, аерым хрестоматияләр була. Казанның әдәби көчләре дә инде байтак танылган. [[Галиәсгар Камал]], [[Фатих Әмирхан]], [[Гафур Коләхмәтов]]лар инде билгеле талантлар. Казан – университетлы, институтлы, берничә гимназияле, күп сандагы реаль училищелы, мәдрәсәле, бик күп клублы, әллә ничә төрле җәмгыятьле шәһәр. Әллә ничә [[газета]]-[[журнал]], әллә ничә басмаханә бар анда. Тукай Казанга килгәч тә, әнә шул мәдәният-мәгьрифәт атмосферасына чумып, иң кирәкле ике юнәлешне сайлап ала: халык әдәбиятын күтәрү һәм яшь буын өчен әсәрләр, уку китаплары, дәреслекләр язу. Тукай балалар әдәбиятына һәм халык әдәбиятын өйрәнү, бастырып чыгару эшенә нигез сала. Аның Казандагы кыска гомерендә балалар өчен булган унөч, халык иҗаты буенча дүрт, барлыгы утыздан артык китабы басылып чыга.

[[Файл:Yalt-yolt.jpg|right|200px|thumb|«Ялт-йолт»]]
Казанда Тукайның энергиясе яңа, киң мәйдан сорый. [[1910 ел]]ның башында журналист [[Әхмәт Урманчиев]] редакторлыгында сатирик журнал «[[Ялт-Йолт (журнал)|Ялт-йолт]]» чыга башлый. Тукай бөтен көчен шушы журналга бирә, сатирик әсәрләренең бик күбесе «Ялт-йолт»та басыла. Ул шәһәрнең иҗтимагый эшләрендә актив катнаша, әйтик, «[[Шәрык клубы]]» программасындагы кичәләрдә концертлар, лекцияләрне оештыруда Г. Коләхмәтов, Ф. Әмирхан, Ф. Агеев, С. Рахманколый кебек алдынгы карашлы яшьләр белән бергә эшли. Концертларда үзе чыгыш ясый. [[1910 ел]]ның [[15 апрель|15 апрелендә]] «[[Шәрык клубы]]»нда халык иҗаты буенча лекция укып, шәһәр яшьләрен таң калдыра. Шагыйрь үзенең табигый фикер әзерлеге белән илдә яңа революцион күтәрелеш башланганны тоеп ала. Әле генә кара реакция эзәрлекләүләре, тикшерүләр, төрмәләр, судлар белән тетрәнеп алган татар яшьләре каршына чыгып Тукай тарихи оптимизм тулы сүзләрен әйтә:

{{цитата|автор=|Дөресен әйткәндә, халык зур ул, көчле ул,

дәртле ул, моңлы ул, әдип ул, шагыйрь ул.}}

Тукай поэзиясенең чәчәк аткан вакыты, әлбәттә, Казан чоры. Китап нәширләре алдан ук аның әсәрләрен басарга вәгъдә биреп торалар, аның әсәрләрен Ырынбурдагы «Шура» белән «Вакыт» та, Казандагы «Йолдыз» да көтеп кенә тора. Ихтимал, Галиәсгар Камал йогынтысындадыр (ул «Йолдыз» редакциясендә эшли), Тукайның социаль характердагы бик күп шигырьләре либераль юнәлештәге «Йолдыз»да басыла. Социаль-сәяси эчтәлекле «Хөрмәтле Хөсәен ядкяре», «Көзге җилләр» кебек иң көчле шигырьләренең бу газетада басылуы шулай уйларга нигез бирә. Тукайның шагыйрь буларак дәрәҗәсе шулкадәр зур югарылыкка менә ки, байлар акчасына чыгып килгән дини-фәлсәфи-әдәби-сәяси журнал «Шура» Тукайның байларны тәнкыйть иткән үткен социаль мотивлы «Сайфия» шигырен дөньяга чыгара. Татар театрының эшчәнлегенә дә Тукай зур игътибар бирә. Театрның үзәгендә төп фигура – Тукайның яшьтәше һәм Уральскидагы сабакташы Габдулла Кариев. Театрда әсәрләрен куйдыручы, кайбер спектакльләрдә үзе дә уйнаучы – Г.Камал. Тукайның Казанга килгәч язган иң әүвәлге шигырьләреннән берсе театр турында. Театрның әһәмиятен Тукай әхлакый яктан гына түгел, социаль караштан чыгып та билгели. Тукайның «[[«Болгар» номерлары|Болгар]]»да торганда да, «[[Амур (кунакханә)|Амур]]»да яшәгәндә дә бүлмәсе буш булмый. Татар интеллигенциясенең мондый җыелышларын яшерен агентура аркылы жандармерия һәм [[полиция]] күзәтеп тора. Кунакларның төрлесе була. Шагыйрь үз тирәсендә йөргән гайбәтчеләрдән качарга тырыша. Әмма бүлмәсенә [[Хөсәен Ямашев]] килгән минутларны ул гомерендәге иң якты минутлардан исәпли.

Кайвакытта, Казан атмосферасында эче пошып, Тукай сәяхәткә чыгып китә: [[Түбән Новгород]]га [[Мәкәрҗә ярминкәсе]]нә барып килә; [[Сембер губернасы]]нда Гурьевка фабрикасында була; [[Әстерхан]]га [[Сәгыйть Рәмиев]] янына кунакка бара. Шәһәрдә булганда да гел хәрәкәттә: әле [[Шәрык клубы|«Шәрык клубы»нда]] концертта катнаша, әле «Мөхәммәдия» шәкертләре алдында чыгыш ясый, Крестовниковлар заводы белән таныша. [[1911 ел]]ның ахыры — [[1912 ел]]ның башында [[Өчиле]]дә яшәп ала, авыл халкының авыр, газаплы тормышын чагылдырган әсәрләр яза.

Күптәннән килгән [[үпкә авыруы]] көннән-көн көчәя. Шуның өстенә [[1912 ел]]ның мартында зур фаҗига кичерә: ул «әүлия» дип атаган [[Хөсәен Ямашев]] — татар халкының иң гүзәл улларыннан берсе — кинәт үлеп китә. Бу көтелмәгән үлем Казан яшьләрен тетрәндереп җибәрә. Тукай Хөсәенгә багышлап ике шигырь яза. Ямашев үлгәч, ничектер дөньядан күңеле бизеп китә. Ул сәяхәткә чыга, [[Уфа]]да, [[Петербург]]та була, аннан тагын [[Уфа]]га килә. Дусларының киңәшен тотып, сәламәтлеген кайгырта башлый, казакъ даласына барып кымыз эчә. Бу йөрүләр, бу сәяхәтләр нәтиҗәсе буларак, искиткеч бай тасвирлы юлъязмалар циклы туа. Шулай да гомер елларының инде санаулы гына калганын Тукай аңлый. Дөресрәге – айларының. Шуңа күрә бер генә көнен дә әрәм итми, халыкка әйтәсе сүзләрен әйтеп бетерергә ашыга. [[1912 ел]]ның җәендә Ф.Әмирхан белән бергәләп яңа әдәби-сәнгать журналы чыгарырга ниятләнәләр. Моның нашире итеп шул заманның алдынгы фикерле укымышлысы [[Әхмәтгәрәй Хәсәни]]не күндерәләр. Хәсәниләрнең [[Аккош күле (Казан)|Аккош күле]] янындагы дачасында мондый карар кабул ителә: журналны [[«Аң» журналы|«Аң» дип исемләргә]]. Тукай аның беренче саны өчен махсус шигырь яза.

{{цитата|автор=|Үтте инде, дустларым, ул үткән эш, ни булса ул;

Инде эшлик саф, ачык күзләр белән, чын аң белән.}}

== Соңгы көннәр ==
[[Файл:Tuqay in hospital.jpg|right|250px|thumb|Тукай хастаханәдә, [[1913 ел]]]]
[[1913 ел]]ның башында шагыйрьнең сәламәтлеге бик нык какшый. Ләкин ул иҗат эшен туктатмый. Тукайның соңгы айларында язган әсәрләре аның чын мәгънәсендә зур патриот, гражданин һәм тарихны тирәнтен аңлаган шәхес икәнен исбат итәләр. Аның иң соңгы шигырьләрендә кат-кат [[Лев Толстой]]га мөрәҗәгать итүе, [[Шиһабетдин Мәрҗани]] шәхесе турында язуы, «Уянгач беренче эшем», «Юбилей мөнәсәбәте белән», «Ике ихтар» кебек публицистикасы һәм «Олугъ юбилей мөнәсәбәте белән халык өмидләре», «Суык» шигырьләре — чын мәгънәсендә шедеврлар.

[[Коръән|Коръәни Кәримнең]] «Наср» сүрәсен шигъри тәрҗемә итеп («Тәфсирме? Тәрҗемәме?») Тукай үзенең Аллаһ Тәгаләгә бирелгән ихлас мөселман булуын раслап чыга. Бу — шагыйрьнең үз гомеренә йомгак ясавы, әйтәсе килгәнне әйтеп калырга омтылуы.

Тукай Клячкин хастаханәсенә кергәндә дә үзенең соңгы «сәяхәткә» чыгуын аңлап китә. Иртәгә больницага ятар алдыннан ул «Амур»дагы күршесе [[Фатих Әмирхан]] янына керә. Әмирхан аңа:

:: – Тиз терелеп чык, тиз күрешик! – дигәч, Тукай:
:: Юк, тиз күрешмик әле, син озаграк яшә, – ди...

[[Файл:Тукай кабере.jpg|right|200px|thumb|Габдулла Тукай кабере]]
[[1913 ел]]ның [[15 апрель|15 апрелендә]] (иске стиль буенча 2 апреле) бөек шагыйрь [[Габдулла Тукай]]ның гомере өзелә. [[Казан]] шәһәренең моңа кадәр андый күп халык җыйган җеназа күргәне булмый. Авылларда, шәһәр мәдрәсәләрендә Тукайны күмгән көнне дәресләр уздырылмый. Матбугат органнары илнең төрле почмакла­рыннан килгән кайгы телеграммалары белән күмелә. Мәскәү, Петербургта чыккан рус матбугатында бу турыда хәбәрләр күренә. Бигрәк тә «Мусульманская газета» бу кайгылы хәлгә күп урын бирә. Анда телеграммалардан тыш Тукайга багышланган русча шигырьләр басыла. Рус һәм чит ил матбугаты Тукай шәхесе белән кызыксына башлый. Петербург газетасы «День» Тукайны «Татарский Пушкин» дип атап зур мәкалә бастыра. «Восточный сборник» дигән академик җыентыкта Тукайның биографиясе, бер­ничә шигырьнең русчага тәрҗемәсе бирелә. Лондонда чыга торган «Тһе Russian Review» (Рус журналы) [[1914 ел]]да Тукай турында мәгълүмат бирә, аның [[Пар ат (шигырь)|«Пар ат» шигырен]] инглизчә бастыра. Тукай турында [[Төркия]] матбугатында күп языла...

Казан шәһәренең бүген Островский исеме белән йөртелгән [[Островский урамы (Казан)|урамындагы]] больницадан Тукайны [[Яңа бистә зираты (Казан)|Яңа бистә зиратына]] озаталар. [[1912 ел]]да шагыйрь болай язган була:

{{цитата|автор=''(бәкалы – дәвамлы)''|Язганың булса бәкалы, ул бәкага тартыла;

Мин дә булдым һич тә онтылмас кеше шул аркада.
''(бәкалы – дәвамлы)''.}}

==Тукай безнең көннәрдә==

Тукай исеме ничектер үзеннән-үзе халыкның мәдәниятен, әдәбият-сәнгатен берләштерүче, оеш­тыручы мәгънәви бер уртак исемгә әйләнде. Бу тенденция [[1913 ел]]дан соң ук шул юнәлештә үсеп китте, халык аның турында бәет чыгарды, күп шагыйрьләр аңа багышлап шигырь яздылар.

Тукайның вафатыннан соң узган еллар эчендә аның әсәрләре күп тапкырлар басылды, зур басмаларыннан берсе хәтта авыр сугыш елларында да ([[1943 ел|1943]]) дөнья күрде. Татар солдатларының аркасын­дагы капчыкта Тукай китабы [[Мәскәү өчен сугыш|Мәскәү яны]], [[Курск дугасы|Курск Дугасы]], [[Берлин]] сугышларын күрде. [[Беларус]], [[Украина]] фронты сугышчыларының татар халкына хатларында яки татар халкының боларга җавапларын­да Тукайның кайнар патриотик шигырьләре үзәк урынны алды. Тукай иҗаты бүгенге заманда да яши, үзенең активлыгын югалтмый. Нигә шулай? Чөнки бу бөек иҗат – дөнья мәдәниятының аерылгысыз бер өлеше. Бөек Тукайның әкият-поэмасына таянып Фәрит Яруллин иҗат иткән «Шүрәле» балеты иле­без сәхнәләреннән чыгып Көнбатышта йөреп кайтты, һәрвакыт югары уңыш казанды. Тукай җырлары бүген Европада, Америкада, Африкада яңгырый. Финляндиядә күптән инде илебез белән мәдәният арадашлыгы органының бер бүлеге – «Тукай җәмгыяте» яшәп килә. Шунысы кызык, Тукай иҗаты сәнгатьнең барлык төрләренә дә уңай тәэсир ясый, аларны баета, үсәргә ярдәм итә. [[Фәрит Яруллин|Ф.Яруллинның]] [[«Шүрәле» балеты|«Шүрәле»се]], [[Рәшит Гобәйдуллин]]ның «[[Кисекбаш (балет)|Кисекбаш]]», [[Әнвәр Бакиров (1920)|Ә.Бакировның]] «[[Су анасы (балет)|Алтын тарак]]» балетлары, [[Нәҗип Җиһанов]]ның «Кырлай» исемле зур күләмле симфониясе, рәссамнар И.Казаков, [[Байназар Әлминов|Б.Әлменов]], [[Фәйзрахман Әминов]] әсәрләре, скульптор һәм рәссам [[Бакый Урманче|Б.Урманче]] иҗаты – Тукай иҗатының бетмәс-төкәнмәс илһам чыганагы икән­легенә дәлил.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

==Чыганаклар==
* [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=108&amp;Itemid=72 Тукай сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}} 
{{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Габдулла%20Тукай%20биографиясе |сүз+төзмә= Габдулла+Тукай+биографиясе |süz%20tözmä = Ğabdulla%20Tuqay%20biografiyäse }}

== Моны да карагыз ==
* [[Александр Поль (1876)|Александр Поль]], Петербург табибы.
* [[Шакир Мөхәммәдъяров]]
{{Габдулла Тукай}}

[[Төркем:Татар язучылары биографияләре]]
[[Төркем:Габдулла Тукай]]</text>
      <sha1>hwuzlrodoh64m5hmv8pahoa4yc2nkrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зиннур Насыйбуллин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14998</id>
    <revision>
      <id>5840048</id>
      <parentid>3104709</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T07:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4615" sha1="10cvicxakw7mmgfrybvwdv559xg7b2b" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Зиннур Насыйбуллин 
| рәсем =
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Зиннур Сәгыйдулла улы Насыйбуллин
| һөнәр = 
| туу датасы = 12.11.1937
| туу җире = [[СССР|ССРБ]], [[РСФСР]], [[БАССР]], {{туу җире|Нуриман районы|Нуриман районында}}, [[Кече Теңкәш]]
| гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}
| милләт = татар
| үлем датасы = 8.01.1986
| үлем җире = [[СССР|ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}}
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр =
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Насыйбуллин}}&lt;/small&gt;
'''Зиннур Насыйбуллин''' ([[1937 ел]]ның [[12 ноябрь|12 ноябре]] — [[1986 ел]]ның [[8 гыйнвар]]ы) — [[татар]] [[шагыйрь|шагыйре]], [[СССР Язучылар берлеге]] әгъзасы.

Ул [[1937 ел]]ның [[12 ноябрь|12 ноябрендә]] [[Башкортстан]]ның [[Нуриман районы]] [[Кече Теңкәш]] авылында колхозчы гаиләсендә туган. Җиде сыйныф белем алганнан соң, колхозда төрле эшләрдә эшли, [[1956 ел|1956]]—[[1958 ел|1958]] елларда әрмедә хезмәт итә. Әрмедән кайткач, Бәләбәй киномеханиклар мәктәбен тәмамлап, [[1964 ел]]ның көзенә кадәр Нуриман районында киномеханик хезмәтендә була. [[1964 ел|1964]]—[[1966 ел|1966]] елларда Зиннур Насыйбуллин — [[Башкорт дәүләт университеты]] студенты. Читтән торып уку бүлегенә күчеп, [[Башкортстан]]ның район газеталарында әдәби хезмәткәр, аннары [[Уфа]]да Башкортстан радиокомитетында редактор булып эшли. [[1969 ел]]дан бирле Зиннур Насыйбуллин — Казан радиокомитетында редактор хезмәтендә.

Зиннур Насыйбуллинның матбугатта беренче шигырьләре башкорт балалар журналы «Пионер» да дөнья күрә, аннары бүтән газета — журналларда ([[«Һәнәк» журналы|«Һәнәк»]], [[«Чаян» журналы|«Чаян»]]), «Яшь көстәр», «Беренче карлыгачлар» ([[1969 ел|1969]]) шигъри цикллары басыла.

Шагыйрьнең сугыш вакытына туры килгән авыр балачак һәм яшьлек мәхәббәте темаларына багышланган лирик шигырьләре «Тәлгәш» исемле җыентыгына тупланган.

Зиннур Насыйбуллин [[1986 ел]]ның [[8 гыйнвар]]ында вафат була.

{{Rq|image}}

== Сылтамалар ==
* [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=533&amp;Itemid=91 Хаттатлар шигыре]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://erlar.ru/taxonomy/term/328 Зиннур Насыйбуллин шигырьләренә язылган җырлар]
* [http://forum.belem.ru/index.php?s=65528e2215575fbb525054ec3d6a08ca&amp;act=calendar&amp;cal_id=1&amp;code=showevent&amp;event_id=168 Белем.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311201003/http://forum.belem.ru/index.php?s=65528e2215575fbb525054ec3d6a08ca&amp;act=calendar&amp;cal_id=1&amp;code=showevent&amp;event_id=168 |date=2016-03-11 }}

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

{{DEFAULTSORT:Насыйбуллин, Зиннур}}
[[Төркем:Татар шагыйрьләре]]
[[Төркем:Татар журналистлары]]
[[Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Башкортстан журналистлары]]
[[Төркем:Татарстан журналистлары]]
[[Төркем:Мөхәррирләр]]</text>
      <sha1>10cvicxakw7mmgfrybvwdv559xg7b2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габдрахман Әпсәләмов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15732</id>
    <revision>
      <id>5839988</id>
      <parentid>3624930</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7478" sha1="bms8677zg95yyn7aratha3e8y20lopx" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем =Габдрахман Әпсәләмов
| рәсем =
| рәсем_зурлыгы = 190px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем =Габдрахман Сафа улы Әпсәләмов
| һөнәр = язучы
| туу датасы = 28.12.1911
| туу җире = 
| гражданлык = 
| милләт = татар
| үлем датасы = 7.02.1979
| үлем җире = 
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}}
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Әпсәләмов}}&lt;/small&gt;
'''Габдрахман Сафа улы Әпсәләмов''' ([[28 декабрь]] [[1911 ел|1911]], {{ТУ}} – [[7 февраль]] [[1979 ел|1979]], {{ҮУ}}) – татар язучысы.

==Тормыш юлы һәм иҗаты==
Габдрахман Әпсәләмов [[1911 ел]]ның [[28 декабрь|28 декабрендә]] [[Пенза губернасы]] (''хәзерге'' [[Мордва Республикасы]]ның) [[Иске Аллагол]] авылында туа.

Габдрахман Әпсәләмов әдәби иҗат эше белән бик иртә мавыга башлый. 4нче сыйныфта укыганда беренче шигырьләрен яза. Арадан берсе [[Муса Җәлил]] редакторлык иткән [[Октябрь баласы (журнал)|«Октябрь баласы»]] журналында басыла. Габдрахман Әпсәләмовның язучы булып китүенә Муса Җәлилнең йогынтысы зур була. Габдрахман Муса Җәлил җитәкләгән әдәби түгәрәккә йөри. Шул чагында беренче хикәяләрен, сәхнә әсәрләрен яза. Аның тәкъдиме белән [[Максим Горький]] исемендәге әдәбият институтына керә. Ләкин институтны тәмамлауга, Ватан сугышы башлана.

Габдрахман Әпсәләмов [[Бөек Ватан сугышы|сугышның]] башыннан ахырына кадәр сугышта катнаша. Иҗат эшчәнлеге дә чын-чынлап шушы елларда башлана.
Сугыш елларында язылган әсәрләрендә әдип сугыштагы батырлыкны сурәтләсә, аннан соң иҗат ителгән романнарында күбрәк әлеге батырлыкның чыганакларын ачыклау белән кызыксына. «Алтын Йолдыз» (1948) – шундый романнарның берсе.
[[1951 ел]]да Габдрахман Әпсәләмов татар халкының батыр улы [[Газинур Гафиятуллин]] истәлегенә «Газинур» романын яза. Укучылар бу әсәрне яратып укыйлар.
Язучының Ватан сугышы чоры вакыйгаларына нигезләнеп язылган өченче романы «Мәңгелек кеше» дип атала. Анда [[Бухенвальд]] үлем лагеренда булган хәлләр тасвирлана. Халкыбызның кыю йөрәкле улы [[Бакый Назимов]]ның фашист тоткынлыгындагы көрәше күрсәтелә.

Сугыш турында романнар, повестьлар язганнан соң, язучы бүгенге тормышны сурәтләүгә күчә. 1958 елда аның [[Казан]] шәһәре кешеләре турында «Сүнмәс утлар» романы басылып чыга. Бу роман өчен Габдрахман Әпсәләмовка [[Тукай премиясе]] бирелде. Аннан соң бер-ике ел да узмый, язучы медицина хезмәткәрләре турында «Ак чәчәкләр» исемле яңа романын төгәлли. Әбүзәр Таһиров, Гөлшәһидә образларын укучылар бик яратты. Габдрахман Әпсәләмов шигыренә [[Җәүдәт Фәйзи]] язган «Гөлшәһидә» җыры хәзер дә яңгырый.
«Ак чәчәкләр»дән соң Габдрахман Әпсәләмов укытучылар хезмәтен һәм тормышын яктырткан «Яшел яр» исемле яңа роман иҗат итә, бик күп мәкаләләр, хикәя, повестьлар яза.
«Агыла болыт» романы Муса Җәлилгә һәм каһарман шагыйрьнең намуслы исемен кире кайтаруга зур көч куйган галим [[Гази Кашшаф]]ка багышлана.

Габдрахман Әпсәләмов озакка сузылган авырудан соң [[1979 ел]]ның [[7 февраль|7 февралендә]] Казанда вафат була.

== Төшерелгән фильмнар ==
* [[Ак чәчәкләр (фильм)|&quot;Ак чәчәкләр&quot; күп серияле нәфис фильмы]], [[Татарстан Яңа Гасыр]], ([[2015]])

== Хәтер ==
* [http://www.azatliq.org/content/article/26823412.html Мәскәүдә фронтовик язучы Габдрахман Әпсәләмовны искә алдылар]

== Гаиләсе ==
Хатыны — Маһинур Исмәгыйль кызы, гаиләдә ''Магѝна'', рус теле укытучысы.&lt;br/&gt; 
Кызы — Лилия, инглиз теле укытучысы; кияве — саксофончы, «Арсенал» оркестры җитәкчесе, РФ халык артисты Алексей Козлов.&lt;br/&gt;
Баҗасы — [[Әсгать Мохтар]] (1920-1997), Үзбәкстан халык язучысы. Г. Әпсәләмовның хатыны белән Ә. Мохтарның хатыны Рауза Исмәгыйль кызы — бертуганнар&lt;ref&gt;''[[Рауль Мирхәйдәров]]''. Неувядаемые «Белые цветы». Памяти А. С. Абсалямова. «[[Казанский альманах]]», 2017, 137-148 бб.&lt;/ref&gt;.

== Шулай ук карагыз ==
{{Викиөзек}}

== Сылтамалар ==
* [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=822&amp;Itemid=81 Тулы биографиясе]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Габдрахман Әпсәләмов | башлык = Ак чәчәкләр  | серия = аудиоязма | файл = ak-chechekler }}

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;
{{Тукай премиясе лауреатлары 1950-1960}}

{{DEFAULTSORT:Әпсәләмов, Габдрахман}}
[[Төркем:Татар язучылары]]
[[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары‎]]
[[Төркем:ССРБ Югары Шурасының Берлек Шурасында ТАССРдан депутатлар]]</text>
      <sha1>bms8677zg95yyn7aratha3e8y20lopx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Галимҗан Баруди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16778</id>
    <revision>
      <id>5839999</id>
      <parentid>5553700</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10731" sha1="hw2lsy73w4x31lzb00cy81wh7iqryi1" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Галимҗан Баруди
| рәсем = Barudi.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем =  Галимҗан Мөхәммәтҗан улы Баруди (Галиев)
| һөнәр = укытучы, сәясәтче, җәмгыять эшлеклесе, дин галиме
| туу датасы = 17.02.1857
| туу җире = [[Казан өязе]], [[Кече Кавал|Кече Кавал авылы]]
| гражданлык = 
| милләт = татар
| үлем датасы = 6.12.1921
| үлем җире =[[Мәскәү]], [[РСФСР]] 
| әти = [[Мөхәммәтҗан Галиев]] 
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр =
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Галиев}}&lt;/small&gt;
'''Галимҗан Баруди''' ''(Галимҗан Мөхәммәтҗан улы Галиев;'' [[17 февраль]] [[1857 ел|1857]], Кече Кавыл, Казан өязе, Казан губернасы, Россия империясе – [[6 декабрь]] [[1921 ел|1921]], [[Мәскәү]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]]) – күренекле дин галиме, мәшһүр җәмәгать эшлеклесе, педагог.

==Тәрҗемәи хәле==
Галимҗан Мөхәммәтҗан улы Баруди (Галиев) 1857 елның [[17 февраль|17 февралендә]] [[Казан өязе]]нең [[Кече Кавал]] авылында сәүдәгәр [[Мөхәммәтҗан Галиев]] гаиләсендә туа. Өч елдан гаилә Казанга күчеп килә.

[[1862 ел]]да Галимҗанны Казанда мәдрәсәгә укырга бирәләр. [[1875 ел]]да ул укуын дәвам итәргә [[Бохара]]га китә. Анда [[Мир Араб мәдрәсәсе]]н тәмамлаган.

[[1882 ел]]да Г.Баруди, Казанга кайткач, [[Галиев мәчете|бишенче мәхәллә мәчетенә]] икенче мулла итеп билгеләнә. Кыска гына вакыт эчендә ул танылып өлгерә. Тиздән мөселманнарның [[Үзәк диния нәзараты|Диния идарәсе]] аны имам итеп билгели һәм ул мәдрәсә ачарга рөхсәт ала.

[[1882 ел]]да Г.Баруди мәдрәсә ача, ул анда [[Җәдитчә укыту|җәдитчә]] укыта, әтисенең хөрмәтенә мәдрәсәгә [[Мөхәммәдия (мәдрәсә)|“Мөхәммәдия”]] исеме бирелә. Мәдрәсә Россиядә мөселманнарның иң зур һәм дәрәҗәле уку йортына әверелә.

[[1905 ел]]га кадәр Г.Баруди үзен тулысынча педагогик эшчәнлеккә багышлый. Ул дәреслекләр яза һәм бастырып чыгара, [[Мөхәммәдия мәдрәсәсе]]ндә укыта, аның биналарын киңәйтү һәм төзекләндерү белән шөгыльләнә, уку-укыту программасын яңарта һәм камилләштерә. Бу елларда мәдрәсә безнең төбәктә җәдитчә белем бирүче иң эре үзәкләрнең берсенә әверел

[[1906 ел]]да Казанда Г.Баруди мөхәррирлегендә «[[Әд-дин вәл-әдәб]]» («[[Дин вә әхлак]]») журналы чыга башлый. [[1908 ел]]да журналны чыгару хакимият тарафыннан тыела. Шул ук елда Г.Барудины панисламизмда гаепләп ике елга [[Вологда губернасы]]на сөргенгә җибәрәләр. Сөргеннән кайткач, ул журналны чыгаруны [[1917 ел]]га кадәр дәвам итә.

Г.Баруди Россия мөселманнарының сәяси тормышында да актив катнаша. Ул [[1906 ел]]ның гыйнвар һәм август айларында узган Россия мөселманнарының 2нче һәм [[Бөтен Россия мөселманнарының өченче җыены|3нче]] съездлары эшендә катнаша. [[Иттифак әл-Мөслимин|“Иттифак әл-мөслимин”]] мөселман фиркасе Үзәк комитетының әгъзасы итеп сайлана.

[[1917 ел]]ның 1-2 маенда [[Мәскәү]]дә I Бөтенроссия мөселман корылтае уза. Күпчелек тавыш белән [[Россия]] [[Ислам|мөселманнарының]] [[Үзәк диния нәзарәте]] мөфтие итеп Галимҗан Баруди сайлана.

Г.Баруди [[1921 ел]]ның [[6 декабрь|6 декабрендә]] Мәскәүдә [[1921-1922 еллар ачлыгы]]ннан интегүчеләргә ярдәм комитеты утырышына барган җиреннән вафат була&lt;ref&gt;[http://www.gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=928&amp;Itemid=95]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Гаилә хәле ==
* Беренче хатыны: Маһруй&lt;ref name=&quot;архив күчермәсе&quot;&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=https://echovek.ru/ru/article/m-gaynetdinov-g-barudi-beln-byle-epigrafik-istleklr |access-date=2021-10-08 |archive-date=2021-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008134211/https://echovek.ru/ru/article/m-gaynetdinov-g-barudi-beln-byle-epigrafik-istleklr |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Үтәмешева
* Соңгы хатыны: Гайшә&lt;ref name=&quot;архив күчермәсе&quot;/&gt; Шакулова, [[Сара Шакулова]] нәселеннән&lt;ref&gt;''[[Рабит Батулла]]''. Урыннары җәннәттә булсын. К.: «Рухият» нәшрияты, 2007. 187нче, 192нче биттә. ISBN 978-5-89706-109-9&lt;/ref&gt;.

== Хәтер ==
* [[2005 ел]]да [[Казан]] администрациясе башлыгы карары&lt;ref&gt;Казан администрациясе башлыгы карары № 2100 25.08.2005&lt;/ref&gt; белән  [[Казанның Киров районы]]ндагы (''«Тасма» микрорайоны'') Байкал арты ({{lang-ru|улица Забайкальская}}) урамы атамасы [[Галимҗан Баруди урамы (Казан)|Галимҗан Баруди урамы]] итеп үзгәртелә.
* [[2017 ел]]да олуг татар дин әһеле Галимҗан Барудиның 160 еллык юбилее уңаеннан «Хозур» нәшрият йорты [[Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте]] белән берлектә галимнең 22 репринт басмасын нәшер итте&lt;ref&gt;[http://kazan-vahit.muhtasibat.tatar/tatar/news/news_3572.html   Казан шәһәренең Вахитов һәм Идел буе районнары мөхтәсибәте сайты. 20.02.2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728134544/http://kazan-vahit.muhtasibat.tatar/tatar/news/news_3572.html |date=2017-07-28 }}&lt;/ref&gt;.
* 2026 елда [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]ндә татар мәгърифәтчесе, дин галиме Галимҗан Барудига багышланган музей эшли башлаган&lt;ref&gt;''Камилә Билалова.'' [https://intertat.tatar/news/moxammadiya-madrasasenda-galiman-barudi-muzee-acyldy-boten-gomeren-millatka-bagyslyi-5877550  «Мөхәммәдия» мәдрәсәсендә Галимҗан Баруди музее ачылды: «Бөтен гомерен милләткә багышлый».] [[Интертат]], 5.01.2026&lt;/ref&gt;. Әлеге музей – Баруди мирасына багышланган беренче даими музей экспозициясе&lt;ref&gt;''Ләйсән Хафизова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/moxammadiya-barudi-muzeen-yasarga-yardam-itucelarga-raxmat-aita-iozlagan-kese-oles-kertte-5921298  «Мөхәммәдия» Баруди музеен ясарга ярдәм итүчеләргә рәхмәт әйтә: Йөзләгән кеше өлеш кертте.] [[Татар-информ]], 28.03.2026&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
==Чыганаклар==
# [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

== Әдәбият ==
# ''Ләйлә Хисаметдинова''. Г. Баруди: Жизнь и общественно-политическая деятельность. К.: «Хозур».
# ''[[Йосыф Акчура]]''. Дамелла Галимҗан Баруди. К.: «Хозур».
#Гайнетдинов А.М. Баруди белән бәйле эпиграфик истәлекләр // Гасырлар авазы. - 2019. - № 2. - Б. 26-32.

== Сылтамалар ==
* [http://www.tat.tatar-inform.ru/news/2007/3/13/22492/ Казанда Галимҗан Баруди һәм аның иҗади мирасына багышланган чара уздырыла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180701030601/http://www.tat.tatar-inform.ru/news/2007/3/13/22492/ |date=2018-07-01 }}
* [http://giylem.tatar/?p=2158 Галимҗан Баруди]
{{Тышкы сылтамалар}}
== Моны да карагыз ==
* [[Казан мөселман хәйрия җәмгыяте]]
* [[Әрбәгыйн-и хәдис]]

{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Баруди, Галимҗан}}
[[Төркем:Татар дин әһелләре]]
[[Төркем:Татар галимнәре]]
[[Төркем:Татар мәгърифәтчеләре]]
[[Төркем:Мөфтиләр]]
[[Төркем:Мир-Гарәп мәдрәсәсен тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>hw2lsy73w4x31lzb00cy81wh7iqryi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ибраһим Нуруллин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18237</id>
    <revision>
      <id>5840065</id>
      <parentid>3819838</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6148" sha1="35l58bb0p5y9viqywh4gygyrkk5zb8k" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Ибраһим Нуруллин
| рәсем =
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Ибраһим Зиннәтулла улы Нуруллин
| һөнәр = язучы, тәнкыйтьче, әдәбият галиме
| туу датасы = 18.04.1923
| туу җире = 
| гражданлык = 
| милләт = татар
| үлем датасы = 01.07.1995
| үлем җире = 
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} [[1982 ел]]
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
'''Ибраһим Зиннәтулла улы Нуруллин''' — язучы, тәнкыйтьче һәм әдәбият галиме. Филология фәннәре докторы ([[1968]]), профессор ([[1970]]).

== Биография ==
Ибраһим Нуруллин [[1923 ел]]ның [[18 апрель|18 апрелендә]] хәзерге [[Сембер өлкәсе]]нең [[Мәләкәс районы]] [[Парау]] авылында укытучы гаиләсендә туган. [[Яңа Малыклы районы]]нда җидееллык мәктәпне һәм [[Мәләкәс]] (хәзерге Димитровоград) урта мәктәбенең сигез классын тәмамлаганнан соң, [[1938 ел]]да [[Казан]]га килә һәм мех техникумында укый башлый.

[[1941 ел]]ның октябрендә үз теләге белән армиягә китә. [[1942 ел]]ның ноябрендә, [[Әстерхан]] шәһәрен саклау өчен барган сугышларның берсендә, ул каты яралана һәм хәрби хезмәттән бөтенләй азат ителеп, туган авылына кайта. Берникадәр вакыт авыл мәктәбендә укытучы булып эшли, аннары яңадан Казанга килеп [[КДУ|Казан университетының]] татар филологиясе кафедрасында эшли башлый. Гади ассистенттан алып профессор дәрәҗәсенә кадәр күтәрелә, фәнни хезмәтләре белән дә күпләргә таныш.

И. Нуруллин әдәбият мәйданына иң әүвәл хикәяче-прозаик буларак килә. Аның беренче иҗат җимешләре: &quot;Ана тойгылары&quot;, &quot;Рәхмәтулла абзый&quot;, &quot;Кунакта&quot; һ.б. Соңрак аны Г.Тукай иҗаты кызыксындыра башлый. &quot;Тукайның әдәби пародияләре&quot; ([[1948 ел|1948]]), &quot;Тукай тәнкыйтендә типиклык мәсьәләләре&quot; ([[1953 ел|1953]]), &quot;Тукай эстетикасы һәм рус әдәбияты&quot; ([[1955 ел|1955]]) кебек мәкаләләре, шулай ук [[Фатих Әмирхан]], [[Шәриф Камал]] иҗатларына, әдәбият тарихының һәм агымдагы әдәби процессның аерым проблемаларына багышланган хезмәтләре белән илленче елларда ул үзен әдәбият белгече-тәнкыйтьче итеп таныта.

Алтмышынчы-җитмешенче елларда галим татар әдәбиятында иҗат методлары һәм әдәби юнәлешләр, критик реализмның туу һәм үсү мәсьәләләре турында теоретик гомумиләштерүләргә бай булган монографияләрен яза һәм татар әдәбияты тарихы, әдәбият теориясе, әдәбият белеме буенча берничә [[дәреслек]] һәм методик кулланма китабын бастырып чыгара (&quot;XX йөз башы татар әдәбияты&quot;, &quot;Әдәбият теориясе&quot; һ.б.)
Әдәбият белеме һәм тәнкыйте өлкәсендә актив эшләү белән бергә, илленче еллардан башлап И.Нуруллин әдәби әсәрләр язуга игътибарын көйчәйтә. Ул балалар өчен бер төркем хикәяләр иҗат итә, юмор-сатира һәм драматургия жанрында көчен сынап карый.

&quot;Атаклы кешеләр тормышы&quot; сериясендә басылып чыккан &quot;Габдулла Тукай&quot; исемле китабы өчен И. Нуруллинга [[1982 ел]]да Татарстан АССРның [[Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе]] бирелде. [[Гаяз Исхакый премиясе]] лауреаты (1992).

Ул [[1995 ел]]ның [[1 июль|1 июлендә]] [[Казан]]да вафат була.

== Шулай ук карагыз ==  
{{Портал|Шәхесләр}}

== Сылтамалар ==
* [http://kitap.net.ru/nurullin.php?lang=rus Габдулла Тукай китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511181647/http://kitap.net.ru/nurullin.php?lang=rus |date=2012-05-11 }}
* [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1134&amp;Itemid=81 Тулы биографиясе]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Rq|image}}

{{Габдулла Тукай}}
{{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}}

{{DEFAULTSORT:Нуруллин, Ибраһим}}
[[Төркем:Татар язучылары]]
[[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Әдәби тәнкыйтьчеләр]]
[[Төркем:Филология фәннәре докторлары]]
[[Төркем:Гаяз Исхакый премиясе лауреатлары]]</text>
      <sha1>35l58bb0p5y9viqywh4gygyrkk5zb8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>6 май</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18558</id>
    <revision>
      <id>5839957</id>
      <parentid>4159756</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27679-71</username>
        <id>60733</id>
      </contributor>
      <origin>5839957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11723" sha1="kar0s2dyrcazc64sdmvx1yyy4tg8zuj" xml:space="preserve">'''6 май''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә бишенче айның алтынчы көне. Ел ахырына кадәр 239 көн кала.
{{Май тәкъвиме}}{{Шулай ук карагыз/Көн}}

{{Тарихта бу көн}}
=={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}==
[[Файл:Light blue ribbon.png|thumb|Халыкара диеталарны тотма көне символы]]
==={{Халыкара истәлекле период}}===

==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}===
* {{Байрак/Болгария}} [[Болгария]] — '''''[[Кыюлык]] һәм болгар [[хәрби көчләр]]е көне''''' көне &lt;small&gt;({{lang-bg|[[:bg:Ден на храбростта и празник на Българската армия|Ден на храбростта и празник на Българската армия]]}}, {{lang-en|[[:en:Bulgarian Armed Forces Day|Bulgarian Armed Forces Day]]}}, {{lang-ru|[[:ru:День храбрости|День храбрости и болгарской армии]]}})&lt;/small&gt; яки '''''[[Curcevdan|Изге Георгий көне]]''''' &lt;small&gt;({{lang-bg|[[:bg:Гергьовден|Гергьовден]]}}, {{lang-en|[[:en:Public_holidays_in_Bulgaria|Saint George's Day]]}})&lt;/small&gt;.
* {{Байрак/Ливан}} [[Ливан]] һәм {{Байрак/Сүрия}} [[Сүрия]] — '''''Милләт өчен җафа чиккәннәр көне''''' &lt;small&gt;({{lang-ar|[[:ar:روز شهدا (سوریه و لبنان)|روز شهدا]]}}, {{lang-en|[[:en:Martyrs' Day (Lebanon and Syria)|Martyrs' Day]]}}, {{lang-ru|[[:ru:День мучеников (Сирия и Ливан)|День мучеников]]}})&lt;/small&gt;.
* {{JAM}} — '''''[[Укытучылар көне]]''''' &lt;small&gt;({{lang-en|[[:en:List_of_Teachers%27_Days#Dates_by_country/region|Teachers' Day]]}})&lt;/small&gt;.

==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}===
* '''''Халыкара [[диета]]ларны тотма көне''''' &lt;small&gt;({{lang-fr|[[:fr:Journée internationale sans régime|Journée internationale sans régime]]}}, {{lang-en|[[:en:International No Diet Day|International No Diet Day]]}})&lt;/small&gt;.
* {{EU}} — '''''Юл хәрәкәте иминлеге көне''''' &lt;small&gt;({{lang-pl|[[:pl:Europejski Dzień Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego|Europejski Dzień Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego]]}}, {{lang-en|[http://www.unesco.agh.edu.pl/en/news/european-road-safety-day/ European Road Traffic Safety Day]}}, {{lang-ru|Европейский день [[:ru:Безопасность дорожного движения|безопасности дорожного движения]]}})&lt;/small&gt;.
* {{Байрак/АКШ}} [[АКШ]] — '''''Шәфкать туташлары көне''''' &lt;small&gt;({{lang-en|National [[:en:Nursing|Nurses]] Day}}, {{lang-ru|Национальный день [[:ru:Сестринское дело|медицинских сестёр]]}})&lt;/small&gt;.&lt;ref&gt;[https://www.timeanddate.com/holidays/us/national-nurses-day National Nurses Day in the United States] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;
* {{Байрак/Босния һәм Герцеговина}} [[Босния һәм Герцеговина]], {{Байрак/Польша}} [[Польша]] — '''''[[Curcevdan|Изге Георгий көне]]''''' &lt;small&gt;({{lang-bs|[[:bs:Đurđevdan|Jurjevo i Đurđevdan]]}}, {{lang-pl|[[:pl:Đurđevdan|Jurjevo i Đurđevdan]]}}, {{lang-en|[[:en:Public holidays in Bosnia and Herzegovina#Feasts that are not official public holidays|Đurđevdan]]}})&lt;/small&gt;.
* {{Байрак/Ватикан}} [[Ватикан]] — '''''Швейцар гвардиясе көне''''' &lt;small&gt;({{lang-it|Il giorno di [[:it:Guardia svizzera pontificia|Guardia svizzera pontificia]]}}, {{lang-la|Anniversarium di [[:la:Pontificia Cohors Helvetiorum|Cohors Pedestris Helvetiorum a Sacra Custodia Pontificis]]}}, {{lang-pl|[[:pl:Święto Gwardii Szwajcarskiej|Święto Gwardii Szwajcarskiej]]}}, {{lang-ru|День [[:ru:Швейцарская гвардия|пехотной когорты швейцарцев священной охраны Римского папы]]}})&lt;/small&gt;.
* {{TUR}} һәм [[төрки халыклар]] — '''''[[Хыдырлез]]''''' &lt;small&gt;({{lang-tr|[[:tr:Hıdırellez|Hıdırellez]]}}, {{lang-az|[[:az:Xızır Nəbi bayramı|Xızır Nəbi bayramı]]}}, {{lang-crh|[[:crh:Hıdırlez|Hıdırlez]]}}, {{lang-gag|[[:gag:Hederlez|Hederlez]]}})&lt;/small&gt;.
* {{Байрак/Чили}} [[Чили]] — '''''[[Кинезиология]] көне''''' &lt;small&gt;({{lang-es|Día del [[:es:Kinesiología|Kinesiólogo]]}}, {{lang-en|[[:en:Kinesiology|Kinesiology]] Day}}, {{lang-ru|День [[:ru:Кинезиология|кинезиологии]]}})&lt;/small&gt;.&lt;ref&gt;[http://www.medicina.uchile.cl/agenda/143094/conmemoracion-del-dia-del-kinesiologo#:~:text=En%20Chile%20se%20celebra%20el,de%20Colegios%20Profesionales%20de%201969. Conmemoración del Día del Kinesiólogo] {{ref-es}}&lt;/ref&gt;
* {{Байрак/Украина}} [[Украина]] — '''''[[Пехота]] көне''''' &lt;small&gt;({{lang-uk|[[:uk:День піхоти|День піхоти]]}}, {{lang-ru|'''День пехоты''' (героев-воинов механизированных, мотопехотных, горно-штурмовых воинских частей и подразделений [[:ru:Сухопутные войска Украины|Сухопутных войск вооружённых сил Украины]])}}, {{lang-en|[[:en:Ukrainian Ground Forces|Ukrainian Ground Forces]] Day}})&lt;/small&gt;.

=== [[Май#.D0.9A.D0.B8.D2.A3 .D0.B2.D0.B0.D0.BA.D1.8B.D1.82.D0.BB.D1.8B .D1.85.D0.B0.D0.BB.D1.8B.D0.BA.D0.B0.D1.80.D0.B0 .D1.87.D0.B0.D1.80.D0.B0.D0.BB.D0.B0.D1.80|Киң вакытлы халыкара чаралар]] ===

== {{Вакыйгалар}} ==
[[Рәсем:Penny black.jpg|right|90px| [[Кара пенни]]]] 
* [[1840 ел|1840]] — рәсми рәвештә беренче [[почта маркасы]] чыга («[[Кара пенни]]»).
* [[1937 ел|1937]] — {{Нью-Йорк гербы}} янында зур герман дирижабле «Гинденбург» һәлакәте.
* [[1992 ел|1992]] — {{Кырым Автономияле Җөмһүрияте байрагы}} конституциясе кабул ителә.
* [[1994 ел|1994]] — [[Ла-Манш|Ла-Манш бугазы]] аркылы төзелгән [[Ла-Манш тоннеле|Евротоннельның]] танталы ачылышы.
* [[2001 ел|2001]] — тарихта беренче тапкыр [[рим папасы]] ([[Иоанн Павел II]]) [[мәчет]]кә керә.

== {{Туулар}} ==
{{Шулай ук карагыз|:Төркем:6 май көнне туганнар}} 
* [[1788 ел|1788]] — [[Дмитрий Княжевич]],
* [[1821 ел|1821]] — [[Эмилия Һаммаршельд]],
* [[1853 ел|1853]] — [[Филандер Чейз Нокс]],
* [[1856 ел|1856]] — [[Зигмунд Фрейд]] (''Sigmund Freud''), табиб, психиатр.
* [[1871 ел|1871]] — [[Виктор Гриньяр]],
* [[1889 ел|1889]] — [[Любовь Попова]],
* [[1899 ел|1899]] — [[Мөнәвәр Шаһгадаев]],
* [[1904 ел|1904]] — [[Һәрри Мартинсон]],
* [[1907 ел|1907]] — [[Илья Векуа]],
* [[1910 ел|1910]] — [[Георгий Никольский]],
* [[1925 ел|1925]] — [[Рәүф Кутуев]],
* [[1929 ел|1929]] — [[Пол Лотербур]],
* [[1931 ел|1931]] — [[Валентина Грекова]],
* 1931 — [[Рәис Әсәев]],
* [[1932 ел|1932]] — [[Таһир Сәйфуллин]],
* [[1941 ел|1941]] — [[Гена Димитрова]], 
* 1941 — [[Ренат Харис]], татар шагыйре.
* [[1943 ел|1943]] — [[Мамия Аласания]],
* [[1945 ел|1945]] — [[Виссарион Гугушвили]],
* [[1953 ел|1953]] — [[Тони Блер]] (''Tony Blair''), {{GBR}} [[Бөекбритания премьер-министрлары исемлеге|премьер-министры]].
* [[1957 ел|1957]] — [[Рәшит Кәлимуллин]], Татарстан һәм Россия [[композитор]]лар берлеге рәисе.
* [[1959 ел|1959]] — [[Тәлгать Шаһманов]], 
* [[1960 ел|1960]] — [[Сабирҗан Бәдретдин]], [[татар]] журналисты, [[язучы]], [[публицист]].
* [[1961 ел|1961]] — [[Альберт Ибраһимов (1961)|Альберт Ибраһимов]], 
* 1961 — [[Хафиз Хамматуллин]], 
* [[1967 ел|1967]] — [[Җәмилә Әхтәмова]], татар шагыйрәсе, галимә.
* [[1968 ел|1968]] — [[Алмас Әмиров]], {{RUS}} [[театр]] артисты.
* [[1986 ел|1986]] — [[Виктор Зварыкин]], 
* [[1990 ел|1990]] — [[Александр Карпухин]],

== {{Вафатлар}} ==
{{Шулай ук карагыз|:Төркем:6 май көнне вафатлар}}
* [[1744 ел|1744]] — [[Андерс Цельсий]], [[Шведлар|швед]] [[астрономия|астрономы]], [[математика|математигы]] һәм [[физика|физигы]].
* [[1859 ел|1859]] — [[Александр фон Гумбольдт]], [[:Төркем:Алмания фәлсәфәчеләре|алман фәлсәфәчесе]].
* [[1913 ел|1913]] — [[Елена Гуро]], 
* [[1915 ел|1915]] — [[Василий Энгельгардт]], 
* [[1930 ел|1930]] — [[Вениамин (Муратовский)|Вениамин]], 
* [[1946 ел|1946]] — [[Нәҗип Нугаев]], [[Бөек Ватан сугышы]] чоры [[Кызыл Гаскәр]]енең [[танк]]лар һөҗүменә каршы [[артиллерия]] туп төзүчесе, [[Советлар Берлеге каһарманы]].
* [[1949 ел|1949]] — [[Морис Метерлеңк]],
* [[1952 ел|1952]] — [[Мария Монтессори]], 
* 1952 — [[Мөхәммәт Гали]], татар [[язучы]]сы, татар әдәбияты белгече.
* [[1961 ел|1961]] — [[Степан Бендиков]], 
* [[1966 ел|1966]] — [[Георгий Вахрушев]], 
* [[1970 ел|1970]] — [[Александр Горчилин]], 
* [[1990 ел|1990]] — [[Ирмтрауд Моргнер]], 
* [[1992 ел|1992]] — [[Марлен Дитрих]], алман җырчысы һәм кино йолдызы.
* [[1998 ел|1998]] — [[Пётр Чонкушов]], 
* [[2000 ел|2000]] — [[Рәшит Камаев]], 
* [[2005 ел|2005]] — [[Радик Сибәгатов]], [[Башкортстан]] [[татарлар]]ының милли–мәдәни хәрәкәтенә нигез салучыларның берсе, филология фәннәре докторы.
* [[2006 ел|2006]] — [[Җиһандар Шакиров]], 
* [[2007 ел|2007]] — [[Лилия Хәйбуллина]], 
* [[2008 ел|2008]] — [[Алла Масевич]], 
* [[2012 ел|2012]] — [[Владимир Богоявленский]], 
* [[2019 ел|2019]] — [[Владимир Мизгайлов]],

== Сынамышлар ==
* Май алтысында булса чык — ул ел [[кыяр]]га тук.

=={{Дини бәйрәмнәр}}==
===={{Исем бәйрәмнәре}}====
== Искәрмәләр == 
{{commonscat|6 May}} 
{{искәрмәләр}} 
{{Rq|stub}}

[[Төркем:Ел көннәре]]
[[Төркем:6 май]]{{Тәкъвим}}</text>
      <sha1>kar0s2dyrcazc64sdmvx1yyy4tg8zuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юнан теле</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18668</id>
    <revision>
      <id>5839962</id>
      <parentid>4643487</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T13:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27501-78</username>
        <id>60735</id>
      </contributor>
      <origin>5839962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2461" sha1="gm58uyy9va9yb99jmwb972orodf0x5g" xml:space="preserve">{{тел
|исем= Грек теле&lt;br /&gt;
|үзисем= {{unicode|ελληνικά}}
|төс=&lt;nowiki&gt;#ccff99&lt;/nowiki&gt;
|илләр= [[Греция]], [[Кипр]]; [[Абхазия]]дә, [[Албания]]дә, [[Әрмәнстан]]да, [[Гөрҗистан]]да, [[Төркия]]дә, [[Италия]]дә сөйләшүче җәмгыятьләр
|төбәкләр= 
|сөйләшүче= 15 млннан артык
|дәрәҗә= 50
|классификация= [[һинд-аурупа телләре]]
:[[палеобалканик телләр]] тармагы
::юнан теле төркеме
|рәсми тел= [[Греция]], [[Кипр]], [[Европа Берлеге]]
|идарә=
|iso1= el
|iso2= gre (B); ell (T)
|iso3= ell
|sil=
}}
'''Грек теле'''  '''(ελληνικά''' [ɛliniˈka], '''ελληνική γλώσσα''' [ɛliniˈci ˈɣlɔsa]''',''' [[Гарәп теле|гарәп.]]'''''يونان''''' yunan) — [[һинд-европа телләре]] арасында иң борынгыларыннан. Юнан телләре төркеменең бердәнбер вәкиле. Сөйләшүчеләр саны якынча 15 млн кеше. Роман, герман, славян халыкларында грек теле, ләкин [[төрки телләр]]дә, [[гарәп теле]]ндә һәм башка көнчыгыш телләрендә юнан теле дип йөртелә. Язу системасы булып юнан әлифбасы тора, ул кимендә 3400 ел дәвамында язмаларны колачлый. [[Һомер]]дан башлап борынгы юнан әлифбасы Европа канунында дәвам итүче әһәмияткә ия күп эшләрне кертә. Антик чорда юнан теле Урта Диңгез дөньясында иң киң сөйләшелә торган lingua franca булган.

{{Грек әлифбасы}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Тел}}
* [[Сөйләшүчеләр саны буенча телләр исемлеге]]
* [[Телләрнең Интернета кулланылышы]]
* [[Киң таралган телләр исемлеге]]

{{Rq|stub}}

[[Төркем:Грек теле вариантлары]]
[[Төркем:Болгария телләре]]
[[Төркем:Греция мәдәнияте]]
[[Төркем:Кипр телләре]]</text>
      <sha1>gm58uyy9va9yb99jmwb972orodf0x5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Заһир Бигиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19190</id>
    <revision>
      <id>5840046</id>
      <parentid>5523407</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T06:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6884" sha1="p8457b5lwrqecpauo6dl9qkuetq480b" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем =Заһир Бигиев
| рәсем = Заһир Бигиев.gif
| рәсем_зурлыгы = 120px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Мөхәммәдзаһир Ярулла улы Бигиев
| һөнәр = язучы
| туу датасы = 22.09.1870
| туу җире = [[Ростов-Дон]]
| гражданлык =
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 1902
| үлем җире = [[Ростов-Дон]]
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр =
| сайт =http://zahirbigiyev.blogspot.com/
| башка мәгълүмат =
}}
{{Викиханә}}
{{Фш|Бигиев}}
'''Мөхәммәдзаһир Ярулла улы Бигиев''' — [[XIX гасыр]] ахыры [[татар әдәбияты]]ның күренекле вәкиле. Ул татар әдәбиятында беренчеләрдән булып реалистик, яңа заман тормышыннан романнар, детектив әсәрләр иҗат иткән.

Заһир Бигиев [[1870 ел]]ның [[22 сентябрь|22 сентябрендә]] [[Ростов-Дон]] шәһәрендә туа. Аның әтисе — Ярулла Бигиев — [[Пенза губернасы]]ның [[Чамбар өязе]] [[Кикин]] авылыннан [[Ростов-Дон]]га килеп урнашкан. Башлангыч белемне Заһир рус мәктәбендә ала. Соңрак мәдрәсәдә дә укый.

16-17 яшьләрендә үк инде ул «Өлүф, яки гүзәл кыз Хәдичә» детектив романын яза. Шул әсәрне бастыру нияте белән, [[1886 ел]]да [[Казан]]га килә. Шунда [[Күл буе мәдрәсәсе]]ндә укырга кала. [[1890 ел]]да үзенең «Гөнаһы кәбаир» («Зур гөнаһлар») романын бастырып чыгара. [[1891 ел]]да яңадан үз шәһәренә кайтып китә, мулла булып эшли, «Катилә», «Мөртәт» романнарын иҗат итә. Ләкин алар кулъязма хәлендә калалар – басылып чыкмыйлар.
Бохара әмире Русия империясе буенча сәяхәт иткән вакытында Заһир Бигиев аңа ике китабын бүләк итә һәм [[Бохара]]да гәзит чыгаруны тәгъдим итә. Бу тәгъдимгә Бохара әмире ризалык бирә &lt;ref&gt;{{Citation |title=Ведомости Рижской городской полиции&quot; №214 за 29.09.1893 |url=https://tatar-ile.livejournal.com/233631.html |access-date=2024-06-26 |archive-date=2024-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626103759/https://tatar-ile.livejournal.com/233631.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, шулай да ниндидер сәбәпләр аркасында гәзит чыгарылмый кала.
[[1893 ел]]да әдип [[Урта Азия]]дә сәяхәттә була. Юлда күргәннәренә нигезләнеп, «[[Мавараэннәһер|Мавәраэннәһер]]дә сәяхәт» дигән әдәби-публицистик әсәрен яза. Аның бу әсәре, үзе үлгәннән соң, [[1908 ел]]да гына дөнья күрә.

[[Урта Азия]]дән 3аһир Бигиев өметләре җимерелеп, күңел төшенкелегенә бирелеп кайта — ул һәр җирдә гаделсезлек күрә, аннан котылу юлларын таба алмый. Әдип [[1902 ел]]да вафат була.

== Өйрәнелү тарихы ==
Заһир Бигиев иҗатын ныклап өйрәнү бары тик [[Бөек Ватан сугышы]]ннан соң гына башланган. Бу өлкәдә [[Мөхәммәт Гайнуллин]] зур эш башкара. «Заһир Бигиев иҗаты» дигән мәкаләсеннән соң ул әдип әсәрләрен матбугатка чыгаруда актив катнаша, тормыш һәм иҗат юлын өйрәнүен дәвам итә. Аның «Татар әдәбияты, XIX йөз» ([[1957 ел|1957]], [[1968 ел|1968]]), «Татарская литература XIX века» ([[1975 ел|1975]]) дигән монографик хезмәтләрендә бу язучы иҗатына киң урын бирелә.

Фәнни-теоретик планда 3аһир Бигиев иҗатын өйрәнүгә [[Ибраһим Нуруллин]] һәм С. Хафизов мәгълүм өлеш кертәләр&lt;ref&gt;[http://zahirbigiyev.blogspot.com/2010/06/blog-post.html Кем ул Заһир Бигиев? — Тормыш баскычлары]&lt;/ref&gt;.

1991 елда [[Татарстан китап нәшрияты]]нда [[Зур гөнаһлар|&quot;Зур гөнаһлар&quot; китабы]] басылып чыга.

[[Файл:Заһир Бигиевның китабы.jpg|мини|альт=Заһир Бигиев китабы |Заһир Бигиев китабы]]

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [http://zahirbigiyev.blogspot.com/ Заһир Бигиевка багышланган блог — Кем ул Заһир Бигиев?]
* [http://www.musulman.su/index.php/2010-10-18-17-02-26/2010-10-18-17-05-25/2670-2011-04-28-15-45-53.html «Габдулла Тукай. Мәктәптә милли әдәбият дәресләре» хрестоматиясеннән Заһир Бигиев тәрҗемәи хәле]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://kitap.net.ru/bigiev.php Заһир Бигиев әсәрләре]
* [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=192&amp;Itemid=37 Мәрхүм Мөхәммәдзаһир әфәндегә багышланган шигырь]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Заһир Бигиев | башлык = Зур Зур гөнаһлар  | серия = аудиоязма | файл = bigeev }}
* {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Заһир Бигиев | башлык = Меңнәр, яки Гүзәл кыз Хәдичә  | серия = аудиоязма | файл = bigeev2 }}

{{DEFAULTSORT:Бигиев, Заһир}}
[[Төркем:Татар язучылары]]
[[Төркем:Юлъязмалар авторлары]]</text>
      <sha1>p8457b5lwrqecpauo6dl9qkuetq480b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зиннур Мансуров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19596</id>
    <revision>
      <id>5840047</id>
      <parentid>4367686</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T07:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6126" sha1="0d6qulsl5sllq6g76k4yiv1ex7074ob" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Зиннур Мансуров
| рәсем =
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Зиннур Мөҗип улы Мансуров
| һөнәр = шагыйрь, журналист
| туу датасы = 15.07.1949
| туу җире = [[Татарстан]]ның {{туу җире|Мамадыш районы|Мамадыш районында}} [[Түбән Ушмы (Мамадыш районы)|Түбән Ушмы]] авылы
| гражданлык = 
| милләт = татар
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = {{Габдулла Тукай исемендәге премия}} ([[2009]]) [[Файл:Med ord merit tatarstan rib.png|40px|«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале - 2022]]&lt;br/&gt;[[Гаяз Исхакый премиясе]] (2016)
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Мансуров}}
'''Зиннур Мөҗип улы Мансуров''' — [[татарлар|татар]] шагыйре. [[Татарстан Республикасының Халык шагыйре|Татарстанның халык шагыйре]].
== Тәрҗемәи хәле ==
Ул [[1949 ел]]ның [[15 июль|15 июлендә]] [[Татарстан]]ның [[Мамадыш районы]] Түбән Ушмы авылында колхозчы гаиләсендә туган. Урта мәктәпне тәмамлап, бер ел чамасы колхозда механизатор булып эшләгәннән соң, [[1967 ел|1967]]-[[1972 ел|1972]] елларда [[Казан дәүләт университеты]]ның тарих-филология факультетында укый, аннары [[Совет Армиясе]] сафларында хезмәт итә. [[1975 ел]]дан башлап ул “[[Социалистик Татарстан]]” газетасының әдәбият-сәнгать бүлегендә махсус хәбәрче булып эшли.

Зиннур Мансуров мәктәптә укыганда ук шигырьләр яза башлый; аларның кайберләре республика балалар газетасы “Яшь ленинчы” битләрендә һәм соңыннан [[Татарстан китап нәшрияты]] чыгарган “Иркен минем туган илем” ([[1970 ел|1970]]) исемле күмәк җыентыкта басыла. Шул ук [[1970 ел]]да аның бер төркем шигырьләре “Беренче карлыгачлар” җыентыгында да урын ала. Ниһаять, [[1979 ел]]да шагыйрьнең “Кул бирәм” исеме белән мөстәкыйль шигырьләр җыентыгы дөнья күрә.

[[1983 ел]]да исә Зиннур Мансуровның [[Мәскәү]]дә “Современник” нәшриятында урысча тәрҗемәдә “Меңъяфрак” (“Тысячелистник”) һәм [[Казан]]да “Йөз суы” исемле яңа шигъри китаплары басылып чыкты.

Шигърияттән тыш, Зиннур Мансуров әдәби тәнкыйть һәм очерк жанрларында да уңышлы иҗат итә. Аның әдәбият һәм сәнгать кешеләре һәм аерым проблемалар турында дистәләрчә мәкалә, очерклары бар.

[[1995 ел|1995]]-[[2015 ел]]ларда — «[[Мәдәни Җомга]]» гәзитенең алыштыргысыз баш мөхәррире&lt;ref&gt;[[2015 ел]]дан баш мөхәррир — [[Вахит Имамов]]&lt;/ref&gt;.
== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[2009 ел|2009]] ― [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] ― ''«Җәрәхәтле йөрәк җылырак» һәм «Күңелдә фидаи яшәсә» китаплары өчен'' 
* [[2024 ел|2024]] ― [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале]]&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/farit-moxammatsin-tatarstannyn-47-kurenekle-xezmatkarena-daulat-bulaklare-tapsyrdy-5894606  Фәрит Мөхәммәтшин Татарстанның 47 күренекле хезмәткәренә дәүләт бүләкләре тапшырды.] [[Татар-информ]], 11.10.2024&lt;/ref&gt;
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

==Чыганак==
[http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1256&amp;Itemid=81 Мансуров Зиннур Мөҗип улы — шагыйрь]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Халык шагыйрьләре}}
{{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}}
{{Викиөзек}}

{{DEFAULTSORT:Мансуров, Зиннур}}
[[Төркем:Татар шагыйрьләре]]
[[Төркем:Шәйхи Маннур премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Механизаторлар]]
[[Төркем:Гаяз Исхакый премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Татарстанның халык шагыйрьләре]]
[[Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр]]</text>
      <sha1>0d6qulsl5sllq6g76k4yiv1ex7074ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ешлык</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22045</id>
    <revision>
      <id>5840042</id>
      <parentid>5522708</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8494" sha1="e0ig5pch7vdevnzo6ykpfcnvexsct1o" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Ешлык''' — вакыт берәмлеге эчендә ясалган тулы цикллар санына тигез булган [[периодик процесс]]ларны тасвирлаучы [[физик зурлык]]. Формулаларда кабул ителгән билгеләре — &lt;math&gt;~{\nu}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;~f&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;~{\omega}&lt;/math&gt;([[циклик ешлык]] яки &lt;math&gt;~F&lt;/math&gt;. СИ үлчәү системасында кабул ителгән берәмлеге буларак [[Герц (үлчәү берәмлеге)|герц]] санала. Ешлыкның кире зурлыгы [[тибрәнү периоды]] дип атала.
[[Рәсем:Frequency counter.JPG|thumb|Ешлык үлчәү җайланмасы]]
== Моменталь ешлык һәм спектраль компоненталарның ешлыклары ==
Периодик сигнал фаза үзгәрүенең тизлеге булган моменталь ешлык белән сыйфатлана, әмма шул ук сигналны үз ешлыкларына ия гармоник спектраль компоненталарның суммасы рәвешендә тасвирларга була. Моменталь ешлыкның һәм спектраль компонентаның ешлыгының үзлекләре төрле, моның турында тулырак мәгълүматны, мәсәлән, [[Финк, Лев Матвеевич|Финкның]] «Сигналы, помехи, ошибки» китабында табып була (Финк Л. М. Сигналы, помехи, ошибки... Заметки о некоторых неожиданностях, парадоксах и заблуждениях в теории связи. — М.: Радио и связь, 1978, 1984.)

== Циклик ешлык ==
[[Электродинамика|Электромагнетизм]] теориясендә, [[теоретик физика]]да һәм шулай ук кайбер куллану электрорадиотехник исәпләрдә өстәмә зурлыкны — циклик (әйләнмә, радиаль, почмакча) ешлыкны ( &lt;math&gt;~ {\omega}&lt;/math&gt; дип билгеләнә) кулланырга уңайлы була. Циклик ешлык тирбәнешләр ешлыгы белән &lt;math&gt;~\omega = 2\pi f&lt;/math&gt; нисбәте белән бәйләнгән. Математик мәгънәдә циклик ешлык — ул тирбәнешләрнең тулы фазасыннан вакыт буенча беренче чыгарылмасы. Циклик ешлыкның берәмлеге — [[секунд]]ка [[радиан]] ('''рад/с''', '''rad/s''') .
Механикада әйләнмә хәрәкәтне тикшергәндә циклик ешлыкның аналогы булып [[почмакча тизлек]] булып тора.

== Дискрет вакыйгаларның ешлыгы ==
Дискрет вакыйгаларның ешлыгы ( импульслар ешлыгы) — вакыт берәмлеге эчендә узучы дискрет вакыйгалар санына тигез физик зурлык. Дискрет вакыйгаларның ешлыгы берәмлеге минус беренче дәрәҗәдә [[секунд]] ('''с&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;''', '''s&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;'''), әмма гамәлдә импульслар ешлыгын үлчәү өчен гадәттә [[Герц (үлчәү берәмлеге)|герц]]ны кулланалар.
== Әйләнү ешлыгы ==
Әйләнү ешлыгы — ул вакыт берәмлеге эчендә тулы әйләнүләр санына тигез физик зурлык. Әйләнү ешлыгы берәмлеге — минус беренче дәрәҗәдә секунд ('''с&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;''', '''s&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;'''), секундка әйләнү. Минутка әйләнү, сәгатенә әйләнү, һ.б. кебек берәмлекләр еш кулланыла.
== Ешлыкка бәйле башка зурлыклар ==
* '''Ешлыклар тасмасы киңлеге''' — &lt;math&gt;~f_{max} - f_{min}&lt;/math&gt;
* '''[[Ешлык интервалы]]''' — &lt;math&gt;~\log(f_{max}/f_{min})&lt;/math&gt;
* '''[[Ешлык девиациясе]]''' — &lt;math&gt;~ \Delta f / 2 &lt;/math&gt;
* '''[[Тирбәнешләр периоды|Период]]''' — &lt;math&gt;~1/f&lt;/math&gt;
* '''[[Дулкын озынлыгы]]''' — &lt;math&gt;~ {v}/f&lt;/math&gt;
* '''[[Почмакча тизлек]]''' (әйләнү тизлеге) — &lt;math&gt;~ d \phi / d t ;   2 \pi F_{BP.} &lt;/math&gt;
== Метрологик аспектлар ==
=== Үлчәүләр ===
* Ешлыкны үлчәү өчен төрле [[ешлык үлчәү җайланмалары]] кулланыла, шул исәптән: импульслар ешлыгын үлчәү өчен — электрон-исәп һәм конденсаторлы, спектраль компоненталарның ешлыкларын билгеләү өчен — резонанслы һәм гетеродин ешлык үлчәү җайланмалары һәм шулай ук [[Спектра анализаторы|спектр анализаторлары]] кулланыла.
* Бирелгән [[төгәллек]] белән ешлыкны кабатлау өчен төрле [[Физик зурлыкның үлчәме|үлчәмнәр]] кулланалар — [[Ешлык стандарты|ешлык стандартлары]] (югары төгәллек), [[Ешлык синтезаторы|ешлык синтезаторлары]], [[Үлчәгеч генератор|сигнал генераторлары]]н һ.б. кулланалар.
* Ешлыкларны [[ешлык компараторы]] ярдәмендә яки [[осциллограф]] ярдәмендә [[Лиссажу фигуралары]] буенча чагыштыралар.
=== Эталоннар ===
* [http://www.vniiftri.ru/ Вакыт берәмлекләре, ешлык һәм милли вакыт шкаласы беренчел дәүләт эталоны ГЭТ 1-98] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402082956/https://vniiftri.ru/ |date=2022-04-02 }} — [[ВНИИФТРИ]] оешмасында саклана
* '''Вакыт һәм ешлыкның икенчел эталоны ВЭТ 1-10-82''' — [[СНИИМ]] оешмасында Новосибирскта урнашкан
== Шулай ук карагыз ==
* [[Ешлыклар]]
* [[Спектр]]
* [[Ешлыклар диапазоны]]
* [[Ешлык үлчәү җайланмасы]]

== Әдәбият ==
* Финк Л. М. Сигналы, помехи, ошибки... — М.: Радио и связь, 1984
* '''Единицы физических величин'''. Бурдун Г. Д., Базакуца В. А. — Харьков: Вища школа, [[1984]]
* '''Справочник по физике'''. Яворский Б. М., Детлаф А. А. — М.: Наука, [[1981]]

== Сылтамалар ==
* [http://www.physdep.isu.ru/method/rtcs/Theory/spectrumfm.htm Радио Технические цепи и Сигналы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060720200707/http://www.physdep.isu.ru/method/rtcs/Theory/spectrumfm.htm |date=2006-07-20 }}
* [http://www.nsu.ru/matlab/MatLab_RU/communication/book3/index.asp.htm Очерк А. Б. Сергиенко «Аналоговая модуляция»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070319195720/http://www.nsu.ru/matlab/MatLab_RU/communication/book3/index.asp.htm |date=2007-03-19 }}
* [http://prodav.exponenta.ru/signals/index.html Сигналы и линейные системы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202202727/http://prodav.exponenta.ru/signals/index.html |date=2007-02-02 }}
* [http://foroff.phys.msu.su/phys/programs/nr1.htm ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ РАДИОТЕХНИКИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117132925/http://foroff.phys.msu.su/phys/programs/nr1.htm |date=2007-11-17 }}

{{Rq|stub}}

[[Төркем:Физик зурлыклар]]
[[Төркем:Дулкыннар теориясе]]
[[Төркем:Тибрәнешләр теориясе]]
[[Төркем:Радиотехника]]</text>
      <sha1>e0ig5pch7vdevnzo6ykpfcnvexsct1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габдулла Тукай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24998</id>
    <revision>
      <id>5839990</id>
      <parentid>5838184</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45163" sha1="6e56mxgswjkx1qmq6z5hoysolqq7ynt" xml:space="preserve">{{TwinCYR|Ğabdulla Tuqay}}
{{Шәхес
 | исем                = Габдулла Тукай
 | рәсем               = Tuqay portrait.jpg
  | рәсем_зурлыгы      =
  | alt                = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
  | рәсем язуы         =
 | тулы исем           = Тукай Габдулла Мөхәммәтгариф улы
 | һөнәр               = 
 | туу датасы          = 
 | туу җире            = 
 | гражданлык          = {{Россия империясе байрагы}}
 | милләт              = [[татар]]
 | үлем датасы         = 
 | үлем җире           = 
 | әти                 = Мөхәммәтгариф мулла
 | әни                 = Мәмдүдә
 | ир                  =
 | хатын               =
 | балалар             =
 | бүләк һәм премияләр =
 | сайт                = [http://gabdullatukay.ru/ Тукай сайты]
 | башка мәгълүмат     =
}}
{{Викиханә|Габдулла Тукай}}
{{Викиөзек}}
''{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Тукаев}}
'''Габдулла Мөхәммәтгариф улы Тукай''' (عبد الله محمد عارف اوغلی توقای) ('''«Тукай»''', '''«Апуш»''', ''Ğabdulla Tuqay''; {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — [[Татарлар|татар халкының]] бөек [[Шагыйрь|шагыйре]], [[татар әдәбияты]] классигы, әдәби тәнкыйтьче, [[публицист]], яңа заман татар әдәбиятына һәм әдәби теленә нигез салучыларның берсе.

== Биографиясе ==
{{Төп мәкалә|Габдулла Тукай биографиясе}}
=== Балачак ===
[[Файл:Х-М.Казаков._Кечкенә_Тукай.jpg|200px|thumb|left|''[[Хаҗиморат Казаков|Хаҗи-Морат Казаков]]''. «Кечкенә Тукай». ''[[1958 ел|1958]]'']]
Бөек [[шагыйрь]] Арча ягының [[Кушлавыч авылы]]нда [[1886 ел]]ның [[26 апрель|26 апрелендә]] (иске стиль буенча [[14 апрель]]дә) Мөхәммәтгариф мулла гаиләсендә дөньяга килә. Малай туып дүрт ай ярым үткәч, Мөхәммәтгариф хәзрәт үлеп китә. Тол калган Бибимәмдүдәне (Габдулланың әнисен) [[Сасна Пучинкәсе]] авылы мулласына кияүгә бирәләр. Бәләкәй Габдулланы авылның [[Шәрифә карчык|Шәрифә карчыгына]] вакытлыча асрамага калдыралар. Соңрак аны үз әнисе яңа гаиләсенә алдыра. Бер елдан соң, 1890 елның 18 нче гыйнварында, әнисе үлеп китә, һәм Габдулланы бабасы [[Өчиле]]гә алып китә. Ләкин бабасы алга таба Габдулланы асрау авыр булачагын аңлап баланы [[Казан]]га баручы бер ямщиккә утыртып билгесез сәфәргә озата. [[Печән базары]]на килгәч, халык арасыннан чыгып Мөхәммәтвәли абзый малайны үзләренә алып кайта. Әмма алар соңрак хатыны белән икесе дә авырып китәләр һәм Габдулланы яңадан Өчилегә озаталар. Бераздан соң малайны Кырлай исемле авылдан ир баласыз Сәгъди абзыйга уллыкка озаталар.

[[Рәсем:Tuqay motighi.jpg|left|200px|thumb|Камил Мотыйгый белән яшь Тукай, якынча [[1905 ел]]]]
2 елдан соң Кушлавыч авылының Бәдретдин исемле кешесе Тукайны эзләп таба да [[Уральск шәһәре|Уральскига]] алып китә.

=== Уральск чоры ===
[[1895 ел]]ның кышында 18 көнле юлдан соң тугыз яшьлек Апушны Уральскидагы татар бистәсенә сәүдәгәр Усманов Галиәскәр һәм аның хатыны Газизә йортына алып киләләр.

[[1905 ел|1905]]—[[1907 ел]]ларда Тукай бик кыю публицистик мәкаләләр белән чыгыш ясый.

Җизнәсе Галиәскәр вафат булганнан соң, Тукай [[Кызыл мәчет (Җаек)|Җаекның Кызыл мәчете]] каршындагы «Мотыйгия» мәдрәсәсенә күчеп килә.

«Мотыйгыя» мәдрәсәсе каршында рус мәктәбе эшләп килгән. Алдан Тукай рус телен үзләштергән. Монда Тукайның рус һәм чит ил әдәбиятына мәхәббәте уяна. Иҗат юлының башында ул&amp;nbsp;— укытучысы [[Мотыйгулла Төхфәтуллин]]ның улына ― Казанда [[Касыймия мәдрәсәсе|«Касыймия» мәдрәсәсендә]] укучы [[Камил Мотыйгый|Камил Төхфәтуллинга]] бурычлы. [[1905 ел]]дагы революцион күтәрелү чоры Камилгә [[«Фикер» газетасы|«Фикер»]] гәҗите, «Уклар» һәм «Новый век» журналын бастырырга мөмкинлек тудыра. Тукай бу басмаларда үзенең шигырьләрен киң җәмәгатьчелеккә чыгара.

Тукай өчъеллык рус мәктәбенә кереп укый башлый. [[Мәдрәсә]]дә гарәп, төрек, фарсы телләрен бик яхшы үзләштергән малай рус һәм [[Европа]] әдәбияты дөньясына чума.

[[Рәсем:Tuqay fiker.jpg|right|200px|thumb|[[1907 ел]]]]
[[1905 ел]]ның [[сентябрь|сентябрендә]] үк аның «Әлгасрелҗәдид» журналының [[реклама]] җыентыгында шигырьләре басыла. [[Ноябрь]]дә «Фикер» гәҗите чыга башлый. [[1906 ел]]ның июнендә  [[Уклар (журнал)|«Уклар»]] сатирик журнал дөнья күрә, Тукай анда фактик редактор булып эшли.

=== Казан чоры ===
[[1907 ел]]ның Тукай Казанга килә. Анда Тукай яңа дуслар таба: [[Фатих Әмирхан]], [[Хөсәен Ямашев]], [[Кәбир Бәкер]], В.Бәхтияров, [[Галиәсгар Камал]], [[Солтан Рахманкулов|Солтан Рахманколый]], [[Гафур Коләхмәтов]], [[Сәгыйть Сүнчәләй]]. Габдулла үзе теләгән әдәбият, [[журналистика]] өлкәсенә чума.

[[1910 ел]]ның башында журналист [[Әхмәт Урманчиев]] редакторлыгында сатирик журнал «[[Ялт-Йолт (журнал)|Ялт-йолт]]» чыга башлый, анда Тукайның сатирик әсәрләренең бик күбесе басыла. Тукай «[[Шәрык клубы]]» программасындагы кичәләрдә концертлар, лекцияләрне оештыруда Г.&amp;nbsp;Коләхмәтов, Ф.&amp;nbsp;Әмирхан, Ф.&amp;nbsp;Агеев, С.&amp;nbsp;Рахманколый белән бергә эшли. [[1910 ел]]ның [[15 апрель|15 апрелендә]] Шәрык клубында халык иҗаты буенча лекция укый.

[[Рәсем:Тукай кабере.jpg|right|150px|thumb|Тукай кабере {{coord|55.760223|49.106168}}]]
[[1913 ел]]ның башында шагыйрьнең сәламәтлеге бик нык какшый. Ләкин ул иҗат эшен туктатмый.

[[1913 ел]]ның [[15 апрель|15 апрелендә]] (иске стиль буенча [[2 апрель|2 апреле]]) бөек шагыйрь Габдулла Тукайның гомере өзелә.

== Әдәбият ==
''Төп мәкаләләр: [[Тукай шигърияте]], [[Тукай әдәбияты]]''

«Туган тел» шигъре асыл нөсхәдә:

'''''طوغان تل'''''

''!ای طوغان تل، ای ماطور تل، ئه‌‌تکه‌م، ئه‌نکه‌منڭ تلی''

''.دنیاده کوب نرسه بلدم، سین طوغان تل آرقلی''

''،ایڭ ئلك بو تل بله‌ن ئه‌نکه‌م بیشکده کویلگان''

''.آنناری تونلر بویی ئه‌بکه‌م حکایت سویلگان''

''ای توغان تل! هر وقتده یاردمڭ برلن سینڭ''

''.کچکنه‌دن آڭلاشلغان شادلغم، قایغم مینم''

'':ای طوغان تل! سینده بولغان ايڭ ئلك قیلفان دعام''

''«.یارلقاغل دیب اوزم هم ئه‌تکه‌م، ئه‌نکه‌منی خدام»''

Габдулла Тукайның матбугатта басылган беренче шигыре&amp;nbsp;— «''Мужик йокысы''» [[рус]] шагыйре Алексей Кольцовның (1809—1842) «''Что ты'' ''спишь, мужичок?''» (1839) шигыренә тәкълид итеп (ияреп) язылган. Тукай варианты [[Җаек]]та [[Камил Мотыйгый]]-Төхфәтуллин тарафыннан нәшер ителүче «[[Фикер (журнал)|Фикер]]» журналында [[1905 ел]]ның [[26 ноябрь|26 ноябрендә]] басыла.&lt;ref&gt;''Тукайга кадәр әлеге шигырьне Касыйм Бикколов «Нәмүнәи тәрәккый» (1904) җыентыгында тәрҗемә итеп бастырган була.''&lt;/ref&gt;

Тукай кыска гына иҗат гомерендә 350&amp;nbsp;шигырь, 107&amp;nbsp;мәсәл һәм балалар өчен хикәяләр, 130&amp;nbsp;мәкалә һәм фельетон яза. Еллар буенча бүлсәң, түбәндәге саннар килеп чыга (''баштагы сан шигырьләр , икенче сан&amp;nbsp;— мәкаләләр''): [[1905 ел|1905]]&amp;nbsp;— 5/-(мәкалә юк), [[1906 ел|1906]]&amp;nbsp;— 34/43, 1907&amp;nbsp;— 38/6, [[1908 ел|1908]]&amp;nbsp;— 60/13, [[1909 ел|1909]]&amp;nbsp;— 45/9, [[1910 ел|1910]]&amp;nbsp;— 70/17, [[1911 ел|1911]]&amp;nbsp;— 28/12, [[1912 ел|1912]]&amp;nbsp;— 48/11, [[1913 ел|1913]]&amp;nbsp;— 16/8''.&lt;ref&gt;Санау өчен Габдулла Тукайның [[1955 ел|1955]]—[[1956 ел]]да Г.&amp;nbsp;Халит ред. чыккан 4 томлыгы файдаланылган''&lt;/ref&gt;

Соңгы язган әсәре&amp;nbsp;— 4 юллык «[[Мәктәп (шигырь)|''Мәктәп'']]» шигыре булган. [[Казан]]да [[Клячкин шифаханәсе|Клячкин хастаханәсендә]] ятканда, вафатына 4 көн кала, [[1913 ел]]ның [[28 март]]ында яза. Әлеге «Мәктәп»не һәм тагын 3 шигырен, вафатыннан соң ук, «[[Аң (журнал)|Аң]]» журналы бастырып чыгара.&lt;ref&gt;М.&amp;nbsp;Фридерих. Габдулла Тукай как объект идеологической борьбы. К: [[Татарстан китап нәшрияты|ТКН]], 2011, 104-105 б.ISBN 978-5-298-02085-5&lt;/ref&gt;

=== Тукайның үзе исән чагында нәшер ителгән китаплары ===
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Г.Тукаев шигырьләре. Беренче кыйсем
 |оригинал      = («Шигырьләр көтепханәсе»ннән 3-нче дәфтәр)
 |сылтама       = 
 |басма         = 1 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = Шәрәф матбагасы
 |ел            = 1907 ел (15 ноябрь)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 48
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Габдулла Тукаев шигырьләре. Икенче кыйсем
 |оригинал      = («Шигырьләр көтепханәсе»ннән 4-нче дәфтәр).
 |сылтама       = 
 |басма         = 2-нче
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = Шәрәф матбагасы
 |ел            = 1908 ел (8 гыйнвар) &lt;ref&gt;титул битендә ялгыш 1907 ел дип күрсәтелгән&lt;/ref&gt;
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 56 
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = [[Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш]]
 |оригинал      = («Шигырьләр көтепханәсеннән 7-нче дәфтәр)
 |сылтама       = 
 |басма         = 1-нче
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = И.Н.Харитонов лито-типографиясе &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;тышлыкның 4 битендә Шәрәф типографиясе дип куелган&lt;/ref&gt;
 |ел            = 1908 ел (22 октябрь) &lt;ref&gt;титул битендә күрсәтелмәгән&lt;/ref&gt;
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 22
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = [[Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш]]
 |оригинал      = («Шигырьләр көтепханәсеннән 7-нче дәфтәр)
 |сылтама       = 
 |басма         = 2-нче
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = [[И.Н. Харитонов лито-типографиясе]] &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
 |ел            = 1908 ел (декабрь)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 22
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Җуаныч
 |оригинал      = («Мәктәп мөкяфәте»ннән беренче китап)
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = рәсемле
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе, И.Н.Харитонов матбагасы
 |ел            = 1908 ел
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 19 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Алтын әтәч
 |оригинал      = («Мәктәп мөкяфәте»ннән икенче китап)
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = рәсемле
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе, И.Н.Харитонов матбагасы
 |ел            = 1908 ел (14 ноябрь) &lt;ref&gt;тышлыкта 1909 ел&lt;/ref&gt;
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 48 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Габдулла Тукаев диваны
 |оригинал      = («Шигырьләр көтепханәсеннән» 8-нче дәфтәр)
 |сылтама       = 
 |басма         = 3
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Гасыр» көтепханәсе, И.Н.Харитонов лито-типографиясе
 |ел            = 1909 &lt;ref&gt;тышлыкта елы юк&lt;/ref&gt;
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 48 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Алтын әтәч
 |оригинал      = («Мәктәп мөкяфәте»ннән икенче китап)
 |сылтама       = 
 |басма         = 2
 |җаваплы       = рәсемле
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе, [[И.Н. Харитонов матбагасы]]
 |ел            = 1909 ел
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 18 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Габдулла Тукаев шигырьләре. Беренче кыйсем
 |оригинал      = («Шигырь көтепханәсеннән» 3-нче дәфтәр)
 |сылтама       = 
 |басма         = 2
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Үрнәк» матбагасы
 |ел            = 1909 ел (6 март)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 48 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Габдулла Тукаев шигырьләре. Икенче кыйсем
 |оригинал      = («Шигырь көтепханәсеннән» 4-нче дәфтәр)
 |сылтама       = 
 |басма         = 2
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Үрнәк» матбагасы
 |ел            = 1909 ел (11 март)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 48 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Энҗе бөртекләре
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Мәгариф» көтепханәсе, «Үрнәк» матбагасы
 |ел            = 1909 ел (26 март)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 72 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Яңа кыйраәт. Әдәбияттан дәреслек-хрестоматия
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 1
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Үрнәк» матбагасы
 |ел            = 1909 ел (3 сентябрь)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 72 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Әдәбият
 |оригинал      = («Шигырь көтепханәсеннән» 10-нчы дәфтәр)
 |сылтама       = 
 |басма         = 1
 |җаваплы       = Г.Тукайның фотосурәте белән
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Үрнәк» матбагасы
 |ел            = 1909 ел (27 октябрь)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 30 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = [[Исемдә калганнар]]
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = Тукай рәсеме белән
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Үрнәк» матбагасы
 |ел            = 1909 ел (12 ноябрь)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 38 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Балалар күңеле. Беренче җөзьә
 |оригинал      = Ибтидаи мәктәпләр өчен шигырьләр мәҗмугасе
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе, И.Н.Харитонов лито-типографиясе
 |ел            = 1909 ел (23 ноябрь) &lt;ref&gt;тышлыкта 1910 ел&lt;/ref&gt;
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 32 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Күңелле сәхифәләр
 |оригинал      = («Мәктәп мөкафяте»ннән 4-нче китап)
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе
 |ел            = 1910 ел (12 апрель)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 16 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Халык моңнары
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = җыючысы: Шүрәле
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе, «Милләт» матбагасы
 |ел            = 1910 ел (29 ноябрь)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 24 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Халык әдәбияты
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе, И.Н.Харитонов лито-типографиясе
 |ел            = 1910 ел (20 июнь)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 43
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Әдәбият
 |оригинал      = (Шигырьләр көтепханәсе»ннән 10-нчы дәфтәр)
 |сылтама       = 
 |басма         = 2
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Мәгариф» көтепханәсе
 |ел            = 1910 ел (9 июль)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 30
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Яңа кыйраәт
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = үзгәртелгән, өстәлгән 2
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Үрнәк» матбагасы
 |ел            = 1910 ел (5 октябрь)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 56
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Балалар күңеле
 |оригинал      = Мәктәптә милли әдәбият дәресләре. Әдәбияттан хрестоматия.
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Мәгариф» көтепханәсе, «Үрнәк» матбагасы
 |ел            = 1910 ел (18 декабрь) &lt;ref&gt;тышлыкта 1911 ел&lt;/ref&gt;
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 144
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Күңел җимешләре
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе, И.Н.Харитонов лито-типографиясе
 |ел            = 1911 ел (26 март) 
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 46
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Мияубикә
 |оригинал      = «Мәктәп көтепханәсе»ннән 1-нче китап
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе, И.Н.Харитонов лито-типографиясе
 |ел            = 1911 ел (12 июнь) 
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 144
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Яшен ташлары. Беренче җөзьә
 |оригинал      =
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = авторы:Шүрәле, нашире:Су анасы
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Өмид» матбагасы
 |ел            = 1911 (1 август) 
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 23
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Балалар күңеле. Беренче кыйсем
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 2
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе
 |ел            = 1911 ел (23 ноябрь)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 32
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Яшен ташлары. Икенче җөзьә
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = авторы:Шүрәле, нашире:Су анасы
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Өмид» матбагасы
 |ел            = 1912 ел 
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 24
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Балалар күңеле. Икенче кыйсем
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Өмид» матбагасы
 |ел            = 1912 ел (11 февраль)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 32
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Яшен ташлары. Беренче җөзьә
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 2
 |җаваплы       = авторы:Шүрәле, нашире:Су анасы
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Өмид» матбагасы
 |ел            = 1912 ел 
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 23
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Сабитның укырга өйрәнүе &lt;ref&gt;И.Н.Харитоновның «Татар әлифбасы»на кушымта&lt;/ref&gt;
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = И.Н.Харитонов типографиясе
 |ел            = 1912 ел (17 май)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 8 
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Халык моңнары
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 2
 |җаваплы       = җыючысы: Шүрәле
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе
 |ел            = 1912 ел (25 май)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 24 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Халык әдәбияты
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 2
 |җаваплы       = җыючысы: Шүрәле
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Сабах» көтепханәсе, «Өмид» матбагасы
 |ел            = 1912 ел (25 май)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 38 б.
 |isbn          = 
}}
# {{китап
 |автор         = 
 |бүлек         = 
 |башлык        = Җан азыклары &lt;ref&gt;Соңгы шигырЬ мәҗмугасе&lt;/ref&gt; 
 |оригинал      = 
 |сылтама       = 
 |басма         = 
 |җаваплы       = 
 |урын          = Казан
 |нәшрият       = «Мәгариф» көтепханәсе, Л.П.Антонов матбагасы
 |ел            = 1912 ел (30 декабрь)
 |том           = 
 |бит           = 
 |битләр        = 48 б.
 |isbn          = 
}}
&lt;!--чавашвикидә
[[Рәсем:Cov harab-shurale1979.jpg|thumb|«Шүрәле» арап телендә]]
--&gt;
== Габдулла Тукай истәлеге ==
[[Рәсем:Metro Tukay.jpg|right|200px|thumb|Габдулла Тукай мәйданы станциясендә мозаика]]
Габдулла Тукай истәлегенә күп объектлар, әдәби һәм мәдәни чаралар, оешмалар аның исемен йөртә. Шуларның арасында:
* [[Габдулла Тукай исемендәге Татарстан дәүләт премиясе]].
* [[Татарстан]]ның [[Тукай районы]].
* [[Казан]] шәһәренең [[Тукай мәйданы (Казан)|Габдулла Тукай үзәк мәйданы]].
* [[Казан]] шәһәренең Габдулла Тукай скверы.
* [[Казан]] шәһәренең [[Габдулла Тукай урамы (Казан)|Габдулла Тукай урамы]].
* [[Уфа]] шәһәрендә [[Габдулла Тукай урамы (Уфа)|Тукай урамы]], [[Габдулла Тукай мәйданы (Уфа)|Тукай мәйданы]]&lt;ref&gt;[https://kulturarb.ru/ru/news/v-ufe-poyavitsya-ploshhad-tukaya В Уфе появится площадь Тукая.] kulturarb.ru, 12.02.2020{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ташкәнт]] шәһәрендә Тукай урамы (2013 елдан Дилбәнд урамы)&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=https://daryo.uz/2013/01/14/toshkentda-bazi-kocha-va-mahallalarning-nomi-ozgardi-toliq-royxat |access-date=2018-09-30 |archive-date=2022-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210094630/https://daryo.uz/2013/01/14/toshkentda-bazi-kocha-va-mahallalarning-nomi-ozgardi-toliq-royxat |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Нөкес]] шәһәрендә Тукай урамы.
* [[Әнкара]] шәһәрендә Тукай урамы.
* [[Истанбул]] шәһәрендә Тукай паркы.
* [[Казан метросы]]ның [[Тукай мәйданы (метро станциясе)|Габдулла Тукай мәйданы станциясе]].
* [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]].
* [[Җаек]] шәһәрендә (Уральск) Тукай исемендәге типография.
* [[Татарстан]]ның [[Чирмешән районы]]нда «Тукай» коллектив хуҗалыгы булган.
* «Поэт Габдулла Тукай»&amp;nbsp;— 305 м проектлы туристик теплоходы Иделдә һәм Чулманда йөри.
* [[ТЮРКСОЙ]] 2011 елны Тукай елы дип игълан итте.
* [[Кардәш каләмнәр (журнал)|«Кардәш каләмнәр»]] журналының [[2016 ел]]ның [[апрель]] ае саны Габдулла Тукайның 130 еллык юбилее уңаеннан оештырылган&lt;ref&gt;[http://turk.addnt.ru/vypusk-zhurnala-sobratya-po-peru-karde/   Выпуск журнала «Собратья по перу» («Kardeş Kalemler»).] Казанның «Анадолу» төрек милли-мәдәни мохтарияте. [[Татарстан халыклары Ассамблеясы]] сайты {{ref-ru}}{{ref-tt}}{{ref-tr}}&lt;/ref&gt;.
* [[2024 ел]]да {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ростсельмаш|Ростсельмаш|d|Q2167923}} ААҖның 95 еллык юбилее уңаеннан Татарстан өчен чыгарылган RSM 161 комбайнына «Габдулла Тукай» исеме бирелгән&lt;ref&gt;[https://agro.tatarstan.ru/index.htm/news/2363100.htm  Комбайн для Республики Татарстан назван в честь народного поэта Габдуллы Тукая.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126115552/https://agro.tatarstan.ru/index.htm/news/2363100.htm |date=2024-11-26 }} Министерство сельского хозяйства и продовольствия Республики Татарстан, 25.11.2024&lt;/ref&gt;.
* 2026 елда [[Пермь крае]] [[Көңгер районы]]ның {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Тор-Түз|Тор-Түз|d|Q28527101}} (Усть-Турка) авылы урта мәктәбенә исеме бирелгән&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/perm-kraenda-tor-tuz-urta-maktabena-tukai-isemen-biruga-bagyslangan-tantanaly-cara-uzdy-5922792   Пермь краенда Тор-Түз урта мәктәбенә Тукай исемен бирүгә багышланган тантаналы чара узды.] [[Татар-информ]], 27.04.2026&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://vk.ru/wall-173902364_2100  24 апреля в Усть-Туркской средней школе Кунгурского района прошел большой праздник.] Постпредство РТ в Свердловской  области Вконтакте, 27.04.2026&lt;/ref&gt;.

== Тукайга һәйкәлләр ==
{{төп мәкалә|Габдулла Тукай һәйкәле}}
Тукайга һәйкәлләр [[Казан]]да ([[Габдулла Тукай һәйкәле (Пушкин урамы, Казан)|Тукай скверында]] һәм [[Габдулла Тукай һәйкәле (Театр урамы, Казан)|опера-балет театр янында]]), [[Габдулла Тукай һәйкәле (Яр Чаллы)|Чаллыда]], [[Габдулла Тукай һәйкәле (Түбән Кама, 1991)|Түбән Камада]], [[Габдулла Тукай һәйкәле (Уфа)|Уфада]], [[Петербург]]да, [[Мәскәү]]дә, [[Җаек]]та, [[Әнкара]]да ([[Төркия]]) бар.
== Тукай музейлары ==
{{төп мәкалә|Габдулла Тукай музее (мәгънәләр)}}
* [[1971 ел|1971]] — [[Габдулла Тукай музей комплексы (Яңа Кырлай)|Габдулла Тукай музей комплексы]] ([[Яңа Кырлай]]).
* [[1986 ел|1986]] — [[Тукай музее (Казан)|Тукай музее]]  ([[Казан]], [[Шәмил йорты|Шамил йорты]]).
* [[1996 ел|1996]] — [[Тукаевлар музей-йорты (Кушлавыч)|Тукаевлар музей-йорты]] ([[Кушлавыч]]).
* [[2006 ел|2006]] — [[Габдулла Тукай музее (Җаек)|Габдулла Тукай музее]] ([[Җаек (шәһәр)|Җаек]], Казакъстан).

== Әдәби әсәрләр ==
* «Тукай» романы&amp;nbsp;— Әхмәт Фәйзи
* «Кечкенә Апуш» повесте&amp;nbsp;— [[Әхмәт Фәйзи]]
* «Тукай турында хикәяләр» (җыентык)&amp;nbsp;— [[Ибраһим Нуруллин]]
* «Тукай Петербургта»&amp;nbsp;— Ибраһим Нуруллин
* Башка әдипләрнең күпсанлы пьеса, шигырь, хикәяләре.

== Тукай музыкада ==
* «[[Тукай маршы]]»&amp;nbsp;— [[Заһидулла Яруллин]]
* [[«Шүрәле» балеты]]&amp;nbsp;— [[Фәрит Яруллин]]
* «[[Кисекбаш (балет)|Кисекбаш]]» балеты&amp;nbsp;— [[Рәшит Гобәйдуллин]]
* «[[Су анасы (балет)|Алтын тарак]]» балеты&amp;nbsp;— [[Әнвәр Бакиров]]
* «[[Шагыйрь мәхәббәте]]» операсы&amp;nbsp;— [[Резеда Ахиярова]] һәм [[Ренат Харис]]
* [[Тукай аһәңнәре (вокаль-симфоник поэма)|«Тукай аһәңнәре»]] — [[Алмаз Монасыйпов]]ның вокаль-симфоник поэмасы (1975).

== Тукай театрда&lt;ref&gt;{{Citation |title=Халыкара театр көненә – “Тукай образы – сәхнәдә” кичәсе |url=http://tat.tatar-inform.ru/news/2011/03/23/64578/ |access-date=2011-04-03 |archive-date=2015-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150920020044/http://tat.tatar-inform.ru/news/2011/03/23/64578/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ==
* [[Әхмәт Фәйзи]]нең «Тукай» трагедиясе:
** [[Камал III]]
** [[Ибраһим Гафуров (1910)|Ибраһим Гафуров]]
** [[Дамир Хәйруллин]]
** [[Наил Дунай]]
* [[Туфан Миңнуллин]]ның «Без китәбез, сез каласыз» пьесасы:
** [[Илдус Әхмәтҗанов]]
** [[Рамил Төхфәтуллин]]
* «Печән базары» спектакле:
** [[Марсель Мәхмүтов]]
** [[Илфат Камалиев]]
** [[Фәнис Кәлимулин]]

== Габдулла Тукай бүген ==
[[Рәсем:Tuqay signature.jpg|right|200px|thumb|Тукай имзасы]]
Бөек шагыйрь туган көне&amp;nbsp;— [[26 апрель]]&amp;nbsp;— [[Татарстан]]да туган тел көне буларак игълан ителде. Шул көнне, [[Татар Дәүләт Опера һәм Балет театры]] янында урнашкан [[Габдулла Тукай һәйкәле (Театр урамы, Казан)|Габдулла Тукай һәйкәле]] янында мәдәни чаралар үтәләр.

=== Шигърият сүзлеге ===
Казан Университеты Галимнәре белән Габдулла Тукай кулланган сүзләрдән белешмәле интернет-сүзлек әзерләнде. Сүзлектә 411 шигыйрь 45899 сүз белән. Белешмәле сүзлек Г. Тукайның компьютер фонды нигезләнеп эшләнелде. Шигъри фонды бөтен академик нәшер ителгән әсәрләрен ала. Текстотека нигезендә  1985-1986 елларда [[Тел, әдәбият һәм тарих институты|КФАН СССР Г. Ибраһимов тел, әдәбият һәм тарих Институты]] әзерләгән 5 томлык Габдулла Тукай иҗаты ята.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;'''ЯЗЫК ПОЭЗИИ Г. ТУКАЯ. ИНТЕРНЕТ-СЛОВАРЬ'''

№1(2) 2010ел. 106 бите ЖУРНАЛ:РОССИЙСКАЯ ТЮРКОЛОГИЯ&lt;/ref&gt;  Сүзлек-белешмәнең мүәлифләре К. Р. Калиуллин һәм Р. М. Каримуллина. Икеседә Казан Университетының Теоретик һәм прикладной лингвистика мөгалимләре булып торалар. Шигрият сүзлеге белән Казан Универсететының сайтында [https://klf.ksu.ru/tukay klf.ksu.ru/tukay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721042939/http://www.klf.ksu.ru/tukay/ |date=2012-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721042939/http://www.klf.ksu.ru/tukay/ |date=2012-07-21 }}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Г. Тукай премиясе???

== Сылтамалар ==
{{Портал|Габдулла Тукай}}
{{Навигация
|Тема         = Габдулла Тукай
|Портал       = 
|Викисүзлек   =
|Викикитапханә = Габдулла Тукай
|Викиөзек     = 
|Викитека     = 
|Викикүренеш  = 
|Викияңалыклар= 
|Викиҗыентык  = Ğabdulla Tuqay
|Метавики     =
|Проект       = Габдулла Тукай
}}
* [http://www.gabdullatukay.ru/tat/ Габдулла Тукай сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://tukay.ucoz.ru/ Габдулла Тукайга багышланган рәсми булмаган сайт]
* [http://kitapxane.at.tt/autors/tuqay/ Китапханәдә әсәрләр]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://kitapxane.at.tt/authors/tuqay/isemdae_qalghannar Габдулла Тукайның автобиографиясе: Исемдә калганнар]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://shigriyat.ru/autors/autor.aspx?name=tukai Габдулла Тукай әсәрләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312063427/http://shigriyat.ru/autors/autor.aspx?name=tukai |date=2007-03-12 }}
* [http://tashlar.narod.ru/photo/tatarlar/tukay-gabdulla.htm Габдулла Тукай кабере]
* [http://karaakkosh.com/stihi-gabdulla-tukay_tt.html Габдулла Тукай — Шагыйрьләр. Поэмалар. Әкиятләр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416183256/http://karaakkosh.com/stihi-gabdulla-tukay_tt.html |date=2016-04-16 }}
* Габдулла Тукай — [[Татарстан китап нәшрияте аудиокитаплары]]:
*# {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Габдулла Тукай | башлык = Кәҗә белән Сарык  | серия = аудиоязма | файл = 106362 }}
*# {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Габдулла Тукай | башлык = Су анасы  | серия = аудиоязма | файл = 106360 }}
*# {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Габдулла Тукай | башлык = Хикәяләр  | серия = аудиоязма | файл = gabdulla-tuqay-shigyrlar }}
*# {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Габдулла Тукай | башлык = Шүрәле  | серия = аудиоязма | файл = 106369 }}
*# {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Габдулла Тукай | башлык = Япон хикәяте  | серия = аудиоязма | файл = 106361 }}

== Шулай ук карагыз ==
{{Викиөзек}}
&lt;ul&gt;{{#invoke:wd|properties|linked|qualifier|references|P1038|P1039|format=&lt;li&gt;%p[%r][ (%q)] &lt;/li&gt;}}&lt;/ul&gt;
* [[Тукай музее (Казан)]]
*[[Сәйф Сараи]]
*[[Котб]]
*[[Хисам Кятиб]]
*[[Казтуган]]
*[[Хөсәен Ямашев]]
*[[Мифтахетдин Акмулла|Акмулла]]
*[[Гали Чокрый|Гали Чокырый]]
*[[Дәрдемәнд]]
* [[Александр Поль (1876)|Александр Поль]], Петербург табибы.
* [[Шакир Мөхәммәдъяров]]
{{Портал|Шәхесләр|Шигърият|Татарстан}}

== Искәрмәләр ==
{{reflist}}

== Тышкы сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

{{Яхшы мәкалә}}
{{Габдулла Тукай}}

{{DEFAULTSORT:Тукай, Габдулла}}
[[Төркем:Габдулла Тукай]]
[[Төркем:Татар шагыйрьләре]]
[[Төркем:Россия империясе шагыйрьләре]]
[[Төркем:XX гасыр шагыйрьләре]]</text>
      <sha1>6e56mxgswjkx1qmq6z5hoysolqq7ynt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Һинд-аурупа телләре</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25661</id>
    <revision>
      <id>5839961</id>
      <parentid>3819074</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T13:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27501-78</username>
        <id>60735</id>
      </contributor>
      <origin>5839961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5220" sha1="c9fknp7d63yti1mnjgr4jbs73a9qije" xml:space="preserve">{{тел
|исем= Һинд-европа телләре
|үзисем=гаилә
|төс= PaleGreen
|илләр= [[Европа]] илләре, [[АКШ]], [[Канада]], [[Австралия]] һ. б.
|төбәкләр= [[Рәсем:IE countries.svg|300px]]
|сөйләшүче= 2,7 млрд &lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=family Ethnologue list of language families] Ethnologue.com {{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|дәрәҗә=
|классификация=
|рәсми тел=
|идарә=
|iso1=–
|iso2=
|iso3=
|sil=
}}
'''Һинд-аурупа телләре''' — дөньяда иң зур [[Телләрнең генетик классификациясе|телләр гаиләсе]]. [[Антарктида]]дан кала [[Җир]]нең барлык [[кыйтга]]ларында таралган. Сөйләшүчеләр саны 2,5 миллиардтан артык.

== Исем ==
'''Һинд-аурупа телләре''' ({{lang-en|Indo-European languages}}) терминын беренче тапкыр [[1813 ел]]да [[Томас Юнг]] кулланган. [[Алман теле|Алмантелле]] әдәбиятта еш кына '''һинд-герман телләре''' ({{lang-de|indogermanische Sprachen}}) сүзтезмәсе очрый.

== Телләр ==
=== [[Һинд-иран телләре]] ===
==== [[Иран телләре]] ====
==== [[Һинд-ариан телләре]] ====
==== [[Нуристаник телләре]] ====
=== [[Грек-фригий-әрмән телләре]] ===
=== [[Палеобалкан телләре]] ===
=== [[Балт-славян телләре]] ===
==== [[Славян телләре]] ====
==== [[Балтыйк телләре]] ====
=== [[Герман телләре]] ===
==== Көнчыгыш герман төркеме (үле) ====
* [[Гот теле]] (үле)
* Кырым-гот теле (үле)
* Вандал теле (үле)
* Бургунди теле (үле)
==== [[Скандинав телләре|Төньяк герман (скандинав) төркеме]] ====
* Көнбатыш скандинав телләре
** [[Исланд теле]]
** [[Фарер теле]]
** [[Дат теле]]
** [[Норвег теле]]
** [[Норн теле]] (үле)
** [[Борынгы исланд теле]] (үле)
** [[Борынгы дат теле]] (үле)
** [[Борынгы норвег теле]] (үле)
* Көнчыгыш скандинав телләре
** [[Швед теле]]
** [[Гутний теле]]
** [[Борынгы швед теле]] (үле)
** [[Борынгы гутний теле]] (үле)
==== [[Көнбатыш герман телләре|Көнбатыш герман төркеме]] ====
* Инглиз-фриз төркемчәсе
** [[Инглиз теле]]
** [[Фриз теле]]
** [[Шотланд теле]]
** [[Борынгы инглиз теле]] (үле)
** [[Аллеман теле]] (үле)
** [[Борынгы фриз теле]] (үле)
** [[Йола теле]] (үле)
* Түбән алман төркемчәсе
** [[Нидерланд теле]]
** [[Түбән алман теле]]
** [[Африкаанс]]
** [[Норманд теле]] (үле)
** [[Борынгы сакс теле]] (үле)
* Югары алман төркемчәсе
** [[Алман теле]]
** [[Идиш теле]]

=== [[Италий телләре]] ===
==== Сабель төркеме (үле) ====
* [[Сабин теле]] (үле)

==== Оск-умбр төркеме (үле) ====
* [[Оск теле]] (үле)
* [[Умбр теле]] (үле)

==== Латин-фалиск төркеме ====
* [[Фалиск теле]] (үле)
* [[Латин теле]] (үле). Латин теленнән [[роман телләре]] барлыкка килә:

===== [[Роман телләре]] =====
* [[Балкан-роман төркеме]]
** [[Аромун теле]]
** [[Истрорумын теле]]
** [[Меглен-румын теле]]
** [[Румын теле]]
** [[Молдав теле]]
* Далматин төркеме (үле)
** [[Далматин теле]] (үле)
* [[Галл-роман төркеме]]
** [[Француз теле]]
** [[Норманд теле]] һәм [[инглиз-норманд теле]]
** [[Каталан теле]]
** [[Провансаль теле]]
* [[Ибер-роман төркеме]]
** [[Испан теле]]
** [[Португаль теле]]
** [[Галисий теле]]
** [[Сефард теле]]
* [[Италий-роман төркеме]]
** [[Итальян теле]]
** [[Сардин теле]]
** [[Истророман теле]]
* [[Рето-роман төркеме]]
** [[Ретороман теле]]
** [[Фриуль теле]]
** [[Ладин теле]]

=== [[Кельт телләре]] ===

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Тел|Тел белеме}}
* [[Дөнья телләре]]
* [[Телләрнең генетик классификациясе]]

[[Төркем:Һинд-аурупа телләре| ]]
[[Төркем:Авразия телләре]]</text>
      <sha1>c9fknp7d63yti1mnjgr4jbs73a9qije</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гамбия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27076</id>
    <revision>
      <id>5840004</id>
      <parentid>5516590</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5923" sha1="10l58crd35rkvxm7ade79q8pp2enqby" xml:space="preserve">{{ФГОС.wiki (2021)}}
{{УК}}
'''Га́мбия''' ({{lang-en|The Gambia}}, {{IPA|[ˈɡæmbiə]}}), '''Гамбия Җөмһүрияте''' ({{lang-en|Republic of The Gambia}}) — [[Көнбатыш Африка]]да урнашкан [[дәүләт]]. [[Африка]]ның [[кыйтга]] өлешендә иң кечкенә [[ил]]. Төньяк, көнчыгыш һәм көньякта [[Сенегал]] белән чиктәш, көнбатышта [[Атлантик океан]] белән юыла. [[1965 ел]]ның [[18 февраль|18 февралендә]] [[Бөекбритания]]дән бәйсезлек алып, [[Милләтләр Дуслыгы]]на керә. Дәүләт [[башкала]]сы — [[Банжул]].
== Демография ==
Халык саны 1 700 000 кеше тәшкил итә. Шуның 99 % — африканнар. 

[[2020 ел]]га ― 2, 2 млн кеше.
== Дин ==
{{төп мәкалә|Гамбиядә ислам}}
[[Файл:Faji Kunda mosque.jpg|200px|thumb|left|Фаҗи Кунда мәчете]]
Гамбия Конституциясенең 25нче {{comment|маддәсе|статьясы}} гражданнарның теләсә нинди динне үз теләге белән тоту хокукларын яклый &lt;ref name=&quot;chap4con&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.commonlii.org/gm/legis/const/1997/5.html |title= CHAPTER IV – PROTECTION OF FUNDAMENTAL RIGHTS AND FREEDOMS |access-date= 14 January 2009 |year= 1997 |work= Constitution of the Republic of the Gambia |archive-url= https://web.archive.org/web/20081212164817/http://www.commonlii.org/gm/legis/const/1997/5.html |archive-date= 12 December 2008 |url-status= live |df= dmy-all |quote= 25. Freedom of speech, conscience, assembly, association and movement &lt;br /&gt; (1) Every person shall have the right to - [...] (c) freedom to practice any religion and to manifest such practice; |accessdate= 2021-11-20 |archivedate= 2008-12-12 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20081212164817/http://www.commonlii.org/gm/legis/const/1997/5.html }}&lt;/ref&gt;. Ил халкының (2,2 млн кеше, [[2020 ел]]га) 96 % ы&lt;ref name=&quot;CIATONGA&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gambia-the/|title= Africa :: GAMBIA, THE|publisher= CIA The World Factbook|accessdate= 2021-11-20|archivedate= 2021-04-03|archiveurl= https://web.archive.org/web/20210403011250/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gambia-the/}}&lt;/ref&gt; [[Мәлики мәзһәбе]]ндәге [[сөнни]] [[мөселманнар]] &lt;ref name=&quot;irfr07&quot;&gt;{{cite web |url= https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90099.htm |title= Gambia, The |access-date= 14 January 2009 |date= 14 September 2007 |work= International Religious Freedom Report 2007 |publisher= Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |df= dmy-all }}&lt;/ref&gt;. [[Шигый]] мөселманнарның күпчелеге ― [[Ливан]]нан һәм башка гарәп илләреннән күчеп килгән [[мөһаҗир]]ләр &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://wow.gm/africa/gambia/article/2008/6/23/shia-presence-in-gambia |title= Shia Presence in Gambia |publisher= Wow.gm |access-date= 7 October 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130914182148/http://wow.gm/africa/gambia/article/2008/6/23/shia-presence-in-gambia |archive-date= 14 September 2013 |url-status= live |df= dmy-all |accessdate= 2021-11-20 |archivedate= 2013-09-14 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130914182148/http://wow.gm/africa/gambia/article/2008/6/23/shia-presence-in-gambia }}&lt;/ref&gt;. Гамбиянең ислам тарафдарлары арасында шулай ук [[әхмәдия]]челәр бар, [[суфичылык]] йогынтысы сизелә. [[Ураза бәйрәме]] һәм [[Корбан бәйрәме]] кебек төп мөселман бәйрәмнәре вакытында Гамбиядәге бөтен [[сәүдәгәр|сәүдә эшчәнлеге]] туктала диярлек. Җирле {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Серер дине|серер дине|en|Serer religion}} Гамбия мөселман җәмгыятендә шактый эз калдырган: «Тобаски», «Гамо», «Корите» һәм «Вери Кор» кебек җирле мөселман фестивальләренең атамалары Серер диненнән алынган.

Христиан җәмгыяте ил халкының 3 % ын тәшкил итә. [[Христианнар]]ның күпчелеге [[Рим Католик Чиркәве]]нә карый. Ил халкының 1 % ы традицион Африка диннәренә ышана. [[Көньяк Азия]]дән күчеп килгән [[мөһаҗир]]ләр арасында [[Һинд дине|индуистлар]] һәм [[Бәһаи]] дине тарафдарлары бар &lt;ref&gt;
{{Cite book|title= Breach of Faith|publisher= Human Rights Watch|page= 8|url= https://books.google.com/books?id=yi8ONIe1fv4C&amp;pg=PA8|date= June 2005|access-date= 20 June 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20170314122619/https://books.google.com/books?id=yi8ONIe1fv4C&amp;pg=PA8|archive-date= 14 March 2017|url-status= live|df= dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

[[File:For_The_Gambia_Our_Homeland_(instrumental).ogg]]

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Африка дәүләтләре}}
{{Ислам хезмәттәшлеге оешмасы}}
{{Тәрҗемә|en|The Gambia}}

[[Төркем:Африка дәүләтләре]]
[[Төркем:Инглиз телле илләр һәм территорияләр]]
[[Төркем:Унитар дәүләтләр]]
[[Төркем:Җөмһүриятләр]]
[[Төркем:Гамбия]]</text>
      <sha1>10l58crd35rkvxm7ade79q8pp2enqby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габделбари Баттал-Таймас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29401</id>
    <revision>
      <id>5839983</id>
      <parentid>4166096</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13629" sha1="m9vt1x92lxe0dpfck5eiksl94hs0n8d" xml:space="preserve">{{Язучы
 |Исем              = Габделбари Баттал
 |Оригинал телендә  = Габделбари Габдулла улы Сәетбаттал
 |Фото              =Abdullah Battal Taymas in 1922.jpg 
 |Киңлек            = 
 |Рәсем язуы        = 
 |Тугач бирелгән исеме = 
 |Псевдонимнар      = 
 |Туу датасы        = 08.12.1880
 |Туу урыны         = Яңа Алтан ([[Яңа Биләгүр]]), Бозаулык өязе, Самар губернасы
 |Үлем датасы       = 1969
 |Үлем урыны        = [[Истанбул]]
 |Ватандашлык       = 
 |Эшчәнлек төре     = язучы, тарихчы, җәмәгать эшлеклесе
 |Иҗат итү еллары   = 
 |Юнәлеш            = 
 |Жанр              = 
 |Иҗат итү теле     = 
 |Дебют             = 
 |Премияләр         = 
 |Бүләкләр          = 
 |Имза              = 
 |Сайт              = 
}}
[[Файл:The graves of Abdulbari Battal-Taimas and his wife Gaziza Taimas. Istanbul - 1.jpg|200px|thumb|right|Габделбари Баттал-Таймас һәм хатыны Газизә Таймас каберләре. Истанбул]]
'''Габделбари Габдулла улы Сәетбаттал''' (''Габделбари Баттал-Таймас яки Абдулла Таймас'', {{lang-ru|Габдельбари Габдуллович Саитбатталов}}; [[1880 ел|1880]], ([[Яңа Биләгүр|Яңа Алтан]]), [[Бозаулык өязе]], [[Самар губернасы]], [[Россия империясе]] — [[1969 ел|1969]], [[Истанбул]], [[Төркия]]) — күренекле татар язучысы, тарихчы, җәмәгать эшлеклесе, җәдитчелек хәрәкәте әгъзасы, татар эмиграциясенең күренекле вәкиле, тюрколог.&lt;ref&gt;[http://orenkraeved.ru/lichnosti/b/5584-battal-gabdelbari-psevdonim-tajmas-1883-1969.html Баттал Габделбари. Оренбургская биографическая энциклопедия. Оренбургское книжное издательство / Русская книга. 2000 г.]&lt;/ref&gt;

== Биографиясе ==
Ул [[Россия империясе]] [[Самар губернасы|Самара губернасыны]]ң [[Бозаулык]] өязе Яңа Алтан ([[Яңавыл (Ырынбур өлкәсе)|Яңавыл]]) авылында таза хәлле зыялы гаиләсендә бишенче бала булып дөньяга килә.&lt;ref name=&quot;Сөембикә&quot;&gt;[https://syuyumbike.ru/news/istoriya/gabdelbari-battal-taymas-18801969 Габделбари Баттал Таймас (1880—1969). «Сөембикә» журналы.]&lt;/ref&gt; Башлангыч белемне туган авылында ала, аннары соң [[Ырынбур]]дагы [[Кәрвансарай]] мәхәлләсе һәм [[Ырынбур Каргалысы]] [[Каргалы мәдрәсәләре|мәдрәсәләрендә]] укый, соңрак [[Троицк]]идагы [[Рәсүлия мәдрәсәсе|«Рәсүлия» мәдрәсәсендә]] белем алырга тели, әмма акчасы булмау сәюәпле башта казакълар арасында балалар укыта, акча туплагач кына «Рәсүлия» мәдрәсәсенә укырга керә. Биредә ул Габдулла исемен Габделбарига алыштыра.&lt;ref name=&quot;Сөембикә&quot; /&gt;

[[Рус-япон сугышы]] башлангач ул армияга чакырыла, әмма ялган документ ясатып Мисырга дип юлга чыга, ләкин Кырымда бу документны паспортка алыштыра алмый, һәм төрек паспорты ясатып Истанбулга китә. Тик паспорт ялган булып чыга һәм төрмәгә ябыла, берничә көннән соң аны [[Искешәһәр]]гә жибәрелә һәм шуннан аңа [[Мисыр]]га китәргә мөмкинлек бирәләр. [[1904 ел|1904]]-[[1906 ел]]ларда [[Каһирә]]дәге [[Әл-Әзһәр университеты|«Әл-Әзһәр» университетында]] укый, «Әл-жәдидә» гәзитендә эшли. Шул вакытта ул гарәп газеталарында яза башлый.&lt;ref name=&quot;Сөембикә&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;МБ&quot;&gt;Muazzez Baibulat: Tampereen Islamilainen Seurakunta: juuret ja historia, s. 92, 105. Jyväskylä: Gummerus Kirjapaino Oy, 2004. ISBN 952-91-6753-9.&lt;/ref&gt;

1908 елда Каһирәгә килеп Бөтендөнья мәселманнары конгрессын оештыру теләге белән йөргән [[Исмәгыйль Гаспринский]] белән таныша, ул аны милләткә белемле кешеләр кирәк дип, илгә кайтырга өнди, һәм «Тәрҗеман» гәзитенең 25 еллыгы юбилеена чакыра. И. Гаспринский белән аралашу, бергә эшләү турында ул «Төрек культуру» журналында И.Гаспринскийга багышланган истәлек-язмаларын бастырып чыгара.&lt;ref&gt;«Төрек культуру».1968. 6/69&lt;/ref&gt;  Югары курсларда укуын тәмамлагач, Одесса аркылы [[Baqçasaray|Бакчасарайга]] кайта һәм «Тәрҗеман» гәзитенең 25 еллыгы юбилее мәжлесендә катнаша, биредә [[Йосыф Акчура]] белән таныша. Аннары Кырымнан Оренбургка китә һәм [[«Вакыт» газетасы]], [[«Шура» журналы]] һәм башка матбугат чараларында яза.

[[1910 ел|1910]]-[[1913 ел]]ларда Троицкидагы мәдрәсәдә гарәп теле, әдәбияты һәм тарих укыта, бу чорда «Төрек-татар тарихы» дигән хезмәтен яза. Биредә ул булачак хатыны Газизә белән таныша һәм алар 1913 елда өйләнешеп Казанга кайталар. Хатыны Газизә 1917 елда Казанда теш табиблегенә югары мәктәпне тәмамлый һәм теш врачы булып эшли башлый. Казанда [[Әхмәтһади Максуди|Һади Максуди]] белән очраша һәм аның чакыруы белән «Йолдыз» гәзитенә жаваплы сәркәтиб булып эшкә килә. Казанда «Йолдыз», «Корылтай», «Алтай» газеталарында редакция мөдире (1913—1917), сәркатип (1917—1918), Милләт Мәҗлесе әгъзасы (1917—1918); Идел-Урал штаты җитәкчелеген таркатканда кулга алына (1918); аклар ягыннан Гражданнар сугышында катнаша; 1919 елдан соң, сәяси эшләрдән читләшеп, фәнни-педагогик эшчәнлеген дәвам итә. Контрреволюцион эшчәнлектә гаепләнеп кулга алына.&lt;ref name=&quot;МБ&quot; /&gt;

Казан төрмәсендә, мәҗбүри хезмәт лагеренда тотыла (1920), ә лагерьдан качып [[1920 ел]]ның августында Габделбари Баттал чит илгә чыгып китә. [[1925 ел]]га кадәр [[Финляндия]]дә, аннары [[Төркия]]дә яши.

Финляндиядә (1921—1924) татар балаларын укыта, фәнни эш белән шөгыльләнә, Финляндиядәге татар җәмгыятен оештыручыларның берсе. Биредә ул фин телен өйрәнә.&lt;ref name=&quot;МБ&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.goodreads.com/book/show/46038033-kazan-t-rkleri Kazan Türkleri by Abdullah Battal Taymas.]&lt;/ref&gt; Финляндиядә татар гарәп әлифбасы өстендә эшли.&lt;ref name=&quot;Туган тел&quot; /&gt;

Финляндиядән күчеп киткәннән соң 1961 елда хатыны белән бирегә килеп китүе билгеле.&lt;ref name=&quot;Туган тел&quot;&gt;Ahtinen-Karsikko 1925, s. 283 (Tugan tel).&lt;/ref&gt;

1925 елда Төркиягә күченә, анда Төрек филологиясе институты өчен русчадан фәнни әсәрләр тәрҗемә итә, Матбугат Гомум Мөдирлегендә рус теленнән тәрҗемәче була. Тышкы эшләр министрлыгы хезмәткәре (1927—1947) булып тора, Истанбулда үткәрелгән Беренче Төрек теле корылтаенда катнаша (1932). Төрек мәдәниятен өйрәнү институтының хәбәрләшү әгъзасы (1947), Төрек телен өйрәнү җәмгыятен оештыручыларның берсе. Гарәп, фин, рус, француз, төрек, татар, казах һәм кыргыз телләрен иркен сөйләшкән.&lt;ref&gt;[https://www.trt.net.tr/kyrgyz/programmalar-1/2023/03/31/abdullakh-battal-taimastyn-kyrghyz-taanuugha-koshkon-salymy-1967684 Абдуллах Баттал-Таймастын кыргыз таанууга кошкон салымы.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ensklopediyası&quot; |url=http://anl.az/el/Kitab/2015/Azf-276310.pdf |access-date=2017-07-01 |archive-date=2016-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507011830/http://anl.az/el/Kitab/2015/Azf-276310.pdf |url-status=live |accessdate=2023-11-01 |archivedate=2016-05-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160507011830/http://anl.az/el/Kitab/2015/Azf-276310.pdf }}&lt;/ref&gt;

Язучы [[1969 ел]]да [[Истанбул]]да якты дөньядан китә. Кабере Истанбулның Караҗа-Әхмәт зиратында, [[Әхмәтзәки Вәлиди|Зәки Вәлиди]] кабере янында урнашкан.

== Иҗаты ==

«Рәсүлия» мәдрәсәсендә укыган вакытта шагыйрь [[Мифтахетдин Акмулла]]га багышланган «Акмулла» исемле беренче әсәрен яза, әсәр 1903 елда Казанда басылып чыга.

Каһирәдә яшәгән чорда ул ислам философлары [[Мөхәммәт Габдеһү]] һәм [[Җамалетдин Әфгани]] турындагы һәм «Мәгыйшәт юллары» дигән хезмәтләрен яза, алар 1908 елда Казанда басылалар.&lt;ref name=&quot;Сөембикә&quot; /&gt;

1913 елда Казанда 1910-13 елларда язылган «Төрек-татар тарихы» хезмәте бастырыла.&lt;ref name=&quot;Сөембикә&quot; /&gt;

== Хезмәтләре ==
* [[Казан төркиләре|Kazan Türkleri]] (1925)
* Rusya’dan Ayrılan Milletler (1927)
* İbnî Mühennâ Lügati (1934)
* Kırgız Sözlüğü (Yudahin’den çev., 1946)
* Rus İhtilalinden Hatıralar (1947)
* Yeşil Rize ve İli (Yolculuk hatıraları, 1950)
* Kazanlı Türk Meşhurları (1958-59)
* Ben Bir Işık Arıyordum (1962)
* Kazan Türkçesinde Atasözleri ve Deyimler (1968).
{{Портал|Шәхесләр}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* Әдипләребез — 1-нче том. Төзүчеләре — Рәис Даутов, Равил Рахмани. Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2009.
* [http://sombel.ru/date/2010/04/06 Габделбари Баттал Таймас] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306000108/http://sombel.ru/date/2010/04/06 |date=2016-03-06 }}

== Әдәбият ==
* Akpınar, Yavuz, «Taymas, Abdullah Battal», İslam Ansiklopedisi, cilt 40, İstanbul 2011, s. 194—196.
* Aristov, N. A. Kazak-Kırgızlar, Çev. Abdullah Battal Taymas, Basılmamış çeviri metin.
* Birinci, Ali, «Abdullah Battal Taymas: Kazanlı Bir Âlimin Hikâyesi», JTS, 30/1, 2005, s. 171—195.
* Özcan, Ömer, «Abdullah Battal Taymas’ın Otobiyografisi», Türk Yurdu, 104(340), Aralık 2015.
* Potanin, Grigoriy, Şimali Garbi Mogolistan’a Ait Tasvirler, c. 2, Çev. Abdullah Battal Taymas, Basılmamış çeviri metin.
* Taymas, Abdullah Battal, «Dil Tenkitleri I-Bir Taramayı Budam: Divanı Lügat’üt Türk’ten Taranan Sözlerdeki Eksiklikler», Ulus. 19.06.1933, s. 5.
* Yudahin, Konstantin, Kırgız Sözlüğü, Çev. Abdullah Battal Taymas, 1. cilt, Milli Eğitim Basımevi, TDK, 1. Baskı, Ankara 1945.

{{DEFAULTSORT:Баттал, Габделбари}}
[[Төркем:Татар язучылары]]
[[Төркем:Татар тарихчылары]]
[[Төркем:Әл-Әзһар университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Истанбулда вафатлар]]
[[Төркем:Шәхесләр:Ырынбур өлкәсе]]
[[Төркем:Бозаулык өязендә туганнар]]</text>
      <sha1>m9vt1x92lxe0dpfck5eiksl94hs0n8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гөлшат Зәйнашева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41322</id>
    <revision>
      <id>5840023</id>
      <parentid>4106501</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T00:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12394" sha1="668mz6734z2mferfexwf8pdektvtztr" xml:space="preserve">{{Язучы
 |Исем              = Гөлшат Зәйнашева
 |Оригинал телендә  = 
 |Фото              = Гульшат Зайнашева.jpg
 |Киңлек            = 
 |Рәсем язуы        = 
 |Тугач бирелгән исеме = Гөлшат Хисам кызы Зәйнашева
 |Псевдонимнар      = 
 |Туу датасы        = 13.01.1928
 |Туу урыны         = [[Иске Теләнче]], {{Туу урыны|Чаллы кантоны|Тукай районында}}, [[ТАССР]], [[РСФСР]], [[ССРБ]]
 |Үлем датасы       = 1.04.2005
 |Үлем урыны        = {{Үлем урыны|Казан|Казанда}}, [[Татарстан]], [[РФ]]
 |Ватандашлык       = {{байраклаштыру|ССРБ}}→&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
 |Эшчәнлек төре     = шагыйрә, драматург
 |Иҗат итү еллары   = 1959—2005
 |Юнәлеш            = поэзия, драматургия
 |Жанр              = 
 |Иҗат итү теле     = [[татар теле|татар]]
 |Дебют             = «Тыңларсыңмы җырларымны» (1958)
 |Премияләр         = {{Тукай бүләге}}
 |Бүләкләр          = [[Татарстан АССР атказанган сәнгать эшлеклесе]] 
 |Имза              = 
 |Сайт              = 
}}
'''Гөлшат Хисам кызы Зәйнашева''' (''[[1928 ел]]ның [[13 гыйнвар]]ы, [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Чаллы кантоны]], [[Иске Теләнче]] — [[2005 ел]]ның [[1 апрель|1 апреле]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — күренекле [[татар]] [[шагыйрь|шагыйрәсе]], драматург, [[Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] иясе (1991), [[Татарстан Язучылар берлеге]] әгъзасы ([[1969 ел]]дан). [[Татарстан АССР атказанган сәнгать эшлеклесе]] (1988).

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1928 ел]]ның [[13 гыйнвар]]ында [[Татарстан АССР]]ның [[Чаллы кантоны]] (''[[1930 ел]]дан [[Сарман районы]], [[1937 ел]]дан  [[Ворошилов районы (Татарстан АССР)|Ворошилов районы]], хәзерге [[Тукай районы]]'') [[Иске Теләнче]] исемле авылда урта хәлле игенче гаиләсендә дөньяга килә.
[[1930 ел]]да, авыл халкын [[күмәк хуҗалык]]ларга берләштерү чорында, гаиләләрне «[[кулаклар|кулак]]» тамгасы белән читкә сөргәндә, әти-әнисе ике яшьлек Гөлшатны ерак юлга алып чыгарга җөрьәт итмичә, [[Минзәлә районы]] [[Югары Тәкермән]] авылында яшәүче әтисе ягыннан туган тиешле апасы тәрбиясендә калдыралар. Балачагы шул авылда уза. [[Югары Тәкермән]]дә башлангыч, [[Хуҗамәт]]тә җидееллык мәктәпләрне тәмамлый.  
[[Минзәлә педагогия көллияте|Минзәлә педагогика укуханәсен]] тәмамлагач, [[1945 ел|1945]]—[[1949 ел]]ларда [[Казан дәүләт педагогия институты]]ның татар теле һәм әдәбияты бүлегендә укый.

== Хезмәт юлы ==
[[1949 ел]]дан [[Татарстан радиокомитеты]]нда әдәби тапшырулар мөхәррире.

[[1952 ел|1952]]—[[1963 ел]]ларда [[Татарстан китап нәшрияты]]нда матур әдәбият мөхәррире.

[[1964 ел|1964]]—[[1965 ел]]ларда [[Татарстан радиокомитеты]]нда музыкаль тапшырулар мөхәррире.

[[1965 ел|1965]]—[[1966 ел]]ларда Татарстан язучыларының Матбугат йортындагы Г. Тукай исемендәге клуб мөдире.

[[1973 ел|1973]]—[[1983 ел]]ларда [[Татарстан китап нәшрияты]]ның кадрлар бүлеге мөдире.

[[1983 ел]]дан һөнәри язучы буларак әдәби иҗат эше белән шөгыльләнә.

[[2005 ел]]ның [[1 апрель|1 апрелендә]] [[Казан]] шәһәрендә шагыйрә якты дөнья белән хушлаша.

== Иҗаты ==
Беренче иҗат тәҗрибәләре — шигырь, җыр, эстрада әсәрләре,үзешчән драма түгәрәкләре өчен язган бер пәрдәле пьесалары — вакытлы матбугатта, «Күңелле сәхнә», «Мәктәп сәхнәсе», «Эстрада», «Клуб сәхнәсе» кебек күмәк җыентыкларда басылып чыккан. Зур күләмле «Рамай» пьесасы халык театрлары сәхнәсендә уңыш казана. [[1958 ел]]да лирик шигырьләре тупланган «Тыңларсыңмы җырларымны» исемле беренче китабы дөнья күрә. 1958-2005 елларда авторның төрле жанрда язылган ике дистәдән артык китабы басылып чыккан.

Г. Зәйнашева [[җыр]] өлкәсендә актив иҗат иткән. [[Татар халык җырлары|Халык җырлары]] традицияләрендә язылган, мәхәббәт, туган җир, [[табигать]], яшьлек темаларына багышланган лирик шигырьләре халыкчан гадилеге, ритмик төзеклеге, матур чагыштыруларга бай булуы белән аерылып тора. [[Татарстан]] һәм [[Башкортстан]] композиторлары тарафыннан йөзгә якын шигыренә көй язылган. «Туган җирем — Татарстан» ([[Александр Ключарев]]), «Китмә, сандугач» ([[Рөстәм Яхин]]), «Менәргә иде Урал тауларына» ([[Мансур Мозаффаров]]), «Үз илемдә» ([[Сара Садыйкова]]), «Зәңгәр төймә» (халык көе), «Күл буена килсәң иде» ([[Зиннур Гыйбадуллин]]), «Кичегеп килгән мәхәббәт» ([[Бәхти Гайсин]]), «Кояш гомере» ([[Фәтхерахман Әхмәдиев]]), «Аерылмагыз» (Ч. Зиннәтуллина), «Туган авылым урамы» ([[Ганс Сәйфуллин]]) һ. б. җырлары үзешчән һәм һөнәри җырчыларның озак еллар башкара торган репертуарына кергән.

Драматургия өлкәсендә дә актив иҗат итә. «Бәхет кошым», «Кем гүзәл ?», «Ирексездән әрәмтамак», «Рамай», «Яшел сукмак» һ. б. драма-комедияләре  [[Минзәлә театры|Минзәлә]] һ. б. татар театрлары сәхнәсендә уйнала. «Гайфи бабай, өйлән давай!», «Җаным жәл түгел сиңа» комедияләре [[Тинчурин театры]] сәхнәсендә уңыш белән бара.

Нәниләргә һәм кече яшьтәге мәктәп балаларына атап язылган шигырьләре һәм җырлары «Асия» (1973), «Кояш гомере» (1975), «Бөҗәкләр концерты» (1984), «Гимназиядә дуслаштык» (1996), «Әбиемне яратам» (1997) китапларында тупланып бирелгән.

1950-1960 елларда тәрҗемә белән дә шөгыльләнә. Сәнгать кешеләренә ([[Зифа Басыйрова]], [[Әлфия Галимова]], [[Әлфия Авзалова]], [[Рокыя Ибраһимова]], [[Фатыйма Ильская]], [[Хәдичә Әхтәмова]], [[Флера Сөләйманова]] һ. б.) сәхнә эшчәнлегенә багышланган мәкаләләр, [[Гөлсем Сөләйманова]], [[Сара Садыйкова]] тормышы һәм иҗаты турында китаплар яза.

==Җыентыклар==
* «Тыңларсыңмы җырларымны» (1958)
* «Замандашыма» (1967)
* «Гөлләр иле»(1977)
* «Бежәкләр концерты» (1984)
* «Илле җыр»(1988)
* Пьесалар. Җырлар.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[1988 ел|1988]] — [[Татарстан АССР атказанган сәнгать эшлеклесе]] — ''татар җыр сәнгате өлкәсендәге хезмәтләре өчен''
* [[1991 ел|1991]] — [[Тукай премиясе]] — ''иң популяр җырлары тупланган «Илле җыр» китабы (К.: [[ТКН]], 1988) өчен''

== Хәтер ==
[[Минзәлә]] шәһәрендә мәктәп балалары арасында Гөлшат Зәйнашева шигырьләрен сәнгатьле уку буенча төбәкара фестиваль уздырыла.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Әдәбият == 
# Гөлшат Зәйнашева: истәлекләр, мәкаләләр (''төзүчеләре'' [[Әзһәр Хөсәенов]], [[Рәмзия Шакирова]]). Казан: ТКН, 2011. ISBN 978-5-298-02084-8
# Илһамлы Сарман (''төзүчесе һәм мөхәррире'' [[Дамир Гарифуллин]]). К.: «Яз» нәшрияты, 2017 ел,70-72нче бит. ISBN 978-5-9500696-1-1

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1221&amp;Itemid=81 Тулы биографиясе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102002254/http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1221&amp;Itemid=81 |date=2011-11-02 }}
* Татар энциклопедия сүзлеге. — Казан: Институт Татарлар энциклопедияләр АН РТ, 1998 — 703 бит.
* {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гөлшат Зәйнашева | башлык = Гөлшат Зәйнашева шигырьләре  | серия = аудиоязма | файл = golshat-zajnasheva }}
* [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%93%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 Гөлшат Хисам кызы Зәйнәшева.] «Милләттәшләр» порталы
* [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%90%D0%9D%D0%90_%D0%99%D3%A8%D0%A0%D3%98%D0%93%D0%95_(%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%86%D0%B5) АНА ЙӨРӘГЕ (Материнское сердце)] 

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}}
{{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}}
{{Портал|Шәхесләр}}

{{DEFAULTSORT:Зәйнашева, Гөлшат }}
[[Төркем:Татар шагыйрьләре]]
[[Төркем:Татар драматурглары]]
[[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Минзәлә педагогия көллиятен тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Сара Садыйкова]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]]</text>
      <sha1>668mz6734z2mferfexwf8pdektvtztr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зариф Бәшири</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45371</id>
    <revision>
      <id>5840043</id>
      <parentid>5508028</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T06:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13289" sha1="71k6wt6lcr9ifwlab43v3mbdaapmc6a" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем =Зариф Бәшири
| рәсем =Зариф Бәшири.jpg
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем =Зариф Шәрәфетдин улы Бәшири
| һөнәр = шагыйрь, язучы, публицист, журналист, тәрҗемәче
| туу датасы = 5.05.1888
| туу җире = [[Чүти (Кайбыч районы)|Чүти авылы]], {{туу җире|Чуел өязе|Чуел өязендә}} 
| гражданлык = 
| милләт = татар
| үлем датасы =21.10.1962
| үлем җире = [[Уфа]]
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын =Рәхимә Садретдин кызы (1913-1990)
| балалар =
| бүләк һәм премияләр =
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}

'''Зариф Бәшири''' — [[XX йөз]]нең беренче яртысында иҗат иткән татар [[шагыйрь|шагыйре]], [[язучы]], публицист, журналист, тәрҗемәче.
==Тәрҗемәи хәле==
Зариф Шәрәфетдин улы Бәшири [[1888 ел]]ның 5 маенда хәзерге [[Кайбыч районы]] [[Чүти (Кайбыч районы)|Чүти авылы]]нда туа.

[[Буа мәдрәсәсе]]ндә белем ала (1898-1902). Мәдрәсәдән соң бер ел туган авылында укыта, аннары Казанга китә, шундагы [[Мөхәммәдия мәдрәсәсе]]нә укырга керер өчен. 1908 елда аны да тәмамлый. 

«Мөхәммәдия»дә укуы чорында Бәширинең беренче шигырьләре дөнья күрә. Мәгърифәтчелек идеяләре, милли азатлык мотивлары белән сугарылган шигырьләре бер-бер артлы «Фикер», «Бәянелхак», «Казан мөхбире», «Йолдыз», «Вакыт» газеталарында, «Шура» журналы битләрендә даими басыла.

[[1908 ел]]да [[Ырынбур]]га күчә. Кәримев-Хөсәеневләр матбагасында корректор һәм берникадәр вакыт юмор-сатира журналы «Чүкеч» редакциясендә мөдир (сәркатип) булып эшли.&lt;ref&gt;[http://kazanutlary.ru/j-archive/journal-materials/2018-5/zarif-bshiri Зариф Бәшири (1888-1962).]&lt;/ref&gt;

1910-1917 еллар арасында З.Бәшири Пенза һәм Тамбов төбәкләрендәге [[Иске Аллагол]], [[Вәрәки]] авылларында, аннан соң Казакъстанның [[Капал (Алматы өлкәсе)|Капал]] шәһәрендә&lt;ref&gt;''Хәзер — авыл''&lt;/ref&gt; балалар укыта. 

Зариф Бәшири беренчеләрдән булып татар халкын күрше милләт халыклары мәдәнияте белән таныштыра башлаган кеше. Зариф Бәширинең туган авылы һәр яктан [[чуаш]] авыллары белән чорналган була, шунлыктан Зариф әфәндегә [[чуашлар]] белән еш аралашырга туры килә. Яшь чагында әдип [[Гөбенә]] суы буенда әтисенең яшелчә бакчасын каравыллаган. Шунда күрше чуаш авылы болыны каравылчысы абзыйның Симук исемле малае белән бик каты дуслашып китә. Шунда ук Әнисә исемле кыз белән таныша,  һәм бу дуслык әдипнең иң якты һәм саф балалык мәхәббәте була.

Зариф Бәширинең күрше халык әдәбиятын өйрәнүдә “Чуаш әдәбияты” дип исемләнгән беренче җыентыгы [[1928 ел]]да [[Казан]]да басылып чыга. Җыентыкта чуаш язма әдәбият тарихы турында кыска очерк урын алган, чуаш әдипләренең шигырьләре һәм хикәяләре беренче тапкыр татарча дөнья күрә. Ул татар җәмәгатьчелеген беренчеләрдән булып [[Константин Иванов|К. Иванов]] иҗаты белән таныштыра.

Алга таба язучының тормышы [[Урта Азия]] белән бәйле була, ул җирле вакытлы матбугатта да берникадәр эшләп ала. 1917―1918 елларда ― [[Верный]] шәһәрендә ([[Төркестан АССР]]) татар телендә айга 2 мәртәбә нәшер ителгән әдәби-нәфис һәм сатирик [[Садак (журнал, 1917)|«Садак»]] журналының мөхәррире&lt;ref&gt;Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999, стр.494. ISBN 0-9530650-3-0&lt;/ref&gt;. [[1931 ел]]да Бәширинең “Уйгыр әдәбияты” дип исемләнгән җыентыгы дөнья күрә. Үзенең хезмәтендә Бәшири шул заманның идеологик күрсәтмәләре басымы астында әдәби күренешләргә сыйфый позициядә торып якын килә.

1930—1931 елларда Бәшири Сталино ([[Донецк]]) шәһәрендә [[Донбасс эшчесе (гәҗит)|«Пролетар»]] гәзитенең әдәби бүлеген җитәкли.

[[1933 ел]]дан Бәшири [[Уфа]]да яши. [[1938 ел]]ның 29 апрелендә аны кулга алалар һәм, биш елга ирегеннән мәхрүм итеп, хезмәт белән төзәтү лагерына җибәрәләр. Срогын тутырып кайткач та ул матбугатка якын китерелми, аның торак мәсьәләсе озак еллар хәл ителми. Партиянең XX съездыннан соң ул тулысынча реабилитацияләнә.&lt;ref&gt;[http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1243&amp;Itemid=145  Рәмиев З. Тукай һәм замандаш әдипләр: &quot;Габдулла Тукай&quot; энциклопедик сүзлек–белешмәсенә материаллар. – Казан: ТаРИХ, 2004.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Иҗаты==
===&quot;Чуаш кыз Әнисә&quot; повесте===
Зариф Бәширинең “Чуаш кызы Әнисә” повесте С. Рәмиев киңәше буенча языла һәм [[1910 ел]]да басылып чыга, ләкин әсәр дөнья күргәч, авторга күпкенә үтенеч хатлары килә, укучылар бу әсәрне яңадан тулырак язуын үтенеп сорыйлар. “Бигрәк тә чуашларның үзләренә генә хас тормыш гадәтләрен киңрәк итеп күрсәтүемне үтенәләр” – ди әдип, үзенең истәлек китабында. Бу хатларны алганнан соң З. Бәшири әсәрен тулыландыра. Сюжет араларында чуашларның гореф-гадәтләрен, көнкүреш тормышларын, татар һәм чуаш халыклары арасында үзара җылы мөнәсәбәтләрен күрсәтә. Бу әсәр күрше яшәүче халыклар арасындагы көчле дуслыкны күрсәтүе белән кыйммәтле. Чуаш кызы образында хезмәт сөючән, яхшы күңелле, шаян табигатьле авыл кызы мәхәббәтенең капитализм чорындагы рамасы сүрәтләнә. Чуаш кызы белән татар егетенең көчле һәм фаҗигале мәхәббәтен романтика катыш реалистик буяулар белән сүрәтләнгән әлеге повесть кат-кат басылып, соңыннан ([[1960 ел]]да) [[чуаш теле]]нә дә тәрҗемә ителә.
===Этнографик очерклар ===
Зариф Бәшири чуашлар турында әсәрләр генә түгел, этнографик очерклар да яза, шуларны китап итеп бастыра. Аның “Чуашлар” исемле хезмәте – [[XX йөз]] башы татар мәдәниятендә уникаль күренеш. Чөнки бу әдип беренчеләрдән булып чуашларны уңай яктан күрсәтә, аларның телләрен, гореф-гадәтләрен, өйрәнә, борынгы ышануларын, әйтемнәрен язып чыга һәм татар теленә тәрҗемә итеп бирә.
Бәшири беренчеләрдән булып күрше милләт әдәбияты белән татар халкын таныштыра. [[чуаш әдәбияты|Чуаш]], [[үзбәк әдәбияты|үзбәк]], [[уйгур әдәбияты|уйгыр]] әдәбиятларын уңай яктан күрсәтә, азмы-күпме тарихлары белән таныштырып китә. Аларның әдәбиятләренә тәҗрибәле анализ ясый, шигырьләрен, хикәяләрен тәрҗемә итеп безгә тәкъдим итә. Ул төрки халыкларның әдәбият тарихын өйрәнүгә зур өлеш кертә.
	
==Аның турында==	
# Зариф Бәшири // Совет Татарстаны язучылары: Библиографик белешмә. — Казан: [[Татарстан китап нәшрияты|Таткитнәшр]]., 1986. — Б. 61–63
# Сайланма әсәрләр. [М. Гайнуллинның кереш сүзе].— Казан: [[Татарстан китап нәшрияты|Таткитнәшр]]., 1958.—196 б., портр. 6500.
# Хаков В. Зариф Бәшири әсәрләре.— Сов.Литература, 1959, № 6, 113—115.
# [[Габдрахман Сәгъди|Сәгъди Г.]] Татар әдәбияты тарихы. — Казан Татар, дәүләт нәшр., 1926.
# Бәшири З. Замандашларым белән очрашулар: (Язучы истәлекләре). —Казан: [[Татарстан китап нәшрияты|Таткитнәшр]]., 1968. — 292 б.
# [[Мөхәммәт Гайнуллин|Гайнуллин М.]] Зариф Бәшири // Татар әдипләре: (Иҗат портретлары). —Казан: [[Татарстан китап нәшрияты|Таткитнәшр]]., 1978. — Б. 183–187.

== Моны да карагыз ==
* [[Аһ син, заман (җыр)]]
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}	 	
== Чыганаклар ==	
* Бәшири З. Ш. Замандашларым белән очрашулар (Язучы истәлекләре) / З.Ш. Бәшири. – Казан: Тат. китап нәшр., 1968. – 291 б.	
* Гайнуллин М. Татар әдипләре. (Иҗат портретлары) / Гайнуллин М. — Казан: Тат. китап нәшр., 1978. — 280 б.	
* Бәшири З. Ш. Уйгыр әдәбияты / З. Ш. Бәшири. — Казан: Яңалиф, 1931. — 76 б
* Төхфәтуллина Г. Н. Татар һәм чуаш мәдәниятләренең  багланышлары: З. Бәшири  иҗаты мисалында// Хаков укулары – 2011. Студент һәм аспирантларның Казан дәүләт университеты атказанган профессоры Вахит Хөҗҗәт улы  Хаков истәлегенә багышланган төбәкара фәнни-гамәли конференциясе материаллары / Фән. Мөх-р: Ф. Ш.  Нуриева; төз.: Х. Х. Кузьмина, Л. Н. Закирова. – Казан: ихлас, 2011. – 140 б.

== Сылтамалар ==
* [http://matbugat.ru/news/?id=10409 Зариф Бәширинең “Мишәрләр” хезмәте (ФОТО)]

[[Төркем:Татар язучылары]]
[[Төркем:Татар этнографлары]]
[[Төркем:Татар шагыйрьләре]]
[[Төркем:Репрессияләнгән татарлар]]
[[Төркем:Шәхесләр:Кайбыч районы]]
[[Төркем:Буа мәдрәсәсен тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>71k6wt6lcr9ifwlab43v3mbdaapmc6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Диод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47419</id>
    <revision>
      <id>5840033</id>
      <parentid>3097892</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69823" sha1="bb9g3dkruaxzugcz8a1y7zkf7w9hksq" xml:space="preserve">[[Рәсем:Diode-closeup.jpg|thumb|200px|1-нче рәсем: Диодның якыннан төшерелгән сурәте, квадрат формасындагы ярымүткәргеч кристалл (сулда кара объект) күрсәтелгән.]]
[[Рәсем:Dioden2.jpg|thumb|200px|2-нче рәсем: Төрле [[ярымүткәргеч диод]]лар. Аста: [[күпер турылайткычы]]. Күпчелек диодларда, ак яки [[кара төс]]тәге тасма (яки нокта) [[катод]] электродына ишарә итә, бу электродтан диод үткәргәндә [[шартлы ток]] агып чыга.]]
[[Рәсем:Diode tube schematic.svg|thumb|200px|3-нче рәсем: [[вакуум көпшә]] диод структурасы. Җеп ачык булырга мөмкин, яки гадәттә (монда күрсәтелгәнчә) батырылган һәм якын катодтан изоляцияләнгән булырга мөмкин.]]
'''Диод''' ({{lang-grc|δις}}) — [[электроника]]да [[Вольт-Ампер характеристикасы]] сызыкча булмаган ике электродлы [[электрон компонент]].

Хәзерге вакытта диодның иң таралган тибы булып «[[ярымүткәргеч диод]]» тора. Бу тип диод гадәттә [[ярымүткәргеч]] материал кисәгеннән һәм аңа тоташтырылган ике электродтан тора.

«Лампа диоды» (вакуум көпшә диоды) (хәзерге вакытта сирәк кулланыла, бары тик кайбер югары-егәрлек технологияләрендә) - ул ике электродлы [[вакуум көпшә]].

Диодның гадәти функцияләрнең берсе - электр тогын бер юнәлештә җибәрү (бу юнәлеш диодның “туры” юнәлеше дип атала), ә каршы юнәлештәге токны тоткарлау (“кире” юнәлеш). Шулай итеп, диодны [[кире клапан]]ның электрон версиясе дип әйтергә була. Диодның бу бер юнәлешле тотышы [[электр тогын турайту]] дип атала, һәм [[алмаш ток]]ны [[даими ток]]ка әверелдерү өчен кулланыла, шулай ук радиоалгычларда радиосигналлардан [[модуляция]]ләнгән мәгълүматны чыгару өчен кулланыла.
Шулай да, диодлар үзләрен күрсәтелгән “кабызу-сүндерү” гамәленнән катлаулырак тотарга мөмкин. [[Ярымүткәргеч диод]]лар туры юнәлештә билгеле “бусага” көчәнеше куелганчы электр тогын үткәрә башламыйлар (бу халәттәге диодны “туры юнәлештә көчәнеш куелган” дип атыйлар). Туры юнәлештә көчәнеш куелган диодта көчәнеш төшүе ток үзгәрү белән әз генә үзгәрә һәм температураның функциясе булып тора; бу эффектны температура датчигы ясау өчен яки чагыштыру өчен көчәнеш булдыру өчен кулланырга мөмкин.

[[Ярымүткәргеч диод]]лар [[сызыкча булмаган]] электр характеристикаларына ия, аларны [[P–N узуы]]ның конструкциясен үзгәртеп модификацияләргә була. Бу күп төрле функцияне үти ала торган махсус максатлы диодларда кулланыла. Мәсәлән, 
[[Зенер диод]]лары көчәнешне регуляцияләү өчен, [[тау кар ишелү – очып үтү диод]]лары (рус. лавинно-пролетный диод, eng. avalanche diode) схемаларны югары көчәнеш сикерүләреннән саклау өчен, [[варактор диод]]лары радиоалгычларда һәм телевизорларда электрон рәвештә канал сайлау өчен, [[Ганн диод]]лары, [[туннель диод]]лары һәм [[IMPATT диод]]лары [[радио ешлыктагы]] [[тирбәнешләр]] генерацияләү өчен, ә [[яктылык сибүче диод]]лар яктырту өчен кулланыла. Туннель диодларына [[тискәре каршылык]] хас, бу үзенчәлек аларны кайбер төр схемаларда файдалы итә.

Диодлар беренче [[ярымүткәргеч җиһазы]] булган. Кристалларның [[электр тогын турылайту]] сәләтен немец физигы [[Фердинанд Браун]] 1874 елда ачкан. Беренче [[мәче мыегы диоды]] дип аталган [[ярымүткәргеч диод]]лар 1906 ел тирәсендә, [[гален]] кебек минерал кристаллардан ясалган. Хәзерге вакытта, күпчелек диодлар [[кремний]]дан ясала, шулай да, [[германий]] кебек [[ярымүткәргеч]]ләр дә кулланыла.

== Тарих ==
Термион һәм каты җисем диодлар параллель рәвештә эшләнеп чыгарылган.

1873 елда [[Фредерик Гутри]] [[термион]] диодлар эшләвенең төп принципын ачкан. Гутри уңай корылган [[электроскоп]]ның корылмасын аның янына җиргә тоташтырылган ак кызган металл кисәген китереп (тидермичә) алып булганын ачкан. Шуны ук тискәре корылган электрод өчен кулланырга мөмкин булмаган, бу токның бер генә юнәлештә үткәнен күрсәткән.

1880 нче елның 13 февралендә [[Томас Эдисон]] бу принципны бәйсез рәвештә тагын бер мәртәбә ачкан. Бу вакытта Эдисон аның яктылык лампаларының күмер җепләре гел диярлек уңай корылган ягында янып чыгуының сәбәбен тикшергән. Аның пыяла корпуска эретеп ябыштырылган металл электродлы махсус лампасы булган. Бу җиһазны кулланып, ул кызган җептән вакуум аша металл тәлинкәгә күзгә күренми торган ток узуын раслаган, әмма бу күренеш тәлинкә уңай “корылмага тоташтырылганда” гына булган.

Эдисон даими ток вольтметрында аның модификацияләнгән яктылык лампасы эффектив рәвештә резисторны алмаштыручы схеманы эшләп чыгарган. Эдисон шушы ачышы өчен 1884 нче елда патент белән бүләкләнгән. Ул вакытта андый җиһазны гамәлдә кулланырга мөмкин булмаган. Шулай итеп, патент берәр кеше [[Эдисон эффектына]] кулланылыш тапкач кына гамәлгә керергә тиеш булган.

20 ел узгач, [[Джон Амброзе Флеминг]] ([[Маркони Компаниясенең]] фәнни киңәшчесе һәм элек Эдисонга эшләгән кеше) Эдисонның эффектына нигезләнеп төгәл [[радиодетектор]] ясарга мөмкин икәнен тапкан. Флеминг беренче чын термион диодка Британиядә 1904 нче елның 16 ноябрендә патент алган.

1874 елда немец галиме [[Карл Фердинанд Браун]] кристалларның “бер юнәлештә үткәрүчәнлеген” ачкан. Браун кристалл электр турылайткычына 1899 елда патент алган. 1930 нчы елларда бакыр {{comment|әчемә|оксид}}се һәм [[кремний]] турылайткычлары эшләп чыгарылган.

1894 елда һинд галиме [[Джагадиш Чандра Бозе]] беренче булып радио дулкыннары детекциясе өчен кристаллны кулланган. [[Кристалл детектор]] гамәлдә эшләүче җиһазга [[Гринлиф Витье Пикард]] тарафыннан әверелдерелгән. Бу галим 1903 елда [[кремний]] кристалл детекторны уйлап чыгарган һәм 1906-нчы елның 20 ноябрендә аның өчен патент алган. Башка тәҗрибә үткәрүчеләр күп төрле башка матдәләр кулланып караганнар, боларның иң киң кулланылганы минерал [[гален]] ([[свинец сульфиды]]) булып тора. Башка матдәләр берникадәр яхшырак эш тәкъдим итсәләр дә, гален киңрәк кулланылган, чөнки аның бәясе арзан булган һәм аны табарга җиңелрәк булган. Бу элеккеге радио җайланмаларындагы кристалл детектор белән бергә җайлана торган тимерчыбык нокта контакты (“мәче мыегы”); ул контактны кул ярдәмендә кристалл өслеге буенча хәрәкәткә китерергә мөмкин булган, бу оптималь сигнал табу өчен эшләнгән. Бу ышанычлы булмаган җиһаз термион диодлар тарафыннан тиз кысрыклап чыгарылган, әмма кристалл детектор соңыннан, 1950 елларда, арзан [[германий]] диодлар эшләнгәч, доминант кулланышка кайткан.

Ачылу вакытында, мондый җиһазлар [[турылайткыч]]лар буларак мәгълүм булган. 1919 елда [[Вильям Генри Экклз]] грекчадан «диа» (аша, аркылы мәгънәсендә) һәм “од” (''ὅδος'' – “юл”) сүзләреннән “диод” терминын уйлап чыгарган.

== Термион һәм газ-халәте диодлары ==
[[Рәсем:Vacuum diode.svg|right|200px|thumb|4-нче рәсем: Туры җылытылмаган вакуум-көпшә (лампа) диоды өчен символ. Өстән аска, компонентлар: анод, катод һәм җылыту ятьмәсе.]]
Термион диодлар алар [[термион лампа]] җиһазлар (шулай ук [[вакуум көпшәләр]], трубкалар яки лампалар атамасы астында да мәгълүм). Термион диодлар – пыяла конвертта вакуум эчендә [[электрод]] җыелмалары.Иң элеккеге үрнәкләр [[кыздыру яктырту лампа]]ларына бик охшаш булган.

Термион лампа диодларында, җылыткыч ятьмә аша узучы ток читтән [[катод]]ны җылыта, катодка [[барий]] һәм [[стронций]] {{comment|әчемә|оксид}}ләре йөгертелгән, алар [[селтеле җир металл]] {{comment|әчемә|оксид}}ләре; бу матдәләрне сайлау сәбәбе - “электроннарны чыгару эшенең” әз булуы. (Кайбер лампаларда турыдан-туры җылыту кулланыла, монда ятьмә җылыткыч һәм катод рольләрен үти). Җылылык электроннарның вакуумга [[термоэмиссия]]сенең сәбәбе була. Эшнең алдагы стадиясендә, [[анод]] дип аталган уратучы металл электрод уңай корылган һәм ул чыгарылган электроннарны үзенә тарта.

Шулай да, кире [[көчәнеш]] куелганда, электроннар җылытылмаган анод өслегеннән җиңел чыкмыйлар. Димәк, кире ток юк диярлек. 
20 нче гасырда, лампа диодлары аналог сигнал техникасында кулланылган һәм күп туклану тәэмин итүче җайланмаларда турылайткычлар буларак кулланган. Хәзерге вакытта лампа диодларның кулланылыш өлкәләре – гитара көчәйткечләрендә һәм high-end аудио көчәйткечләрендә һәм шулай ук махсус югары көчәнеш җиһазларында.

== Ярымүткәргеч диодлар ==
[[Рәсем:Diode pinout en fr.svg|thumb|right|200px|5-нче рәсем: Типик корпуслы диодлар, полярлыклары символда күрсәтелгәнчә . Нечкә турыпочмак [[катод]]ны күрсәтә. ]]
{{Төп мәкалә|[[Ярымүткәргеч диод]]}}
Хәзерге заман ярымүткәргеч диоды кремний кебек [[ярымүткәргеч]] кристаллыннан ясала, шул кристаллга башка матдәләр өстәлә. Бер якта тискәре [[корылган кисәкчәләр]]е (электроннар) булган өлкә булдырыла, ул [[n-тип ярымүткәргеч]] дип атала, я икенче якта уңай корылма йөртүчеләре [[электрон тишекләре]] булган өлкә [[p-тип ярымүткәргеч]] дип атала. Диодның электродлары бу ике өлкәнең һәрберенә тоташтырылган. Бу өлкәләр арасындагы чик [[P-N узуы]] дип атала, монда диодның функциясе башкарыла. Кристалл электроннар тогын [[катод]] дип аталучы n-тип яктан [[анод]] дип аталучы p-тип якка үткәрә, ә кире юнәлештә үткәрми. Шулай да, “шартлы ток” анодтан катодка таба, ук күрсәткән юнәлештә ага (бу электроннар тогына каршы юнәлештә, чөнки электроннарның корылмасы тискәре).
Башка тип ярымүткәргеч диод, [[Шоттки диоды]] дип атала, ул металл һәм ярымүткәргеч контактыннан ясала.

=== Ток-көчәнеш характеристикасы ===
Ярымүткәргеч диодның схемада тотышы [[ток–көчәнеш характеристикасы]], яки I–V графикы белән тасвирлана (астагы графикны карагыз). Графикта бөгелгән сызыкның формасын корылма йөртүче кисәкчәләрнең ярымүткәргечләр арасындагы [[p–n узуы]]нда урнашкан ''[[мохтаҗлык өлкәсе (рус. зона истощения)]]'' (ирекле корылма йөртүче кисәкчәләргә мохтаҗлык мәгънәсендә) аша хәрәкәте билгели. [[p–n узуы]] беренче мәртәбә хасил булгач, ирекле электроннар N-[[кушылмалы]] өлкәдән күп санлы тишекләр (электрон өчен буш урыннар) булган P-[[кушылмалы]] өлкәгә үтәләр, һәм электроннар тишекләр белән “рекомбинацияли”. Ирекле электрон тишек белән рекомбинацияләнгәндә, электрон да, тишек тә юк булалар; N ягында “утрак” уңай корылган донор кала, ә P ягында тискәре корылган акцептор кала. [[p–n узуы]] тирәсендә өлкә [[корылма йөртүче кисәкчәләр]]сез кала һәм шулай итеп үзен [[үткәрмәүче материал|изолятор]] сыман тота.

Шулай да, мохтаҗлык өлкәсенең киңлеге ([[мохтаҗлык киңлеге]] дип аталган) чиксез зурая алмый. Һәрбер рекомбинацияләгән [[электрон–тишек пары]] өчен N-[[кушылмалы]] өлкә артында уңай корылган [[кушылма]] ион кала, ә P-[[кушылмалы]] өлкә артында тискәре корылган [[кушылма]] ион кала. Рекомбинация процессы дәвам итү белән күбрәк ионнар хасил була. Мохтаҗлык өлкәсе аша артучы электрик кыр барлыкка килә; ул рекомбинацияне әкренәйтә һәм ниһаять туктата. Бу мизгелдә, мохтаҗлык зонасы аркылы “эчтәге” потенциал бар.&lt;br /&gt;
Әгәр дә диод аркылы полярлыгы “эчтәге” потенциал кебек үк тышкы көчәнеш куела икән, мохтаҗлык өлкәсе үзен изолятор сыман тотышын дәвам итә һәм теләсә нинди әһәмияте булган токны туктата. (Электрон/тишек парлары узуда актив барлыкка китерелгән очрактан тыш, мәсәлән яктылык тарафыннан. [[фотодиод]]ны карагыз). Бу күренеш “[[p-n узуының ябылуы]]”. Әмма тышкы көчәнешнең полярлыгы “эчтәге” потенциалга каршы булса, рекомбинация дәвам итәргә мөкин, моның нәтиҗәсендә p-n узуы аркылы чагыштырмача зур ток ага башлый (ягъни узуда чагыштырмача күп санда электроннар һәм тишекләр рекомбинацияли). Кремний диодлар өчен “эчтәге” потенциал якынча 0,7 Вольтка тигез (германийдан ясалганнары өчен 0,3 В, Шоттки диодлары өчен 0,2 В). Шулай итеп, диод аша тышкы ток уза икән, диод аша якынча 0,7 В көчәнеш барлыкка килә, ә P-кушылмалы өлкә N-кушылмалы өлкәгә караганда уңай корылган һәм диод “кабызылган” чөнки анда ''[[p-n узуының ачылуы]]'' күренеше урын ала.

Диодның '''''ток–көчәнеш характеристикасы''''' дүрт эшләү өлкәсе ярдәмендә аппроксимацияләнергә мөмкин.

[[Рәсем:Diode-IV-Curve.svg|frame|none| 6-нчы рәсем: P–N узулы диодның I–V характеристикасы (масштабта түгел). Бәреп үтү диапазоны, &quot;кире&quot; ток үткәрү диапазоны һәм туры ток үткәрү диапазоны күрсәтелгән.]]

Бик зур кире көчәнеш, [[пик кире көчәнеш]]еннән дә зуррак, куелганда, кире [[тау кар ишелүе]] дип аталган процесс урын ала, ул токның күпкә үсүенең сәбәбе була (ягъни күп санлы электроннар һәм тишекләр барлыкка килә һәм p-n узуыннан чыгып китә), бу компонентны даими рәвештә эштән чыгара. [[Тау кар ишелүе]] диоды исә, махсус [[тау кар ишелүе]] зонасында эшләү өчен конструкцияләнгән. [[Зенер диод]]лары өчен [[пик кире көчәнеш]] концепциясе кулланылмый. Зенер диодында күп кушылмалы p–n узуы бар, ул электроннарга p-тип материалның валент зонасыннан туннель аша n-тип материалның үткәрү зонасына үтәргә рөхсәт итә; шулай итеп кире көчәнеш билгеле дәрәҗәдә (“Зенер көчәнеше” дип аталган) кысылган була һәм “тау кар ишелүе” булмый. Шулай да, ике җиһазның да кысылган кире көчәнеш өлкәсендә максималь ток һәм егәрлеге чикләнгән. Шулай ук, теләсә нинди диодның да туры юнәлештә үткәрүнең ахырында, кыска вакытлы кире ток була. Җиһаз үзенең тулы блоклау сәләтенә, кире ток беткәнче җитми.&lt;br /&gt;
Икенче өлкәдә, пик кире көчәнештән уңайрак кире көчәнешләр куелганда, бик кечкенә туендыру тогы бар. Нормаль P–N турылайткыч диоды өчен кире көчәнеш өлкәсендә, җиһаз аша ток бик кечкенә (микроамперлар дәрәҗәсендә). Шулай да, температурага бәйлелек бар һәм зур температураларда, чагыштырмача зур кире ток күзәтелергә мөмкин (миллиамперлар һәм күбрәк дәрәҗәдә).

Өченче өлкәдә туры юнәлештә, ләкин кечкенә дәрәҗәдә көчәнеш куелганда, бик кечкенә туры ток кына күзәтелә.

Потенциаллар аермасы ирекле рәвештә билгеләнгән “ялгау көчәнешенә” яки “кабызылу көчәнешенә” яки “диодның туры юнәлештә көчәнеш төшүе”нә (V&lt;sub&gt;d&lt;/sub&gt;) җиткәч, диодның тогы җитәрлек санала (“җитәрлек” дип саналган токның һәм кабызылу көчәнешнең дәрәҗәсе куллану өлкәсенә карап төрле булырга мөмкин), һәм диодның каршылыгы бик кечкенә була. Ток-көчәнеш графигы - ул [[экспонента]] бөгелгән сызыгы. Гадәти кремний диодында эш токлары диапазонында ирекле рәвештә кабызылу көчәнеше 0,6 - дан 0,7 [[Вольт]]ка кадәр була. Башка төр диодлар өчен көчәнеш дәрәҗәсе башка булырга мөмкин - [[Шоттки]] диоды өчен 0,2 В чамасында билгеләнергә мөмкин, германий диодларда 0,25 - тән 0,3 Вольтка кадәр, ә кызыл яки зәңгәр [[яктылык таратучы диод]]ында (рус. светодиод, eng.[[light-emitting diode]]s (LEDs)) дәрәҗәләр 1,4 В – тан алып 4 В – ка кадәр булырга мөмкин.

Югарырак токларда диодның туры юнәлештә көчәнеш төшүе үсә. Егәрле диодлар өчен, тулы эш тогы булганда, гадәттә көчәнеш төшүе 1 В – тан 1,5 В – ка кадәр була.

=== Шоккли диод тигезләмәсе ===
“Идеаль Шоккли диод тигезләмәсе” ([[транзистор]] уйлап чыгаручысы [[Уильям Шоккли|Уильям Брәдфорд Шоккли]] хөрмәтенә аталган, [[тетрод]] уйлап чыгаручысы [[Уолтер Шоттки]] белән бутамаска) идеаль диодның I–V (ток – көчәнеш) характеристикасын туры яки кире көчәнеш куелганда (яки көчәнеш булмаганда) тасвирлый.
Тигезләмә түбәндәгечә:

:&lt;math&gt;I=I_\mathrm{S} \left( e^{V_\mathrm{D}/(n V_\mathrm{T})}-1 \right),\,&lt;/math&gt;

монда
:''I'' - диод тогы,
:''I''&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt; - кире көчәнеш куелганда [[туендыру тогы]] (яки шкала тогы),
:''V''&lt;sub&gt;D&lt;/sub&gt; - диод аркылы көчәнеш,
:''V''&lt;sub&gt;T&lt;/sub&gt; - [[термаль көчәнеш]] һәм
:''n'' - ул ''идеальлек факторы'',ул шулай ук ''сыйфат факторы'' яки кайвакыт ''эмиссия коэффициенты'' дип атала. Идеальлек факторы ''n'' эшләп чыгару процессына яки ярымүткәргеч материалына карап, 1 дән 2 гә кадәр диапазонда булырга мөмкин һәм күп очракларда аны шартлы рәвештә 1 гә тигез итеп алалар (шулай итеп ''n''-ны исәп-хисапларда төшеп калдыралар).
[[Термаль көчәнеш]] ''V''&lt;sub&gt;T&lt;/sub&gt; 300 К температурада 25.85 мВ – ка тигез, бу температура “бүлмә температурасына” якын һәм гадәттә прибор модельләрен тикшерүче компьютер программаларында кулланыла. Теләсә нинди билгеле температурада ул мәгълүм булган константа һәм түбәндәге формула буенча исәпләнә:

:&lt;math&gt;V_\mathrm{T} = \frac{k T}{q} \, ,&lt;/math&gt;

монда ''k'' - [[Больцман константасы]], ''T'' - p–n узуның абсолют температурасы, ә ''q'' - [[электрон]] корылмасының зурлыгы ([[элементар корылма]]).

“Шоккли идеаль диод тигезләмәсе” яки “диод законы” диодтагы токка үсешне бары тик дрейф (электр кыр сәбәпле), диффузия һәм термаль [[корылма йөртүче кисәкчәләр генерациясе һәм рекомбинациясе]] процесслары тәэмин итә дигән фараз белән чыгарыла.
Шулай ук мохтаҗлык өлкәсендә генерация-рекомбинация тогы әһәмияткә алырлык зур булмавы фараз ителә. Ягъни Шоккли тигезләмәсендә кире бәреп үтү булгандагы процесслар һәм фотон ярдәмендәге генерация-рекомбинация исәпкә алынмый. Шуңа өстәп, ул I–V (ток-көчәнеш) кәкре сызыгының югары көчәнеш куелганда эчке каршылыгы сәбәпле кискен өскә китүен тасвирламый.

“Кире” көчәнешләр куелганда (6-нчы рәсемне карагыз) диодның тигезләмәсендә экспоненциаль өлешне исәпкә алмаска мөмкин һәм даими (тискәре) кире ток ''I&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt;'' зурлыгына тигез. Кире “бәреп үтү өлкәсе” моделе Шоккли тигезләмәсендә тикшерелми.
Шактый кечкенә “туры юнәлеш” көчәнешләр өчен (6-нчы рәсемне карагыз) экспоненциаль өлеш (термаль көчәнеш бик кечкенә булу сәбәпле) бик зур, шулай итеп, диод тигезләмәсендә чыгарылган “1” – не әһәмияткә алмаска мөмкин һәм диодның туры юнәлештәге токны түбәндәгечә аппроксимацияләргә мөмкин.

:&lt;math&gt;I=I_\mathrm{S} e^{V_\mathrm{D}/(n V_\mathrm{T})}&lt;/math&gt;

Диод тигезләмәсен чылбыр мәсьәләләрендә куллану [[Диод модельләре/Шоккли диод моделе]] мәкаләсендә күрсәтелгән.

=== Кечкенә сигнал булганда тотышы ===
Схемотехника өчен, еш кына, диод тотышының кечкенә сигнал моделе файдалы була. Диод моделенең үзенчәлекле үрнәге [[кечкенә сигнал моделе]] мәкаләсендә тасвирлана.

=== Кире торгызылу эффекты ===
Туры юнәлештә үткәрүчәнлекнең ахырына якынрак PN төрендәге диодта, кыска вакытлы кире ток үтә. Җиһаз үзенең блоклау сәләтенә узуда хәрәкәтчән корылмаларга кытлык башланганчы җитми.

Эффект зур токларны (di/dt ~ 100 A/мкс ) бик тиз кабызганда әһәмияткә ия була ала.

Диодтан кире торгызылу корылмасын Q&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt; (уннарча нанокулоннар тирәсендәге зурлыкта) алып китү өчен билгеле микъдарда “кире торгызылу вакыты” (уннарча наносекундлар тирәсе) кирәк булырга мөмкин. Шул торгызылу вакыты дәверендә, диод чынлыкта кире юнәлештә үткәрә ала. Бу (шартлы) ток эффектив рәвештә (диодның) катодыннан анодына таба агачагын аңлата. Билгеле чын очракларда шул идеаль булмаган диод эффекты сәбәпле килеп чыккан югалтуларны исәпкә алу мөһим булырга мөмкин.

Шулай да, ток зурлыгы бик зур булмаганда (di/dt ~ 10 A/мкс яки әзрәк) бу эффектны куркынычсыз рәвештә әһәмияткә алмаска мөмкин.
Күпчелек кулланышлар өчен Шоттки диодлары өчен бу эффектны шулай ук әһәмияткә алмаска мөмкин.

Сакланган корылмаларга кытлык башлангач, кире ток кискен рәвештә туктала; шушы кискен тукталыш [[баскыч торгызылу диоды|баскыч торгызылу диод]]ларында бик кыска импульслар генерациясе өчен кулланыла.
{{float_begin|side=right}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[Рәсем:Diode symbol.svg|100px|Диод символы]]
| [[Рәсем:Zener diode symbol.svg|100px|Зенер диоды символы]]
| [[Рәсем:Schottky diode symbol.svg|100px|Шоттки диоды символы]]
| [[Рәсем:Tunnel diode symbol.svg|100px|Туннель диоды символы]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| Диод
| [[Зенер диоды|Зенер&lt;br /&gt; диоды]]
| [[Шоттки диоды|Шоттки&lt;br /&gt;диоды]]
| [[Туннель диоды|Туннель&lt;br /&gt; диоды]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[Рәсем:LED symbol.svg|100px]]
| [[Рәсем:Photodiode symbol.svg|100px]]
| [[Рәсем:Varicap symbol.svg|100px]]
| [[Рәсем:SCR symbol.svg|100px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[Яктылык нурлары таратучы диод|Яктылык нурлары таратучы&lt;br /&gt;диод]]
| [[Фотодиод]]
| [[Варикап]]
| [[Кремний идарә ителүче турылайткыч]]
{{float_end|caption=7-нче рәсем: Кайбер диод символлары.}}

== Ярымүткәргеч диодлар типлары ==
[[Рәсем:Diodes.jpg|right|thumb|8-нче рәсем:Төрле тип диодлар. Үлчәү шкаласы сантиметрларда.]]
Берничә тип узулы диод бар. Алар я диодның билгеле физик характеристикасын кулланып (еш кына геометрик үлчәмнәрне үзгәртеп, кушылма дәрәҗәсен үзгәртеп, тиешле электродларны сайлап) махсус схеманың өлеше булып торалар, яки үзе аерым җайланма булып тора, мәсәлән Ганн һәм лазер диоды һәм [[MOSFET]] (металл-{{comment|әчемә|оксид}} ярымүткәргеч кыр эффекты) диоды:

Гадәти алдарак тасвирланганча эшләүче (p-n) диодларда кушылма булып [[кремний]], яки сирәгрәк [[германий]] тора. Хәзерге заман егәрле кремний турылайткыч диодлар кертелгәнче, бакыр {{comment|әчемә|оксид}}се] һәм соңрак [[селен]] элементлары кулланылган; аларның түбән эффективлыгы зуррак туры юнәлештәге көчәнеш төшүе тәкъдим иткән (типик дәрәҗә бер “күзәнәккә” 1,4 тән алып 1,7 В – ка кадәр, шул күзәнәкләр югары көчәнеш турылайткычларда пик кире көчәнешен арттыру өчен күп итеп бергә җыелган булган), шулай ук күп җылылык алып китү таләп иткән (еш кына диодның металл “түшәге” (подложка) дәвамы аша); шул ук ток характеристикалары дәрәҗәләре булган кремний диодныкыннан шактый күбрәк җылылык алып китү таләп иткән.

=== [[Тау кар ишелүе диоды|Тау кар ишелүе диод]]лары ===
Бу тип диодлар кире көчәнеш бәреп үтү көчәнешеннән артыграк булгач үткәрәләр. Электрик сыйфатламалары буенча алар Зенер диодларына бик охшаш һәм еш кына хата ясап Зенер диодлары дип атала, әмма аларда бәреп үтү башка механизм (“тау кар ишелүе эффекты”) буенча бара. Бу күренеш булганда, p-n узуы аша электрик кыры ионизация дулкыны (тау кар ишелүенә охшаш) сәбәбе була, бу зур токларга сәбәп була. Тау кар ишелүе диодларында алдан билгеле кире көчәнештә бәреп үтү булырга тиеш, шул ук вакытта җиһаз ватылмаска тиеш. Тау кар ишелүе диоды белән (аның кире юнәлештә бәреп үтү дәрәҗәсе 6,2 В) Зенер диодының аермасы шунда ки, беренче тип диодның канал озынлыгы электроннарның ирекле юлыннан зуррак, шулай итеп алар арасында чыкканда бәрелешләр була. Гамәлдә бу аерма шушы ике тип диодның температура коэффициентлары төрле полярлыкта булуда күренә.

=== [[Мәче мыегы диодлары яки кристалл диодлары]] ===
Болар нокта-контакт диодларының бер типы. Мәче мыегы диоды ярымүткәргеч кристаллга, гадәттә [[гален]] яки [[күмер]] кисәгенә батырылган нечкә яки үткенләнгән металл чыбыктан тора. Чыбык анод (уңай корылган электрод), ә кристалл катод (тискәре корылган электрод) ролен үти. Мәче мыегы диодлары шулай ук кристалл диодлар дип аталган һәм [[кристалл радиоалгыч]]ларында кулланган. Гомумән алганда, мәче мыегы диодлары искергән, ләкин кайбер җитештерүчеләрдән аларны һаман сатып алып була.

=== [[Даими ток диод]]лары ===
Чынлыкта болар [[JFET]] (узулы капка кыр эффекты) диодлары, аларның “капкасы” “чыганакка” кыска ялганган һәм, көчәнешне чикли торган Зенер диоды сыман, ике электродлы ток чикләүче кебек эшли. Алар үтүче токка билгеле дәрәҗәгә кадәр үсәргә рөхсәт итәләр һәм шуннан соң шул токны шул дәрәҗәдә тоталар. Шулай ук алар “даими ток диодлары”, “диод тоташкан транзисторлар” яки “ток регуляцияләүче диодлар” дип атала.

=== [[Лео Эсаки]] яки [[туннель]] диодлары ===
Бу тип диодларның [[квант туннель аша узу]] сәбәпле [[тискәре каршылык]] өлкәсе бар, бу сигналларны көчәйтергә һәм бик гади ике тотрыклы дәрәҗәсе булган схемалар төзергә рөхсәт итә. Корылган кисәкчәләрнең концентрациясе югары булу сәбәпле, туннель диодлар бик тиз эшли, түбән (мK) температурада, югары магнит кырлары булганда һәм югары радиация булганда эшли алалалар. Аларның характеристикалары шундый булу сәбәпле, алар еш космос техникасында кулланалар.

=== [[Ганн диод]]лары ===
Болар туннель диодларына эшләнү материаллары GaAs һәм InP булып, [[тискәре каршылык]] өлкәсе булуы белән охшаш. Дөрес көчәнеш куелгач, диполь өлкәләре формалаша һәм диод аркылы сәяхәт итә, бу югары ешлык [[микродулкын]] [[электрон осцилляторлар]] төзергә мөмкин итә.

=== [[Яктылык таратучы диодлар]] ===
[[Туры тасма аралы]] (eng. direct band-gap) ярымүткәргечтә, мәсәлән [[галий арсениды]]нда узуны үтүче корылган кисәкчәләр башка яктагы күпчелек кисәкчәләр белән рекомбинацияләгәндә [[фотоннар]] чыгара. Материалга карап, [[инфракызыл]]дан алып [[ультрафиолетка]] кадәр төрле [[дулкын озынлыклары]] (яки төсләр) алырга мөмкин.

Бу диодларның туры юнәлештәге потенциалы чыгарылган фотоннарның дулкын озынлыгына бәйле. 2,1 В кызыл төскә карый, 4 В фиолет төсенә. Беренче яктылык диодлары кызыл һәм сары булган, вакыт узу белән югарырак ешлыклы диодлар ясап чыгарылган. Барлык яктылык диодлары да когерент булмаган, тар спектрлы яктылык тарата; “ак’’ төс чынлыкта өч яктылык диодының комбинациясе. Яктылык диодлары шулай ук сигнал эшкәртү кулланылышында эффективлыгы аз булган фотодиод буларак кулланылырыга мөмкин. Яктылык диоды фотодиод яки фототранзистор белән бер корпуска куелып, [[опто-изолятор]] (яки оптопар) тәшкил итәргә мөмкин.

=== [[Лазер диод]]лары ===
Параллель оч өслекләрне шомарту нәтиҗәсендә барлыкка килгән [[оптик резонатор]]да яктылык диоды сыман структура куелган икән, [[лазер]] ясау мөмкин була. Лазерлар [[оптик саклау]] җайланмаларында һәм югары тизлектәге [[оптик элемтә]]дә кулланыла.

=== [[Термаль диод]]лар ===
Бу төшенчә ике тип диод өчен кулланыла. Температура үлчәвендә кулланылган, температура үзгәрү белән туры юнәлеш көчәнеше үзгәрә торган шартлы PN диодлары өчен. Шулай ук [[термоэлектрик суыту]] өчен [[Пелтье җылылык насос]]лары өчен. Пелтье җылылык насослары ярымүткәргечтән ясалырга мөмкин, гәрчә аларның бернинди турылайтучы узулары булмаса да, аларда N һәм P типындагы ярымүткәргечләрдә корылган кисәкчәләрнең тотышы үзгәрүе җылылык алып китү өчен файдалана.

=== [[Фотодиод]]лар ===
Барлык ярымүткәргечләрдә дә оптик [[корылма йөртүчеләр]] генерациясе бар. Күп очракларда бу кирәге булмаган эффект һәм ярымүткәргечләр яктылык үткәрми торган материалдан ясалган корпус эчендә була. Фотодиодлар исә яктылыкны сизәргә тиеш [[фотодетектор]] һәм алар яктылык үткәрүче материалдан ясалган корпус эчендә була һәм гадәттә PIN (яктылыкка иң сиземле диод төре) була. Фотодиодлар [[кояш батарея]]ларында, [[фотометрия]]да яки [[оптик элемтә]]дә кулланыла. Күп фотодиодлар бергә җыелып (бер рәткә яки ике үлчәмле яссылыкта) бер җайланмада булырга мөмкин. Бу рәтләрне [[пар корылма]] җайланмалар белән бутамаска кирәк.

=== Нокта-контакт диодлары ===
Болар өстә тасвирланган узулы ярымүткәргеч диодлар кебек үк эшлиләр, ләкин аларның конструкциясе гадирәк. n-тип ярымүткәргеч шакмагы ясала һәм 3-нче төркем металлын ярымүткәргеч белән контактка кертеп, үткәрүчән төгәл нокта контакты урнаштырыла. Берникадәр микъдарда металл ярымүткәргечкә күчә һәм контакт янында кечкенә p-тип ярымүткәргеч өлкә барлыкка килә. Озак вакыт буена билгеле булган 1N34-ның германий версиясе һаман радиоалгычларда детектор буларак һәм махсус аналог электроникасында кулланыла.

=== [[PIN диод]]лары ===
PIN диодының үзәк кушылмасыз, яки “эчке” катламы бар, ул p-тип/”эчке”/n-тип структура тәшкил итә. Алар радиоешлыклары ялгаучы җайланмаларында һәм аттенюаторларда кулланыла. Алар шулай ук зур микъдарда ионизация нурланышы һәм [[фотодетектор]]лар буларак кулланыла. Бу диодларның үзәк катламы зур көчәнешкә чыдам булу сәбәпле, PIN диодлар [[егәрле электроника]]да кулланыла. Дәвам иттереп әйтергә кирәк, PIN структура күп [[ярымүткәргеч җайланмалары]]нда, мәсәлән, [[IGBT]](eng. insulated gate bipolar) “капкасы» изоляцияләнгән биполяр, егәрле [[MOSFET]] (металл-{{comment|әчемә|оксид}}-ярымүткәргеч кыр) һәм [[тиристорлар]]да бар.

=== [[Шоттки диод]]лары ===
[[Уолтер Шоттки]] диодлары металлдан ярымүткәргечкә контакттан ясала. Аларның туры юнәлештә көчәнеш төшүе p-n узулы диодларныкыннан түбәнрәк. Аларның туры юнәлештә көчәнеш төшүләре мА тирәсе ток булганда, 0,15 В – тан 0,45 В – ка кадәр дәрәҗәләр ала, бу аларны көчәнеш фиксациясендә файдалы итә һәм транзисторны “туендыру”дан саклый. Алар шулай ук әз югалтулы [[турылайткыч]]лар буларак кулланырга мөмкин, гәрчә аларның кире юнәлештәге югалту токы гадәттә башка диодларныкыннан югарырак булса да. Шоттки диодлары алар [[күпчелек йөртүче кисәкчә]]ле җайланмалар һәм азчылык йөртүче кисәкчәле саклау проблемаларыннан интекми. Бу проблемалар күп башка диодларны әкренәйтә. Шулай итеп, аларның торгызылуы p–n узулы диодларныкыннан тизрәк бара. Шулай ук Шоттки диодларның узу сыйдырышлыгы p–n диодларныкыннан күпкә түбәнрәк, бу югары ялгау-өзү тизлеген тәэмин итә һәм аларны югары ешлык схемаларында һәм аларны [[импульслы туклану тәэмин итүче җайланмалар]]да, [[ешлык миксер]]ларында һәм [[радио детектор]]ларында кулланырга мөмкин итә.

=== Супер барьер диодлары ===
Супер барьер диодлары - алар турылайткыч диодлары һәм аларда Шоттки диодларның түбән кире көчәнеш төшүе белән гадәти p-n узулы диодларның югары эшләү тизлеге һәм түбән кире көчәнеш тогы бар.

=== [[Алтын]] кушылмалы диодлар ===
Кушылма буларак алтын (яки [[платина]]) үзен рекомбинация үзәге сыман тота, бу азчылык йөртүче кисәкчәләрнең тиз рекомбинациясенә ярдәм итә. Бу диодка югарырак туры юнәлештәге көчәнеш бәрабәренә сигнал ешлыгында эшләргә мөмкинчелек бирә. Алтын кушылган диодлар башка p-n диодлардан тизрәк (әмма Шоттки диодлары кебек үк тиз түгел). Алтын кушылмалы диодларның шулай ук Шоттки диодларына караганда кире ток югалтулары әзрәк (әмма башка p-n диодларныкы кебек үк яхшы түгел).

=== [[Сынык формадагы дулкын диод]]лары яки [[баскыч торгызылу диод]]лары ===

”Баскыч торгызылу” термины бу җайланмаларның кире торгызылу характеристикасына карый. Туры ток [[баскыч торгызылу диоды]] аша узганнан соң һәм ток туктагач яки кире юнәлештә борылгач, кире юнәлештә үткәрүчәнлек бик тиз туктаячак (дулкынның баскыч формасында кебек). Шулай итеп, баскыч торгызылу диодлары (SRD) корылма йөртүче кисәкчәләрнең кискен юкка чыгу сәбәпле бик тиз көчәнеш үткәрүләре тәэмин итә ала.

=== [[Үткәрүче көчәнеш басылу диоды]] (TVS) ===
Болар тау кар ишелү диодлары. Алар башка ярымүткәргеч җайланмаларны югары көчәнеш үткәрүләреннән саклау өчен махсус конструкцияләнгән. Аларның p-n узуларында гадәти диодларныкына караганда кисешү өлкәләре күпкә зуррак, бу аларга югары токларны “җиргә” зарар күрмичә үткәрергә рөхсәт итә.

=== [[Варикап]] яки [[варактор диод]]лары ===
Болар көчәнеш белән идарә ителүче [[конденсатор]]лар буларак кулланыла. Болар 
(eng.PLL (phase-locked loop)) ([[фаза-төйнәлгән бау авызы]] ) һәм (eng.FLL (frequency-locked loop)
схемаларында әһәмиятле һәм канал сайлау схемаларында, мәсәлән телевизор алгычларында, тиз бикләргә мөмкин итә. Бу иске озак вакыт эчендә җылынучы һәм бикләнүче конструкцияләр урынына килгән. PLL схемалары FLL схемаларыннан тизрәк эшли, ләкин бөтен гармоникалы сигналларны бикләүгә бирешүчән (мәсәлән, киң тасмалы сигналны бикләргә кирәк булган очракта). Алар шулай ук элеккеге заман радио канал сайлавында көйләнүче осцилляторларны таләп иткән, монда арзан һәм тотрыклы ләкин төгәл ешлыктагы кристалл осциллятор [[көчәнеш белән идарә ителүче осциллятор]] өчен сылтама ешлык тәэмин иткән.
=== [[Зенер диод]]лары ===
Кире юнәлештә үткәрү өчен ясалган. Бу, Зенер бәреп үтүе дип аталган эффект алдан билгеле булган төгәл көчәнештә була һәм диодка төгәл сылтама көчәнеше булырга мөмкинчелек бирә. Гамәли сылтама көчәнеш схемаларында Зенер һәм ялгау диодлары параллель һәм каршы юнәлешләрдә тоташтырыла, бу температура коэффициентын нульгә якын дәрәҗәдә тоту өчен ясала. Кайбер югары көчәнеш Зенер диодлары дип билгеләнгән җайланмалар чынлыкта тау кар ишелүе диодлары (алдарак бирелгән мәгълүматны карагыз). Бер корпус эчендә ике (эквивалент) параллель рәвештә һәм кире юнәлештә тоташтырылган Зенер диодлары үткәрүче үзенә сеңдерүче җайланма (яки [[transorb]] регистрацияләнгән сәүдә билгесе) тәшкил итәләр. Зенер диоды уйлап табучысы Карнеги Мэллон Университетыннан доктор [[Клэренс Мэлвин Зенер]] хөрмәтенә аталган.

Ярымүткәргеч диодларның башка кулланылу өләләре арасында температура сиземләү һәм аналог [[логарифм]]нар исәпләү. ([[Операцион көчәйткечләр кулланышлары]]н карагыз).

== Бәйле җайланмалар ==
* [[Турылайткыч]]
* [[Транзистор]]
* [[Тиристор]] яки кремний идарә ителүче турылайткыч
* [[TRIAC]]
* [[DIAC|Диак]]
* [[Варистор]]
Оптикада, диод өчен тәңгәл ләкин лазер яктылык өчен җайланма [[оптик изолятор]] булып тора, ул шулай ук оптик диод дип атала, ул яктылыкны бер генә юнәлештә үткәрә. Ул төп компонент буларак [[Фарадей әйләндерүчесе]]н куллана.

== Куллану өлкәләре ==

=== Радио демодуляциясе ===
Диодның беренче кулланылышы булып амплитудасы модуляцияләнгән (АМ) радиотапшыруларның демодуляциясе булган. Бу ачышның тарихын [[радио]] мәкаләсеннән карагыз. Кыскача әйткәндә, АМ сигнал йөртүче радио дулкынның алмаш уңай һәм тискәре пикларыннан тора, аларның амплитудасы башлангыч аудио сигналга пропорциональ. Диод (иң элек ул кристалл диоды) булган АМ радио ешлыгындагы сигналны турылайта, һәм йөртүче дулкынның фәкать уңай пикларын калдыра. Шуннан соң турылайтылган йөртүче дулкыннан тавыш чыгарыла, бу гади [[электрон фильтр]] ярдәмендә эшләнә, шуннан соң сигнал аудио көчәйткечкә китә һәм ул тавыш дулкыннарын генерацияли.

=== Алмаш токны үзгәртү ===
'''[[Турылайткыч]]лар''' диодлардан конструкцияләнә, аларда диодлар алмаш токны даими көчәнешкә әверелдерү өчен кулланыла. Автомобильләрдәге '''[[алмаш ток генератор]]лары''' гадәти үрнәк булып тора, монда алмаш токны даими токка турылайтучы диод [[коммутатор]]дан яки элегрәк кулланылган [[электрик генератор (динамо)]] дан яхшырак эш тәэмин итә. Моңа охшаган үрнәк, диодларның [[Кокрофт-Уолтон генераторы|Кокрофт-Уолтон]] [[көчәнеш тапкырлагыч]]ларында алмаш токны югарырак туры ток көчәнешләренә әверелдерү өчен кулланылу булып тора.

=== Исәпләнгәннән артык көчәнештән саклау ===

Диодлар еш сиземле электрон җайланмалардан зарар итүче югары көчәнешләрне үткәрү өчен кулланыла. Нормаль шартлар булганда, алар гадәттә кире иелешле (үткәрмәүче) була. Көчәнеш нормаль дәрәҗәдән артыграк булгач, диодлар туры иелешле (үткәрүче) була башлыйлар. Мәсәлән, диодлар ([[атлаучы двигатель]] яки [[H-күперендә]]) [[двигатель контроллерлары]]нда һәм [[реле]] схемаларында, кире очракта барлыкка килүче зыян китерүче көчәнеш пикларсыз, кәтүкләрдән энергияне тиз алу өчен кулланыла. (Мондый кулланылыштагы теләсә нинди диод [[кире йөреш диоды]] дип атала). Күп [[микросхема]]ларда тоташтыру аякларында аларның сиземле [[транзистор]]ларын тышкы югары көчәнешләрдән саклау өчен диодлар бар. Югары көчәнешләрдә исәпләнгәннән артык көчәнешләрдән саклау өчен махсус диодлар кулланыла.

Диод шулай ук даими токтан эшләүче схемага кире көчәнеш куелудан саклау өчен кулланыла.

=== Мантыйк капкалары (логик капкалар) ===
Диодлар башка компонентлар белән комбинациядә [[мантыйк капкалары|ҺӘМ]] һәм [[мантыйк дизъюнкция|ЯКИ]] төзү өчен кулланыла. Мондый тип мантыйкны [[диод мантыйгы]] (диод логикасы дип атыйлар).

=== Ионлаштыручы нурланыш детекторлары ===
Өстә күрсәтелгән яктылыкка сиземләүләреннән тыш, [[ярымүткәргеч]] диодлар зуррак [[энергетик]] нурланышка сиземле. [[Электроника]]да [[космик нур]]лар һәм башка ионлаштыручы нурланышлар [[чит тавыш]] [[импульс]]ларына һәм ялгыз һәм күп бит хаталарына сәбәп булалар.

Бу эффект кайвакыт [[кисәкчә детектор]]ларында радиацияне детектлау өчен кулланыла. Ялгыз радиация кисәкчәсенең меңнәрчә яки миллионнарча [[электрон-вольт]] булган энергиясе ярымүткәргеч материалында чыгарылгач, күп корылма йөртүчеләр парлары генерацияләнә. Әгәр дә мохтаҗлык катламы бөтен “агымны” яки тотар өчен яки авыр кисәкчәне туктатыр өчен җитәрлек зур икән, кисәкчә энергиясенең шактый төгәл үлчәвен үткәрергә мөмкин, моның өчен магнетик спектрометрның һ.б. катлаулыгыннан тыш фәкать үткәрелгән корылманы үлчәргә кирәк.

Бу ярымүткәргеч радиация детекторлары эффектив һәм бер формадагы корылма җыюга һәм түбән югалту тогына мохтаҗ. Алар еш кына [[салкын азот]] белән суытыла. Зуррак дәрәҗә (сантиметр тирәсе) кисәкчәләр өчен аларга бик зур мохтаҗлык тирәнлеге һәм зур мәйдан кирәк. Кечкенә дәрәҗә кисәкчәләр өчен, аларга “мохтаҗ” ителмәгән ярымүткәргечнең кимендә бер бик нечкә өслеккә контакты кирәк. Кире көчәнешләр бәреп үтү янында (якынча бер сантиметрга мең Вольт). Германий һәм кремний гадәти материаллар. Кайбер детекторлар позицияне энергияне кебек үк яхшы сиземлиләр.

Бигрәк тә авыр кисәкчәләрне детектлаганда, радиация зыяны сәбәпле, аларның гомере чикләнгән була. Кремний һәм германий [[гамма нурлар]]ын электрон “агымы”на әверелдерү сәләте буенча шактый аерылып тора.

Энергия югалтуының флуктуацияләре сәбәпле, кертелгән энергиянең төгәл үлчәве әзрәк гамәли файдага ия.

=== Температура үлчәүләре ===
Диод [[температура]] үлчәүче җайланма буларак кулланырга мөмкин, чөнки диод аркылы туры юнәлештәге көчәнеш төшүе температурага бәйле ([[кремний тасма ара температура датчигы]]нда кебек). Югарырак күрсәтелгән Шокклиның идеаль диод тигезләмәсеннән чыгып, көчәнешнең (даими ток булганда) температура коэффициенты уңай булганын, ләкин кушылма концентрациясенә һәм [[эш температурасы]]на бәйле икәнен әйтеп була. Температура коэффициенты типик термисторлардагы кебек тискәре яки температура сиземләүче диодларда 20 [[Кельвин]] га кадәр уңай булырга мөмкин. Гадәттә, кремний диодларның бүлмә температурасында температура коэффициенты якынча −2 мВ/˚C була.&lt;br /&gt;
=== Ток белән идарә итү ===
Диодлар кирәк булмаган юнәлештәге токлардан саклаучы җайланмалар буларак кулланыла. Туклану беткән вакытта электрик схеманы туклану белән тәэмин итү өчен, схема токны [[электрик батареядан]] алырга мөмкин. [[Туктаусыз туклану тәэмин итүче җайланма]]да (бесперебойный источник питания) кирәк вакытта ток батареядан гына агуын тәэмин итү өчен диодлар кулланырга мөмкин. Моңа охшаш очракта, кечкенә көймәләрдә ике схема бар һәм һәрберсенең үз батареясы бар: боларның берсе двигательне кабызу өчен, икенчесе йорт кирәк-яраклары өчен. Гадәттә бу ике схема бер үк генератордан корылма ала, һәм генератор эшләмәгәндә югарырак корылмалы батареяның (гадәттә двигатель батареясының) түбәнрәк корылган батарея аша корылмасын бирүеннән саклау өчен “авыр” корылма бүлүче диод кулланыла.

Диодлар шулай ук [[электрон музыкаль клавиатура]]ларда кулланыла. Электрон музыкаль клавиатураларда кирәк булган үткәрүче чыбыкларның санын киметү өчен, бу инструментларда еш [[клавиатура матрицасы]] схемалары кулланыла. Клавиатура контроллеры уйнаучы кайсы нотаны баскан икәнен белү өчен рәтләрне һәм колонкаларны тикшерә. Матрица схемаларның проблемасы – ул бер үк вакытта берничә нота басылганда, ток схема һәм [[клавиатура идарәсе]] триггеры аша кире ага башлый һәм “өрәк” ноталар уйнала. Кирәкмәгән ноталарның триггерга килүеннән арыну өчен күп клавиатура матрицасы схемаларында [[музыкаль клавиатура]]сының астында ялгаучы җайланмага диодлар эретеп беркетелгән була.

== Ике элементлы сызыкча булмаган җайланмалар ==
Шулай ук күп башка ике элементлы сызыкча булмаган җайланмалар бар, ләкин алар гадәттә “диодлар” дип аталмый. Мәсәлән, [[неон лампасы]]ның пыяла корпуста ике электроды бар һәм ул кызык файдалы сызыкча булмаган сыйфатламаларга ия. Аркалы корылма бирүче лампалар, мәсәлән [[флуоресцент лампалар]] яки [[меркурий пар лампа]]ларында шулай ук ике электрод бар һәм аларның ток-көчәнеш сыйфатламалары сызыкча түгел.

== Шулай ук карагыз ==
* [[Актив турылайту]]
* [[Диод модельләре]]
* [[Узулы диод]]
* [[P-N узуы]]
* [[Кечкенә сигнал моделе]]
* [[Даими ток диоды]]
* [[Ярымүткәргеч диод]]

== Сылтамалар ==
# [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1928/richardson-lecture.html?print=1  1928 Nobel Prize Article on the diode] &quot;Термионик күренешләр һәм алар белән идарә итүче законнар&quot;, декабрь, 1929, Оуэн Ричардсон.
# [http://encyclobeamia.solarbotics.net/articles/diode.html Diode] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426020137/http://encyclobeamia.solarbotics.net/articles/diode.html |date=2006-04-26 }}
# [http://issh.ru/content/skhemy-vyprjamitelejj/sravnenie-vyprjamitelnykh-svojjstv-tranzistora-i-dioda/12/  Сравнение выпрямительных свойств транзистора и диода] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220023428/http://issh.ru/content/skhemy-vyprjamitelejj/sravnenie-vyprjamitelnykh-svojjstv-tranzistora-i-dioda/12/ |date=2010-02-20 }}
# [http://www.pilab.ru/csi/AUK/Microelectr/page38.html Раздел 3. &quot;Диоды&quot;. Лекция №8. Тема 3.2. Выпрямительные и детектирующие диоды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031105132211/http://www.pilab.ru/csi/AUK/Microelectr/page38.html |date=2003-11-05 }}

{{Навигация
|Портал=Технология}}

{{Сайланган мәкалә}}

[[Төркем:Радиотехника]]
[[Төркем:Ярымүткәргеч диодлар]]
[[Төркем:Электрон компонентлар]]</text>
      <sha1>bb9g3dkruaxzugcz8a1y7zkf7w9hksq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дөнья АЭСлары исемлеге</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47951</id>
    <revision>
      <id>5840037</id>
      <parentid>5751996</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T04:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318599" sha1="e8unnuswp6pcfy4idma2uw1fki3th06" xml:space="preserve">{{Orphan|date=апрель 2026}}

Дөньяның 30 илендә 368 190 М[[Ватт|Вт]] элект куәтле 435 [[энергоблок]]лы 212 [[Атом-төш энергиясе|атом электр станциясе]] бар дип исәпләнә. 63 энергоблок төзелергә тиеш һәм 138 энергоблок инде ябык.

Исемлектә җирдәге барлык АЭСлар илләр буенча бирелгән, шулай ук кайчандыр [[энергетик реактор]]лар, өйрәнү, күзәтү үзәкләре урнашкан җирләр дә бар.Исемлектә төзелүче, ябык һәм эшләүче рекаторлар урнашкан.

Таблиөадан түбәндәге мәглуматны табып була: реактор төре (график) һәм моделе, статусы (график), төзелеш башланган, кулланышка җибәрү һәм туктату вакыты, брутто куәте, кулланучы хуҗасы яки компания, реакторлары.&lt;ref&gt;Исемлектә төп җитештерүчеләр күрсәтелгән&lt;/ref&gt;.

Исемлек [[Халыкара атом энергиясе агентлыгы]] һәм {{тәрҗемәсез 3|Бөтендөнья атом-төш ассоциациясе|Бөтендөнья атом-төш ассоциациясе|en|World Nuclear Association}} мәглумәтләре буенча эшләнде.

[[Рәсем:WorldNPP map.svg|800px|thumb|Җирдә АЭСлар урнашуы]]

== Билгеләргә аңлатма ==
=== Энергоблоклар статусы ===
{{Gallery
|title= 
|width=100
|height=100
|lines=1
|File:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|Кулланылучы
|File:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|Төзелүче
|File:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|Ябылган
|File:Icon NuclearPowerPlant-white.svg|Яраксыз
}}
=== Реактор төрләре ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 |-
 |[[Рәсем:Water drop 2.svg|25px]]
 |'''PWR'''
 |[[Су-сулы атом-төш реакторы]]
 |-
 |[[Рәсем:Bubble2.svg|25px]]
 |'''BWR'''
 |[[Корпуслы кайнаучы реактор]]
 |-
 |[[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|25px]]
 |'''PHWR'''
 |[[Авырсулы атом-төш реакторы]]
 |-
 |[[Рәсем:Cloud01.svg|25px]]
 |'''GCR'''
 |[[газсуыткыч реактор]]
 |-
 |[[Рәсем:TangentCircles.svg|25px]]
 |'''LWGR'''
 |[[графит-су атом-төш реакторы]]
 |-
 |[[Рәсем:Blood 1.svg|25px]]
 |'''FBR'''
 |[[Тиз нейтронлы реактор]]
 |-
 |[[Рәсем:Redcloud.svg|25px]]
 |'''HTGR'''
 |[[югары температуралы газсуыткыч реактор]]
 |-
 |[[Рәсем:Bluecloud.svg|25px]]
 |'''HWGCR'''
 |[[авырсулы газсуыткыч реактор]]
 |-
 |[[Рәсем:Bolle.svg|30px]]
 |'''HWLWR''' и '''SGHWR'''
 |[[авырсулы сусуыткыч реактор]] и [[кайнаучы авырсулы реактор]]
 |}

== Гомуми мәглумәт ==
=== Фактлар ===
[[Рәсем:Shippingport LOC 135430pu.jpg|thumb|300px|АЭС Шиппингпорт, 1956 ел.]]
*Беренче АЭС — {{байрак|ССРБ}} [[Обнинск АЭС]], [[1954 ел]]дан эшли.
*Беренче реаторлы АЭС:
:{| class=&quot;wikitable&quot;
 |-
 |[[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
 |{{байрак|АКШ}} [[АЭС Шиппингпорт]]
 |[[1958]], 68 МВт
 |-
 |[[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
 |{{байрак|АКШ}} [[АЭС Дрезден]]
 |[[1960]], 207 МВт
 |-
 |[[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
 |{{байрак|Канада}} [[АЭС Ролфтон]]
 |[[1962]], 25 МВт
 |-
 |[[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]GCR
 |{{байрак|Бөекбритания}} [[АЭС Калдер-холл]]
 |[[1956]], 60 МВт
 |-
 |[[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]LWGR
 |{{байрак|ССРБ}} [[Обнинск АЭС]]
 |[[1954]], 6 МВт
 |-
 |[[Рәсем:Blood 1.svg|15px]]FBR
 |{{байрак|ССРБ}} [[Шевченко АЭС]]
 |[[1973]], 90 МВт
 |}

*Иң иске эшләүче АЭС — {{байрак|Бөекбритания}} [[АЭС Олдбери]] (блок 1, [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]GCR, 230 МВт, [[1967 ел]]дан эшли)
*Иң куәтле энергоблок — {{байрак|Франция}} [[АЭС Сиво]] (блоклар 1 вә 2, [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR, 1561 МВт һәрберсе, [[1997]] вә [[1999]] еллардан эшлиләр)
*Иң зур АЭС — {{байрак|Япония}} [[АЭС Касивадзаки-Карива]] (7 блоклы [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR гомуми куәте 8212 МВт, 1985-1996 еллардан эшлиләр)

== АЭСлар исемлеге ==
=== Аргентина ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Атуча|Атуча]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[KWU-PHWR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 375
| align=&quot;right&quot; | [[Nucleoeléctrica Argentina S.A.|NASA]]
| align=&quot;right&quot; | [[Siemens]]
| align=&quot;right&quot; | [[CONUAR]]
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]KWU-PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 745
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Kraftwerk Union]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Эмбальсе|Эмбальсе]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[CANDU]]-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 648
| align=&quot;right&quot; | NASA
| align=&quot;right&quot; | Atomic Energy of Canada Limited
| align=&quot;right&quot; | CONUAR
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Аргентина Атом энергетикасы]]
|width=180
|height=140
|lines=1
|File:Atucha desde el Parana.jpg|Атуча АЭС, 2008 
}}

=== Әрмәнстан ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}&lt;ref&gt;{{cite web
 | author         = 
 | date         = 
 | url         = http://atomic-energy.org/organizations/aikakan-atomaiin-elektrakayan-aaek
 | title         = Айкакан атомайин электракаян (ААЭК)
 | work         = 
 | publisher         = atomic-energy.org
 | accessdate         = 2011-09-19
 | archivedate         = 2012-10-17
 | archiveurl         = https://www.webcitation.org/6BUa0z8xY?url=http://atomic-energy.org/organizations/aikakan-atomaiin-elektrakayan-aaek
 }}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ЯППУ|Поставщик ядерной паропроизводящей установки}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Топливо|Поставщик ядерного топлива}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |date        = 2010-07-05
 |url         = http://atomic-energy.org/news/2010/07/05/12055
 |title       = ТВЭЛ будет поставлять топливо на Армянскую АЭС до ее вывода из эксплуатации
 |publisher   = atomic-energy.org
 |accessdate  = 2011-09-19
 |archivedate = 2013-09-27
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20130927223617/http://atomic-energy.org/news/2010/07/05/12055
}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot;| [[Әрмән АЭС]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 1
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-440]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1969
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1976
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1989
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 408
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| [[Минсредмаш]]
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 408
| align=&quot;right&quot; | [[Айкакан атомайин электракаян|ААЭК]]
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | [[ТВЭЛ (компания)|ТВЭЛ]]
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Әрмәнстан атом энергетикасы]]
|width=180
|height=140
|lines=1
|File:Metsamor NPP aerial view 1.jpg|Армянская АЭС, 2008 
}}

=== Бельгия ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=312&amp;terms=Nuclear%20Power%20in%20Belgium
 |title       = Nuclear Power in Belgium
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PePGkK6?url=http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=312
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| [[SCK•CEN]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[BR3 (реактор)|BR3]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;right&quot; | 12
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Дул|Дул]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 2-loop PWR|W 2-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 454
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Electrabel|Electrabel|en|Electrabel}}
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse/{{тәрҗемәсез 3|Ateliers de Constructions Electriques de Charleroi|ACEC|en|Ateliers de Constructions Electriques de Charleroi}} &lt;br /&gt;/{{тәрҗемәсез 3|Cockerill-Sambre|Cockerill|en|Cockerill-Sambre}}
| align=&quot;right&quot; | [[Areva NP]]/Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 454
| align=&quot;right&quot; | Electrabel
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse/ACEC/Cockerill
| align=&quot;right&quot; | Areva NP/Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 3-loop PWR|W 3-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1056
| align=&quot;right&quot; | Electrabel
| align=&quot;right&quot; | [[Framatome]]/ACEC
| align=&quot;right&quot; | Areva NP/Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1090
| align=&quot;right&quot; | Electrabel
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse/ACEC/Cockerill
| align=&quot;right&quot; | Areva NP/Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[АЭС Тианж|Тианж]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Framatome 3-loop PWR|F 3-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1009
| align=&quot;right&quot; | Electrabel
| align=&quot;right&quot; | Framatome/ACEC/[[Creusot Loire]]/Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva NP/Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1055
| align=&quot;right&quot; | Electrabel
| align=&quot;right&quot; | Framatome/ACEC
| align=&quot;right&quot; | Areva NP/Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1094
| align=&quot;right&quot; | Electrabel
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse/ACEC/Cockerill
| align=&quot;right&quot; | Areva NP/Westinghouse
|-
|}
{{Gallery
|title=  [[Бельгии атом электростанцияләре]] 
|width=200
|height=140
|lines=1
|File:KerncentraleDoel01.jpg|Дул, 2011 
|File:Tihange - nuclear power plant.JPG|Тианж, 2009
}}

=== Бразилия ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=314&amp;terms=Nuclear%20Power%20in%20Brazil
 |title       = Nuclear Power in Brazil
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PeQP0gE?url=http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=314
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[АЭС Ангра|Ангра]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 2-loop PWR|W 2-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 640
| align=&quot;right&quot; | [[Eletrobras Eletronuclear]]
| align=&quot;right&quot; |[[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
| align=&quot;right&quot; | [[Indústrias Nucleares do Brasil|INB]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Pre-Konvoi]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |2000
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1350
| align=&quot;right&quot; | Eletrobras Eletronuclear
| align=&quot;right&quot; | [[Kraftwerk Union]]
| align=&quot;right&quot; | INB
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]Pre-Konvoi
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1350
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Areva NP]]
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Атомная энергетика Бразилии|Атомная электростанция в Бразилии]]
|width=180
|height=140
|lines=1
|File:Angra dos Reis - usinas nucleares.jpg|Ангра, 2009 
}}

=== Болгария ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Белене|Белене]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-1000]]/466
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Росатом]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/466
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Козлодуй|Козлодуй]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-440]]/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |2002
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Минсредмаш]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |2002
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |2006
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |2006
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | АЭС Козлодуй
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | [[ТВЭЛ (компания)|ТВЭЛ]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 6
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | АЭС Козлодуй
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-
|}
{{Gallery
|title=  [[Болгария атом электростанцияләре]]
|width=250
|height=140
|lines=1
|File:Kozlodoj power plant.JPG|Козлодуй, 2009 
}}

=== Бөекбритания ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=382&amp;terms=Nuclear%20Power%20in%20United%20Kingdom
 |title       = Nuclear Power in the United Kingdom
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PeRGh2q?url=http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=382
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/inf84a_nuclear_development_UK.html
 |title       = Nuclear Development in the United Kingdom
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-20
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120220011934/http://www.world-nuclear.org/info/inf84a_nuclear_development_UK.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга
 |заглавие      = The nuclear power decisions: British policies, 1953—78
 |автор         = Williams R.
 |ссылка        = http://books.google.ru/books?id=QKgOAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage&amp;q&amp;f=false
 |место         = London
 |издательство  = [[:en:Croom Helm|Croom Helm]]
 |год           = 1980
 |pages         = 333—342
 |allpages      = 371
 |isbn          = 0-7099-0265-4
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Беркли|Беркли]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]][[Магнокс]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;right&quot; | 166
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[The Nuclear Power Group|TNPG]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;right&quot; | 166
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | TNPG
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Брэдвелл|Брэдвелл]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |2002
| align=&quot;right&quot; | 146
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | TNPG
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |2002
| align=&quot;right&quot; | 146
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | TNPG
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Дангенесс|Дангенесс]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| A1
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1960
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1965
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|2006
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 230
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| TNPG
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | A2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |2006
| align=&quot;right&quot; | 230
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | TNPG
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]][[AGR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 615
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|British Energy|British Energy|en|British Energy}}
| align=&quot;right&quot; | [[Atomic Power Construction|APC]]
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 615
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | APC
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Даунри]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]][[DFR (реактор)|DFR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1955
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|United Kingdom Atomic Energy Authority|UKAEA|en|United Kingdom Atomic Energy Authority}}
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]][[PFR (реактор)|PFR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1994
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | UKAEA
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Калдер-холл|Калдер-холл]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1953
| align=&quot;center&quot; |1956
| align=&quot;center&quot; |2003
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | UKAEA
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1953
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |2003
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | UKAEA
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1955
| align=&quot;center&quot; |1958
| align=&quot;center&quot; |2003
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | UKAEA
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1955
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |2003
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | UKAEA
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Олдбери|Олдбери]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 230
| align=&quot;right&quot; | [[Magnox Electric]]
| align=&quot;right&quot; | TNPG
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 230
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | TNPG
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[АЭС Сайзвел|Сайзвел]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| A1
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1961
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1966
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|2006
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 245
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| {{тәрҗемәсез 3|English Electric|EE|en|English Electric}}/{{тәрҗемәсез 3|Babcock &amp; Wilcox|B&amp;W|en|Babcock &amp; Wilcox}}/ &lt;br /&gt;{{тәрҗемәсез 3|Taylor Woodrow|TW|en|Taylor Woodrow}}
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | A2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1961
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |2006
| align=&quot;right&quot; | 245
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | EE/B&amp;W/TW
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 4-loop PWR|W 4-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |1995
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1250
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | [[PWR Power Projects|PPC]]
| align=&quot;right&quot; | [[Areva NP]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Торнесс|Торнесс]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 682
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | [[National Nuclear Corporation|NNC]]
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 682
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | NNC
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Траусвинит|Траусвинит]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;right&quot; | 235
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | APC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;right&quot; | 235
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | APC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Уилфа|Уилфа]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 540
| align=&quot;right&quot; | Magnox Electric
| align=&quot;right&quot; | EE/B&amp;W/TW
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 540
| align=&quot;right&quot; | Magnox Electric
| align=&quot;right&quot; | EE/B&amp;W/TW
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[Селлафилд|Уиндскейл]]
| align=&quot;center&quot; | 
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1958
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;right&quot; | 36
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | UKAEA
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[Уинфрит]]
| align=&quot;center&quot; | 
| [[Рәсем:Bolle.svg|20px]][[SGHWR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;right&quot; | 100
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | UKAEA
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Хантерстон|Хантерстон]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| A1
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1957
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1964
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1990
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 173
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| {{тәрҗемәсез 3|General Electric Company|GEC|en|General Electric Company plc}}
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | A2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;right&quot; | 173
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | GEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 644
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | NPC
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 644
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | NPC
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Хартлпул|Хартлпул]]
| align=&quot;center&quot; | A1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 655
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | [[Nuclear Power Company|NPC]]
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | A2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 655
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | NPC
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Хейшам|Хейшам]]
| align=&quot;center&quot; | A1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 625
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | NPC
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | A2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 625
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | NPC
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 680
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | NPC
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 680
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | NPC
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Хинкли-Пойнт|Хинкли-Пойнт]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| A1
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1957
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1965
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|2000
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 267
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| EE/B&amp;W/TW
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | A2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |2000
| align=&quot;right&quot; | 267
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | EE/B&amp;W/TW
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 655
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | TNPG
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]AGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 655
| align=&quot;right&quot; | British Energy
| align=&quot;right&quot; | TNPG
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Чапелкросс|Чапелкросс]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1955
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |2004
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | UKAEA
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1955
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |2004
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | UKAEA
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1955
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |2004
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | UKAEA
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]Магнокс
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1955
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |2004
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | UKAEA
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Бөекбритания атом электростанцияләре]]
|width=180
|height=130
|lines=1
|File:Heysham Nuclear Power Stations - geograph.org.uk - 32948.jpg|Хейшам, 2005 
|File:Hinkley Point B power station.jpg|Хинкли-Пойнт, 2004 
|File:Dungenesspowerstation.JPG|Дангенесс, 2004 
|File:Sizewell B reactor dome - geograph.org.uk - 1396226.jpg|Сайзвел, 2009 
|File:Oldbury Nuclear Power Station.jpg|Олдбери, 2006 
}}

=== Маҗарстан ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Пакш|Пакш]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-440]]/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 500
| align=&quot;right&quot; | АЭС Пакш
| align=&quot;right&quot; | [[Минсредмаш]]
| align=&quot;right&quot; | [[ТВЭЛ (компания)|ТВЭЛ]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 500
| align=&quot;right&quot; | АЭС Пакш
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 500
| align=&quot;right&quot; | АЭС Пакш
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 500
| align=&quot;right&quot; | АЭС Пакш
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Маҗарстан атом электростанцияләре]]
|width=250
|height=100
|lines=1
|File:Paksi atomerőmű-2.JPG|Пакш, 2010 год
}}

=== Алмания ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Библис|Библис]]
| align=&quot;center&quot; | A
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 1225
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Kraftwerk Union]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | B
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 1300
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Брокдорф|Брокдорф]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1480
| align=&quot;right&quot; | [[E.ON Kernkraft]]
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; | [[Areva NP]]
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Брунсбюттель|Брунсбюттель]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR'69]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 806
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Вюргассен|Вюргассен]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR'69
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1994
| align=&quot;right&quot; | 670
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[AEG]]/Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Графенрайнфельд|Графенрайнфельд]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1345
| align=&quot;right&quot; | E.ON Kernkraft
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; | [[АЭС Грайфсвальд|Грайфсвальд]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-440]]/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Минсредмаш]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Гронде|Гронде]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1430
| align=&quot;right&quot; | АЭС Гронде
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Гросвельцхейм|Гросвельцхейм]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | AEG/Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Гундремминген|Гундремминген]]
| align=&quot;center&quot; | A
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-1]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | AEG/[[General Electric]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR'72]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1344
| align=&quot;right&quot; | АЭС Гундремминген
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | C
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR'72
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1344
| align=&quot;right&quot; | АЭС Гундремминген
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Изар|Изар]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR'69
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 912
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Konvoi]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1485
| align=&quot;right&quot; | E.ON Kernkraft
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union/Hochtief
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Университет Карлсруэ|Карлсруэ]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[MZFR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1961
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;right&quot; | 57
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Siemens]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]][[KNK-II]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Interatom]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Каль|Каль]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1958
| align=&quot;center&quot; |1961
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;right&quot; | 16
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | General Electric/AEG
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Крюммель|Крюммель]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR'69
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 1402
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Линген|Линген]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;right&quot; | 268
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | AEG
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Мюльхайм-Керлих|Мюльхайм-Керлих]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;right&quot; | 1302
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Brown Boveri]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Неккарвестхайм|Неккарвестхайм]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 840
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]Konvoi
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1400
| align=&quot;right&quot; | [[EnBW Kernkraft]]
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Нидерайхбах|Нидерайхбах]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bluecloud.svg|15px]]HWGCR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;right&quot; | 106
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Siemens/Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Обригхайм|Обригхайм]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |2005
| align=&quot;right&quot; | 357
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Siemens/Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Райнсберг|Райнсберг]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-210]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;right&quot; | 70
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Унтервезер|Унтервезер]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 1410
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Филиппсбург|Филиппсбург]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR'69
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 840
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1468
| align=&quot;right&quot; | EnBW Kernkraft
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Штаде|Штаде]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |2003
| align=&quot;right&quot; | 672
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Эмсланд|Эмсланд]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]Konvoi
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1400
| align=&quot;right&quot; | Kernkraftwerke Lippe-Ems
| align=&quot;right&quot; | Kraftwerk Union
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[Исследовательский центр Юлих|Юлих]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Redcloud.svg|15px]]HTGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1961
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Brown Boveri/[[Krupp Reaktorbau]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС THTR-300|THTR-300]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Redcloud.svg|15px]][[THTR-300]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;right&quot; | 308
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Hochtemperatur Reaktorbau|HRB]]
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Алмания атом электростанцияләре]]
|width=180
|height=130
|lines=1
|File:Gundremmingen Nuclear Power Plant.jpg|Гундремминген, 2008 
|File:Gelände des Kernkraftwerk Isar (KKI).jpg|Изар, 2008 
|File:Philippsburg2.jpg|Филипсбург, 2006 
|File:Kernkraftwerk Brokdorf 2006 (cropped).jpg|Брокдорф, 2008 
|File:Kernkraftwerk Grafenrheinfeld 5.jpg|Графенрейнфельд, 2007 
}}

=== Һиндстан ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=338&amp;terms=Nuclear%20Power%20in%20India
 |title       = Nuclear Power in India
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PeTE9aq?url=http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=338
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Кайга|Кайга]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1989
| align=&quot;center&quot; | 2000
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Nuclear Power Corporation of India|NPCIL|en|Nuclear Power Corporation of India}}
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Nuclear Fuel Complex|NFC|en|Nuclear Fuel Complex}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1989
| align=&quot;center&quot; | 1999
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2002
| align=&quot;center&quot; | 2007
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2002
| align=&quot;center&quot; | 2011
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Какрапар|Какрапар]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1984
| align=&quot;center&quot; | 1992
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1985
| align=&quot;center&quot; | 1995
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 700
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 700
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Куданкулам|Куданкулам]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-1000]]/412
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2002
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Росатом]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/412
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2002
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Мадрас|Мадрас]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1971
| align=&quot;center&quot; | 1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1972
| align=&quot;center&quot; | 1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Нарора|Нарора]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1976
| align=&quot;center&quot; | 1989
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1977
| align=&quot;center&quot; | 1992
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; | [[АЭС Раджастан|Раджастан]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[CANDU]]-1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1965
| align=&quot;center&quot; | 1972
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 100
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Atomic Energy of Canada Limited|AECL|en|Atomic Energy of Canada Limited}}
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1968
| align=&quot;center&quot; | 1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 200
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | AECL/{{тәрҗемәсез 3|Department of Atomic Energy|DAE|en|Department of Atomic Energy}}
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1990
| align=&quot;center&quot; | 2000
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1990
| align=&quot;center&quot; | 2000
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2002
| align=&quot;center&quot; | 2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 6
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2003
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 220
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 7
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2011
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 750
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Тарапур|Тарапур]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-1]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1964
| align=&quot;center&quot; | 1969
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 160
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | [[General Electric]]
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1964
| align=&quot;center&quot; | 1969
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 160
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2000
| align=&quot;center&quot; | 2006
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 540
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]PHWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2000
| align=&quot;center&quot; | 2005
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 540
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; | NFC
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| [[Центр ядерных исследований им. Индиры Ганди|IGCAR]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]][[Prototype fast breeder reactor|PFBR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2004
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 500
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | NPCIL
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Һиндстан атом электростанцияләре]]
|width=200
|height=140
|lines=1
|File:Kudankulam NPP.jpg|Куданкулам, 2009 ел
}}

=== Иран ===

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = http://atominfo.ru/news6/f0898.htm
 | title       = Россия и Иран создадут СП по эксплуатации АЭС в Бушере — замглавы Росатома
 | publisher   = AtomInfo.Ru
 | work   = Источник — [[РИА Новости]]
 | accessdate  = 2011-10-30
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Бушер|Бушер]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-1000]]/446
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | [[Nuclear Power Production &amp; Development Company of Iran|NPPD]]/[[Атомстройэкспорт|АСЭ]]
| align=&quot;right&quot; | [[Росатом]]
| align=&quot;right&quot; | [[ТВЭЛ (компания)|ТВЭЛ]]
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Иран атом электростанцияләре]] 
|width=180
|height=120
|lines=1
|File:Constructing of Bushehr Nuclear Power Plant.jpg|Бушер, 1975 
}}

=== Испания ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=374&amp;terms=Nuclear%20Power%20in%20Spain
 |title       = Nuclear Power in Spain
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PeVNMcy?url=http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=374
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.euronuclear.org/e-news/e-news-28/enusa.htm
 |title       = Enusa’s International Business
 |publisher   = euronuclear.org
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PeW6YWC?url=http://www.euronuclear.org/e-news/e-news-28/enusa.htm
}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Альмарас|Альмарас]]
| align=&quot;center&quot; |1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 3-loop PWR|W 3-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1045
| align=&quot;right&quot; | [[Centrales Nucleares Almaraz-Trillo|CNAT]]
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
| align=&quot;right&quot; | [[ENUSA]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; |2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1044
| align=&quot;right&quot; | CNAT
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | ENUSA
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Аско|Аско]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1033
| align=&quot;right&quot; | [[Asociación Nuclear Ascó-Vandellòs|ANAV]]
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | ENUSA
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1027
| align=&quot;right&quot; | ANAV
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | ENUSA
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot;| [[АЭС Вандельос|Вандельос]]
| align=&quot;center&quot; |1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]][[UNGG]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;right&quot; | 500
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; |[[Атом энергетикасы комиссариаты|CEA]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; |2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1087
| align=&quot;right&quot; | ANAV
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | ENUSA
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Кофрентес|Кофрентес]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-6]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1092
| align=&quot;right&quot; | [[Iberdrola]]
| align=&quot;right&quot; | [[General Electric]]
| align=&quot;right&quot; | General Electric/ &lt;br /&gt;ENUSA
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Санта-Мария-де-Гаронья|Санта-Мария-де-Гаронья]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-3]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 466
| align=&quot;right&quot; | [[Nuclenor]]
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | General Electric/ &lt;br /&gt;ENUSA
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Трильо|Трильо]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1066
| align=&quot;right&quot; | CNAT
| align=&quot;right&quot; | [[Kraftwerk Union]]
| align=&quot;right&quot; | [[Areva NP]]
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Хосе Кабрера|Хосе Кабрера &lt;br /&gt;(Сорита)]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |2006
| align=&quot;right&quot; | 150
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Испания атом электростанцияләре]]
|width=180
|height=140
|lines=1
|File:Centraldealmaraz.JPG|Альмарас, 2010 ел
|File:Vandellòs Unit 2 2010.jpg|Вандельос, 2010 ел
|File:Central nuclear de Trillo I.jpg|Трильо, 2006 ел
|File:Cofrentes nuclear power plant - General view.JPG|Кофрентес, 2008 ел
|File:Nuclear power station in Almonacid de Zorita (Spain).jpg|Хосе Кабрера, 2005 ел
}}

=== Италия ===

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=342&amp;terms=Nuclear%20Power%20in%20Italy
 |title       = Nuclear Power in Italy
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PeWlfxY?url=http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=342
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Гарильяно|Гарильяно]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;right&quot; | 160
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[General Electric]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Латина|Латина]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]][[Магнокс]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1958
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;right&quot; | 160
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[The Nuclear Power Group|TNPG]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Каорсо|Каорсо]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;right&quot; | 882
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Ansaldo Meccanico Nucleare|AMN]]/General Electric
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Энрико Ферми|Энрико Ферми]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1961
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;right&quot; | 270
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Италия атом электростанцияләре]]
|width=200
|height=140
|lines=1
|File:Carso NPP 1.jpg|Каорсо, 2005 ел
|File:CentraleNucleareEnricoFermi.jpg|Энрико Ферми, 2010 ел
|File:Garigliano Nuclear Power Plant 3-2.jpg|Гарильяно, 1970 ел
}}

=== Казакъстан ===

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[Мангистаус атом-энергия комбинаты — Казатомпром|Шевченково]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]][[БН-350]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1999
| align=&quot;right&quot; | 90
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Минсредмаш]]
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}

=== Канада ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=25401&amp;terms=Nuclear%20Power%20in%20Canada
 |title       = Nuclear Power in Canada
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-11-03
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PeXvw4W?url=http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=25401
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Брюс|Брюс]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[CANDU]]-750A
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-white.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1997
| align=&quot;right&quot; | 824
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Bruce Power|Bruce Power|en|Bruce Power}}
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Ontario Hydro|Ontario Hydro|en|Ontario Hydro}}/ &lt;br /&gt;{{тәрҗемәсез 3|Atomic Energy of Canada Limited|AECL|en|Atomic Energy of Canada Limited}}
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-750A
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-white.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1995
| align=&quot;right&quot; | 824
| align=&quot;right&quot; | Bruce Power
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-750A
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 805
| align=&quot;right&quot; | Bruce Power
| align=&quot;right&quot; | [[Nei Parsons]]
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Canadian General Electric|СGE|en|Canadian General Electric}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-750A
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 805
| align=&quot;right&quot; | Bruce Power
| align=&quot;right&quot; | Nei Parsons
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-750B
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 872
| align=&quot;right&quot; | Bruce Power
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 6
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-750B
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 891
| align=&quot;right&quot; | Bruce Power
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 7
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-750B
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 872
| align=&quot;right&quot; | Bruce Power
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 8
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-750B
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 845
| align=&quot;right&quot; | Bruce Power
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Дарлингтон|Дарлингтон]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-850
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 934
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Ontario Power Generation|OPG|en|Ontario Power Generation}}
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-850
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 934
| align=&quot;right&quot; | OPG
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-850
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |1992
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 934
| align=&quot;right&quot; | OPG
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-850
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 934
| align=&quot;right&quot; | OPG
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Джентилли|Джентилли]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bolle.svg|20px]]CANDU-BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;right&quot; | 266
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | AECL
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 675
| align=&quot;right&quot; | [[Hydro-Québec]]
| align=&quot;right&quot; | [[Brown Boveri]]
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| [[АЭС Дуглас Пойнт|Дуглас Пойнт]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;right&quot; |218
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | AECL
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; | [[АЭС Пикеринг|Пикеринг]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-500A
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 542
| align=&quot;right&quot; | OPG
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-500A
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-white.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1997
| align=&quot;right&quot; | 542
| align=&quot;right&quot; | OPG
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-500A
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-white.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1997
| align=&quot;right&quot; | 542
| align=&quot;right&quot; | OPG
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-500A
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 542
| align=&quot;right&quot; | OPG
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-500B
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 540
| align=&quot;right&quot; | OPG
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 6
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-500B
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 540
| align=&quot;right&quot; | OPG
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 7
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-500B
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 540
| align=&quot;right&quot; | OPG
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 8
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-500B
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 540
| align=&quot;right&quot; | OPG
| align=&quot;right&quot; | Ontario Hydro/AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Пойнт-Лепре|Пойнт-Лепре]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 680
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|NB Power|NB Power|en|NB Power}}
| align=&quot;right&quot; | AECL
| align=&quot;right&quot; | СGE
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| [[АЭС Ролфтон|Ролфтон]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[Nuclear Power Demonstration|NPD]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1958
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | СGE
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Канада атом электростанцияләре]]
|width=220
|height=140
|lines=1
|File:Bruce-Nuclear-Szmurlo.jpg|Брюс, 2006 
|File:Darlington Nuclear GS-2.jpg|Дарлингтон, 2010 
|File:Centrale nucléaire Gentilly.jpg|Джентилли, 2011 
|File:ON - AKW Pickering7.jpg|Пикеринг, 2009 
}}

=== Кытай ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/inf63.html
 |title       = Nuclear Power in China
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120213105328/http://www.world-nuclear.org/info/inf63.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |date        = 2009-01-05
 |url         = http://ru2.mofcom.gov.cn/aarticle/supplydemandofchina/200901/20090105990228.html
 |title       = Электроэнергетическая корпорация CGNPC Китая
 |publisher   = Посольство КНР в России
 |accessdate  = 2011-10-30
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PeaEQSZ?url=http://ru2.mofcom.gov.cn/aarticle/supplydemandofchina/200901/20090105990228.html
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Гуангдонская АЭС|Гуангдонская (Дайябейская)]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[M310]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1987
| align=&quot;center&quot; | 1993
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 944
| align=&quot;right&quot; | [[Guangdong Nuclear Power Joint Venture Company|GNPJVC]]
| align=&quot;right&quot; | [[Framatome]]
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|China National Nuclear Corporation|CNNC|en|China National Nuclear Corporation}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M310
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1981
| align=&quot;center&quot; | 1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 944
| align=&quot;right&quot; | GNPJVC
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[АЭС Линьао|Линьао]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M310
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1997
| align=&quot;center&quot; | 2002
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 990
| align=&quot;right&quot; | [[Lingao Nuclear Power Company|LNPC]]
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot;| 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M310
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1997
| align=&quot;center&quot; | 2002
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 990
| align=&quot;right&quot; | LNPC
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[CPR-1000]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2005
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1080
| align=&quot;right&quot; | LNPC
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Dongfang Electric Corporation|DEC|en|Dongfang Electric}}
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2006
| align=&quot;center&quot; | 2011
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1080
| align=&quot;right&quot; | LNPC
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[АЭС Ниндэ|Ниндэ]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2008
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1080
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2008
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1080
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1080
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1080
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Саньмынь|Саньмынь]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[AP1000]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1250
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]/[[Mitsubishi Heavy Industries|Mitsubishi]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]AP1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1250
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse/Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Тайшань|Тайшань]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[EPR]]-1700
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1750
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Areva]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]EPR-1700
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1750
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Areva
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Тяньвань АЭС]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-1000]]/428
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1999
| align=&quot;center&quot; | 2006
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | [[JNPC]]
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/428
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2000
| align=&quot;center&quot; | 2007
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | JNPC
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Фанцзяшань|Фанцзяшань]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2008
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1087
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1087
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Фанчэнган|Фанчэнган]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1087
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1087
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |[[АЭС Фуцин|Фуцин]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2008
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1087
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1087
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1087
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Хайян|Хайян]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]AP1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1250
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]AP1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1250
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[АЭС Хунъяньхэ|Хунъяньхэ]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2007
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1080
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2008
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1080
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1080
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1080
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Циньшань-1|Циньшань-1]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[CNP-300]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 310
| align=&quot;right&quot; | [[Qinshan Nuclear Power Company|QNPC]]
| align=&quot;right&quot; | CNNC
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[АЭС Циньшань-2|Циньшань-2]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[CNP-600]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1996
| align=&quot;center&quot; | 2002
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 650
| align=&quot;right&quot; | [[Nuclear Power Qinshan Joint Venture Company|NPQJVLC]]
| align=&quot;right&quot; | CNNC
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CNP-600
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1997
| align=&quot;center&quot; | 2004
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 650
| align=&quot;right&quot; | NPQJVLC
| align=&quot;right&quot; | CNNC
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CNP-600
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2006
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 650
| align=&quot;right&quot; | NPQJVLC
| align=&quot;right&quot; | CNNC
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CNP-600
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2007
| align=&quot;center&quot; | 2011
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 650
| align=&quot;right&quot; | NPQJVLC
| align=&quot;right&quot; | CNNC
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Циньшань-3|Циньшань-3]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[CANDU]]-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1996
| align=&quot;center&quot; | 2002
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 650
| align=&quot;right&quot; | [[The Third Qinshan Jointed Venture Company|TQJVC]]
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Atomic Energy of Canada Limited|AECL|en|Atomic Energy of Canada Limited}}
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1997
| align=&quot;center&quot; | 2004
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 650
| align=&quot;right&quot; | TQJVC
| align=&quot;right&quot; | AECL
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Чанцзян|Чанцзян]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CNP-600
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 650
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CNP-600
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 650
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |[[АЭС Янцзян|Янцзян]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2008
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1087
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1087
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1087
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DEC
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[CIAE]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |date        = 2009-05-26
 |url         = http://www.nuclear.ru/rus/press/nuclearenergy/2112871/
 |title       = Натрийлы
 |publisher   = Nuclear.ru
 |accessdate  = 2011-10-30
 |archivedate = 2013-09-27
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20130927003621/http://www.nuclear.ru/rus/press/nuclearenergy/2112871/
}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]][[China Experimental Fast Reactor|CEFR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2000
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | CIAE
| align=&quot;right&quot; | [[Росатом]]
| align=&quot;right&quot; | [[ТВЭЛ (компания)|ТВЭЛ]]
|}
{{Gallery
|title= [[Кытай атом электростанцияләре]]
|width=180
|height=120
|lines=1
|File:Daya Bay Nuclear Power Plant.jpg|Гуангдон, 2007 
|File:CANDU at Qinshan.jpg|Циньшань-3, 2009 
|File:Tianwan cut Unit 1 and 2.png|Тяньвань, 2010 
}}

=== Литва ===

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Игналина АЭС|Игналина]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]][[РБМК-1500]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |2004
| align=&quot;right&quot; | 1300
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Минсредмаш]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1500
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |2009
| align=&quot;right&quot; | 1300
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Литва атом электростанцияләре]]
|width=220
|height=120
|lines=1
|File:Ignalina Nuclear Power Plant Lithuania two towers.JPG|Игналина АЭС ([[Висагинас]]), 2007 
}}

=== Мексика ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref name=&quot;Nuclear Power in the Netherlands&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=356&amp;terms=Netherlands
 |title       = Nuclear Power in the Netherlands
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PecU8Td?url=http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=356
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Лагуна-Верде|Лагуна-Верде]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-5]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 682
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Comisión Federal de Electricidad|CFE|en|Comisión Federal de Electricidad}}
| align=&quot;right&quot; | [[General Electric]]
| align=&quot;right&quot; | [[Global Nuclear Fuel|GNF]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1994
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 682
| align=&quot;right&quot; | CFE
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Мексика атом электростанцияләре]]
|width=220
|height=150
|lines=1
||Лагуна-Верде, 2006 год
}}

=== Нидерландлар ===

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref name=&quot;Nuclear Power in the Netherlands&quot;/&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Борсель|Борсель]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 515
| align=&quot;right&quot; | [[Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland|EPZ]]
| align=&quot;right&quot; | [[Siemens]]/[[Kraftwerk Union]]
| align=&quot;right&quot; | [[Areva NP]]/[[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Додевард|Додевард]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1997
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Stork|Stork|en|Stork B.V.}}/[[Holec]]
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Нидерландлар атом электростанцияләре]]
|width=180
|height=120
|lines=1
|File:Borssele 2008-2-merge.jpg|Борсель, 2008 
|File:Dodewaardcentrale.jpg|Додевард
}}

=== Пакыстан ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/inf108.html
 |title       = Nuclear Power in Pakistan
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-20
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120220005430/http://www.world-nuclear.org/info/inf108.html
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Карачи|Карачи]]
| align=&quot;center&quot; | 
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[CANDU]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 137
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Pakistan Atomic Energy Commission|PAEC|en|Pakistan Atomic Energy Commission}}
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Canadian General Electric|СGE|en|Canadian General Electric}}
| align=&quot;right&quot; | PAEC/AECL
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[АЭС Чашма|Чашма]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[CNP-300]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |2000
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 325
| align=&quot;right&quot; | PAEC
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|China National Nuclear Corporation|CNNC|en|China National Nuclear Corporation}}
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CNP-300
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2005
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 325
| align=&quot;right&quot; | PAEC
| align=&quot;right&quot; | CNNC
| align=&quot;right&quot; | CNNC
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CNP-300
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 340
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | CNNC
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}

=== Русия ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ПАТЭС Академик Ломоносов|Академик Ломоносов]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[КЛТ-40С]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2007
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Росатом]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]КЛТ-40С
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2007
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Балаково АЭС|Балакау]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-1000]]/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1980
| align=&quot;center&quot; | 1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | [[Росэнергоатом]]
| align=&quot;right&quot; | [[Минсредмаш]]
| align=&quot;right&quot; | [[ТВЭЛ (компания)|ТВЭЛ]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1981
| align=&quot;center&quot; | 1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1982
| align=&quot;center&quot; | 1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1984
| align=&quot;center&quot; | 1993
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | [[Минатом]]
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; |[[Белояр АЭС|Белояр]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 1
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]][[АМБ]]-100
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 1958
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 1964
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 1983
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 108
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 2
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]АМБ-200
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 1962
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 1967
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 1990
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 160
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]][[БН-600]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1969
| align=&quot;center&quot; | 1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 600
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]][[БН-800]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2006
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 880
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Билибино АЭС|Билибино]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]][[ЭГП-6]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1970
| align=&quot;center&quot; | 1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 12
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]ЭГП-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1970
| align=&quot;center&quot; | 1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 12
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]ЭГП-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1970
| align=&quot;center&quot; | 1975
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 12
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]ЭГП-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1970
| align=&quot;center&quot; | 1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 12
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Калинин АЭС|Калинин]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/338
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1977
| align=&quot;center&quot; | 1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/338
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1982
| align=&quot;center&quot; | 1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1985
| align=&quot;center&quot; | 2004
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минатом
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1986
| align=&quot;center&quot; | 2011
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Кола АЭС|Кола]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-440]]/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1970
| align=&quot;center&quot; | 1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1970
| align=&quot;center&quot; | 1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1977
| align=&quot;center&quot; | 1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1976
| align=&quot;center&quot; | 1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Курск АЭС|Курск]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]][[РБМК-1000]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1972
| align=&quot;center&quot; | 1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1973
| align=&quot;center&quot; | 1979
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1978
| align=&quot;center&quot; | 1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1981
| align=&quot;center&quot; | 1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1985
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Ленинград АЭС|Ленинград]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1970
| align=&quot;center&quot; | 1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1970
| align=&quot;center&quot; | 1975
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1973
| align=&quot;center&quot; | 1979
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1975
| align=&quot;center&quot; | 1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Ленинградская АЭС-2|Ленинградская-2]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-1200]]/491
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2008
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1170
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1200/491
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2008
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1170
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; |
|-
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot;| [[Нововоронеж АЭС|Нововоронеж]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 1
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-210]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 1957
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 1964
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 1988
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 210
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-365]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1964
| align=&quot;center&quot; | 1969
| align=&quot;center&quot; | 1990
| align=&quot;right&quot; | 365
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/179
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1967
| align=&quot;center&quot; | 1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 417
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/179
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1967
| align=&quot;center&quot; | 1972
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 417
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/187
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1974
| align=&quot;center&quot; | 1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Нововоронеж АЭС-2|Нововоронеж-2]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1200/392М
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2008
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1200
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;center&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1200/392М
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1200
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;center&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[Обнинская АЭС|Обнинская]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]][[АМ-1]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1951
| align=&quot;center&quot; | 1954
| align=&quot;center&quot; | 2002
| align=&quot;right&quot; | 6
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;center&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Ростов АЭС|Ростов]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1981
| align=&quot;center&quot; | 2001
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минатом
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1983
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2009
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1070
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;center&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 2010
| align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1070
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;center&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Смоленск АЭС|Смоленск]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1975
| align=&quot;center&quot; | 1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1976
| align=&quot;center&quot; | 1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; | 1984
| align=&quot;center&quot; | 1990
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Росэнергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Русия атом электростанцияләре]]
|width=180
|height=120
|lines=1
|File:BalakovoNPP3.jpg|Балаковская, 2008 
|File:Smolensk Nuclear Power Plant.jpg|Смоленск, 2008 
|File:Udomlya Kalinin AES.jpg|Калинин, 2010 год
|File:Мурманская обл. Кольская АЭС Сбросной кананал.2008-22.jpg|Кола, 2008 
|File:Novovoronezh Nuclear Power Plant II-1.JPG|Нововоронеж-2, 2010 
}}

=== Румыния ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Чернавода|Чернавода]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[CANDU]]-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1996
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 650
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Nuclearelectrica|Nuclearelectrica|en|Nuclearelectrica}}
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Atomic Energy of Canada Limited|AECL|en|Atomic Energy of Canada Limited}}
| align=&quot;right&quot; | Nuclearelectrica
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |2007
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 650
| align=&quot;right&quot; | Nuclearelectrica
| align=&quot;right&quot; | AECL
| align=&quot;right&quot; | Nuclearelectrica
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Румыния атом электростанцияләре]]
|width=240
|height=120
|lines=1
|File:Centrala Atomica Cernavoda 01.jpg|Чернавода, 2005 
}}

=== Словакия ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/inf91.html
 |title       = Nuclear Power in Slovakia
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-20
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120220005514/http://www.world-nuclear.org/info/inf91.html
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; | [[АЭС Богунице|Богунице]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|A1
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; |[[Рәсем:Bluecloud.svg|15px]][[KS-150]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1958
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1972
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|1979
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;| 143
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|[[Škoda]]
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-440]]/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |2006
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Минсредмаш]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/230
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |2008
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 462
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Slovenské elektrárne|Slovenské elektrárne|en|Slovenské elektrárne}}
| align=&quot;right&quot; | Škoda
| align=&quot;right&quot; | [[ТВЭЛ (компания)|ТВЭЛ]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 442
| align=&quot;right&quot; | Slovenské elektrárne
| align=&quot;right&quot; | Škoda
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Моховце|Моховце]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |1998
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 470
| align=&quot;right&quot; | Slovenské elektrárne
| align=&quot;right&quot; | Škoda
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |1999
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 470
| align=&quot;right&quot; | Slovenské elektrárne
| align=&quot;right&quot; | Škoda
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Škoda
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 440
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Škoda
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}

=== Словения ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Кршко|Кршко]]
| align=&quot;center&quot; | 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 2-loop PWR|W 2-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 727
| align=&quot;right&quot; | АЭС Кршко
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Словения атом электростанцияләре]]
|width=210
|height=140
|lines=1
|File:2010 floods in Slovenia (15).jpg|Кршко, 2010 
}}

=== АКШ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/inf41.html
 |title       = Nuclear Power in the USA
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-11-09
 |lang        = en
 |archivedate = 2007-11-26
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20071126132157/http://www.world-nuclear.org/info/inf41.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = http://www.nrc.gov/reading-rm/doc-collections/nuregs/staff/sr1350/v23/sr1350v23-sec-7.pdf
 | title       = 2011—2012 Information Digest
 | work        = Appendices
 | publisher   = [[:en:Nuclear Regulatory Commission|Nuclear Regulatory Commission]]
 | accessdate  = 2011-11-09
 | lang        = en
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/inf41_US_nuclear_fuel_cycle.html
 |title       = US Nuclear Fuel Cycle
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-11-08
 |lang        = en
 |archivedate = 2010-12-02
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20101202151642/http://world-nuclear.org/info/inf41_US_nuclear_fuel_cycle.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.energy-business-review.com/news/areva_wins_nuclear_fuel_supply_contracts_from_us_utilities
 |title       = Areva wins nuclear fuel supply contracts from US utilities
 |publisher   = Energy Business Review
 |date        = 2008-02-07
 |accessdate  = 2011-11-12
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PjKAjdf?url=http://www.energy-business-review.com/news/areva_wins_nuclear_fuel_supply_contracts_from_us_utilities
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.areva.com/EN/news-7007/areva-awarded-progress-energy-fleetwide-fuel-contract.html
 |title       = Areva awarded Progress Energy fleet-wide fuel contract
 |publisher   = Areva
 |date        = 2005-11-21
 |accessdate  = 2011-11-12
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PjLLKXJ?url=http://www.areva.com/EN/news-7007/areva-awarded-progress-energy-fleetwide-fuel-contract.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.areva.com/
 |title       = Search
 |publisher   = Areva
 |accessdate  = 2011-11-12
 |lang        = en
 |archivedate = 2013-07-21
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20130721211720/http://www.areva.com/
}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Арканзас|Арканзас]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Babcock &amp; Wilcox L-loop PWR|B&amp;W L-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 880
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Entergy|Entergy|en|Entergy}}
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Babcock &amp; Wilcox|B&amp;W|en|Babcock &amp; Wilcox}}
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Combustion Engineering 2-loop PWR|CE 2-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1040
| align=&quot;right&quot; | Entergy
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Combustion Engineering|CE|en|Combustion Engineering}}
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Байрон|Байрон]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 4-loop PWR|W 4-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1225
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Exelon|Exelon|en|Exelon}}
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1196
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Бивер Вэйлли|Бивер Вэйлли]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 3-loop PWR|W 3-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 923
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|FirstEnergy|FirstEnergy|en|FirstEnergy}}
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 923
| align=&quot;right&quot; | FirstEnergy
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Биг Рок Пойнт|Биг Рок Пойнт]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-1]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1997
| align=&quot;right&quot; | 71
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[General Electric]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Бонус|Бонус]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[Boiling Nuclear Superheater|BONUS]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;right&quot; | 18
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[General Nuclear Engineering Corporation|GNEC]]/{{тәрҗемәсез 3|Puerto Rico Water Resources Authority|PRWRA|en|Puerto Rico Electric Power Authority}}
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[АЭС Браунз-Ферри|Браунз-Ферри]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1152
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Tennessee Valley Authority|TVA|en|Tennessee Valley Authority}}
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | [[Areva]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1155
| align=&quot;right&quot; | TVA
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1400
| align=&quot;right&quot; | TVA
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Брэйдвуд|Брэйдвуд]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1240
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1213
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Брюнсвик|Брюнсвик]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-4]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 990
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Progress Energy Inc|Progress Energy|en|Progress Energy Inc}}
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 989
| align=&quot;right&quot; | Progress Energy
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[Валлеситос]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1956
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;right&quot; | 24
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Вермонт Янки|Вермонт Янки]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 650
| align=&quot;right&quot; | Entergy
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | [[Global Nuclear Fuel|GNF]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Ви-Си Саммер|Ви-Си Саммер]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1003
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|SCANA|SCANA|en|SCANA}}
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Вогтль|Вогтль]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1203
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Southern Nuclear|Southern Nuclear|en|Southern Nuclear}}
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1202
| align=&quot;right&quot; | Southern Nuclear
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Волф Крик|Волф Крик]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1213
| align=&quot;right&quot; | [[Wolf Creek Nuclear Operating Corp.|WNOC]]
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Гранд-Галф|Гранд-Галф]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-6]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1333
| align=&quot;right&quot; | Entergy
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Гумбольдт-Бей|Гумбольдт-Бей]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;right&quot; | 65
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Дональд Кук|Дональд Кук]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1077
| align=&quot;right&quot; | [[American Electric Power|AEP]]
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1133
| align=&quot;right&quot; | AEP
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Дрезден|Дрезден]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1956
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;right&quot; | 207
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-3]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 913
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-3
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 913
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Дуэйн Арнольд|Дуэйн Арнольд]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 614
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|NextEra Energy Resources|NextEra|en|NextEra Energy Resources}}
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Дьябло Каньон|Дьябло Каньон]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1136
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Pacific Gas and Electric Company|PG&amp;E|en|Pacific Gas and Electric Company}}
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1164
| align=&quot;right&quot; | PG&amp;E
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Дэвис Бесс|Дэвис Бесс]]
| align=&quot;center&quot; | 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Babcock &amp; Wilcox R-loop PWR|B&amp;W R-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 894
| align=&quot;right&quot; | FirstEnergy
| align=&quot;right&quot; | B&amp;W
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Зион|Зион]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1998
| align=&quot;right&quot; | 1085
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1998
| align=&quot;right&quot; | 1085
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Индиан Пойнт|Индиан Пойнт]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1956
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;right&quot; | 277
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | B&amp;W
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1062
| align=&quot;right&quot; | Entergy
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1065
| align=&quot;right&quot; | Entergy
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Калверт Клифс|Калверт Клифс]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CE 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 918
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Constellation Energy|Constellation Energy|en|Constellation Energy}}
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CE 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 911
| align=&quot;right&quot; | Constellation Energy
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Каллауэй|Каллауэй]]
| align=&quot;center&quot; | 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1236
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Ameren|Ameren|en|Amereny}}
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Катоба|Катоба]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1188
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Duke Energy|Duke Energy|en|Duke Energy}}
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1188
| align=&quot;right&quot; | Duke Energy
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Квод Ситис|Квод Ситис]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-3
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 913
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-3
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 913
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Кевони|Кевони]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 2-loop PWR|W 2-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 581
| align=&quot;right&quot; | [[Dominion Resources|Dominion]]
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Клинтон|Клинтон]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-6]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1098
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Колумбия|Колумбия]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-5]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1200
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Energy Northwest|Energy Northwest|en|Energy Northwest}}
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Команчи-Пик|Команчи-Пик]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1259
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Luminant|Luminant|en|Luminant}}
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1158
| align=&quot;right&quot; | Luminant
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Кристал Ривер|Кристал Ривер]]
| align=&quot;center&quot; | 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]B&amp;W L-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 890
| align=&quot;right&quot; | Progress Energy
| align=&quot;right&quot; | B&amp;W
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Купер|Купер]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 801
| align=&quot;right&quot; | Entergy
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Ла-Кросс|Ла-Кросс]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;right&quot; | 55
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Allis-Chalmers|Allis-Chalmers|en|Allis-Chalmers}}
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Ласаль|Ласаль]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1177
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1179
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Лимерик|Лимерик]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1194
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1194
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС МакГвайр|МакГвайр]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1158
| align=&quot;right&quot; | Duke Energy
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1158
| align=&quot;right&quot; | Duke Energy
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Милстоун|Милстоун]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1998
| align=&quot;right&quot; | 684
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[COMB CE PWR|COMB CE]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 910
| align=&quot;right&quot; | Dominion 
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1253
| align=&quot;right&quot; | Dominion 
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Монтичелло|Монтичелло]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-3
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 600
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Xcel Energy|Xcel Energy|en|Xcel Energy}}
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Мэн Янки|Мэн Янки]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CE 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1997
| align=&quot;right&quot; | 900
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Найн-Майл-Пойнт|Найн-Майл-Пойнт]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-2]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 642
| align=&quot;right&quot; | Constellation Energy
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1205
| align=&quot;right&quot; | Constellation Energy
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Норт Анна|Норт Анна]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 973
| align=&quot;right&quot; | Dominion
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 994
| align=&quot;right&quot; | Dominion
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Ойстер Крик|Ойстер Крик]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-2
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 652
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[АЭС Окони|Окони]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]B&amp;W L-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 891
| align=&quot;right&quot; | Duke Energy
| align=&quot;right&quot; | B&amp;W
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]B&amp;W L-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 891
| align=&quot;right&quot; | Duke Energy
| align=&quot;right&quot; | B&amp;W
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]B&amp;W L-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 891
| align=&quot;right&quot; | Duke Energy
| align=&quot;right&quot; | B&amp;W
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Палисадес|Палисадес]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CE 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 842
| align=&quot;right&quot; | Entergy
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[АЭС Пало-Верде|Пало-Верде]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CE 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1414
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Arizona Public Service|APS|en|Arizona Public Service}}
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[COMB CE80 PWR|COMB CE80]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1414
| align=&quot;right&quot; | APS
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]COMB CE80
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1346
| align=&quot;right&quot; | APS
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Патфайндер|Патфайндер]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;right&quot; | 63
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Allis-Chalmers
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Перри|Перри]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1303
| align=&quot;right&quot; | FirstEnergy
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Пикуа|Пикуа]]
| 
| 
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;right&quot; | 12
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Пилигрим|Пилигрим]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-3
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 711
| align=&quot;right&quot; | Entergy
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Пич-Боттом|Пич-Боттом]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Redcloud.svg|15px]]HTGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;right&quot; | 42
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | General Atomics
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1171
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1171
| align=&quot;right&quot; | Exelon 
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Пойнт-Бич|Пойнт-Бич]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | NextEra
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 545
| align=&quot;right&quot; | NextEra
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Прейри-Айленд|Прейри-Айленд]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 566
| align=&quot;right&quot; | Xcel Energy
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 640
| align=&quot;right&quot; | Xcel Energy
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Ранчо Секо|Ранчо Секо]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]B&amp;W L-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;right&quot; | 917
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | B&amp;W
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Р.Е.Джинна|Р.Е.Джинна]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 608
| align=&quot;right&quot; | Constellation Energy
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Ривер-Бенд|Ривер-Бенд]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1036
| align=&quot;right&quot; | Entergy
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Салем|Салем]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1228
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Public Service Enterprise Group|PSEG|en|Public Service Enterprise Group}}
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1170
| align=&quot;right&quot; | PSEG
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot;| [[АЭС Сан-Онофре|Сан-Онофре]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1992
| align=&quot;right&quot; | 456
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CE 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1127
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Southern California Edison|SCE|en|Southern California Edison}}
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CE 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1127
| align=&quot;right&quot; | SCE
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Сакстон|Сакстон]] 
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;right&quot; | 3
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Сарри|Сарри]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 848
| align=&quot;right&quot; | Dominion
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 848
| align=&quot;right&quot; | Dominion
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Саскуэханна|Саскуэханна]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1298
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|PPL Corporation|PPL|en|PPL (utility)}}
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1204
| align=&quot;right&quot; | PPL
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Саус-Тексас|Саус-Тексас]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1354
| align=&quot;right&quot; | [[STP Nuclear Operating Company|STPNOC]]
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1354
| align=&quot;right&quot; | STPNOC
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Секвойя|Секвойя]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1221
| align=&quot;right&quot; | TVA
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1221
| align=&quot;right&quot; | TVA
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Сент-Люси|Сент-Люси]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]COMB CE
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 883
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Florida Power &amp; Light|FPL|en|Florida Power &amp; Light}}
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]COMB CE
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 883
| align=&quot;right&quot; | FPL
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Сибрук|Сибрук]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1296
| align=&quot;right&quot; | NextEra
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Три-Майл-Айленд|Три-Майл-Айленд]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]B&amp;W L-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 837
| align=&quot;right&quot; | Exelon
| align=&quot;right&quot; | B&amp;W
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]B&amp;W L-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;right&quot; | 959
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | B&amp;W
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Троян|Троян]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1992
| align=&quot;right&quot; | 1155
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Тюрки Пойнт|Тюрки Пойнт]]
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 729
| align=&quot;right&quot; | FPL
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 729
| align=&quot;right&quot; | FPL
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Уотерфорд|Уотерфорд]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CE 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1200
| align=&quot;right&quot; | Entergy
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Уоттс-Бар|Уоттс-Бар]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1996
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1202
| align=&quot;right&quot; | TVA
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1218
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Фарли|Фарли]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 895
| align=&quot;right&quot; | Southern Nuclear
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 905
| align=&quot;right&quot; | Southern Nuclear
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Фицпатрик|Фицпатрик]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 882
| align=&quot;right&quot; | Entergy
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Форт Калхун|Форт Калхун]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CE 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 512
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Omaha Public Power District|OPPD|en|Omaha Public Power District}}
| align=&quot;right&quot; | CE
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Форт Сент-Врейн|Форт Сент-Врейн]]
| 
| [[Рәсем:Redcloud.svg|15px]]HTGR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;right&quot; | 342
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|General Atomics|General Atomics|en|General Atomics}}
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Хаддам Нек|Хаддам Нек]] &lt;br /&gt;(Коннектикут Янки)
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1996
| align=&quot;right&quot; | 603
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Хатч|Хатч]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 898
| align=&quot;right&quot; | Southern Nuclear
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 921
| align=&quot;right&quot; | Southern Nuclear
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Х.Б.Робинсон|Х.Б.Робинсон]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 745
| align=&quot;right&quot; | Progress Energy
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Халлам|Халлам]]
| 
| 
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;right&quot; | 84
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Хоуп Крик|Хоуп Крик]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1376
| align=&quot;right&quot; | PSEG
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Шиппингпорт|Шиппингпорт]] 
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1954
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;right&quot; | 68
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Широн Харрис|Широн Харрис]]
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 960
| align=&quot;right&quot; | Progress Energy
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Areva
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Шорхам|Шорхам]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;right&quot; | 849
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Элк-Ривер|Элк-Ривер]]
| 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;right&quot; | 24
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Allis-Chalmers
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Энрико Ферми|Энрико Ферми]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]]FBR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1956
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;right&quot; | 65
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[United Engineers &amp; Contractors|UEC]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1154
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Detroit Edison|Detroit Edison|en|Detroit Edison}}
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Янки|Янки]] 
| 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;right&quot; | 180
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | 
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| CVTR
| 
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[Carolinas-Virginia Tube Reactor|CVTR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | 
|-
|}
{{Gallery
|title= [[АКШ атом электростанцияләре]] 
|width=180
|height=150
|lines=1
|File:PaloVerdeNuclearGeneratingStation.jpg|Пало-Верде, 2010 
|File:Browns ferry NPP.jpg|Браунз-Ферри, 2007 
|File:Diablo canyon nuclear power plant.jpg|Дьябло Каньон, 2005 
|File:Fermi NPP-2.jpg|Энрико Ферми, 2007 
|File:Calvert Cliffs retouched 2.jpg|Калверт Клифс, 2005 
}}

=== Тайвань ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/inf115_taiwan.html
 |title       = Nuclear Power in Taiwan
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-18
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120218061113/http://world-nuclear.org/info/inf115_taiwan.html
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.areva.com/EN/news-6676/areva-to-supply-nuclear-fuel-assemblies-for-taiwan-power-company-worth-more-than-200-million.html
 |title       = Areva to supply nuclear fuel assemblies for taiwan power company worth more than 200 million
 |date        = 2008-08-01
 |publisher   = [[Areva NP]]
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PjP19A4?url=http://www.areva.com/EN/news-6676/areva-to-supply-nuclear-fuel-assemblies-for-taiwan-power-company-worth-more-than-200-million.html
}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Куошен|Куошен]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-6]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1019
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Taiwan Power Company|Taipower|en|Taiwan Power Company}}
| align=&quot;right&quot; | [[General Electric]]
| align=&quot;right&quot; | [[Areva NP]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 985
| align=&quot;right&quot; | Taipower
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Лунгмень|Лунгмень]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[ABWR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1999
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1350
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]ABWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1999
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1350
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Мааншан|Мааншан]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 3-loop PWR|W 3-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Taipower
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Taipower
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Чинь Шань|Чинь Шань]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-4]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 636
| align=&quot;right&quot; | Taipower
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 636
| align=&quot;right&quot; | Taipower
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-
|}
{{Gallery
|title=  [[Тайвань атом электростанцияләре]]
|width=200
|height=150
|lines=1
|File:Kuosheng Nuclear Power Plant-P1020606.JPG|Куошен, 2011 год
|File:NP3 in Taiwan.JPG|Мааншан, 2006 год
|File:Lungmen.jpg|Лунгмень, 2009 год
}}

=== Украина ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}&lt;ref&gt;{{cite web
 | date        = 2011-09-06
 | url         = http://atominfo.ru/news8/h0029.htm
 | title       = Топливо компании Westinghouse начали использовать на 2-м энергоблоке Южно-Украинской АЭС
 | work        = Источник — [[РИА Новости]]
 | publisher   = AtomInfo.Ru
 | accessdate  = 2011-10-09
}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; | [[Запорожска АЭС|Запорожск]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-1000]]/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | [[Энергоатом (Украина)|Енергоатом]]
| align=&quot;right&quot; | [[Минсредмаш]]
| align=&quot;right&quot; | [[ТВЭЛ (компания)|ТВЭЛ]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ/[[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ/Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 6
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |1995
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Ровенск АЭС|Ровенск]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-440]]/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 420
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 415
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |2004
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | [[Минатом]]
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Чернобыль АЭС|Чернобыль]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]][[РБМК-1000]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1996
| align=&quot;right&quot; | 800
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |2000
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:TangentCircles.svg|15px]]РБМК-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Хмельницкая АЭС|Хмельницкая]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |2004
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минатом
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/392Б
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Росатом]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/392Б
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Росатом
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Көньяк Украина АЭС]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/302
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/338
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; | Енергоатом
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Украина атом электростанцияләре]]
|width=180
|height=130
|lines=1
|File:Kernkraftwerk Saporischschja.JPG|Запорожская, 2009 год
|File:South Ukraine Nuclear Power Plant.jpg|Южно-Украинская, 2009 год
|File:РАЭС. Украина.JPG|Ровенская, 2006 год
|File:Khmelnytskyi Nuclear Power Plant Unit No.jpg|Хмельницкая, 2007 год
|File:Chernobyl Nuclear Power Plant.jpg|Чернобыльская, 2007 год
}}

=== Финляндия ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = http://www.atominfo.ru/news/air509.htm
 | title       = Компания ТВЭЛ выиграла тендер на поставку топлива для АЭС в Финляндии 
 | date        = 
 | work        = Источник — [[РИА Новости]]
 | publisher   = AtomInfo.Ru
 | accessdate  = 2010-12-04
}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Ловииса|Ловииса]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-440]]/311
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 510
| align=&quot;right&quot; | [[Fortum]]
| align=&quot;right&quot; | [[Минсредмаш]]
| align=&quot;right&quot; | [[ТВЭЛ (компания)|ТВЭЛ]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/311
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 510
| align=&quot;right&quot; | Fortum
| align=&quot;right&quot; | Минсредмаш
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[АЭС Олкилуото|Олкилуото]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 910
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Teollisuuden Voima|TVO|en|Teollisuuden Voima}}
| align=&quot;right&quot; | [[ASEA-Atom]]/[[Stal-Laval]]
| align=&quot;right&quot; | [[Areva]]/[[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 890
| align=&quot;right&quot; | TVO
| align=&quot;right&quot; | ASEA-Atom/Stal-Laval
| align=&quot;right&quot; | Areva/Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[EPR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2005
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1720
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Areva]]
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Финляндия атом электростанцияләре]]
|width=220
|height=140
|lines=1
|File:Loviisan voimalaitos ilmasta.png|АЭС Ловииса, 2000
|File:EPR OLK3 TVO fotomont 2 Vogelperspektive.jpg|АЭС Олкилуото, 2005
}}

=== Франция ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/inf40.html
 |title       = Nuclear Power in France
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-11-02
 |lang        = en
 |archivedate = 2011-07-19
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20110719055222/http://www.world-nuclear.org/info/inf40.html
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Бельвиль|Бельвиль]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[P4 (реактор)|P’4]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1363
| align=&quot;right&quot; | [[Électricité de France]]
| align=&quot;right&quot; | [[Framatome]]
| align=&quot;right&quot; | [[Areva NP]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P’4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1363
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Блейяс|Блейяс]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[CP (реактор)|CP1]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Бреннилис|Бреннилис]] (EL-4)
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bluecloud.svg|15px]]HWGCR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;right&quot; | 75
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Groupment Atomique Alsacienne Atlantique|GAAA]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Бюже|Бюже]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]][[UNGG]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1994
| align=&quot;right&quot; | 555
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP0
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 945
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP0
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 945
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP0
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 917
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP0
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 917
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Голфеч|Голфеч]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P’4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1363
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P’4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1363
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; | [[АЭС Гравелин|Гравелин]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 6
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 951
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Грейс-Мальвиль|Грейс-Мальвиль]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]][[Суперфеникс]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |1998
| align=&quot;right&quot; | 1242
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Aspaldo]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Дампьер|Дампьер]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 937
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 937
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 937
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 937
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Каттеном|Каттеном]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P’4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1362
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P’4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1362
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P’4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1362
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P’4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1362
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Круа|Круа]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP2
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 956
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP2
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 956
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP2
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 956
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP2
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 956
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Маркуль]]
| align=&quot;center&quot; | G2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]UNGG
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1955
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Société alsacienne de constructions mécaniques|SACM]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | G3
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]UNGG
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1956
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | SACM
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Ноже|Ноже]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P’4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1363
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P’4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1363
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Палюэль|Палюэль]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1382
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1382
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1382
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1382
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Пенли|Пенли]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P’4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1382
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P’4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |1992
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1382
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Сент-Альбан|Сент-Альбан]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1381
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1381
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Сен-Лоран|Сен-Лоран]]
| align=&quot;center&quot; | А1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]UNGG
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;right&quot; | 500
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | А2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]UNGG
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1992
| align=&quot;right&quot; | 530
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP2
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 956
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP2
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 956
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Сиво|Сиво]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[N4 (реактор)|N4]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |1997
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1561
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]N4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;center&quot; |1999
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1561
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Трикастен|Трикастен]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 955
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 955
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 955
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 955
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| Феникс&lt;ref&gt;{{книга
 |автор         = Jean-François Sauvage 
 |заглавие      = Phènix — 30 years of history: the heart of a reactor 
 |ссылка        = http://www.iaea.org/inisnkm/nkm/aws/fnss/phenix/book/index.html 
 |место         = 
 |издательство  = [[Комиссариат атомной энергетики|CEA]],[[EDF]]
 |год           = 2004
 |allpages      = 230
}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]][[Феникс (реактор)|Феникс]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |2010
| align=&quot;right&quot; | 142
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Construction Navales et Industrielles Méditerranée|CNIM]]/[[Creusot Loire]]/[[NEYRPIC]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Фессенхайм|Фессенхайм]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP0
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 920
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP0
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 920
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[АЭС Фламанвиль|Фламанвиль]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1382
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]P4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1382
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]EPR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2007
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1650
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Шинон|Шинон]]
| align=&quot;center&quot; | А1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]UNGG
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;right&quot; | 80
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Levivier]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | А2
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]UNGG
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1959
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;right&quot; | 230
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Levivier
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | А3
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]]UNGG
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1961
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;right&quot; | 480
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[Grands Travaux de Marseille]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP2
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 954
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP2
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 954
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP2
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 954
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP2
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 954
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot; | [[АЭС Шуз|Шуз]]
| align=&quot;center&quot; | А
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;right&quot; | 320
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Ateliers de Constructions Electriques de Charleroi|ACEC|en|Ateliers de Constructions Electriques de Charleroi}}/Framatome/ &lt;br /&gt;[[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]N4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |1996
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1560
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | B2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]N4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |1997
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1560
| align=&quot;right&quot; | Électricité de France
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Франция атом электростанцияләре]]
|width=180
|height=140
|lines=1
|File:Gravelines .jpg|Гравелин, 2011 
|File:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|Каттеном, 2005
|File:2010 06 04 Centrale nucléaire de Fessenheim2.jpg|Фессенхайм, 2010 г
|File:Tn P1080585.JPG|Трикастен, 2010 
|File:Superphenix reactor south.jpg|Суперфеникс, 2007 
}}

=== Чехия ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Дукованы|Дукованы]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-440]]/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 456
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|CEZ Group|ČEZ|en|CEZ Group}}
| align=&quot;right&quot; | [[Škoda]]
| align=&quot;right&quot; | [[ТВЭЛ (компания)|ТВЭЛ]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 456
| align=&quot;right&quot; | ČEZ
| align=&quot;right&quot; | Škoda
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 498
| align=&quot;right&quot; | ČEZ
| align=&quot;right&quot; | Škoda
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-440/213
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 456
| align=&quot;right&quot; | ČEZ
| align=&quot;right&quot; | Škoda
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Темелин|Темелин]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[ВВЭР-1000]]/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |2000
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1013
| align=&quot;right&quot; | ČEZ
| align=&quot;right&quot; | Škoda
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]ВВЭР-1000/320
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |2002
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1013
| align=&quot;right&quot; | ČEZ
| align=&quot;right&quot; | Škoda
| align=&quot;right&quot; | ТВЭЛ
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Чехия атом электростанцияләре]]
|width=200
|height=150
|lines=1
|File:Nuclear.power.plant.Dukovany.jpg|АЭС Дукованы, 2005 
|File:Kernkraftwerk Temelín 2011-10.JPG|АЭС Темелин, 2011 
}}

=== Швейцария ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/inf86.html
 |title       = Nuclear Power in Switzerland
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-11-02
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-19
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120219184131/http://www.world-nuclear.org/info/inf86.html
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Безнау|Безнау]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 2-loop PWR|W 2-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 380
| align=&quot;right&quot; | [[Nordostschweizerische Kraftwerke|NOK]]
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 380
| align=&quot;right&quot; | NOK
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Гёсген|Гёсген]]
| align=&quot;center&quot; | 
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Kraftwerk Union 3-loop PWR|KWU 3-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1035
| align=&quot;right&quot; | [[Kernkraftwerk Gösgen|KKG]]/[[Alpiq]]
| align=&quot;right&quot; | [[Kraftwerk Union]]
| align=&quot;right&quot; | [[Areva NP]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Лайбштадт|Лайбштадт]]
| align=&quot;center&quot; | 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-6]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1245
| align=&quot;right&quot; | NOK/Alpiq
| align=&quot;right&quot; | [[General Electric]]
| align=&quot;right&quot; | [[Global Nuclear Fuel|GNF]]
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[Лусенс]]
|
| [[Рәсем:Bluecloud.svg|15px]][[KS-150]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1962
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;right&quot; | 6
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; |[[Nationale Gesellschaft zur Förderung der industriellen Atomtechnik|NGA]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Мюлеберг|Мюлеберг]]
| align=&quot;center&quot; | 
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-4]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 390
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|BKW FMB Energie AG|BKW|en|BKW FMB Energie AG}}
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-
|}
{{Gallery
|title=  [[Швейцария|Швейцария]]
|width=220
|height=150
|lines=1
|File:Kkw leibstadt.jpg|Лайбштадт, 2000 
|File:KKG-SW-Flight.jpg|Гёсген, 2009 
|File:Kkw beznau.jpg|Безнау, 2003 
|File:KernkraftwerkMühleberg.jpg|Мюлеберг, 2008 
}}

=== Швеция ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/inf42.html
 |title       = Nuclear Power in Sweden
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-11-02
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-20
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120220005547/http://www.world-nuclear.org/info/inf42.html
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| [[АЭС Аджеста|Аджеста]]
|
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[R3]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1957
| align=&quot;center&quot; |1964
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;right&quot; | 12
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[ABB Atom]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Барсебек|Барсебек]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1999
| align=&quot;right&quot; | 615
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | [[ASEA-Atom]]/[[Stal-Laval]]
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |2005
| align=&quot;right&quot; | 615
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | ABB Atom
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |[[АЭС Оскарсхамн|Оскарсхамн]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[ABB BWR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 492
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Oskarshamns Kraftgrupp|OKG|en|OKG}}
| align=&quot;right&quot; | ABB Atom
| align=&quot;right&quot; | [[ENUSA]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]ABB BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | OKG
| align=&quot;right&quot; | ABB Atom
| align=&quot;right&quot; | ENUSA/[[Areva NP]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-75]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1450
| align=&quot;right&quot; | OKG
| align=&quot;right&quot; | ABB Atom
| align=&quot;right&quot; | ENUSA
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[АЭС Рингхальс|Рингхальс]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 893
| align=&quot;right&quot; | Vattenfall
| align=&quot;right&quot; | ABB Atom
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]PWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 917
| align=&quot;right&quot; | Vattenfall
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 3-loop PWR|W 3-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1102
| align=&quot;right&quot; | Vattenfall
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 981
| align=&quot;right&quot; | Vattenfall
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |[[АЭС Форсмарк|Форсмарк]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-75
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1033
| align=&quot;right&quot; | Vattenfall
| align=&quot;right&quot; | ABB Atom
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-75
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1028
| align=&quot;right&quot; | Vattenfall
| align=&quot;right&quot; | ABB Atom
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR 3000]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1212
| align=&quot;right&quot; | Vattenfall
| align=&quot;right&quot; | ABB Atom
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
|-
|}
{{Gallery
|title=  [[Швеция атом электростанцияләре]]
|width=180
|height=130
|lines=1
|File:Ringhals.JPG|Рингхальс, 2005 
|File:Forsmark3.jpg|Форсмарк, 2006 
|File:Oskarshamns-kärnkraftverk.jpg|Оскарсхамн, 2004 
|File:Barsebäcksverket från Barsebäckshamn 2.jpg|Барсебек, 2008 
|File:Ågestaverket 2009a.jpg|Аджеста, 2009 
}}

=== Көньяк Корея ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=348&amp;terms=Nuclear%20Power%20in%20Korea
 |title       = Nuclear Power in South Korea
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-11-02
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PjUIHrH?url=http://www.world-nuclear.org/info/default.aspx?id=348
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; | [[АЭС Енгван|Енгван]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse F|W F]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 985
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Korea Hydro &amp; Nuclear Power|KHNP|en|Korea Hydro &amp; Nuclear Power}}
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
| align=&quot;right&quot; | [[Korea Nuclear Fuel Company|KNFC]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W F
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 978
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[OPR-1000]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |1994
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1039
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Doosan Heavy Industries &amp; Construction|DHIC|en|Doosan Heavy Industries &amp; Construction}}/{{тәрҗемәсез 3|Korea Atomic Energy Research Institute|KAERI|en|Korea Atomic Energy Research Institute}}/ &lt;br /&gt;{{тәрҗемәсез 3|Combustion Engineering|CE|en|Combustion Engineering}}
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]OPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;center&quot; |1995
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1039
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KAERI/CE
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]OPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1997
| align=&quot;center&quot; |2001
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1046
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | DHIC/{{тәрҗемәсез 3|Korea Power Engineering Company|KOPEC|en|Korea Power Engineering Company}}/CE
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 6
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]OPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1997
| align=&quot;center&quot; |2002
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1050
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KOPEC/CE
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Кори|Кори]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[W 60]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 603
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W F
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 675
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W F
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1004
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W F
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1007
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Ульсан|Ульсан]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]][[CANDU]]-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 622
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Atomic Energy of Canada Limited|AECL|en|Atomic Energy of Canada Limited}}
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1992
| align=&quot;center&quot; |1997
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 730
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | AECL/DHIC
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1994
| align=&quot;center&quot; |1998
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 729
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | AECL/DHIC
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Rg1024 Set of water drops.svg|15px]]CANDU-6
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1994
| align=&quot;center&quot; |1999
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 730
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | AECL/DHIC
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; | [[АЭС Ульчин|Ульчин]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[CP (реактор)|CP1]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 985
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | [[Framatome]]
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 984
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]OPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |1998
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1047
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KOPEC/CE
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]OPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |1998
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1045
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KOPEC/CE
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]OPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1999
| align=&quot;center&quot; |2003
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1048
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KOPEC/CE
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 6
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]OPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2000
| align=&quot;center&quot; |2005
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1048
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KOPEC/CE
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Шин-Кори|Шин-Кори]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]OPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2006
| align=&quot;center&quot; |2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1048
| align=&quot;right&quot; | KHNP
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KOPEC/CE
| align=&quot;right&quot; | KNFC
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]OPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2007
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KOPEC/CE
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[APR-1400]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2008
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1400
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KOPEC/CE
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]APR-1400
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1400
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KOPEC/CE
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Шин-Ульсан|Шин-Ульсан]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]OPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2007
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KOPEC/CE
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]OPR-1000
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2008
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1000
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | DHIC/KOPEC/CE
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}

=== КАР ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}&lt;ref&gt;{{cite web
 | date        = 2009-12-03
 | url         = http://www.world-nuclear-news.org/ENF-South_African_fuel_supply_contract_for_Westinghouse-0312095.html
 | title       = South African fuel supply contract for Westinghouse
 | publisher   = [[World nuclear news]]
 | accessdate  = 2011-11-02
 | lang        = en
}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[АЭС Коберг]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[CP (реактор)|CP1]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 940
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Eskom|Eskom|en|Eskom}}
| align=&quot;right&quot; | [[Framatome]]
| align=&quot;right&quot; | [[Areva NP]]/[[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]CP1
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 940
| align=&quot;right&quot; | Eskom
| align=&quot;right&quot; | Framatome
| align=&quot;right&quot; | Areva NP/Westinghouse
|-
|}
{{Gallery
|title= [[КАР атом электростанцияләре]]
|width=200
|height=100
|lines=1
|File:Koebergnps.jpg|АЭС Коберг, 2006 
}}

=== Япония ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | АЭС&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.world-nuclear.org/info/inf79.html
 |title       = Nuclear Power in Japan
 |publisher   = World Nuclear Association
 |accessdate  = 2011-11-03
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-20
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120220004801/http://www.world-nuclear.org/info/inf79.html
}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:03%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Э/б| Энергоблок номеры}}
! style=&quot;width:12%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Реактор төре
! style=&quot;width:05%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Статусы
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Төзелеш башлау|Төзелеш башлау вакыты}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Кулланышка җибәрү|Энергетическ кулланышка җибәрү}}
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | Ябылу
! style=&quot;width:07%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Куәте|Электрик куәте, МВт}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Операторы|Эксплуаторлаучы организация}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|ПЯҖТИ|Атом-төш парясагыч җайланмасы белән тәэмин итүче}}
! style=&quot;width:13%; background-color:#B0C4DE;&quot; | {{коммент|Ягулыгы|Атом-төш ягулыгы белән тәэмин итүче}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.gnfjapan.com/english/business/map.html
 |title       = Our Business. Nuclear Power in Japan
 |publisher   = Global nuclear fuel
 |accessdate  = 2011-11-03
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-14
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120214083335/http://www.gnfjapan.com/english/business/map.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.mnf.co.jp/pages2/ppp2.htm
 |title       = PWR Power Plants
 |publisher   = Mitsubishi Heavy Industries
 |accessdate  = 2011-11-03
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-13
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/65PjZXIjy?url=http://www.mnf.co.jp/pages2/ppp2.htm
}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Генкай|Генкай]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Mitsubishi 2-loop PWR|M 2-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 559
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Kyushu Electric Power|Kyushu|en|Kyushu Electric Power}}
| align=&quot;right&quot; | [[Mitsubishi Heavy Industries|Mitsubishi]]
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 559
| align=&quot;right&quot; | Kyushu
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Mitsubishi 4-loop PWR|M 4-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1180
| align=&quot;right&quot; | Kyushu
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1992
| align=&quot;center&quot; |1996
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1180
| align=&quot;right&quot; | Kyushu
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |[[АЭС Иката|Иката]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 566
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Shikoku Electric Power|Shikoku|en|Shikoku Electric Power}}
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 566
| align=&quot;right&quot; | Shikoku
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Mitsubishi 3-loop PWR|M 3-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |1994
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 890
| align=&quot;right&quot; | Shikoku
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; |[[АЭС Касивадзаки-Карива|Касивадзаки-Карива]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-5]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | [[Tokyo Electric Power Company|TEPCO]]
| align=&quot;right&quot; | [[Toshiba]]
| align=&quot;right&quot; | [[Global nuclear fuel|GNF]]
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |1992
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 6
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[ABWR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1992
| align=&quot;center&quot; |1996
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1356
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 7
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]ABWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |1996
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1356
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |[[АЭС Михама|Михама]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 2-loop PWR|W 2-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 340
| align=&quot;right&quot; | [[Kansai Electric Power Company|KEPCO]]
| align=&quot;right&quot; | [[Westinghouse Electric Company|Westinghouse]]
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1968
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 500
| align=&quot;right&quot; | KEPCO
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 826
| align=&quot;right&quot; | KEPCO
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| [[АЭС Мондзю|Мондзю]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Blood 1.svg|15px]][[Мондзю (реактор)|Мондзю]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-white.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |1995
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 280
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Japan Atomic Energy Agency|JAEA|en|Japan Atomic Energy Agency}}
| align=&quot;right&quot; | Toshiba/Hitachi/ &lt;br /&gt;{{тәрҗемәсез 3|Fuji Electric|Fuji|en|Fuji Electric}}/Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |[[АЭС Онагава|Онагава]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-4]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 524
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Tohoku Electric Power|Tohoku|en|Tohoku Electric Power}}
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;center&quot; |1994
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 825
| align=&quot;right&quot; | Tohoku
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1998
| align=&quot;center&quot; |2001
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 825
| align=&quot;right&quot; | Tohoku
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Охи|Охи]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]][[Westinghouse 4-loop PWR|W 4-loop]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1175
| align=&quot;right&quot; | KEPCO
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]W 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1175
| align=&quot;right&quot; | KEPCO
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |1991
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1180
| align=&quot;right&quot; | KEPCO
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |1992
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1180
| align=&quot;right&quot; | KEPCO
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| [[АЭС Охма|Охма]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]ABWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2010
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1383
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Hitachi/General Electric
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Сика|Сика]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 540
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Hokuriku Electric Power Company|Hokuriku|en|Hokuriku Electric Power Company}}
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]ABWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2001
| align=&quot;center&quot; |2005
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1358
| align=&quot;right&quot; | Hokuriku
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Синдаи|Синдаи]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 890
| align=&quot;right&quot; | Kyushu
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 890
| align=&quot;right&quot; | Kyushu
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[АЭС Такахама|Такахама]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 826
| align=&quot;right&quot; | KEPCO
| align=&quot;right&quot; | Westinghouse/Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1975
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 826
| align=&quot;right&quot; | KEPCO
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1980
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 870
| align=&quot;right&quot; | KEPCO
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 870
| align=&quot;right&quot; | KEPCO
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot;|[[АЭС Токай|Токай]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Cloud01.svg|15px]][[Магнокс]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1961
| align=&quot;center&quot; |1965
| align=&quot;center&quot; |1998
| align=&quot;right&quot; | 166
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|General Electric Company plc|GEC|en|General Electric Company}}
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Japan Atomic Power Company|JAPC|en|Japan Atomic Power Company}}
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |[[АЭС Томари|Томари]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 575
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Hokkaido Electric Power Company|Hokkaido|en|Hokkaido Electric Power Company}}
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 2-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |1990
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 575
| align=&quot;right&quot; | Hokkaido
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 3-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2004
| align=&quot;center&quot; |2009
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 912
| align=&quot;right&quot; | Hokkaido
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| [[АЭС Фуга|Фуга]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bolle.svg|20px]][[Advanced Thermal Reactor|ATR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |2003
| align=&quot;right&quot; | 165
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot;|[[АЭС Фукусима-1|Фукусима-1]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-3]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1967
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 460
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 784
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | General Electric/Toshiba
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 784
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |2011
| align=&quot;right&quot; | 784
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1972
| align=&quot;center&quot; |1977
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 784
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 6
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | General Electric/Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[АЭС Фукусима-2|Фукусима-2]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1979
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |1984
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1981
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | TEPCO
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#F0F8FF&quot;|[[АЭС Хамаока|Хамаока]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1971
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;center&quot; |2009
| align=&quot;right&quot; | 540
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-4
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1974
| align=&quot;center&quot; |1978
| align=&quot;center&quot; |2009
| align=&quot;right&quot; | 840
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1983
| align=&quot;center&quot; |1987
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Chubu Electric Power|Chubu|en|Chubu Electric Power}}
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 4
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1989
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1137
| align=&quot;right&quot; | Chubu
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 5
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]ABWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2000
| align=&quot;center&quot; |2004
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1380
| align=&quot;right&quot; | Chubu
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| [[АЭС Хигасидори|Хигасидори]]
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2000
| align=&quot;center&quot; |2005
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1100
| align=&quot;right&quot; | Tohoku
| align=&quot;right&quot; | Toshiba
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[АЭС Цуруга|Цуруга]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[BWR-2]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1966
| align=&quot;center&quot; |1969
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 357
| align=&quot;right&quot; | JAPC
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Water drop 2.svg|15px]]M 4-loop
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1982
| align=&quot;center&quot; |1986
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1160
| align=&quot;right&quot; | JAPC
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
| align=&quot;right&quot; | Mitsubishi
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |[[АЭС Шимане|Шимане]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-3
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1970
| align=&quot;center&quot; |1973
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 460
| align=&quot;right&quot; | {{тәрҗемәсез 3|Chugoku Electric Power Company|Chugoku|en|Chugoku Electric Power Company}}
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0F8FF&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]BWR-5
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-blue.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1985
| align=&quot;center&quot; |1988
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 820
| align=&quot;right&quot; | Chugoku
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; | GNF
|-style=&quot;background:#F0FFF0&quot;
| align=&quot;center&quot; | 3
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]]ABWR
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-green.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |2007
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;right&quot; | 1373
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | Hitachi
| align=&quot;right&quot; |
|-style=&quot;background:#f0f0f0&quot;
| JPDR
| align=&quot;center&quot; |
| [[Рәсем:Bubble2.svg|15px]][[Japan Power Demonstration Reactor|JPDR]]
| align=&quot;center&quot; |[[Рәсем:Icon NuclearPowerPlant-grey.svg|25px]]
| align=&quot;center&quot; |1960
| align=&quot;center&quot; |1963
| align=&quot;center&quot; |1976
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; |
| align=&quot;right&quot; | General Electric
| align=&quot;right&quot; |
|-
|}
{{Gallery
|title= [[Япония атом элетростанцияләре]]
|width=180
|height=140
|lines=1
|File:Ohi Nuclear Power Plant (02010077).jpg|Охи, 1993 
|File:Hamaoka NPP 201005.jpg|Хамаока, 2010 
|File:Takahama Nuclear Power Plant.jpg|Такахама, 2011
|File:Shika Nuclear Power Plant.jpg|Сика, 2009
|File:Ikata Nuclear Power Plant.jpg|Иката, 2006 
}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
*{{cite web
 | url         = http://www.iaea.org/programmes/a2/
 | title       = Search
 | work        = Power Reactor Information System
 | publisher   = [[Международное агентство по атомной энергии|IAEA]]
 | accessdate  = 2011-10-30
 | lang        = en
}}
*{{cite web
 |url         = http://world-nuclear.org/NuclearDatabase/Default.aspx?id=27232
 |title       = WNA Reactor Database
 |publisher   = [[Всемирная ядерная ассоциация|World Nuclear Association]]
 |accessdate  = 2011-10-30
 |lang        = en
 |archivedate = 2012-02-14
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120214093837/http://www.world-nuclear.org/NuclearDatabase/Default.aspx?id=27232
}}
*{{cite web
 | url         = http://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/CNPP2011_CD/pages/countryprofiles.htm
 | title       = Country Nuclear Power Profiles 2011 Edition
 | publisher   = IAEA
 | accessdate  = 2011-10-30
 | lang        = en
}}

{{Сайланган исемлек}}

{{Сайланган исемлек}}

[[Төркем:Энергетика]]
[[Төркем:АЭС]]
[[Төркем:Илләр буенча исемлекләр]]
[[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]]
[[Төркем:Технология]]</text>
      <sha1>e8unnuswp6pcfy4idma2uw1fki3th06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габделрәүф Ниязбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50779</id>
    <revision>
      <id>5839984</id>
      <parentid>3095907</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5111" sha1="fxdis92vc9boa2q0hfbe4pk6ahye1mn" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Габделрәүф Ниязбаев 
| рәсем = 
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем =  Габделрәүф Хәкимбай улы Ниязбаев
| һөнәр = драматург 
| туу датасы = 3.12.1881
| туу җире = {{Туу җире|Ырынбур губернасы|Ырынбур өлкәсендә}}, [[Каргалы бистәсе]]
| гражданлык = 
| милләт = татар
| үлем датасы = 18.4.1920
| үлем җире = [[Стәрлетамак]] яки [[Ямансары (Куергазы районы)|Ямансары]], [[Стәрлетамак өязе]]
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын = 
| балалар =
| бүләк һәм премияләр =
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
'''Габделрәүф Ниязбаев''' – ХХ гасыр башында иҗат иткән татар драматургы. 
==Тәрҗемәи хәл==
Габделрәүф Хәкимбай улы Ниязбаев [[1881 ел]]да [[Ырынбур өязе]]ндәге [[Каргалы бистәсе]]ндә туа. Г.Ниязбаев, Каргалы мәдрәсәсенең рөшди өлешен тәмамлаганнан соң, Казанда [[Казан Татар укытучылар мәктәбе|Укытучылар мәктәбе]]ндә белем ала. Узган гасыр башында шул мәктәптә укыганда беренче мәртәбә сәхнәгә аяк баса. Шәриктәшләре [[Гаяз Исхакый]], [[Ильяс Кудашев-Ашказарский|Ильясбәк Кудашев]], [[Гафур Коләхмәтев]], [[Шакир Мөхәммәдъяров]], [[Шәриф Сүнчәләй]]ләр белән бергә татарча беренче спектакльләрне куюда катнаша.

[[1906 ел]]ның [[22 декабрь|22 декабрендә]] Казанда рәсми рәвештә оештырылган беренче театр уенында актив катнашкан бу егет тиздән пьесалар тәрҗемә итү һәм татарча пьесалар язу эшенә дә керешеп китә. Аның берничә пьесасы [[«Сәйяр»]] һәм башка труппалар тарафыннан сәхнәләштерелә.

Татар театрлары һәм сәхнә әсәрләре тарихын өйрәнүгә зур өлеш керткән галим [[Һәнүз Мәхмүтов]] аның [[1906 ел]]ның мартында кайбер пьесаларны татар сәхнәсендә куярга рөхсәт сорап Казан губернаторы исеменә язган ике хаты тапкан. Шул хатларында ул Н.Гогольнең «Өйләнү», «Ревизор» комедияләрен, татар драматургларының «Кызганыч бала», «Өч хатын берлән тормыш», «Оят, яки Күз яше» һ.б. пьесаларын сәхнәләштерергә рөхсәт бирелүен үтенә, һәм берничә пьесаны, шул исәптән «Өйләнү»не куярга рөхсәт ала.

Соңрак ул үз туган төбәгендә һәм [[Урта Азия]] уку йортларында балалар укыта. Театр белгечләре аның биш драма әсәре язганлыгын әйтәләр. Шулардан ике әсәре «Сәйяр» труппасы тарафыннан, берсе Ырынбур татар драма театры тарафыннан сәхнәләштерелгән. «Сәйяр»дә [[Габдулла Кариев]] җитәкчелегендә куелган пьесалары — «Беренче таң» белән «Борадарән Галимевләр» (автор кушкан исеме «Көчлеләр һәм көчсезләр»). [[Ырынбур]]да уйналган пьесасы «Кара көннәр» дип аталган.

[[1920 ел]]да [[Эстәрлетамак]] шәһәрендә вафат була. Соңгы эш вазифасы — Башкортстан мәгариф комиссариаты инспекторы.
{{Rq|image}}
== Чыганаклар ==
* [http://kiziltan.ru/tat/news/literatyra/2795.html “Китап” ширкәте һәм бөек шагыйрь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140521142937/http://kiziltan.ru/tat/news/literatyra/2795.html |date=2014-05-21 }}
* [[Лирон Хәмидуллин]] [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1710&amp;Itemid=131 Ерактагы ак җилкәннәр]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{DEFAULTSORT:Ниязбаев, Габделрәүф}}
[[Төркем:Татар драматурглары]]</text>
      <sha1>fxdis92vc9boa2q0hfbe4pk6ahye1mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Илтамга</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52048</id>
    <revision>
      <id>5840032</id>
      <parentid>4661351</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27889-85</username>
        <id>60740</id>
      </contributor>
      <origin>5840032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9100" sha1="1lm6pzqp36w3ri3lv8jcx3rlu331hxu" xml:space="preserve">[[Файл:Coat of arms of Tatarstan.svg|thumb|[[Татарстан]] илтамгасы]]
[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kazan_(Tatarstan)_(2004).png|thumb|[[Казан]] тамгасы]]

'''Илтамга''' (дәүләт тарафына кулланыла) яки '''тугра''' (махсус аерым билге) яки чит ил алынмасы '''герб''' (немец сүзеннән чыга, ''Erbe'' — мирас дигән сүз) — билге, тамга, тугра, [[эмблема]], хуҗасын ([[кеше]], [[катлам]], [[ыруг (генеалогия)|ыруг]], [[шәһәр]], [[ил]] һәм башкаларны) тасвирлап торучы [[сурәт]]ен ташыган, буыннан буынга тапшырылып килүче, аеручы [[билге]]. Гербларны өйрәнү белән [[геральдика]] фәне шөгыльләнә.

== Тарих һәм терминология ==

Татар тарихында тугра һәм тамга сүзләре кулланылган. Һәр хан, әмир, хәттә морза һәм бәк үз тамгасына, туграсына ия булган. Кайберләре рус геральдик туграларына күчкән, мәсәлән Юсупов (Йосыпов) кенәзләренең туграсына ярымай сурәтләнгән.

Татарстан Илтамгасының үзәгендә акбарс сурәтләнә, акбарс — [[Идел буе Болгары]] дәүләтенә кергән кабиләләренең берсе — [[Барсилләр|барсил]]ләр төп туграсы булган, [[болгарлар]]ның туграсы — Яңарыш тамгасы ([[Кубрат]] ханның тамгасы) булган, [[Төрки каһанлыгы]]ның туграсы — бүре, [[Алтын Урда]]ның туграсына ярымай кергән булган, әлеге бар тугралар татар халкының тарихи тамгалары була.

== Татар тарихи тугралары ==
&lt;gallery widths=&quot;220px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Bolgar tamgase.jpg|[[Идел буе Болгары]]на кергән өч төп кабиләнең берсе - [[болгарлар]]ның туграсы - Яңарыш тамгасы 
Ashina.png|[[Төрки каһанлыгы]] байрагында сурәтләнгән тугра - бүре ([[Ашина]] тамгасы) 
Irbis4.JPG|Ак барс - [[Идел буе Болгары]]на кергән өч төп кабиләнең берсе - [[барсилләр]]нең туграсы 
Golden Horde flag 1339.svg|[[Алтын Урда]] байрагында сурәтләнгән тугра 
&lt;/gallery&gt;
&lt;!--Гербы обычно состоят из следующих элементов: [[Геральдический щит|геральдического щита]], [[Геральдический шлем|геральдического шлема]], [[намёт]]а (шлемового покрывала, изорванного в клочья; обычно имеет верхнюю сторону в цвет главной финифти герба, а подкладку — в цвет главного металла), [[Корона в геральдике|короны]], [[нашлемник]]а, щитодержателей (изображения людей, аллегорических фигур или «геральдических зверей», стоящих на задних лапах), [[мантия|мантии]] и [[девиз]]а.

Гербы, в близкой к современной форме, появились в Средние века в западной [[Европа|Европе]], в [[Англия|Англии]] и [[Франция|Франции]]. Первым гербом считается щит с шестью золотыми львами в лазоревом поле, который, согласно оспариваемой сегодня версии, [[Жоффруа V Анжуйский]] получил в 1127 или 1128 году от своего тестя, короля Англии [[Генрих I (король Англии)|Генриха I]] по случаю женитьбы на его дочери [[Матильда (королева Англии)|Матильде]], вдове императора [[Генрих V (император Священной Римской империи)|Генриха V]].

Распространение гербов связано с расцветом боевой техники, прежде всего с появлением шлема, закрывающего лица воинов. Герб изображался яркими цветами на щите. Вместе с нашлемником выполнял важную идентификационную задачу.--&gt;

[[Аланнар]] һәм [[төрки халыклар]]да ыруг билгеләре һәр аристократ нәселгә бирелүче [[тамга]] шикелле булганнар.

&lt;!--Гербы можно систематизировать по принадлежности, рангам, изображениям юридического состояния, стилям.

== Родовые гербы ==
{{Элементы герба}}
* дворянские гербы
* мещанские гербы
* крестьянские гербы
* гражданские гербы

&lt;gallery&gt;
Файл:Grand COA of Sapiega family (Lithuania).png|&lt;center&gt;Герб княжеской фамилии&lt;/center&gt;
Файл:POL COA Odyniec.svg|&lt;center&gt;Дворянский герб&lt;/center&gt;
Файл:Arms Stronge Baronets.svg|&lt;center&gt;Современный герб английского баронета&lt;/center&gt;
Файл:POL COA Wałęsa.png|&lt;center&gt;Современный герб кавалера ордена&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Гербы по рангам ==
* герб большой — со всеми элементами.
* герб средний — основные элементы.
* герб малый — только щит или щит с короной.

&lt;gallery&gt;
Файл:Coat_of_arms_of_Romania.svg|&lt;center&gt;Герб малый&lt;/center&gt;
Файл:Kingdom of Romania - Medium CoA.svg|&lt;center&gt;Герб средний&lt;/center&gt;
Файл:Kingdom of Romania - Big CoA.svg|&lt;center&gt;Герб большой&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Гербы корпоративные ==
* [[гербы орденов]]
* [[гербы клубов]]
* [[гербы училищ]]
* [[гербы цехов]]
* [[гербы организаций]]
* [[гербы воинских подразделений]]
* [[гербы фирм и концернов]]

&lt;gallery&gt;
Файл:Coat_of_Arms_of_Jēkabpils.svg|&lt;center&gt;Герб города&lt;/center&gt;
Файл:Corps Austria Wappen.jpg|&lt;center&gt;Герб студенческой корпорации&lt;/center&gt;
Файл:Heraldry Society Arms.JPG|&lt;center&gt;Герб ''Британского Общества Геральдики''&lt;/center&gt;
Файл:IOHCOA.png|&lt;center&gt;[[Герб Института геральдики Армии США|Герб ''Института геральдики Армии США'']]&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;
--&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Шулай ук карагыз ==
* [[Геральдика]]
* [[Дәүләт герблары исемлеге]]
* [[Тамга]]
&lt;!--* [[Гербы притязания]]
--&gt;

== Сылтамалар ==
&lt;!--{{Навигация
 |Тема         = Герб
 |Портал       = Геральдика
 |Викисловарь  = 
 |Викиучебник  = 
 |Викицитатник = 
 |Викитека     = 
 |Викивиды     = 
 |Викиновости  = 
 |Викисклад    = Category:Coats of arms
 |Метавики     = 
 |Проект       = Геральдика
}}--&gt;
* [http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00017/81100.htm?text=Герб Герб]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Большая советская энциклопедия]].
* {{ВТ-ЭСБЕ|Герб, гербоведение}}
* [http://sovet.geraldika.ru/article/6943 Герб, эмблема, символ: в чем разница?]
* [http://sovet.geraldika.ru/article/5920 Геральдика как эмблематическая система: история становления (статья из «Словаря средневековой культуры»)]
* [http://sovet.geraldika.ru/article/23119 Основные принципы оформления личного герба в современной России]
* [http://sovet.geraldika.ru/part/18 Дворянская геральдика России вчера и сегодня]

[[Төркем:Герблар| ]]
[[Төркем:Үрнәкләр:Шәһәрләр буенча герблар]]</text>
      <sha1>1lm6pzqp36w3ri3lv8jcx3rlu331hxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтата</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55427</id>
    <revision>
      <id>5840080</id>
      <parentid>5774162</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5840080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14210" sha1="mhr5raimp0yn5fq7b9crp8j3zq6krxf" xml:space="preserve">{{ТП
 |халәт = авыл
 |татар исеме = Алтата 
 |чын исем = 
 |ил = Россия
 |герб = 
 |байрак = 
 |герб киңлеге = 
 |байрак киңлеге = 
|lat_deg = 51|lat_min = 6|lat_sec = 14  
|lon_deg = 48|lon_min = 43|lon_sec = 36
|CoordAddon = type:city_region:RU 
  |CoordScale = 
 |ЯндексХарита = 
 |ил харитасы зурлыгы = 191
 |төбәк харитасы зурлыгы = 
 |район харитасы зурлыгы = 
 |төбәк төре = өлкә
 |төбәк = Сарытау өлкәсе
 |төбәк җәдвәлдә = 
 |район төре = район
 |район = Дергачи районы
 |район җәдвәлдә = 
 |җәмгыять төре = 
 |җәмгыять = 
 |җәмгыять таблицада = 
 |ил харитасы =
 |төбәк харитасы = 
 |район харитасы =
 |эчке бүленеш = 
 |башлык төре = авыл советы рәисе
 |башлык = 
 |нигезләү датасы = 1720
 |беренче телгә алу = 
 |элеккеге исемнәр = 
 |халәт = 
 |мәйдан = 
 |биеклек төре = 
 |ТП мәркәзе биеклеге = 
 |климат = 
 |рәсми тел = 
  |халык саны = 637 
  |исәп елы = 
  |халык тыгызлыгы = 
  |агломерация = 
  |милли состав = татарлар
  |дини состав = сөнни мөселманнар
  |этнохороним = 
 |сәгать кушагы = +3
 |DST = 
 |телефон коды = 
 |почта индексы = 413465
 |почта индекслары = 
 |автомобил коды = 
 |Commons-та төркем = 
 |сайт = 
 |сайт теле              = 
 |сайт теле 2            = 
 |сайт теле 3            = 
 |сайт теле 4            = 
 |сайт теле 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
|add2n        = Русча топонимы
|add2       = Алтата
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Алтата''' – [[Сарытау өлкәсе]]нең [[Идел]] арты өлешендәге татар авылы. 221 йортта 637 кеше яши. [[Олы Үзән]] елгасы кушылдыгы – [[Алтата елгасы]] өстендә урнашкан.

==Тарихи-этнографик белешмә==
[[Сарытау өлкәсе]]нең Идел артындагы өлешендә 5 татар авылы бар. Административ бүленеш ягыннан аларның өчесе - Алтата, [[Илмин]] (Верхазовка), [[Яңа Пәлдәнге]] (Сафаровка) [[Дергачи районы|Дергач районына]], Үзән (Осинов Гай) - [[Ершов районы]]на, [[Яңа Әләзән]] - [[Балакау районы]]на керә. Бу авылларның барысы да [[Яңа Үзән өязе|Яңа Үзән]] һәм Николаев өязләре эчендә  [[XIX гасыр]] урталарына кадәр [[Сарытау губернасы]]на, 1850-1918 елларда [[Самар губернасы]]на, соңыннан киредән [[Сарытау губернасы]]на, 1934 елдан Сарытау өлкәсенә кергәннәр. Шушы биш авыл арасында Алтата &quot;яше&quot; белән дә, бай традицияләре белән дә аерылып тора.

Алтата авылына XVIII гасырның 20 нче елларында нигез салына. Бирегә беренчеләрдән булып Пенза якларындагы [[Кикин]], [[Качкару]], [[Мачали|Мочалейка]], [[Кабылкин]], [[Тәләтен]], [[Рәшәтен]] дигән татар авылларыннан алты ата, ягъни гаилә башлыклары Алтынбай, Сәет, Сәфәр, Хөбби, Башай, Арыслан килеп урнаша. Авылның исеме дә шуннан чыккан. Далада агач әсәре булмау сәбәпле өйләрне саман кирпеч сугып салалар.

Алтатага нигез салынганнан соң аңа якын атаман Герасим җитәкләгән праваслау казаклар килеп урнаша, ләкин җирле халык килмешәкләр праваслау чиркәү салыр дип куркып, казакларны күчеп китәргә этәрә. Казаклар Алтатадан төньякка 16 чакрымга арырак күчеп утыралар. Соңыннан ул җирдә зур гына Дергачи авылы барлыкка килә.

XIX гасырның 30-40 нчы елларында Алтатаның якын тирәсендә тагын өч авыл барлыкка килә. Аларга Сарытау губернасының төньягындагы Күзнәй һәм Хвалынск уездларыннан күчеп килүчеләр нигез сала. Шулай итеп Югары Оз, Яңа Пәндәлкә, Үзән авыллары барлыкка килә. Бу күченү сәбәбе җирсезлек була, һәм хакимият күзәтүе астында үтә.

1912 елда бу якларда ачлык чыга. Ачлык кәсәфәтеннән арынмаган хуҗалыкларны империалистик сугыш тәмам бөлгенлеккән төшерә. Шуңа да 1917 ел революциясен Алтатада зур өмет баглап каршы алалар. Фронттан кайткан солдатлар да моның өчен нык тырыша. бәлшәвикләр һәм эсерлар партияләре агитацияләрен тыңлап шуңа күнгән фронтовиклар 1918 елның башында авыл советы төзиләр. Авыл тарихында аларның исемнәре сакланып калган: коммунистлар Ф.Асанов, Ш.Бадаев, Г.Салихов, С.Салихов, X.Шамьюнов. 1918 елның июнендә алар авылга бәреп урал белоказаклары тарафыннан җәзалаып атып үтерелә. Бу вакыйганы хатирәсе булып мәктәп ишегалдында тыйнак кына һәйкәл куелган.

НЭП чорында авылның биш мәчете дә эшләп бара. Ләкин 20 нче еллар ахырында хәл үзгәрә. Авылның хәллерзк кешеләре, имам-мәзиннәре кысрыклана башлый. 1927-1929 елларда уналты гаилә, барлыгы 39 кеше, сайлау хокукыннан мәхрүм ителә, алар арасында барлык имамнар М. Вяльшин, Я. Ахмиров, X. Нигматуллин, Г. Кузяев та була.
Коллективизация елларында муллаларның хәле тагын да авырая төшә. Алтата авыл советы каршындагы комиссия 1930 елның 25 сентябре карарында Вяльшин, Ахмиров, Нигматуллин, Ханбиков имамнарның хуҗалыкларыннан «Путь Ленина» колхозының орлык фондына ике көндә егерме-илле пот ашлык алынырга тиешлеге әйтелә. Тиздән орлык тапшырылмаганы өчен бу хуҗалыклардан мал-туарлар алынырга тиешлеге турында карар чыгарыла.

1933 елның 4 гыйнварында Алтата авыл советы мөселманнар мәчетләр өчен налог түләүне таләп итә. 25 гыйнварга кадәр түләнмәсә, тартып алу белән яный. Акча җыелмагандыр инде, мәчетләр авыл советы карамагына тапшырыла. Ике мәчет сүтелә, ташлары МТС бинасын төзүгә җибәрелә&lt;ref&gt;'''Хабибуллин, Артур Ахатович''' Социально-экономическое и культурное развитие татарского села в годы довоенных пятилеток (1928-1941 гг.): на материалах Саратовского Заволжья: диссертация ... кандидата исторических наук. Казань, 2013.&lt;/ref&gt;.

==Танылган шәхесләр==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4062972. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! әлма-матер
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| [[Бәкер Яфаров]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
| [[Аитзәк Аитов]]
| 
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-28
| [[Смоленск өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-24
| [[Касыйм Әхмиров]]
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-06
| [[Белогорск (Амур өлкәсе)|Белогорск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-02-16
| ''[[:d:Q86607272|Асфяндиаров, Фарит Сулейманович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-11-02
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
|}
{{Wikidata list end}}

Алтатада туган шагыйрь һәм журналист [[Аитзәк Аитов]] колхоз кору дә актив катнаша. Ул 1941 елны сугышка китеп, 1943 елда һәлак була.

Алтатаның ике кешесе СССРның иң югары бүләкләренә лаек булалар. Бөек Ватан сугышында зур батырлыклар күрсәткән [[Советлар Берлеге каһарманы|Советлар Союзы герое]] [[Касыйм Әхмиров|Касыйм Шабан улы Ахмиров]] (1923-1951)&lt;ref&gt;'''Хабибуллин, Артур Ахатович, Ишмухамедова, Румия Мусеевна. '''Этот день вы приближали как могли…: О боевых и трудовых подвигах жителей татарских сел Дергачевского района Саратовской области в годы Великой Отечественной войны. Саратов, 2015.&lt;/ref&gt; һәм җирле &quot;Ленин юлы&quot; колхозын 50-70 нче елларда җитәкләгән Социалистик хезмәт герое [[Фәрит Әсфәндияров|Фәрит Сөләйман улы Әсфәндияров]].
==Кызыклы фактлар==
Тимер юл Алтатадан 14 чакрым читтә, Дергачи аша узсада, станция барыбер Алтата исемен йөртә. Халык сөйләве буенча Алтата авылы татарлары, тимер юл аларның авылы аша үтәдә, станция булгач, рус басар диеп, һәр бер өйдән акча җыеп, тимер юл төзүче инженерга түләп, тимер юлын ундүрт чакырым төньяккарак күчертәләр. [[Инженер]] сметадан чыкмый, тимер юлын Уральскига кадәр үткәрә. Бүредә тук, куйларда чил, диеп була.&lt;ref&gt;[[Вәлит Ильясов]]. [http://tt.wikibooks.org/wiki/%D0%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD Яшел {{comment|зәйтүн|сатин}}]&lt;/ref&gt;

==Мәгариф==
[[Җәдитчелек|Җәдиди]] мәктәпләр Алтатада 1905—1907 еллардагы күтәрелештән соң ачыла башлый. Бу [[Ырынбур]]ның данлыклы [[«Хөсәения» мәдрәсәсе|&quot;Хөсәения&quot; мәдрәсәсендә]] белән алган өч кеше тырышлыгы белән башкарыла: [[Бәкер Яфаров|Б. Г. Яфаров-Абдуллин]], Г. X. Абдрахманов, М. Г. Вахитов. Шуны да әйтеп үтәргә кирәктер, бу мөгаллимнәрнең эшчәнлегенә [[Кадимчелек|кадимчылар]] гына түгел, патша чиновниклары да каршы чыккан. [[1937 ел]]ны [[Сарытау]]да беренче буларак, Алтата мәктәбе тулы урта статусын ала&lt;ref&gt;1.	Алтата авылы. Тарих һәм халык авыз иҗаты / Под ред.

А.А. Хабибуллина. – Саратов, 2007. – 263 с.&lt;/ref&gt;. 2010-11 уку елында мәктәптә 41 бала укыды.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
==Чыганак==
*[http://old.intertat.ru/eng/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=993:2011-01-28-18-34-07&amp;catid=136:2010-12-02-10-50-50&amp;Itemid=538 Сарытудагы татар авылы - Алтата ]{{Deadlink|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Сарытау өлкәсе татар авыллары}}

[[Төркем:Сарытау өлкәсе татар авыллары]]
[[Төркем:Дергачи районы торак пунктлары]]</text>
      <sha1>mhr5raimp0yn5fq7b9crp8j3zq6krxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ГУЛАГ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57620</id>
    <revision>
      <id>5839982</id>
      <parentid>2431710</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4465" sha1="ov1zpr7pwiub977kjg5a0awrofx9qh0" xml:space="preserve">[[Рәсем:Gulag Location Map.png|400px|thumb|right]]
'''Лагерьларның һәм тоткынлык урыннарының баш идарәсе''' ({{lang-ru|Главное управление лагерей и мест заключения, ГУЛаг}}) — [[1930]]—[[1960]] елларда булган массакүләм ябылуда булу урыннары белән идарә иткән ССРБ [[ЭЭХК]], соңрак ЭЭИ, юстиция министрлыгының бүлекчәсе.

[[1930 ел]]ның [[24 апрель]]дагы Берләшкән Дәүләт Сәяси Идарәсенең боерыгы буенча ''Лагерьларның идарәсе'' барлыкка килә.

==== [[Татарстан]] территориясендә ГУЛаг лагерьләре&lt;ref&gt;http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/rus07.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ====
# '''Идел тимеръюл хезмәт һәм төзәтү лагере''' ({{lang-ru|Волжский железнодорожный ИТЛ}}) — [[1942]]-[[1943]] елларда бар булган. Лагерьның идарәсе [[Казан]] шәһәрендә урнашкан. Тоткыннар саны — 5400 кешегә кадәр; алар [[Казан]] — [[Сембер]] тимер юлы төзелешендә һәм [[авыл хуҗалыгы]]нда хезмәт иткәннәр.&lt;ref&gt;http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/l175.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
# '''Казан нефть эшкәртү заводының хезмәт һәм төзәтү лагере''' ({{lang-ru|ИТЛ Казанского нефтеперерабатывающего завода}}) — [[1952]]-[[1953]] елларда бар булган. Лагерьның идарәсе [[Казан]] шәһәрендә урнашкан.  Тоткыннар саны — 500 кешегә кадәр; алар Казан нефть эшкәртү заводының төзелешендә хезмәт иткәннәр.&lt;ref&gt;http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/l174.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
# '''Зөя лагерь бүлкечәсе''' ({{lang-ru|Свияжское ЛО}}) — [[1947]]-[[1948]] елларда бар булган. Лагерьның идарәсе [[Түбән Карамалы|Зөя станциясе]] тирәсендә шәһәрендә урнашкан. Тоткыннар саны — 500 кешегә кадәр; алар ''тимеръюл төзелеше лагерьларның баш идарәсенең'' (ГУЛЖДС) №1 заводында хезмәт иткәннәр.&lt;ref&gt;http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/l173.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
# ''' Татспецнефтестройның № 1 төзелешенең хезмәт һәм төзәтү лагере''' ({{lang-ru|ИТЛ Строительства № 1 Татспецнефтестроя}}) — [[1952]]-[[1953]] елларда бар булган. Лагерьның идарәсе [[Әлмәт]]тә урнашкан. Тоткыннар саны — 2300 кешегә кадәр; алар неефть эшкәртү сәнәгатенең предприятеләре төзелешендә хезмәт иткәннәр.&lt;ref&gt;http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/l225.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
# ''' Татспецнефтестройның № 2 төзелешенең хезмәт һәм төзәтү лагере''' ({{lang-ru|ИТЛ Строительства № 2 Татспецнефтестроя}}) — [[1952]]-[[1953]] елларда бар булган. Лагерьның идарәсе [[Яңа Писмән]] авылында урнашкан. Тоткыннар саны — 1300 кешегә кадәр; алар нефть эшкәртү сәнәгатенең предприятеләре төзелешендә хезмәт иткәннәр.&lt;ref&gt;http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/l226.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Чыганаклар ==
* Рус Википедиясе

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}{{rq|stub}}

[[Төркем:ГУЛАГ]]</text>
      <sha1>ov1zpr7pwiub977kjg5a0awrofx9qh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Захарьиха</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70922</id>
    <revision>
      <id>5840044</id>
      <parentid>5752065</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T06:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3075" sha1="eyipves2rk0s9bliy57u5eg2kh6h26u" xml:space="preserve">{{Orphan|date=апрель 2026}}

{{ЕлгаВМ
|Исем                   = Захарьиха 
|Милли исем                = 
|Рәсем                 =  
|Рәсем киңлеге        =  
|Сурәт язуы            =  
|Харита                  = 
|Харита киңлеге        = 
|Харита язуы           =  
|Озынлык               =  45 
|Бассейн мәйданы        = 
|Бассейн               =  [[Ак диңгез]] елгалары бассейны Воронов борынынан Канин  борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә) 
|Елгалар бассейны      = Мезень 
|Су чыгымы күләме      = 
|Үлчәү урыны          =  
|Баш                    =
|Башның урнашкан урыны = 
|Башның биеклеге  =

|Башның координатлары =
|Тамак = Сова елгасының сул ярыннан 36 км ераклыкта 
|Тамакның урнашкан урыны = 
|Тамакның координатлары =

|Елганың авышлыгы  = 
|Ил  = Россия
|Төбәк  = 
|Викиҗыентыкта төркем =  
}}
'''Захарьиха''' — [[Россия]] территориясеннән ага торган елга. [[Ненец АО]], [[Архангельск өлкәсе]] биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сова елгасының сул ярыннан 36 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 45 км.

== Су реестры мәгълүматы ==
[[Россия дәүләт су реестры]] мәгълүматы буенча елга [[Двина-Печора су бассейны округы]]нда урнашкан, [[су хуҗалыгы участогы]] — [[Ак диңгез]] елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.&lt;ref name='РСРМ'/&gt;

[[Су ресурсларының федераль агентлыгы]] мәгълүматы буенча:&lt;ref name='РСРМ'&gt;{{cite web|url=https://verum.icu/index.php?claster=gvr&amp;q=03030000312103000042156|title=РФ су реестры мәгълүматлары: Коваль}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03030000312103000042156
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103004215
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буенча {{comment|саны|номеры}} — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:Ненец АО елгалары]]
[[Төркем:Архангельск өлкәсе елгалары]]


{{Hydro-stub}}</text>
      <sha1>eyipves2rk0s9bliy57u5eg2kh6h26u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Советлар Берлеге коммунистик фиркасе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78350</id>
    <revision>
      <id>5839954</id>
      <parentid>4117532</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27679-71</username>
        <id>60733</id>
      </contributor>
      <origin>5839954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11098" sha1="ek04bbi1d3ou7fpjwnitkf20ajhhzif" xml:space="preserve">{{Карточка
|стиль_тела        = width:325px;
|класс_тела        = vcard
|название          = 
|стиль_названия    = 
|вверху            = Советлар Берлеге Коммунистик Фиркасе
|стиль_вверху      = background:#d8dde8;
|класс_вверху      = fn org
|bbерху2           = {{{название на языке оригинала|}}}
|стиль_bbерху2     = nickname
|bbерху3           = {{{аббревиатура|}}}
|стиль_bbерху3     = 
|изображение       = {{#if:{{{логотип|КПСС.svg}}}|[[Файл:КПСС.svg|{{#if:{{{ширина логотипа|}}}|{{{ширина логотипа}}}|250px}}|{{#if:{{{подпись|}}}|{{{подпись}}}|Логотип}}]]}}
|стиль_изображения = 
|подпись           = {{{подпись|}}}
|стиль_подписи     = 
|стиль_заголовков  = 
|стиль_меток       = text-align:left; width:100px;
|стиль_текста      = 
|метка1     = Лидер:
|текст1     = {{{дата осноbания|[[СБКФ ҮК]] Генераль (беренче) сәркәтибе}}}
|метка3     = Нигезләү датасы
|текст3     = {{{дата осноbания|[[1898]]}}}
|метка4     = Таратылу датасы
|текст4     = {{{дата роспуска|[[6 ноябрь]] [[1991]]}}}
|метка5     = Штаб фатиры
|текст5     = {{{штаб-кbартира|[[Мәскәү]], Иске мәйдан, 4}}}
|метка6     = Идеология:
|текст6     = {{{идеология|[[марксизм]]-ленинизм, [[социализм]], [[коммунизм]], большевизм}}}
|метка7     = Интернационал:
|текст7     = {{{интернационал|}}} 
|метка8     = Союзники&amp;nbsp;и&amp;nbsp;блоки:
|текст8     = {{{союзники|}}}
|метка9     = Яшьләр оешмасы:
|текст9     = {{{молодёжная организация|[[Бөтенсоюз ленинчыл коммунистик яшьләр берлеге]]&lt;br/&gt;[[В.И. Ленин исемендәге Бөтенсоюз пионер оешмасы]]}}}
|метка10     = Әгъзалар саны:
|текст10     = {{{количество членов|19 487 822 кеше ([[1989]])}}}
|метка11     = Шигарь:
|текст11     = {{{девиз|[[Барлык илләрнең пролетарийлары, берләшегез!|«Барлык илләрнең пролетарийлары, берләшегез!»]]}}}
|метка12     = Мест в {{#if: {{{Мест в нижней палате_параметр|}}}|{{{Мест в нижней палате_параметр|}}}|нижней палате}}:
|текст12     = {{{Мест в нижней палате|}}}
|метка13     = Мест в {{#if: {{{Мест в верхней палате_параметр|}}}|{{{Мест в верхней палате_параметр|}}}|верхней палате}}:
|текст13     = {{{Мест в верхней палате|}}}
|метка14     = Мест в Европарламенте:
|текст14     = {{{Мест в Европарламенте|}}}
|метка15     = Гимн:
|текст15     = {{{гимн|[[Интернационал (гимн)|Интернационал]]}}}
|метка16     = Матбугат чарасы
|текст16     = {{{партийная печать|[[«Правда» газетасы|Правда]]}}}
|метка17     = Персоналии:
|текст17     = {{#if: {{{персоналии|}}}|[[:Категория:{{{персоналии|}}}|Члены партии в категории]] ({{PAGESINСATEGORY:{{{персоналии|}}}}}&amp;nbsp;чел.)}}
|метка18     = Сайт:
|текст18     = {{{официальный сайт|}}}
}}

'''Советлар Союзы Коммунистик Партиясе'''  (tat.lat. [http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Советлар_Берлеге_коммунистик_фиркасе  ''Sovetlar Berlege kommunistik firqäse'']{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, {{lang-ru|Коммунистическая партия Советского Союза, КПСС}}, сөйләү телендә — '''па́ртия''') — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|Совет Социалистик Җөмһүриятләр Берлеге]]ндә хакимлек итүче партия, [[1920-еллар]]дан [[1990 ел]]га кадәр — [[СССР]]ның бердәнбер партиясе. Хакимлек итүгә монополия хокукына ия булган, шул статус СССР конституцияләрендә&lt;ref&gt;[http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_(1936)_%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_5.12.1936_%D0%B3 Конституция (Основной Закон) Союза Советских Социалистических Республик (утверждена постановлением Чрезвычайного VIII Съезда Советов Союза Советских Социалистических Республик от 5 декабря 1936 года). Статья 126]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_(1977)/%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_7_%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F_1977_%D0%B3. Конституция (Основной Закон) Союза Советских Социалистических Республик (Принята на внеочередной седьмой сессии Верховного Совета СССР девятого созыва 7 октября 1977 г.) Стаья 6].&lt;/ref&gt; беркетелә. Партиянең генерали секретаре Совет дәүләтенең Илбашы булып торган.

[[1991 ел]]ның 6 ноябрендә таратыла.

== Тарих ==
Фирка [[1898 ел]]да берничә социал-демократик һәм марксистик түгәрәкләр нигезендә оештырыла. [[Россия социал-демократик эшчеләр фиркасе]]нең оештыру съезды [[Минск]]ида [[1898]] елның 13—15 мартында үткәрелә.

[[1917 ел]]да ''[[Россия социал-демократик эшчеләр фиркасе]]'' ''курамыннан Россия социал-демократик эшчеләр (бәлшәвикләр) фиркасе'' аерылып чыга. [[1918 ел]]дан — '''Россия коммунистик (большевистик) фиркасе''', [[1925 ел]]дан — '''Бөтенсоюз коммунистик (большевистик) фиркасе''', [[1952 ел]]дан — '''Советлар Берлеге коммунистик фиркасе'''.

[[1991 ел]]ның [[23 август]]ында РСФСР җирендәге СБКФ эшчәнлеге туктатыла, аның милеге конфискацияләнә.&lt;ref&gt;{{Citation |title=УКАЗ Президента РСФСР от 25.08.1991 N 90 |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=090018 |access-date=2013-03-20 |archive-date=2011-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107024754/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=090018 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; [[1991 ел]]ның 6 ноябрендә [[РСФСР]] Президенты указы буенча тыела һәм таратыла.&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=090018 |access-date=2013-03-20 |archive-date=2011-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107024754/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=090018 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Әгъзалар саны ==
{| class=&quot;standard&quot;
|-
!Ел
!Әгъзалар саны&lt;ref&gt;{{Citation |title=Коммунистическая партия Советского Союза |url=http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%A1%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%B0/ |access-date=2013-03-20 |archive-date=2012-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825204229/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%A1%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%B0 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1927 ел]] 
|786288 кеше
|-
|[[1937 ел]] 
|1453828 кеше
|-
|[[1941 ел]] 
|2490479 кеше
|-
|[[1945 ел]] 
|3965530 кеше
|-
|[[1950 ел]] 
|5510787 кеше
|-
|[[1955 ел]] 
|6610238 кеше
|-
|[[1960 ел]] 
|8017249 кеше
|-
|[[1965 ел]] 
|10811443 кеше
|-
|[[1970 ел]] 
|13395253 кеше
|-
|[[1972 ел]] 
|14109432 кеше
|- 
|[[1973 ел]] 
|14330525 кеше
|-
|[[1989 ел]]
|19487822 кеше
|}

== Генераль (беренче) сәркатипләре ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe8&quot;
|-
|1922–1953 || [[Иосиф Сталин|Йосыф Сталин]]
|-
|1953 || [[Георгий Маленков]]
|-
|1953–1964 || [[Никита Хрущёв]]
|-
|1964–1982 || [[Леонид Брежнев]]
|-
|1982–1984 || [[Юрий Андропов]]
|-
|1984–1985 || [[Константин Черненко]]
|-
|1985–1991 || [[Михаил Горбачёв]]
|-
|1991      || [[Владимир Ивашко]] (в. б.)
|}

== Галерея ==
&lt;gallery perrow=&quot;4&quot; widths=&quot;200px&quot;&gt;
Партийный билет КПСС.1989.jpg|Фирка әгъзасы билеты
Wiki Staraya Square 4 by Vladimir Sherwood Jr.jpg|СБКП ҮК бинасы
Удостоверение Первого секретаря Татарского обкома КПСС.jpg|СБКП Татарстан обкомының беренче секретаре таныклыгы
Pin of the Flag of CPSU.png|
&lt;/gallery&gt;

== Моны да карагыз ==
* [[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе]]
* [[Большевизм]]
* [[партия алтыны|«Фирка алтыны»]]
* [[Правда]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:ССРБ]]
[[Төркем:Социалистик фиркаләр]]
[[Төркем:Советлар Берлеге коммунистик фиркасе|*]]
[[Төркем:Коммунистик фиркаләр]]</text>
      <sha1>ek04bbi1d3ou7fpjwnitkf20ajhhzif</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5839973</id>
      <parentid>5839954</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20951-15</username>
        <id>60255</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-27679-71|~2026-27679-71]] ([[User talk:~2026-27679-71|бәхәс]]) кулланучысының [[Special:Diff/5839954|5839954]] төзәтмәсе кире кагылды</comment>
      <origin>5839973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10885" sha1="dle8vhae60vqy1qjd9otgkg85xky870" xml:space="preserve">{{Карточка
|стиль_тела        = width:325px;
|класс_тела        = vcard
|название          = 
|стиль_названия    = 
|вверху            = Советлар Берлеге Коммунистик Фиркасе
|стиль_вверху      = background:#d8dde8;
|класс_вверху      = fn org
|bbерху2           = {{{название на языке оригинала|}}}
|стиль_bbерху2     = nickname
|bbерху3           = {{{аббревиатура|}}}
|стиль_bbерху3     = 
|изображение       = {{#if:{{{логотип|КПСС.svg}}}|[[Файл:КПСС.svg|{{#if:{{{ширина логотипа|}}}|{{{ширина логотипа}}}|250px}}|{{#if:{{{подпись|}}}|{{{подпись}}}|Логотип}}]]}}
|стиль_изображения = 
|подпись           = {{{подпись|}}}
|стиль_подписи     = 
|стиль_заголовков  = 
|стиль_меток       = text-align:left; width:100px;
|стиль_текста      = 
|метка1     = Лидер:
|текст1     = {{{дата осноbания|[[СБКФ ҮК]] Генераль (беренче) сәркәтибе}}}
|метка3     = Нигезләү датасы
|текст3     = {{{дата осноbания|[[1898]]}}}
|метка4     = Таратылу датасы
|текст4     = {{{дата роспуска|[[6 ноябрь]] [[1991]]}}}
|метка5     = Штаб фатиры
|текст5     = {{{штаб-кbартира|[[Мәскәү]], Иске мәйдан, 4}}}
|метка6     = Идеология:
|текст6     = {{{идеология|[[марксизм]]-ленинизм, [[социализм]], [[коммунизм]], большевизм}}}
|метка7     = Интернационал:
|текст7     = {{{интернационал|}}} 
|метка8     = Союзники&amp;nbsp;и&amp;nbsp;блоки:
|текст8     = {{{союзники|}}}
|метка9     = Яшьләр оешмасы:
|текст9     = {{{молодёжная организация|[[Бөтенсоюз ленинчыл коммунистик яшьләр берлеге]]&lt;br/&gt;[[В.И. Ленин исемендәге Бөтенсоюз пионер оешмасы]]}}}
|метка10     = Әгъзалар саны:
|текст10     = {{{количество членов|19 487 822 кеше ([[1989]])}}}
|метка11     = Шигарь:
|текст11     = {{{девиз|[[Барлык илләрнең пролетарийлары, берләшегез!|«Барлык илләрнең пролетарийлары, берләшегез!»]]}}}
|метка12     = Мест в {{#if: {{{Мест в нижней палате_параметр|}}}|{{{Мест в нижней палате_параметр|}}}|нижней палате}}:
|текст12     = {{{Мест в нижней палате|}}}
|метка13     = Мест в {{#if: {{{Мест в верхней палате_параметр|}}}|{{{Мест в верхней палате_параметр|}}}|верхней палате}}:
|текст13     = {{{Мест в верхней палате|}}}
|метка14     = Мест в Европарламенте:
|текст14     = {{{Мест в Европарламенте|}}}
|метка15     = Гимн:
|текст15     = {{{гимн|[[Интернационал (гимн)|Интернационал]]}}}
|метка16     = Матбугат чарасы
|текст16     = {{{партийная печать|[[«Правда» газетасы|Правда]]}}}
|метка17     = Персоналии:
|текст17     = {{#if: {{{персоналии|}}}|[[:Категория:{{{персоналии|}}}|Члены партии в категории]] ({{PAGESINСATEGORY:{{{персоналии|}}}}}&amp;nbsp;чел.)}}
|метка18     = Сайт:
|текст18     = {{{официальный сайт|}}}
}}

'''Советлар Союзы Коммунистик Партиясе''' яки  '''Советлар Берлеге Коммунистик Фиркасе''' (tat.lat. ''Sovetlar Berlege kommunistik firqäse'', {{lang-ru|Коммунистическая партия Советского Союза, КПСС}}, сөйләү телендә — '''па́ртия''') — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге]]ндә хакимлек итүче фирка, [[1920-еллар]]дан [[1990 ел]]га кадәр — [[СССР]]ның бердәнбер фиркасе. Хакимлек итүгә монополия хокукына ия булган, шул статус СССР конституцияләрендә&lt;ref&gt;[http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_(1936)_%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_5.12.1936_%D0%B3 Конституция (Основной Закон) Союза Советских Социалистических Республик (утверждена постановлением Чрезвычайного VIII Съезда Советов Союза Советских Социалистических Республик от 5 декабря 1936 года). Статья 126]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_(1977)/%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_7_%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F_1977_%D0%B3. Конституция (Основной Закон) Союза Советских Социалистических Республик (Принята на внеочередной седьмой сессии Верховного Совета СССР девятого созыва 7 октября 1977 г.) Стаья 6].&lt;/ref&gt; беркетелә. Фирканең генерали секретаре Совет дәүләтенең Илбашы булып торган.

[[1991 ел]]ның 6 ноябрендә таратыла.

== Тарих ==
Фирка [[1898 ел]]да берничә социал-демократик һәм марксистик түгәрәкләр нигезендә оештырыла. [[Россия социал-демократик эшчеләр фиркасе]]нең оештыру съезды [[Минск]]ида [[1898]] елның 13—15 мартында үткәрелә.

[[1917 ел]]да ''[[Россия социал-демократик эшчеләр фиркасе]]'' ''курамыннан Россия социал-демократик эшчеләр (бәлшәвикләр) фиркасе'' аерылып чыга. [[1918 ел]]дан — '''Россия коммунистик (большевистик) фиркасе''', [[1925 ел]]дан — '''Бөтенсоюз коммунистик (большевистик) фиркасе''', [[1952 ел]]дан — '''Советлар Берлеге коммунистик фиркасе'''.

[[1991 ел]]ның [[23 август]]ында РСФСР җирендәге СБКФ эшчәнлеге туктатыла, аның милеге конфискацияләнә.&lt;ref&gt;{{Citation |title=УКАЗ Президента РСФСР от 25.08.1991 N 90 |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=090018 |access-date=2013-03-20 |archive-date=2011-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107024754/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=090018 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; [[1991 ел]]ның 6 ноябрендә [[РСФСР]] Президенты указы буенча тыела һәм таратыла.&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=090018 |access-date=2013-03-20 |archive-date=2011-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107024754/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=090018 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Әгъзалар саны ==
{| class=&quot;standard&quot;
|-
!Ел
!Әгъзалар саны&lt;ref&gt;{{Citation |title=Коммунистическая партия Советского Союза |url=http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%A1%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%B0/ |access-date=2013-03-20 |archive-date=2012-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825204229/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%A1%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%B0 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1927 ел]] 
|786288 кеше
|-
|[[1937 ел]] 
|1453828 кеше
|-
|[[1941 ел]] 
|2490479 кеше
|-
|[[1945 ел]] 
|3965530 кеше
|-
|[[1950 ел]] 
|5510787 кеше
|-
|[[1955 ел]] 
|6610238 кеше
|-
|[[1960 ел]] 
|8017249 кеше
|-
|[[1965 ел]] 
|10811443 кеше
|-
|[[1970 ел]] 
|13395253 кеше
|-
|[[1972 ел]] 
|14109432 кеше
|- 
|[[1973 ел]] 
|14330525 кеше
|-
|[[1989 ел]]
|19487822 кеше
|}

== Генераль (беренче) сәркатипләре ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe8&quot;
|-
|1922–1953 || [[Иосиф Сталин|Йосыф Сталин]]
|-
|1953 || [[Георгий Маленков]]
|-
|1953–1964 || [[Никита Хрущёв]]
|-
|1964–1982 || [[Леонид Брежнев]]
|-
|1982–1984 || [[Юрий Андропов]]
|-
|1984–1985 || [[Константин Черненко]]
|-
|1985–1991 || [[Михаил Горбачёв]]
|-
|1991      || [[Владимир Ивашко]] (в. б.)
|}

== Галерея ==
&lt;gallery perrow=&quot;4&quot; widths=&quot;200px&quot;&gt;
Партийный билет КПСС.1989.jpg|Фирка әгъзасы билеты
Wiki Staraya Square 4 by Vladimir Sherwood Jr.jpg|СБКП ҮК бинасы
Удостоверение Первого секретаря Татарского обкома КПСС.jpg|СБКП Татарстан обкомының беренче секретаре таныклыгы
Pin of the Flag of CPSU.png|
&lt;/gallery&gt;

== Моны да карагыз ==
* [[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе]]
* [[Большевизм]]
* [[партия алтыны|«Фирка алтыны»]]
* [[Правда]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:ССРБ]]
[[Төркем:Социалистик фиркаләр]]
[[Төркем:Советлар Берлеге коммунистик фиркасе|*]]
[[Төркем:Коммунистик фиркаләр]]</text>
      <sha1>dle8vhae60vqy1qjd9otgkg85xky870</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Крылов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126435</id>
    <revision>
      <id>5840069</id>
      <parentid>3763905</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3928" sha1="44gq8xxaewpe6r2b6bcwzm6je8qwllc" xml:space="preserve">{{УК}}
{{фш|Крылов}}
'''Иван Андрей улы Крылов''' ([[1769]]-[[1844]]) - рус шагыйре, мәсәлче, тәрҗемәче, Император Иҗтимагый китапханәсенең хезмәткәре. Дәүләт Киңәшчесе (Статский Советник). Россиянең Императорлы академиясенең әгъзасы (1811).

== Танылуы ==
Иван Крылов [[мәсәл]] язучы булып танылган, 200 артык мәсәл язган. Күп мәсәлләр Лафонтен мәсәлләренең сюжеты буенча язылган.

Крылов мәсәлләре - мәшһүр гыйбарәләр чыганагы булып тора.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Әдәбият ==
* [http://www.stihi-rus.ru/1/krylov/ Иван Крылов] в [http://www.stihi-rus.ru/page3.htm Антологии русской поэзии]
* [http://lib.russportal.ru/index.php?id=authors.krylov Сочинения И. А. Крылова в старой орфографии]
* [http://hobbitaniya.ru/krilov/krilov.php Басни Крылова И. А. в проекте «Хранители сказок»]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/5/Erofeeva/ Ерофеева Н. Е. «Урок дочкам» И. А. Крылова: жанр комедии «урока»]
* [http://www.krilov.ru/ Иван Андреевич Крылов. Басни, стихи, библиография, жизнь, воспоминания современников, рисунки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302133654/http://www.krilov.ru/ |date=2014-03-02 }}
* [http://www.rvb.ru/18vek/krylov/ Полное собрание сочинений (Гослитиздат, 1945—1946 гг., 3 тома) на сайте русской виртуальной библиотеки]
* [http://funeral-spb.narod.ru/necropols/tihvinskoe/tombs/krilov/krilov.html Крылов Иван Андреевич (1769—1844)]
* [http://memoirs.ru/files/Alabin_RA68.rar Алабин П. К биографии И. А. Крылова // Русский архив, 1868. — Изд. 2-е. — М., 1869. — Стб. 860—866.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307174445/http://memoirs.ru/files/Alabin_RA68.rar |date=2016-03-07 }}
* [http://www.memoirs.ru/rarhtml/1497Kenevic_RA68.htm Кеневич В. Лев Андреевич Крылов (брат баснописца) // Русский архив, 1868. — Изд. 2-е. — М., 1869. — Стб. 239—266.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916132400/http://www.memoirs.ru/rarhtml/1497Kenevic_RA68.htm |date=2019-09-16 }}
* [http://memoirs.ru/texts/RasKr_RS70_2.htm Рассказы об И. А. Крылове / Сообщ. В. Ф. Кеневич, С. А. Соболевский // Русская старина, 1870. — Т. 2. — Изд. 3-е. — СПб., 1875. — С. 626—627.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916135201/http://memoirs.ru/texts/RasKr_RS70_2.htm |date=2019-09-16 }}
* [http://parents-kids.ru/index.php/20130904727/nashi-avtory/727-krylov-ivan-andreevich.html Басни Ивана Крылова]

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
{{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Иван%20Крылов |сүз+төзмә= Иван+Крылов |süz%20tözmä = İvan%20Krılov }}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Шәхесләр|Әдәбият}}

[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Рус шагыйрьләре]]
[[Төркем:Рус язучылары]]
[[Төркем:Россия империясе шагыйрьләре]]
[[Төркем:XIX гасыр шагыйрьләре]]</text>
      <sha1>44gq8xxaewpe6r2b6bcwzm6je8qwllc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Енакиеве</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127429</id>
    <revision>
      <id>5839953</id>
      <parentid>5838937</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27679-71</username>
        <id>60733</id>
      </contributor>
      <origin>5839953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4468" sha1="r84wgt640o0gad1yzd10pekxkfov55o" xml:space="preserve">{{ТП/ВМ
 |халәт                   = [[Шәһәр|Шәһәр статусы]]
 |татар исеме         = Енакиеве 
 |оригинальное название    = 
 |герб                     = Coat of Arms of Yenakiieve.svg 
 |байрак                     = Flag of Yenakiieve.svg 
 |байрак киңлеге = 145
 |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =   |lat_deg = 48|lat_min = 13|lat_sec = 52 
 |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =   |lon_deg = 38|lon_min = 12|lon_sec = 19 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
 |ЯндексКарта              = 
 |ил = Украина 
 |ил харитасы зурлыгы =300 
 |размер карты района      = 
 |төбәк                    = Донецк өлкәсе 
 |төбәк төре          =  Өлкә
 |район төре               = Шәһәр шурасы
 |район                    = Енакиеве шәһәр шурасы 
 |халәт бирле                 = 1925 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 
 |халык саны               = 103 997 
 |исәп елы            = 2001 
 |плотность               = 
 |агломерация             = 
 |национальный состав     = 
 |конфессиональный состав = 
 |этнохороним             = 
 |почта индекслары         = 86400-86470 
 |почтовые индексы         = 
 |телефон коды           = +380 6252 
 |цифровой идентификатор   = 
 |Commons-та төркем  = 
 |сайт                     = 
}}
'''Енакиево''' ({{lang-uk|Єнакієве}}, {{lang-ru|Енакиево}}) — [[Донецк өлкәсе]]ндә урнашкан өлкә буйсынуындагы шәһәр.

Фактик рәвештә «[[Донецк Халык Җөмһүрияте]]» идарәсе астында.

Халык саны — 103 997 кеше (2001).&lt;ref name=&quot;2001.ukrcensus.gov.ua&quot;&gt;http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/total_population/structure_population/sel_1/?box=1.1W&amp;k_t=14&amp;rn=&amp;id=&amp;botton=cens_db&lt;/ref&gt;
==Халык ==
{| class='standard' style='text-align: center;' width=63%
|- class='bright'
! [[1926]]&lt;ref name=&quot;pop-stat.mashke.org&quot;&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2014-04-22 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}&lt;/ref&gt; !! [[1939]]&lt;ref name=&quot;pop-stat.mashke.org&quot;/&gt; !! [[1959]]&lt;ref&gt;http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php&lt;/ref&gt; !! [[1970]]&lt;ref&gt;http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg2.php&lt;/ref&gt; !! [[1979]]&lt;ref&gt;http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg2.php&lt;/ref&gt; !! [[1989]]&lt;ref&gt;http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php&lt;/ref&gt; !! [[2001]]&lt;ref name=&quot;2001.ukrcensus.gov.ua&quot;/&gt;
|- class='bright'
|24 291 
|88 566 
|92 306 
|92 131 
|114 163 
|120 332 
|103 997 
|}
Милли состав (2001): урыслар — 51,4%, украиннар — 45,3%, белоруслар 
— 1,1%.&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11&amp;ncp1=6 |access-date=2015-12-08 |archive-date=2007-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213092341/http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
== Татар матбугаты ==
[[1930-еллар]]да шәһәрдә татар телле «Udarnik ʙajraƣь» («Ударник байрагы») гәҗите нәшер ителгән.&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://enakievets.info/publ/enakievo_kak_na_ladoni/istorija/istorija_gazety_quot_enakievskij_rabochij_quot/2-1-0-1764 |access-date=2015-04-18 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316045740/http://enakievets.info/publ/enakievo_kak_na_ladoni/istorija/istorija_gazety_quot_enakievskij_rabochij_quot/2-1-0-1764 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Тышкы сылтамалар ==
* [http://www.donoda.gov.ua/ Донецк өлкә дәүләт идарәсе сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201110508/http://www.donoda.gov.ua/ |date=2012-12-01 }}.
{{Stub-meta}}

{{Украинаның зур шәһәрләре}}
{{Донецк өлкәсе}}

[[Төркем:Донецк өлкәсе шәһәрләре]]</text>
      <sha1>r84wgt640o0gad1yzd10pekxkfov55o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Попов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157047</id>
    <revision>
      <id>5839970</id>
      <parentid>4413233</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11563" sha1="9rny0040nxq8dy5we2jm5xinbsivpme" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Владимир Попов
| рәсем =
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Владимир Александрович Попов
| һөнәр = рәссам
| туу датасы = 24.06.1924
| туу җире = [[Мариуполь]], [[Украина ССР]], [[СССР|ССРБ]]
  
| милләт = рус
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = {{Габдулла Тукай исемендәге премия}} ([[2014]])&lt;br/&gt;{{Кызыл Йолдыз ордены}}{{II дәрәҗә Ватан сугышы ордены}}
| сайт =
| башка мәгълүмат =   
}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Попов}}
'''Владимир Попов''', Владимир Александр улы Попов ({{lang-ru|Попов Владимир Александрович}}, ''[[1924 ел]]ның [[24 июнь|24 июне]], [[СССР]], [[Украина ССР]], Мариуполь округы, [[Мариуполь]] ― [[2023 ел]]ның [[27 октябрь|27 октябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') – нәкышче рәссам, Тукай бүләге иясе. [[Россия]]нең атказанган рәссамы ([[2003]]), [[Татарстан АССР]]ның халык рәссамы([[1986]]), [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстан АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе]] ([[1975]]).[[СССР|ССРБ]] Рәссамнар берлеге әгъзасы ([[1961]]).
== Тәрҗемәи хәле ==
1924 елның 24 июнендә [[Украина ССР]]ның Мариуполь округы [[Мариуполь]] шәһәрендә хәрби гаиләдә туган.
[[1941]]-[[1945]] елларда [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнаша. [[Кызыл Йолдыз ордены]], ике II дәрәҗә [[Ватан сугышы ордены]]  белән бүләкләнә.&lt;ref&gt;http://www.kremnik.ru/node/423101&lt;/ref&gt; 
[[1947]] елдан [[Казан]]да.
[[1951]] елда [[Казан сәнгать училищесы]]н тәмамлый.
[[1955 ел]] дан бөтенрусия, [[1963 ел]]дан чит ил күргәзмәләрендә катнаша:
* [[1955]]- «Алтай. Чирәм җир» ([[Мәскәү]]дә бөтенрусия күргәзмәсе)
* [[1958]]- “Манёврларда” ( [[Мәскәү]]дә бөтенсоюз күргәзмәсе)
* [[1963]]- “Трассалар” ([[Корея]] республикасында халыкара күргәзмә)

2023 елның 27 октябрендә 100нче яшендә вафат. &lt;ref&gt;[https://www.tatar-inform.ru/news/usel-iz-zizni-narodnyi-xudoznik-tassr-ucastnik-velikoi-otecestvennoi-vladimir-popov-5924162  Ушел из жизни народный художник ТАССР, участник Великой Отечественной Владимир Попов.] Татар-информ, 27.10.2023&lt;/ref&gt;
== Иҗаты ==
=== Башлангыч чоры ===
Уку йортын тәмамлагач, үзен барлык жанрларда да сынап карый. “Барлык гасырлар һәм халыкларның дини мигъмарияте” шәлкемен башлап җибәрә. [[Христиан]] сәнгате өчен [[СССР|ССРБ]] ның төньягына бара. Кижи, [[Псков]], Соловки, Архангельск,Онега, [[Бөек Новгород]]тагы чиркәүләрне ясый. [[Ислам]] сәнгате өчен  [[Урта Азия]]гә бара.  [[Хивә]], [[Бохара]]дагы тарихи корылмаларны ясый. Үзенең 70 яшенә күргәзмәсен әзерли.&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://dakazan.ru/2010-12-01/vladimir-popov-v-kalligrafii-ya-uvidel-muzyku-foto/ |access-date=2014-08-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185914/http://dakazan.ru/2010-12-01/vladimir-popov-v-kalligrafii-ya-uvidel-muzyku-foto/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 

=== Ислам каллиграфиясе ===
Иҗатында кискен үзгәреш ясауга [[Казан үнивирситите|Казан университеты]] профессоры Покровскийның китабы этәргеч була. Анда инкыйлабка кадәр яшәгән каллиграфларның 120 эше тупланган була. Үзен шушы юнәлештә сынап карарга тели. [[Коръән]] сатып ала, үзлегеннән [[гарәп]]чә укырга өйрәнә. [[Нәҗип Нәкъкаш]]ны үзенең остазы дип саный. Шәкерте – Гөлназ Исмәгыйлева.

* Владимир Попов – [[Татарстан]]да хәзерге [[ислам]] сынлы сәнгатенең үрнәкләрендә эшләүче, аны төрле бизәкләр белән баетучы 
[[рус]] милләтеннән булган бердәнбер рәссам. [[Татар]] сынлы сәнгате өчен – көтелмәгән зур ачыш, аны халыкара танылуга алып чыгучы яңа агым. [[2000 ел]]да [[Тәһран]]да үткән VIII [[Коръән]] һәм каллиграфия күргәзмәсендә көмеш медаль яулый һәм алтын хәрефле Корьән белән бүләкләнә.&lt;ref name=&quot;vladimir-popov.ru&quot;&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://vladimir-popov.ru/ |access-date=2014-08-12 |archive-date=2014-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812224143/http://vladimir-popov.ru/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

* Ярты гасыр дәвамында акварель белән рәсем ясаучы, график, каллиграф буларак [[Татарстан]] сынлы сәнгатенә зур өлеш кертте.
Соңгы 20 елда [[Шәрык]] каллиграфиясе сәнгате белән шөгыльләнә: [[шамаил]]ләр, [[тугра]]лар, каллиграфияле нәкышләр төзи.&lt;ref&gt;http://www.gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1437&amp;Itemid=76{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

* В.А. Попов “Россиянең дини мигъмарияте”, “Татарстанның изге урыннары” шәлкемнәрен ясады, соңгы 15 елда 500 дән артык тугра, 
шамаилләр төзеде.&lt;ref name=&quot;vladimir-popov.ru&quot;/&gt; “[[Аллаһ]]”([[2000]]), “[[Мөхәммәд пәйгамбәр]]”([[2001]]) эше, “Аллаһыга дан” ([[2001]]), “Шаһәдәтнамә” ([[2001]]), “[[Кәгъбә]]” шамаилләре рәссамның графика остасы булуын раслый.&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.shamail.antat.ru/Mans/Popov/Popov.htm |access-date=2014-08-12 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305121937/http://www.shamail.antat.ru/Mans/Popov/Popov.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 

=== Каллиграфия тынычлык яклы === 
Халыкара «[[Каллиграфия]] тынычлык яклы» күчмә күргәзмәсенә дә зур өлеш кертә. В.А. Попов белән бергә күргәзмәгә Джозеф Чечвурд ([[Яңа Зеландия]]), Исмәт Кетен ([[Төркия]]), Мөхәммәд Кармад һәм Хәсән Мәгри ([[Марокко]]), Гөлназ Исмәгыйлова  һ.б. каллиграфлар да кушылды. Күргәзмә [[Әнкара]]да, [[Рабат]], Фес ([[Марокко]]), [[Амман]] ([[Иордания]]), [[Казан]]да, [[Минск]]ида, [[Гомель]]дә, [[Витебск]]ида уздырылды.

[[2000 ел]]да шәхси күргәзмәсе [[Мәскәү]]дә Көнчыгыш музеенда, [[Мисыр]]ның мәдәни үзәгендә  Һәм [[Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте|Россиянең Европа өлеше мөселманнарының Диния нәзарәтендә]] үтә.

* Рәссамның 100 дән артык эше [[Татарстан Республикасының милли музее|Татарстанның Милли музее]]нда, [[Мәскәү]]дә дәүләт көнчыгыш музеенда, [[Мисыр]] илчелегендә, [[Иран]] президенты милкендә, төрле музейларда, көнбатыш һәм шәрык илләрендә шәхси тупланмаларда саклана.
{{цитата|автор=[[Харис Якупов]], СССРның халык рәссамы|Владимир Поповның сәнгате беркемнекенә дә охшамаган, уникаль сәнгать}}
== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* 1975 ― ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе
* 1975 ― ТАССРның халык рәссамы
* 2003 ― Россиның атказанган рәссамы
* 2014 ― [[Татарстан]]ның [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] ― ''[[каллиграфия]]ле  композиция  шәкелләре  өчен''.
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
# Расиха Фәизова.Феномен. «Безнең мирас», 2014, № 7,108 бит.
# С. М. Червонная. „Современное исламское  искусство народов России“, М., 2008.

== Тышкы сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* http://www.assalam.ru/content/story/987
* http://www.business-gazeta.ru/article/103806/
# В.А. Попов белән КФУ да иҗади очрашу: http://art16.ru/reportage/2012/09/25/tvorcheskaya-vstrecha-s-popovym-vladimirom-aleksandrovichem
# Күргәзмәсе :http://art16.ru/reportage/2014/03/22/vystavka-vladimira-popova-na-soiskanie-gosudarstvennoy-premii-imengabdully-tu{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
Сайты: http://vladimir-popov.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812224143/http://vladimir-popov.ru/ |date=2014-08-12 }} 

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}}
{{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}}
{{Татарстан Республикасының Халык рәссамнары}}

[[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Россиянең атказанган рәссамнары]]
[[Төркем:Татарстанның халык рәссамнары]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]]</text>
      <sha1>9rny0040nxq8dy5we2jm5xinbsivpme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Игорь Смирнов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157164</id>
    <revision>
      <id>5840076</id>
      <parentid>5523669</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7749" sha1="t45ytp4j3j2attmj029nh91fpfqqbx9" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Игорь Смирнов
| рәсем =
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Игорь Валентинович Смирнов
| һөнәр = балет куючы, профессор
| туу датасы = 08.12.1926
| туу җире = [[Сарытау]], [[РСФСР]], [[СССР|ССРБ]]
  
| милләт = [[рус]]
| үлем датасы = 02.12.1989
| үлем җире = [[Мәскәү]]
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} ([[1973]])
| сайт =
| башка мәгълүмат = [[РСФСР]]ның халык артисты ([[1978]])
}}
{{фш|Смирнов}}
'''Игорь Смирнов''' (Игорь Валентин улы Смирнов, ''[[рус]]ча'' ''Игорь Валентинович Смирнов'') – балет куючы, мөгаллим, Тукай бүләге иясе.

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1926 ел]]ның 8 декабренда [[Сарытау]]да туа. [[1989 ел]]да [[Мәскәү]]дә вафат.

[[Мәскәү]] хореография училищесын ([[1944]]), ГИТИСның балет куючылар бүлеген ([[1951]]) тәмамлый.[[1944]] - [[1949 ел]]ларда [[Мәскәү]] консерваториясе каршындагы опера студиясендә балет куючы булып эшли.[[1960]] - [[1961 ел]]ларда [[Мәскәү]]дә Станиславский һәм Немирович-Данченко театрында баш балет куючы. [[1967]] - [[1989 ел]]ларда [[Мәскәү]] сәнгать институтында хореография кафедрасы мөдире.

[[1953]] - [[1954 ел]]ларда [[Румыния]]дә, [[1963]] - [[1964 ел]]ларда [[Япония]]дә, [[Монголия]]дә, [[Аргентина]]да  балет куючы, мөгаллим булып эшли.

[[1958]] - [[1960]], [[1962]], [[1964]] - [[1967 ел]]ларда Карелия АССРның [[Петрозаводск]] шәһәре музыкаль театрынының баш балет куючысы.

== Иҗаты ==
И. Смирновның [[Петрозаводск]]ида куйган балет спектакльләре [[Карелия]]дә һөнәри балет сәнгате тууга нигез булалар.
.
==== Театрда ====
* «''Бакыр җайдак''» Р. Глиэр ([[1950]], [[Ташкәнт]]),([[1954]], [[Бүкрәш]], [[Румыния]])
* «''Маскарад''» Л. Лапутин ([[1958]], [[Ташкәнт]]), ([[1961]], [[Мәскәү]]), ([[1965]], [[Карелия]])
* «''Сампо''» Г.- Р. Синисало ([[1959]], [[Карелия]])
* «''Аккош күле''» [[Пётр Чайковский]] ([[1960]]&lt;ref&gt;[http://www.gov.karelia.ru/Karelia/2031/17.html  I карел балетына 50ел]&lt;/ref&gt;, [[Карелия]]), ([[1963]], [[Токио]], [[Япония]]), 
* «''Хәтерлим мин матур бер мизгелне''» Г. –Р. Синисало ([[1962]], [[Казан]]), (1963, [[Харковь]])
* «''Сөюдән көчлерәк''» Г.-Р. Синисало ([[1966]], [[Карелия]])
* «''Жизель''» А. Адан ([[1967]], [[Карелия]])
* «''[[Су анасы (балет)|Су анасы]]''» [[Әнвәр Бакиров]] ([[1970]], [[Казан]])
* «''Кижи легендасы''» Г.-Р. Синисало ([[1973]], [[Карелия]])

==== Кинода ====
Яшь чагында берничә кинофильмда уйный&lt;ref&gt;http://kinofilms.tv/person/igor-smirnov/&lt;/ref&gt;.

* «''Горькийның балачагы''» к/ф ([[1938]]) – ''Лёнька''
* «''Яков Свердлов''» к/ф ([[1940]]) – кече ''Лёнька Сухов''
* «''Тимур һәм аның балачагы''» к/ф ([[1940]]) – ''Сима Симаков''

==== Вакытлы матбугатта ==== 
Хореографияга караган мәкаләләре даими басыла.

&lt;small&gt;''Смирнов И. В.'' Искусство балетмейстера : [Учеб. пособие для культ.-просвет. фак. вузов культуры и искусств]. — М.: Просвещение, 1986.

''Смирнов И. В.'' ... танцует Карелия : Заметки и размышления балетмейстера. — Петрозаводск : Карелия, 1977; 2-е изд., испр. и доп. — Петрозаводск : Карелия, 1981.&lt;/small&gt;

==== Китаплары ====
* «Работа балетмейстера над хореографическим произведением» . М., 1979&lt;ref&gt;http://rutracker.org/forum/viewtopic.php?t=3782005&lt;/ref&gt;. 
* Искусство балетмейстера. М, 1986.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[РСФСР]]ның атказанган сәнгать эшлеклесе ([[1959]])&lt;ref&gt;http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/c/sov/11052/bio&lt;/ref&gt; 
* [[Татарстан]]ның [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] ([[1973]]) – [[Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры]]нда [[Әнвәр Бакиров]]ның «''[[Су анасы (балет)|Су анасы]]''» балетының либреттосын язган һәм сәхнәгә куйган өчен (төп партия ''Алмай''ны башкарган [[Ревдар Садыйков]], музыка җитәкчесе [[Хәсби Фазлуллин]], автор [[Әнвәр Бакиров]] белән берлектә)
* Карелия АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе ([[1974]])
* Карелия АССРның дәүләт премиясе ([[1974]])
* [[РСФСР]]ның халык артисты ([[1978]])
* [[РСФСР]]ның М.И. Глинка исемендәге дәүләт премиясе ([[1986]])&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%A0%D0%A1%D0%A4%D0%A1%D0%A0_%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%9C._%D0%98._%D0%93%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8   М. Глинка исем. Дәүләт премиясе]&lt;/ref&gt;

== Чыганаклар ==
# &lt;small&gt;Колосёнок С. Театр нашего города. — Петрозаводск, 1977.&lt;/small&gt;
# &lt;small&gt;Генделева Ю. Музыкальный театр Карелии: Очерк истории. — Петрозаводск, 2009.&lt;/small&gt;

== Тышкы сылтамалар ==
[http://www.gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1030&amp;Itemid=59     Г. Тукайга багышланган махсус портал]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A1%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%98%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87   Милләттәшләр.ру сайты]
== Искәрмәләр ==

{{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}}

[[Төркем:РСФСР халык артистлары]]
[[Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]]
[[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]]</text>
      <sha1>t45ytp4j3j2attmj029nh91fpfqqbx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Евгений Кузин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157222</id>
    <revision>
      <id>5840039</id>
      <parentid>4139604</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T04:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6661" sha1="aes4fihtdwov8vgf01to9lhklh2izvb" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Евгений Кузин
| рәсем =Кузин.jpg
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Евгений Андриянович Кузин
| һөнәр = театр артисты, мөгаллим
| туу датасы = 02.04.1933
| туу җире = [[Кече Кандал]], {{Туу җире|Майна районы|Сембер өлкәсендә}}, [[Урта Идел крае]], [[СССР]]
 | милләт = [[рус]]
| үлем датасы = 16.06.2004
| үлем җире = РФ, ТР, {{үлем җире|Казан|Казанда}}
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} ([[1981]])
| сайт =
| башка мәгълүмат = [[РСФСР]]ның атказанган артисты ([[1981]]).
}}
{{фш|Кузин}}
'''Евгений Кузин''', Евгений Андриян улы Кузин ({{lang-ru|Евгений Андриянович Кузин}}, ''1933 елның 2 апреле, СССР, Урта Идел крае, Майна районы, Кече Кандал ― 2004 елның 16 июне, РФ, ТР, Казан'') – театр артисты, мөгаллим, ТАССР халык (1975), РСФСР атказанган (1981) артисты, [[Тукай бүләге]] иясе (1981).

== Тәрҗемәи хәле ==
1933 елның 2 апрелендә [[Урта Идел крае]] (хәзерге [[Сембер өлкәсе]]  [[Майна районы]] Кандал авыл җирлеге)  [[Кече Кандал]] авылында туган. [[2004 ел]]да [[Казан]]да вафат.

[[Казан дәүләт университеты]]ның геология факультетын ([[1956]]) тәмамлый. Геолог булып эшли.

[[1958 ел]]дан язмышын [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] белән бәйли. [[1985]] - [[1987 ел]]ларда театрның директоры.

35 ел дәвамында [[Казан]] театр училищесында актёр сәнгате фәненнән укыта, сәнгать җитәкчесе була&lt;ref&gt;[http://kazan.ws/cgi-bin/culture/print.pl?action=view_cul&amp;id_cul=104&amp;id_razdel=2&amp;id_sub=15&amp;id_sub_sub=&amp;wh=sub    ТР башкаласы сайты ]&lt;/ref&gt;.

[[Казан]] шәһәр һәм [[Татарстан]]ның Югары советына сайлана. [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] комитеты әгъзасы&lt;ref&gt;http://www.tatpin.ru/karta.php?t=0&amp;id=103&lt;/ref&gt;.

== Иҗаты ==
Студент чакта ук Качалов театрында яшь [[Максим Горький]]ны уйный&lt;ref&gt;http://kazan-opera.ru/about/press/2634/&lt;/ref&gt;.
  
[[Мәскәү]]дә [[Татарстан АССР]] әдәбияты һәм сәнгате көннәрендә уйнау өчен тайгадан чакыртып кайтаралар&lt;ref&gt;http://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/sov/345064/bio/&lt;/ref&gt;.
 
40 ел буена бик күп образлар тудыра. Алар [[Татарстан]]ның театр сәнгате тарихына кергән. Ул гади халыктан чыккан, эшчән, намус төшенчәсе югары булган каһарманнарны уйный.

==== ''Рольләре'' ====
&lt;small&gt;
* Сергей Сорокин (&quot;''Затейник''&quot;), 
* Канунин (&quot;''Мәхәббәт турында эш''”), 
* Позднышев (&quot;''Коеп яуган арада''”), 
* Садовник (&quot;''Бердәнбер шаһит''”), 
* Старосельский (&quot;''Озату''”), 
* Михай Груя (&quot;''Изгедән дә изге''”), 
* Лоншаков (&quot;''Катнашучылар''”), 
* Коновалов ( ''&quot;Астория&quot; кунакханәсе''”), 
* Хлудов (&quot;''Чабу''&quot; М. Булгаков), 
* сэр Томас (&quot;''Әйе я юк''” У. Гибсон), 
* Василий Кузякин (&quot;''Мәхәббәт һәм күгәрченнәр''” В. Гуркин).&lt;/small&gt;

== Мактаулы исемнәре, бүләкләре ==
[[Татарстан]]ның [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] ([[1981]]) – В.И. Качалов исемендәге  [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]]нда М. Шатровның “''Большевиклар''” һәм А. Штейнның “''Астория''” ''кунакханәсе''” спектакльләрендә баш каһарманнарны уйнаган өчен.

* [[Хөрмәт Билгесе ордены]]
* [[Татарстан АССР]]ның халык артисты.
* [[РСФСР]]ның атказанган артисты ([[1981]]).

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
# Александр Воронин. Судьба Евгения хранила. [[Казанские ведомости (гәҗит)|Казанские ведомости]].01.04.2003
#[[Юрий Благов|Ю.А. Благов.]] Качалов и качаловцы.Казан, 2008.
# Память и надежда. Республика Татарстан.18 июня 2004г. http://www.tatpin.ru/karta.php?t=0&amp;id=103

== Тышкы сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.kzntm.ru/stati  Казан театр музее] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217043315/http://www.kzntm.ru/stati |date=2014-12-17 }}
* [http://www.gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1404&amp;Itemid=78    Габдулла Тукайга багышланган махсус портал]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Л. Агеева. Нужен ли театральный музей Казани?[http://kazan-opera.ru/about/press/2634/] 

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Халык артисты}}
{{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}}

{{DEFAULTSORT:Кузин, Евгений}}
[[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Татарстанның халык артистлары]]
[[Төркем:РСФСР атказанган артистлары]]
[[Төркем:Геологлар]]</text>
      <sha1>aes4fihtdwov8vgf01to9lhklh2izvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Мединский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162154</id>
    <revision>
      <id>5839969</id>
      <parentid>4410993</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="nd19p452nemm9vtmvnho0krc0psgvb0" xml:space="preserve">{{Шәхес}}

'''Влади́мир Ростисла́в улы Меди́нский''' ({{lang-uk|Мединський Володимир Ростиславович}}, [[18 июль]] [[1970]], [[Смила]], [[Черкассы өлкәсе]], [[УССР]], [[СССР|ССРБ]]) — Россия дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, җәмәгатьчелек белән элемтәләр буенча белгече&lt;ref name=&quot;Красавин&quot;&gt;{{cite web|url=http://ko.ru/articles/24586|title=Культурный бизнес|author=Андрей Красавин|date=2012-12-17|publisher=Компания №47 (732)|accessdate=2013-11-26|archivedate=2013-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203144752/http://ko.ru/articles/24586}}&lt;/ref&gt;, публицист һәм язучы. 2012 елның 12 маеннан РФ [[Россия Федерациясе мәдәният министрлыгы|мәдәният министры]]&lt;ref name=&quot;new_gov&quot;&gt;[http://echo.msk.ru/news/890779-echo.html Объявлен состав нового Правительства российской Федерации] // [[Эхо Москвы]]&lt;/ref&gt;. «[[Бердәм Россия]]» фиркасенең Югары шурасы әгъзазасы&lt;ref&gt;[http://er.ru/persons/supreme_council/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180221140421/http://er.ru/persons/supreme_council/ |date=2018-02-21 }} // Ед. Россия&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://er.ru/persons/229/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141007044641/http://er.ru/persons/229/ |date=2014-10-07 }}.&lt;/ref&gt;. [[МГИМО]] профессоры, Россия язучылар берлеге әгъзасы, сәяси фәннәр докторы (1999) һәм тарихи фәннәр докторы (2011). Россия хәрби-тарихи җәмгыятенең рәисе (2013 елдан).

Элек Дәүләт Думасы депутаты (IV, V чакырылышлары), эшкуарлык буенча Дәүләт Думасы комитеты эчендә аскомитет җитәкчесе, экология һәм табигать байлыклары буенча комитетының рәисе урынбасары, мәдәният буенча комитетының рәисе булган (2004—2011).

[[2025 ел]]ның февралендә {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия Язучылар берлеге|Россия язучылар берлегенең|d|Q3920305}} рәисе — беренче сәркатибе итеп сайланган&lt;ref&gt;[https://www.bashinform.ru/news/culture/2025-02-27/vladimira-medinskogo-izbrali-predsedatelem-soyuza-pisateley-rossii-4139062  Владимира Мединского избрали председателем Союза писателей России.] [[Башинформ]], 27.02.2025&lt;/ref&gt;.
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары]]
[[Төркем:Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутатлары]]
[[Төркем:Россия язучылар берлеге әгъзалары]]</text>
      <sha1>nd19p452nemm9vtmvnho0krc0psgvb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зөлфирә Трегулова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165192</id>
    <revision>
      <id>5840056</id>
      <parentid>4419523</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12840" sha1="l5xegb4dji6hex1teo2xk9mrqyyfapu" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = ''Зөлфирә Трегулова''&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Зельфира Трегулова''&lt;/small&gt;
| рәсем = Zelfira Tregulova.jpg
| рәсем_зурлыгы = 280px
| alt = &lt;!—Зөлфирә Трегулова--&gt;
| рәсем язуы =Зөлфирә Трегулова 
| тулы исем = Зөлфирә Исмәгыйль кызы Трегулова
| һөнәр = музей җитәкчесе, сәнгать белгече
| туу датасы =13.06.1955
| туу җире = [[СССР|ССРБ]], {{туу җире|Латвия ССР|Латвиядә}}, {{туу җире|Рига|Ригада}}
| гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Россия}}
| милләт = [[татар]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=З. Трегулова: Татар булганым өчен кыйнадылар |url=http://moskvatatar.ru/comment.php?lng=ru&amp;typ=ne&amp;pg=1896 |access-date=2015-02-10 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305075915/http://moskvatatar.ru/comment.php?lng=ru&amp;typ=ne&amp;pg=1896 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = Исмәгыйль, ''кинооператор''
| әни = Сәйдә Хәсән кызы, ''тавыш режиссёры''
| ир = 
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт =
| башка мәгълүмат = [[Третьяков галереясе]] җитәкчесе ([[2015]]) 
}}
'''Зөлфирә Трегулова''', Зөлфирә Исмәгыйль кызы Трегулова ({{lang-ru|Зельфира Исмаиловна Трегулова}}, ''[[1955 ел]]ның [[13 июнь|13 июне]], [[Латвия ССР]], [[Рига]]'') — сәнгать белгече, халыкара күргәзмәләр оештыручы, [[Третьяков галереясе]] (''[[Мәскәү]]'') директоры (''10.02.2015-9.02.2023'').&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/tregulova-zelfira-ismailovna|title = Трегулова, Зельфира Исмаиловна|publisher=[[ТАСС]]|author=|accessdate=[[2023 ел]]ның [[10 февраль]]}}&lt;/ref&gt;

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1955 ел]]ның [[13 июнь|13 июне]]ндә [[Рига]]да кинематографистлар гаиләсендә туган. [[1929 ел]]да бабасы Хәсән репрессиягә эләккән. Әбисе, 8 баласын ияртеп, [[Урта Азия]]гә киткән. Әтисе Исмәгыйль — кинооператор, фронт операторы сыйфатында [[Потсдам конференциясе]]н (''[[:ru:Потсдамская конференция|ru]]'') төшергән, әнисе Сәйдә Трегулова (''дөресе: Терегулова'') — тавыш режиссёры.  [[Бала]]чагы [[Урта Азия]]дә (''[[Таҗикстан]], [[Кыргызстан]]'') үткән. [[Инглиз теле]] тирәнтен өйрәнелүче урта мәктәпне ([[1972]]),  [[Мәскәү университеты]]нда [[тарих]] факультетының сәнгать белеме бүлеген (''[[1977]]''), аспирантураны (''[[1981]]'')  тәмамлаган, [[1993]]-[[1994 ел]]ларда [[Нью-Йорк]]та  Соломон Р. Гуггенхайм музеенда стажировка үтә.

== Хезмәт юлы ==
* [[1984]]-[[1997]] Е. Вучетич берләшмәсендә [[рус]] сәнгате халыкара күргәзмәләре кураторы.
* [[1998]]-[[2000]] [[Александр Пушкин|А.С. Пушкин]] исемендәге сынлы сәнгать дәүләт музеенда тышкы элемтәләр һәм күргәзмәләр бүлеге мөдире.
* [[2002]]-[[2013]] 11 ел буе [[Мәскәү]] кирмәне музейлары генераль директорының тышкы элемтәләр һәм күргәзмәләр буенча урынбасары.
* [[2013]]-[[2015]] РОСИЗО музей-күргәзмә үзәге генераль директоры.&lt;ref&gt;{{Citation |title=baltinfo.ru сайтында |url=http://www.baltinfo.ru/2015/02/10/Novym-direktorom-Tretyakovskoi-galerei-naznachena-Zelfira-Tregulova-477576 |access-date=2015-02-10 |archive-date=2015-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150525142342/http://www.baltinfo.ru/2015/02/10/Novym-direktorom-Tretyakovskoi-galerei-naznachena-Zelfira-Tregulova-477576 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* RMA бизнес-мәктәбендә «Арт-менеджмент һәм галерея бизнесы», музей эше  курсларын алып бара.&lt;ref&gt;[http://www.rma.ru/personal/8942/ RMA бизнес-мәктәбе сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924091521/http://www.rma.ru/personal/8942/ |date=2015-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== Халыкара күргәзмәләр координаторы ==
* [[1992]] — «Бөек утопия. Рус [[Авангардчылык|авангард]]ы [[1915]]-[[1932]]» (''Великая утопия. Русский авангард 1915–1932''), Ширн Кунстхалле, Майндагы Франкфурт; Стеделейк Музеум, [[Амстердам]]; Соломон Р. Гуггенхайм музее, [[Нью-Йорк]].
* [[1995]] — «Мәскәү — Берлин», Мартин Гропиус Бау; [[Берлин]], «Берлин-Мәскәү»,  А.С. Пушкин исемендәге музей, [[Мәскәү]].

== Халыкара күргәзмәләр кураторы ==  
* [[1990]]  — «Мәскәү: хәзинәләр һәм традицияләр» (''Москва: сокровища и традиции''), [[Сиәтл]] сәнгать музее, Смитсон институты, [[Вашингтон]].
* [[1999]]–[[2000]] — «Авангард амазонкалары» (''Амазонки авангарда''), Гуггенхайм  музее, [[Берлин]]; Гуггенхайм музее, [[Билбао]]; Пегги Гуггенхайм музее, [[Венеция]]; Соломон Р. Гуггенхайм музее, [[Нью-Йорк]]; Король академиясе, [[Лондон]] (''Джон Боулт белән'').
* [[2003]] —- «Коммунизм: хыял фабрикасы» (''Коммунизм: фабрика мечты'') (''Борис Гройс белән''), Ширн Кунстхалле, Майндагы Франкфурт.
* [[2004]] — «Буби валеты» рәссамнары» (''Художники «Бубнового валета»''), [[Монако]] күргәзмә залы, Монте Карло
* [[2005]] — «Россия!» Гуггенхайм музее, [[Нью-Йорк]], Гуггенхайм музее, Билбао.
* [[2008]] — «Кызыл гаскәр студиясе» (''Красноармейская студия''), [[Мәскәү]], «Екатерина» мәдәният фонды.
* [[2009]] — «Шаккаттыр!» (''Удиви меня!''). Дягилев балет сезоннарының 100 еллыгына, Милли сәнгать музее, Монте Карло (''Джон Боулт белән'').
* [[2011]] — «Социалистчыл реализмнар», күргәзмәләр сарае, [[Рум]] (Мэтью Боун белән) «[[Италия]]дә [[Россия]] елы» кысаларында. 
* [[2002]]-[[2015]]  [[Мәскәү]] кирмәне музейларының чит илләрдәге күргәзмәләрен оештыра.

== Координатор ==
==== «Кирмәндә король һәм император хәзинәләре» шәлкеме ====
* «Француз таҗы хәзинәләре» (''Сокровища французской короны''), Лувр тупланмасыннан, [[Париж]], [[2004]].
* «Габсбурглар кунсткамералары: Табигать тылсымы һәм Асман механизмы» (''Магия природы и механизм Вселенной''), [[Вена шәһәре|Вена]] сәнгать тарихы музееннан, [[2005]].
* «Көчле Август асылташлары кабинеты», [[Дрезден]] яшел сводлар тупланмасыннан, [[2006]].
* «Тыелган шәһәр. [[Кытай]] императорлары хәзинәләре» (''Запретный город. Сокровища китайских императоров''), [[Пекин]] тыелган шәһәр музееннан, [[2007]].
* «Самурайлар. [[Япония]] хәрби асылзатлары хәзинәләре» (''Самураи. Сокровища воинской знати Японии''), [[Токио]] милли музее тупланмасыннан, [[2008]].
* «Дөнья хәзинәсе. Бөек Моголлар чоры [[Һиндстан]] зәркан сәнгате» (''Сокровищница мира. Ювелирное искусство Индии в эпоху Великих Моголов''),  [[Күвәйт]] милли музееннан, [[2009]].
* «Азат империя шәһәре Аугсбург. Бөеклек гасырлары» (''Вольный имперский город Аугсбург. Столетия Величия''), [[2009]].
* «Госманлы солтаннары хәзинәләре» (''Сокровища Османских султанов''), [[Стамбул]] Топ-Капә сарае тупланмасыннан, [[2010]].
* «Медичи хәзинәләре», [[Флоренция]] музейларыннан, [[2011]].

== Координатор һәм куратордаш ==
* Мәскәү кирмәнендә «ХХ гасыр сәнгате» күргәзмәләре.  
* «Картье, ХХ гасыр инновацияләр», [[2007]].
* «Рене Лалик сәнгате», [[2010]].
* «Генри Мур һәм хәзерге сыннарның классика кануны», [[2012]].

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
[[Файл:З.Трегулова 1.jpg|90px|thumb|right|&lt;small&gt;Италия Йолдыз ордены. [[2012]]&lt;/small&gt;]]
* РФ мәдәният министры мактау кәгазе.
* [[Италия]]нең Йолдыз ордены ([[2012]]).&lt;ref&gt;http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=323466&lt;/ref&gt; 
* [[Мальта]]ның Pro Merito Melitensi ордены ([[2012]]).
* VII Бөтенрусия «Интермузей» фестивале «Һөнәр намусы һәм хөрмәте» премиясе ([[2005]]).

== Сылтамалар ==
* ''Ләйсән Юнысова.'' Язылып бетмәгән портрет. [[Сөембикә (журнал)|«Сөембикә»]], 2017 ел, № 8, 30-34 бит.
* [http://mkrf.ru/press-tsentr/novosti/ministerstvo/z-tregubova-naznachena-direktorom-gosudarstvennogo-muzeyno-vystavochnogo-obedine   РФ мәдәният министрлыгы рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131215170558/http://mkrf.ru/press-tsentr/novosti/ministerstvo/z-tregubova-naznachena-direktorom-gosudarstvennogo-muzeyno-vystavochnogo-obedine |date=2013-12-15 }}

== Моны да карагыз ==
* [http://rupo.ru/m/3942/zelyfira_tregulowa:_ya_delala_rossiyu.html   З. Трегулова: Бурыч — Көнбатышта резонанслы күргәзмәләр уздыру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312070451/http://rupo.ru/m/3942/zelyfira_tregulowa:_ya_delala_rossiyu.html |date=2016-03-12 }}
* [http://www.artguide.com/posts/432-ziel-fira-trieghulova-dlia-istorii-iskusstva-chiernyi-kvadrat-i-sikstinskaia-madonna-vieshchi-odnogho-poriadka   З. Трегулова белән тәфсилле әңгәмә (''рәсемнәр белән'')]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Кызыклы факт ==
З.И. Трегулова — [[Третьяков галереясе]] [[тарих]]ында җитәкче итеп билгеләнгән икенче хатын-кыз.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{DEFAULTSORT:Трегулова, Зөлфирә}}
[[Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Сәнгать фәннәре кандидатлары]]
[[Төркем:Музей директорлары]]
[[Төркем:Мәскәү татарлары]]</text>
      <sha1>l5xegb4dji6hex1teo2xk9mrqyyfapu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Динозаврларның юкка чыгуы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165381</id>
    <revision>
      <id>5840031</id>
      <parentid>3097867</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8262" sha1="ice1kvb3cbtgywvjfkz2ukkl3emwhbp" xml:space="preserve">[[Файл:Impact event.jpg|thumb|250px|Динозаврларның юкка чыгуын аңлатучы версияләренең берсе — [[Җир]] өстенә [[астероидлар|Астероид]] төшүе.]]
[[Image:K-T-boundary.JPG|thumb|[[Вайоминг]] таулары гадәттән тыш (1000 тапкыр) күбрәк [[иридий]] булган балчык тасмаларын саклый. Сан Диего табигый тарих музее.]]

{{commonscat|K/T Event}}
Якынча 66 миллион ел элек, акбур чоры азагында урын алган һәлакәт нәтиҗәсендә Җирдәге 3/4 [[үсемлекләр]] һәм [[хайваннар]] [[биологик төр|төрләре]] (шул исәптән [[кошлар|очучы]] булмаган [[динозаврлар]] да) юкка чыга.&lt;ref name=&quot;Renne2013&quot;&gt;{{cite journal|last=Renne|first=Paul R.|author2=Deino, Alan L.; Hilgen, Frederik J.; Kuiper, Klaudia F.; Mark, Darren F.; Mitchell III, William S.; Morgan, Leah E.; Mundil, Roland; Smit, Jan|title=Time Scales of Critical Events Around the Cretaceous-Paleogene Boundary|journal=Science|date=7 February 2013|volume=339|issue=6120|pages=684–687|doi=10.1126/science.1230492|pmid=23393261|url=http://www.sciencemag.org/content/339/6120/684|bibcode = 2013Sci...339..684R |last3=Hilgen|first3=Frederik J.|last4=Kuiper|first4=Klaudia F.|last5=Mark|first5=Darren F.|last6=Mitchell|first6=William S.|last7=Morgan|first7=Leah E.|last8=Mundil|first8=Roland|last9=Smit|first9=Jan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fortey&quot;&gt;{{cite book|last=Fortey|first=R|title=Life: A Natural History of the First Four Billion Years of Life on Earth|publisher=Vintage|year=1999|pages=238–260|isbn=978-0-375-70261-7}}&lt;/ref&gt;

Бүгенге көндә [[музей]]ларда археологлар тапкан соякләрен генә күреп була.

Динозаврларның үлеп китүләрен, [[Җир]]дәге яшәү шартларының нык үзгәрткән планетар дәрәҗәдә һәлакәт белән бәйлиләр. Бер версия буенча бу [[астероид]]ның төшүе артыннан Җир [[атмосфера]]сына күтәрелгән тузан үсемлекләр һәм планктонга [[фотосинтез]] өчен мөмкинлек калдырмый, җәнлекләренең күбесе исә җитәрлек ашамлык таба алмаулары аркасында үләләр.&lt;ref name=&quot;Alvarez&quot;&gt;{{cite journal|title=Extraterrestrial cause for the Cretaceous–Tertiary extinction |author=Alvarez LW, Alvarez W, Asaro F, Michel HV |year=1980 |journal=Science |volume=208 |issue=4448 |pages=1095–1108 |doi=10.1126/science.208.4448.1095 |pmid=17783054 |bibcode=1980Sci...208.1095A}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Vellekoop J, Sluijs A, Smit J |title=Rapid short-term cooling following the Chicxulub impact at the Cretaceous-Paleogene boundary |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume= 111|issue= 21|pages= 7537–41|date=May 2014  |pmid=24821785 |doi=10.1073/pnas.1319253111 |url=|author2=and others |displayauthors=1 }}&lt;/ref&gt; Бу гипотезаны 1990-еллар башында [[Мексика култыгы]]нда шул чорга туры килүче 180 км-лык Chicxulub кратеры да раслый дип санала.&lt;ref name=&quot;Hildebrand, A. R. 1991&quot;&gt;Hildebrand, A. R., G. T. Penfield, et al. (1991). &quot;Chicxulub crater: a possible Cretaceous/Tertiary boundary impact crater on the Yucatán peninsula, Mexico.&quot; ''Geology'' '''19''': 867-871.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schulte10&quot;&gt;{{Cite doi|10.1126/science.1177265}}&lt;/ref&gt;

Шул ук арада, бу вәзгыять берюлы яки кыска вакыт арасында берничә астероидның Җиргә төшкәне белән бәйле була алуына ишарәләр бирүче фактлар бар - [[Төньяк диңгез]]дәге&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.geolsoc.org.uk/Geoscientist/Archive/December-2009/Silverpit-not-crater#|title=Silverpit &quot;not crater&quot;|last=Riddle|first=Dawne|date=December 2009|publisher=[[Geological Society of London]]|accessdate=10 April 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stewart, Allen.&lt;/ref&gt;, Украинаның [[Кировоград өлкәсе]] территориясендә&lt;ref&gt;Kelley, Gurov.&lt;/ref&gt; һәм [[Мумбай]]дан көнбатышкарак [[Һинд океаны]] суларындагы&lt;ref name=Economist1009&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/sciencetechnology/displaystory.cfm?story_id=14698363|title=Mass extinctions: I am become Death, destroyer of worlds|date=2009-10-22|publisher=The Economist|accessdate=2009-10-24}}&lt;/ref&gt; кечкенәрәк кратерлар.&lt;ref&gt;Stewart.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=multiple&gt;Mullen, &quot;Multiple Impacts&quot;.&lt;/ref&gt;

Башка галимнәр исә җәнлекләрнең үлүләрен шулай ук [[Тоба һәлакәте]]нә охшаш янартау атылуы&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Talent JA|title=Earth and Life: Global Biodiversity, Extinction Intervals and Biogeographic Perturbations Through Time|year=2012|isbn=978-9048134274|author=Keller G|chapter=The Cretaceous–Tertiary Mass Extinction, Chicxulub Impact, and Deccan Volcanism. Earth and Life|pages=759–793|publisher=Springer}}&lt;/ref&gt;, [[климат]] үзгәрешләре, диңгез суларының югарылыгы һәм/яки башка факторлары белән бәйлиләр.

Бу феноменның чорына туры килүче катламнар Җир кабыгында аз, астероидларда исә югары күләмдә очраган [[иридий]]га бик бай.

==Искәрмәләр==
{{искәрмәләр}}
*{{cite conference| author = Alvarez, W.| author2=[[:en:Luis Walter Alvarez|Alvarez, L.W.]]|author3=Asaro, F.|author4=Michel, H.V.| title = Anomalous iridium levels at the Cretaceous/Tertiary boundary at Gubbio, Italy: Negative results of tests for a supernova origin| booktitle = Cretaceous/Tertiary Boundary Events Symposium | editor = Christensen, W.K., and Birkelund, T. | volume=2 | pages = 69 | year = 1979 | location = University of Copenhagen | authorlink = Walter Alvarez}}
*{{cite journal |author=Kelley, Simon P.; Gurov, Eugene |year=2002 |title=The Boltysh, another end-Cretaceous impact |journal=Meteoritics &amp; Planetary Science |volume=37 |issue=8 |pages=1031–1043 |url=http://www.uark.edu/~meteor/abst37-8.htm#kelley |doi=10.1111/j.1945-5100.2002.tb00875.x |bibcode=2002M&amp;PS...37.1031K }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905133453/http://www.uark.edu/~meteor/abst37-8.htm#kelley |date=2008-09-05 }}
*{{cite journal|author=Mullen, Leslie|date=2004-11-04|url=http://www.spacedaily.com/news/deepimpact-04r.html|title=Deep Impact&amp;nbsp;– Shiva: Another K–T Impact?|journal=Astrobiology Magazine|accessdate=2007-09-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422153157/https://www.spacedaily.com/news/deepimpact-04r.html |date=2020-04-22 }}
*{{cite web|author=Mullen, Leslie|date=2004-10-21|url=http://www.spacedaily.com/news/deepimpact-04p.html|title=Did Multiple Impacts Pummel Earth 35 Million Years Ago?|work=spacedaily.com|accessdate=2007-09-29|archivedate=2020-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200430061855/https://www.spacedaily.com/news/deepimpact-04p.html}}
*{{cite journal | author=Stewart, S. A. | title=3D seismic reflection mapping of the Silverpit multi-ringed crater, North Sea | journal=Geological Society of America Bulletin | year=2005 | volume=117 | issue=3 | pages=354–368|doi=10.1130/B25591.1|url=http://www.gsajournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1130%2FB25591.1 | last2=Allen | first2=P.J. |bibcode = 2005GSAB..117..354S }}
* {{cite journal | author=Stewart S. A., Allen P. J.|title=A 20-km-diameter multi-ringed impact structure in the North Sea|journal=[[Nature (journal)|Nature]] | volume=418 | issue=6897 | year=2002 | pages=520–3 | pmid=12152076
 | doi = 10.1038/nature00914|bibcode = 2002Natur.418..520S }}
{{Портал|Динозаврлар}}
{{rq|stub}}

[[Төркем:Динозаврлар]]</text>
      <sha1>ice1kvb3cbtgywvjfkz2ukkl3emwhbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виктор Аршинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165773</id>
    <revision>
      <id>5839965</id>
      <parentid>4118559</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T14:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9013" sha1="gpt17vd3bj7lttqunpz4e43mjra2qdt" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Виктор Аршинов
| рәсем = В.Аршинов.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!—Виктор Аршинов --&gt;
| рәсем язуы = Виктор Аршинов
| тулы исем = Виктор Пётр улы Аршинов
| һөнәр = рәссам
| туу датасы = 22.10.1945
| туу җире = {{туу җире|Азәрбайҗан|Азәрбайҗанда}}, {{туу җире|Бакы|Бакыда}}
| гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Россия}}
| милләт =  рус
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = 
| әни = 
| ир = 
| хатын = 
| балалар = 
| бүләк һәм премияләр = {{Габдулла Тукай исемендәге премия}} ([[2008]]) 
| сайт =
| башка мәгълүмат = Татарстанның халык рәссамы ([[2005]])
}}
'''Виктор Аршинов''', Виктор Пётр улы Аршинов ({{lang-ru|Виктор Петрович Аршинов}}) – рәссам. [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] ([[1993]]). Татарстанның халык рәссамы ([[2005]]). [[Бакый Урманче премиясе|Б. Урманче]],  [[Тукай премиясе|Тукай]] ([[2008]]) премияләре лауреаты. ССРБ рәссамнар берлеге әгъзасы ([[1980]]).

== Тәрҗемәи хәле ==
[[Файл:В.Аршинов 1.jpg|200px|thumb|right|&lt;small&gt;«Моабит дәфтәре» шәлкеменнән. [[2015]]&lt;/small&gt;]]
[[Файл:В.Аршинов 2.jpg|200px|thumb|right|&lt;small&gt;Виктор Аршинов. [[2014]]&lt;/small&gt;]]
[[1945 ел]]ның 22 октябренда [[Бакы]]да (''икенче версия буенча'': [[Гданьск]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=Артру.инфо сайтында |url=http://artru.info/ar/1190/ |access-date=2015-02-23 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305003759/http://artru.info/ar/1190/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;) туган. [[Әстерхан]]да драма театрында декоратор ярдәмчесе булып эшли. 1905 ел истәлегенә исемендәге [[Мәскәү]] өлкә сәнгать укуханәсен ([[1970]]) тәмамлаган. [[1964]]-[[1967 ел]]ларда  [[әрме|хәрби хезмәттә]] була. [[1970 ел]]дан [[Казан]]да яши.
* [[1970]]-[[1976]] Казан сәүдә рекламасы комбинатында рәссам-проектлаучы.
* 1974-[[1976]] ТАССР сәнгать фондында эшли.
* [[1976 ел]]дан ТАССР рәссамнар берлеге идарәсе әгъзасы, 17 ел буена идарә сәркатибе, идарәнең графика бүлеген, 15 ел [[КПСС|фирка]] комитетын җитәкли.&lt;ref&gt;[http://www.udm.aif.ru/culture/persona/201210    В. Аршинов: Мин иске модалы кеше]&lt;/ref&gt;
* [[Россия]] рәссамнар берлеге Татарстан бүлеген җитәкли.&lt;ref&gt;[http://zvezdapovolzhya.ru/kultura-i-iskusstvo/hudozhnikov-v-obidu-ne-dam-24-01-2015.html  З. Гыймаев: ТР рәссамнар берлеген бетерәләр]&lt;/ref&gt;
[[1972 ел]]дан [[Казан|шәһәр]], [[Татарстан|республика]], зона, бөтенрусия, бөтенсоюз, халыкара күргәзмәләрдә катнашып килә.

== Шәхси күргәзмәләре ==
* [[Казан]] ([[1977]]-[[1981]], [[1985]], [[1994]], [[1996]], [[2000]], [[2003]], [[2006]], [[2010]], [[2015]]&lt;ref&gt;[http://www.izo-museum.ru/article/2015/02/05/vparshinov-graficheskaya-seriya-bessmertnaya-pesnya-po-stiham-moabitskie-tetradi   «Үлемсез җыр» күргәзмәсе ачылды]&lt;/ref&gt;)
* [[Әлмәт]] ([[1979]])
* [[Лениногорски|Лениногорск]] ([[1979]])
* [[Мәскәү]] ([[1980]])
* [[Йошкар-Ола]] ([[1982]])

== Әсәрләре саклана ==
* [[Третьяков галереясе]]
* [[ТР милли музее]]
* [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее]]
* [[Удмуртия]] дәүләт сынлы сәнгать музее
* [[Каракалпакстан]] дәүләт сынлы сәнгать музее
* Кораллы көчләр муззе ([[Мәскәү]])
* [[Бакы]] картиналар галереясе
* [[Әстерхан]] картиналар галереясе
* Лорка шәһәре ([[Испания]]) музее
* Сакагами шәһәре ([[Япония]]) музее
* Шәхси тупланмалар

== Иҗаты ==
Сынлы сәнгатьтә, [[театр]] декорациясе сәнгатендә, станок графикасында, китап-журнал бизәүдә эшләүче үзенчәлекле иҗатчы. [[1980 ел]]лардан башлап шигъри әсәрләргә иллюстрация ясау белән дә мавыга. А. Данте, Т. Элиот, Марина Цветаева, [[Габдулла Тукай]], [[Муса Җәлил]], [[Белла Әхмәдуллина]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=Аршинов Белла Әхмәдуллина турында |url=http://www.evening-kazan.ru/articles/arshinov-o-belle-ahmadulinoy.html |access-date=2015-02-23 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304212853/http://www.evening-kazan.ru/articles/arshinov-o-belle-ahmadulinoy.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; әсәрләренә график рәсемнәр шәлкеме ([[1990]]-[[2013]]) ясый.

== «Үлемсез җыр» ==
[[Муса Җәлил]]нең «Моабит дәфтәре» китабына кергән шигырьләренә ясалган график рәсемнәре аеруча игътибарга лаек. [[Муса Җәлил]] шигъриятенең экспрессияле, драматик, образлы телен тулы ачу өчен төсләр (''кызыл белән кара'') һәм тоннар контрастын берләштерү алымын куллана. Әтисе, [[Муса Җәлил|Җәлил]] кебек үк, [[Ленинград]] фронтында сугышкан һәм  әнисе [[фашизм|фашист]] концлагере тоткыны булганлыктан, Җиңү яшьтәше булган рәссамның [[сугыш]] темасына алынуы табигый.&lt;ref&gt;[http://www.izo-museum.ru/metka/vparshinov   В. Аршиновның Җиңүнең 70 еллыгына багышланган күргәзмәсе ачылды]&lt;/ref&gt;

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе ([[1993]]). 
* Татарстанның халык рәссамы ([[2005]]). 
* [[Бакый Урманче премиясе]] 
* [[Тукай премиясе]] ([[2008]]) — [[Габдулла Тукай]] һәм [[Муса Җәлил]] иҗатына багышланган рәсемнәре өчен.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.gabdullatukay.ru/rus/index.php?id=945&amp;Itemid=58&amp;option=com_content&amp;task=view   Тукайга багышланган портал]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.islam-portal.ru/m/media_review/131/5398/   В. Аршинов Ислам порталында]
* [http://www.izo-museum.ru/article/2015/02/05/vparshinov-graficheskaya-seriya-bessmertnaya-pesnya-po-stiham-moabitskie-tetradi  «Моабит дәфтәре» буенча күргәзмә ачылды]
* [http://www.udm.aif.ru/culture/persona/201210   Рәссам белән әңгәмә]

== Моны да карагыз ==
{{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}}
{{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}}
{{Татарстан Республикасының Халык рәссамнары}}

{{DEFAULTSORT:Аршинов, Виктор}}
[[Төркем:Рәссамнар]]
[[Төркем:Татарстан рәссамнары]]
[[Төркем:ССРБ рәссамнары]]
[[Төркем:Сәнгать уку йортларын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]]
[[Төркем:Татарстанның халык рәссамнары]]
[[Төркем:Бакый Урманче премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Иҗади берлекләр рәисләре]]</text>
      <sha1>gpt17vd3bj7lttqunpz4e43mjra2qdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дилә Еникиева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169429</id>
    <revision>
      <id>5840029</id>
      <parentid>4256623</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8014" sha1="3topz1gu6t6fwacqkukjqdyjjxqv1ut" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Дилә Еникиева
| рәсем =DilyaЕnikeeva.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = Д.Д. Еникиева
| тулы исем = Дилә Дәрд кызы Еникиева
| һөнәр = табиб, язучы
| туу датасы = 28.01.1951
| туу җире = {{туу җире| Уфа | Уфада}}
| гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Россия}}
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = Дәрд Гали улы, ''табиб''
| әни =Рәисә Нәби кызы, ''табиб''
| ир = 
| хатын =
| балалар = кызы Яна
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт = http://www.enikeeva.ru/ 
| башка мәгълүмат = 
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Еникиев}}&lt;/small&gt;
'''Дилә Еникиева'''  (Дилә Дәрд кызы Еникиева, Dilə Dərd qızı Yenikieva) — табиб (''психиатр''),  язучы, детектив һәм фәнни-популяр романнар авторы, медицина фәннәре кандидаты.

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1951 ел]]ның [[28 гыйнвар]]ында [[Уфа]]да табиблар [[гаилә]]сендә туган. Әтисе  Дәрд Гали улы, ''табиб'', медицина фәннәре докторы, [[Казан дәүләт медицина институты|Казан дәүләт медицина академиясе]] профессоры, әнисе Рәисә Нәби кызы, ''табиб'',  медицина фәннәре кандидаты, [[Татарстанның атказанган табибы]]. Энесе Искәндәр Дәрд улы, ''табиб'', медицина фәннәре кандидаты, [[АКШ]]та яши.&lt;br/&gt;
Дилә Еникиева З- [[Мәскәү]] медицина институтын тәмамлаган (''[[1974]]''). В.М. Бехтерев исемендәге [[Ленинград]] психоневрология институтында «''Гомуми табиб практикасында йокы дарулары һәм транквилизаторларны артык куллануга диагноз кую''» темасына медицина фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган (''[[1981]]'').

== Хезмәт юлы ==
* [[1976]]-[[1989]]  2- [[Мәскәү]] медицина институтының психиатрия кафедрасында эшли.
* «Россия сексологлары берлеге» (''шәхси оешма'') рәисе.

== Әдәби эшчәнлеге ==
Фәнни-популяр китаплар, детективлар һәм «тойгылы» әсәрләр яза.

==== Тәнкыйть ====
Күп кенә тәнкыйтьчеләр (''Дм. Быков''&lt;ref&gt;Быков Д. Психфактор // Огонёк. — 2005. — № 50.&lt;/ref&gt;, ''Е.А. Ермолин''&lt;ref&gt;Ермолин Е. Книжная полка Евгения Ермолина // Новый мир. — 2004. — № 10.&lt;/ref&gt;, ''М. Бейлькин'' &lt;ref&gt;М. Бейлькин, В. Буйков, М. Пашков. Ятрофобия гомосексуалов как сексологическая проблема. / «Соц. и клинич. психиатрия». — 2004. — С. 330.&lt;/ref&gt;, ''И.С. Кон'' &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pseudology.org/Kon/Zametki/VoinaKompromatov.htm |title=Компроматлар сугышы |accessdate=2015-07-20 |archivedate=2012-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324053143/http://www.pseudology.org/Kon/Zametki/VoinaKompromatov.htm }}&lt;/ref&gt;) аның язган әсәрләренә түбән бәя куялар, ә аның үзенә һәм кызына фәнни исемнәрне (''психология докторы, профессор'') фәнни оешма (''ВАК'') түгел, ә коммерция оешмасы биргәнлеккә  төртеп күрсәтәләр.

== Әдәбият ==
{{col-begin}}
{{col-2}}
* «Сексуаль тайпылышлар» ([[1997]])
* «Секс: гармония һәм дисгармония. ''Серия'': Табиб белән әңгәмә» ([[1997]])
* &quot;Сәясәтчеләр, бизнесменнар, яңа руслар ничек һәм ни өчен эчә» ([[1997]])
* «Үзеңнең яртың белән мөнәсәбәтләрне ничек җайларга» ([[1998]])
* «Ничек яхшы ир тәрбияләргә» ([[1998]])
* «Ир һәм сөяркә. Хатын һәм сөяркә» ([[1998]])
* «Популяр психиатрия» ([[1998]])
* «Сөекле булу сәнгате»([[1999]])
* «Ышанычсыз ир. Ышанычсыз хатын» ([[1999]])
* «Табиб, мине чамасын белеп эчәргә өйрәтегез» ([[2000]])
* «Көндәштән ничек котылырга» ([[2000]])
* «Үткәндәге гөнаһлар» ([[2001]])
* «Казанова дублеры» ([[2001]])
* «Гаепсез гаеп тагып булмый» ([[2001]])
* «Ирләр ягында уйнау» ([[2001]])
* «Итальян сюрпризы» ([[2001]])
* «Яратырга мәҗбүр ит» ([[2001]])
* «Бала һәм үсмер арасында чик: психиатрия белеме нигезләре» ([[2001]])
{{col-2}}
* «Хатын-кызны үпкәләтү куркыныч» ([[2001]])
* «Гусар рулеткасы» ([[2001]])
* «Русча вендетта» ([[2002]])
* «Ике бик аз [[ришвәт]]»([[2002]])
* «Күз бәйләп вист уйнау» ([[2002]])
* «Үзенчәлекле секс» ([[2002]])
* «Секс гармониясе» ([[2002]])
* «Мин ирне дөрес сайламаганмын» (2002)
* «Хатын –кыз серләре, барлык ханымнар моны эшли» ([[2003]])
* «Хатын-кызны зурайтып карау» ([[2003]])
* «Зәңгәр ай астында зәңгәр мәхәббәт» ([[2004]])
* «Диагноз: сәясәтче. Россия сәяси элитасы психиатр-сексопатолог күзлегеннән»([[2004]])
* «Хатын-кыз логикасы — үтерә торган  корал» ([[2004]])
* «Хатын-кыз гафу итми» ([[2004]])
* «Мәхәббәт һәм секс. Гаилә парлары һәм сөяркәләр өчен энциклопедия» ([[2004]])
* «Бер кат очрашу өчен танышам» ([[2004]])
* «Гомерлек парлар өчен секс-меню» ([[2004]])
* «Суперсекс. Гаилә парлары һәм сөяркәләр өчен» ([[2004]])
{{col-end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.enikeeva.ru/ Д. Еникиеваның шәхси сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211000735/https://www.enikeeva.ru/ |date=2019-12-11 }}
* [http://www.peoples.ru/medicine/psychiatrist/dilya_enikeeva/ Д.Д. Еникиева Рeoples.ru сайтында]

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Атказанган табиблары}}

{{DEFAULTSORT:Еникиева, Дилә}}
[[Төркем:Медицина фәннәре кандидатлары]]
[[Төркем:Психиатрлар]]
[[Төркем:Россия язучылары]]
[[Төркем:Рус телле язучылар]]
[[Төркем:Мәскәү медицина институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган табиблары]]</text>
      <sha1>3topz1gu6t6fwacqkukjqdyjjxqv1ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ибраһим Галиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171312</id>
    <revision>
      <id>5840064</id>
      <parentid>4414815</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9840" sha1="4df8p9szcaz2b2al92kroepy9em3uhx" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Ибраһим Галиев
| рәсем = И.Ш.Галиев.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = И.Ш. Галиев (''1896-1938'')
| тулы исем = Ибраһим Шакир улы Галиев
| һөнәр = хәрби, сәясәтче
| туу датасы = 09.11.1896
| туу җире = [[Вятка губернасы]] {{туу җире|Алабуга өязе|Менделеевск районында}} [[Менделеевск|Бондюг]] заводы бистәсе 
| гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|РСФСР|1918}}→&lt;br/&gt; {{байраклаштыру|ССРБ}} 
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 10.05.1938
| үлем җире = [[Казан]]
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт =
| башка мәгълүмат = 
}}
{{Фш|Галиев}}
'''Ибраһим Галиев''', Ибраһим Шакир улы Галиев (''[[1896]] — [[1938]]'') — хәрби, сәясәтче, 1 нче аерым Идел буе татар укчы бригадасы (''Татбригада'') 3 нче полк батальоны хәрби комиссары, [[КПСС|РСДРП (б)]] әгъзасы (''[[1917 ел]]ның [[сентябрь|сентябреннән]]'').

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1896 ел]]ның [[9 ноябрь|9 ноябренда]] [[Вятка губернасы]] [[Алабуга өязе]] [[Менделеевск|Бондюг]] (''хәзерге'' [[Менделеевск]]) химия заводы бистәсендә эшче гаиләсендә туган. Гаиләсе [[Казан]]га күчеп килгәч, укытучылар мәктәбендә укый, ләкин тәмамларга туры килми. 16 яшендә заводка эшкә керә. [[1915 ел]]да [[әрме|хәрби хезмәткә]] алына, Төньяк-көнбатыш фронтта сугыша.

== Октябрь инкыйлабы ==
51 нче дивизиянең мөселманнар комитеты рәисе итеп сайлана. [[1918 ел]]ның [[гыйнвар]]-[[февраль|февралендә]] [[Казан]]да II Бөтенроссия мөселман хәрби корылтаенда катнаша. [[1919 ел]]ның [[апрель|апреленнән]] [[Кызыл Армия]]дә – Үзәк мөселман хәрби коллегиясе инструкторы, 1 нче аерым Идел буе татар укчы бригадасының (''Татбригада'') 3 нче полк батальоны хәрби комиссары.

== Ватандашлар сугышы ==
[[1919 ел]]ның [[декабрь|декабрендә]] [[Урал]] фронтында атаман Дутовның ак [[казаклар]]ы һөҗүмен кире кайтаруда катнаша. Дутов ягында сугышучы [[Алаш автономиясе]] [[казакъ]]лары белән сөйләшүләр алып барып, [[Алаш-Урда|алашурдалыларны]] [[РСФСР|Шуралар]] ягына күчерүгә ирешә, [[казакъ]] гаскәриләре 3 нче [[татар]] полкына кушылалар.

[[1920 ел]] башында 1 нче аерым Идел буе татар укчы бригадасы (''Татбригада'') [[Фәрганә]]гә килеп җитә. [[Үзбәк теле|Җирле халыкның телен]], гореф-гадәтләрен белгән И. Галиев җирле хакимиятләргә [[РСФСР|Шуралар хакимияте]] урнаштыруда ярдәм итә.
 
[[1920 ел]]ның [[август]]ында [[Бохара]] [[кирмән]]ен алуда катнаша. Бохара халык шуралар җөмһүрияте хәрби нәзарәтенең сәяси идарәсе башлыгы ярдәмчесе итеп билгеләнә. Фәрганәгә кайткач, Фәрганә өлкәсе гаскәрләре сәяси бүлеге башлыгы урынбасары була.

[[1922 ел]]ның [[30 декабрь|30 декабрендә]] [[Мәскәү]]дә Шураларның I Бөтенсоюз корылтаенда [[Кызыл армия|кызыл гаскәриләр]] делегат итеп сайлаган 2 нче аерым [[Төркистан]] атлы бригадасы сәяси бүлеге башлыгы И. Галиев тә катнаша.

[[Армия|Хәрби хезмәттән]] бушатылгач, [[КПСС|РКП (б)]] [[Пермь округы|Пермь округ]] комитеты каршындагы [[татар]]-[[башкорт]] бюросы сәркатибе булып эшли.

== ТАССР төзелү ==
[[Казан]]да ОГПУның Татбүлегендә Көнчыгыш бүлекчәсе башлыгы, [[КПСС|ВКП (б)]] [[Киров районы (Казан)|Берләшкән бистә]] район комитетында бүлек мөдире, [[ТАССР]] ҮБК әгъзасы вазифаларын башкара. [[1926 ел]]дан хуҗалык эшенә күчерелә.

== «Солтангалиев эше» ==
«''[[СССР|Шуралар берлегенә]] каршы фетнә оештырырга омтылучы''» ярлыгы тагылган [[Мирсәет Солтангалиев|М.Х. Солтангалиев]] һәм башка коммунистларның инкыйлабка каршы булуларына ышана. [[1929 ел]]ның [[октябрь|октябренда]] [[КПСС|ВКП (б)]] [[Казан]]ның [[Идел буе районы (Казан)|Түбән шәһәр]] райкомы пленумында [[ТАССР]] [[КПСС|фирка]] органнарын  «солтангалиевчелек»кә карата килешүчәнлек мөнәсәбәтендә торган өчен бик нык тәнкыйтьләп чыгыш ясый.

== [[Сталин репрессияләре|Репрессия]] ==
[[1932 ел]]ның [[декабрь|декабрендә]] кулга алына. [[1933 ел]]ның [[гыйнвар]]ында [[КПСС|ВКП (б)]] өлкә контроль комиссиясе тарафыннан, «''[[КПСС|фирка]] һәм [[СССР|шуралар хакимиятенә]] каршы эш алып барган троцкичыл инкыйлабка каршы төркем''» (А. Нугаев, И. Галиев, И. Бурнашев, А. Шакиров, М. Сәгыйдуллин) әгъзасы буларак, [[КПСС|фиркадән]] чыгарыла. [[1933 ел]]ның [[10 апрель|10 апрелендә]] ОГПУ каршындагы махсус утырыш тарафыннан 10 елга төзәтү-хезмәт лагерена җибәрелергә хөкем ителә. Срок 3 елга калдырыла&lt;ref&gt;[http://rosgenea.ru/?alf=4&amp;page=4&amp;serchcatal=%C3%E0%EB%E5%E5%E2&amp;radiobutton=4 Генеалогия үзәге]{{Deadlink|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. [[1937 ел]]ның [[июль|июлендә]] азат ителә, «Татсоюзтранс» ширкәтендә келәт мөдире булып тора. «Авиатөзелеш» ширкәте идарәсендә рәис урынбасары&lt;ref&gt;[http://nekropole.info/ru/Ibragim-Galeev-1896 «Некрополь» сайтында]&lt;/ref&gt;.
[[1937 ел]]ның [[22 декабрь|22 декабрендә]] яңадан кулга алына. [[1938 ел]]ның [[10 май|10 маенда]] [[СССР|ССРБ]] югары суды коллегиясе тарафыннан «''[[СССР|Шуралар хакимиятен]] юк итүне үзенең максаты итеп куйган буржуаз-милләтче, Шураларга каршы троцкичыл оешмада катнашучы''» буларак атарга хөкем ителә&lt;ref&gt;[http://lists.memo.ru/d8/f27.htm Сәяси корбаннар исемлеге]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. [[1958 ел]]да аклана.

== Моны да карагыз ==
* [[Казанның канлы май 1938 корбаннары]]
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.
# Возвращенные имена. Документальные очерки. Казань, 1990
# Хаклык аклаган исемнәр. [[Казан]]: [[Татарстан китап нәшрияты|ТКН]], 1991. ISBN 5-298-00652-3
# Г.Р. Кәримова. К вопросу о реализации суверенных прав ТАССР (20-е годы ХХ века). [[Казан]], «''Ученые записки КФУ''», том 153, кн.3, 2011.

== Сылтамалар ==
* [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC_%D0%A8%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87   И.Ш. Галиев «Милләттәшләр» сайтында]

{{DEFAULTSORT:Галиев, Ибраһим}}
[[Төркем:Сәяси репрессия корбаннары]]
[[Төркем:Татар сәясәтчеләре]]</text>
      <sha1>4df8p9szcaz2b2al92kroepy9em3uhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гыйлемдар Баембәтов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171370</id>
    <revision>
      <id>5840018</id>
      <parentid>5837751</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10147" sha1="ocxhwabpke9c0oi94awxfuerp996fmm" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Гыйлемдар Баембәтов
| рәсем = Г.С.Баембәтов.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = Г.С. Баембәтов (''1886-1933'')
| тулы исем = Гыйлемдар Солтан улы Баембәтов
| һөнәр = сәясәтче
| туу датасы = 1886
| туу җире = [[Уфа губернасы]] {{туу җире|Бәләбәй өязе|Чакмагыш районында}} [[Чакмагыш]] [[авыл]]ы
| гражданлык = 
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 21.08.1933
| үлем җире = [[Мәскәү]]
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын =[[Зөһрә Баембәтова]]
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт =
| башка мәгълүмат = 
}}{{Фш|Баембәтов}}
'''Гыйлемдар Баембәтов''', Гыйлемдар Солтан улы Баембәтов ({{lang-ru|Гилемдар Султанович Баембитов}}, [[1886]]―[[1933]]) — сәясәтче, 3 инкыйлабта катнашучы, журналист, [[татар теле]]ндәге матбугатны оештыручы, [[Уфа губернасы]] халык комиссары (''[[1917]]'').
Сул эсерлар фиркасе (''[[1905]]-[[1918]]'')&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://socialist.memo.ru/lists/bio/l3.htm |title=Россия социалистлары һәм анархистлары исемлеге |accessdate=2015-10-26 |archivedate=2016-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161203172915/http://socialist.memo.ru/lists/bio/l3.htm }}&lt;/ref&gt;, [[КПСС|РКП (б)]] әгъзасы (''[[1918]]-[[1930]]'').

== Тәрҗемәи хәле ==
[[Файл:Г.С.Баембәтов 1.jpg|200px|thumb|right|Төрмәдә төшкән фотосурәте]]
[[1886 ел]]да [[Уфа губернасы]] [[Бәләбәй өязе]] (''хәзерге'' БР [[Чакмагыш районы]]) [[Чакмагыш]] [[авыл]]ында земский фельдшер [[гаилә]]сендә туган. [[Авыл]] [[мәдрәсә]]сен тәмамлагач, [[Казан]]га килеп, [[Казан Татар укытучылар мәктәбе|Татар укытучылар мәктәбенә]] укырга керә. Сәяси түгәрәкләрдә катнашкан өчен аны әлеге мәктәптән куалар.

== Инкыйлабларда ==
==== Беренче инкыйлаб ====
* [[1905]]-[[1907 ел]]ларда [[Казан]]да, [[Уфа]]да, [[Самар]]да, [[Петербург]]та яшерен төстә яшәп, «''террорчылык актларында, экспроприацияләрдә катнаша''»&lt;ref&gt;Хаклык аклаган исемнәр, 15 нче биттә&lt;/ref&gt;.
* [[1905 ел]]ның [[октябрь]]-[[ноябрь|ноябрендә]] гектограф ысулы белән басылган беренче яшерен татарча [[Хөррият (газета)|«''Хөррият''»]] [[газета]]сын чыгаруда катнаша.
* [[1906 ел]]ның [[6 апрель|6 апрелендә]] [[Казан]]да кулга алына. Иреккә чыккач, [[1907 ел]]да [[Уфа]]да беренче яшерен татар типографиясен оештыра&lt;ref&gt;{{Citation |title=Уфа автоном хәрәкәте сайтында |url=http://inufa.org/content/view/40/ |access-date=2015-10-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223322/http://inufa.org/content/view/40/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[1909 ел]]ның [[август]]ында 3 елга [[:ru:Вологодская губерния|Вологда губернасы]]на сөрәләр. Г. Баембәтов аннан [[1910 ел]]да кача.

==== Февраль инкыйлабы ====
[[1917 ел]]ның [[март]]ында [[Галимҗан Ибраһимов|Г. Ибраһимов]] башлангычы белән [[Уфа]]да чыга башлаган [[Ирек (гәҗит, Уфа)|«''Ирек''»]] [[газета]]сында хезмәт куя. [[Авыл халкы (газета)|«''Авыл халкы''»]] [[газета]]сының мөхәррире була. [[Көрәш (газета)|«''Көрәш''»]] [[газета]]сын чыгаруда катнаша. [[Уфа губернасы|Уфа губерна]] шурасы әгъзасы. [[1917 ел]]ның [[2 декабрь|2 декабрендә]]  [[Уфа губернасы|Уфа губерна]] корылтаенда мөселман эшләре буенча халык комиссары итеп сайлана.

==== Октябрь инкыйлабы ====
[[РСФСР|Шуралар хакимияте]] гадәттән тыш чаралар үткәргәндә, комиссар Г. Баембитов инкыйлабка каршы оешмалар дип саналган «[[Милли Идарә]]», «[[Хәрби Шура]]»ны бетерүдә турыдан-туры катнаша.

[[ЭККА Көнчыгыш фронты|Көнчыгыш фронтта]] хәрәкәт итүче [[5-нче армия (ЭККА)|5 нче армиянең]] сәяси бүлегенең мөселманнар бүлекчәсе белән җитәкчелек итә, татар гаскәриләре өчен  [[Кызыл яу (газета)|«''Кызыл яу''»]] фронт [[газета]]сын оештыра. Үзе дә мәкаләләр яза.

== ТАССР төзелү ==
[[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]]н җитәкли, [[1920]]-[[1921 ел]]ларда хәрби-сәяси курсларның башлыгы була.
[[Владимир Ленин|В.И. Ленин]] әсәрләрен [[татар теле|татар]]чага тәрҗемә итү һәм бастырып чыгару өчен төзелгән мөхәрририяттә хезмәт куя.

== Иҗаты ==
[[Татар теле]]ндә «''Сәяси икътисад''», «''Тарихи материализм''» дәреслекләре яза. Әдәби иҗат белән дә шөгыльләнә: [[Казан]]да һәм [[Мәскәү]]дә «''Асылган''», «''Патша төшерәләр''» пьесалары басылып чыга. [[:ru:Войнич, Этель Лилиан|Э. Войнич]]ның «''Кигәвен''» романын [[татар теле|татар]]чага тәрҗемә итә.

== Урта Азиядә ==
[[1923]]-[[1924 ел]]ларда [[Урта Азия]]гә эшкә җибәрелә.  [[Бохара Халык Совет Җөмһүрияте|Бохара халык шуралар җөмһүрияте]] ҮБК һәм Бохара мәгариф нәзарәте коллегиясендә әгъза, һөнәри берлекләрнең Бөтенбохара шурасы мәдәният бүлеге мөдире һәм «''Касәбә сәхифәси''» ({{lang-tt|Хезмәт сәхифәсе}}) газетасы мөхәррире була.

== Яңавылда ==
[[КПСС|Коммунистлар фиркасенең]] «''Авылга йөз белән !''» лозунгысын тормышка ашыруда катнашып, [[КПСС|ВКП (б)]] [[Яңавыл]] волость  комитеты сәркатибе булып эшли. [[1930 ел]]да, сәламәтлеге какшау сәбәпле, пенсиягә чыга һәм [[Мәскәү]]дә яши.

== [[сталин репрессияләре|Репрессия]] ==
[[1932 ел]]ның [[21 декабрь|21 декабрендә]] кулга алына. [[1933 ел]]ның [[28 май|28 маенда]] [[ТАССР]] ОГПУ коллегиясе тарафыннан «''сул эсерларның „Крестьян иттифагы” фиркасен яклау''»да гаепләнеп, үлем җәзасына хөкем ителә. [[1933 ел]]ның [[21 август]]ында [[Мәскәү]]дә атып үтерелә&lt;ref&gt;[http://nekropole.info/ru/Gilemdar-Baimbetov Некрополь сайтында]&lt;/ref&gt;. [[1989 ел]]да аклана.
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Чыганаклар ==
# Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.
# Татарская энциклопедия. Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002-14
# Возвращенные имена. Документальные очерки. – Казань, 1990
# Хаклык аклаган исемнәр. Казан: [[Татарстан китап нәшрияты|ТКН]], 1991. ISBN 5-298-00652-3
# Г.Р. Кәримова. К вопросу о реализации суверенных прав ТАССР (20-е годы ХХ века). Казан, Ученые записки КФУ, том 153, кн.3, 2011.

== Сылтамалар ==
* [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%91%D0%B0%D0%B8%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%93%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Г.С. Баембәтов «Милләттәшләр» сайтында]
* [http://lists.memo.ru/index2.htm  ССРБда сәяси золым корбаннары исемлеге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180201051650/http://www.lists.memo.ru/index2.htm |date=2018-02-01 }}

{{DEFAULTSORT:Баембәтов, Гыйлемдар}}
[[Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары]]
[[Төркем:Татар журналистлары]]
[[Төркем:Халык комиссарлары]]
[[Төркем:Мөхәррирләр]]
[[Төркем:Тәрҗемәчеләр]]</text>
      <sha1>ocxhwabpke9c0oi94awxfuerp996fmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Илсөяр Иксанова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178452</id>
    <revision>
      <id>5840087</id>
      <parentid>5794991</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16159" sha1="4v8gur8e1gkn8mpaogz19o0e2tk0brq" xml:space="preserve">{{Язучы
 |Исем              = Илсөяр Иксанова
 |Оригинал телендә  =  
 |Фото              =  Ilsiyar Iksanova (2021-09-23).JPG 
 |Киңлек            = 250px
 |Рәсем язуы        = 
 |Тугач бирелгән исеме = 
 |Псевдонимнар      =  
 |Туу датасы        = 07.02.1966
 |Туу урыны         = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{Туу җире|Лаеш районы|Лаеш районында}}, [[Татар Сараланы]] 
 |Үлем датасы       = 
 |Үлем урыны        = 
 |Ватандашлык       = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
 |Эшчәнлек төре     = [[язучы]] 
 |Иҗат итү еллары   = [[1991]]-[[2016|хәзергәчә]]
 |Юнәлеш            = шигърият, проза, публицистика
 |Жанр              =  шигырь, хикәя
 |Иҗат итү теле     = [[татар теле]]
 |Дебют             =   «''Ышанасы килә''» ([[1991]]) 
 |Премияләр         = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган сәнгать эшлеклесе (2016)]]{{«Мәдәнияттәге казанышлары өчен» билгесе (Татарстан)}}&lt;br/&gt;[[Саҗидә Сөләйманова премиясе|С. Сөләйманова премиясе]] (''[[2006]]'')
 |Бүләкләр          = 
|Имза              = 
 |Сайт              = 
}}
{{фш|Иксанова}}
'''Илсөяр Иксанова''' (Илсөяр Вазыйх кызы Гарипова) — шагыйрә, журналист, «[[Түгәрәк уен (журнал)|Түгәрәк уен]]» журналының баш мөхәррире (''[[2011 ел]]дан''). [[Саҗидә Сөләйманова премиясе|С. Сөләйманова]] (''[[2006]]''), [[Һади Такташ премиясе|Һ. Такташ]] премияләре лауреаты. [[Татарстан Язучылар берлеге]] әгъзасы (''[[1993 ел]]дан''). Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (''[[2016 ел|2016]]''). Татарстан Язучылар берлеге рәисенең иҗат мәсьәләләре буенча беренче урынбасары (2021―2025)&lt;ref&gt;[https://sptatar.com/it-kchelek.html    Җитәкчелек. Иксанова (Гарипова) Илсөяр Вазыйх кызы.] [[Татарстан Язучылар берлеге]]&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==
[[Файл:И.Иксанова.jpg|200px|thumb|right|Илсөяр Вазыйх кызы Гарипова]]
[[1966 ел]]ның [[7 февраль|7 февралендә]] [[Татарстан АССР]]ның  [[Лаеш районы]] [[Татар Сараланы]] [[авыл]]ында туган. [[Казан дәүләт университеты]]ның татар филологиясе бүлеген тәмамлаган ([[1988]]).
* [[1988]]-[[1989]] [[Татарстан китап нәшрияты]]нда корректор.
* [[1989]]-[[1991]] [[Яшь ленинчы|«Яшь ленинчы»]] газетасы хезмәткәре.
* [[1991]]-[[1997]] [[«Шәһри Казан» газетасы|«Шәһри Казан»]] газетасы хезмәткәре.
* [[1997]]-[[1998]] [[Ялкын (журнал)|«Ялкын»]] журналы редакциясендә бүлек мөхәррире . 
* [[1999]]–[[2001]] [[«Салават күпере» (журнал)|«Салават күпере»]] журналы хезмәткәре.
* [[2003]]-[[2011]] [[Сөембикә (журнал)|«Сөембикә»]] журналында бүлек мөхәррире . 
* [[2011 ел]]дан [[Түгәрәк уен (журнал)|«Түгәрәк уен»]] журналы баш мөхәррире.
* [[2021 ел]]дан [[2025 ел]]ның апреленә кадәр ― [[Татарстан Язучылар берлеге]] рәисенең иҗат мәсьәләләре буенча беренче урынбасары.
* [[2025 ел]]ның апреленнән ― [[Татарстан Язучылар берлеге]] идарәсе әгъзасы&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-yazucylar-berlegena-rais-urynbasarlary-ham-ostaxana-itakcelare-bilgelande-5902911 Татарстан Язучылар берлегенә рәис урынбасарлары һәм остаханә җитәкчеләре билгеләнде.] [[Татар-информ]], 9.04.2025&lt;/ref&gt;.

== Иҗаты ==
Мәктәптә башлангыч сыйныфларда укыганда ук шигырьләр яза башлый. Беренче шигъри тәҗрибәләре «[[Кама ягы]]» газетасы ([[Лаеш районы]]), «Яшь ленинчы» (хәзерге «[[Сабантуй (газета)|Сабантуй]]») һәм «[[«Татарстан яшьләре» газетасы|Татарстан яшьләре]]» газеталары битләрендә басыла, «Татарстан яшьләре» газетасы оештырган әдәби бәйгеләрдә катнаша.&lt;br/&gt; 
Студент елларында  (''[[1983]]-[[1988]]'') [[Казан дәүләт университеты]]ның [[Мөхәммәт Мәһдиев|М. Мәһдиев]] җитәкләгән «[[Әллүки]]» әдәби түгәрәгенә йөри.&lt;br/&gt;
Журналист буларак, кызыклы шәхесләр, әдәбият-сәнгать әһелләре турында язылган мәкаләләре, алар белән оештырган интервьюлары аша танылу ала.&lt;br/&gt;
«''Ышанасы килә''» дигән беренче китабы (''шигырьләр җыентыгы'') [[1991 ел]]да 10 мең тираж белән басыла, «''Кышкы канәферләр''» дигән икенче китабы [[1999 ел]]да, «''Син – язган язмышым''» дигән өченче китабы [[2003 ел]]да нәшер ителә. Шигырьләренең төп нигезен кеше язмышы, хатын-кыз гаме, гаилә, мәхәббәт турында фәлсәфи уйланулар, күңел кичерешләре тәшкил итә, алар хисләрнең ихласлыгы, беркадәр моңсу-сагышлы аһәңе һәм тел бизәкләренең муллыгы белән укучыны җәлеп итәләр&lt;ref&gt;[http://www.sptatar.ru/index.php?option=com_virtuemart&amp;view=productdetails&amp;virtuemart_product_id=24&amp;virtuemart_category_id=12&amp;lang=ru ТР язучылар берлеге рәсми сәхифәсендә]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. &lt;br/&gt;
Чәчмә әсәрләр – хикәяләр дә яза. Әсәрләре җитди-фәлсәфи эчтәлеге һәм теленең шигърилеге белән аерылып тора.

== Бүләкләре, мактаулы исемәре ==
* [[2006 ел|2006]] ― [[Саҗидә Сөләйманова премиясе|С. Сөләйманова исемендәге әдәби премия]] (''кызыксындыру премиясе'').
* [[2016 ел|2016]] ― [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]]&lt;ref&gt;«[[Сөембикә (журнал)|Сөембикә]]», 2016 ел, № 6&lt;/ref&gt;.
* [[2026 ел|2026]] ― «Лаеш районы үсешенә керткән казанышлары өчен» медале&lt;ref&gt;''Зөлфия Шәвәлиева.'' [https://tatar-inform.tatar/news/monly-gomernen-altmys-kyly-sagyira-ilsoyar-iksanovanyn-yubilei-kicase-uzdy-5922395   Моңлы гомернең алтмыш кылы: Шагыйрә Илсөяр Иксанованың юбилей кичәсе узды.] [[Татар-информ]], 19.04.2026&lt;/ref&gt;.

== Библиография ==
{{Refbegin}}
* {{книга|заглавие=Ышанасы килә: шигырьләр|ссылка=https://kitap.tatar.ru/ru/ssearch/detail/ndxeexgnbn/?back=/ru/ssearch/%3Fattr%3Dtext_t%26q%3D%25D0%25AB%25D1%2588%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%2581%25D1%258B%2B%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25BB%25D3%2599|место=Казан|издательство=Татарстан китап нәшрияты|год=1991|страниц=111|isbn=5298007171}}{{ref-tt}}
* {{книга|заглавие=Кышкы канәферләр: шигырьләр|ссылка=https://kitap.tatar.ru/ru/ssearch/detail/fhewhgcwbf/?back=/ru/ssearch/%3Ffattr%3Dtext_t%26fq%3D%25D0%25AB%25D1%2588%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%2581%25D1%258B%2B%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25BB%25D3%2599%26attr%3Dtext_t%26q%3D%25D0%259A%25D1%258B%25D1%2588%25D0%25BA%25D1%258B%2B%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25BD%25D3%2599%25D1%2584%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|место=Казан|издательство=Татарстан китап нәшрияты|год=1999|страниц=95|isbn=5298009263}}{{ref-tt}}
* {{книга|заглавие=Син — язган язмышым: шигырьләр = Ты — судьба моя: стихотворения|ссылка=https://kitap.tatar.ru/ru/ssearch/detail/scnbnbqqpp/?back=/ru/ssearch/%3Ffattr%3Dtext_t%26fq%3D%25D0%259A%25D1%258B%25D1%2588%25D0%25BA%25D1%258B%2B%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25BD%25D3%2599%25D1%2584%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580%26attr%3Dtext_t%26q%3D%25D1%258F%25D0%25B7%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%2B%25D1%258F%25D0%25B7%25D0%25BC%25D1%258B%25D1%2588%25D1%258B%25D0%25BC|место=Казан|издательство=«Матбугат йорты» нәшрияты|год=2003|страниц=95|isbn=5891202263}}{{ref-tt}}{{ref-ru}}
* {{книга|заглавие=Кырык кыл: шигырьләр|ссылка=https://kitap.tatar.ru/ru/ssearch/detail/qbkcqcyqbs/?back=/ru/ssearch/%3Ffattr%3Dtext_t%26fq%3D%25D1%258F%25D0%25B7%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%2B%25D1%258F%25D0%25B7%25D0%25BC%25D1%258B%25D1%2588%25D1%258B%25D0%25BC%26attr%3Dtext_t%26q%3D%25D0%259A%25D1%258B%25D1%2580%25D1%258B%25D0%25BA%2B%25D0%25BA%25D1%258B%25D0%25BB|место=Казан|издательство=Татарстан китап нәшрияты|год=2008|страниц=239|isbn=9785298016605}}{{ref-tt}}
* {{книга|заглавие=Балан чәчәге: повесть, хикәяләр, телевизион фильм өчен сценарий, эссе|ссылка=https://kitap.tatar.ru/ru/ssearch/detail/cfvrycgwzi/?back=/ru/ssearch/%3Ffattr%3Dtext_t%26fq%3D%25D0%259A%25D1%258B%25D1%2580%25D1%258B%25D0%25BA%2B%25D0%25BA%25D1%258B%25D0%25BB%26attr%3Dtext_t%26q%3D%25D0%2591%25D0%25B0%25D0%25BB%25D0%25B0%25D0%25BD%2B%25D1%2587%25D3%2599%25D1%2587%25D3%2599%25D0%25B3%25D0%25B5|место=Казан|издательство=Татарстан китап нәшрияты|год=2016|страниц=191|isbn=9785298031417}}{{ref-tt}}
* {{книга|заглавие=Гомер сурәте: шигырьләр|ссылка=https://kitap.tatar.ru/ru/ssearch/detail/awlykvgthc/?back=/ru/ssearch/%3Ffattr%3Dtext_t%26fq%3D%25D0%2591%25D0%25B0%25D0%25BB%25D0%25B0%25D0%25BD%2B%25D1%2587%25D3%2599%25D1%2587%25D3%2599%25D0%25B3%25D0%25B5%26attr%3Dtext_t%26q%3D%25D0%2593%25D0%25BE%25D0%25BC%25D0%25B5%25D1%2580%2B%25D1%2581%25D1%2583%25D1%2580%25D3%2599%25D1%2582%25D0%25B5|место=Казан|издательство=Татарстан китап нәшрияты|год=2018|страниц=223|isbn=9785298036115}}{{ref-tt}}
* {{книга|заглавие=Биюче бал корты: балалар өчен шигырьләр|ссылка=https://kitap.tatar.ru/ru/ssearch/detail/cjgtndznxw/?back=/ru/ssearch/%3Ffattr%3Dtext_t%26fq%3D%25D0%2593%25D0%25BE%25D0%25BC%25D0%25B5%25D1%2580%2B%25D1%2581%25D1%2583%25D1%2580%25D3%2599%25D1%2582%25D0%25B5%26attr%3Dtext_t%26q%3D%25D0%2591%25D0%25B8%25D1%258E%25D1%2587%25D0%25B5%2B%25D0%25B1%25D0%25B0%25D0%25BB%2B%25D0%25BA%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%2582%25D1%258B|место=Казан|издательство=Татарстан китап нәшрияты|год=2020|страниц=31|isbn=9785298039642}}{{ref-tt}}
* {{книга|заглавие=Я вздрогну от закатного луча|ссылка=https://sptatar.com/yazuchy-n-shriyatynda-ya-a-kitap-basylyp-chykty/|место=Казан|издательство=Татарстан Язучылар берлегенең «Язучы» нәшрияты|год=2024|страниц=|isbn=}}{{ref-ru}}
{{Refend}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Әдәбият ==
# Әдипләребез (''биобиблиографик белешмәлек''). 2 томда. Төзүчеләре [[Рәис Даутов|Р.Н. Даутов]] һәм Р.Ф. Рахмани. Казан: ТКН, 2009. 
# Мортазин М. Ышанасы килә бу дөньяга. «[[Татарстан яшьләре]]», 1991 ел,  13 июнь.  
# [[Кояш Тимбикова|Тимбикова К]]. Ихлас җан. «[[Казан утлары]]», 1992 ел,  № 3.  
# [[Фәйрүзә Мөслимова|Мөслимова Ф.]] Утларга салма мине… «Заман-Татарстан», 1998 ел,  14 август. 
# [[Рафис Гыйззәтуллин|Гыйззәтуллин Р.]] Сөю калыр... «[[Мәдәни җомга]]», 2001 ел, 20 июль.  
# [[Эсфир Яһүдин|Яһудин Э.]] Мәхәббәт шагыйрәсе. «[[Шәһри Казан]]»,  2006 ел, 9 май.  
# Җәлилова Г. «Мин – иң элек хатын-кыз...» «Шәһри Казан»,  2006 ел,  28 август. 
# Ишмиева Л. Символлар сере. «Казан утлары», 2006 ел,  № 12.

== Чыганаклар ==
# Татар энциклопедиясе. Казан, 2010.
# [http://tatarile.org/maglumat/ru/%D1%88%D3%99%D1%85%D0%B5%D1%81/%D0%B8%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B8%D0%BB%D1%81%D3%A9%D1%8F%D1%80-%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B9%D1%85-%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B  Илсөяр Иксанова «Татар иле» мәгълүмати-ресурслы татар социаль челтәрендә]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://matbugat.ru/enc/iksanova-ilsyar-218/ Иксанова Илсөяр]
* [http://www.sptatar.ru/index.php?option=com_virtuemart&amp;view=productdetails&amp;virtuemart_product_id=24&amp;virtuemart_category_id=12&amp;lang=ru Иксанова Илсөяр]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://shigriyat.ru/authors/ilsiyar_iksanova/page1 Илсөяр Иксанова шигырьләре]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://syuyumbike.ru/medeniyat/poeziya/?id=2047 Миңа шундый сөю бирде күкләр (шигырьләре)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170428083736/http://syuyumbike.ru/medeniyat/poeziya/?id=2047 |date=2017-04-28 }}

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}}

{{DEFAULTSORT:Иксанова, Илсөяр}}
[[Төркем:Татар шагыйрьләре]]
[[Төркем:Мөхәррирләр]]
[[Төркем:Журналистлар]]
[[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]]
[[Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]]</text>
      <sha1>4v8gur8e1gkn8mpaogz19o0e2tk0brq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Идел тимер юл хезмәт-төзәтү лагере</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178472</id>
    <revision>
      <id>5840078</id>
      <parentid>2155726</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1547" sha1="e9ghwdfvt2p1xcmiiidthg5ru94vey1" xml:space="preserve">'''Идел тимер юл хезмәт-төзәтү лагере''' ({{lang-ru|Волжский железнодорожный исправительно-трудовой лагерь (ИТЛ)}}) — [[ГУЛАГ]] системасына кергән хезмәт-төзәтү лагере.

1942 елның 22 февралендә оештырылган. Лагерь идарәсе [[Казан]]да урнашкан булган. Тоткыннар саны — 5342&lt;ref&gt;шул исәптә 284е — хатын-кызлар, 1166сы — контринкыйлаби җинаятьләр өчен хөкем ителүчеләр.&lt;/ref&gt; кеше (01.07.42), 2457 кеше (01.10.42), 1942 кеше (01.01.43), 519 кеше (01.01.44). Тоткыннар [[Зөя (станция)|Зөя]]—[[Сембер]] тимер юлын төзүдә һәм Сакко һәм Ванцетти исемендәге совхозда ([[Чардаклы]] тирәсендә) эшләгәннәр. Төзелеш бетү сәбәпле лагерь 1943 елның 27 апрелендә ябыла, аның милке исә 1944 елның 7 гыйнварында [[Идел буе хезмәт-төзәтү лагере]]нә тапшырыла.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Тышкы сылтамалар ==
* http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/r3/r3-61.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161023114356/http://www.memo.ru/history/nkvd/gulag/r3/r3-61.htm |date=2016-10-23 }}

[[Төркем:ГУЛАГ]]</text>
      <sha1>e9ghwdfvt2p1xcmiiidthg5ru94vey1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Геодезия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179392</id>
    <revision>
      <id>5840014</id>
      <parentid>4422341</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T21:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5372" sha1="3kbcvg25854qy7aczh3vpfuj1zhn6qv" xml:space="preserve">{{хаталар}}
[[Файл: Fotothek df n-11 0001245.jpg|мини|300px|Мөһәндис геометрик параметрларның дөреслеген тикшерә]]
[[Файл:Teodolit nikon 520.jpg|мини|300px|nikon 520 теодолиты]]
[[Файл:Teodolit 2.JPG|мини|300px|электрон теодолит]]
[[Файл:Teodolit.JPG|мини|300px|дөньяда беренче теодолитлар]]
[[Файл:Теодолит 1840.jpg|мини|300px| теодолит, 1840 ел]]

'''Геодезия''' ({{lang-grc|γεωδαισία}} — җирне бүлү, {{lang-grc2|γῆ}} — җирдә һәм {{lang-grc2|δαΐζω}} — бүлү) — киңлекне үлчәү турында фән.
&quot;'Геодезия&quot;' —  төзелеш эшләренең алыштыргысыз өлеше. Геодезия ярдәмендә йортлар, биналар һәм проектлар кәгазьдән дөньяга миллиметрлы төгәллек белән күчерелә, материал күләме исәпләнә, булачак корылмаларның геометрик параметрлары тикшерелә. Русиядә геодезистлар әзерли торган махсус уку йортлары бар ([[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]], Себер геодезия академиясе, Мәскәү геодезия көллияте).

== Геодезиянең бурычлары ==
Геодезиядә &quot;мәңгелек&quot; һәм &quot;киләсе ел&quot; максатлары аерыла.
&quot;'мәңгелек: &quot;'
* [[Җир]]нең [[гравитацион кыр|гравитацион кырын]], зурлыгын исәпләү
* бердәм координаталар системасын төзү (һәр дәүләткә түгел, бөтен Җир шары өчен бердәм булган)
* [[Җир|Җирнең]] [[Тектоника|тектоникасын]] өйрәнү

[[Русия]]дә &quot;'киләсе ел&quot;' максатлары:
* дәүләт һәм локаль кадастрлар тнв: җир, күчемсез мөлкәт дәүләт кадастры, су кадастры, урман һәм шәһәр кадастры һәм башка;
* РФ-ң читлекне һәм демаркация топограф-геодезия тикшеренү (табуы);
* электрон хариталар төзү өлкәсендә кагыйдәләләр булдыру;
* электрон хариталар һәм геоинформацион системалар төзү;
* координаталарны спутник ысуллары белән казу турында дәүләт программасын төзү

== Геодезия бүлекләре ==
* [[Топография]] — яру(?) сурәтләү турында фән
* [[Гидрография]] — су киңлеге турында фән
* [[Мөһәндис геодезиясе]] (кулланма геодезия) — геодезия алымнарын һәм ысулларын [[мөһәндис]] эшләрендә куллану. [[Төзелеш]]тә кулланыла.
* [[Галәми геодезия]] (иярчен геодезиясе) —  ясалма иярченнәр ярдәмендә Җир өстен күзәтү, Җир шарында зурлыкларны исәпләү.
* [[Югары геодезия]] — астрономогеодезия челтәрен төзү, үткен һәм югары үлчәүләр алып бару  
* [[Фотограмметрия|Аэрофония]] — аэрофототөшерү сүрәтләре карталар буенча тнв
* [[Геодезия гравиметриясе]] — Җир шары буенча авырлык кс үзгәрүне табу
* [[Маркшейдер эше]] — тау сәнәгате хезмәтләндергән геодезия бүлеге
* [[Кадастр]] — исемлек. Мәсәлән яру кулланучылар исемлеге (салымнар алу сн).

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/read/8-statya/4687-geodeziya Башкорт энциклопедиясендә мәкалә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013419/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/read/8-statya/4687-geodeziya |date=2016-03-05 }}
* [http://www.miigaik.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111031636/http://miigaik.ru/ |date=2016-01-11 }}
* [http://www.ssga.ru// Себер геодезия академиясенең рәсми сайты]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.sitegeodesy.com/ геодезия сайт турында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120133246/http://sitegeodesy.com/ |date=2013-01-20 }}
* [http://geodesy-bases.ru/ геодезия нигезләре]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
* [[География]]
* [[Картография]]
{{Фәннәр}}

[[Төркем:Геодезия]]</text>
      <sha1>3kbcvg25854qy7aczh3vpfuj1zhn6qv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габдулла Тукай һәйкәле (Яр Чаллы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186629</id>
    <revision>
      <id>5839995</id>
      <parentid>4785310</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6537" sha1="01xj0i7moobrfrrxopto5vwen2q5l4a" xml:space="preserve">{{Һәйкәл
|Татар исеме         = Габдулла Тукай һәйкәле
|Рәсем              = [[Файл:Ğabdulla Tuqay monument in Naberezhnye Chelny.jpg|300px]]
|Рәсем язуы      = Габдулла Тукай һәйкәле
|Ил                  = {{байраклаштыру|Русия}}&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Татарстан}}
|Урын           = [[Яр Чаллы]] 
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Сынчы=  
|Төзелешне  башлау датасы     = [[2011 ел|2011]], [[июнь]]
|Төзелешне  тәмамлау датасы  = [[2011 ел|2011]], [[ноябрь]]
|Материал                 = бронза
|Commons                  = 
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Габдулла Тукай һәйкәле (мәгънәләр)}}&lt;/small&gt;
{{coord|display=title|55|44|16|N|52|24|21|E|type:landmark_region:RU|scale=2000}}
'''Габдулла Тукай һәйкәле''', {{lang-ru|памятник Габдулле Тукаю}}, {{lang-en|Gabdulla Tuqay Statue}} — [[Татарстан]]ның [[Яр Чаллы]] шәһәрендә [[2011 ел]]да ачылган һәйкәл. Бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]]ның (''[[1886 ел|1886]]-[[1913 ел|1913]]'') 125 еллык юбилее хөрмәтенә куелган.

== Тарих ==
[[2011 ел]]ның [[22 ноябрь|22 ноябрендә]] [[Яр Чаллы]]ның Яңа шәһәрендә (Автозавод районы) Тынычлык проспекты белән Рәис Беляев урамы кисешкән чатта, Ершов урамы тукталышыннан ерак түгел урнашкан Тукай скверында (16/09 йорты янында) ачылган.

Һәйкәлне ачу тантанасында рәсми кешеләр — Татарстанның премьер-министры  [[Илдар Халиков]], [[Васил Шәйхразыев]]&lt;ref&gt;2011 елда Чаллы шәһәре мэры&lt;/ref&gt;, шагыйрьләр [[Разил Вәлиев]], [[Илфак Ибраһимов]]&lt;ref&gt;2011 елда Татарстан язучылар берлеге рәисе&lt;/ref&gt;, [[Роберт Миңнуллин]], [[Камал театры]] артистлары катнаша.

[[2012 ел]]дан башлап, хөкүмәт бүләкләренә лаек булган чаллыларга дәүләт бүләкләре әлеге һәйкәл янында тапшырыла&lt;ref&gt;[http://nabchelny.ru/news/2311   Яр Чаллы рәсми сайты, 26.04.2012]&lt;/ref&gt;.

[[2015 ел]]ның [[март]]ында билгесез кешеләр һәйкәлне ак буяулар белән пычратып, «усал» дигән сүз язып, пентакль символлары төшереп,  шагыйрь кулындагы китапны ботарлап алып китәләр&lt;ref&gt;[http://nabchelny.ru/news/15513   Яр Чаллы рәсми сайтында]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kazanfirst.ru/online/168985  Kazanfirst сайтында]&lt;/ref&gt;.

== Тасвирлама ==
[[Файл:Тукай_һәйкәле-Чаллы.jpg|200px|thumb|right|Габдулла Тукай һәйкәле]]
[[Файл:Тукай_һәйкәле-Чаллы_1.jpg|200px|thumb|right|Тукай бюсты (''китапсыз'')]]
Һәйкәл [[Мәскәү өлкәсе]] [[Солнечногорск]] шәһәрендә бронзадан коелган.

Монументның биеклеге — 6 ''м''.

Шагыйрь, кулларын күкрәгенә кушырып, уң кулына китап тоткан хәлдә түгәрәк постаментта басып тора.
 
Постаментның аскы өлешендә [[кириллица|кирил]] һәм [[гарәп язуы]] белән «'''Габдулла Тукай / عبد الله توقاي'''» дип язылган.

Проектның авторы — скульптор [[Владимир Демченко]] (''[[Мәскәү]]''), һәйкәлне сынчы [[Илдар Ханов (1940)|Илдар Ханов]] (''[[1940 ел|1940]]-[[2013 ел|2013]]'') иҗатына таянып ясаган&lt;ref&gt;[http://www.kp.ru/online/news/1024428 Комсомольская правда, 22.11.2011]&lt;/ref&gt;.

{{цитата|автор=Владимир Демченко|Һәйкәл бик кыска вакыт эчендә (''июнь-ноябрь'') төзелде. Шагыйрьнең ялгыз фигурасын түгел, үзе язган әдәби әсәрләрендәге каһарманнары (''алтын тарак тоткан Су анасы, Кисекбаш, Сак-Сок'') әйләнәсендә итеп күрсәтергә булдым. Имән агачы белән тоташкан Шүрәле образына зур урын бирелде. Агачның очында шагыйрьнең музасы (''хыялы, өмете, тормышка ашмаган мәхәббәте'') урнаштырылды.}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
# Чаллыда Тукай һәйкәле. «[[Мәйдан (журнал)|Мәйдан]]», 2011 ел, № 12.
# [http://gabdullatukay.ru/news/challyda-tukajga-hejkel-achyldy/ Чаллыда Тукайга һәйкәл ачылды]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}   
# [http://www.chelnyltd.ru/novosti/Otkrit_pamyatnik_Tukayu   Открыт памятник Тукаю]

== Сылтамалар ==  
{{Тышкы сылтамалар}}          
* [http://taratorim.ru/kulturnyy-gorod-naberezhnye-chelny/pamyati-nashey-tukay-vsegda-zhivoy-t5034.html  Ачылу тантанасыннан фотосурәтләр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140816013948/http://taratorim.ru/kulturnyy-gorod-naberezhnye-chelny/pamyati-nashey-tukay-vsegda-zhivoy-t5034.html |date=2014-08-16 }} 
* [http://autotravel.ru/otklik.php/22465 Фотосурәтләр карарга]

== Моны да карагыз ==
{{Габдулла Тукай}}
{{Татарстан һәйкәлләре}}
{{Яр Чаллының истәлекле урыннары }}

[[Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр]]
[[Төркем:Яр Чаллы һәйкәлләре]]
[[Төркем:Тукайга һәйкәлләр]]</text>
      <sha1>01xj0i7moobrfrrxopto5vwen2q5l4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зәки Әлибаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188075</id>
    <revision>
      <id>5840052</id>
      <parentid>4451945</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11640" sha1="rb9mris4lihwqiukvvvi2ap4fkgmwsz" xml:space="preserve">{{Язучы
 |Исем              = Зәки Әлибаев&lt;br/&gt;&lt;small&gt;{{lang-ba|Зәки Әлибаев}}&lt;/small&gt;
 |Оригинал телендә  = 
 |Фото              = З.А.Алибаев.jpg
 |Киңлек            = 200px
 |Рәсем язуы        = &lt;small&gt;З.А. Әлибаев&lt;/small&gt;
 |Тугач бирелгән исеме = Зәки Арыслан улы Әлибаев
 |Псевдонимнар      = 
 |Туу датасы        = 10.01.1967
 |Туу урыны         = [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], {{Туу урыны|Белорет районы|Белорет районында}}, [[Зөяк]]
 |Үлем датасы       = 
 |Үлем урыны        = 
 |Милләт            = [[башкорт]]
 |Ватандашлык       = {{байрак|СССР}}&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
 |Эшчәнлек төре     = әдәбият галиме
 |Иҗат итү еллары   = 
 |Юнәлеш            = әдәбият тарихы, тәнкыйть
 |Жанр              = 
 |Иҗат итү теле     = [[башкорт теле|башкорт]], [[рус теле|рус]]
 |Дебют             = 
 |Премияләр         = 
 |Бүләкләр          = {{Салават Юлаев ордены}}&lt;br/&gt;
БР атказанган мәгариф хезмәткәре
 |Имза              = 
 |Сайт              = 
 |Башка мәгълүмат   =
}}
{{Фш|Әлибаев}}
'''Зәки Әлибаев''', Зәки Арыслан улы Әлибаев, {{lang-ba|Зәки Арыҫлан улы Әлибаев}}, {{lang-ru|Заки Арсланович Алибаев}} (''[[1967 ел]]ның [[10 гыйнвар]]ы, [[БАССР]], [[Белорет районы]], Зөяк'') — әдәбият галиме, тәнкыйтьче, журналист, филология фәннәре кандидаты (''[[1997 ел|1997]]''), БР атказанган мәгариф хезмәткәре (''[[2012 ел|2012]]''), мәгариф отличнигы, [[РФ]] һәм [[БР язучылар берлеге|БР]] язучылар берлекләре әгъзасы (''[[2011 ел|2011]]''), [[БР язучылар берлеге]] рәисе (''2017 елның 31 мартыннан 2022 елның 16 декабренә кадәр'').&lt;ref&gt;''[[Ләйлә Аралбаева|Лейла Аралбаева]].'' [https://www.bashinform.ru/news/culture/2022-12-16/predsedatelem-soyuza-pisateley-bashkortostana-izbran-aygiz-baymuhametov-3076027  Председателем Союза писателей Башкортостана избран Айгиз Баймухаметов.] ИА «Башинформ», 16.12.2022&lt;/ref&gt;. [[Башкортстан Республикасының милли әдәбият музее]] директоры (2024 елның 11 декабреннән)

== Тәрҗемәи хәле ==
1967 елның 10 гыйнварында [[Башкортстан АССР]] [[Белорет районы]] Зөяк авылында күпбалалы колхозчы гаиләсендә туган. Туган авылында урта мәктәпне (''[[1984 ел|1984]]''), «''башкорт теле һәм әдәбияты укытучысы, рус теле һәм әдәбияты укытучысы''» белгечлеге буенча &lt;ref&gt;{{Citation |title=БДПУ укытучылары исемлеге |url=http://bspu.ru/tpl/sveden/files/prof_pedagog_sostav_30.03.2017.pdf |access-date=2017-04-01 |archive-date=2017-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517051310/http://bspu.ru/tpl/sveden/files/prof_pedagog_sostav_30.03.2017.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; [[БДУ]]ның филология факультетын (''[[1992 ел|1992]]''), [[БДУ]] аспирантурасын (''[[1996 ел|1996]]'') тәмамлаган. «''Хәзерге заман башкорт романнарында конфликт табигате''» темасына филология фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган (''[[1997 ел|1997]]'').&lt;br/&gt;
1985―1988 елларда [[Североморск]] шәһәрендә (''[[Мурманск өлкәсе]]'') [[армия|хәрби хезмәт]] үткән.&lt;br/&gt;
[[1992 ел]]дан [[БДУ]]да ассистент, өлкән укытучы, доцент.&lt;br/&gt;
[[2009 ел]]дан Башкорт дәүләт педагогика университетында (''[[2006 ел]]дан [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика  университеты]]''), башкорт филологиясе факультетында эшли. Башкорт әдәбияты һәм мәдәнияте кафедрасында доцент.&lt;br/&gt;
Регионның археология мәдәниятләре, Башкорт балалар фольклоры, Әдәбият белеме фәненә кереш, Әдәбият белеме һәм тәнкыйте тарихы, Әдәби туган якны өйрәнү, Әдәби анализ, Әдәби түгәрәкне оештыру методикасы, Фольклор-этнография экспедицияләрен оештыру методикасы, Башкортларның сөйләм сәнгате, Әдәбият теориясе һ.б. фәннәрдән укыта&lt;ref&gt;{{Citation |title=БДПУ сайтында |url=http://bspu.ru/tpl/sveden/files/prof_pedagog_sostav_30.03.2017.pdf |access-date=2017-04-01 |archive-date=2017-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517051310/http://bspu.ru/tpl/sveden/files/prof_pedagog_sostav_30.03.2017.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

2024 елның 11 декабреннән [[Башкортстан Республикасының милли әдәбият музее]] директоры ([[Миләүшә Каһарманова]] урынына)&lt;ref&gt;''[[Ләйлә Аралбаева]]/'' [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2024-12-11/ya-yusylar-soyuzyny-elekke-r-yese-bash-ortostandy-bi-t-muzeyyna-et-kse-itep-t-yenl-nde-4048001  Яҙыусылар союзының элекке рәйесе Башҡортостандың Әҙәбиәт музейына етәксе итеп тәғәйенләнде.] [[Башинформ]], 11.12.2024{{ref-ba}}&lt;/ref&gt;.
== Җәмәгать эшчәнлеге ==
* [[БР язучылар берлеге]] рәисе в.б. (''[[2016 ел|2016]], ноябрь - [[2017 ел|2017]], март'')
* [[БР язучылар берлеге]] рәисе (''[[2017 ел]]ның [[31 март]]ыннан 2022 елның 16 декабренә кадәр'')&lt;ref&gt;[http://www.azatliq.org/a/28402279.html  Зәки Алибаев БР язучылар берлеге рәисе итеп сайланды. Азатлык Радиосы, 31.03.2017]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://bspu.ru/news/1083 Поздравляем нового Председателя Союза писателей Башкортостана - Заки Арслановича!]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Гыйльми эзләнүләре ==
* Әдәбият белеменә кереш
* Әдәбият тарихы һәм теориясе
50 дән артык гыйльми һәм укыту-методик әсбап авторы.

== Иҗаты ==
Әдәби тәнкыйть мәкаләләре [[БР]] журналлары (''«[[Агыйдел (журнал)|Агыйдел]]», «[[Башкортостан укытыусыһы|Башкортстан укытучысы]]», «Ватандаш»'') һәм газеталарында дөнья күрә. [[Роберт Баемов|Р. Баемов]], [[Зәйнәп Биишева|З. Биишева]], [[Кирәй Мәргән|К. Мәргән]], [[Җәлил Киекбаев|Җ. Киекбаев]], [[Мирас Иделбаев|М. Иделбаев]], [[Мостай Кәрим|М. Кәрим]], [[Мәүлит Ямалетдин|М. Ямалетдинов]], [[Рәми Гарипов|Р. Гарипов]], [[Мифтахетдин Акмулла|М. Акмулла]], Рәшит Зәйнуллин&lt;ref&gt;[http://agidel-rb.ru/nomera/2015/103/zki-libaev3.html  З. Әлибаев. Сүз кодрәтен тоеп. «Агыйдел»]&lt;/ref&gt; һ.б. иҗатларын анализлый.

Хәзерге заман прозасына эпик традицияләрнең тәэсирен өйрәнү, эпосларда каһарман концепциясен, «[[Урал-батыр]]» эпосында башкорт романы чыганакларын тикшерү белән шөгыльләнә&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/bash/941685/    Башинформ, 10.01.2017]&lt;/ref&gt;.

== Китаплары ==
* Хәзерге заман башкорт романнарында конфликт табигате
* Җир язмышы, вакыт сулышы.
* Вакыт бәйләнешендә башкорт әдәбияты
* Хәзерге башкорт әдәбияты
* ХХ гасыр башкорт әдәбияты

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* 2012 ― БР атказанган мәгариф хезмәткәре 
* 2022 ― [[Салават Юлаев ордены]]&lt;ref&gt;[https://bash.bashinform.ru/news/culture/2022-12-19/bash-ortostan-ya-yusylary-m-sha-ir-ary-d-l-t-premiyalary-men-n-b-l-kl-nde-3078132  Башҡортостан яҙыусылары һәм шағирҙары дәүләт премиялары менән бүләкләнде.] «Башинформ» МА, 19.12.2022{{ref-ba}}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [http://old.bspu.ru/node/3432   БДПУ рәсми сайтында шәхси бите] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170409143511/http://old.bspu.ru/node/3432 |date=2017-04-09 }}
* [http://союзписателейрб.рф/  БР язучылар берлеге сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140414065435/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/ |date=2014-04-14 }}
* [http://союзписателейрб.рф/news/478-bashortostandy-ataanan-marif-hemtkre-bitse-filologiya-fndre-kandidaty-ymit-eshmkre-zhurnalist-zki-arylan-uly-libaev-yubileyyna-sayra.html  Зәки Арыҫлан улы Әлибаев юбилейына саҡыра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117213008/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/news/478-bashortostandy-ataanan-marif-hemtkre-bitse-filologiya-fndre-kandidaty-ymit-eshmkre-zhurnalist-zki-arylan-uly-libaev-yubileyyna-sayra.html |date=2017-11-17 }}

== Әдәбият ==
# Писатели земли башкирской (''төзүчеләре'' [[Роберт Баемов|Р.Н. Баемов]], Г.Н. Гәрәева, Р.Х. Тимергалина). Уфа: «Китап», 2015. ISBN 978-5-295-06338-1


{{DEFAULTSORT:Әлибаев, Зәки}}
[[Төркем:Галимнәр]]
[[Төркем:Әдәбият галимнәре]]
[[Төркем:Язучылар]]
[[Төркем:Башкортстан язучылары]]
[[Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Филология фәннәре кандидатлары]]
[[Төркем:Вуз укытучылары]]
[[Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары]]</text>
      <sha1>rb9mris4lihwqiukvvvi2ap4fkgmwsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габделхак Зарипов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190593</id>
    <revision>
      <id>5839985</id>
      <parentid>2620974</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1615" sha1="4fyyfvijfqzpo0ih99onigu3d2lnnut" xml:space="preserve">{{Мәгънәләр|Зарипов}}{{Шәхес}}'''Габделхак Зарипов''' (Габделхак Зарип улы Зарипов, {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — сәясәт эшлеклесе. 1923 елдан [[комсомол]] эшендә, 1926-1927 елларда Арча [[Арча кантоны|кантун]], 1927-1931 елларда [[Комсомол|БЛКЯБнең]] Татар өлкә комитетлары беренче сәркатибе, шуннан соң [[Иркутск]] шәһәрендә [[СБКФ|фирка]] эшендә.

[[1937 ел]]ның 14 июлендә кулга алынган. «Советка каршы» агитация алып баруда гаепләнеп, РСФСР ҖКнең 58нче маддәнең 1а, 7, 8, 9, һәм 11 пунктлары нигезендә үлем җәзасына хөкем ителә. 1958 елда акланган.&lt;ref&gt;http://lists.memo.ru/d13/f161.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
# [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
{{ТАССР комсомолы җитәкчеләре}}</text>
      <sha1>4fyyfvijfqzpo0ih99onigu3d2lnnut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэвдатт Паттанаик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197539</id>
    <revision>
      <id>5840035</id>
      <parentid>5838885</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T04:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28617" sha1="g3fg3eanp01pddxnlwftxrcw1ow638z" xml:space="preserve">{{Шәхес}}
'''Дэвдатт Паттанаик''' ул борынгы Һинд язмалары турындагы эше өчен мәшһүр Һинд язучысы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://scroll.in/article/843919/the-mythology-of-one-god-is-what-we-call-religion-devdutt-pattanaik|title=‘The mythology of one god is what we call religion’: Devdutt Pattanaik}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://qz.com/630164/a-mythology-checklist-are-you-left-or-right/ |access-date=2017-12-21 |archive-date=2017-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821174250/https://qz.com/630164/a-mythology-checklist-are-you-left-or-right/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2015-11-20|title=Category:Mythographers|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:Mythographers&amp;oldid=691548187|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt; Ул Һинд язмаларын кеше ресурсын идарә итүгә керткән.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9400E6D9123BF937A35754C0A9669D8B63&amp;pagewanted=1 |title=Mythic Past, Resonating in the Present|date=4 July 2010|work=New York Times}}&lt;/ref&gt; Аның китаплары арасында ''Myth = Mithya: A Handbook of Hindu Mythology''&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/154688788|title=Myth = Mithya : a handbook of Hindu mythology|last=Devdutt.|first=Pattanaik,|date=2006|publisher=Penguin Books India|isbn=9780143099703|location=New Delhi, India|oclc=154688788}}&lt;/ref&gt;'';'' ''Jaya: An Illustrated Retelling of the Mahabharata''&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/692288394|title=Jaya : an illustrated retelling of the Mahabharata|last=Devdutt,|first=Pattanaik,|isbn=9780143104254|location=Gurgaon, Haryana, India|oclc=692288394}}&lt;/ref&gt;'';'' ''Sita: An Illustrated Retelling of the Ramayana''&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/863077858|title=Sita : an illustrated retelling of the Ramayana|last=Devdutt,|first=Pattanaik,|isbn=9780143064329|location=Gurgaon, Haryana|oclc=863077858}}&lt;/ref&gt;'';'' ''Business Sutra: An Indian Approach to Management''&lt;ref name=&quot;Devdutt&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/859199033|title=Business sutra : a very Indian approach to management|last=Devdutt,|first=Pattanaik,|isbn=9788192328072|location=New Delhi|oclc=859199033}}&lt;/ref&gt;'';'' ''Shikhandi: And Other Tales they Don't Tell You''&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/889577945|title=Shikhandi and other tales they don't tell you|last=Devdutt,|first=Pattanaik,|isbn=9789383074846|location=New Delhi|oclc=889577945}}&lt;/ref&gt;'';''&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/epic-venture/698301/|title=Epic Venture|date=16 October 2010|work=Indian Express}}&lt;/ref&gt; ''Shiva to Shankara : Giving Form to the Formless'',&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/985916928|title=Shiva to Shankara : giving form to the formless|last=Devdutt,|first=Pattanaik,|isbn=9789352641956|location=Noida, Uttar Pradesh, India|oclc=985916928}}&lt;/ref&gt; анда ул Шива лингага кергән мәгънә катламнарын тикшерә, дәрвишнең Шанкарага, йорт тотучыга әверелүен ''Leader : 50 Insights from Mythology''&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/988760492|title=LEADER - 50 INSIGHTS FROM MYTHOLOGY.|last=DEVDUTT.|first=PATTANAIK,|date=2018|publisher=HARPERBUSINESS|isbn=9789352644957|location=[S.l.]|oclc=988760492}}&lt;/ref&gt; язмаларны һәм Ведик белемне яхшы җитәкче итә торган шул ук вакытта борынгы да, саф яңа булган хикмәткә килү өчен куллана һәм ''Culture : 50 Insights from Mythology''&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/990971229|title=CULTURE : 50 insights from mythology.|last=DEVDUTT.|first=PATTANAIK,|date=2018|publisher=HARPER360|isbn=9789352644971|location=[S.l.]|oclc=990971229}}&lt;/ref&gt;, бу аның новатор эше, ул борынгы текстларны контекстлый һәм концепцияләр яши бирә, динамик, аңлау һәм кеше яши торган вакытлар ярдәмендә формалаша дип фараз итә.&lt;br/&gt;
Паттанаик Mid-Day, Times of India, CN Traveller, Daily O һәм Scroll.in. өчен колонкалар язучы булып тора. Ул Радио Мирчи өчен Дэвдатт Паттанаик Шоу дип аталган радио шоу/подкастның алып баручысы булып тора. 
==Тормыш башы һәм белем алуы==
Паттанаик [[Одиа халкы]] кешесе, [[Мумбаи]]да туган һәм үскән, балачагын һәм студент тормышын [[Чембур]], Мумбаида үткәргән.&lt;ref name=&quot;mi&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.livemint.com/2010/09/16194217/The-mythologist.html|title=The mythologist|date=16 September 2010 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}&lt;/ref&gt; Ул Чембурда (Our Lady of Perpetual Succour) High School (OLPS) мәктәбендә укыган, анда ул беренче мәртәбә Рамаяна хикәяләре белән мәктәп пьесаларында танышкан.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2017-08-03|title=Our Lady of Perpetual Succour High School|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Our_Lady_of_Perpetual_Succour_High_School&amp;oldid=793790461|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/devdutt-pattanaik-ramayana-in-olps/17326190|title=Devdutt Pattanaik: Ramayana in OLPS|work=mid-day|access-date=2017-09-23|language=en}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Дэвдатт Паттанаик Мумбаидагы [[Грант Медицина Колледжы]]нда медицина бүлеген тәмамлаган һәм шуннан соң [[Мумбаи Университеты]]нда [[Компаратив Мифология]] буенча курс үткән.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.financialexpress.com/printer/news/77330/ |title=Teaching Old Heads New Tricks|date=25 May 2003|work=Financial Express}}&lt;/ref&gt;
==Карьера==
[[File:Devdutt Pattanaik 02.jpg|thumb|Дэвдатт Паттанаик]]
Ул фармацевтика һәм сәламәтлек саклау индустриясендә [[Sanofi Aventis]]-та һәм [[Аполло Шифаханәләр Төркеме]]ндә 14 ел буена эшләгән,&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.nasscom.in/devdutt-pattanaik-chief-belief-officer-future-group |access-date=2017-12-21 |archive-date=2015-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209143409/http://www.nasscom.in/devdutt-pattanaik-chief-belief-officer-future-group |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; һәм буш вакытында мәкаләләр язган,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailyo.in/politics/historians-mythology-india-awardwapsi-mahabharata-ramayana-ashoka-brahmi-pali-jainism-buddhism/story/1/7097.html|title=Devdutt Pattanaik on 14 things historians taught him}}&lt;/ref&gt; шулай ук мифология турында китаплар язган,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mid-day.com/articles/5151-years-of-gita/15033045 |title=архив күчермәсе |accessdate=2017-12-21 |archivedate=2017-11-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171108190821/http://www.mid-day.com/articles/5151-years-of-gita/15033045 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.theweek.in/theweek/cover/krishna-the-complete-man.html&lt;/ref&gt; тора-бара ул аның тулы вакыт дәрте булып киткән. Ул шулай ук [[Ernst and Young]] өчен киңәшче булып эшләгән. Аның Шива Ходае турындагы беренче китабы ''Shiva: An Introduction'' 1997 елда нәшер ителгән.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Shiva.html?id=LGbXAAAAMAAJ&lt;/ref&gt; Дэвдатт үзенең күп китаплары өчен иллюстрацияләр ясый.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2009/04/24/stories/2009042451310400.htm|title=Demystifying mythology: A conversation with Devdutt Pattanaik|date=24 April 2009|work=The Hindu|=http://www.hindu.com/fr/2009/04/24/stories/2009042451310400.htm}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429012100/http://www.hindu.com/fr/2009/04/24/stories/2009042451310400.htm |date=2009-04-29 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.hindu.com/fr/2009/04/24/stories/2009042451310400.htm |access-date=2017-12-21 |archive-date=2009-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429012100/http://www.hindu.com/fr/2009/04/24/stories/2009042451310400.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
Ул 2009 елда Һиндстанда үткәрелгән [[TED киңәшмәсендә]] спикер булган.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110154420400.htm|title=Great response to first TED meet in India|date=1 November 2009|work=The Hindu|=http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110154420400.htm}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091105062442/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110154420400.htm |date=2009-11-05 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110154420400.htm |access-date=2017-12-21 |archive-date=2009-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091105062442/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110154420400.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ted.com/talks/devdutt_pattanaik.html speaker at TEDIndia 2009].&lt;/ref&gt;
Ул шулай ук [[STAR India]] телеканалы өчен хикәяләр киңәшчесе,&lt;ref&gt;http://devdutt.com/about&lt;/ref&gt; анда ''[[Һара Һара Махадэва]]'' аның эшендә нигезләнгән.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.kannadatvshows.com/hara-hara-mahadeva-cast/|title=hara hara mahadeva cast and crew complete list with hero, heroine name|date=2016-07-25|work=Kannada TV Shows|access-date=2017-08-17|language=en-US}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231030024217/http://www.kannadatvshows.com/hara-hara-mahadeva-cast/ |date=2023-10-30 }}&lt;/ref&gt; һәм [[Эпик каналы]], өчен, анда ул ''[[Дэвдатт Паттанаик белән Дэвлок]]ны тәкъдим итә.&lt;ref name=&quot;indiantelevision.com&quot;&gt;http://www.indiantelevision.com/mam/marketing/an-eclectic-set-of-speakers-announced-for-goafest-2014-140402&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web 
| title = Devlok With Devdutt Pattanaik Favourite
| url = http://timesofindia.indiatimes.com/tv/programmes/devlok-with-devdutt-pattanaik/params/tvprogramme/programmeid-30000000550094507/channelid-10000000026390000/starttime-201511042200 
| accessdate = 2015-11-20 
| publisher = [[The Times of India]] 
 }}
&lt;/ref&gt; Ул шулай ук [[Reliance Industries Ltd]] өчен мәдәният киңәшчесе булып тора.&lt;ref name=&quot;indiantelevision.com&quot; /&gt;
Дэвдатта Star TV челтәренә &quot;Махабхарата&quot; һәм &quot;Шия ке Рам&quot; кебек мифологик телесериаллар буенча консультацияләр биргән; бу сериаллар яңа интерпретацияләргә юл ачкан.&lt;ref name=&quot;The Times of India&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Renowned-author-Devdutt-is-all-set-to-make-his-off-screen-TV-debut-with-Mahabharat-/articleshow/22255263.cms|title=Devdutt Patnaik roped for Mahabharat - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-08-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Times of India&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.radiomirchi.com/audio/best/devdutt-pattanaik-speaks-about-siya-ke-ram-saath-jeeturaaj/31057/150|title=Best of Radio Mirchi : Devdutt Pattanaik speaks about Siya Ke Ram saath Jeeturaaj|website=www.radiomirchi.com|access-date=2017-08-21|accessdate=2017-12-21|archivedate=2017-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170821181018/http://www.radiomirchi.com/audio/best/devdutt-pattanaik-speaks-about-siya-ke-ram-saath-jeeturaaj/31057/150}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.adgully.com/exclusive-mahabharat-will-stir-lot-of-curiosity-devdutt-pattanaik-55522.html|title=Exclusive {{!}} Mahabharat will stir lot of curiosity: Devdutt Pattanaik|access-date=2017-08-21|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
== Карашлар ==
=== Миф һәм Мифология ===
Ул бернинди җәмгыять тә мифларсыз яши алмый һәм алар дөреслек һәм дөрес түгеллек, яхшы һәм начар, җәннәт һәм тәмугъ, хокуклар һәм вазифалар турында карашларны барлыкка китерә.&lt;ref&gt;http://www.hindustantimes.com/books/no-society-can-exist-without-myth-says-devdutt-pattanaik/story-PG1v4iB17j07dV5Vyv86QN.html&lt;/ref&gt; Аның өчен, мифология &quot;кешеләргә алар дөньяны ничек күрергә тиеш икәнен сөйли... Төрле кешеләрнең үз мифологиясе булырга тиеш, борынгыларын реструктурлап яисә яңаларны барлыкка китереп.&quot;&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/devdutt-pattanaik-mythology-importance-interview/1/996560.html |access-date=2017-12-21 |archive-date=2017-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216152805/http://indiatoday.intoday.in/education/story/devdutt-pattanaik-mythology-importance-interview/1/996560.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Эшмәкәрлек ===
Дэвдатт җитәкчелек ул башкага игътибар итүне аңлата һәм кешеләрне мимикаларга һәм салынырга түгел, әмма аларның куркулары турында чын күңелле булырга дигәнне аңлата дип ышана. Әгәр дә җитәкче аның тирәдәге кешеләрнең куркуларын сизә алмый икән, әгәр дә җитәкчегә аның тирәдәге кешеләр курыккан булса яхшы булса, димәк проблема бар. Куәт җитәкчегә, босска таба бара, ә оешмага түгел.&lt;ref&gt;http://www.livemint.com/Leisure/aT7rhh2W2zluIuWr5xJjdK/Devdutt-Pattanaiks-business-lessons-from-mythology.html&lt;/ref&gt;
''Business Sutra: An Indian Approach to Management''&lt;ref name=&quot;Devdutt&quot;/&gt;'' дигән китабында, үзәк тема ул шәхси ышанулар корпоратив ышанулар белән конфлитка керү. Киресенчә, институциональ ышанулар белән шәхси ышанулар туры килгәндә, корпоратив климатның нәтиҗәсе гармония була. Кешеләр шулай аталган мотивация аша манипуляцияләнгән гади ресурслар буларак каралганда, алар монтаж платасындагы өзгечләр генә буларак кулланганда дисгармония барлыкка килә.”&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/books/books-reviews/an-indian-view-of-management/article4689764.ece&lt;/ref&gt;
=== Уйлап чыгармалар ===
Дэвдатт мифологик фикция белән мифология арасында аерма ясый. Ул мифологик фикция бик популяр һәм аның охшаш традицион хикәяләрдә хыял тамыры бар дигәнен билгеләп үтә. Мифология - ул мәдәниятләрнең дөнья карашларын чагылдыру турында, асылда аерым мәдәнияттә кешеләр ничек уйлаганы турында. &quot;Мин беләм, күп язучылар мифологик фикциягә зур игътибар бирәләр. Шулай да мифологияне өйрәнү шактый академик булып кала.,” дип сөйләде Паттанаик IANS-ка интервьюсында.&lt;ref&gt;http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/mythological-fiction-and-mythology-are-different-devdutt-pattanaik-4791044/&lt;/ref&gt;
=== Сәясәт ===
Дэвдаттның партизан карашларыннан арынуы турында мәгълүм һәм ул Сул һәм Уңның, секуляр һәм дининең, капиталистларның һәм коммунистларның, патриархларның һәм феминистларның көчле һәм зәгыйфь якларын күрсәтә, бу аның сыер итен тыю, вегетарианлык һәм Рамаяна турындагы мәкаләләрендә күрсәтелгән.&lt;ref&gt;http://devdutt.com/articles/applied-mythology/society/hiss-of-the-pio-bharat-tyagi.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180304160035/http://devdutt.com/articles/applied-mythology/society/hiss-of-the-pio-bharat-tyagi.html |date=2018-03-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.mid-day.com/articles/devdutt-pattanaik-symbols-for-the-secular-tribe/17142156{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Ул  'ак коткаручыларның' либералларга һәм дини радикалларга йогынтысы турында белә. Ул Һинд чынлыклары турында начар белгән Америка Һиндлеләрнең гипер-милләтчелегенә начар карый.&lt;ref&gt;https://scroll.in/article/824732/from-macaulay-to-frawley-from-doniger-to-elst-why-do-many-indians-need-white-saviours&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.mid-day.com/articles/devdutt-pattanaik-brahmins-who-rejected-ram/18585174{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Ул шулай ук үзләрен &quot;рациональ&quot; дип уйлаган, миссия дәртен һәм мифик структураны инкарь иткән секуляристларга һәм атеистларга борчу белән карый.&lt;ref&gt;http://www.mid-day.com/articles/devdutt-pattanaik-atheist-and-secular-mythologies/18483158{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==Кабул ителүе==
2014 елда Һиндстан авторларының иң яхшы сатыла торган категориясендә исемлеккә кертелгән булган.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/Bang-for-the-book/articleshow/39979332.cms|title=Bang for the book - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-08-25}}&lt;/ref&gt; Аның шул ук исемле телевизион программасына нигезләнгән Дэвлок китабы 2016 елның иң яхшы сатыла торган китапларының берсе булган.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/bestseller-books-of-2016-indian-authors-beat-international-writers/articleshow/55914787.cms|title=Bestseller books of 2016: Indian authors beat international writers|date=2016-12-11|work=The Economic Times|access-date=2017-08-25}}&lt;/ref&gt;
==Мактау==
[[Ашвин Сангхи]] дигән автор Паттанаик &quot;мифологияне гади сүзләр белән аңлатырга&quot; тырыша дип әйткән.&lt;ref name=&quot;as&quot;&gt;{{cite news | last=Rao | first=Namrata | title='Writing is an art, crime writing is a craft': Ashwin Sanghi | work=[[The Financial Express (India)|Financial Express]] | date=5 February 2017 | url=http://www.financialexpress.com/lifestyle/writing-is-an-art-crime-writing-is-a-craft-ashwin-sanghi/538055/ | accessdate=9 February 2017}}&lt;/ref&gt; Психолог Урми Чанда-Ваз, Паттанаикны &quot;Һиндстанның иң яраткан мифология аңлатучысы&quot; дип атаган һәм аның &quot;Минем Гита&quot; китабын &quot;күп башлаучыларның китабы&quot; дип мактаган һәм шул китапта Паттанаик мифологиядән фәлсәфәгә күчешне җитезлек һәм сәләт белән ясаганын мактый.&lt;ref name=&quot;ucv1&quot;&gt;{{cite news | last=Chanda-Vaz | first=Urmi | title=Indian mythology is a new medium of choice for feminist narratives (and it's working) | work=Scroll.in | date=5 February 2017 | url=https://scroll.in/article/828515/indian-mythology-is-a-new-medium-of-choice-for-feminist-narratives-and-its-working | accessdate=9 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ucv2&quot;&gt;{{cite news | last=Chanda-Vaz | first=Urmi | title=Why reading Devdutt Pattanaik's 'My Gita' makes sense but does not mean you're reading the Gita | work=Scroll.in | date=22 November 2015 | url=https://scroll.in/article/770902/why-reading-devdutt-pattanaiks-my-gita-makes-sense-but-does-not-mean-youre-reading-the-gita | accessdate=9 February 2017}}&lt;/ref&gt; Интеллекутал [[Шив Вишванатаан]] Паттанаикны ул миф укуны &quot;Кытай шашкалары яки Скрэббл кебек ачык, уйнарга рәхәт булган йорт уены диярлек&quot; ясаган дип мактаган.&lt;ref name=&quot;sv&quot;&gt;{{cite news | last=Visvanathan | first=Shiv | title=Shiv Visvanathan on the importance of being (and thinking like) Devdutt Pattanaik | work=Scroll.in | date=16 December 2016 | url= | accessdate=9 February 2017}}&lt;/ref&gt; Һинд мәдәнияте Паттанаикта Уилл Дюрант зурлыгында сөйләүчесен тапкан дип расларга була.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/book-review-of-myth=mithya-by-devdutt-pattanaik/1/190283.html|title=Book review: Devdutt Pattanaiks myth=mithya|access-date=2017-08-23}}&lt;/ref&gt;
===Тәнкыйть===
Инвестицияләр банкиры һәм [[Санскрит]] галиме [[Нитьянанда Мисра]] Паттанаикның &quot;Минем Гита&quot;ны &quot;Һинд фәлсәфәсенә пародия һәм фәнни сәләтсезлекнең җәүһәре&quot; дип тәнкыйтләгән һәм китапны фактик, концепция, фәлсәфи һәм лингвистик хаталар белән тулы пөхтә булмаган эш дип атаган. Паттанаикның хәтта нигез Санскрит теле белеме булмавын әйтеп, Мисра Паттанаикның Санскрит телен аңлавын һәм аңардан тәрҗемә итү сәләтен сорау астына куйган.&lt;ref name=&quot;nm&quot;&gt;{{cite web | last=Misra | first=Nityanand | title=Not Just His Gita, It's Pattanaik's Own Fantasy World | work=[[Swarajya (magazine)|Swarajya]] | date=8 February 2017 | url=https://swarajyamag.com/culture/not-just-his-gita-its-pattanaiks-own-fantasy-world | accessdate=9 February 2017}}&lt;/ref&gt;
{{Тәрҗемә ителгән мәкалә|en|Devdutt Pattanaik|версия=810334905}}

==Библиографиясе==
# ''Семь секретов Вишну&quot;, &quot;София&quot; нәшрияты.
# ''Семь секретов Шивы&quot;, &quot;София&quot; нәшрияты.
# ''Семь секретов Богини&quot;, &quot;София&quot; нәшрияты.
# ''Shiva: An Introduction''. Vakils, Feffer and Simons Ltd., 1997. ISBN 978-81-8462-013-9.
# ''Vishnu: An Introduction''. Vakils, Feffer and Simons Ltd., 1999. ISBN 81-87111-12-7.
# ''Devi, The Mother-Goddess: An Introduction''. Vakils, Feffer, and Simons Ltd., 2000. ISBN 978-81-87111-91-7.
# ''The Goddess in India: The Five Faces of the Eternal Feminine''. Inner Traditions/ Bear &amp; Company, 2000. ISBN 978-0-89281-807-5. Translations: Hindi.
# ''Hanuman: An Introduction''. Vakils, Feffer and Simons Ltd., 2001. ISBN 978-81-87111-94-8.
# ''Man Who Was A Woman''. Routledge, 2002. ISBN 9781560231813
# ''Lakshmi, The Goddess of Wealth and Fortune: An Introduction''. Vakils, Feffer, and Simons Ltd., 2003. ISBN 978-81-8462-019-1.
# ''Indian Mythology: Tales, Symbols, and Rituals from the Heart of the Subcontinent''. Inner Traditions/ Bear &amp; Company, 2003. ISBN 978-0-89281-870-9.
# ''Shiva to Shankara: Decoding the Phallic Symbol''. Indus Source, India. 2006. ISBN 81-88569-04-6. Translations: Czech, Hindi.
# ''Myth=Mithya: A Handbook of Hindu Mythology''. Penguin Books India, 2006. ISBN 9780143099703. Translations: Hindi, Marathi, Turkish.
# ''The Pregnant King''. Penguin Books India, 2008. ISBN 9780143063476. Translations: Hindi, Marathi.
# ''The Book of Ram''. Penguin Books India, 2009. ISBN 9780143065289.
# ''7 Secrets from Hindu Calendar Art''. Westland Ltd., 2009. ISBN 9788189975678. Translations: Gujarati, Hindi.
# ''Hanuman's Ramayan''. Tulika Publishers, 2010. ISBN 9788181467515.
# ''Jaya: An Illustrated Retelling of the Mahabharata''. Penguin Books India, 2010 ISBN 9780143104254. Translations: Hindi, Kannada, Malayalam, Marathi, Tamil.
# ''99 Thoughts on Ganesha: Stories, Symbols and Rituals of India's Beloved Elephant-headed Deity''. Jaico Publishing House, 2011. ISBN 978-81-8495-152-3. Translations: Gujarati, Hindi, Malayalam, Marathi, Telugu.
# ''7 Secrets of Vishnu''. Westland Ltd., 2011. ISBN 9789380658681. Translations: Hindi, Kannada, Marathi, Russian.
# ''7 Secrets of Shiva''. Westland Ltd., 2011. ISBN 9789380658636. Translations: Gujarati, Hindi, Kannada, Marathi, Russian, Telugu.
# ''Fun in Devlok: An Identity Card for Krishna''. Puffin India, 2011. ISBN 978-0143331674.
# ''Fun in Devlok: Gauri and the Talking Cow''. Puffin India, 2011. ISBN 978-0143331704.
# ''Fun in Devlok: Indra Finds Happiness''. Puffin India, 2011. ISBN 978-0143331681.
# ''Fun in Devlok: Kama vs Yama''. Puffin India, 2011. ISBN 9780143331957.
# ''Fun in Devlok: Saraswati's Secret River''. Puffin India, 2011. ISBN 9780143331964.
# ''Fun in Devlok: Shiva Plays Dumb Charades''. Puffin India, 2011. ISBN 9780143331698.
# ''Business Sutra : A Very Indian Approach to Management''. Aleph Book Company, 2013. ISBN 9788192328072. Translations: French, German, Hindi, Italian, Marathi, Tamil.
# ''Sita: An Illustrated Retelling of the Ramayana''. Penguin Books India, 2013 ISBN 9780143064329. Translations: Hindi, Marathi, Tamil.
# ''7 Secrets of the Goddess''. Westland Ltd., 2014. ISBN 9789384030582. Translations: Hindi, Italian, Marathi, Russian.
# ''Shikhandi: And Other Tales They Don't Tell You''. Zubaan Books &amp; Penguin Books India, 2014. ISBN 9789383074846. Translations: Hindi, Marathi.
# ''Fun in Devlok Omnibus''. Puffin India, 2014. ISBN 9780143333449.
# ''Pashu: Animal Tales from Hindi Mythology''. Penguin Books India, 2014. ISBN 9780143332473. Translations: Hindi.
# ''My Gita''. Rupa Publications India, 2015. ISBN 9788129137708. Translations: Hindi, Marathi.
# ''The Success Sutra: An Indian Approach to Wealth''. Aleph Book Company, 2015. ISBN 9789384067410.
# ''The Talent Sutra: An Indian Approach to Learning''. Aleph Book Company, 2016, ISBN 9789383064274.
# ''The Girl Who Chose: A New Way of Narrating the Ramayana''. Puffin Books, 2016. ISBN 9780143334637.
# ''Devlok with Devdutt Pattanaik''. Penguin Random House India, 2016. ISBN 9780143427421.
# The Leadership Sutra: An Indian Approach to Power''. Aleph Book Company, 2016. ISBN 9789384067465.
# ''Olympus - Indian Retelling of Greek Mythology''. Penguin Random House India, 2016. ISBN 9780143428299.
# ''The Jaya Colouring Book''. Penguin Random House India, 2016. ISBN 9780143426479.
# ''Shiva to Shankara : Giving Form to the Formless''. HarperCollins India, Indus Source 2017. ISBN 978-9352641956.
# ''Leader : Insights from Mythology''. HarperCollins India, Indus Source 2017. ISBN 978-9352644957.
# ''Culture : 50 Insights from Mythology''. HarperCollins India, Indus Source 2017. ISBN 978-9352644971.
# ''Devlok with Devdutt Pattanaik (Book 2)''. Publisher: Penguin Random House, 2017 ISBN 978-0143428435 Translations: Hindi ISBN 978-0143440468.
# ''My Hanuman Chalisa''. Rupa Publications, 2017. ISBN 9788129147950.
==Искәрмәләр==
{{Reflist|30em}}
==Тышкы сылтамалар==
[[Төркем:Һиндстан язучылары]]
[[Төркем:Һинд дине шәхесләре]]</text>
      <sha1>g3fg3eanp01pddxnlwftxrcw1ow638z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ганеша Чатуртхи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200582</id>
    <revision>
      <id>5840008</id>
      <parentid>4316691</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45127" sha1="4q9z8w3rdkfc35w2v7j2aradd26hhek" xml:space="preserve">{{УК}}
[[File:Lalbaugh Ganesha.jpg|thumb|Лалбаугх Ганешасы]]

'''Ганеша Чатуртхи''' ([[IAST]]: {{IAST|Gaṇēśa Chaturthī}}), яки ул шулай ук '''Винаяка Чатуртхи''' ({{IAST|Vināyaka Chaturthī}}) буларак мәгълүм — ул [[Ганеша]] Ходаена табына торган [[Һинд дине]] бәйрәме.&lt;ref name=gcbritannica/&gt; Ун көн дәвам итә торган бәйрәм Һинд дине ай-кояш календареның [[Бхадрапада]] аена туры килә, бу Грегориан Август яки Сентябрь айларына туры килә. Бу фестиваль вакытында өйләрдә, яки җәмәгать урыннарында махсус эшләнгән [[пандал]]ларда (вакытлы сәхнә) Ганешаның балчык сыннарын урнаштыралар. Бәйрәм итү вакытында Ведик гимннарны яки &quot;[[Ганапати Упанишад]]&quot; кебек Һинду текстларны җырлыйлар, дога укыйлар һәм &quot;[[врата]]&quot; (ашаудан тыелулар) үтиләр.&lt;ref name=gcbritannica/&gt; Пандалдан җәмәгатькә ''[[прасад]]'' өләшелә, боларга фил башлы Ходайның яраткан ризыгы дип саналган [[модак]]алар керә, ягъни [[Көньяк Азия татлы ризыклары]].&lt;ref name=goldstein82&gt;{{cite book|title= The Oxford Companion to Sugar and Sweets| author=Darra Goldstein| url= https://books.google.com/books?id=R1bCBwAAQBAJ| year=2015|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-931361-7|pages= 82, 254, 458}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=K. T. Achaya|title=A Historical Dictionary of Indian Food|url=https://books.google.com/books?id=A8ERHQAACAAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-565868-2|pages=68–69, 132}}&lt;/ref&gt; Фестиваль ун көн узгач бетә, шул вакытта сынны җәмәгать процессиясе белән музыка уйнатып һәм төркемләп җырлап алып баралар һәм якындагы сулыкка (елгага яки океанга) салалар, шуннан соң балчык сын эри һәм Ганеша Ходай [[Парвати]] һәм [[Шива]] янына [[Кайлаш]] тавына кайта дип ышаналар.&lt;ref name=gcbritannica&gt;[https://www.britannica.com/topic/Ganesh-Chaturthi Ganesh Chaturthi: Hindu Festival], Encyclopædia Britannica (2014)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=taylor332&gt;{{cite book|author1=Patrick Taylor|author2=Frederick I. Case|title=The Encyclopedia of Caribbean Religions |url=https://books.google.com/books?id=XOyYCgAAQBAJ&amp;pg=PA332 |year=2013|publisher=University of Illinois Press|isbn=978-0-252-09433-0|page= 332}}&lt;/ref&gt;

Бәйрәм барышында Ходай [[Ганеша]]га Яңа Башлангычлар Ходаена кебек яки Киртәләрне Бетерүчегә буларак табыналар һәм шулай ук акыл Ходаена буларак табыналар. Аны бөтен Һиндстан буенча бәйрәм итәләр, бигрәк тә [[Махараштра]], [[Гоа]], [[Телангана]], [[Гөҗәрат]] һәм [[Чхаттисгарх]]та һәм гадәттә шәхсән өйләрдә [[Карнатака]], [[Тамил Наду]], [[Андхра Прадеш]] һәм [[Мадхья Прадеш]] штатларында бәйрәм итәләр.{{Sfn|Heras|1972|p=58}}{{Sfn|Getty|1936|p= 5}} &lt;ref name=gcbritannica/&gt;&lt;ref name=babb62&gt;{{cite book|author=Lawrence A. Babb|title=The Divine Hierarchy: Popular Hinduism in Central India|url=https://books.google.com/books?id=KsJKNbszQ7MC |year=1975|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-08387-4|pages=62–63}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Roy2005p178&quot;/&gt; Ганеша Чатуртхи шулай ук [[Непал]]да бәйрәм ителә һәм Һинд дине тарафдарлары диаспорасы аны [[Тринидад]], [[Суринам]], [[Фиджи]], [[Маврикий]], [[АКШ]] һәм [[Европа]]да бәйрәм итә.&lt;ref name=taylor332/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Ramesh Dutt Ramdoyal|title=Festivals of Mauritius|url=https://books.google.com/books?id=OB_gAAAAMAAJ|year=1990|publisher=Editions de l'Océan Indien|pages=21–22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tourism-mauritius.mu/discover/festivals.html|title=Festivals, Cultural Events and Public Holidays in Mauritius|publisher=Mauritius Tourism Authority|accessdate=28 January 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120005942/http://www.tourism-mauritius.mu/discover/festivals.html|archivedate=20 January 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Шулай ук [[Тенерифе]]да бәйрәм ителә.&lt;ref&gt;[http://www.investigacion.cchs.csic.es/concursomigraciones/content/ganesh-chaturthi Ganesh Chaturthi in Tenerife]&lt;/ref&gt;.

Җәмәгать үзәкләрендә, текстларны уку һәм бергәләп ашау белән бергә, шулай ук атлетик һәм хәрби сәнгать ярышлары үткәрелә.&lt;ref name=&quot;Grewal2009&quot;&gt;{{cite book|author=Royina Grewal|title=The Book of Ganesha|url=https://books.google.com/books?id=0xzlP9CXUQsC&amp;pg=PA143|year=2009|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-306760-3|pages=143–146}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
[[File:Ganesha Basohli miniature circa 1730 Dubost p73.jpg|thumb|Ганеша, Башоли миниатюрасы, якынча 1730.]]

Бәйрәм кайчан килеп чыкканы мәгълүм түгел, ул Көньяк Азия чыгышлы булырга мөмкин, әмма тарихтан билгеле булганча ул төп иҗтимагый һәм җәмәгать чарасы булып [[Шиваджи]] тәэмин итүе белән Могол-Маратха сугышларыннан соң булып киткән һәм янә 19-ынчы гасырда [[Локманья Тилак]] Һиндстан хөррият өчен сугышчысы тарафыннан ул Британия хөкүмәтенең 1892 елда чыккан җәмәгать җыелышларына каршы законга каршы көрәшкән.&lt;ref name=&quot;Roy2005p178&quot;&gt;{{cite book|author=Christian Roy|title=Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=IKqOUfqt4cIC&amp;pg=PA178 |year=2005|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-089-5|pages=178–180}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=courtright230&gt;{{cite book|author=Paul B. Courtright|title=Ganesa|url=https://books.google.com/books?id=YXnXAAAAMAAJ|year=1985|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-503572-8|pages=230–237}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=parvate96&gt;{{cite book|author=Trimbak Vishnu Parvate|title=Bal Gangadhar Tilak: A Narrative and Interpretative Review of His Life, Career and Contemporary Events|url=https://books.google.com/books?id=lqE9AAAAMAAJ|year=1958|publisher=Navajivan |pages=96–102}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Sohoni | first=Ashutosh | title=Ganesh Temple at Tasgaon: Apotheosis of Maratha Temple Architecture | journal=South Asian Studies | publisher=Informa UK Limited | volume=27 | issue=1 | year=2011 | pages=51–73 | doi=10.1080/02666030.2011.556011 }}&lt;/ref&gt;

===Ганеша===
Хәзер Ганеша яки Винаяка буларак мәгълүм &quot;Ганапати&quot; беренче мәртәбә &quot;[[Ригведа]]&quot;да очрый. Ул &quot;Ригведа&quot;да ике мәртәбә очрый, беренче мәртәбә 2.23.1 гимнында очрый һәм шулай ук 10.112.9 гимнында очрый. {{sfn| Michael|1983|pp= 99-102}}&lt;ref name=rv2231/&gt;&lt;ref&gt;Sanskrit Original: नि षु सीद '''गणपते गणेषु''' त्वामाहुर्विप्रतमं कवीनाम् । न ऋते त्वत्क्रियते किं चनारे महामर्कं मघवञ्चित्रमर्च ॥९॥ – Rigveda 10.112.9; [https://sa.wikisource.org/wiki/ऋग्वेद:_सूक्तं_१०.११२ Wikisource]&lt;/ref&gt; Бу ике гимнда да &quot;Ганапати&quot;ның роле &quot;багучылар арасында багучы, чарасыз мул итеп ризык бирүче, картлар арасында рәис һәм чакыру Ходае&quot; дип әйтелә, шулай ук гимнның 10-ынчы мандаласында &quot;Ганапати&quot;сыз бернәрсә дә эшләнергә мөмкин түгел дип әйтелә.{{sfn| Michael|1983|pp= 99-102}}&lt;ref name=rv2231&gt;[https://sa.wikisource.org/wiki/ऋग्वेद:_सूक्तं_२.२३ Rigveda Mandala 2], Hymn 2.23.1, Wikisource, Quote: गणानां त्वा '''गणपतिं''' हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् । ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥१॥; For translation, see Grimes (1995), pp. 17-19&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Alain Daniélou]] (1954), The meaning of Ganapati, The Adyar library bulletin X V III. Madras: The Adyar Library, pages 110-111&lt;/ref&gt;

''Ганапати'' [[Грхья Сутралар]] кебек пост-Ведик текстларда очрый һәм шуннан соң &quot;Ваджасанейи Самхита&quot;, &quot;[[Яджнавалкья Смрити]]&quot;, һәм &quot;[[Махабхарата]]&quot; [[Санскрит]] телендәге текстларда &quot;Ганешварас&quot; һәм &quot;Винаякалар&quot; буларак очрый. &quot;Ганеша&quot; урта гасыр [[Пурана]]ларында &quot;Уңыш Ходае һәм киртәләрне юк итүче&quot; буларак очрый. Бигрәк тә аңа &quot;[[Сканда Пурана]]&quot;, &quot;[[Нарада Пурана]]&quot; һәм &quot;[[Брахма Вайварта Пурана]]&quot;да дан укыла. {{sfn| Michael|1983|pp= 107-109}} Текст интерпретацияләре, археологик һәм эпиграфик шәһадәтнәмәләрдә Ганеша безнең эраның 8-енче гасырына кадәр популяр булып киткән һәм аның 7-енче гасыр һәм иртәрәк чорга карый торган күп сурәтләре бар. Мәсәлән, [[Эллора Мәгарәләре]] кебек Һинд дине, Буддизм һәм Джайн гыйбадәтханәләрендә 5-енче һәм 8-енче гасырлар арасында кисеп ясалган сурәтләр Ганешаны ихтирам итеп төп Һинд дине Алиһәләрнең берсе ([[Шакти]]) белән утырып күрсәтәләр.{{sfn| Michael|1983|pp= 109-110}}

=== Бәйрәм ===
Гәрчә Ганеша Чатуртхи кайчан (һәм ничек) бәйрәм ителгәне мәгълүм булмаса да,&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;/&gt; фестиваль [[Пуне]]да [[Шиваджи]] (1630-1680 ел, [[Маратхалар Империясе]] нигезләүче) чорында җәмәгать тарафыннан бәйрәм ителгән.&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;/&gt; [[Британия Раджы]] башланганнан соң, Ганеша фестивале дәүләт тәэмин итүен югалткан һәм Махараштрада шәхсән өйләрдә бәйрәм ителгән, аны Һиндстан хөррият өчен көрәшүче һәм иҗтимагый реформатор [[Локманья Тилак]] торгызганчы.&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;&gt;{{cite book|last=Kapoor|first=Subodh|title=The Indian Encyclopaedia|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-257-7|page=2514}}&lt;/ref&gt; Фестиваль, җәмәгать һәм шәхси бәйрәм буларак процессияләр белән бергә Мумбаида (ул вакытта Бомбей дип аталган) модада булган, моның турында Италия Санскрит профессоры [[Ангело де Губернатис]] язган:

&lt;blockquote style=&quot;background-color:none;margin-right:5em;margin-left:0em;border-left:solid 6px #FFE0BB;padding:1.0em&quot;&gt;
Мин зур кызыксыну белән чиксез күп Ганеша Ходае сыннарын алып баручы процессия артыннан бардым. Шәһәрнең һәрбер кварталында, тарафдарлары белән һәрбер гаиләсендә, һәрбер кечкенә почмагында дип әйтергә була, үз процессиясе булган, иң ярлылар гади паланкинда папье машедан ясалган кечкенә потны алып баралар ... Халык күпләп, яки бераз азрак җыелып, потны алып бара, кул чаба һәм куанычтан кычкыра, шул ук вакытта кечкенә оркестр уйный.  &lt;br&gt;
– Angelo de Gubernatis, ''Bombay Gazette'' (1886)&lt;ref&gt;{{cite book|author=Richard I. Cashman|title=The Myth of the Lokamanya Tilak and Mass Politics in Maharashtra |url=https://books.google.com/books?id=905gbgzGN1EC |year=1975|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-02407-6|page=76}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Robin Jeffrey|title=India: rebellion to republic, selected writings 1857 - 1990|url= https://books.google.com/books?id=-rcyAAAAIAAJ|authorlink =Robin Jeffrey| year= 1990|publisher= Stirling|isbn = 978-8120711075| pages= 40–41}}&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

Башкалар мәгълүматы буенча, мәсәлән, Каур буенча, фестиваль җәмәгать чарасы булып соңрак 1892 елда булып киткән, ул вакытта Бхаусахеб Лакшман Джаваль (шулай ук Бхау Рангари буларак мәгълүм) [[Пуне]]да беренче &quot;сарваджаник&quot; җәмәгать сынын урнаштырган.&lt;ref&gt;Kaur, R. (2003). Performative politics and the cultures of Hinduism: Public uses of religion in western India. Anthem Press, page 38- 48.&lt;/ref&gt; 1893 елда Һиндстан хөррият өчен көрәшүчесе Локманья Тилак үзенең [[Кесари]]газетында &quot;сарваджаник Ганеша утсав&quot; бәйрәм итүен мактаган һәм үзенең көчләрен ел саен өйдә үткәрелә торган фестивальне зур, яхшы оештырылган җәмәгать чарасына әверелдерүенә багышлаган.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Metcalf |first=Thomas R.|authorlink= |author2=Metcalf, Barbara Daly|title=A Concise History of India |publisher= |location=|isbn=0-521-63027-4}}, Metcalf and Metcalf, p. 150.&lt;/ref&gt; Тилак Ганешаның &quot;һәркем өчен Ходай&quot; буларак мөрәҗәгатен таныган,&lt;ref&gt;Momin, A. R., ''The Legacy Of G. S. Ghurye: A Centennial Festschrift'', p. 95.&lt;/ref&gt; һәм Роберт Браун буенча ул Ганеша Ходаен &quot;[[Брамин]]нар һәм [[Брамин]] булмаганнар арасындагы ара&quot;ны кечерәйтер өчен сайлаган.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Brown |first=Robert L. |title=Ganesh: Studies of an Asian God |year=1991 |publisher=State University of New York |location=Albany |isbn=0-7914-0657-1 |page=9}}&lt;/ref&gt;

Башка галимнәр фараз итүенчә Британия Империясе, 1870 елда фетнә җыеннарыннан куркып, Британия Һиндстанында 20-дән артык кеше җыелуга каршы закон чыгарган, ләкин Һиндстан Мөселман җәмәгате басымы астында Җомга догалары өчен мәсҗедкә җыелышларны рөхсәт иткән.&lt;ref name=&quot;Roy2005p178&quot;/&gt;&lt;ref name=courtright230/&gt;&lt;ref name=parvate96/&gt; Ул Ганешаның зур җәмәгать сурәтләрен [[Бомбей]]да урнаштыручыларның беренчесе булган.
{{Quote box
 |quote  = '''God Ganesha: political obstacle remover'''
&lt;poem&gt;
Why shouldn't we convert the large religious festivals
into mass political rallies?
&lt;/poem&gt;
 |source = —Lokmanya Tilak, ''Kesari'', 8 September 1896&lt;ref&gt;{{cite book|author=Richard I. Cashman|title=The Myth of the Lokamanya Tilak and Mass Politics in Maharashtra |url=https://books.google.com/books?id=905gbgzGN1EC |year=1975|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-02407-6|page=75 with footnote 1}}&lt;/ref&gt;
 |bgcolor=#FFE0BB
 |align  = right
}}
Ричард Кэшмен буенча, Тилак халыкны Ганеша Ходаена өндәгән һәм 1893 ел Бомбейда Һинду-Мөселман җәмәгать каршылыгыннан соң һәм Декан фетнәләре булган, һәм [[4-енче барон Джордж Харрис]] астындагы Британия Һиндстан Хөкүмәте Һинд дине тарафдарларына карата гаделсез булган.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Richard I. Cashman|title=The Myth of the Lokamanya Tilak and Mass Politics in Maharashtra |url=https://books.google.com/books?id=905gbgzGN1EC |year=1975|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-02407-6|pages=70–73}}&lt;/ref&gt; Тилак фаразы буенча, Ганешага табыну һәм процессияләр авыл һәм шәһәр Һиндстан халкы арасында популяр булган, 18-енче гасырда Барода, Гвалиор һәм Пунеда һәм Маратха төбәгендә иҗтимагый касталар һәм сыйныфлар арасында популяр булган.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Richard I. Cashman|title=The Myth of the Lokamanya Tilak and Mass Politics in Maharashtra |url=https://books.google.com/books?id=905gbgzGN1EC |year=1975|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-02407-6|pages=75–77}}&lt;/ref&gt; 1893 елда Тилак Ганеша Чатуртхины массакүләм җәмәгать чарасына һәм яшерен сәяси эшчәнлек, шигърият уку, уйнау, концертлар һәм халык биюләренә киңәйтергә ярдәм иткән.&lt;ref name=&quot;University of California press&quot;&gt;{{cite book|last1 = Cashman|first1 = Richard I.|title = The Myth of the Lokamanya Tilak and Mass Politics in Maharashtra|date = 1975|publisher = University of California Press|location = Berkeley and Los Angeles, California|isbn = 0-520-02407-9|pages = 75–91|url = https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=905gbgzGN1EC&amp;oi=fnd}}&lt;/ref&gt;

Гоада Ганеша Чатуртхи [[Кадамба]] чорына кадәр килә. [[Гоа Инквизициясе]] Һинд дине фестивален тыйган һәм Христиан диненә күчмәгән Һинд дине тарафдарларын эзәрлекләгән. Шулай да Һинд динен тотучы Гоалылар үзләренең динен тотуын дәвам иткән. Күп гаиләләр Ганешага &quot;патри&quot; формасында табыналар (Ганеша һәм башка Ходайларга табыну өчен яфраклар кулланыла). Кайбер гаиләләрдә Ганеша потларын яшерәләр, бу инквизиция заманнарыннан калган.&lt;ref name=goa1&gt;{{cite web|title=Of fervour &amp; Traditions|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Of-fervour-Traditions/articleshow/3420078.cms|website=http://timesofindia.indiatimes.com/|publisher=TOI|accessdate=23 August 2014}}&lt;/ref&gt;

== Бәйрәмне каршы алулы ==

[[File:Chitrashalagoa.jpg|thumbnail|200px|alt=Man painting a statue of Ganesha|Гоа, [[Маргао]]да бәйрәм өчен Ганеша сурәтен әзерләүче рәссам]]

Бәйрәм өчен әзерләнүләр күп айлар алдан башлана. Җирле [[Мандапа]] яки [[Пандал]]лар гадәттә җирле яшәүчеләр яки ширкәтләр тарафыннан акчага куела. Махараджада [[Мурти]]ны ясау гадәттә &quot;[[Падья пуджа]]&quot;дан башлана, бу Ганешаның табаннарына табыну. Муртилар &quot;пандал&quot;ларга бәйрәм көнендә яки аңа кадәр булган көндә китерелә. Пандаллар матур итеп бизәлгән һәм яктыртылган.

Өйдә, фестиваль әзерләнүенә [[Пуджа]] өчен әйберләр сатып алына. Ганеша мурти өйгә Ганеша Чатуртхи көнендә яки аңа кадәр көндә китерелә. Гаиләләр потны урнаштырганчы өйнең матур, чиста өлешен чәчәкләр белән бизиләр. Фестиваль көнендә, балчык &quot;[[мурти]]&quot;ны урнаштырганда көннең игелекле вакытында изге мантраларны һәм бхаджаннарны кертеп пуджаны үткәрәләр.

Изгеләштерү церемониясе вакытында, каһин [[Прана Пратиштха]]ны Ганешаны кунак буларак чакыру өчен үткәрә. Моннан соң 16 адым Шодашопачара ритуалы үткәрелә, аның вакытында потка [[пальма шикәре]], &quot;[[модак]]&quot;лар, &quot;[[дурва]]&quot; үләне һәм кызыл [[гибискус]] чәчәкләре тәкъдим ителә. Шулай ук [[Нарада Пурана]]дан Ганеша [[стотра]] (догасы) җырлана. Махараштрада һәм шулай ук Гоада, дуслар һәм гаилә белән [[Аарти]]лар үткәрелә гадәттә иртә белән һәм кичен.

=== Һиндстан ===

[[File:Lalbaugcha Raja on its way for viserjan.JPG|thumb|250px|Мумбаида иң мәшһүр [[Лалбаугча Раджа]].]]

Һиндстанда, [[Ганеша]] Чатуртхи беренче чиратта өйдә бәйрәм ителә яки [[Мадхья Прадеш]], [[Махараштра]], [[Гөҗәрат]] һәм [[Гоа]] һәм [[Карнатака]], [[Керала]], [[Андхра Прадеш]], [[Телангана]], [[Тамил Наду]] һәм Одишаның көнчыгыш штатларында җәмәгать тарафыннан бәйрәм ителә.

==== Өйдә ====
Махараштра өйләрендә гаиләләр бәйрәм вакытында табыну өчен кечкенә балчык сыннар урнаштыралар. Муртига иртән чәчәкләр, яшь үлән, [[гуҗия]] һәм [[модак]]лар (татлы әйберләр) биреп табыналар.&lt;ref name=goldstein82/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=What is the significance of 'durva' in Ganesh Poojan ? |url=http://www.sanatan.org/en/a/69_durva.html|website=http://www.sanatan.org/|accessdate=3 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Durva&gt;{{cite book|last1=Sharma|first1=Usha|title=Festivals In Indian Society (2 Vols. Set)|date=2008|publisher=Mittal publications|location=New Delhi|isbn=81-8324-113-1|page=144|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=Sqz4eWbAMSkC&amp;oi=fnd&amp;pg=PA143&amp;dq=ganesh+durva&amp;ots=vxicmBxPvY&amp;sig=1t0i4CSQgEvskfwOdnHJWbFbLEI#v=onepage&amp;q=%20durva&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; Табыну Ганешаны һәм башка Ходайларны һәм Изгеләрне хөрмәт итү өчен &quot;[[аарти]]&quot;ны җырлау белән бетә. Махараштрада 17-енче гасыр изгесе [[Самартх Рамдас]] уйлап чыгарган &quot;[[Суханакарта Духанакарта]]&quot; &quot;аарти&quot;сын җырлыйлар.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Shanbag|first1=Arun|title=Prarthana: A Book of Hindu Psalms|date=2007|publisher=Arun Shanbag|location=Arlington, MA|isbn=978-0-9790081-0-8|pages=163|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=try8sVpY_JYC&amp;oi=fnd&amp;pg=PR11&amp;dq=ganesh+aarti+sant+ramdas+sukhkarta&amp;ots=ngo1Gfu6OG&amp;sig=sLvMXcdPzUaejECp7kaT_iVjXWE#v=onepage&amp;q=ramdas&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;
Бәйрәмне төрле гаиләләрдә төрле вакытта бетерәләр. Өйдә бәйрәм итүләр {{frac|1|1|2}}, 3, 5, 7 яки 11 көннән соң бетә. Ул вакытта Мурти церемониаль рәвештә сулыкка китерелә (мәсәлән, күлгә, елгага яки диңгезгә) һәм шунда аны чумдыралар. Махараштрада, Ганешотсавка шулай ук башка фестивальләр керә, атап ук әйткәндә [[Тидж]] һәм Гаури фестивальләре.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pattanaik|first1=Devdutt|title=99 thoughts on Ganesha : [stories, symbols and rituals of India's beloved elephant-headed deity]|date=2011|publisher=Jaico Pub House|location=Mumbai|isbn=978-81-8495-152-3|page=61|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=Wh22qvzQuowC&amp;oi=fnd&amp;pg=PP9&amp;dq=gauri+ganpati+festival+marathi&amp;ots=U-uTBVkzqT&amp;sig=DHrfR9hOkncpSqkybq_WMurKBN4#v=onepage&amp;q=gauri&amp;f=false|accessdate=29 August 2016}}&lt;/ref&gt;

Гоада, Ганеша Чатуртхи [[Конкани теле]]ндә Чаватх буларак мәгълүм (яки Параб яки Парва) &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Goa, Daman and Diu (India). Directorate of Archives, Archaeology, and Museum|title=Purabhilekh-puratatva: Journal of the Directorate of Archives, Archaeology and Museum, Volume 2|publisher=The Directorate, 1984|location=Panaji-Goa|page=94|accessdate=23 August 2014}}&lt;/ref&gt; ул [[Бхадрапада]] [[ай календаре]] аеның өченче көнендә башлана. Бу көндә [[Парвати]] һәм Шивага ашаудан тыелучы хатыннар табыналар.&lt;ref name=&quot;GANESH CHATURTHI or CHOVOTH&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.goatourism.gov.in/festivals/hindu-festivals/184-ganesh-chaturthi-or-chovoth|title=GANESH CHATURTHI or CHOVOTH|last=|first=|date=|website=http://www.goatourism.gov.in|publisher=Government of Goa|ref=Goa|accessdate=23 August 2014|archivedate=2018-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180703162314/http://www.goatourism.gov.in/festivals/hindu-festivals/184-ganesh-chaturthi-or-chovoth}}&lt;/ref&gt; Ритуаллар вакытында [[гхумот]]лар, [[цимбал]]лар (ताळ(taal)) һәм [[пахавадж]] (Һиндстанның мичкә формасындагы, ике башлы барабаны) кебек музыка кораллары кулланыла.&lt;ref name=ghumat&gt;{{cite web|last1=Singbal |first1=Anwesha |title=Bringing the local beat back |url=http://www.thegoan.net/The-Great-Goan-Weekend/Kalaa/Bringing-the-local-beat-back/06095.html#.U_f_EvmSySo |website=http://www.thegoan.net/ |publisher=The Goan |accessdate=23 August 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140826120914/http://www.thegoan.net/The-Great-Goan-Weekend/Kalaa/Bringing-the-local-beat-back/06095.html |archivedate=26 August 2014 |df=dmy }}&lt;/ref&gt; Уңыш бәйрәме, Навьячи Панчам, киләсе көнгә бәйрәм ителә; басулардан (яки гыйбадәтханәләрдән) дөге алып киләләр һәм [[пуджа]] үткәрелә.&lt;ref name=&quot;GANESH CHATURTHI or CHOVOTH&quot;/&gt;

Карнатакада Ганеша Чатуртхига кадәр Гоури фестивале уза, һәм штат буенча кешеләр бер-берсенә алкышлар телиләр. [[Андхра Прадеш]]та өйләрдә балчыктан Ганеша Муртиларына (&quot;Матти Винаякуду&quot;) яки куркумадан Ганеша Муртиларына (&quot;Сиддхи Винаякуду&quot;) табыналар.

==== Җәмгыятьтә ====
[[File:Anant Chaturdashi.jpg|alt=Large statue of Ganesha on the water, surrounded by people|[[Мумбаи]]да Ганеша Висарджан|thumb|200px]]
[[File:Ganpati at Pune.JPG|thumb|alt=Head of a statue of Ganesha|[[Пуне]]да Ганапати сыны|200px]]
Фестивальне җәмәгатьтә киң бәйрәм итәләр, аларны яшь кешеләр төркемнәре, күршеләр яки эшмәкәрләр төркемнәре оештыра. Җәмәгать фестивале өчен акча ассоциация әгъзаларыннан, ширкәтләрдән җыела.&lt;ref&gt;Courtright, P. B. (1988). The Ganesh Festival in Maharashtra: Some Observations. The Experience of Hinduism: Essays on Religion in Maharashtra, 84–86.&lt;/ref&gt; Ганеша һәм аның юлдашлары сыннары вакытлы мандаплар яки пандаллар буларак билгеле сыену урыннарында урнаштырыла. Фестивальләргә җырлау, театр һәм оркестр уйнату кебек мәдәни чараланы керә һәм шулай ук җәмәгать гамәлләре, мәсәлән, бушлай медицина тикшерүләре, кан бирү урыннары һәм ярлыларга хәер бирелә. Ганеша Чатуртхи үзенең дини аспектына өстәп [[Мумбаи]], [[Сурат]], [[Пуне]], [[Хәйдәрабад]], [[Бангалор]] һәм [[Ченнай]]да әһәмиятле икътисади эшчәнлек булып тора. Күп җырчылар, ширкәтләр һәм эшмәкәрләр башлаучы җырчылар өчен сәхнә булган фестивальдән күп акча җыялар.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kolhapur Muslims mark Ganesha festival with Hindu brothers in mosque|url=http://www.oneindia.com/2010/09/18/kolhapurmuslims-mark-ganesha-festival-with-hindubrothers.html|publisher=Oneindia|accessdate=9 September 2015|archivedate=2018-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180914022837/https://www.oneindia.com/2010/09/18/kolhapurmuslims-mark-ganesha-festival-with-hindubrothers.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tv9 Gujarat – Hindu-Muslim celebrates Ganesh Chaturthi together, Ahmedabad|publisher=TV9 (Gujarati)|accessdate=9 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hindu, Muslim families celebrate Ganesh Puja|url=http://indiatoday.intoday.in/story/Hindu,+Muslim+families+celebrate+Ganesh+Puja/1/58262.html|accessdate=9 September 2015|agency=Headlines Today|publisher=India Today|date=24 August 2009}}&lt;/ref&gt;

Потларны шулай ук {{comment|һинд чикләвекләреннән|кокос}} һәм башка органик продуктлардан ясыйлар. Аларга шулай берничә көн [[пандал]]ларда табыналар һәм шулай ук киләсе якшәмбе көнне [[Бенгалия Култыгы]]нда чумылдыралар. [[Керала]]да фестиваль шулай ук &quot;Ламбудхара Пираналу&quot; буларак мәгълүм, ул [[Чингам]] аена туры килә.&lt;ref&gt;http://www.ganeshchaturthigifts.com/ganesh-chaturthi-pooja.html{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[Тхируванантапурам]]да процессия Пажавангати Ганапати Гыйбадәтханәсеннән [[Шанкумугхам Пляжы]]на органик продуктларыннан һәм сөттән ясалган биек Ганеша сыннары белән бара һәм аннан соң аны суга маналар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ganeshotsavam.org/ |title=Archived copy |accessdate=2015-09-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925144518/http://www.ganeshotsavam.org/ |archivedate=25 September 2015 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;

=== Башка илләрдә ===

Ганеша Чатуртхины [[Берләшкән Корольлек]]тә анда яшәүче [[Британия Һинд дине]] тарафдарлары бәйрәм итәләр. [[Саутэнд-он-Си]]да [[Гөҗәрати]] кешеләре төркеме оештырган башка чарада 18 000 тугъры килгән.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.southendstandard.co.uk/news/southend/4573277|title=Thousands turn out for Hindu Festival at Shoebury East Beach|last=|first=|date=1 September 2009|website=Southend Standard|publisher=|access-date=25 September 2015|quote=It is thought as many as 18,000 people attended from across Essex, Kent, Middlesex, [[London]], the Midlands and even India.}}{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Ел саен бәйрәм итүләр шулай ук [[Ливерпуль]]дә [[Мерсей Елгасы]]нда була.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/merseyside/7615595.stm|title=BBC NEWS – UK – England – Merseyside – River marks religious ceremony|work=bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.liverpooldailypost.co.uk/liverpool-news/regional-news/2010/09/23/river-mersey-festival-to-celebration-hindus-birthday-of-lord-ganesh-92534-27325616/|title=Liverpool Echo: Latest Liverpool and Merseyside news, sports and what's on|work=liverpoolecho}}&lt;/ref&gt;

Филадельфия Ганеша Фестивале Төньяк Америкада иң популяр Ганеша Чатуртхи Бәйрәмнәрнең берсе,&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.business-standard.com/article/beyond-business/non-resident-gods-110091100082_1.html | title=Non-resident gods | work=Business Standard | date=11 September 2010 | accessdate=14 October 2015 |author1=Kalyana Ramanathan |author2=Indira Kannan }}&lt;/ref&gt; шулай ук ул Канадада, Маврикийда, Малайзиядә һәм Сингапурда бәйрәм ителә. Маврикийда ул 1896 елдан бирле бәйрәм ителә һәм Маврикий хөкүмәте аны җәмәгать бәйрәме иткән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aglobalworld.com/holidays-around-the-world/mauritius-ganesh-chaturthi/|title=Mauritius takes the day off for Ganesh Chaturthi|website=aglobalworld.com|access-date=2017-05-29|accessdate=2018-03-05|archivedate=2017-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171205043554/http://aglobalworld.com/holidays-around-the-world/mauritius-ganesh-chaturthi/}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.co.in/books?id=QFzcGV9FlxgC&amp;pg=PA153&amp;dq=ganesh+chaturthi+Mauritius+public+holiday&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDIQ6AEwAWoVChMI8MzjldjByAIVgXGOCh2GzA4y#v=onepage&amp;q=ganesh%20chaturthi%20Mauritius%20public%20holiday&amp;f=false | title=Little India: Diaspora, Time, and Ethnolinguistic Belonging in Hindu Mauritius | publisher=University of California Press | author=Patrick Eisenlohr | year=2006 | pages=153 | isbn=9780520248793 |accessdate=14 October 2015}}&lt;/ref&gt; Малайзиядә һәм Сингапурда фестиваль күп-санлы Һинду азчылыгы булуына күрә Винаягар Чатуртхи буларак мәгълүм.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.themalaysiantimes.com.my/hindus-celebrate-vinayagar-chathurthi/ | title=Hindus celebrate Vinayagar Chathurthi | work=The Malaysian Times | date=9 September 2013 | accessdate=14 October 2015 | archivedate=2017-08-29 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829032448/http://www.themalaysiantimes.com.my/hindus-celebrate-vinayagar-chathurthi/ }}&lt;/ref&gt;

[[Метрополия Франция]]дә Ганеша Чатуртхи төп Һинд дине дини фестивале булып тора. Континенталь Франциядә Ганешага багышланган беренче Һинд дине гыйбадәтханәсе 1985 елда ачылган һәм беренче процессия 1995 елда булган. {{Citation needed|reason=Your explanation here|date=August 2017}}. Шуннан соң, ел саен, Парижда Ля Шапель Кварталында меңнәрчә дини сәфәр кылучылар һәм караучыларның процессиясе уза. Оешма күбесенчә [[Шри Ланка]] чыгышлы Тамил Һинд дине тарафдарлары һәм азрак дәрәҗәдә [[Маврикий]]дан килгән Һинди телендә сөйләшүче Һинд дине тарафдарлары тарафыннан үткәрелә.

== Ризыклар ==
 {{multiple image
 | footer = Татлы чумарлар - Модака Ганеша Чатуртхида традицион рәвештә тәкъдим ителә торган ризыклар. Сулда: чи эченә салганнар белән, Уңда: пешерелгән.
 | image1 = Ukadiche Modak, full and split.jpg
 | width1 = 200
 | image2 = Modaks - 01.JPG
 | width2 = 150
 }}
Фестиваль вакытында төп татлы ризык булып ''[[модак]]'' тора ([[Маратхи]] һәм [[Конкани]] телендә ''modak'', [[Телугу]] телендә ''modakam'' яки ''kudumu'', [[Каннада]] телендә ''modaka'' яки ''kadubu'', [[Малаялам]] телендә ''kozhakatta'' яки ''modakkam'' [[Тамил теле]]ндә ''kozhukattai'' яки ''modagam''. ''Modak'' ул дөге яки бодай оныннан ясалган чумар, эченә туралган {{comment|һинд чикләвеге|кокос}}, пальма шикәре, киптерелгән җимешләр һәм башка тәмләткечләр салалар. Башка популяр татлы ризык булып ''karanji'' тора (яки [[Каннада]] телендә ''karjikai''), ул составы буенча ''modak''ка охшаш ләкин ярымтүгәрәк формасында. Бу татлы ризык Гоада &quot;Неври&quot; дип атала.&lt;ref name=goa&gt;{{cite web|title=Ganesh Chaturthi festival fervour grips Goa|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/ganesh-chaturthi-festival-fervour-grips-goa/|website=http://indianexpress.com/|publisher=PTI|accessdate=27 November 2015}}&lt;/ref&gt;

[[Андхра Прадеш]]та һәм [[Телангана]]да ''modak'', ''laddu'', ''vundrallu'' (пешерелгән, эре кисәкләп вакландырылган дөге оныннан шарлар), ''panakam'' (пальма шикәре, кара борыч һәм кардамон тәмле эчемлек), ''vadapappu'' (суда тотылган [[Мунг ногыт борчаклары]]) һәм ''чаливиди'' (пешерелгән дөге оныннан һәм пальма шикәреннән катнашма) ризыкларын Ганешага тәкъдим итәләр. Бу тәкъдим итүләр &quot;[[найведья]]&quot; буларак мәгълүм һәм &quot;modak&quot; салынган тәлинкәдә гадәттә 21 данә татлы әйбер була. Гоада ''modak'' һәм [[idli]] (''[[Sanna]]'') ризыклары популяр.&lt;ref name=sanna&gt;{{cite book|title=Gazetteer of the Union Territory Goa, Daman and Diu: district gazetteer, Volume 1|year=1979|publisher=Goa, Daman and Diu (India). Gazetteer Dept|page=258}}&lt;/ref&gt;

Панчакаджджая бәйрәм вакытында [[Карнатака]]ның өлешләрендә Ходай Ганешага тәкъдим ителә. Ул киптерелгән {{comment|һинд чикләвеге|кокос}}, кыздырылган Бенгалия грам порошогы, шикәр, ги һәм сезам катнашмасы. Панчакаджджаяның төрле вариантлары ясала. Кыздырылган Бенгалия грамы, яшел грам, кыздырылган чана дал (путани) яки авал кулланылырга мөмкин.&lt;ref&gt;Ferro-Luzzi, G.E., 1977. The logic of South Indian food offerings. Anthropos, (H. 3./4), pp.529-556.&lt;/ref&gt;

== Әйләнә-тирә мохиткә тәэсире ==
Мадрас Югары Мәхкәмәсе 2004 елда Ганешаны суга чумылдыру законсыз дип карар чыгарган, чөнки алар уйлавынча химикатлар суны пычраталар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3638860.stm|title=BBC NEWS – South Asia – Ganesha immersions ruled unlawful|work=bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;  Гоада гипс Ганеша сыннарын сату тыелган һәм бәйрәм итүчеләр традицион кәсепчеләр ясаган сыннарны сатып алалар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/goa-bans-plaster-of-paris-ganesha-idols/article5070472.ece|title=Goa bans plaster of Paris Ganesha idols|author=Special Correspondent|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; Хәйдәрабадта традицион балчык Ганеша сыннарын ясауны торгызалар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.chakranews.com/the-environmentally-friendly-ganesh/1683|title=The Environmentally Friendly Ganesh|author=Editor|work=chakranews.com|accessdate=2018-03-05|archivedate=2018-09-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180913184950/http://www.chakranews.com/the-environmentally-friendly-ganesh/1683}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2006/08/11/stories/2006081121960300.htm|title=Ganesha immersion: temple's awareness campaign finds many takers|work=The Hindu|accessdate=2018-03-05|archivedate=2006-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060813091418/http://www.hindu.com/2006/08/11/stories/2006081121960300.htm}}&lt;/ref&gt;

Әйләнә-тирә турында борчылулар булганга күрә, күп гаиләләр сулыкларга бармыйча балчык сыннарын өйдә су мичкәсендә эретәләр. Берничә көннән соң, балчыкны өй бакчасында тараталар. Кайбер шәһәрләрдә җәмәгать, экодустанә сынны чумылдыру процессы кулланыла.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Zha|first=Bagish K.|title=Eco-friendly 'Ganesh Visarjan' save water and soil from getting polluted in Indore|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/pollution/Eco-friendly-Ganesh-Visarjan-save-water-and-soil-from-getting-polluted-in-Indore/articleshow/22808957.cms|accessdate=12 February 2014|newspaper=The Times of India|date=20 September 2013}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; heights=&quot;100&quot; widths=&quot;150&quot;&gt;
File:Ganesh spgya 2009.jpg|Хәйдәрабадта җәмәгать пандалында Ганеша сыны
File:Clay Ganesh Murti, Ganesh Chaturthi.JPG|Фестиваль вакытында өйдә Ганеша сыны
Lalbaug_cha_raja.jpg|[[Мумбаи]]да процессия
File:Guruji Talim Mandal.JPG|[[Пуне]]да процессия
Ganesh visarjan surat 2009.jpg|[[Сурат]]та процессия
File:Foreshore-Ganesh.jpg|[[Ченнай]], диңгезгә чумылдыру
File:Immersion-de-Ganesh.jpg|[[Бангалор]]да сынны чумылдыру
&lt;/gallery&gt;

{{Навигация
|Портал=Индуизм}}

== Шулай ук карагыз ==
* [[Филләрнең мәдәни сурәтләре]]
* [[Дурга Пуджа]]
* [[Көнбатыш Бенгалиядә Дурга пуджа]]
* [[Суратх]]
* [[Гарх Джунглилары]]
* [[Мантрапушпанджали]]
* [[Ганеша Джаянти]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

===Әдәбият===
* John A., Ganapati: Song of the Self, 1995, State University of New York Press  
* Michael, S. M., The Origin of the Ganapati Cult, journal=Asian Folklore Studies, volume=42,year=1983
{{Навигация
|Портал=Индуизм}}
{{сайланган мәкалә}}

[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Ганапатья]]
[[Төркем:Дини бәйрәмнәр]]
[[Төркем:Һинд дине бәйрәмнәре]]</text>
      <sha1>4q9z8w3rdkfc35w2v7j2aradd26hhek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бөекбританиядә Һинд дине</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203074</id>
    <revision>
      <id>5839951</id>
      <parentid>5838784</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37024" sha1="p15je3wn9r2ff37o9nahll5l4x32bqz" xml:space="preserve">{{УК}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Тарихи Һинд дине халкы
|-
! '''Ел'''
! '''Сан'''
|-
| '''1961'''
| '''30 000'''
|-
| '''1971'''
| '''138 000'''
|-
| '''1981'''
| '''278 000'''
|-
| '''1991'''
| '''397 000'''
|-
| '''2001'''
| '''558 810'''
|-
| '''2011'''
| '''835 394'''	
|}

''Берләшкән Корольлектә төбәкләр буенча Һинд дине турында мәгълүмат карау өчен: [[Англиядә Һинд дине]], [[Шотландиядә Һинд дине]], [[Уэльста Һинд дине]] һәм [[Төньяк Ирландиядә Һинд дине]] '' бүлекләрен карагыз.

[[Һинд дине]] Берләшкән Корольлектә 19-ынчы гасырдан бирле бар, чөнки вакытында Һиндстан [[Британия Империясе]]нең өлеше булган. Англия һәм Уэльс 2011 ел халык санын алу буенча, 817 000 яшәүче (1.5%) үзләрен Һинд дине тарафдарлары дип атаган.&lt;ref name=census2011uk&gt;{{cite web|last1=UK Government|title=Religion in England and Wales 2011|url=http://www.ons.gov.uk/ons/search/index.html?pageSize=50&amp;sortBy=none&amp;sortDirection=none&amp;newquery=hindu|publisher=Office of National Statistics (11 December 2012)|accessdate=September 7, 2014}}&lt;/ref&gt;

Һинд дине тарафдарлары Берләшкән Корольлектә 2011 ел Берләшкән Корольлектә халык санын алу буенча сан буенча дүртенче дини төркем булган, Христианлыктан (59%), Динсезләрдән (25%), һәм Исламнан (5%) соң.&lt;ref name=census2011uk/&gt; Көньяк Азия чыгышлы кешеләр арасында, Берләшкән Корольлектә Һинд дине тарафдарлары (27%) Көньяк Азия мөселманнарыннан соң (57%) зурлык буенча икенче төркем һәм алар Көньяк Азия Сикхларыннан (14%) күбрәк (2011 ел Берләшкән Корольлек Халык санын алу).&lt;ref name=&quot;EW Census 2011&quot;/&gt;

Берләшкән Корольлектә 2001 елда 101 Һинд дине гыйбадәтханәсе булган, моны 2001 елда 614 Мөселман мәсҗеде һәм 193 Сикх гыйбадәтханәсе белән чагыштырып була.&lt;ref&gt;R. Gale and C. Peach, ''Muslims, Hindus, and Sikhs in the New Religious Landscape of England'', Geographical Review, 93/4 (2003), pp. 469-490&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Ел'''
! '''Процент'''
! '''Артыш'''
|-
| '''1971'''
| '''0.25%'''
|
|-
| '''1981'''
| '''0.49%'''
| style=&quot;background: lightgreen&quot; | '''+0.24%'''	 
|-
| '''1991'''
| '''0.69%'''
| style=&quot;background: lightgreen&quot; | '''+0.20%'''	
|-
| '''2001'''
| '''0.95%'''
| style=&quot;background: lightgreen&quot; | '''+0.26%'''	 
|-
| '''2011'''
| '''1.32%'''
| style=&quot;background: lightgreen&quot; | '''+0.37%'''	 	
|}

==Британия Һинд дине тарафдарлары==
Британия Һинд дине халкына турыдан-туры Һиндстан суб-кыйтгасыннан килгәннәр, башка илләргә күчеп соңрак Берләшкән Корольлектә яши башлаган Һинд дине тарафдарларының токымнары һәм Берләшкән Корольлектә туган һәм үскән кешеләр. Берләшкән Корольлектә өченче яки дүртенче буын Һинд дине тарафдарларын очрату гадәти хәл.
Берләшкән Корольлеккә Һинд дине тарафдарларының өч төп дулкыны булган һәм иң күп санлы Һинд дине миграциясе II Бөтендөнья Сугышыннан соң булган.&lt;ref name=sfhindu&gt;{{cite book | last=Fredman | first=Sandra | title=Discrimination law | publisher=Oxford University Press | location=Oxford England New York | year=2011 | isbn=978-0-19-958442-0 | page=81}}&lt;/ref&gt; Беренче дулкын 1947 елда Британиянең бәйсезлеге һәм бүленүе вакытында булган. Шулай ук, 1960 еллар башында Консерватор Сәламәтлек Саклау Министры Рт Хон Енох Пауэлл Һиндстан суб-кыйтгасыннан күп докторлар рекрутлаган.&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/bbc/8128957/Enoch-Powell-was-not-an-out-and-out-racist.html 'Enoch Powell was not an out-and-out racist']&lt;/ref&gt; Икенче дулкын 1970-енче елларда булган, күбесенчә Көнчыгыш Африкадан, бигрәк тә [[Уганда]]дан Азиялеләрне куудан соң.&lt;ref name=sfhindu/&gt;&lt;ref&gt;http://www.ibtimes.com/uganda-legacy-idi-amins-expulsion-asians-1972-214289&lt;/ref&gt; Соңрак, җәмәгатьләргә [[Гайяна]]дан, [[Тринидад һәм Тобаго]]дан, [[Маврикий]]дан һәм [[Фиджи]]дан кешеләр килгәннәр. Миграциянең соңгы дулкыны 1990 елларда булган, бу Берләшкән Корольлекнең иммиграция сәясәте булган, Берләшкән Корольлектә укырга һәм иммиграцияләргә җиңел булып киткән. Бу дулкын вакытында шулай ук Шри Ланкадан Тамил качаклары һәм Һиндстаннан табибларны һәм программа тәэминаты инженерларын кертеп һөнәр ияләре кергән.&lt;ref name=sfhindu/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Берләшкән Корольлектә &lt;br&gt; Дин буенча халык агымнары&lt;ref name=census2011uk/&gt;&lt;ref name=gp2003/&gt;
|-
| Year || style=&quot;background: orange&quot; | '''Һинд дине тарафдарлары''' || style=&quot;background: green&quot; | Мөселманнар || style=&quot;background: yellow&quot; | Сикхлар
|-
| 1961 || 30,000 || 50,000 || 16,000
|-
| 1971 || 138,000 || 226,000 || 72,000
|-
| 1981 || 278,000 || 553,000 || 144,000
|-
| 1991 || 397,000 || 950,000 || 206,000
|-
| 2001 || 558,810 || 1,600,000 || 340,000
|-
| 2011 || 835,394 || 2,707,000 || 423,000
|}
Англиядә һәм Уэльста чагыштыру саннары төшенчәләрендә сөйләшкәндә, 2011 ел халык санын алу буенча, 806 000-ле Һинд дине халкы зурлык буенча икенче төркем, алар 1 628 000 Көньяк Азия мөселманнарыннан соң килә.&lt;ref name=&quot;EW Census 2011&quot;&gt;{{cite web|title=2011 Census: KS209EW Religion, local authorities in England and Wales (Excel sheet 270Kb)|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks209ew.xls|publisher=Office for National Statistics|accessdate=7 July 2014|format=xls|archivedate=2013-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130126035854/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks209ew.xls}}&lt;/ref&gt; Бу 1991 ел халык санын алуга караганда үсешне чагылдыра, ул вакытта Англиядә һәм Уэльста Һинд дине халкы саны 397 000 булган, моны 703 000 Көньяк Азия Мөселманы һәм 206 000 Көньяк Азия Сикхы чагыштырырга була.&lt;ref name=gp2003&gt;R. Gale and C. Peach, Muslims, Hindus, and Sikhs in the New Religious Landscape of England, Geographical Review, 93/4 (2003), pp. 469-490&lt;/ref&gt;

2011 ел халык санын алу буенча, Берләшкән Корольлектә яшәүче 817 000 Һинд дине тарафдарларының яртысы диярлек [[Лондон]] метрополия өлкәсе резидентлары булган.&lt;ref&gt;[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=956 Minority religions mainly in London]. National Statistics. Accessed 3 May 2015.&lt;/ref&gt; Барлык буын Британия Һинд дине тарафдарларының якынча 300 000-е Берләшкән Корольлектә туган булган.&lt;ref name=&quot;sfhindu&quot;/&gt;

Берләшкән Корольлекнең Һинд дине халкы күбесенчә шәһәр халкы һәм һөнәри һәм менеджер позицияләрендә күп.&lt;ref name=rb6&gt;Robert Berkeley, [http://www.runnymedetrust.org/uploads/publications/pdfs/ConnectingBritishHindus-2006.pdf Connecting British Hindus - An enquiry into the identity and public policy engagement of British Hindus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414230058/http://www.runnymedetrust.org/uploads/publications/pdfs/ConnectingBritishHindus-2006.pdf |date=2016-04-14 }} Runnymede Trust, Hindu Forum of Britain (2006)&lt;/ref&gt; Гомуми халыкка караганда Һинду ир кешеләре күбрәк сәүдәгәрләр булып китә, һәм Һинд дине ир кешеләрнең дә, хатыннарның да гомуми халыкка караганда югары белемлеләр күбрәк.&lt;ref name=rb6/&gt; Берләшкән Корольлекнең Милли Статистика Офисы буенча, Британиядә барлык этник азчылыклардан 2011 елда Британия Һинд дине тарафдарларының иң югары икътисади эшчәнлек дәрәҗәсе иде,&lt;ref&gt;[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171776_310454.pdf Full story: What does the Census tell us about religion in 2011?] Office of National Statistics, UK Government (May 2013)&lt;/ref&gt; һәм 2006 елда урта [[нетто]] керемнәре 206 000 Британия фунты иде, моны Британия Христианнары өчен урта нетто 223 000 Британия фунты белән чагыштырырга була.&lt;ref&gt;Karen Rowlingson, [http://www.birmingham.ac.uk/Documents/research/SocialSciences/Key-Facts-Background-Paper-BPCIV.pdf Policy Commission on the Distribution of Wealth]  University of Birmingham (2012)&lt;/ref&gt; 20-ел период дәвамында Британия Һинд дине тарафдарларының ярлылык дәрәҗәсе өченче иң түбән булган (Британия Христианнарыннан һәм Британия Яһүдләреннән соң),&lt;ref&gt;Anthony Heath and Yaojun Li (2015), [http://csi.nuff.ox.ac.uk/wp-content/uploads/2015/03/religion-and-poverty-working-paper.pdf Review of the relationship between religion and poverty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150505063032/http://csi.nuff.ox.ac.uk/wp-content/uploads/2015/03/religion-and-poverty-working-paper.pdf |date=2015-05-05 }}, Nuffield College, Oxford and University of Manchester&lt;/ref&gt; һәм 0,5%-та иң түбән арест, мәхкәмәгә тартылу яки төрмәгә ябылу дәрәҗәсе (Британия яһүдләреннән соң - 0,3%), бу Берләшкән Корольлегенең Юстиция Министрлыгы күзәтеп барган барлык этник төркемнәр арасында.&lt;ref&gt;Gavin Berman &amp; Aliyah Dar (July 2013), [http://www.parliament.uk/briefing-papers/sn04334.pdf Prison Population Statistics] 1991-2012, Social and General Statistics, Ministry of Justice, ONS, UK Government&lt;/ref&gt;

==Гыйбадәтханәләр һәм Оешмалар==
{{multiple image
 | direction = vertical
 | align = left
 | width = 220
 | footer = Англиядә иң зур [[Һинд дине гыйбадәтханәсе]], төньяк-көнбатыш Лондонда.
 | image1 = Neasden Temple, London.jpg
 | image2 = Neasden Hindu Temple - geograph.org.uk - 16040.jpg
 }}
Дерби Университеты игъланы буенча Берләшкән Корольлектә Һинд дине тарафдарлары арасында шактый лингвистик һәм [[теософик]] аермалар бар, гәрчә аларның уртак Һинд диненең ышанулары, ритуаллары һәм фестивальләре булса да.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Weller | first=Paul | title=Religious diversity in the UK : contours and issues | publisher=Continuum | location=London u.a | year=2008 | isbn=978-0-8264-9898-4}}&lt;/ref&gt; Берләшкән Корольлекнең Милли Һинд дине Гыйбадәтханәләре Шурасы һәм Һинду Шурасы милли зонтик оешмалар арасында. Берләшкән Корольлектә җәмәгать чараларын һәм иҗтимагый эшләрен оештыра торган төбәк оешмалары бар, мәсәлән, Бирмингемның Һинду Шурасы.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Weller | first=Paul | title=Religions in the UK 2007-2010 | publisher=Multi-Faith Centre at the University of Derby | location=Derby | year=2011 | isbn=978-0-901437-30-3}}&lt;/ref&gt;

Бөтен Берләшкән Корольлектә эшләүче оешмаларга Берләшкән Корольлекнең Һинду Гыйбадәтханәләрнең Милли Шурасы керә, ул иң иске бөтен Берләшкән Корольлектә эшли торган оешма. Аңа 300 [[Һинд дине гыйбадәтханәсе]] һәм Һинду Дине Оешмасы керә.&lt;ref&gt;[http://www.nchtuk.org] National Council of Hindu Temples UK, accessed 3 August 2009&lt;/ref&gt; [[Берләшкән Корольлекнең Һинду Шурасы]] төрле [[Һинду деноминация]]нең 400 кушылган мәдәни һәм дини оешмасының вәкиле булып тора, боларга гыйбадәтханәләр һәм якынча 300 әгъза оешмасы белән [[Британиянең Һинду Форумы]] керә.&lt;ref&gt;[http://hinducouncil.net/index.php/about-us/affiliate-members Affiliates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130212070705/http://www.hinducouncil.net/index.php/about-us/affiliate-members |date=2013-02-12 }} Hindu Council UK, accessed 4 August 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hfb.org.uk/Default.aspx?sID=18&amp;lID=0 About us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180520054616/http://www.hfb.org.uk/Default.aspx?sID=18&amp;lID=0 |date=2018-05-20 }} About us, accessed 12 December 2008&lt;/ref&gt;

Берләшкән Корольлектә 2012 елда 150 Һинд дине Гыйбадәтханәсе бар.&lt;ref&gt;[http://www.nchtuk.org/index.php/extensions/hindu-temples-in-the-uk LIST OF HINDU TEMPLES IN THE UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180520055011/http://www.nchtuk.org/index.php/extensions/hindu-temples-in-the-uk |date=2018-05-20 }} National Council of Hindu Temples (UK), accessed 3 May 2015&lt;/ref&gt; Лондон даирәсендә генә 30 гыйбадәтханә булган.&lt;ref&gt;[http://allhindutemples.com/?multi_city=London] 30 Temples in the London area&lt;/ref&gt; Слоу Һинду Гыйбадәтханәсе Слоу Һинду Мәдәни Җәмгыяте тарафыннан төзелгән булган - формаль рәвештә 1981 елда ачылган булган - ул Британия утрауларында максатлы рәвештә төзелгән беренче Һинд дине гыйбадәтханәсе булган. Шулай да Берләшкән Корольлектә беренче Һинд дине гыйбадәтханәсе 1920-енче еллар ахырында Лондонда Эрлс Сарай Яны тирәсендә төзелгән булган һәм якынча дүрт ел эшләгән.&lt;ref&gt;Bimal Krishnadas (edited by), Directory of Hindu Temples in the UK, 2004-2006, page 7, published by the National Council of Hindu Trmples (UK), Leicester.&lt;/ref&gt;

Берләшкән Корольлектә күп Һинду оешмалары бар, шулар арасында [[Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте (International Society for Krishna Consciousness)]] (ISKCON), (Зур Лондонда) [[Нисден]]да [[BAPS Сваминараян]], [[Чинмая Миссиясе]], [[Рамакришна Миссиясе]] һәм [[Сатья Саи Баба Оешмасы]] һәрберсенең күпсанлы тарафдарлары бар. Һинду белем бирү оешмасы SHYAM [[Бхагавад Гита]]ны, [[Рамаяна]]ны, [[Шримад Бхагаватам]], [[Ведалар]]ны һәм [[Упанишада]]ларны өйрәтә.&lt;ref&gt;[http://www.gitaclass.org]&lt;/ref&gt;  Берләшкән Корольлектә иң популяр ышануларга Веданта монизм, Веданта монотеистик һәм төрле сампрадаялар керә.&lt;ref&gt;Paul Weller, [http://www2.derby.ac.uk/multifaith-new/hinduism/51-a-short-introduction-to-hinduism Hindu Origins and Key Organisations in the UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150716055719/http://www2.derby.ac.uk/multifaith-new/hinduism/51-a-short-introduction-to-hinduism |date=2015-07-16 }} University of Derby, United Kingdom&lt;/ref&gt; Берләшкән Корольлекнең 1%-тан азрагы үзләрен Илаһи Тормыш Җәмгыяте, Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте һәм башка оешмалар тарафдарлары дип игълан итә.&lt;ref&gt;Paul Weller, [http://www2.derby.ac.uk/multifaith-new/other-faiths/77-some-other-religious-groups-in-the-uk-key-information- Some ‘Other’ Religious Groups in the UK: Key Information]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} University of Derby, United Kingdom&lt;/ref&gt;

==Фестивальләр һәм җәмәгать чаралары==
[[File:United Kingdom Leicester Belgrave Rd Diwali Lights 2006.jpg|thumb|[[Лестер]]да, Берләшкән Корольлектә Дивали декорацияләре.&lt;ref name=bbcd&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leicestershire-24796541 Leicester Diwali celebrations draw large crowds] BBC News (3 November 2013)&lt;/ref&gt;]]
Берләшкән Корольлектә Һиндулар төп фестивальләрне бәйрәм итәләр, мәсәлән, [[Дивали]] Бәйрәмен.&lt;ref name=bbcd/&gt; Өйләр һәм кибетләр бәйрәм утлары һәм [[ладду]] һәм [[барфи]] кебек татлы бүләкләр белән бизәлә. Биюләр һәм кичәләр кебек җәмәгать чараларында Һинд дине тарафдарлары һәм Һинд дине тарафдарлары булмаганнар бергә катнашалар. [[Лестер]]да ел саен Һиндстаннан тыш иң зур Дивали бәйрәме үткәрелә.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.leicester.gov.uk/diwali/|title=Diwali – The Festival of Light|work=Leicester City Council|accessdate=2018-04-02|archivedate=2013-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130401061333/http://www.leicester.gov.uk/diwali/}}&lt;/ref&gt;

Дивали Бәйрәме киңрәк Британия җәмәгате тарафыннан бәйрәм ителә башлады.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Roy|first=Amit|title=Dazzle at downing, colour at commons|url=http://www.mid-day.com/news/2011/oct/251011-Dazzle-at-downing-colour-at-commons.htm|accessdate=3 November 2013|newspaper=Mumbai Miday|date=25 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104191637/http://www.mid-day.com/news/2011/oct/251011-Dazzle-at-downing-colour-at-commons.htm |date=2013-11-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Transcript of the Prime Minister's Diwali reception speech|url=https://www.gov.uk/government/speeches/transcript-of-the-prime-ministers-diwali-reception-speech|work=Gov.UK|publisher=Government of the United Kingdom|accessdate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; [[Принц Чарльз]] Дивали бәйрәменә Берләшкән Корольлекнең иң мәшһүрләрдән Һинду гыйбадәтханәсенә - [[Нисден]]да Сваминараян Гыйбадәтханәсенә барган.&lt;ref&gt;{{cite news|last=PTI|title=Prince Charles, Camilla celebrate Diwali in UK|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-10/uk/27962079_1_royal-couple-diwali-celebrations-temple|accessdate=3 November 2013|newspaper=Times of India|date=10 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104183044/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-10/uk/27962079_1_royal-couple-diwali-celebrations-temple |date=2013-11-04 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-10/uk/27962079_1_royal-couple-diwali-celebrations-temple |access-date=2018-04-02 |archive-date=2013-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104183044/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-10/uk/27962079_1_royal-couple-diwali-celebrations-temple |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Their Royal Highnesses The Prince of Wales and The Duchess of Cornwall Celebrate Diwali at BAPS Shri Swaminarayan Mandir, London|url=http://www.mandir.org/news&amp;events/2007/11/trhvisit/index.htm|work=www.mandir.org|publisher=BAPS Swaminarayan Sanstha|accessdate=3 November 2013|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114112622/http://www.mandir.org/news%26events/2007/11/trhvisit/index.htm|archivedate=14 November 2012|df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Thompson|first=Jessica Cargill|title=Seven wonders of London: BAPS Shri Swaminarayan Hindu Mandir|url=http://www.timeout.com/london/things-to-do/seven-wonders-of-london-baps-shri-swaminarayan-hindu-mandir|work=Time Out London|publisher=Time Out Group|accessdate=3 November 2013|archivedate=2014-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140314003716/http://www.timeout.com/london/things-to-do/seven-wonders-of-london-baps-shri-swaminarayan-hindu-mandir}}&lt;/ref&gt; 2013 елда, премьер-министр [[Дэвид Кэмерон]] һәм аның хатыны Һинду Яңа Елын билгели торган [[Аннакут]] һәм Дивали бәйрәмнәрендә [[Нисденда Сваминараян Гыйбадәтханәсе]]ндә меңнәргә кушылганнар.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Jones|first=Toni|title=Samantha Cameron glitters in a spectacular autumnal sari as she celebrates Diwali on visit to Hindu temple|url=http://www.dailymail.co.uk/femail/article-2487180/Samantha-Cameron-glitters-spectacular-autumnal-sari-celebrates-Diwali-visit-Hindu-temple.html|accessdate=4 November 2013|newspaper=Daily Mail|date=4 November 2013}}&lt;/ref&gt; 2009 елдан бирле, Дивали һәр елны Британия Премьер Минситры резиденциясе [[Даунинг Стрит 10]]да бәйрәм ителә.&lt;ref&gt;{{cite news|last=PTI|title=Brown celebrates Diwali at 10, Downing Street, in a 'historic' first|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-17/uk/28096259_1_diwali-downing-street-joginder-sangar|accessdate=3 November 2013|newspaper=Times of India|date=17 October 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104183112/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-17/uk/28096259_1_diwali-downing-street-joginder-sangar |date=2013-11-04 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-17/uk/28096259_1_diwali-downing-street-joginder-sangar |access-date=2018-04-02 |archive-date=2013-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104183112/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-17/uk/28096259_1_diwali-downing-street-joginder-sangar |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Roy|first=Amit|title=Dazzle at downing, colour at commons|url=http://www.mid-day.com/news/2011/oct/251011-Dazzle-at-downing-colour-at-commons.htm|accessdate=3 November 2013|newspaper=Mumbai Miday|date=25 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104191637/http://www.mid-day.com/news/2011/oct/251011-Dazzle-at-downing-colour-at-commons.htm |date=2013-11-04 }}&lt;/ref&gt;

==Һинд диненә күчүчеләр==

*Британия мәшһүр кешесе [[Рассел Бранд]] Һинд диненә күчкән.
*Битлзның әйдәп баручы гитарачысы [[Джордж Һаррисон һәм Һинд дине|Джордж Һаррисон]] Һинд диненә 1960-ынчы еллар уртасында Һинд диненә күчкән. 2001 үлеменнән соң, аны Һинду ритуаллары буенча яндырганнар һәм көлләрен Ганга елгасына ташлаганнар.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Tillery | first=Gary | title=Working class mystic : a spiritual biography of George Harrison | publisher=Quest Books/Theosophical Pub. House | year=2011 | isbn=978-0-8356-0900-5 | pages=91–148}}&lt;/ref&gt;
*Фәлсәфәче [[Джон Леви]] шулай ук Һинд диненә күчкән.
*Ромманнар язучы [[Кристофер Ишервуд]] Һинд диненә күчеп үлеменә кадәр Һинду булып калган.&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.isherwoodfoundation.org/biography.html |access-date=2018-04-02 |archive-date=2017-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627074926/http://www.isherwoodfoundation.org/biography.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
*Һинду галиме [[Кришна Дхарма]] (элек ул Кеннет Андерсон буларак мәгълүм булган), Һинд диненә 1979 елда күчкән.
*2006 елның сентябренда, атакай [[Дэвид Ананда Харт]] Һинд диненә күчкән, шул ук вакытта [[Англия Чиркәве]]нең каһине булып калган.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/british-priest-in-kerala-in-conversion-debate/article3074555.ece&lt;/ref&gt;

==Берләшкән Корольлектә Һинд дине тарафдарларына карата дискриминация һәм стереотиплар==

[[Раннимед Траст]]тан авторы Роберт Беркли булган игъланда расланганча Берләшкән Корольлектә Һинду җәмәгать төркемнәре һәм оешмалары систематик рәвештә эзәрлекләнәләр һәм дискриминациягә дучар булалар дип әйтелгән.&lt;ref name=rb6/&gt;  Алар көнкүрештә массакүләм чаралары тарафыннан тигезсезлеккә, максатка һәм стереотипка дучар була, бу Һинду җәмәгатен изоляцияләнгән итә, башка җәмәгатьләр белән катнаштырмый.&lt;ref name=rb6/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last=Dias (Editor: Charles Westin) | first=Nuno | title=Identity processes and dynamics in multi-ethnic Europe | publisher=Amsterdam University Press | location=Amsterdam | year=2010 | isbn=978-90-8964-046-8 | pages=179–180}}&lt;/ref&gt;

Галимнәр раславынча Берләшкән Корольлектә, һәм гомумән Европада, Һинду җәмәгате асаба хөкүмәтләр кабул иткән иммиграция сәясәтеннән дискриминациягә дучар булганнар.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Skutsch | first=Carl | title=Encyclopedia of the world's minorities | publisher=Routledge | location=New York | year=2005 | isbn=978-1-57958-470-2 | page=554}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last=Weller | first=Paul | title=Religious discrimination in England and Wales | publisher=Home Office, Research, Development and Statistics Directorate | location=London | year=2001 | isbn=978-1-84082-612-8}}&lt;/ref&gt; Асаба шураларда, Һинду гыйбадәтханәләрен һәм җәмәгать үзәкләрен төзү һәм киңәйтү рөхсәтләрне еллар буе көтәргә туры килә, ә шул ук вакытта шул ук Шуралар тарафыннан Мөселман мәсҗедләре һәм Христиан чиркәүләре хуплана һәм төзелә.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Paul Weller et al. (2015)|title=Religion or Belief, Discrimination and Equality: Britain in Global Contexts|publisher= Bloomsbury Academic|isbn=978-1474237512|pages=178–180}}&lt;/ref&gt; Британиядә Һинду җәмәгатьләре дучар булган дискриминация Пол Вебер тарафыннан түбәндәгечә тасвирланган булган,

&lt;blockquote&gt;Бистәләрдәге транспорт һәм парклау сораулары проблема булып торалар. Мәсәлән, Һинд дине җәмәгате җитәкчесе аның гыйбадәтханәсенә табынучыларга бәйрәмнәр вакытында гыйбадәтханәдән тыш паркланырга рөхсәт бирелмәгән дип сөйләгән. Моннан аермалы рәвештә, җирле мәсҗед өчен һәрбер җомга парклану чикләүләре бетерелгән булганына игътибар итте һәм моның гаделсез булуын әйтте.&lt;/blockquote&gt;&lt;br&gt; – Paul Weller et al (2015), Religion or Belief, Discrimination and Equality: Britain in Global Contexts, University of Derby&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Paul Weller et al. (2015)|title=Religion or Belief, Discrimination and Equality: Britain in Global Contexts|publisher= Bloomsbury Academic|isbn=978-1474237512|page=161}}&lt;/ref&gt;}}

Һинд дине балаларның якынча 50%-ы, малайлар да, кызлар да, Һинд дине тарафдары булу өчен һәм аларның дини мирасы өчен мыскылланган булган.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Gelfand| first=Michele | title=Handbook of Advances in Culture and Psychology, Volume 5 | publisher=Oxford University Press | year=2015 | isbn=978-0-19-021897-3 | page=175|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;E Nesbitt (1993), Gender and religious tradition: The role learning of British Hindu children, Gender and Education, 5(1): 81-91&lt;/ref&gt; However, Claire Monks et al. note that children of various races and religions report being victims of bullying in British schools as well.&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Monks| first=Claire P. | title=Peer victimization in multicultural schools in Spain and England | journal=European Journal of Developmental Psychology | volume=5 | issue=4 | year=2008 | pages=507–535 |display-authors=etal | doi=10.1080/17405620701307316}}&lt;/ref&gt;

Берләшкән Корольлектә Һинду җәмгыяте дискриминациягә дучар булу һәм стереотип өчен уникаль түгел.&lt;ref name=rb6/&gt;&lt;ref name=pi8/&gt; Охшаш күпсанлы булмаган Берләшкән Корольлек Яһүд җәмәгате, һәм соңгы вакытларда зуррак Берләшкән Корольлекнең Мөселман җәмәгате шулай ук борчылуларын әйттеләр.&lt;ref name=rb6/&gt;&lt;ref name=pi8/&gt;

Британиядә шәхси гольф, авыл җире клублары һәм башка иҗтимагый клублар рутина рәвешендә Һиндуларны дискриминацияләгән һәм керергә рөхсәт итмәгән - Сикхларга, Мөселманнарга, хатыннарга, Африкалыларга һәм башка азчылыкларга куштырып кертмәгәннәр.&lt;ref&gt;{{cite book | author=Lindblom | title=Non-governmental organisations in international law | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge New York | year=2005 | isbn=978-0-521-85088-9 | pages=169–183}}&lt;/ref&gt; and parts of EU-wide law to limit this practice were adopted in the United Kingdom in 1998.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Thane | first=Pat | authorlink = Pat Thane |title=Unequal Britain equalities in Britain since 1945 | publisher=Continuum | year=2010 | isbn=978-1-84706-298-7 | pages=58–68}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last=Jacobsen | first=Knut | title=South Asians in the diaspora histories and religious traditions | publisher=Brill | location=Leiden Boston | year=2004 | isbn=978-90-04-12488-2}}&lt;/ref&gt; Кайбер Исламист терроризм очракларында, мәсәлән, [[2005 елның 7 июле бомбалавы]]ннан соң Берләшкән Корольлектә Һиндуларны Сикхлар белән бергә Мөселманнардан да күбрәк эзәрлекләгәннәр.&lt;ref name=pi8&gt;Paul Iganski (2008), Hate crime and the city, Oxford University Press, {{ISBN|9781861349408}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.telegraphindia.com/1050909/asp/nation/story_5216557.asp 7/7 backlash against Hindus and Sikhs], The Telegraph; Quote - &quot;There have been 932 hate crimes against Indians, predominantly Hindus and Sikhs, compared with around 600 such instances against Pakistani and Bangladeshi Muslims&quot;.&lt;/ref&gt;
* Саннар өтерләр белән өчәр разрядларны аерып кую өчен күрсәтелгән
** Вакланмалы саннарда нокта белән вакланмалы өлеше бүленеп күрсәтелгән

==Шулай ук карагыз==
*[[Англиядә Һинд дине]]
*[[Төньяк Ирландиядә Һинд дине]]
*[[Шотландиядә Һинд дине]]
*[[Уэльста Һинд дине]]
*[[Эйреда Һинд дине]]
*[[Гибралтарда Һинд дине]]
*[[Берләшкән Корольлектә Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге]]
*[[Берләшкән Корольлектә дин]]
*[[Һинд дине]]
*[[Һинд дине гыйбадәтханәсе]]
*[[Көнбатышта Һинд дине]]
*[[Көнбатышта Санскрит]]
*[[Ил буенча Һинд дине]]
*[[Һинд дине энциклопедиясе]]
*[[Шри Пракаш Джи]]
*[[Веданга]]
*[[Һинд дине тарафдарларын эзәрлекләү]]

==Искәрмәләр==

==Тышкы сылтамалар==
*[http://www2.derby.ac.uk/multifaith-new/hinduism Hinduism – Hindu Origins and Key Organisations in the UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150715024122/http://www2.derby.ac.uk/multifaith-new/hinduism |date=2015-07-15 }} University of Derby, United Kingdom
*[http://www.hinducouncil.net/ Hindu Council UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602125359/http://hinducouncil.net/ |date=2017-06-02 }}
*[http://www.hinduforum.org.uk/ Hindu Forum of Britain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321172850/http://www.hinduforum.org.uk/ |date=2012-03-21 }}
*[http://www.nchtuk.org/ National Council of Hindu Temples (UK)]
* [http://allhindutemples.com/?multi_country=United-Kingdom Directory of Hindu temples in the UK]
*[http://www.chinmayauk.org/ Chinmaya Mission UK - Prominent Hindu Organisation based in Hendon]
*[http://www.hfb.org.uk/FileServer.aspx?oID=307&amp;lID=0 ''Connecting British Hindus: An enquiry into the identity and public engagement of Hindus in Britain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301113651/http://www.hfb.org.uk/FileServer.aspx?oID=307&amp;lID=0 |date=2010-03-01 }}
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/5167332.stm UK Hindus appeal for recognition]
*[http://www.nhsf.org.uk/ National Hindu Students Forum UK]
*[http://www.edinburghhindumandir.org.uk/index.php/hinduism/basic-concept Hindu temple in Edinburgh, Scotland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171004192702/http://www.edinburghhindumandir.org.uk/index.php/hinduism/basic-concept |date=2017-10-04 }}

[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине]]
[[Төркем:Бөекбританиядә дин]]
[[Төркем:Бөекбританиядә Һинд дине]]</text>
      <sha1>p15je3wn9r2ff37o9nahll5l4x32bqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Игорь Путин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203266</id>
    <revision>
      <id>5840075</id>
      <parentid>2886048</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6640" sha1="nybgfq00qmut8pndlf1sjae290372uw" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Игорь Путин 
| рәсем =.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = 
| тулы исем = Игорь Александр улы Путин
| һөнәр = хәрби, бизнесмен 
| туу датасы = 30.03.1953
| туу җире = [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]],  [[РСФСР]], {{туу җире|Ленинград|Питырбурда}}
| гражданлык = {{байраклаштыру|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе}}→&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
| милләт = рус
| үлем датасы =  
| үлем җире =
| әти = 
| әни = 
| ир = 
| хатын = 
| балалар = ''улы'' [[Роман Путин (1977)|Роман]]
| кул кую = 
| бүләк һәм премияләр = 
 | сайт =  
| башка мәгълүмат = 
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Путин (мәгънәләр)}}&lt;/small&gt;
'''Игорь Путин''', Игорь Александр улы Путин ({{lang-ru|Игорь Александрович Путин}}, ''[[1953 ел]]ның [[30 март]]ы, [[Ленинград]]'') — [[РФ]] эшмәкәре, АвтоВазбанк, Мастер-банк, Рус җир банкы директорлар шурасы әгъзасы. [[РФ Президенты]] [[Владимир Путин|В. В. Путинның]] туганнан туганы.

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1953 ел]]ның [[30 март]]ында [[Ленинград]]та Александр Спиридон улы Путинның хәрби гаиләсендә туган. Игорь Путинның әтисе Александр Спиридон улы белән [[Владимир Путин|В. В. Путинның]] әтисе Владимир Спиридон улы (''[[1911 ел|1911]]—[[1999 ел|1999]]'') — бертуганнар, Игорь белән [[Владимир Путин|Владимир]] Путиннар — туганнан туганнар.

Әтисен башта [[Ковров]] дивизиясенә, соңрак [[Рязань]] югары команда автомобиль училищесынә укытучы итеп күчерәләр. Игорь Путин Рязань югары команда автомобиль училищесын (''[[1974 ел|1974]]''), [[Түбән Новгород]]да Идел-Нократ дәүләт хезмәте академиясен (''[[2000 ел|2000]]''), «''автотранспорт техникасы {{comment|инженеры|инженеры}}''» һәм «''юрист''» белгечлекләре буенча Мәскәү икътисад һәм хокук институтын (''[[2003 ел|2003]]'') тәмамлаган.

[[1974 ел|1974]]-[[1998 ел]]ларда [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]] (''[[1991 ел]]дан [[РФ]]'') [[Кораллы көчләр]]ендә [[Уссурийск]]ида, [[Урта Азия]]дә, [[Казакъстан]]да хезмәт итә. Иң соңгы хезмәт иткән урыны — [[Сарытау өлкәсе]] [[Вольск]] хәрби тыл училищесы (автомобиль әзерлеге кафедрасы башлыгы урынбасары). [[1998 ел]]да «''подполковник''» хәрби дәрәҗәсендә отставкага чыгып, [[Рязань]]дә урнаша.

[[1998 ел|1998]]-[[2000 ел]]ларда [[Рязань өлкәсе]] дәүләт статистика комитеты баш белгече, рәис урынбасары.

[[2000 ел|2000]]-[[2005 ел]]ларда [[Рязань өлкәсе]] лицензия пулаты рәисе.

[[2005 ел]]да «Иделбурмаш» холдингына керүче Самар резервуар заводы ({{lang-ru|СЗВ}}) директолар шурасы рәисе итеп сайлана. СЗВ нефть һәм нефть продуктлары өчен вертикаль цилиндрик резервуарлар җитештерә.

[[2007 ел]]ның [[май|маеннан]] «АвтоВазбанк сәнәгать коммерция банкы» ААҖ ({{lang-ru|АВБ}}) директорлар шурасы әгъзасы.

[[2010 ел]]ның [[сентябрь|сентябреннән]] Мастер-Банк вице-президенты.

[[2012 ел]]ның [[июнь|июненнән]] Рус җир банкы ({{lang-ru|РЗБ}}), Сәнәгать саклык банкы ({{lang-ru|ПСБ}}), [[Якутия]] «СУ-888» төзелеш компаниясе директорлар шурасы әгъзасы.

[[2014 ел|2014]]-[[2015 ел]]ларда Inoventica холдингы директорлар шурасы әгъзасы.

== Иҗтимагый эшчәнлеге ==
[[2002 ел]]да «[[Бердәм Россия]]» фиркасе тарафдарларының [[Рязань]] координация шурасы рәисе. [[2006 ел]]га кадәр «[[Бердәм Россия]]» фиркасе, [[2006 ел]]ның [[октябрь|октябреннән]] [[Сергей Миронов]]ның «[[Гадел Россия]]» фиркасе әгъзасы.

== Сылтамалар ==
* [http://www.forbes.ru/news/250565-dvoyurodnyi-brat-putin-ushel-s-trekh-postov Двоюродный брат Путина ушёл из трёх постов.] Forbes, 06.02.2014
* [https://ria.ru/spravka/20100923/278500892.html     Игорь Александрович Путин.  Биографическая справка.] РИА «Новости», 23.09.2010
* [https://novgaz-rzn.ru/novosti/6117.html   Рязанский брат Президента России стал фигурантом международного скандала.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} «Новая газета», 21.03.2017.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{DEFAULTSORT:Путин, Игорь}}
[[Төркем:Россия эшмәкәрләре]]
[[Төркем:Сәнәгатькәрләр]]
[[Төркем:Банкирлар]]
[[Төркем:Рязань хәрби автомобиль институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Түбән Новгород идарә институтын тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>nybgfq00qmut8pndlf1sjae290372uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ганештхан Гыйбадәтханәсе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209678</id>
    <revision>
      <id>5840009</id>
      <parentid>2410904</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="2fy6jjr5r26davhwcwuyt49cce15mpg" xml:space="preserve">{{Гыйбадәтханә
|Гыйбадәтханә төре                = Гыйбадәтханә
|Татар атамасы                    = Ганештхан Гыйбадәтханәсе
|Үз атамасы                       = 
|Рәсем                            = 
|Рәсем язуы                       = 
|Рәсем зурлыгы                    = 
|Хәзерге халәте                   = 
|Ил                               = Непал
|Урнашу урыны статусы             = төбәк / район
|Урнашу урыны                     = [[Нараяни Зонасы]],[[Читван районы]], [[Бхаратпур]]
|Кординаталар =  {{coord|27|42|22|N|84|26|55|E|type:landmark_region:NP|display=inline,title}}
|Дин                              = Һинд диненең [[Ганапатья]] тармагы
|Мәхәллә                          =
|Кайсы дини агымга карый          = 
|Бина төре                        = 
|Мигъмарият стиле                = 
|Проект авторы                    = 
|Төзүче                           = 
|Нигезләүче                       = 
|Беренче телгә алу                =
|Нигезләү                         = 
|Төп даталар                      = 
|Юк ителгән                       =
|Төзелешнең башлануы              = 
|Төзелешнең тәмамлануы            = 
|Янкормалары                      =
|Ядкәрләре                        =
|Халәте                           = 
|Сайт                            =  
|Commons                          =
}}
'''Ганештхан''' ([[Непал теле]]ндәːगणेशथान मन्दिर) [[Непал]]ның [[Читван Районы]]нда ''Bharatpur Ward No. 11''-да урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе.
Гыйбадәтханәнең беренчел корылмасы унбишенче гасырда Палап Патшасы Муни Макунда тарафыннан төзелгән дип ышаныла. Хәзерге гыйбадәтханә 1952 елда [[Патша Махендра]] хөкеме вакытында төзелгән булган.&lt;ref&gt;[http://biography.yourdictionary.com/king-mahendra King Mahendra Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617143358/http://biography.yourdictionary.com/king-mahendra |date=2015-06-17 }}. Biography.yourdictionary.com. Retrieved on 2015-08-04.&lt;/ref&gt; Ганештхан Гыйбадәтханәсе (Басени) [[Непал]]ның борынгы [[Бхаратпур]] шәһәрендә иң мәшһүр Һинд дине гыйбадәтханәләрнең берсе. Һәр сишәмбе көнне Бхаратпурның төрле өлешләреннән кешеләр гыйбадәтханәдә Һинд дине Ходае [[Ганеша]]га дога кылыр өчен килә.&lt;ref&gt;[http://www.maplandia.com/nepal/central/narayani/bharatpur-27-41-0-n-84-26-0-e/buildings/ganeshthan-temple/ Ganeshthan Temple | Bharatpur Google Satellite Map]. Maplandia.com. Retrieved on 2015-08-04.&lt;/ref&gt;

==Искәрмәләр==
{{Reflist}}

[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Ганапатья]]
[[Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре]]</text>
      <sha1>2fy6jjr5r26davhwcwuyt49cce15mpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габдулла Дәүләтшин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213193</id>
    <revision>
      <id>5839989</id>
      <parentid>5523902</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4677" sha1="07b86jvxqib71b3p1quzpysijnoxt5g" xml:space="preserve">{{хаталар}}{{шәхес}}
'''Габдулла Сибәгатулла улы Дәүләтшин''' (Габдулла Дәүләт; 1894-1963) — башкорт милли һәм революцион хәрәкәте эшлеклесе.

Дәүләтшин Габдулла Сибәгатулла улы 1894 елның 20 декабрендә (башка мәгълүматлар буенча — 1894 елның 2 сентябрендә), Ырынбур губернасы Орск өязе Яңа Казак утарында (хәзерге Орск шәһәренең Яңа Казак бистәсе) казаклар гаиләсендә туа. Милләте буенча татар.&lt;ref name=autogenerated1&gt;http://lists.memo.ru/d10/f230.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916054938/http://lists.memo.ru/d10/f230.htm |date=2016-09-16 }} Книга памяти Республики Татарстан.&lt;/ref&gt;.

1912 елдан Орск шәһәре берләшкән казак мәктәбендә укытучы булып эшли. 1916 елдан [[«Хөсәения» мәдрәсәсе]]ндә укыта.

1917 елның май-июнендә Ырынбур крае Казак мөселманнары үзәк комитеты рәисе урынбасары була. 1918 елда РКП(б) га керә. Ватандашлар сугышында катнаша.

Большевикларның [[Башкорт хөкүмәте]] әгъзаларын кулга алганнан соң, 1918 елның 17 февралендә Ырынбур шәһәрендә революцион кәефле уч (?)башкорт яшьләре, шул исәптән «Дулкын» берлеге ағзалары(?), сул башкорт хәрәкәтенең яңа җитәкче органын — Башкортстан Вакытлы революцион советы оештыра. Аның рәисе итеп Габдулла Дәүләтшин сайлана.

1918 елдан Эшче-авылдаш Кызыл армиясенең Көнчыгыш фронты 1нче армиясенең 1-нче Аерым Идел татар-башкорт укчылар бригадасы штабында хезмәт итә.

1920-1921 елларда РКП(б)-ның Орск өяз комитетында эшли. Биредә «Ирек йолдызы» исемле татарча гәзит чыгаруны оештыра. Гәзитнең бер бите әдәбият һәм сәнгать мәсәләләренә багышланган. [[Орски]]да яшәүче [[Закир Рәмиев]] белән аралашып яши. Орскидан 1921 елның августында чыгып китә.

1920-нче еллардан белән И. В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәтчәннәренең коммунистик университетында укыта, ВКП(б) Үзәк комитеты каршындагы «Нәшрият» нәшриятендә, ССРБ халыкларының үзәк нәшриятендә хезмәтче була.

1930 елда Мәскәү дәүләт университетының химия факультетында белем ала. 1934 елдан СССР Фәннәр академиясе Органик химия институтының директор урынбасары, нче елда СССР Фәннәр академиясенең Ерак Көнчыгыш филиалы ([[Владивосток]] ш.) гыйльми секретаре була.

1937 елдан ССРБ Әдәбият һәм нәшриятләр эшләре буенча баш идарә хезмәткәре була, 1941-1943 һәм 1953-1956 елларда Мәскәү шәһәре предприятиеләрендә эшли.

==Сылтамалар==
* [https://archive.is/20140813200224/www.ktrb.ru/trubrik/page_12.html/matbugat/3693.html Гаделлек хакына — корал ћєм калєм белєн]
* [http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1711&amp;Itemid=90  Лирон ХӘМИДУЛЛИН. Дәрдемәнднең Орскидагы тормышы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160702030014/http://gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1711&amp;Itemid=90 |date=2016-07-02 }}

{{DEFAULTSORT:Дәүләтшин, Габдулла}}
[[Төркем:Татар журналистлары]]
[[Төркем:Татар революционерлары]]
[[Төркем:Башкорт милли-азатлык хәрәкәте эшлеклеләре]]</text>
      <sha1>07b86jvxqib71b3p1quzpysijnoxt5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Зеленский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219384</id>
    <revision>
      <id>5839952</id>
      <parentid>4453747</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27679-71</username>
        <id>60733</id>
      </contributor>
      <origin>5839952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5608" sha1="cajeji2zvyv978062hppifoxgl3nxnq" xml:space="preserve">{{Дәүләт эшлеклесе
 | исем               = Владимир Зеленский&lt;br/&gt;&lt;small&gt;{{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}}&lt;/small&gt;
 | тулы исем           = 
| рәсем = Владимир Зеленский (31-12-2023).jpg
| киңлек = 180px
 | титул              = 6нчы [[Украина]] президенты 
 | байрак             =
 | чорбаш1             = [[2019 ел]]ның [[20 май|20 мае]]
 | чоразак1            = 
 | титул2            = 
 | байрак2           =
 | тәртип2           =  
 | чорбаш2           = 
 | чоразак2          = 
 | президент_2          =  
 | аңа кадәр2         = 
 | дәвамчысы2         = 
 | титул3            = 
 | тәртип3           = 
 | байрак3           = 
 | президент_3         = 
| чорбаш3 =
| чоразак3 =
 | аңа кадәр3        =
 | дәвамчысы3        = 
 | хезмәт еллары      = 
 | иялек              = [[Украина]]
 | дин                =  
 | фирка              = фиркасез 
| белем = [[Крывый Риһ]] икътисад институты
| туу датасы = 25.01.1978
 | туу урыны          = [[ССРБ]], {{туу урыны|Украина ССР|Украинада}}, [[Крывый Риһ]]   
 | үлем датасы = 	
 | үлем урыны = 
 | әти = Олександр Семеновыч 
 | әни = Римма Володымыривна
 | ир = 
 | хатын = Олена Володымыривна
 | балалары = 
 | сайт               = 
 | Commons            = 
}}
'''Владимир Александрович Зеленский''' ({{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}};, {{ТД}}, {{ТУ}} {{ҮД}}{{ҮУ}}) — [[2019 ел]]ның [[20 май|20 маеннан]] {{байраклаштыру|Украина}} президенты. Җәмәгать һәм сәяси эшлеклесе, шоумен, алыпбаручы, комедияле актёр, режиссёр, продюсер, сценарист. [[«95 нче кварталы»]] ([[«Квартал-95»]]) студиясенә нигез салучы, сәнгать җитәкчесе һәм лидеры.

== Биография ==
=== Иҗат ===

==== [[КВН]] ====
11 нче сыйныфта чыгарылыш сыйныф укучылары командасы оештырган һәм КВН да укытучылар командасы белән уйнады, укучылар&lt;ref name = &quot;Вова штанганы үсеш аркасында ташлады, ә биюләр аркасында девочки&quot;&gt;[http://krlife.com.ua/news/mama-krivorozhanina-zelenskogo-rimma-vladimirovna-«vova-shtangu-brosil-iz-za-rosta-tantsy-iz-za?page=криворожанинаның әнисе Римма Владимировна: «Вова штанганы үсеш аркасында ташладым, ә кызлар өчен биюләр» (фото+видео) | Мәдәният | Кривой Рог LIFE&lt;!-- Başlıq ботом --&gt;]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

==== «Квартал-95» студиясе ====
2003 ел ахырында Украина телеканалы «[[1+1 (телеканал)|1+1]]» «95 нче кварталы» команданың иң яхшы номерларыннан торган концертлар сериясен ясарга тәкъдим итә.
[[Файл:KVARTAL 95 Vadim Chuprina.jpg|слева|мини|290px|&lt;center&gt;Кичке Квартал, 2018 ел]]

== Сәясәттә ==

=== Сәяси карашлары ===
Зеленский [[Евромәйдан]]ны хуплый һәм анда катнашучылар алдында чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://delo.ua/econonomyandpoliticsinukraine/kak-zvezdy-shou-biznesa-otnosjatsja-k-evromajdanu-222304/ |title=Как звезды шоу-бизнеса относятся к Евромайдану |publisher=delo.ua |lang=ru |accessdate=2018-12-25}}&lt;/ref&gt;.

2019 елның 31 мартында Украинада узган президент сайлау нәтиҗәләре буенча Владимир Зеленский һәм Петр Порошенко икенче турга чыга. 2019 21 апрелендә икенче турда Зеленский 73,2 % җыеп президент итеп сайлана.&lt;ref&gt;[https://www.azatliq.org/a/29858710.html 3 апрель 2019. Аzatliq.org. Украина Русиягә туры һава очышларын тыйды]&lt;/ref&gt;

2019 елның 20 маенда рәсми рәвештә президент вазифасында керә һәм шул ук Югары Раданы тарата.

=== Сайлау алды кампаниясе (2019) ===
{{main|Украина президентын сайлаулар (2019)}}
{{main|Украинада парламент сайлаулары (2019)}}
[[Файл:Владимир Зеленский 1.jpg|мини|270px|&lt;center&gt;Владимир Зеленский, декабрь 2018 ел]]

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

{{Украина президентлары}}

{{DEFAULTSORT:Зеленский, Владимир}}
[[Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре]]
[[Төркем:Украина президентлары]]
[[Төркем:Украина сәясәтчеләре]]</text>
      <sha1>cajeji2zvyv978062hppifoxgl3nxnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүзәл Вәлиева-Сөләйманова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222840</id>
    <revision>
      <id>5840019</id>
      <parentid>4076916</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5494" sha1="gaahuftk78ijwdlg3rtxkpigcx5nzdw" xml:space="preserve">{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Вәлиева}}
{{УК}}'''Гүзәл Вәлиева-Сөләйманова''' ({{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — сәнгать белгече, сәнгать белеме докторы (1998), [[ТРның атказанган фән эшлеклесе]] (2007). 1976-2001 елларда [[ТР ФА]]нең [[Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]нда, 2001 елдан ТР ФАнең Тарих институтында, баш фәнни хезмәткәр (2004). Татарстанның гамәли бизәлеш, монументаль-гамәли бизәлеш сәнгатенә, борынгы сәнгать тарихы һәм теориясе, хәзерге рәссамнар иҗатына караган хезмәтләр авторы.&lt;ref&gt;Татарская энциклопедия. В 6 томах. Том 1. А — В&lt;/ref&gt;
== Биографиясе ==
1952 елда [[Казан]]да туган&lt;ref&gt;[http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%93%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%A4%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0 Валеева-Сулейманова Гузель Фуадовна]&lt;/ref&gt;.

1974 елда [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты|Казан инженер-төзелеш институты]]ның архитектура факультетын тәмамлый (хәзер Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты). [[СССР Фәннәр Академиясенең Казан филиалы Г.Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институты|Г. Ибраһимов исемендәге СССР Фәннәр академиясенең Казан филиалы (СССР КФАН) Тел, әдәбият һәм тарих институты]] аспирантурасында укуын дәвам итә . 1984-1985 елларда Н. Н. Миклухо-Маклай исемендәге СССР ФА Этнография институтында фәнни стажировка уза (җитәкчесе — С. И. Вайнштейн).

«Совет Татариясенең монументаль-декоратив сәнгате һәм аның халык традицияләре» (1980, сәнгать белеме кандидаты) темасына кандидатлык диссертациясен, шулай ук «Татарстанның декоратив сәнгате, милли гореф-гадәтләрнең чыганаклары, хәзерге заман үсеше тарихы» темасына докторлык диссертациясен яклый&lt;ref&gt;[https://search.rsl.ru/ru/record/01000019642  Автореферат диссертации доктора искусствоведения]&lt;/ref&gt; (1998, сәнгать белеме докторы).

1985-2001 елларда — СССР КФАНның Тел, әдәбият һәм сәнгать институтының өлкән фәнни хезмәткәре, 2001-2004 елларда - әйдәп баручы фәнни хезмәткәр.

2001-2004 елларда Г. Ибраһимов исемендәге Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Тел, әдәбият һәм сәнгать институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре.

2004-2014 елларда - [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Ш. Мәрҗани исемендәге ТР ФА Тарих институты]]ның иҗтимагый фикер тарихы һәм ислам белеме бүлегенең баш фәнни хезмәткәре. 2014 елдан бүгенге көнгә кадәр - шул ук институтның диннәр тарихы һәм иҗтимагый фикер бүлеге баш фәнни хезмәткәре.

2010-2014 елларда [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты|Казан инженер-төзелеш институты]]ның архитектура теориясе һәм тарихы кафедрасы профессоры булып эшли.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998—703 с.
== Тышкы сылтамалар ==
* [http://www.tataroved.ru/institut/islamoved/ns9/ Валеева-Сулейманова Гузель Фуадовна]
* [http://www.info-islam.ru/publ/mnenija/intervju/guzel_valeeva_sulejmanova_quot_v_sovetskie_gody_nelzja_bylo_govorit_o_musulmanskom_iskusstve_quot/4-1-0-11379 Гузель Валеева-Сулейманова: «В советские годы нельзя было говорить о мусульманском искусстве»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128055912/http://www.info-islam.ru/publ/mnenija/intervju/guzel_valeeva_sulejmanova_quot_v_sovetskie_gody_nelzja_bylo_govorit_o_musulmanskom_iskusstve_quot/4-1-0-11379 |date=2020-01-28 }}

{{Tatar 4.0-2021}}</text>
      <sha1>gaahuftk78ijwdlg3rtxkpigcx5nzdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вайю</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227837</id>
    <revision>
      <id>5839955</id>
      <parentid>3090278</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11482" sha1="5xczb6zfsr6mchtz4ggvrcqvs8rzgbz" xml:space="preserve">[[File:Vayu Deva.jpg|thumb|right|Тизлекнең символы булган [[газәл (хайван)|газәл]]гә атланган Вайю. Вайюның башка исемнәре: Анил, Паван, Вьян, Вата, Танун. Вайю - [[Җил]] Ходае. [[Панча Бхута]]ның әгъзасы. Яшәү урыны - Паванлока. Мантра - Ом Вайяве намаһа. Сугыш коралы - [[чаккыч]]. Хатыны - [[Бхарати]], [[Свасти]]. Бертуганнары - [[Агни]], [[Варуна]], [[Индра]], [[Дьяус]], [[Брихаспати]], [[Самудра]]. Балалары - [[Маканака]], [[Гандһавайю]], [[Маһабһра]], [[Кувара]], [[Сетубандһа]], [[Павана Гопа]], [[Ручи]], [[Яджаврака]], [[Хануман]] (рухи угылы)&lt;br/&gt; [[Бхима]] (рухи угылы)&lt;br/&gt; [[Мадхвачарья]] (3-енче инкарнациясе).]] 
'''Вайю''' (Санскритча әйтелеше: ʋaːjʊ), [[Санскрит]] телендә: [[wikt:वायु|वायु]], 
Вайю төп [[Һинд дине]] Ходае, җилләр Ходае, [[Бхима]]ның әтисе һәм [[Хануман]]ның рухи әтисе. Ул шулай ук '''Анил''' (&quot;Һава, Җил&quot;), '''Вьян''' (Һава), '''Вата''' (&quot;Һава Элементы&quot;), '''Танун''' (Җил), '''Паван''' (&quot;Чистартучы&quot;),&lt;ref name=&quot;jansen1993&quot;&gt;{{Citation | title=The book of Hindu imagery: The Gods and their Symbols |author1=Eva Rudy Jansen |author2=Tony Langham | year=1993 | publisher=Binkey Kok Publications | isbn=978-90-74597-07-4 | url=https://books.google.com/books?id=1iASyoae8cMC | quote=God of the wind ... also known as Vata or Pavan ... exceptional beauty ... moves on noisily in his shining coach ... white banner ...}}&lt;/ref&gt; һәм кайвакыт '''Прана''' (&quot;Сулыш&quot;) буларак мәгълүм.

==Коннотацияләр==
[[Һава]] (Вайю) яки җил (павана) өчен сүз [[Һинд дине]]нең классик элементы булып тора. [[Санскрит]] сүзе 'Вата' туры мәгънәдә &quot;[[:wikt:blown|өрелгән]]&quot; дигәнне аңлата, 'Вайю' &quot;[[:wikt:blower|өрүче]]&quot;, һәм ''Прана'' &quot;[[:wikt:breathing|сулаучы]]&quot; (тормыш сулышы, '[[:wikt:animate|тере]]').  Шулай итеп, сүзгә туры карый торган мәгънә ул &quot;Тормыш Ходае&quot;, ул шулай ук ачыклык өчен кайвакыт &quot;Мукхья-Вайю&quot; (төп Вайю) яки &quot;Мукхья Прана&quot; (Тормыш җитәкчесе) дип атала.

Кайвакыт гомумән физик һава яки җил мәгънәсендә кулланылган &quot;Вайю&quot; сүзе &quot;прана&quot; өчен синоним буларак кулланыла.&lt;ref name=Raju1954&gt;{{Citation | author = Raju, P.T. | year = 1954 | title = The concept of the spiritual in Indian thought | journal = Philosophy East and West | volume = 4 | issue = 3 | pages = 195–213 | jstor = 1397554| doi = 10.2307/1397554 | postscript = .}}&lt;/ref&gt; Вайю өчен өстәмә сүз Вата [[Санскрит]] тамырлы һәм [[Һинди]] телендә &quot;атмосфера&quot;, &quot;ватаваранам&quot; дигәнне аңлата.&lt;ref name=&quot;ghose1992&quot;&gt;{{Citation | title=Tirtha, the treasury of Indian expressions |author1=Vijaya Ghose |author2=Jaya Ramanathan |author3=Renuka N. Khandekar | year=1992 | publisher=CMC Limited | isbn= 978-81-900267-0-3| url=https://books.google.com/books?id=_v1tAAAAMAAJ | quote=''... God of the winds ... Another name for Vayu is Vata (hence the present Hindi term for 'atmosphere, 'vatavaran). Also known as Pavana (the purifier), Vayu is lauded in both the ...''}}&lt;/ref&gt;

Паван шулай ук киң таралган [[Һинд дине|Һинду]] исеме. Павана [[Анджана]]ның баласы буларак Хануманга ирешүендә мәшһүр роль уйнаган, шулай итеп Хануман шулай ук Паванапутра дип атала &quot;Павананың улы&quot; һәм Вайюпутра.

''[[Махабхарата]]''да, Бхима Вайюның улы һәм инкарнациясе булган һәм [[Курукшетра Сугышы]]нда төп рольне уйнаган. Ул чукмар белән гаять зур куәтен һәм сәләтләрен Дхарманы яклар өчен кулланган.

==Һинд дине тектлары һәм фәлсәфәсе==
Гимннарда Вайю &quot;аеруча күркәм&quot;леккә ия һәм ике яки кырык тугыз яки бер мең ак һәм шәмәхә ат җигелгән ялтыраучы арбада хәрәкәтләнә. Аның төп аттрибуты булып ак байрак тора.''&quot;&lt;ref name=&quot;jansen1993&quot; /&gt; Башка атмосфера Илаһлары кебек үк ул &quot;сугышучы һәм җимерүче&quot;, &quot;куәтле һәм каһарман.&quot;&lt;ref name=&quot;bhattacharji1984&quot;&gt;{{Citation | title=Literature in the Vedic age | author=Sukumari Bhattacharji | year=1984 | publisher=K.P. Bagchi | isbn= | url=https://books.google.com/books?id=v7soAAAAYAAJ | quote=''... The other atmospheric gods are his associates: Vayu-Vatah, Parjanya, the Rudras and the Maruts. All of them are fighters and destroyers, they are powerful and heroic ...''}}&lt;/ref&gt;

[[Упанишада]]ларда Вайюның бөеклегенең күпсанлы расламалары һәм иллюстрацияләре бар. ''[[Бриһадараньяка Упанишад]]'' раслаганча тән хасиятләрен контрольдә тотучы Ходайлар аларның кайсысы иң бөеген тану өчен бәйгедә катнашканнар. Мондый Ходай кешенең тәненнән китсә, ул кеше яшәвен дәвам итә, гәрчә сукыр кеше кайчандыр күрергә сәләтенә янә ия булган кебек ялгышкан Ходай кире кайта. Ходайлар чиратлашып тәннән киткән, әмма кеше яшәвен дәвам иткән, гәрчә төрлечә хәле начарайса да. Соңыннан Мукхья Прана тәннән китә башлагач, барлык башка Илаһлар үз постларыннан аяусыз көчләп китәргә мәҗбур булганнар, &quot;көчле ат, бәйләнгәнгән җиргә кагылган казыкны тарткан кебек&quot; булган. Бу башка Илаһларны алар бары тик Вайю көч биргәч кенә функцияли алырга мөмкин дигән фикергә китергән һәм ул аларны җиңел җиңә алачагына ышанганнар. Башка эпизодта Вайю һөҗүм итүче гөнаһ шәйтаннары тарафыннан йогынты ясалмаган бердәнбер Ходай булган. [[Чандогья Упанишад]]та расланганча берәү [[Брахман]]ны Вайюны &quot;удгитха&quot; (мантра [[Ом]] иҗеге) буларак белмичә белә алмый.&lt;ref&gt;Chandogya Upanishad, Adhyaya XVIII, Verse 4; http://www.swamij.com/upanishad-chandogya.htm{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[Мадһва Браминнар]] ышануы буенча Мукхья-Вайю шулай ук [[Мадхвачарья]] буларак инкарнацияләнеп лаеклы җаннарны Иң Олы Ходай [[Вишну]]га табынырга өйрәткән.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://raghavendramutt.org/articles/balittha-suktha-text|publisher=raghavendramutt.org|title=Balittha Suktha -Text From Rig Veda|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160924052648/http://raghavendramutt.org/articles/balittha-suktha-text|archivedate=24 September 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

* Вайюның беренче Аватары [[Хануман]] дип таныла. Аның каһарман гамәлләре [[Рамаяна]]да аңлатылган.
* Вайюның икенче Аватары [[Бһима]], ул [[Махабхарата]] эпосында барлыкка килүче [[Пандава]]ларның берсе.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.sacred-texts.com/hin/m01/m01068.htm | title=The Mahabharata, Book 1: Adi Parva: Sambhava Parva: Section LXVII}}&lt;/ref&gt;
* Өченче Аватар традицион рәвештә 13-енче гасыр Һинд дине фәлсәфәчесе [[Мадхвачарья]]га карый дип раслана.&lt;ref&gt;History of the Dvaita School And it's literature, pg 173&lt;/ref&gt;

== Буддачылык ==
Көнчыгыш Азия Буддачылыгында, Вайю [[дхармапала]] һәм еш [[Унике Дэва]]ларның берсе дип төркемләнә (Япон телендә: [[:ja:十二天|Jūniten]], 十二天) алар юнәлеш саклаучылары буларак бергә төркемләнә. Ул төньяк-көнбатыш юнәлешнең рәисе булып тора.&lt;ref&gt;[http://www.emuseum.jp/detail/100031/000/000?mode=detail&amp;d_lang=en Twelve Heavenly Deities (Devas)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201634/http://www.emuseum.jp/detail/100031/000/000?mode=detail&amp;d_lang=en |date=2016-03-04 }} Nara National Museum, Japan&lt;/ref&gt;

Япониядә ул &quot;'''Футен'''&quot; дип атала. Ул башка унбер дэваларга кертелә, аларга Тайшакутен ([[Щакра/Индра]]), Катен ([[Агни]] - ут Илаһы), Энматен ([[Яма]]), Расетсутен ([[Ниртти]]/[[Ракшаса]]), Ишанатен ([[Ишана]]), Бишамонтен ([[Кубера/Вайшравана]]), Суйтен ([[Варуна]]) Бонтен ([[Браһма]]), Дҗитен ([[Пртхиви]]), Ниттен ([[Сурья/Адитья]]), һәм Гаттен ([[Чандра]]) керә.&lt;ref&gt;{{cite web |title=juuniten 十二天 |url=http://www.aisf.or.jp/~jaanus/deta/j/juuniten.htm |website=JAANUS |accessdate=23 January 2019}}&lt;/ref&gt;

== Популяр мәдәнияттә ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Ел !! Исем !! Канал !! Ил !! Кем уйнаган
|-
| 2015 || [[Sankatmochan Mahabali Hanuman]] || [[Sony Entertainment Television]] || [[Һиндстан]] || Manish Bishla
|- 
|2017 || [[Mahakaali Anth Hi Aarambh Hai]] || Colors || [[Һиндстан]] || Hitanshu Jinsi 
|-
| 1997 || [[Jai Hanuman]] || DD Metro || [[Һиндстан]] || Nimai Bali
|-
|}

==Шулай ук карарга мөмкин==
* [[Җил Илаһлары исемлеге]]
* [[Вайю-Вата]] 
* [[Марутлар]]
* [[Рудралар]] 
* [[Рудра]], Ведик давыл Илаһы.
* [[Вайю Пурана]]

==Искәрмәләр==

[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Һинд дине Илаһлары]]
[[Төркем:Һинд дине фәлсәфәсе]]
[[Төркем:Вайюга табыну]]</text>
      <sha1>5xczb6zfsr6mchtz4ggvrcqvs8rzgbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дхараниндраварман II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234725</id>
    <revision>
      <id>5840034</id>
      <parentid>5558010</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T03:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="4980sii0wjnsyvyil1n9e8f5gt03fwq" xml:space="preserve">{{Orphan|date=март 2026}}

'''Дһараниндраварман II''' (Кхмер телендә:ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២;  шулай ук ''Параманишкалапада'' дигән исем бар) 1150 елдан 1160 елга кадәр [[Кхмер Империясе]]нең патшасы булган. Ул [[Харшаварман III]]-нең кызына патшазадә кыз [[Шри Джаяраджачудмани]]га өйләнгән. Аларның угылы [[Джаяварман VII]] 1125 елга туган булган.&lt;ref name=Coedes&gt;{{cite book|last= Coedès|first= George|authorlink= George Coedès|editor= Walter F. Vella|others= trans.Susan Brown Cowing|title= The Indianized States of Southeast Asia|year= 1968|publisher= University of Hawaii Press|isbn= 978-0-8248-0368-1}}&lt;/ref&gt;{{rp|163,169}}
Дһараниндраварманn II ул варисы булган патша Сурьяварман II-нең кузены булган.&lt;ref name=Higham&gt;Higham, C., 2001, The Civilization of Angkor, London: Weidenfeld &amp; Nicolson, {{ISBN 9781842125847}}&lt;/ref&gt;{{rp|120}} 
[[Юһаи]] энциклопедиясендә язылганча 1155 елда “Женла-Луоһу” (хәзер ул Камбоджа) салым буларак ике филне биргән.&lt;ref&gt;Wang Yinglin, ''Yu Hai,'' Taipei Hua wen shu ju, Minguo 53, 1964, Reprint of 1343 edn., vol.6, cap.154, 33.&lt;/ref&gt;
==Шулай ук карарга мөмкин==
*[[Камбоджаның иртә тарихы]]
*[[Кхмер Империясе]]
*[[Преаһ Кһан Компонг Свай]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

==Тышкы сылтамалар==
* [http://angkor1431.tripod.com/index/id19.html History of Jayavarman VII] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927063744/http://angkor1431.tripod.com/index/id19.html |date=2011-09-27 }}

{{S-start}}
{{Succession box 
  | title = [[Ангкор императоры]]  | еллар = 1150 - 1160
  | before = [[Сурьяварман II]]
  | after = [[Ясоварман II]]
}}

[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Һинд дине шәхесләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Сәясәт]]
[[Төркем:Һинд дине сәясәте]]</text>
      <sha1>4980sii0wjnsyvyil1n9e8f5gt03fwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елена Картавенкова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234906</id>
    <revision>
      <id>5840041</id>
      <parentid>4161082</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4187" sha1="kwawqczqnuj00ourvasgbz6dx5ro5mn" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Елена Анатольевна Картавенкова''' ([[1985 ел]]ның [[25 гыйнвар]]ында туган) — Россия футболчысы, ярымсакчы. Россиянең халыкара класслы спорт мастеры.

== Клубная карьерасы ==
Омск «Динамо»сы тәрбиәләнүчесе. Тренеры — Е.М. Сычев. Кызыл Армия  «Боевое Братство» командасы өчен чыгыщ ясый&lt;ref&gt;[http://dynamo-school.ru/pages/vypusniki Выпусники | СДЮСШОР Омск]&lt;/ref&gt;. 2002 елда «Центр-2» җыелма командасы составында 19 яшькә кадәрге кызлар арасында Россия чемпионы була.&lt;ref&gt;Игнатов Станислав. [http://varvar.ru/futbol.pdf 100 лет Богородскому футболу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923171238/http://varvar.ru/futbol.pdf |date=2020-09-23 }}&lt;/ref&gt;.

2003 елда [[Ногинск]] «Надежду» футбол командасы өчен чыгыш ясый. 2006 елда беренче дивизионда чыгыш ясаган Пермьнең «Звезда-2005» командасы уенчысы була. Команда аның катнашлыгында беренче сезон нәтиҗәләре буенча югары дивизионга чыкты.

2007 елдан 2008 елга кадәр «Рязань-ВДВ» клубы составында була&lt;ref&gt;[https://www.rzn.info/news/2011/2/8/54556.html Рязанский дзюдоист поборется за первенство России. Обзор спортивных новостей ]&lt;/ref&gt;. Команда белән бергә 2008 елгы &quot;Кубанская весна&quot; турнирында да катнаша&lt;ref&gt;{{Citation |title=«Кубанская весна» 2008 |url=http://www.womenfootball.ru/news/2008/0039.html |access-date=2020-04-26 |archive-date=2020-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403050911/http://www.womenfootball.ru/news/2008/0039.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

2009 елда сезон нәтиҗәләре буенча туктаган [[Тольятти]]ның «Лада&quot;командасы өчен чыгыш ясый&lt;ref&gt;{{Citation |title=За «Ладу» сыграет чемпионка Европы |url=http://wfclada.vaz.ru/node/94 |access-date=2020-04-26 |archive-date=2020-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408020950/http://wfclada.vaz.ru/node/94 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Шуннан соң Омскиның «Иртыш» командасы өчен беренче дивизионда чыгыш ясый.&lt;ref&gt;[https://mediaryazan.ru/news/detail/71268.html ЖФК «Рязань-ВДВ» начал подготовку к сезону]&lt;/ref&gt;. 2011 ел башында «Рязань-ВДВ» ка әйләнеп кайта, анда ел дәвамында уйный. 2012 елның апрелендә ул имгәнү сәбәпле, клуб белән контрактны өзә&lt;ref&gt;[https://mediaryazan.ru/news/detail/124451.html Рязанские профессиональные футбольные команды начнут сезон в гостях]&lt;/ref&gt;.

== Җыелма команда карьерасы ==
Россия җыелма командасы составында Чехиядә узган футбол буенча 2007 елгы Европа чемпионатының көмеш призеры булды[8].&lt;ref&gt;[http://www.womenfootball.ru/news/2007/0149.html III Чемпионат Европы]&lt;/ref&gt;.

== Казанышлары ==
; «Звезда-2005»

Россиянең беренче дивизионы көмеш призеры: 2006

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* [http://www.womenfootball.ru/wfphp/Get_player_info.php?player_id=237 Профиль на сайте womenfootball.ru]

[[Төркем:Әлифба буенча спортчылар]]
[[Төркем:Россиянең халыкара спорт осталары]]</text>
      <sha1>kwawqczqnuj00ourvasgbz6dx5ro5mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Евгений Варга</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277107</id>
    <revision>
      <id>5840038</id>
      <parentid>5704606</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T04:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24255" sha1="skh4fr006xa94yz6vcotjcab77jtctd" xml:space="preserve">{{Orphan|date=апрель 2026}}

{{Шәхес}}
'''Евгений Самуилович (Енё) Варга''' ( венг. Varga Jenő ; [[1879 ел|1879]] - [[1964 ел|1964]] ) - [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] экономисты, капитализмның сәяси икътисады һәм дөнья икътисады өлкәсендә танылган галим.

СССР Фәннәр академиясенең ( [[1939 ел|1939]] ) чын әгъзасы, Украина ССРының  академикы  (22.02.1939) &lt;ref&gt;[http://www.nas.gov.ua/UA/Sites/PersonalSite/Pages/default.aspx?ffn1=Email&amp;fft1=Eq&amp;ffv1=VargaES18791964 Варга Євген Самійлович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305072521/http://www.nas.gov.ua/UA/Sites/PersonalSite/Pages/default.aspx?ffn1=Email&amp;fft1=Eq&amp;ffv1=VargaES18791964 |date=2016-03-05 }} // Сайт Национальной академии наук Украины&lt;/ref&gt; . Ленин премиясе лауреаты ( [[1963 ел|1963]] ).

== Биографиясе ==

=== Чыгышы һәм белеме ===
Евгений Варга авыл укытучысының ярлы [[Яһүдләр|яһүд]] гаиләсендә туа. Ул сигез баланың иң кечесе була. 10 яшеннән ул хужалыкта эшли, аннары икмәк пешерүче булырга өйрәнә.

Ул Будапешт университетын тәмамлый ( [[1909 ел|1909]] ), анда тарих, икътисад һәм фәлсәфә укый, философия фәннәре докторы ( диссертация [[Иммануил Кант|Кантта]] антиномиягә багышланган). Аннары ул шулай ук тарих һәм география укытучысы дипломы ала (1911).

=== Венгр социалистик хәрәкәтендә ===
Будапешт университетында укыган вакытта ул [[марксизм]] теоретикларының әсәрләрен җитди өйрәнә, [[Австро-Венгрия империясе|Австрия-Венгрия]] һәм [[Алмания|Германиядәге]] социаль-демократик хәрәкәттә катнаша, [[1906 ел]]дан Венгрия Социал-Демократик партиясе әгъзасы, сул канатына кушыла.

Ул  «Népszava» партия газетасының икътисадый бүлегенең даими хезмәткәре һәм мөхәррире була. Ул шулай ук социал-демократик матбугатның теоретик органнарында хезмәттәшлек итә (Szocializmus, Die Neue Zeit ). Ул Австрия-марксизмы идеологы Отто Бауэр белән Австрия-Венгриядәге [[инфляция]] турында актив фикер алыша. Финанс капиталы теориясе үсеше белән параллель рәвештә, Хилфердинг 1910-1914 елларда Венгрия картелларын өйрәнә.

[[Беренче бөтендөнья сугышы]]на кадәр, Карл Каутның хезмәтләренә йөз тотып, Европа социаль-демократиясе мохитендә үзәкчелек позициясен күпмедер вакыт хуплый; [[1914 ел]]да аны оппортунистик дип хөкем итә һәм [[Владимир Ленин|Ленин]] белән [[Роза Люксембург|Люксембургның]] сугышка каршы позицияләрен ала.

=== Венгриядә революцияләр ===
Венгриядәге буржуаз демократик һәм социалистик революциядә катнаша. 1918 елда Михай Каройя хөкүмәте вакытында  аны Будапешт университетының политик икътисад профессоры итеп чакыралар һәм ул СДПВ  җитәкчелегенә керә. [[1919 ел]]да илдә Совет власте урнаштырылганнан соң - Халык Финанс Комиссары, аннары [[Маҗарстан Совет Республикасы|Венгрия Совет Республикасының]] халык хужалыгы  Югары Советы Рәисе.

Адмирал [[Миклош Һорти]]  гаскәрләре тарафыннан җиңелгәч, башта [[Австрия]]гә кача (Карлштейнда интернацияләнә, анда Венгрия совет Республикасының «Пролетар диктатурасы вакытында икътисади сәясәт проблемалары» буенча хуҗалык төзелеше тәҗрибәсенә нәтиҗә ясый), ә аннары 1919 елда кыенлыклар белән Советлар Союзына эмиграцияләнә.

Ул Социал-демократик партиянең ( [[Йенө Ландлер]], Йожеф Погань, Енё Хамбургер ) сул канаты лидерлар төркеменә керә, Венгрия Коммунистлар партиясе белән Венгрия Социалистик партиясенә кушылгач һәм соңгысы таркалгач,  социал- демократик партия эшлеклеләре төркеменә керә.

=== СССРда ===
[[1920 ел]]да ул ВКП (б)га керә.  Коммунистик Интернационал (Коминтерн) оешкан беренче еллардан бирле аның актив эшлеклеләренең берсе була. Ул В.И. Ленин белән очрашып, исәпкә алына, Коминтернның 4, 5, 6 нчы конгресслары делегаты, аның башкарма комитеты пленумнарында катнаша, анда докладлар һәм чыгышлар белән чыгыш ясый. 1922-1927 елларда шулай ук Берлинда совет илчелеге каршындагы сәүдә вәкиллегендә эшли.

1920 еллар башында, ул сугыш коммунизмы елларында икътисадый идарә итүнең административ системасын расларга тырыша. Ул социализм астында икътисадый бухгалтерлык проблемалары белән шөгыльләнә, А.В.Чаяновның әлеге тематикага багышланган эшләренә бәя бирә. Соңыннан үзен тулысынча марксизмның сәяси экономиясен өйрәнүгә багышлый&lt;ref&gt;''Чаянов, А. В.'' Крестьянское хозяйство: Избранные труды/ Ред. Л. И. Абалкин (пред.) и др. — М.: Экономика, 1989. — 492 с. — (Экономическое наследие).&lt;/ref&gt; .

1921-1927 елларда Берлинда ИККИ статистика-мәгълүмат институты (Варга бюросы) җитәкчесе &lt;ref name=&quot;trip25&quot;&gt;Мирослав Крлежа [https://books.google.com/books?id=lT2DpJwjgCsC&amp;pg=PA341&amp;lpg=PA341&amp;dq=%22%D0%91%D0%AE%D0%A0%D0%9E+%D0%92%D0%90%D0%A0%D0%93%D0%98%22&amp;source=bl&amp;ots=ASVbL2IltT&amp;sig=ogg0Ab4cAcCdnI3_IfV2VbPpqt4&amp;hl=en&amp;ei=6Gj3SqugNarl8Ab76LjzCQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=8&amp;ved=0CC0Q6AEwBw#v=onepage&amp;q=%22%D0%91%D0%AE%D0%A0%D0%9E%20%D0%92%D0%90%D0%A0%D0%93%D0%98%22&amp;f=false Поездка в Россию, 1925: путевые очерки]&lt;/ref&gt;

[[1927 ел|1927]] - [[1947 ел]]ларда - СССР Фәннәр академиясенең Бөтендөнья икътисады һәм дөнья сәясәте институты директоры (ИМХМП) - большевиклар берләшмәсе Коммунистик партиясе  Үзәк Комитеты указы буенча ( [[1931 ел|1931]]) дөнья икътисадый һәм сәяси проблемалар өлкәсендә тикшеренүләр буенча  фәнни учреждение. Институт материалларының даими “клиентлары” булып [[Иосиф Сталин|И. В. Сталин]], [[Вячеслав Молотов]] , [[СБКФ ҮК|БКП (б) Үзәк комитеты]], ССРБ Халык Комиссарлары Шурасы, ССРБ  чит эшләре  буенча халык комиссариаты, тышкы сәүдә халык комиссариаты тора.

Ул [[1929 ел|1929]] - [[1933 ел]]лардагы глобаль икътисадый кризисның башлануын алдан әйткәне өчен  (күпчелек аналитиклар [[капитализм]]ның тотрыклылануына ышанган  вакытта), аннары - бетүен (Коминтернда  капиталистик системаның җимерелүе буенча караш  өстенлекле булганда) Сталинның  хөрмәтен казана.

СССР ФА фәнни-тикшеренү һәм оештыру эшен уңышлы алып бара: СССР ФА Президиумы әгъзасы,  «Мировое хозяйство и мировая политика», «Конъюнктура мирового хозяйства» һәм  «Проблемы политики Китая».журналларының баш мөхәррире була.  1931-1937 елларда дөнья хуҗалыгы һәм дөнья сәясәте Кызыл профессурасы институты директоры &lt;ref name=&quot;isaran&quot;&gt;[http://isaran.ru/?q=ru/person&amp;guid=8237848E-C33A-2B61-E08E-A33BF4C6EB56 Варга Евгений Самуилович] на сайте Архивов РАН.&lt;/ref&gt; . 1939-1946 елларда ул икътисад һәм хокук бүлегенең академик-секретаре. [[1945 ел]]да ул [[Ялта конференциясе|Ялта]] һәм [[Потсдам конференциясе|Потсдам]] конференцияләрендә Совет делегациясе белгече була.

Евгений Варга, Николай Кондратьев, Николай Бохарин һәм Евгений Преображенский белән берлектә, дөньякүләм танылган совет икътисадчыларының берсе. Аның икътисади теория үсешенә керткән өлеше: дөньякүләм капиталистик хуҗалыкның төп тенденцияләрен (икътисади цикллар һәм кризислар теориясе һәм тарихы), акча теориясе, аграр проблемалар, дөнья икътисади конъюнктурасы белән билгеләнә

[[1946 ел]]да Кейнсиан сәясәтенең  &quot; [[Бөек депрессия]] &quot; нәтиҗәләрен җиңүдәге уңышын анализлап, &quot;Икенче бөтендөнья сугышыннан соң капитализм икътисадындагы үзгәрешләр&quot; әсәрендә ул икътисадка дәүләт катнашлыгы ( дәүләт-монополия капитализм ) ярдәмендә капиталистик система каршылыкларын вакытлыча йомшарту проблемасын күтәрә. Нәтиҗәдә, 1947-нче елда академик Варга һәм аның институты эшчәнлеге партия матбугатында &lt;ref&gt;«А когда возглавляемый им Институт мирового хозяйства и мировой политики АН СССР в закрытом порядке подготовил и представил наверх документ, в котором предлагалось сосредоточить усилия на внутреннем укреплении страны и воздержаться от расширения советской сферы влияния в Европе, дабы избежать конфронтации с Западом, которую Советский Союз может не выдержать, Е. Варга был снят с должности директора института, издания его прекращены, а сам институт закрыт» .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Фарберов, Наум Павлович|Н. П. Фарберов]] в своём докладе «Общественное устройство стран народной демократии» (1949) подверг критике утверждения академика Е. С. Варга, характеризовавшего в своей работе «Изменения в экономике капитализма в итоге второй мировой войны» государственную собственность стран народной демократии как собственность государственно-капиталистическую. Эта характеристика неправомерно игнорирует то важнейшее обстоятельство, что в странах народной демократии на государственных предприятиях представлены не два класса, а один рабочий класс, владеющий совместно со всеми трудящимися основными орудиями и средствами производства [http://www.ras.ru/FStorage/download.aspx?id=e8633a4b-1228-4abb-bd2a-f70ab5f96546 с. 133].&lt;/ref&gt; кискен тәнкыйтькә дучар була ( «Большевик» журналы). Шул ук елда, КПСС (б) Үзәк Комитетының КПСС карары белән институт бетерелә. Аның җитәкчелеге идеологик хаталарда һәм дөрес булмаган кадрлар сәясәтендә гаепләнә (башланган &quot; космополитизмга каршы көрәш &quot; кысаларында). Институтны ябу шулай ук [[Салкын сугыш]] башлануга бәйле СССР тышкы сәясәтен көчәйтү белән бәйле.

1955 елда ул &quot; Өч йөзнең хатына &quot; кул куя.

Сталин үлеменнән соң, ул [[1956 ел]]да ИМХМП традицияләре варисы дип санаган  Россия Фәннәр академиясенең Бөтендөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институтында (IMEMO) эшли.

Озак вакыт дәвамында Варгага  «Российский путь перехода к социализму и его результаты», «Завещание Варги» исемнәре астында кулъязмалар  авторы дип атала, анда Сталинизмны кискен тәнкыйтьләгән, аерым алганда, &quot;Советлар Союзы тулысынча бюрократия  идарә иткән дәүләткә әйләнгән» дип языла.   Ләкин 1994  елда аны Варга түгел, ә Мәскәү дәүләт университеты профессоры Г. Н. Поспелов язганлыгы билгеле була&lt;ref&gt;[http://www.memo.ru/history/diss/perecen/diss_06.htm Варга Евгений Самойлович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022200903/http://www.memo.ru/history/diss/perecen/diss_06.htm |date=2008-10-22 }} (1879, Венгрия — 1964) Академик-экономист. Член [[АН СССР]] и [[АН УССР]]. В 1967 в самиздате появилась работа «Российский путь перехода к социализму и его результаты», в которой резко критиковалась экономическая система СССР. Эта работа получила название «Завещание академика Варги». В 1994 стало известно, что этот текст принадлежит профессору Московского Государственного Университета Г. Н. Поспелову.&lt;/ref&gt;

1989 елда, Е.С.Варга ихтыяры буенча  аның үлеме алдыннан язылган  кулъязмасы ачыла һәм бастырыла, анда Совет системасының икътисадый һәм сәяси үсеш юнәлешен һәм Сталин һәм Хрущев идарә иткән вакытта Совет җитәкчелеге сәясәтен кискен тәнкыйтьләү дә бар.

== Гаиләсе ==
Кызы - Мария Евгеньевна Варга (физиолог Яков Матвеевич Прессменда кияүдә). Оныгы - психолог Анна Яковлевна Варга (1954 елда туган), психология фәннәре кандидаты«Введение в системную семейную психотерапию» (2009) һәм  «Современный ребёнок: энциклопедия взаимопонимания» (2006)  китаплары авторы.&lt;ref&gt;[http://booknik.ru/context/all/vseh-lechit-i-nakazyvat/ Всех лечить и наказывать]&lt;/ref&gt;

== Бүләкләре, премияләре, мактаулы исемнәре ==

* Өч [[Ленин ордены]]  (21/21/1944; 1953; 11/05/1959) 
* [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]] (06/10/1945) &lt;ref name=&quot;isaran&quot;/&gt; 
* &quot;Бөек Ватан сугышында батыр хезмәт өчен 1941-1945&quot; медале. (1945)  
* В. И. Ленин исемендәге премия (1935) - &quot;Дөнья икътисадый кризисындагы яңа күренешләр&quot; китабы өчен (Мәскәү, 1934) &lt;ref&gt;''Борисов Ю. С.'' Из истории Ленинских премий // Журнал «История СССР», 1957, № 1, стр. 225—232&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Советская историческая энциклопедия. — Т. 8. Кошала — Мальта. — М., 1965 — [http://www.runivers.ru/bookreader/book10467/#page/304/mode/1up Статья «Ленинские премии», стлб. 580—581]&lt;/ref&gt; 
* Ленин премиясе (1963) 
* Венгрия Фәннәр академиясенең мактаулы әгъзасы (1955)

== Хезмәтләре ==

* Проблемы экономической политики при пролетарской диктатуре. — М., 1922.
* Кризис мирового капиталистического хозяйства. — М., 1923.
* Закат империализма. — М., 1923.
* Мировая экономика и мировой кризис. - М., 1925.
* Экономика капитализма в период заката после стабилизации. — М., Л. 1928.
* Мировой экономический кризис. - М.: Госиздат РСФСР &quot;Московский рабочий&quot;, 1930. - 173с.
* Исторические корни особенностей германского империализма. — М., 1946.
* Изменения в экономике капитализма в итоге второй мировой войны. — М., 1946.
* [https://archive.is/20130120161329/politazbuka.ru/biblioteka/politekonomiya/649-varga-osnovnye-voprosy-ekonomiki-i-politiki-imperialisma.html Основные вопросы экономики и политики империализма (после второй мировой войны). — 2 изд., М., 1957].
* Капитализм XX века. — М., 1961.
* Очерки по проблемам политэкономии капитализма. — М., 1964.
* Избранные произведения: Начало общего кризиса капитализма Экономические кризисы Капитализм после второй мировой войны (в 3-х томах). — М., 1974.

== &quot;Үлем алдыннан язмалар&quot; ==

* &quot;25 елдан соң ачарга» (Е.С. Варганың үлем алдыннан язмалары) // Сәяси тикшеренүләр. 1991. № 3. 
* Г. Н.Поспелов (реаль автор) академик Варга васыятьнамәсе: социализмга күчүнең Россия юлы һәм аның нәтиҗәләре // Скепсис. 1968 елда &quot;Грани&quot;журналында 137-156, № 69 бит.

== Хәтер ==

*  [[Мәскәү]]нең [[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш Административ округының]]   Теплый Стан районында Э.С.Варга истәлегенә урам аталган. Соңгы ун ел эчендә ул яшәгән һәм эшләгән 11 Ленинский проспектында мемориаль такта куелган. 
* [[Русия фәннәр академиясе]] Е.С.  Варга исемендәге - дөнья икътисады өлкәсендәге иң яхшы фәнни эш өчен премия булдыра

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}

== Әдәбият ==

* {{Китап:БВС. Энциклопедия|120}}
* Творческое наследие академика Е. С. Варги. — М., 1981.
* ''Черкасов П. П.'' ИМЭМО. Портрет на фоне эпохи. — М.: Весь мир, 2004. ISBN 5-7777-0279-1
* ''Певзнер Я. А.'' Жизнь и труды Е. С. Варги в свете современности. // Мировая экономика и международные отношения, 1989, № 10.

== Сылтамалар ==

* [http://www.oval.ru/enc/11994.html Биография]
* [http://www.philol.msu.ru/~tlit/zhm/2ch1.htm Поспелов и Варга]
* {{Из ЗСЭ|Варга Евгений Самуилович}}
* [http://isaran.ru/?q=ru/person&amp;guid=8237848E-C33A-2B61-E08E-A33BF4C6EB56 Варга Евгений Самуилович] на сайте Архивов РАН
* [http://marxists.org/archive/varga/ Евгений Варга] на сайте Marxist Internet Archive (англ.)
{{Тышкы сылтамалар}}

[[Төркем:Марксизм теоретиклары]]
[[Төркем:Маҗарстан революционерлары]]
[[Төркем:Будапешт университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]]
[[Төркем:Ленин премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]]
[[Төркем:1964 елда вафатлар]]
[[Төркем:7 октябрь көнне вафатлар]]
[[Төркем:1879 елда туганнар]]
[[Төркем:6 ноябрь көнне туганнар]]</text>
      <sha1>skh4fr006xa94yz6vcotjcab77jtctd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габделәхәт Фәхреддинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277310</id>
    <revision>
      <id>5839986</id>
      <parentid>4418861</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12815" sha1="t0qq58gcy4crbbymif0ep2boao94mbo" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Габделәхәт Фәхреддинов
| рәсем =.jpg
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Габделәхәт Ризаэддин улы Фәхреддинов
| һөнәр = икътисадчы
| туу датасы = 17.09.1889
| туу җире = [[РИ]], [[Самар губернасы]], {{туу җире|Бөгелмә өязе|Азнакай районында}}, [[Илбәк]] 
| гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|РСФСР}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|ССРБ}}
| милләт = 
| үлем датасы = 16.09.1938
| үлем җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], {{үлем җире|Мәскәү|Мәскәүдә}} (''хәзерге'' [[Яңа Мәскәү административ округы (Мәскәү)|Яңа Мәскәү административ округы]]), Сосенское
| әти = [[Ризаэддин Фәхреддин]], мөфти
| әни = Нурҗәмал Габденнасыйр кызы
| ир =
| хатын = Фирдәвес [[Шакир Рәмиев|Шакир]] кызы (Рәмиева)
| балалар = кызлары: Альмира, Диләрә
| бүләк һәм премияләр =
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Фәхретдинов}}
'''Габделәхәт Фәхреддинов''', Габделәхәт Ризаэддин улы Фәхреддинов (''[[1889 ел]]ның [[22 гыйнвар]]ы, [[РИ]], [[Самар губернасы]], [[Бөгелмә өязе]], [[Илбәк]] — [[1938 ел]]ның [[16 сентябрь|16 сентябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Мәскәү]], [[Яңа Мәскәү административ округы (Мәскәү)|Яңа Мәскәү административ округы]], Сосенское'') — мөфти [[Ризаэддин Фәхреддин]]ның икенче баласы, агроном-икътисадчы, [[Бөтенрусия оештыру җыелышы]] (1917) һәм [[Комуч|КОМУЧ]] (Самар, 1918) әгъзасы. [[Сталин репрессияләре|Сәяси репрессия]] корбаны.
{{External media |рәсем1=[https://tatkniga.ru/books-pdf/Long-life-to-eternity.pdf  Гаиләсе белән төшкән фотосурәтләре].}}

== Тәрҗемәи хәле ==
[[Файл:Ризаэддин Фәхреддин.jpg|200px|thumb|right|Әтисе [[Ризаэддин Фәхреддин]]]]
[[Файл:Г.Р.Фәхреддинов.jpg|200px|thumb|right|Габделәхәт (''{{comment|у.и.|уңнан икенче}}'') әти-әнисе һәм туганнары белән. [[Уфа]], [[1905 ел|1905]]]]

[[1889 ел]]ның [[17 сентябрь|17 сентябрендә]] [[Самар губернасы]] [[Бөгелмә өязе]]нең (''хәзерге'' [[Татарстан]]ның [[Азнакай районы]]) [[Илбәк]] авылы мәчетенең [[имам]]ы (''имамхатыйплык шәһадәтнамәсен 1887 елның 19 июнендә алган, имам һәм мөдәррис вазифаларын 1889–1891 елларда башкарган'') һәм [[мәдрәсә]] [[мөдәррис]]е [[Ризаэддин Фәхреддин]] (1859—1936) гаиләсендә икенче бала булып туган. Әнисе — Нурҗәмал, [[Минзәлә өязе]] (''хәзерге'' [[Татарстан]]ның [[Зәй районы]]) [[Чыбыклы]] авылы ахуны Төхфәтулла улы Габденнасыйр кызы. Туганнары: абыйсы — [[Габдрахман Фәхретдинов|Габдерахман]] (1887—1936), энесе — [[Габдерәшит Фәхреддинов|Габдерәшит]] (1892—1953), сеңлесе Зәйнәп (1893—1985), энесе — Сәгыйть (1900—1944), сеңлесе Әсма (Шәрәф, 1906—1993).

[[1891 ел]]ның [[февраль]] аеннан, әтисе [[Уфа]]да Мәхкәмәи Шәргыя ([[Үзәк диния нәзарәте|Диния нәзарәте]]) казые итеп сайлангач (''беренче мәртәбә 1891 елның февралендә сайланган''&lt;ref&gt;''Аминов Т. М.'' [http://rus.bashenc.ru/index.php/component/content/article/2-statya/422-fakhretdinov-rizaitdin-fakhretdinovich  Фахретдинов Ризаитдин Фахретдинович, Риза Фахретдин.]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Башкирская энциклопедия. Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015-2020. ISBN 978-5-88185-306-8 {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;), гаиләсе белән [[Уфа]]да яши башлый. [[Риза Фәхретдин]]нең барлык балалары кебек үк дөньяви гыйлем алган, тәрбияле, гыйлемле шәхес булган&lt;ref&gt;''Арыслан Шәрәф.'' [https://tatkniga.ru/books-pdf/Long-life-to-eternity.pdf  Балалары турында. Габдерәшит. // Ризаэддин Фәхреддин: Кәгазь өстендә калган исем – бетмәс гомердер.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805123127/https://tatkniga.ru/books-pdf/Long-life-to-eternity.pdf |date=2021-08-05 }} Казан: [[«Рухият» фонды|Рухият]], 2014 ел, 90-91нче бит. ISBN 978-5-89706-165-5&lt;/ref&gt;. Габдерәшит башта [[Уфа]]да, аннары [[Хөсәения мәдрәсәсе]]ндә (''[[Хөсәения мәдрәсәсе|Ырынбур мәдрәсәсендә]] укуы турында 1900-1901 елда [[Самар губернасы]]нда үткәрелгән крестьян хуҗалыклары переписе вакытында тутырылган 299нчы санлы хуҗалык карточкасында теркәлгән&lt;ref&gt;''Роднов М. И.'' [http://mrodnov.ru/fr/0/public/Fahr.zip  Семья Р. Фахретдинова по материалам земской переписи 1900—1901 гг]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;'') укый.

[[1906 ел]]ның языннан, әтисе [[Вакыт (газета)|«Вакыт» газетасына]] (1907 елдан [[Шура (журнал)|«Шура» журналына]] да) эшкә күчүе сәбәпле, гаиләсе белән [[Ырынбур]]да яши, Ырынбур реальное училищесында укый (''курсант киеменнән төшкән фотосурәте сакланган''). [[Казан университеты]]н тәмамлый &lt;ref&gt;[http://www.hrono.ru/biograf/bio_f/fahretdinov.php   Габдул-Ахад Фахретдинов.] Хронос{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Орски өязе|Орск өязендә]], [[Ырынбур губернасы]] земство идарәсендә [[агрономия|агроном]] булып эшли. [[1917 ел]]да Ырынбур губернасыннан [[Бөтенрусия оештыру җыелышы]]на делегат итеп сайлана. [[1918 ел]]да [[Комуч|КОМУЧка]] ([[Самар]]) үтә.

[[Ырынбур]]да [[РСФСР|Совет хакимияте]] урнашкач, [[Ырынбур башкорт педагогия техникумы|Башкорт халык мәгарифе институтында]] укыта.

1923–1929 елларда Башсельбанкта эшли, бер үк вакытта өлкә кооператив-хисапчылар курсларын җитәкли.
 
1931–1938 елларда [[Мәскәү]]дә Центрсоюзда (Кулланучылар җәмгыятенең Үзәк союзында), Роспищетарада икътисадчы булып эшли.

Журналларда финанслау һәм кооперация мәсьәләләре буенча мәкаләләр бастыра, аның «Кооперация нәрсә ул һәм кемгә кирәк?», «Кредит кооперациясе», «Вак сәнәгать кооперациясе», «Кредит ширкәтләрен ничек оештырырга?», «БАССР крестьян кооперативларының 10 еллык эшчәнлегенә кыскача күзәтү» һәм башка китаплары дөнья күрә&lt;ref&gt;[https://tatkniga.ru/books-pdf/Long-life-to-eternity.pdf    Ризаэддин Фәхреддин: Кәгазь өстендә калган исем – бетмәс гомердер.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805123127/https://tatkniga.ru/books-pdf/Long-life-to-eternity.pdf |date=2021-08-05 }} Казан: [[«Рухият» фонды|Рухият]], 2014. ISBN 978-5-89706-165-5&lt;/ref&gt;.

== Сәяси репрессия корбаны ==
[[1938 ел]]ның [[28 май|28 маенда]] «инкыйлабка каршы  террорчылык оешмасында катнашуда» гаепләнеп, кулга алынган. [[1938 ел]]ның [[16 сентябрь|16 сентябрендә]] үлем җәзасына хөкем ителгән һәм шул ук көнне атылган. Күмелгән урыны — [[Мәскәү]]нең [[Яңа Мәскәү административ округы (Мәскәү)|Яңа Мәскәү административ округы]]на керүче Сосенское торак пункты — {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Коммунарка (ату полигоны)|Коммунарка|ru|Коммунарка (расстрельный полигон)}}. [[1960 ел]]ның [[10 сентябрь|10 сентябрендә]] аклана&lt;ref&gt;[http://lists.memo.ru/index21.htm Фахрединов Абдул-Ахад Риза Энгдинович (Абдулахад Резеэтдинович).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921012912/http://lists.memo.ru/index21.htm |date=2013-09-21 }} Жертвы политического террора в СССР{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Гаиләсе ==
Хатыны — Фирдәвес [[Шакир Рәмиев|Шакир (Мөхәммәдшакир)]] кызы Рәмиева. Ике кызлары: Альмира — табибә, Диләрә (1923) — сәнгать фәннәре докторы (''[[Ташкент]]'').
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://tatkniga.ru/books-pdf/Long-life-to-eternity.pdf    Ризаэддин Фәхреддин: Кәгазь өстендә калган исем – бетмәс гомердер = Ризаэддин Фахреддин: Жизнь длиною в вечность] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805123127/https://tatkniga.ru/books-pdf/Long-life-to-eternity.pdf |date=2021-08-05 }} (''төзүче-авторлар [[Диләрә Гыймранова|Д. Г. Гыймранова]], [[Ленар Гобәйдуллин|Л. И. Гобәйдуллин]], Р. Х. Миңнуллин''). Казан: [[«Рухият» фонды|Рухият]], 2014. ISBN 978-5-89706-165-5
* ''Роднов М. И.'' [http://mrodnov.ru/fr/0/public/Fahr.zip  Семья Р. Фахретдинова по материалам земской переписи 1900—1901 гг. // Проблемы башкирской, татарской культуры и наследие Ризы Фахретдинова: Материалы межрегионального симпозиума (13 мая 2005 г.).] Уфа: ООО «Принт+», 2006. С. 15 — 20.{{ref-ru}}
== Моны да карагыз ==
* [[Ризаэддин Фәхреддин]] (әтисе)
* [[Габдрахман Фәхретдинов|Габдерахман Фәхреддинов]] (абыйсы)
* [[Габдерәшит Фәхреддинов]] (энесе)
* [[Галимҗан Шәрәф]] (кияү, сеңлесе Әсманың ире)


{{DEFAULTSORT:Фәхретдинов, Габделәхәт}}
[[Төркем:Икътисадчылар]]
[[Төркем:Агрономнар]]
[[Төркем:Хөсәения мәдрәсәсен тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Ризаэтдин Фәхретдин]]
[[Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары]]</text>
      <sha1>t0qq58gcy4crbbymif0ep2boao94mbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вологда челтәре</title>
    <ns>0</ns>
    <id>388982</id>
    <revision>
      <id>5839974</id>
      <parentid>4257560</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7845" sha1="59npbpycda9wbrtorrr9cen4hxndz0a" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

[[Файл:Vologodskoe_Krujevo_Lukomore_fragment.jpg|мини|300x300пкс|[[Александр Пушкин|А. С. Пушкинның]] «Лукоморье» поэмасы мотивлары буенча — «Руслан һәм Людмила»]]
'''Вологда челтәре''' —'''{{Lang-ru|Волого́дское кру́жево}}''' — коклюшкалар (махсус агач таяклар) белән ишкән рус челтәренең бер төре; [[Вологда өлкәсе]]ндә киң таралган. Вологда челтәрендәге барлык төп сурәтләр бер төрле киңлектәге, тигез генә бормаланып торган, өзеклексез киндер тасма белән башкарыла (аны «вилюшка» дип атыйлар). Вологда челтәрен бәйләү өчен мендәр-валик; коклюшка (артыш яки каеннан); башлы энәләр; каплавычлар таләп ителә. Вологда челтәрләре өчен типик материал — акшарлы яки эшкәртелмәгән [[җитен]]. XVII гасырда челтәр осталары көмеш һәм алтын җепләрдән челтәр ысулларын үзләштергәннәр.

== Тарихы ==
Вологдада челтәр шөгеле XVI—XVII булатларга карый, ләкин тәҗрибә буларак [[XIX гасыр]]ның беренче чирегеннән яши. Челтәр башта Аурупада барлыкка килгән, [[Италия]] һәм Фландрия челтәр җитештерүнең иң борынгы үзәкләре булып санала. Вологдада һөнәри рәвештә җитештерү 1820 елдан башлана, ул вакытта алпавыт крепостнойлары Көнбатыш Аурупа илләренекенә окшатып, күлмәкләргә һәм тукымаларга челтәр кушып бәйли башлаганнар.

С. А. Давыдованың рәсми тикшерүләре күрсәткәнчә, крепостнойлык чорында, провинциянең барлык алпавыт йортларында Санкт-Петербургка һәм Мәскәүгә җибәрер өчен челтәр җитештерүче «фабрикалар» булган. Бара-бара, алпавыт остаханәләренә челтәр туку халык мохитенә күчә һәм халык сәнгатенең бер төренә әверелә, урындагы халыкның ихтыяжларын һәм зәвыгын чагылдыра.

Челтәр осталыгы үсешенә [[XIX гасыр]]да Петербург Мария практик мәктәбе ({{Lang-ru|Мариининская практическая школа}}) тәмамлаган талантлар — Анфия Федоровна һәм Софья Петровна Брянцевалар, Рахиль Фиолетова һәм Анна Чурина булышлык итә; алар меңнән ашу хатын-кызны бу һөнәргә өйрәтә&lt;ref&gt;Кружево России. Вологодское кружево. М. А. Сорокина, 2001&lt;/ref&gt;. [[1893 ел]]да Вологда губернасында 4000 челтәр остасы бу эш белән шөгыльләнә, [[1912 ел]]да — 40 000.

=== ХХ гасырда ===
[[1928 ел]]да Вологда шәһәрендәге челтәр һөнәри-техник мәктәбе ачыла.

[[1930 ел]]да Вологда челтәр бәйләүчеләр берлеге булдырыла, [[1935 ел]]да — аның нигезендә нәфис иҗат лабораториясе ачыла&lt;ref&gt;''[[О.С. Попова]], Н. И. Каплан.'' Русские художественные промыслы, Москва: Знание, 1984. — С. 62—64&lt;/ref&gt;.

XX гасырның 30 нчы елларында совет чынбарлыгын чагылдырган образлар барлыкка килә. XX гасырның 40 нчы елларына кадәр үлчәмле челтәр, соңрак аерым матди әйберләр — яка, жабо, пелерина, шарф, кадавыч, перчатка һ.б.эшләнә башлый

Вологда челтәрләре берничә тапкыр күргәзмәләрдә югарыгы бүләкләргә лаек була: 1925 елда [[1925 ел]] [[Париж]]да узган заманча декоратив сәнәгать һәм сәнгать күргәзмәсендә алтын мидал, 1937 елда Парижда — Гран-при, 1958 елда Брюссельдә — алтын мидал. Шул ук Брюссель күргәзмәсендә «Русские мотивы» дип аталган челтәр пәрдә югарыгы Гран-при премиясе белән бүләкләнә.

=== XXI гасырда ===
2010 елның 3 ноябрендә Вологда Кремль майданындагы иске Дәүләт банкы бинасында Челтәр музее ачыла. Музейның гомуми мәйданы — 1400 м2, экспозиция мәйданы — 600 м2. Төп экспозицияда Вологда өлкәсе, бу традицион сәнгать һөнәренең нигезләнүе һәм үсеше турында сөйләгән 500 -дән артык әйбер тәкъдим ителә&lt;ref&gt;{{Citation |title=Сегодня в Вологде состоялось торжественное открытие «Музея кружева» |url=http://vologda-oblast.ru/inform.asp?ID=39648 |access-date=2020-11-29 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811175533/http://vologda-oblast.ru/inform.asp?ID=39648 |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;.

Вологда челтәре белән шундагы музей-тыюлыкта, Вологда челтәр музеенда, Бөтенрусия декоратив - гамәли һәм халык сәнгате музеенда, шулай ук «Снежинка» челтәр фирмасы музеенда таныша аласыз.

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Vologodskoe Krujevo 2.jpg||
Файл:Vologodskoe Krujevo.jpg||
Файл:Vologodskoe Krujevo Lukomore.jpg||
&lt;/gallery&gt;

== Сылтамалар ==

* [http://www.cultinfo.ru/arts/paints/veselova/id.htm Вера Дмитриевна Веселова, художник, кружевница] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109191517/http://www.cultinfo.ru/arts/paints/veselova/id.htm |date=2007-11-09 }}
* [https://web.archive.org/web/20080606014416/http://portal-vologda.ru/id/p20.html Ельфина-Пантелеева Виктория Николаевна]
* [https://web.archive.org/web/20140809213354/http://samovarovo.ru/glavnaya/narodnye-promysly-rossii/116-vologodskoe-kruzhevo.html Вологодское кружево. История.]
* [http://vologdalace.ru/ezine4/photo-3.html Журнал «Коклюшка»]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://russia.rin.ru/guides/4209.html Вологодское кружево]
* [http://spleteno.ru/joomgallery/krugevo.html Галерея вологодских кружевниц] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329071857/http://spleteno.ru/joomgallery/krugevo.html |date=2017-03-29 }}

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}

[[Төркем:Вологда өлкәсе]]</text>
      <sha1>59npbpycda9wbrtorrr9cen4hxndz0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389051</id>
    <revision>
      <id>5840061</id>
      <parentid>3824545</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27549" sha1="0xkc89g49t3352phih0k6c62w1f9hrl" xml:space="preserve">{{УК}}

'''И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты''' ({{lang-ru|Чувашский государственный университет имени И. Н. Ульянова}}, {{lang-cv|И. Н. Ульянов ячӗллӗ Чӑваш Патшалӑх Университечӗ}}) — [[Чуашстан]] башкаласы [[Чабаксар]]да урнашкан классик дәүләт университеты. [[Алатырь]] шәһәрендә филиалы бар (2018).

Югары уку йортын гамәлгә куючы — [[Россия Хөкүмәте|РФ Хөкүмәте]],  [[Россия Федерациясенең фән һәм югары белем министрлыгы|РФ фән һәм югары белем министрлыгы]] карамагында.

== Тарих ==
=== Алтарих ===
Чабаксар шәһәрендә дәүләт университеты оештыру мәсәләсе [[1920 ел]]да [[Чуаш автономияле өлкәсе]] инкыйлаби комитеты һәм Советларның I съезды тарафыннан, шулай ук 1958—1959 елларда күтәрелгән булган. [[1967 ел]]га Чабаксарда өч югары уку йорты эшләгән: [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика институты]], [[Чуаш дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе|Чуаш авыл хуҗалыгы институты]] һәм Мәскәү энергетика институтының Идел филиалы.

Мәскәү энергетика институтының Идел филиалында лаборатория базасы, уку-укыту мәйданнары, студент тулай тораклары, китапханәсе (фондында якынча йөз мең том китап), басмаханә, исәпләү техникасы лабораториясе, уку-укыту остаханәләре, диплом проектлау кабинетлары була. Чабаксарда өч югары уку йотыннан тыш, ике фәнни-тикшеренү институты һәм күпсанлы фәнни-педагогик кадрлары булган башка фәнни-җитештерү һәм мәдәният оешмалары эшләп килә.
 
=== 1967 — 1990 ===
Чуаш дәүләт университеты [[1967 ел]]ның 1 сентябрендә СССР Министрлар Советының 1967 елның 17 мартында кабул ителгән 796нчы санлы карары, РСФСР Министрлар Советының 1967 елның 21 августындагы 631нче санлы карары нигезендә Мәскәү энергетика институтының Идел филиалы һәм [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика институтының]] тарих-филология факультеты базасында оештырыла.

Университет ачылганда, ректор итеп техник фәннәр докторы, профессор Семен Федор улы Сайкин, фәнни эшләр буенча проректор итеп профессор Сергей Андрей улы Абруков, укыту эшләре буенча проректор итеп Александр Карапет улы Аракелян билгеләнә. Оештырылуының беренче елында вузда җиде факультет булган: тарих-филология, медицина, гомумтехник, химия, икътисад, электротехника, сәнәгатьне электрификацияләү һәм төзелеш.

РСФСР Министрлар Советының 1967 елның 30 ноябрендщге 882нче санлы карары белән университетка тәрбия мәсьәләләрендә либераль-демократик карашта торган, ике җенес һәм һәр милләт, матди яктан төрле катлам вәкиленә бердәй тигез, киңкырлы белем бирү яклы булган рус мәгърифәтчесе, педагог [[Илья Ульянов]] исеме бирелгән&lt;ref&gt;{{БРЭ|Ульянов|id=4698786}}&lt;/ref&gt;.

1967—1968 уку елында электротехника, сәнәгатьне электрификацияләү факультетларында 1 300 дән артык студент укыган; кичке һәм читтән торып укулы факультетларда, гомумтехник факультетны да кертеп, 3 800 гә якын студент укыган; 200 ләп укытучы укыткан, алар арасында 20 фән докторы һәм  кандидаты булган. Тарих-филология факультетында 900 студент укыган (350 се көндезге бүлектә); гыйльми-педагогик коллективта 3 профессор һәм 30 доцент исәпләнгән.

1968—1969 уку елына физика-математика факультеты ачыла. Университетның сигез факультетында 45 гомумфәнни һәм махсус (профильле) кафедра исәпләнгән, аларда гомуми фәнни (20 кафедра) һәм махсус (25 кафедра) 15 белгечлек буенча яшь белгечләр әзерләнгән. Кичке һәм читтән торып уку бүлекләре булган гомумтехник факультет базасында машина төзү һәм инженер-төзүчеләр факультетлары ачыла.

[[1981 ел]]ның июлендә университет ректоры итеп Петр Александр улы Сидоров билгеләнә. Әлеге вазифаны 1990 елга кадәр адып бара. Аның җитәкчелегендә Чабаксарның Университет урамында күпкатлы уку-укыту корпуслары төзелә.

=== 1991 — 2010 ===
[[1990 ел]]ның декабрендә ректор итеп икътисад фәннәре докторы профессор Лев Пантелеймон улы Кураков билгеләнә. Ул җитәкчелек иткәндә филиаллар челтәре киңәя, вузның Чуашстан районнарында вәкиллекләре ачыла.

1991 елда университетка беренче 25 чит ил студенты кабул ителә.

1994 елда университет каршында Республика гимназия-интернаты эшли башлый, анда тулы дәүләт тәэмин ителешендә авыл районнарыннан конкурс аша узып кабул ителгән мәктәп балалары укый. Гимназиядә 10 һәм 11 сыйныф программаларын университетның профессор һәм укытучылары алып бара.

2001 елдан университет Бердәм Дәүләт Имтиханын (БДИ, {{lang-ru|ЕГЭ}}) кертү буенча экспериментта катнаша. 2002—2004 елларда университет шулай ук {{comment|дәүләтнең исемле  финанс бурычларын|русча: государственные именные финансовые обязателства}} кертү буенча экспериментта катнаша.

2005 елга хәтле университетта хәрби кафедра эшли.

=== 2010 елдан соң ===
2010 елның 12 гыйнварында Мәгариф буенча федераль агентлык боерыгы белән ректор итеп профессор Всеволод Георгий улы Агаков билгеләнә.

2011 елның 27 сентябрендә университетның {{comment|багучылар советы|попечительский совет}} оештырыла, республика һәм федераль дәрәҗәдәге министрлыклар һәм ведомстволар, предприятиеләр һәм оешмалар җитәкчеләре совет әгъзалары итеп кабул ителә.

[[Россия Федерациясенең фән һәм югары белем министрлыгы|РФ фән һәм югары белем министрлыгының]] 2013 елның 23 декабрендәге боерыгы буенча ректор итеп Андрей Юрий улы Александров раслана.

Университетның [[Алатырь]] шәһәрендәге филиалыннан тыш, [[Канаш]] шәһәрендә, [[Батыр (Батыр районы)|Батыр авылында]] ([[Батыр районы|район]] үзәге) филиаллары булган.
 
== Гыйльми һәм уку-укыту эшчәнлеге ==
Университетта 15 факультет, [[Алатырь]] шәһәрендә филиал, өстәмә белем бирү хезмәте күрсәтү, белем бирү эшчәнлеге белән идарә итүне оптимальләштерү, укыту процессына инновацион проектлар һәм модельләр кертүне активлаштыру максатларында төзелгән Өстәмә белем бирү үзәге бар.

Университетта 150 гә якын профессор, фән докторы һәм 600 дән артык доцент, фән кандидаты эшли.

Халыкара элемтәләр бүлеге чит илләрдәге уку йортлары белән контакт булдыру, укытучы һәм студентларны халыкара алмашуны оештыру буенча эшчәнлек алып бара. Элемтәләр халыкара конференцияләр, семинарлар һәм курслар оештыру,  укытучы һәм студентларны алмашу формасында бара. Университетта чит ил студентларын һәм стажерларын укыту программалары гамәлдә. Вузны тәмамлаучыларның күбесе университет ординатурасында һәм аспирантурасында укуын дәвам итә. Чит ил студентларына үз илләрендә [[рус теле]]н укытуга хокук бирүче өстәмә белгечлек алу мөмкинлеге тудырылган.

=== Факультетлар һәм белгечлекләр ===
Университет составында түбәндәге факультетлар бар: чит телләр; информатика һәм исәпләү техникасы; сәнгать; тарих-география; машина төзү; медицина; радиоэлектроника һәм автоматика; төзелеш; идарә һәм социаль технологияләр; гамәли математика, физика һәм информацион технологияләр; химия-фармацевтика; икътисад; энергетика һәм  электротехника; юридик; рус һәм  чуаш филологиясе һәм журналистикасы.

Университетта бакалавриатның 57 юнәлеше, белгечләр әзерләүнең 27 программасы, магистратураның 31 юнәлеше буенча белгечләр әзерләнә.

=== Фәнни-инновация эшчәнлеге ===
Университетта фәнни-инновация эшчәнлеге белән фәнни эшләр буенча проректор Евгений Николай улы Кадышев җитәкчелек итә.

=== Диссертация советлары ===
Университетта алты диссертация советы эшли:
* Д 212.301.01: белгечлекләр: 08.00.01 — Икътисад теориясе (икътисад фәннәре) һәм 08.00.05 — Икътисад һәм халык хуҗалыгы белән идарә итү  (икътисад фәннәре);
* Д 212.301.02: белгечлекләр: 05.09.10 — Электротехнология (техник фәннәр), 05.09.12 — Көч электроникасы (техник фәннәр), 05.14.02 — Электр станцияләре һәм Электроэнергетика системалары (техник фәннәр);
* Д 212.301.03: белгечлекләр: 10.01.02 — Россия Федерациясе халыклары әдәбияты (чуаш, мари, коми) (филология фәннәре), 10.02.20 — Чагыштырма-тарихи, типологик һәм чагыштырма тел белеме (филология фәннәре);
* Д 212.301.04: белгечлекләр: 09.00.01 — Онтология һәм танып-белү теориясе (фәлсәфә фәннәре), 09.00.11 — Социаль философия (фәлсәфә фәннәре);
* Д 999.173.02: белгечлекләр: 07.00.02 — Ватан тарихы (тарих фәннәре), 07.00.07 — Этнография, этнология, антропология (тарих фәннәре);
* Д 212.301.06: белгечлекләр: 05.09.01 — Электромеханика һәм электр җиһазлары (техник фәннәр), 05.09.03 — Электротехника комплекслары һәм системалары (техник фәннәр).

=== Конференция ===
Ел да көз көне Чабаксарда Чуаш дәүләт университеты {{comment|химаясендә|под эгидой}} Бөтенроссия — фәнни  конференциясе уздырыла. Конференциянең махсус атамасы: «Милли филология һәм мәдәният мәсьәләләре».

=== Профессорлар һәм укытучылар составы ===
* ''Моны карагыз: [[:ru:Категория:Преподаватели Чувашского государственного университета]]''
 
== Университет инфраструктурасы ==
=== Уку корпуслары ===
[[File:P9012019-2.jpg|thumb|Ленин проспектындагы төзелеш факультеты корпусы (Чабаксар)]]

Уку корпуслары күпчелек Чабаксарның Төньяк-Көнбатыш районында тупланган. Төзелеш факультеты корпусы шәһәрнең үзәгендә тарихи бинада урнашкан.

=== Студентлар шәһәрчеге ===
Студентлар шәһәрчеге Чабаксарның төньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан. Анда 3 000 урынга исәпләнгән сигез тулай торак бар. 2009 елда университет иң яхшы студент тулай торагына ухдырылган Бөтенроссия конкурсында «Студент тулай торагы шартларында медица хезмәте күрсәтү» номинациясендә җиңүче була&lt;ref&gt;[http://www.chuvsu.ru/university/social_sfera.htm Развитие социальной сферы Чувашского госуниверситета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070902175446/http://www.chuvsu.ru/university/social_sfera.htm |date=2007-09-02 }} // www.chuvsu.ru&lt;/ref&gt;.

=== Фәнни китапханә ===
Фәнни китапханә [[1958 ел]]да  ачылган А. А. Жданов исемендәге Горький политехника институтының Чабаксар филиалы китапханәсе базасында булдырылган&lt;ref&gt;[http://library.chuvsu.ru/index.php?page=501000000 История Научной библиотеки Чувашского государственного университета]&lt;/ref&gt;.

Фәнни китапханә фондларында 1,91 млн данә төрле басма (2010 елның 1 гыйнварына), сирәк китаплар һәм кыйммәтле кулъязмалар фондында — 24 100 данә. Фәнни китапханәнең мультимедиа классында университет укытучыларының монография һәм укыту әсбапларының тулы текстлы электрон копияләре белән эшләү мөмкинлеге бирелә.

=== Фәнни-тикшеренү бүлеге ===
Университетның фәнни-инновация комплексына керә:
* 24 проблемалы һәм тармак  фәнни-тикшеренү лабораториясе.
* Хәзерге вакытта вузда 20 фәнни-педагогик мәктәп эшли.
* Университетта 6 проблемалы фәнни-тикшеренү лабораториясе, 8 фәнни-тикшеренү лабораториясе, 2 тармак фәнни-тикшеренү лабораториясе, 3 фәнни-белем бирү лабораториясе, «Чувашия» фәнни-технологик паркы, югары технологияләр, яңа материаллар, ресурслар һәм энергия саклау фәнни-белем бирү һәм инновация комплексы эшли.
* Университетта «Нанотехнологияләр өлкәсендә күмәк куллану үзәге» гамәлдә.

=== Музейлар ===
* А. А. Кокель исемендәге сәнгать музее
* И. Н. Ульянов һәм  И. Я. Яковлев музее

=== Мәдәният сарае ===
Университетның мәдәният сарае бар.

=== Нәшрият ===
Университетның үз нәшрияты бар, анда «Ульяновец» газетасы, әлеге университет һәм Россиянең башка вузлары укытучыларының китап һәм брошюралары басыла.

=== Шифаханә-профилакторий ===
Университетның шифаханә-профилакторие бар.

== Университетның мәгълүмат сәясәте ==
=== «Вестник Чувашского университета» ===
1995 елдан башлап, университетта ике серия буенча «Вестник Чувашского университета» фәнни журналы нәшер ителә:
* гуманитар фәннәр (тарих, фәлсәфә, юриспруденция, икътисад, лингвистика, әдәбият белеме, журналистика, педагогика, психология һ. б.);
* табигать һәм техник фәннәр (медицина, география, математика, информатика, физика, химия, электротехника һәм электроэнергетика, системалар теориясе, машина төзү, идарәнең автоматлаштырылган системалары һ. б.).

2001 елдан журнал Россия Федерациясендә чыгучы рецензияләнүче әйдәүче фәнни басмалар исемлегенә кертелгән.

=== Вуз газеталары ===
Университетта көндәлек «Ульяновец», шулай ук «Вести Альма-матер» газеталары чыгарыла.

===Сайт һәм  Интернет-сервислар ===
ChuvSU.ru домен зонасы Чуаш дәүләт университетының [[интернет]]-сервисларын таныту һәм эшләтү өчен куланылучы икенче һәм өченче буын домен исемнәрен кертә. ChuvSU.ru беренче мәртәбә 1998 елның 13 маенда теркәлү узган&lt;ref name=autogenerated2&gt;[http://www.alexa.com/siteinfo/chuvsu.ru# About Чувашский государственный университет (chuvsu.ru): Информация об университете, чувашские интернет-ресурсы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207133409/https://www.alexa.com/siteinfo/chuvsu.ru |date=2019-12-07 }} Информация от Alexa Internet&lt;/ref&gt;. Хәзерге вакытта ChuvSU.ru домен исеме Чуаш дәүләт университетына теркәлгән&lt;ref&gt;{{Citation |title=WHOIS-сервис Технического центра домена RU |url=http://www.ripn.net:8080/nic/whois/whois.cgi |access-date=2020-12-01 |archive-date=2006-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060822211816/http://www.ripn.net:8080/nic/whois/whois.cgi |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

Мәгълүмат сервислары университетның веб-сайтлары аша белешмәләр һәм яңалыклар хезмәте күрсәтү белән бәйле. Университетның веб-сайтлар системасына: www.ChuvSU.ru [[Интернет-портал|порталы]], ChuvSU.ru фәнни-техник электрон китапханә сайты, Library.ChuvSU.ru фәнни китапханә сайты, факультет сайтлары, филиаллар һәм башка структур бүлекчәләр сайтлары керә.

== Студентлар ==
=== Студентларның составы ===
Университетта РФнең 40 субъектыннан, шулай ук [[АКШ]], [[Көнбатыш Европа]], [[Якын Көнчыгыш]], Көньяк-Көнчыгыш Азия, [[Африка]], [[Латин Америкасы]] илләреннән килеп укый. 2015 елга университет дипломын 30 илдән 446 чит ил гражданы 17 белгечлек буенча алган.

2015-2016 уку елында [[Азия]], [[Африка]], [[Европа]]ның 40 иленнән һәм [[БДБ]]ның 8 иленнән 600 чит ил ватандашы 14 факультетта 20 белгечлек һәм 15 юнәлеш буенча белем ала.
[[Файл:100 лучших студентов ЧГУ 2014 года.JPG|300px|thumb|right|Ректор А. Ю. Александров 2014 елда вузны тәмамлаучылар белән]]

=== Студент оешмалары ===
Студентларның фәнни-техник иҗатына ярдәм итү максатында «Студентларның фәнни җәмгыяте» ({{lang-ru|СНО}}) булдырылган.

Студентлар үзидарәсен «Студентлар советы» тормышка ашыра. «Студентлар советы» рәисе университетның гыйльми шурасы составына керә.

Студентларның социаль хокуларын яклау белән 1970 елның 23 гыйнварында булдырылган «Студентларның һөнәри берлек оешмасы»  шөгыльләнә, аның вазифасына вуз шифаханәсенә, башка сәламәтләндерү оешмаларына юлламалар бирү, экскурсияләр оештыру да керә. Һөнәри берлек оешмасы (профсоюз) рәисе шулай ук университетның гыйльми шурасы составына керә.

=== Студентлар өчен чаралар ===
«Мисс ЧГУ» матурлык конкурсы, «Суперстудент» конкурсы, факультетара КВН, «Студентлар язы» фестивале, «Татьяна университета» факультетара конкурсы, «Хезмәткәрләрнең туган көннәре».

=== Университетны тәмамлаучылар ===
* ''[[:Төркем:Чуаш дәүләт университетын тәмамлаучылар]]''
 
== Символика ==
=== Гимн ===
Университет гимнының [[чуаш теле|чуаш]] һәм [[рус теле]]ндәге вариантларының авторы шагыйрь Анатолий Смолин, музыкасын Петр Фёдоров язган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chuvsu.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=451:2010-07-30-20-09-29&amp;catid=147&amp;Itemid=165|title=Гимн {{!}} Чувашский государственный университет имени И.Н. Ульянова|publisher=www.chuvsu.ru|lang=ru|accessdate=2017-06-25}}&lt;/ref&gt;.

== Әдәбият ==
* Учёные Чувашского университета (1967—1992). — Чебоксары, 1992.
* Кто есть кто: учёные Чувашского государственного университета имени И. Н. Ульянова. — Чебоксары, 2002.
* Чувашский государственный университет имени И. Н. Ульянова: 40 лет. — Чебоксары, 2007.

== Сылтамалар ==
* [https://web.archive.org/web/20080430220511/http://www.chuvsu.ru/ Официальный сайт Чувашского государственного университета им. И. Н. Ульянова]
* [http://studsovet21.ru Сайт Студенческого совета ЧГУ им. И. Н. Ульянова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205013721/http://studsovet21.ru/ |date=2020-12-05 }}
* [http://www.profkom21.ru Сайт Профкома обучающихся ЧГУ им. И. Н. Ульянова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191130065638/http://profkom21.ru/ |date=2019-11-30 }}

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

{{Россия классик университетлары ассоциациясе}}
{{сайланган мәкалә}}

[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:1967 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Чуаш дәүләт университеты]]</text>
      <sha1>0xkc89g49t3352phih0k6c62w1f9hrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Штуцер (селекционер)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>390492</id>
    <revision>
      <id>5840073</id>
      <parentid>2992502</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14998" sha1="gd802zt297v1lnutuim5oapavfama0w" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Иван Иванович Штуцер''' (1882 &lt;ref&gt;Дата приведена по источникам, ,, однако в статье ([https://research-journal.org/hist/trudy-i-nauchnaya-zhizn-uchyonogo-agrarnika-i-i-shtucera/ ''Асрутдинова Р. А.'' Труды и научная жизнь ученого-аграрника И. И. Штуцера. // Международный научно-исследовательский журнал. Исторические науки. 2016. Вып. № 5 (47) Часть 6, с. 109—111]) дата рождения приведена как '''1883'''&lt;/ref&gt; — 1932) — совет агрономы, селекционер, Татарстандагы коллективлаштыруга каршы була.

== Биографиясе ==
Иван Иванович Штуцер [[1883 ел]]да [[Мәскәү]]дә туа. [[Германия]]дәге Халле университетының фәлсәфә факультетын тәмамлый. 1911-1920 елларда ул Казан авыл хуҗалыгы губерна ведомствосының агрономик хезмәтендә   башта агроном, аннары бүлек рәисе һәм начальнигы, соңрак Дәүләт орлык фонды башлыгы булып эшли.

1918 ел уртасында сул эсер була. 1918 елның 4 июнендә, өлкә азык-төлек комиссары буларак, продразверсткага каршы булган һәм  икмәккә «ирекле» бәяләрне хуплаган Казан губернасының Игенчелек Халык комиссары К. М. Шнуровскийны яклый. Штуцер азык-төлек отрядлары формалашуга каршы чыга,  Азык-төлек Комиссариатының информаторы Акимов [[Александр Цюрупа|Цюрупа]]га  болай дип яза: «Ул [Штуцер] миңа бу политиканы [азык-төлек бүлеп бирү һәм азык-төлек отрядлары], ач булырга теләсә, үзәк алып барсын, без крестьяннардан икмәк  ирекле базар бәяләрендә алырбыз. Без крестьян конгрессы һәм крестьян секциясе күрсәтмәсе буенча эш итәбез, дип белдерде» &lt;ref&gt;Национальный архив Республики Татарстан (НАРТ). Ф. 98. Оп. 1. Д. 11. Л. 8 Цит. по: &lt;/ref&gt; . 17 июльдә, Азык-төлек буенча Халык Комиссариатның Казан коллегиясе әгъзасы Л. И. Русер В. И. Ленинга Штуцерны кулга алу тәкъдиме белән чыга.  1918 елның 17 июлендә Казан Советының Эшче һәм Кызыл Армия секциялары уртак җыелышында Штуцер губерния комиссары вазифасыннан азат ителә, һәм уның урынына [[Мирсәет Солтангалиев|М. Солтангалиев]] билгеләнә&lt;ref&gt;[https://cyberleninka.ru/article/n/kazanskaya-levoeserovskaya-alternativa-prodovolstvennoy-politike-narkomproda-may-iyul-1918-g ''Стариков С. В.'' Казанская левоэсеровская альтернатива продовольственной политике наркомпрода (май — июль 1918 г.) // Вестник Чувашского университета 2013 № 4 с. 72-76]&lt;/ref&gt; .

Аннары ул бер үк вакытта [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]ның Игенчелек Халык Комиссариатының орлык бүлеге начальнигы һәм 1920нче елда оешкан Казан авыл хуҗалыгы тәҗрибә станциясенең селекция бүлеге начальнигы булып эшли. Аның өчен [[Усад (Лаеш районы)|Усады]] авылындагы Журавлевлар утарында 175 гектар җир һәм элеккеге Юнкерлар мәктәбенең 462 гектар җире,   Яңа Иерусалим монастыренең һәм шәһәр яны Архиерей дачасының барлык биналары бирелә. Станция өчен ике тәҗрибә кыры ( [[Лаеш]] һәм [[Спас кантуны|Спас]]), ике орлык хужалыгы һәм ике ярдәм пункты бирелә. Селекция эшләре [[Казан губернасы|Казан]] губернасының [[Чистай кантуны|Чистай кантоны]] Змиево авылы янындагы 10-12 гектар мәйданда, параллель рәвештә алар [[Арча кантоны|Арча кантонының]] [[Шушар]] селекция кырында башкарыла. И. И. Штуцерга ярдамгә 15-20 студент бирелә.

1921-1929 елда, Штуцер  җирле үрнәкләрдән сайлап алу ысулы белән ''flavum'' «Казанское 506» төрлелегенең  иртә өлгергән төрен чыгара. Уңдырышлылык 1 гектардан 28-30 центнер була. Сорт Красноярск һәм Алтай өлкәләрендә, Иркутск, Кемерово, Томск, Төмән һәм Новосибирск өлкәләрендә районлаштырыла.

Шул ук вакытта, 1921 елдан Штуцер карабодайның үзгәрүен өйрәнә башлый. Крестьян чәчүлекләре культураларыннан җирле формаларны сайлап яхшырту өстендә эш башлый. Соңрак, селекционер берничә индивидуаль сайлау ысулын куллана. Штуцерны кулга алу белән бәйле эш тәмамланмый кала. Урта өлгергән һәм иртә өлгергән зур җимешле материал бөтенләй юкка чыга. Ләкин, 1934 елда, селекционер А. Ф. Шубина корылыкка чыдам беренче  «Казанская местная» сортын үстерә, ул өлгерүчәнлеге белән аерылып торган һәм җитмешенче еллар башына кадәр җитештерүдә саклана&lt;ref&gt;[http://www.dissercat.com/content/selektsiya-krupnoplodnoi-diploidnoi-grechikhi-na-urozhainost-skorospelost-druzhnost-sozrevan#ixzz52U46tnQI ''Кадырова Ф. З.'' Селекция крупноплодной диплоидной гречихи на урожайность, скороспелость, дружность созревания и высокое качество зерна.] Прим.: Та скорость, с которой был выведен этот сорт (4 года после ареста Штуцера), дают основания предполагать, что либо эта работа была начата совместно с ним, либо его разработки все же пропали не полностью, а были частично использованы его последователями.&lt;/ref&gt;.

1920—1926 елларда Штуцер республиканың һәр агро-туфрак төбәге өчен культуралар буенча җентекле карталар һәм чагыштырма таблицалар туплаый. Ул Татарстанда авыл хуҗалыгын районлаштыруны тәкъдим итә, һәм аны тормышка ашыру механизмы базар булырга тиеш, дип саный. Ул авыл хуҗалыгы производствосын мониторинглауга зур өлеш кертә һәм бу тикшеренүләргә нигезләнеп мөһим теоретик гомумиләштерүләр ясый. 1929нчы елда Казанда Татар Республикасының беренче агрономик конгрессында Штуцер совет Татарстанында авыл хуҗалыгын үстерү өчен өметле юнәлешләрнең фәнни нигезләнүе турында доклад ясый.Татарстан АССРның Игенчелек Халык комиссариаты хезмәткәре буларак, Татарстаннан икмәк чыгаруны арттыруга, базар мөнәсәбәтләренә директив тыкшынуга, крестьяннарга колхоз төзелешен көчләп тагуга каршы чыга. Тоташ коллективлашуга каршы була,  авыл хуҗалыгын, нигездә, дәүләт акчалары хисабына үзгәртеп корырга кирәк, дип саный. Шәхси крестьян хуҗалыкларын бетерү буенча идеологик кампания вакытында Штуцер аларны алга таба үстерүнең максатчанлыгын раслый.
1930 елның 4 октябрендә кулга алына.

1931 елда Казанда «Кондратьевщина в Татарии» мәкаләләр җыентыгы дөнья күрә (авторлар З. Винтайкин, Ф. Медведев һәм Г. Шеперин). Анда, 3. Винтайкин: «партия кулакка каршы көрәшне дәвам итү һәм көчәйтү бурычы куйган вакытта, Штуцер кулак һәм класс көрәше юклыгын исбатлады», - дип яза&lt;ref&gt;Цит. по: [http://www.dissercat.com/content/kollektivizatsiya-selskogo-khozyaistva-v-tatarskoi-assr-1929-1932-gg#ixzz52PP54d6w ''Галимуллин И. И.'' Коллективизация сельского хозяйства в Татарской АССР, 1929—1932 гг.]&lt;/ref&gt;.

1932 елның 19 гыйнварында Штуцер ОГПУ Коллегиясе тарафыннан 58-7, 58-11 статьялар буенча,  «корткычлык оешмасы катнашучысы» буларак, 5 ел концлагерьларга хөкем ителә [«Хезмәт крестьяннары партиясе», аның «Казан филиалы» эше буенча]. 1932 елның 31 октябрендә төрмә срогы Казахстанга куылу белән алыштырыла&lt;ref name=&quot;Memo&quot;&gt;{{Cite web |url=http://lists.memo.ru/d37/f363.htm |title=Книга памяти Республики Татарстан // Жертвы политического террора в СССР |accessdate=2021-01-11 |archivedate=2018-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129204321/http://lists.memo.ru/d37/f363.htm }}&lt;/ref&gt; . 1932 елда ул Карагандага сөргенгә җибәрелә, аннары Алма-Атага күчә, һәм унда үз-үзенә кул сала&lt;ref name=&quot;Sharaf&quot;&gt;[https://books.google.ru/books?id=h8ovAAAAMAAJ&amp;q=В+1911-17+гг.+работал+агрономом+в+Казанском+губернском+ведомстве+сельского+хозяйства.+После+Февральской+революции+возглавил+Казанскую+продовольственную+управу.&amp;dq=В+1911-17+гг.+работал+агрономом+в+Казанском+губернском+ведомстве+сельского+хозяйства.+После+Февральской+революции+возглавил+Казанскую+продовольственную+управу.&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjVzLKOsrLYAhXsDZoKHeIwB5oQ6AEIKDAA Интеллигенция Татарстана в период реформ и революций первой трети XX века: материалы Республиканской научной конференции, посвященной 100-летию Галимджана Шарафа, 3-4 декабря 1996 г. Исполком, 1997 — C. 179]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=g5vaAAAAMAAJ&amp;q=1932+самоубийство++штуцер+И.И.&amp;dq=1932+самоубийство++штуцер+И.И.&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjKlZKv4a7YAhWjF5oKHf3qCokQ6AEIKjAB ''Флëр Багаутдинов''. По закону 1934 года. Татарское кн. изд-во, 1990 — C. 133]&lt;/ref&gt;.

1988 елның 1 сентябрендә реабилитацияләнә&lt;ref name=&quot;Memo&quot;/&gt;.

== Хезмәтләре ==

* ''Штуцер И. И.'' Восстановление сельского хозяйства Татреспублики и перспективы на будущее // Труд и хозяйство — 1924. — № 12 — С. 1-25.
* ''Штуцер И. И.'' Материалы по вопросу об оскудении сельского хозяйства Татарской республики. — Казань, — 1928.
* ''Штуцер И. И.'' К вопросу о расслоении крестьянства в Татреспублике. // Труд и хозяйство. 1926. — № 4. — С. 26-31.
* ''Штуцер И. И.'' Внутрихозяйственный анализ крестьянского хозяйства Татреспублики по бюджетам 1924—1925 года. Казань: Изд-во Нар-комзема Татреспублики, 1928. — 79 с.

== Чыганаклар ==

* [https://research-journal.org/hist/trudy-i-nauchnaya-zhizn-uchyonogo-agrarnika-i-i-shtucera/ ''Асрутдинова Р. А.'' Труды и научная жизнь ученого-аграрника И. И. Штуцера. // Международный научно-исследовательский журнал. Исторические науки. 2016. Вып. № 5 (47) Часть 6, с. 109—111 ISSN 2227-6017 (ONLINE), ISSN 2303-9868 (PRINT), DOI: 10.18454/IRJ.2227-6017]

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
[[Төркем:Шәхесләр:Татарстан]]
[[Төркем:Үз-үзенә кул салучылар]]
[[Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары]]
[[Төркем:Алматыда вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:1932 елда вафатлар]]
[[Төркем:Мәскәүдә туганнар]]
[[Төркем:1882 елда туганнар]]
{{MyTatarstan2020}}</text>
      <sha1>gd802zt297v1lnutuim5oapavfama0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Игорь Чичканов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>390506</id>
    <revision>
      <id>5840077</id>
      <parentid>5752392</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4898" sha1="e9864yvb5sle9ofdhid6k4xi4l8rivw" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Игорь Александрович Чичканов''' ([[1957 ел]]) — [[Русия|Россия]] самбо көрәшчесе һәм [[дзюдо]]чысы, ветеран осталар арасында самбо һәм дзюдо буенча күп тапкыр Дөнья, Европа һәм Россия чемпионы, дзюдо буенча  СССР-ның спорт мастеры, Россияның халыкара класслы  спорт мастеры.

== Биографиясе ==
Игорь Александрович Чичканов 1957нче елда [[Пермь өлкәсе]] [[Көязе районы]]ның Чиганда авылында туа. Милләте буенча — [[Чуашлар|чуваш]].

[[Алабуга дәүләт педагогика университеты]]н тамамлый.

== Спорт карьерасы ==
Дзюдо белән 17 яшеннән шөгыльләнә. Беренче тренеры Николай Григорьевич Швейкин була. Хәзер ул Михаил Николаевич Климовта шөгыльләнә. Ярышларда [[Чаллы]] исеменнән чыгыш ясый.

Укучылары арасында Татарстан Республикасының мактаулы спорт мастеры, дзюдо буенча Россия чемпионаты призеры, полиция хезмәткәрләре арасында дзюдо буенча Европа чемпионы, самбо буенча Европа һәм Дөнья чемпионы, Россиянең Халыкара класлы спорт мастеры [[Наталья Ащеулова|Наталья Ашеулова]] да бар.

=== Спорт казанышлары ===
{| border=&quot;1&quot;
!Ярышлар
! bgcolor=&quot;gold&quot; | '''Алтын'''
! bgcolor=&quot;silver&quot; | '''Көмеш'''
! bgcolor=&quot;cc9966&quot; | '''Бронза'''
|-
| Самбо осталары арасында  дөнья чемпионаты
| 13
| 2
| 1
|-
| Дзюдо осталары арасында дөнья чемпионаты
| 3
| 1
| 5
|-
| Дзюдо ветераннары арасында Европа чемпионаты
| 4
| 1
| 0
|-
| Дзюдо осталары арасында дөньяның команда чемпионаты
| 3
|
|
|-
| Дзюдо осталары арасында Европаның команда чемпионаты
| 4
| 2
|
|-
| Дзюдо ветераннары арасында Россия чемпионаты
| 8
| 1
| 2
|-
| Самбо осталары арасында Россия чемпионаты
| 13
| 1
| 1
|}

== Дәүләт һәм ведомство бүләкләре ==
* Чаллыда дзюдо буенча СССРның беренче спорт мастеры ([[1978 ел]])
* Россиянең халыкара спорт мастеры ([[1998 ел]])
* Татарстан Республикасының мактаулы тренеры ([[2003 ел]])
* Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты ( [[2014 ел]], [[24 сентябрь]] ) - ''физик культураны һәм спортты үстерүдәге казанышлары, республикада дзюдоны популярлаштыруга лаеклы өлеш индергәне өчен.''

== Сылтамалар ==
* [http://wrestling.com.ua/ru/news/article/traditsionnaya/12_12_27_chto_prinesut_novyie_pravila_dzyudo_mnenie_igorya_chichkanova ЧТО ПРИНЕСУТ НОВЫЕ ПРАВИЛА ДЗЮДО, МНЕНИЕ ИГОРЯ ЧИЧКАНОВА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505125702/http://wrestling.com.ua/ru/news/article/traditsionnaya/12_12_27_chto_prinesut_novyie_pravila_dzyudo_mnenie_igorya_chichkanova |date=2016-05-05 }}
* [http://www.sambo.spb.ru/master/23/chichkanov.htm Информация о дзюдоисте на сайте www.sambo.spb.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160424215216/http://www.sambo.spb.ru/master/23/chichkanov.htm |date=2016-04-24 }}
* [http://www.judoinfo.kiev.ua/index.php/news/2790-2013-01-03-11-34-33.html Размышления ветерана дзюдо Игоря Чичканова о ЧМ-2014 в Челябинске] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603010251/http://www.judoinfo.kiev.ua/index.php/news/2790-2013-01-03-11-34-33.html |date=2016-06-03 }} 
{{MyTatarstan2020}}

[[Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары]]
[[Төркем:ССРБ спорт осталары]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1957 елда туганнар]]
[[Төркем:17 февраль көнне туганнар]]
[[Төркем:Шәхесләр:Татарстан]]</text>
      <sha1>e9864yvb5sle9ofdhid6k4xi4l8rivw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мәдени</title>
    <ns>0</ns>
    <id>406404</id>
    <revision>
      <id>5840062</id>
      <parentid>4677584</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5840062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2987" sha1="eunead0l3i5h5z9iuobxvugh03st3nf" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 515845100
}}
'''Мәдени''' ({{lang-kk|Мәдени}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төркестан өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q15918883. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}

{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>eunead0l3i5h5z9iuobxvugh03st3nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зөлфия Шакирова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>422058</id>
    <revision>
      <id>5840058</id>
      <parentid>4457934</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9330" sha1="o9qqm7of5xdbl6nef0w2jcv6wag57zj" xml:space="preserve">{{Шәхес
|рәсем= Зөлфия Шакирова.jpg
| бүләк һәм премияләр = [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|Татарстан халык артисты — 2012]][[Файл:MedalTatarstan1.jpg|20px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале — 2021]]&lt;br/&gt; [[Башкортстан Республикасының халык артисты|БР халык артисты]]
}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Шакирова}}
'''Шакирова Зөлфия Мәскүр кызы''' (1965 елның 5 июне, [[Югары Аташ]] авылы, [[Чакмагыш районы]], [[Башкорт АССР]]) ― совет һәм Россия эстрада җырчысы. Татарстан Республикасының [[Татарстанның атказанган артисты|атказанган]] (2001) һәм [[Татарстанның халык артисты|халык]] (2012),  Башкортстан Республикасының [[Башкортстанның атказанган артисты|атказанган]] (2012) һәм [[Башкортстанның халык артисты|халык]] (2022) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.bashinform.ru/news/culture/2022-03-25/radiy-habirov-v-den-rabotnika-kultury-nagradil-vydayuschihsya-predstaviteley-otrasli-2744117 Радий Хабиров в День работника культуры наградил выдающихся представителей отрасли. Информационное агентство «Башинформ», 25 марта 2022 года]{{ref-ru}}{{V|25|03|2022}}&lt;/ref&gt; артисты.

== Биографиясе ==
Шакирова Зөлфия Мәскүр кызы 1965 елның 5 июнендә Башкорт АССРның Чакмагыш районы Югары Аташ авылында туган.&lt;ref name=&quot;Чекмагушевский дом культуры&quot;&gt;[https://kultura-chekmagush.ru/izvestnie-dejateli-kulturi/953/shakirova-zulfiya-maskurovna-2/  Чекмагушевский дом культуры ]&lt;/ref&gt;

Зөлфия Мәскүр кызы бала чактан ук җырчы булырга хыялланган.

Үз авылында мәктәп тәмамлаганнан соң ул [[Уфа сәнгать училищесы]]на укырга керә, 1982 елда аны уңышлы тәмамлый (хәзер [[Уфа дәүләт сәнгать институты]] профессоры Сәгыйтова Фәрзәнә Фәткулла кызы классы). Шул ук елда Уфа дәүләт сәнгать институтының вокал бүлегенә укырга керә. 1983 елда Стәрлетамак мәдәният-агарту училищесын тәмамлап,Казанда Галиәскәр Камал исемендәге драма театрында эшләп йөргән якташы [[Җәвит Шакиров]]ка кияүгә чыга. Зөлфия Шакирова [[Казан консерваториясе]]ндә профессор Зөләйха Хисмәтуллина классында укуын дәвам итә. Укытучысы З.Шакировага филармониядә эшли башларга киңәш итә, чөнки аны инде өлгергән эстрада җырчысы итеп күрә.

Шакировлар гаиләсендә уллары Илһам белән Искәндәр туа.

1990 елларда Җәвит белән Зөлфия Шакировлар «Илһам» театр-студиясен булдырып, үз аллы иҗади эшчәнлек белән шөгыльләнә башлый. Зөлфия Шакированың матур тавышы, кырыс кыяфәте тамашачыларның күңелен яуларга ярдәм итә. Моннан тыш ул репертуарын да төрләндерергә тырыша — Зөлфия Шакирова «Биеш», «Каравансарай», «Уел», «Шаһибәк», «Элмәлек» «Гөльямал», «Җомга», «Шахта» кебек татар һәм  башкорт халык  җырларын оста башкара.

Шакировлар ике күрше җөмһүрият буйлап гастрольләргә йөри, радио, телевидениедә чыгыш ясый. Иҗтиһат һәм үзсүзлелек буш калмый — аларны тамашачылар һәрчак көтеп ала.

Зөлфия Шакирова күп кенә җырлар авторы буларак та билгеле. Аның Җәвит Шакиров, башка шагыйрьләр (Ә.Атнабаев, Х.Мөхәммәдиева, Ф.Тереголова, Р.Хәкимҗан) сүзләренә язылган йөздән артык җырын аннан кала Рөстәм Асаев, Зөһрә Шәрифуллина, Бәширә Насыйрова, Нәзифә Кадыйрова кебек Татарстан һәм Башкортстан җырчылары башкара.

2005 елда Зөлфия Мәскүр кызы Шакирова Мифтахетдин Акмулла исемендәге [[Башкорт дәүләт педагогия университеты]]н тәмамлаган (музыка белгече).

З. Шакирова Россия буйлап гастрольләрдә йөри.
== Бүләк һәм премияләре==
* 1983 ― Г. Әлмөхәмәтов исемендәге призга Башкорт АССР яшь җырчылары конкурсы лауреаты (Уфа)
* 1993 ― «Татар җыры» халыкара конкурсы лауреаты (Казан) 
* 2001 ― [[Татарстанның атказанган артисты]]
* 2012 ― [[Татарстанның халык артисты]]  
* 2012 ― [[Башкортстан Республикасының атказанган артисты|БР атказанган артисты]] 
* 2021 ― [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]] ― ''музыка сәнгатен үстерүгә зур өлеш керткәне һәм күпьеллык нәтиҗәле иҗади эшчәнлеге өчен''&lt;ref&gt;[https://news.myseldon.com/ru/news/index/243874980  Признание заслуг.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} news.myseldon.com, 14.01.2021{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* 2022 ― [[Башкортстанның халык артисты]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;.

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

== Тышкы сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://bash.bashgazet.ru/litiratura/20952-balyshtaran-tora-mere.html  Жизнь, озаренная светом] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614144336/http://bash.bashgazet.ru/litiratura/20952-balyshtaran-tora-mere.html |date=2020-06-14 }}
* [http://nasledie-sela.ru/places/BAK/1519/u/744/ Верхний Аташ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200222001003/http://nasledie-sela.ru/places/BAK/1519/u/744/ |date=2020-02-22 }}
* [https://ethnoinfo.ru/news/1514-duslyk-mono-xv-mezhdunarodnyj-konkurs-ispolnitelej-bashkirskoj-i-tatarskoj-pesni Международный конкурс исполнителей башкирской и татарской песни]
* [https://tatfil.ru/about/names/shakirova-zulfiya-maskurovna/ Татфилармония Шакирова З. М.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510210931/https://tatfil.ru/about/names/shakirova-zulfiya-maskurovna/ |date=2021-05-10 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=1bIxfS9xS04 Уйна, дустым, гармуныңны]
* [https://tatbash.ru/bashkirskie/live/17441-zulfiya-i-zhavit-shakirovy-gumer-uteh-timeh-music-video Ғүмер үтә тимә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614125234/https://tatbash.ru/bashkirskie/live/17441-zulfiya-i-zhavit-shakirovy-gumer-uteh-timeh-music-video |date=2020-06-14 }}

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Халык артисты}}
{{Татарстан Республикасының Атказанган артистлары}}
{{«Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнгәннәре}}
{{Tatar 4.0-2021}}

{{DEFAULTSORT:Шакирова, Зөлфия}}
[[Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары]]
[[Төркем:Башкортстанның халык артистлары]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]]
[[Төркем:Татар җырчылары]]
[[Төркем:Татарстанның халык артистлары]]
[[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]]</text>
      <sha1>o9qqm7of5xdbl6nef0w2jcv6wag57zj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гений Республиканец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>423795</id>
    <revision>
      <id>5840013</id>
      <parentid>4409075</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T21:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9991" sha1="r512rjb7apcn5gvs628qx90qi66r6ms" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Гений Республиканец
| рәсем = Г.И.Республиканец.jpg 
| рәсем_зурлыгы = 200
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = 
| тулы исем =  Гений Измаил улы Республиканец
| һөнәр =  
| туу датасы =  1907
| туу җире = [[РИ]], [[РСФСР]], {{туу җире|Кронштадт|Кронштадтта}}
| гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}} →&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|РСФСР}} →&lt;br/&gt;{{байрак|СССР}} [[СССР]]
| милләт = татар
| үлем датасы = 23.07.1942
| үлем җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}}
| үлем сәбәбе = пеллагра, үпкә туберкулезы
| әти =
| әни =
| ир =  
| хатын =I ― Наҗия Фәхретдинова II ― [[Зифа Басыйрова]]
| балалар = уллары Рөстәм (I никахыннан),&lt;br/&gt; Рафаэль (II никахыннан),&lt;br/&gt; кызы Роза (I никахыннан)
| бүләк һәм премияләр =   
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Габдрахманов}}
'''Гений Республиканец''',  Гений Измаил улы Республиканец (Габдрахманов, ''[[1907 ел]], [[РИ]], [[Кронштадт]] – [[1942 ел]]ның [[23 июль|23 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') ― Татарстан АССР мәдәнияте үсешенә зур өлеш керткән шәхес. Сәяси золым корбаны. ТАССР ХКШ каршындагы сәнгать эшләре идарәсе башлыгы. 1935 елда ТАССР Үзәк музее директоры. Казанда Опера театрын оештыручыларның берсе. 1936 елда Казанда В. И. Ульянов-Ленин музеен оештыручы һәм беренче директоры. Татар театр техникумы директоры.

== Тәрҗемәи хәле ==
1907 елда [[Кронштадт]]та татар гаиләсендә туган. Әти-әнисенең [[Октябрь революциясе|инкыйлабка]] кадәрге һөнәре ― күмер ташучы, инкыйлабтан соң ― туку сәнәгате эшчесе. 9 яшендә «Кронштадтский вестник» газетасында эшли башлый.

Балалар йортында тәрбияләнә. Исемен тәрбиячеләр кушкан. [[Балалар йорты]] таркатылгач, Беренче татар укчы полкы (''версия'': ВЧК гаскәрләренең 11нче батальоны) үзенә уллыкка ала. 1922 елда Казанда {{comment|азбелемлеләр мәктәбен|школа малограмотных}}, соңрак урта белем бирү курсларын тәмамлаган. 1922 елдан [[ВЛКСМ]], 1927 елдан [[КПСС]] әгъзасы. 1924―1926 елларда [[Ленинград университеты]]ның рабфагында укый. Рабфакны тәмамлап, Ленинградта татар клубы мөдире булып эшли. 1928―1931 елларда Н. Крупская исемендәге югары коммунистик сәясәт мәгарифе институтында укый.
 
1931 елда Казанга кайта. Июль аенда Мәгариф кадрларының белемен күтәрү институтының директоры итеп билгеләнә. Шул ук елны Халык мәгарифе комиссариатының массакүләм бүлек мөдире итеп күчерелә.

1932―1934 елларда ― [[Казан театр укуханәсе|Театр техникумы]] директоры.
  
1934―1935 елларда ― Театр-тамаша предприятиеләре идарәсе башлыгы..

1935 елда [[Татарстан Республикасының милли музее|ТАССР Үзәк дәүләт музее]] директоры итеп билгеләнә. Музейдагы эшләрне тәртипкә салуга күп көч куя.

1936 елда ТАССР Халык мәгарифе коммисары [[Шаһвәли Башкиров|Ш. Башкиров]] җитәкчелегендә [[В.И. Ленин музей-йорты (Казан)|Казанда Ленинның мемориаль  музеен]] оештыру эшләре башлана. Г. И. Республиканец музей директоры итеп билгеләнә. Мәскәүдә [[Надежда Крупская|Н. Крупская]], М. И. һәм Д. И. Ульяновлар янында була, киңәшләр ала.

1938 елда Г. Республиканец [[ТДОһБТ|Казанда Опера театры]] ачу максаты белән Мәскәүгә татар артистларын укырга җибәрү буенча төзелгән комиссиянең рәисе итеп билгеләнә. [[Галия Кайбицкая|Г. Кайбицкая]], [[Сара Садыйкова|С. Садыйкова]], [[Ситдыйк Айдаров|С. Айдаров]], [[Фәрит Яруллин|Ф. Яруллин]] һ. б. [[Мәскәү консерваториясе]]нең татар опера студиясендә укый.

1937 елның 14 сентябрендә [[«Уң троцкиче милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше|«советка каршы уң-троцкист һәм милләтчел оешмада тору»]] гаепләве белән  кулга алына.  1938 елның 12 маенда 10 елга тоткынлыкка хөкем ителә. Тоткынлыктагы язмышы  Е. Гинзбург («Крутой маршрут»), [[Ибраһим Сәләхов|И. Салахов]] («Колыма хикәяләре»)&lt;ref&gt;[https://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=page&amp;num=13051  Грезы и кошмары мертвого дома.] Сахаровский центр{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; китапларында искә алына.

1942 елның 25 маенда җинаять эше туктатыла һәм  Г. И. Республиканец аклана&lt;ref&gt;[https://ru.openlist.wiki/Республиканец_Гений_Измайлович_(1907)   Республиканец Гений Измайлович.] Жертвы политического террора в СССР{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Төрмәдә сәламәтлеге нык какшый, акылдан шаша, төрмәдән чыгаралар. Ул Казанда психбольницага эләгә, шунда 1942 елның 23 июлендә үлә. [[Вахитов станциясе]] янындагы татар зиратында җирләнгән &lt;ref name=&quot;Ватолин&quot;&gt;''В. Ватолин''. [https://vk.com/wall-153512701_28 Его звали Гений Республиканец.] – [[Комсомолец Татарии (гәҗит)|«Комсомолец Татарии»]], 1990, № 1.&lt;/ref&gt;.

== Гаиләсе ==
Беренче хатыны Наҗия Дияр кызы Фәхретдинова, сугышка кадәр Татар драма театрында актриса, аннан соң Ленинградтан Казанга күчерелгән заводта эшли. Ике балалары туган. Кызлары Роза Республиканец (Вахитова), [[Әлмәт]]тә яшәгән. Оныгы Рөстәм Республиканец&lt;ref name=&quot;Ватолин&quot;    /&gt;.&lt;br/&gt;
Икенче хатыны [[Зифа Басыйрова]], ТАССР атказанган артисты. 1935 елда өйләнешкәннәр. Уллары Рафаэль Басыйров (1938―?), КАИ тәмамлаган, Рафаэльның хатыны ― Гөлгенә ([[Хәсән Туфан]]ның кызы), балалары Тимур, Эдуард&lt;ref&gt;''Зилә Мөбәрәкшина.'' [https://intertat.tatar/news/zifa-basyirova-iseme-mangelasterelde-irennan-bas-tartyrga-mabur-bulgan-ayanyc-yazmys-iyase-5861759  Зифа Басыйрова исеме мәңгеләштерелде: иреннән баш тартырга мәҗбүр булган аяныч язмыш иясе.] [[Интертат]], 6.10.2023&lt;/ref&gt;.
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Әдәбият ==
* ''[[Ибраһим Салахов]]''. [http://tatarca-text.narod.ru/salaxov3.html   Колыма хикәяләре. Фаҗига-хроника.] К.: [[ТКН]], 1989, 254 б.
* ''[[Флүр Баһаутдинов]]''. Зифа Басыйрова. К.: ТКН, 2011, 113-143нче бит. ISBN 978-5298-01970-5
 
== Сылтамалар ==
* [https://base.memo.ru/person/show/527052  Республиканец (Абдрахманов) Гений Измайлович.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Книга Памяти Республики Татарстан{{ref-ru}}
* ''Айсылу Кадырова''. [http://music-collegekzn.ru/upper/our-pride/direktoryi/respublikanecz-genij-izmajlovich  «На минутку, пожалуйста».] [[Казань (журнал)|Казань]], 2004, № 5.


{{Tatar 4.0-2021}}

[[Төркем:Сәяси репрессия корбаннары]]
[[Төркем:Казан оешмалары җитәкчеләре]]</text>
      <sha1>r512rjb7apcn5gvs628qx90qi66r6ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дженни Карези</title>
    <ns>0</ns>
    <id>425516</id>
    <revision>
      <id>5840025</id>
      <parentid>3524569</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="qc3635dpq7d45nxfhdcgiuk9w0jd52w" xml:space="preserve">{{Шәхес}}
'''Дженни''' '''Карези'''(греч. Τζένη Καρέζη; төп исеме — '''Евгения Карпузи'''; [[12 гыйнвар]] [[1934 ел]]&lt;ref&gt;[https://www.sansimera.gr/biographies/28 Biodata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810092607/https://www.sansimera.gr/biographies/28 |date=2017-08-10 }}, sansimera.gr; accessed 5 August 2016.&lt;/ref&gt; — [[27 июль]] [[1992 ел]])&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/name/nm0439206/bio Biodata], imdb.com; accessed 18 February 2014.&lt;/ref&gt; — [[Греция|Грециянең]] театр һәм кино актрисасы.

== Биографиясе ==
Евгения Карпузи [[Афина|Афинада]] 1934 елның 12 гыйнварында (кайбер чыганакларда 1932 яисә 1936 ел күрсәтелә) туган. Аның әтисе математик, ә әнисе мәктәптә укытучы булып эшли. Евгения [[Сәләник|Салоникида]] шәхси [[Франция|француз]] мәктәбендә, ә аннары Афинада укый. Ул [[Француз теле|французча]] иркен аралаша. Яшүсмер елларында атасы гаиләсен ташлап китә, һәм кыз әнисе тәрбиясендә үсә.

1951 елда Грек Милли театрының театр мәктәбенә укырга кабул ителә. Аның укытучылары драматург Ангелос Терзакис һәм режиссер Димитрис Ронтирис булган. 1954 елда Театр мәктәбен тәмамлаганнан соң, ул шунда ук Алексис Минотис һәм Катина Паксино кебек актерлар белән төп рольләрдә уйный башлый.

Марика Котопуля театрында ''La Heléne belle'' француз комедиясендә Мелина Меркури һәм Василисс Диамантополос белән бергә катнашуы аның беренче сәхнә чыгышы дебюты була. 1955 елда Карези, Алекос Сакеллариосның ''Laterna, kai filotimo ftoheia'' комедиясендә уйнап, кинода төшә, шулай ук бу фильмның 1957 елда чыккан дәвамы да, ''Laterna, kai garyfallo ftoheia'', зур уңыш казана.

1960 нчы еллар аның карьерасында иң югары нокта була, 1961 елда ул үзенең грек кинематографы классикасы дип аталган театр труппасын җитәкли: ''Лола'' (1964), ''Минем тиле, тиле гаиләм ''(1965), ''Дженни-Дженни'' (1966), һәм ''Пулемёт өчен концерт'' (1967). ''Кызыл фонарь'' (1963) фильмы «Оскар» премиясенең чит телдәге иң яхшы фильмы өчен номинациясында аның иң зур уңышы була.

''Лисистрата'' (1972) аның соңгы фильмы була. Киләсе дистә елда ул ''Кем Вирджиния Вульфтан курка?'', ''Медея'' һәм ''Электра'' кебек классик театр әсәрләрендә продюсер һәм актриса сыйфатында чыгыш ясый. Ул театр сәхнәсендә соңгы тапкыр 1990 елда Лула Анагностакиның ''Алмаз һәм блюз'' әсәрендә уйный. Аннары ул күкрәк бизендә яман шеше&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://treepony.com/tzeni-karezi-profile-on-the-greek-actress/|title=Tzeni Karezi: Profile on the Greek Actress|author=March 21, 2011|last=March 21, 2011|date=2011-03-21|publisher=Tree Pony|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.antiwarsongs.org/do_search.php?idartista=11017&amp;stesso=1&amp;lang=en|title=(AWS)|publisher=Antiwar Songs|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt; аркасында сәхнәне ташлап китергә мәҗбүр була.

Дженни Карези 1992 елның 27 июлендә үз йортында яман шештән вафат була. Меңләгән кеше килә, аның белән хушлаша. Дженни Карези Беренче афина зиратында җирләнә.

== Шәхси тормышы ==
1960 нчы еллар башында Карези журналист Захос Хадзифотиуга кияүгә чыга, әммә ике елдан бу никах аерылышу белән тәмамлана. 1967 елда, ''Пулемёт өчен концерт'' фильмын төшергән вакытта, ул Костас Казакос белән таныша, бу никахтан аның Константинос исемле улы туа.

== Искәрмәләр ==
{{Reflist|2}}

== Сылтамалар ==

* Дженни Кари (инг.) на сайте Find a Grave
* {{YouTube|id=Ut2GY6y-Ofs|title=Ut2GY6y-Ofs}}
[[Төркем:1933 елда туганнар]]
[[Төркем:12 гыйнвар көнне туганнар]]
[[Төркем:1934 елда туганнар]]
[[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]]
[[Төркем:27 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1992 елда вафатлар]]
[[Төркем:Афинада вафатлар]]
[[Төркем:1930-елларда туганнар]]
[[Төркем:Афинада туганнар]]</text>
      <sha1>qc3635dpq7d45nxfhdcgiuk9w0jd52w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Изабель Адриан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426361</id>
    <revision>
      <id>5840079</id>
      <parentid>5525501</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11663" sha1="enr142ee0mvat1f4w38qhgk6a8ejgrv" xml:space="preserve">{{Шәхес}}
'''Мария Изабель Шанель Адриан''' (швед. Maria Isabel Chanel Adrian) — швед моделе, техперсонал, продюсер, журналист, кием дизайнеры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vdtidningen.se/breddar-smal-malgrupp/|title=Breddar smal målgrupp|author=Nilsson M.|date=2012-03-12|publisher=VD-tidningen|accessdate=2018-03-27}}&lt;/ref&gt; һәм блогер&lt;ref name=&quot;hollywoodfrun&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.amelia.se/noje/hollywoodfrun-isabel-adrian-berattar-om-sin-glammiga-vardag/|title=Hollywoodfrun Isabel Adrian berättar om sin lyxiga vardag|author=Hammar J.|date=2012-03-20|publisher={{нп5|Amelia (журнал)|Amelia|sv|Amelia (tidskrift)}}|accessdate=2018-03-27}}&lt;/ref&gt;.

== Биографиясе ==
Изабель Адриан [[1977 ел]]ның [[3 август]]ында Гетеборгта [[Католицизм|католиклар]] гаиләсендә (әтисе — испан, әнисе — швед) туган. 15 яшендә үзенең модель карьерасын башлый, аның чорында Изабель дөнья буйлап сәяхәт итә, 350дән артык мода күрсәтүдә катнаша&lt;ref name=&quot;hollywoodfrun&quot;/&gt;, аның фотосүрәтләре «Chic[en]», «Elle», «Rolling Stone», «Café[» журналларының тышларында басылып чыга. Модель бизнесында биш ел булганнан соң Изабель Адриан үзенең белеменә игътибар итә: ул Кино һәм дизайн мәктәбенә укырга керә, мәктәпне журналистика өлкәсендә бакалавр дәрәҗәсендә тәмамлый. Укуны тәмамлаганнан соң Адриан [[Стокһольм]]га күченә. Изабель TV3 каналында «Expedition Robinson» реалити-шоуда күренә. Шуннан соң Адриан 2004 елда танышкан үзенең булачак ире Стив Анжело команиясендә товарлар дизайнчысы булып эшли башлый&lt;ref name=&quot;coveteur&quot;&gt;{{Cite web|url=http://coveteur.com/2013/07/15/steve-angello-and-isabel-adrian/|title=Steve Angello &amp; Isabel Adrian|date=2013-07-15|publisher=Coveteur|accessdate=2018-03-27|archivedate=2018-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180112044350/http://coveteur.com/2013/07/15/steve-angello-and-isabel-adrian/}}&lt;/ref&gt;.

== Карьерасы ==
2008 елда Адриан һәм Анжело [[Лос-Анджелес]]ҡа күченә. Килә дүрт ел дәвамында Изабель TV3 каналында (Шведские жены в Голливуд) швед реалити-шоуда төшә (гомуми 3-5, 9 и 11 мизгелләрдә). 2014 елда Изабель Bravo телеканалының «Euros of Hollywood» шоу катнашучысы була. Адрианнан тыш шоуда шулай ук чит ил актерлары һәм {{Comment|Массимо Добрович|Massimo Dobrovic}}, Фавни, Блеона, {{Comment|Саша Герехт|Sascha Gerecht}} һәм {{Comment|Янник Оландер|Jannik Olander}} кебек музыка башкаручылар да катнаша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bravotv.com/euros-of-hollywood/about|title=Euros of Hollywood|subtitle=About|publisher={{нп5|Bravo (телеканал)|Bravo||Bravo (U.S. TV network)}}|accessdate=2018-03-27|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Соңгы шоу Швецияда&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.expressen.se/noje/isabel-adrian-aktuell-i-nytt-program-i-usa/|title=Isabel Adrian aktuell i nytt program i USA|author=Pascal E.|date=2014-10-07|publisher=[https://www.expressen.se/ Expressen]|accessdate=2018-03-27|lang=sv}}&lt;/ref&gt; һәм [[Австралия]]да күрсәтелә&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/sydney-confidential/all-well-hear-is-radio-gaga/news-story/a6587a48038780a8d1533041fa5fe2b8|title=All we’ll hear is radio ga-ga|subtitle=Faux Pas of the Week|author=Reines R.|date=2015-01-17|publisher={{нп5|The Daily Telegraph (Австралия)|The Daily Telegraph||The Daily Telegraph (Sydney)}}|accessdate=2018-03-27|lang=sv}}&lt;/ref&gt;.

2013 елда Адриан үзенең дус кызы Ребекка Симонссон белән бергә «Экспрессе»да подкастинг чыгара башлый, анда алар көнкүреш, берәмлек турында фикер алыша башлый. Көн дәвамында сыккан эпизод iTunes исемлегенең беренче юлын били&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.expressen.se/noje/succe---nya-podcasten-ligger-etta-pa-itunes/|title=Succé — nya podcasten ligger etta på iTunes|author=Mjöhagen M.|date=2013-04-12|publisher=[[Expressen]]|accessdate=2018-03-27}}&lt;/ref&gt;. «Подкаста Изабель и Ребекки» исемелегендә гомуми 50 эпизод чыга.

2014 елда Адрианның беренче «Секс, наркотик и диджей» нәфис романы басылып чыга({{Lang-sv|Sex, droger &amp; en DJ}}). Китап чыгыр алдыннан китапка кыска метражлы Тизер-трейлер фильмы белән бергә саундтрек оештырыла. 2016 елда була Изабель белән Стив романны экранлаштыруны планлаштыра дигән мәгълүмат була.

2015 елда Изабель һәм Стив күренекле гаилә пары буларак Kanal 5 каналында «Arga Snickaren VIP» шоуда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.aftonbladet.se/abtv/articles/88832|title=«Arga Snickaren VIP» på besök hos Isabel Adrian och Steve Angello|date=2015-06-03|publisher=[[Aftonbladet]]|accessdate=2018-03-27}}&lt;/ref&gt; һәм TV4 каналында «Renées brygga» программалы катнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tv4.se/renees-brygga/artiklar/här-är-kändisarna-som-gästar-renees-brygga-56725b61fca38f6c0500046f|author=Josjö E.|title=Här är kändisarna som gästar Renées brygga|date=2015-12-17|publisher=[[TV4]]|accessdate=2018-03-27}}&lt;/ref&gt;. 2016 елда Адриан күп телевидение чараларында катнаша: TV3 каналында («Звезды» в усадьбе) реалити-шоуның 2-се мизгелендә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.expressen.se/noje/deltagarna-i-reality--stjarnorna-pa-godset/|author=Nilsson L.-M.|title=Deltagarna i «Realitystjärnorna på godset»|date=2015-09-18|publisher=[[Expressen]]|accessdate=2018-03-27}}&lt;/ref&gt;, TV4 каналында 11 нче швед мизгеленең «Йолдызлар белән бию» программасында катнаша (Изабель профессиональ биюче Фредрик Брунберг белән парда бейей, 11 катнашучыдан аларның дуэты 9 нчы була)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/tv/letsdance/article22551181.ab|author=Aberg E.|title=Isabel om uttåget: «Gillar inte tävling»|date=2016-04-01|publisher=[[Aftonbladet]]|accessdate=2018-03-27}}&lt;/ref&gt;, дискуссион  Opinion Live» программала катнаша, анда журналист Тина Мехрафзун белән бергә киләсе Евровидение-2016 турында фикер алыша, башлыча Евровидение-2016 конкурсында флагларны тыю турында&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.svtplay.se/video/8151434/opinion-live/opinion-live-sasong-1-5-maj-22-00?start=auto|title=Opinion live|date=2016-05-05|publisher=SVT|accessdate=2018-03-28|archivedate=2016-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160521031153/http://www.svtplay.se/video/8151434/opinion-live/opinion-live-sasong-1-5-maj-22-00?start=auto}}&lt;/ref&gt; (программадан соң Изабелгә вакигаларны яктыртучы булырга тәкъдим итәләр, һәм ул кич буе Expressen TV каналында  трансляция алып бара).

Изабель башлыча Анжеллоның «Size Foundation» лейблы фонды базасында оештырылган хәйрия эшендә дә катнаша, ул бөтен дөньяда балаларның һәм студентларның мөмкинлекләрен киңәйтү максатында мәгарифкә акча җыю белән шөгыльләнә. Шулай ук пар төньяк [[Һиндстан]]дагы Ришикешта балалар йортына ярдәм итә&lt;ref name=&quot;coveteur&quot;/&gt;.

=== Шәхси тормышы ===
Булачак ире, «Swedish House Mafia» швед супертөркеменең бер катнашучысы Стив Анжело белән Изабель 2004 елда таныша.  2008 елда алар [[Стокһольм]]нан [[Лос-Анджелес]]ка күченә, ә 2013 елның апрелендә өйләнешә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/klick/article16577721.ab|author=Wedholm J.|title=Isabel Adrian och Steve Angello har gift sig|date=2013-04-10|publisher=[[Aftonbladet]]|accessdate=2018-03-27}}&lt;/ref&gt;. Интервьюсының берсендә Изабель күчү сәбәбен элеккеге егетенең эзәрлекләвен әйтә, аннары ул психиатрик дәваханәгә эләгә, иренең эше аркасында АКШ-ка киткәнгә кадәр башта Адриан һәм Анжелло [[Швейцария Конфедерациясе|Швейцариядә]] яши.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.expressen.se/noje/podcast/livshjulet/isabel-adrian-jag-har-inte-sovit-pa-en-vecka/|author=Henricson E.|title=Isabel Adrian: «Jag har inte sovit på en vecka»|date=2014-02-05|publisher=[[Expressen]]|accessdate=2018-03-27}}&lt;/ref&gt;.

Стив һәм Изебелнең ике кызы бар: Мандей-Лили (2010 елгы) һәм Винтер Роуз, (2012 елгы). 2016 елда Изабель һәм Стив Швецияга кайтырга карар итә, анда Стокһольмда Слюссенда хәзер үз йортларында яшиләр&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.resume.se/nyheter/artiklar/2016/01/30/om-nagon-sager-att-nagot-ar-omojligt-sa-gor-jag-det-sjalv/|author=Winberg Y.|title=«Om någon säger att något är omöjligt så gör jag det själv»|date=2016-01-30|publisher=Resumé|accessdate=2018-03-27|lang=sv}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{Reflist|2}}

== Сылтамалар ==

* [http://isabeladrian.net/ Официальный сайт]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(недоступная ссылка){{ref-en}} Изабель Адриан.
* Ҡалып:Instagram.
* Ҡалып:YouTube user.

[[Төркем:Әлифба буенча музыкантлар]]
[[Төркем:Дизайнерлар]]
[[Төркем:Продюсерлар]]
[[Төркем:Шәхесләр:Швеция]]
[[Төркем:Әлифба буенча журналистлар]]
[[Төркем:Швециядә туганнар]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1977 елда туганнар]]
[[Төркем:30 август көнне туганнар]]</text>
      <sha1>enr142ee0mvat1f4w38qhgk6a8ejgrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Илнур Гайниев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426381</id>
    <revision>
      <id>5840085</id>
      <parentid>4167878</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9726" sha1="mta5tgl6tae0h2vhrqojp0hwbgf4cdd" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Илнур Гайниев 
| рәсем =И.З.Гайниев.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Илнур Зөфәр улы Гайниев 
| һөнәр = мәдәният эшлеклесе
| туу датасы = 5.07.1988
| туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Минзәлә районы|Минзәлә районында}}, [[Тауасты Байлар]] 
| гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→&lt;br/&gt; {{байрак|Россия}} [[РФ]]
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 
| үлем җире =
| әти =   
| әни = Мөслимә Гайниева, [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]]
| ир = 
| хатын =  
| балалар = ике '''кызы'''
| кул кую =
| бүләк һәм премияләр =
 | сайт = [https://www.instagram.com/ilnur_gayniev/   ilnur_gayniev]
| башка мәгълүмат = 
}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Гайниев}}
'''Илнур Гайниев''',  Илнур Зөфәр улы Гайниев (''[[1988 ел]]ның [[5 июль|5 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Минзәлә районы]],  [[Тауасты Байлар]]'') ― мәдәният эшлеклесе, 2024 елның 25 августыннан Габдулла Кариев исемендәге [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры|Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры]] директоры. 2020 елның 14 октябреннән 2024 елның 25 августына кадәр [[Минзәлә татар дәүләт драма театры|Сабир Өметбаев исемендәге Минзәлә татар дәүләт драма театры]] директоры. 2019―2020 елларда ― [[Яшел Үзән районы|Яшел Үзән]], 2016―2019 елларда ― [[Лаеш районы|Лаеш]] районнары башкарма комитетларының мәдәният идарәсе (''мәдәният бүлеге'') башлыгы.

== Тәрҗемәи хәле ==
1988 елның 5 июлендә Татарстан АССР [[Минзәлә районы]] [[Тауасты Байлар]] авылында туган. Әнисе ― Мөслимә Гайниева, Тауасты Байлар авылы мәдәният йортының  «Нур» халык театры (''2020 елда «Идел-йорт» фестивалендә беренче урын алган'') режиссеры-сәнгать җитәкчесе&lt;ref&gt;Мөслимә Гайниева. [[Ирек мәйданы (газета)|«Ирек мәйданы»]], 2021 елның 6 мае, 19нчы бит&lt;/ref&gt;, [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]]. Илнур Гайниев югары белемле: 2010 елда «халык сәнгать иҗаты, хореография коллективының сәнгать җитәкчесе, укытучы» белгечлеге буенча [[Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университеты]]н, 2014 елда «электр энергетикасы системалары һәм челтәрләре, инженер» белгечлеге буенча [[Казан дәүләт энергетика университеты]]н тәмамлаган&lt;ref&gt;[https://test.minzalateatr.ru/o-teatre/personal/gajniev-ilnur-zufarovich/  Ильнур Зуфарович Гайниев.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210430204525/https://test.minzalateatr.ru/o-teatre/personal/gajniev-ilnur-zufarovich/ |date=2021-04-30 }} Сайт Мензелинского театра{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Хезмәт юлы ==
2005―2011 елларда ― [[Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университеты]] каршындагы «Сәйдәш» бию театры солисты. Театр составында [[Франция]], [[Япония]], [[Мәскәү]], [[Сургут]]та һ. б. шәһәрләргә гастрольләргә чыга&lt;ref&gt;[http://podbailar.narod.ru/p28aa1.html   Безнең горурлык.] Тауасты Байлар мәктәбе сайты{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

2010―2015 елларда ― «Балкыш» санаторий–профилакторие («Генерацияләү компаниясе» ААҖ филиалы) {{comment|мәдәният эшләрен оештыручы|культорганизатор}}.

2015–2016 елларда ― Лаеш районы [[Комлы Кавал]] авылы «Дуслык» спорт-ял үзәге директоры&lt;ref&gt;[https://www.firmy-kazan.ru/mbu-sdc-drugba-laishevskogo-raiona-rt-1121690082690  ТР Лаеш районыны «Дуслык» спорт-ял үзәге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210430204600/https://www.firmy-kazan.ru/mbu-sdc-drugba-laishevskogo-raiona-rt-1121690082690 |date=2021-04-30 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

2016 елда ― [[Лаеш|Лаеш шәһәрендәге]] Район мәдәният йорты директоры, Лаеш районы мәдәният бүлеге башлыгы вазыйфаларын башкаручы.

2016―2019 елларда ― Лаеш муниципаль районы башкарма комитетының мәдәният бүлеге башлыгы. Лаеш районы [[Рус Никольское]] авылында узучы [[Каравон]] рус фольклоры фестивален популярлаштыруга өлеш кертә&lt;ref&gt;[https://news.myseldon.com/ru/news/index/211108832  Специальным гостем «Каравона» станет финалистка телешоу «Народный артист – 3»]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

2019–2020 елларда ― Яшел Үзән муниципаль районы башкарма комитетының мәдәният идарәсе башлыгы, 2019 елда – идарә башлыгы урынбасары.

2020 елның 14 октябреннән ― Сабир Өметбаев исемендәге [[Минзәлә татар дәүләт драма театры]] директоры&lt;ref&gt;[https://www.tatar-inform.ru/news/menzelinskiy-teatr-vozglavil-eks-rukovoditel-upravleniya-kultury-zelenodolska    Мензелинский театр возглавил экс-руководитель Управления культуры Зеленодольска.] [[Татар-информ]], 17.10.2020{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Беренче проекты - 2021 елның гыйнварында театр базасында узган төбәкара «Ләкләк» беби-театрлар форумы.

2024 елның 25 августыннан ― Габдулла Кариев исемендәге [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры|Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры]] директоры&lt;ref&gt;''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/kariev-teatrynyn-yana-direktory-kem-bulacagy-bilgele-5890652  Кариев театрының яңа директоры кем булачагы билгеле.] [[Татар-информ]], 18.07.2024&lt;/ref&gt;.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* 2018 ― [[Татарстан мәдәният министрлыгы]]ның Мактау грамотасы
* 2019 ― [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] Рәисенең Рәхмәт хаты

== Гаилә хәле ==
Өйләнгән, ике кыз тәрбияли.
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Әдәбият ==
* ''Рузилә Мөхәммәтова''. Илнур Гайниев: «Театрда хәрәкәт җитми». [[Интертат|«Атна вакыйгалары»]], № 16 (30 апрель―6 май, 2021 ел), 10нчы бит.

== Сылтамалар ==
* [https://test.minzalateatr.ru/o-teatre/personal/gajniev-ilnur-zufarovich/  Ильнур Зуфарович Гайниев.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210430204525/https://test.minzalateatr.ru/o-teatre/personal/gajniev-ilnur-zufarovich/ |date=2021-04-30 }} Сайт Мензелинского театра{{ref-ru}}

{{start box}}
{{succession box|before=[[Луиза Янсуар]] |after=?|years=[[2024]]—{{CURRENTYEAR}}|title= [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] директоры }} 
{{end box}}
{{start box}}
{{succession box|before=[[Роберт Шәймәрданов]] |after=?|years=[[2020]]—[[2024]]|title= [[Минзәлә татар дәүләт драма театры]] директоры }} 
{{end box}}

{{DEFAULTSORT:Гайниев, Илнур}}
[[Төркем:Театр директорлары]]
[[Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Казан дәүләт энергетика университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Шәхесләр:Кариев театры]][[Төркем:Шәхесләр:Минзәлә театры]]</text>
      <sha1>mta5tgl6tae0h2vhrqojp0hwbgf4cdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габдулла Тукай музейлары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426459</id>
    <revision>
      <id>5839992</id>
      <parentid>3617793</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14605" sha1="qaykn5mqidwm9gv9ctmyqqdvaephn5c" xml:space="preserve">'''Габдулла Тукай музейлары''' – [[Татарстан]]да һәм [[Казакъстан]]да, бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]]га (1886–1913) багышлап, төрле елларда ачылган музейлар.
[[Файл:Gabdulla Tukay, 1908.jpg|200px|thumb|right|[[Габдулла Тукай]] (1886–1913)]]
== Тарих ==
[[Габдулла Тукай]]ның шәхси тормышына һәм иҗатына мөнәсәбәтле материалларның, киләчәк буыннар өчен әһәмиятлелеген аңлап, аларны туплый башлауның һәм шагыйрьнең исемен мәңгеләштерүнең беренче адымнары Габдулла Тукай вафатыннан соң ук ([[1913 ел]]ның [[15 апрель|15 апреле]]) башлана. [[Мәгариф (нәшрият, 1904―1919)|«Мәгариф»]] нәшрияты «Г. Тукайның мәҗмугаи әсәрләре»н чыгаруга алына. Шагыйрь [[Кыям Юлдашев]] (1890―1955) «Матбугат вә әдәбият (Тукай мәҗмугасы)» мәкаләсендә билгеләп үткәнчә:
&lt;blockquote&gt;
«Мәгариф» нәшрияты, мәҗмуганы тулы нәшер итү, шагыйрьнең җан хәрәкәтләрен төшенү өчен, төрле кешеләргә төрле мөнәсәбәт белән язылган мәктүбләрен, шигырь вә нәсерләрен сорап, газеталарда игълан итә.
&lt;/blockquote&gt;
Матбугат укучылары да Г. Тукайның мәҗмугаи әсәрләрен чыгару нияте уңаеннан үз теләкләрен белдерә:
&lt;blockquote&gt;
Мәрхүм Тукаевның язылачак тәрҗемәи хәленә, аның татарча вә русча кулъязмаларының фотографлары, туган йорты вә авылының, сабак башлаган Кырлай авыл  мәктәбенең, Уральскида укыган мәдрәсә вә шкуланың, остазларының рәсемнәре вә үзенең төрле вакытта алдырган рәсемнәре дә {{comment|дәр(е)җ ителсен|гарәпчә: теркәлсен, кертелсен}} иде.
&lt;/blockquote&gt;
Габдулла Тукайның тормышы һәм иҗаты беренче тапкыр ТАССР Дәүләт музееның (хәзерге [[Татарстан Республикасының милли музее]]) тарихи, соңрак махсус әдәби экспозициясендә чагылыш таба.

Шагыйрь турында беренче материаллар шулай ук [[Максим Горький музее (Казан)|Казандагы Максим Горький музее]] (хәзерге [[А. М. Горький һәм Ф. И. Шаляпин музее (Казан)|А. М. Горький һәм Ф. И. Шаляпин музее]]) «Горький һәм татар әдәбияты» бүлегендә урнаштырыла.

Язучы [[Шәриф Камалның музей-фатиры (Казан)|Шәриф Камалның музей-фатирында]] (хәзерге Шәриф Камалның мемориаль фатиры кергән Татар әдәбияты тарихы музее, Татар китабы йорты) шагыйрьнең тормышы турындагы материаллар урын алган була.

Хәзерге вакытта Габдулла Тукайга багышланган музейлар [[Татарстан]]да (Казанда, Арча районының Кушлавыч һәм Кырлай авылларында) һәм [[Казакъстан]]да (Җаек шәһәрендә) урнашкан.

== Габдулла Тукайның әдәби музее ==
{{Төп мәкалә|Тукай музее (Казан)}} 
Музей ТАССР Министрлар Советының 1984 елның 4 июлендәге 375нче санлы «Казанда татар халык шагыйре Г. Тукай музеен төзү турындагы» карары нигезендә шагыйрьнең 100 еллык юбилее уңаеннан оештырыла.

Г. Тукай музее 1986 елның 11 июнендә, [[Татарстан Республикасының милли музее|Татарстан АССР Берләштерелгән дәүләт музее]] филиалы буларак, Л. Г. Вәлиева җитәкчелегендәге Берләштерелгән дәүләт музее коллективы тарафыннан ачыла. Экспозиция 1996 һәм 2006 елларда өлешчә яңартыла.

Г. Тукай әдәби музееның беренче директоры (''1986―1992 елларда'') ― Госман Әкрәм улы Хәбибуллин&lt;ref&gt;[http://gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&amp;task=blogsection&amp;id=16&amp;Itemid=70    Тукайга багышланган махсус сайт]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Әдәби-мемориаль музей комплексы ==
{{Төп мәкалә|Габдулла Тукай музей комплексы (Яңа Кырлай)}} 
Музей [[1960-еллар]]ның икенче яртысында җәмәгатьчелек башлангычында эшли башлаган. Беренче экспозиция авыл китапханәсе бинасында төзелә. Нигез салучылар — Хөснурый Хәбри кызы Хәбриева (''[[1901 ел|1901]]—[[1967 ел|1967]]''), Азия Нурулла кызы Шакирова. [[1971 ел]]дан — «дәүләт музее» статусында. [[1976 ел]]ның [[26 апрель|26 апрелендә]] яңа экспозиция ачыла. [[1976 ел|1976]]—[[1979 ел]]ларда, Габдулла Тукайның тууына 90 ел тулу уңаеннан, сынчы [[Бакый Урманче]] проекты буенча [[нарат]] бүрәнәләрдән ике катлы яңа бина төзелә&lt;ref&gt;[http://mincult.tatarstan.ru/rus/gbuk-gosudarstvenniy-literaturno-memorialniy.htm  Габдулла Тукай дәүләт әдәби-мемориаль музей комплексы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717111912/http://mincult.tatarstan.ru/rus/gbuk-gosudarstvenniy-literaturno-memorialniy.htm |date=2019-07-17 }} [[ТР мәдәният министрлыгы]] сайты&lt;/ref&gt;. [[1979 ел]]да Тукай яшәгән йорт, аны уллыкка алган Сәгъди Сәлихов утары (Сәгъди йорты) яңартыла. [[2007 ел]]дан — [[ТР мәдәният министрлыгы]] карамагындагы мөстәкыйль мәдәният оешмасы.

Музей комплексына керә:
* Габдулла Тукай музее ([[Яңа Кырлай]])
* Сәгъди абый йорты (Яңа Кырлай). 1986 елда махсус реставрацияләнеп яңадан корыла. Утар составына йорт, келәт, абзар, кое, сарай, лапас керә. Йорт экспозицияснә куелган тормыш-көнкүреш предметлары, [[Казан татарлары]]ның декоратив-гамәли сәнгать үрнәкләре, ир-ат, хатын-кыз һәм балалар киемнәре элементлары, эш-кәсеп кораллары, савыт-саба Казан арты татарларының өй интерьеры белән таныштыра, Тукайның балачагы мохитен күзалларга ярдәм итә.
* Әхмәтхан бай йорты (Яңа Кырлай)
* [[Тукаевлар музей-йорты (Кушлавыч)|Тукаевлар музей-йорты]] ([[Кушлавыч]])
{{Төп мәкалә|Тукаевлар музей-йорты (Кушлавыч)}} 
[[Кушлавыч]] – Габдулла Тукайның туган һәм 3 яшь 9 ай тулганчы яшәгән авылы. Тукай Кушлавычта тагын ике мәртәбә була: 1894 елның көзендә (''Җаекка китәр алдыннан'') ай чамасы Бәдретдин Хисаметдинов гаиләсендә яши; 1907 елның көзендә, [[Олы Әтнә]] авылына солдатка каралырга кайткач, туган йорты урнашкан урамдагы Ситдыйк гаиләсендә туктала. Кушлавычта Г. Тукай исемен мәңгеләштерү 1956 елда шагыйрьнең 70 еллыгына башланып китә. 1959 елда төзелгән китапханәнең бер бүлмәсендә җәмәгать башлангычында Тукай музее оештырыла. 1986 елда күргәзмәләр яңартыла. 1996 елда Кушлавычтагы музей-йорт Мөхәммәтгариф мулла утарында яңадан торгызыла. [[Тукаевлар музей-йорты (Кушлавыч)|Музей-йорт]] составына алты һәм дүрт почмаклы ике йорт, мунча, келәт керә&lt;ref&gt;[http://tukay-museum.ru/   Габдулла Тукай музей комплексы сайты]&lt;/ref&gt;.
 
== Җаектагы Тукай музее ==
{{Төп мәкалә|Габдулла Тукай музее (Җаек)}} 
Габдулла Тукай [[Җаек (шәһәр)|Җаекта]] 1895―1907 елларда яши. Шагыйрьнең тормышы һәм иҗаты турындагы материаллар Җаек шәһәренең туган якны өйрәнү музеенда, соңрак «Иске Җаек» музеенда тәкъдим ителгән була. 2006 елның 12 декабрендә Җаекның Татар бистәсендә элекке Кызыл мәчет имамы, мәдрәсә мөдире [[Мотыйгулла Төхфәтуллин|Мотыйгулла хәзрәт Төхфәтуллин]] (1846―1920) гаиләсе яшәгән ике катлы йортта (''бина – XIX гасыр архитектура истәлеге'') [[Габдулла Тукай музее (Җаек)|Габдулла Тукай музее]] ачыла. Музей составына: Төхфәтуллиннар йорты (''Академик Асан Тайманов урамы, 57''), Кызыл мәчет (''8 Март урамы, 23'', Галиәсгар Усманов йорты (''Почиталин урамы, 66''), «Уралец» газетасы басмаханәсе бинасы (''Чапаев урамы, 39'') «Казан» кунакханәсе бинасы, Рус мәктәбе бинасы керә&lt;ref&gt;''Данара Курманова.'' [https://web.archive.org/web/20140714151544/http://akbars.kz/rus/index.php?id=4168   Татарский Уральск: тайна Красной мечети.] akbars.kz, 29.07.2013{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
== Фотогалерея ==
&lt;center&gt;&lt;gallery perrow=5 widths=160 heights=140 caption=&quot;Габдулла Тукай музейлары&quot;&gt;
File:Дом Шамиля 02.jpg| [[Тукай музее (Казан)]]
File:Г.Тукай музее (Яңа Кырлай).jpg|[[Габдулла Тукай музей комплексы (Яңа Кырлай)]]
File:Кушлавыч_музее_1.jpg|[[Тукаевлар музей-йорты (Кушлавыч)|Тукаевлар музей-йорты]] ([[Кушлавыч]])
File:Сәгъди_абый_йорты_(Яңа_Кырлай).jpg |Сәгъди абый йорты (Яңа Кырлай)
File:Әхмәтхан_бай_йорты_(Яңа_Кырлай).jpg|Әхмәтхан бай йорты (Яңа Кырлай)
File:Дом Тухватуллиных.jpg | [[Габдулла Тукай музее (Җаек)]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Әдәбият ==
* ''[[Гүзәл Төхвәтова]]''. Габдулла Тукай музейлары. [[Мәйдан (журнал)|«Мәйдан»]], 2021 ел, апрель, 126-133нче бит.

== Сылтамалар ==
* [http://g-tukay.tatmuseum.ru/   Тукайның Әдәби музее]
* [http://www.museum.ru/m2166#web   Музеи России]{{ref-ru}}
* [http://gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&amp;task=blogsection&amp;id=16&amp;Itemid=70   Тукайга багышланган махсус сайт]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.museum.ru/M2666   Дом-музей семьи Тукаевых.] Музеи России{{ref-ru}}
* [http://tukay-museum.ru/   Габдулла Тукай музей комплексы сайты]
* [http://gabdullatukay.ru/rus/museums/uralsk-museums/     Музей Г. Тукая в Уральске.] Тукай дөньясы{{ref-ru}}
* ''Миликеева Ф. И.'' [http://tatar-congress.org/ru/yanalyklar/uralsk-poeticheskaya-rodina-tukaya/   Уральск — поэтическая родина Тукая.] [[БТК]], 01.06.2016{{ref-ru}}

== Моны да карагыз ==
* [[Габдулла Тукай музее (мәгънәләр)]]
* [[Габдулла Тукай һәйкәле]]
* [[Габдулла Тукай урамы]]
* [[:Төркем:Габдулла Тукай хөрмәтенә аталган объектлар]]

== Шулай ук карагыз ==
* [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт бүләге]]
* [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]
* [[Әтнә дәүләт драма театры|Габдулла Тукай исемендәге Әтнә татар дәүләт театры]]
* [[Габдулла Тукай исемендәге үзәк китапханә]] (Түбән Кама)

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

{{Габдулла Тукай}}

[[Төркем:Әдәби музейлар]]
[[Төркем:Мемориаль музейлар]]
[[Төркем:Габдулла Тукай]]</text>
      <sha1>qaykn5mqidwm9gv9ctmyqqdvaephn5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зәй энциклопедиясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>460008</id>
    <revision>
      <id>5840051</id>
      <parentid>4455230</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6780" sha1="cmy176r4loi9ktfz9qmq3kf6gbpz513" xml:space="preserve">{{TurkicMarathon2021}}
{{Әдәби әсәр
| Исем = Зәй энциклопедиясе
| Исем-оригинал = Заинская энциклопедия 
| Жанр = тарихи-публицистик басма, белешмәлек
| Автор = [[Владимир Малахов]] (''төзүче-баш мөхәррир'')
| Оригинал теле = рус
| Язылган = [[1994 ел|1994]]
| Нәшер итү = [[1994 ел|1994]], [[май]]
}}
[[Файл:Zai Encyclopedia.jpg|thumb|right|210px|''Китап тышлыгы'']]
'''Зәй энциклопедиясе''' ({{lang-ru|Заинская энциклопедия}}) ― [[1994 ел]]ның февралендә төзелеп бетеп, нәшриятка тапшырылган белешмәлек. [[1994 ел]]да [[Казан]]ның «''Татполиграф''» басмаханәсендә 10 000 данәдә басылган. Төзүче―баш мөхәррире ― Владимир Сергей улы Малахов (''1927―2017''). Россиядә беренче аерым шәһәр энциклопедиясе&lt;ref&gt;[https://kitap.tatar.ru/ru/site/42317975-21/news/162938/  Владимир Сергеевич Малахов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709184517/https://kitap.tatar.ru/ru/site/42317975-21/news/162938/ |date=2021-07-09 }} kitap.tatar.ru{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 

== Тарих ==
[[Зәй шәһәре]] нигезләнүгә 340 ел тулуга багышланган&lt;ref&gt;[http://nlr.ru/res/epubl/rue/tatarstan.html Региональные энциклопедии РСФСР и Российской Федерации (1929–2020)]&lt;/ref&gt;.

1994 елда «Реноме» нәшрияты тарафыннан Казанның «Татполиграф» басмаханәсендә ([[Миславский урамы (Казан)|Миславский]] урамы) 10 мең данәдә басылган.
== Эчтәлек ==
Энциклопедиядә (кушымталар белән) 400 белешмә мәкалә бирелгән. 119 мәкалә Зәй төбәгенең хәзерге вакытта исән һәм төрле сәбәпләр аркасында юкка чыккан торак пунктларының (күбесенчә, авыллар) кыскача тарихына багышлана. 100 мәкалә Зәй районының һәм Зәй шәһәренең предприятие һәм оешмалары (завод, фабрика, колхоз, совхоз һ. б.) турында белешмә бирә.

Зәй энциклопедиясендә төбәктә, аның тирә-ягында булып узган һәм шушы җирлек өчен мөһим булган тарихи вакыйгалар ([[Емельян Пугачёв|Пугачев]] явы, [[Сәнәкчеләр фетнәсе]] һ. б.) яктыртыла.

Зәй төбәгенең борынгы һәм хәзерге заман күренекле шәхесләренең кыскача биографияләре бирелә.

== Кушымталар ==
Энциклопедия ахырында өч кушымта бирелгән:
* Зәй районының хәзерге чикләрендә урнашкан һәрбер торак пунктының 1912―1913 елларда уздырылган хуҗалык буенча исәп алуның ({{lang-ru|подворная перепись}}) статистик материаллары;
* Язма һәм археологик истәлекләрне чагыштырып булдырылган, тарихи вакыйгаларның төгәл датасын билгеләүче хронологик таблица;
* Зәй районының авыл хуҗалыгы картасы.

Зәй энциклопедиясен өчен фактик материал илнең төрле ([[Мәскәү]], [[Ленинград]], [[Казан]], [[Уфа]], [[Ырынбур]], [[Чиләбе]] һ. б.) шәһәрләре архивларында тупланган. Җирле халыкта сакланган риваять һәм легендалар, вакыйгаларда катнашучыларның истәлекләре файдаланылган. Энциклопедия төзүдә Зәй район советы башкарма комитетының 1935 елдан башлап беркетмәләре мәгълүматлары, район һәм шәһәрнең предприятие һәм оешмалары документлары ярдәм иткән.

== Редакция ==
Зәй энциклопедиясен барлыкка китерүдә җирле туган якны өйрәнүчеләр Владимир Сергеевич Малахов (1927―2017, баш мөхәррир-төзүче) &lt;ref&gt;[https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/gorodskie-poseleniya/zainsk  Заинск.] Tatarica. Татарская энциклопедия&lt;/ref&gt;, Таисья Ивановна  Карпова-Аржевитина, Р. С. Мәрдәншина, Ю. В. Корнева, тәрҗемәчеләр Г. М. Мәрдәншин, М. М. Ямалиев, И. Г. Глухов һ. б., шулай ук дәүләт оешмаларында эшләүчеләрнең зур ярдәме кергән.

Энциклопедияне финанслауда  район һәм шәһәрнең предприятие һәм оешмаларының зур күпчелеге катнашкан. 1993—1999 елларда Зәй районы һәм Зәй шәһәре администрациясе башлыгы [[Рәшит Хәмәдиев|Рәшит Сәет улы Хәмәдиев]] (1947―2003) һәм аның беренче урынбасары Борис Иванович Порываев энциклопедия редакциясе эшенә даими ярдәм һәм игътибар күрсәткән.
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Әдәбият ==
* Заинская энциклопедия (ЗЭ). // Заинская энциклопедия (гл. редактор – составитель В. С. Малахов). Казань: Издательство «Реноме», 1994, стр. 78.
== Сылтамалар ==
* [https://auction.ru/offer/1176776_malakhov_v_s_zainskaja_enciklopedija-i184770087780788.html Заинская энциклопедия.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} auction.ru
== Моны да карагыз ==
* [[Сарман районы энциклопедиясе]]
[[Төркем:Энциклопедияләр]]
[[Төркем:Зәй районы]]</text>
      <sha1>cmy176r4loi9ktfz9qmq3kf6gbpz513</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ибраһим Абызбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>460128</id>
    <revision>
      <id>5840063</id>
      <parentid>3538039</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7208" sha1="ksievftkk8eo3a0aa85ne6vejp58tbo" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Ибраһим Хафиз улы Абызбаев''' ([[10 октябрь]] [[1910]], [[Ырынбур губернасы]], [[Сәрмән]] — [[8 декабрь]] [[1937]], [[Уфа]]) — СССР Башкорт җәмәгатьчесе һәм дәүләт эшлеклесе.

== Биографиясе ==
Абызбаев Ибраһим Хафиз улы 1901 елның 10 октябрендә Ырынбур губернасының Верхнеурал өязе Сәрмән авылында туган (хәзерге - Башкортостан Республикасының [[Белорет районы]]) Әтисе урман хуҗалыгы белән шөгыльләнә, бөтенләй сукыр кала. 10 яшьлек Ибраһимга гаиләсен тәэмин итү өчен өй эшләрен башкарырга туры килә.

Сәрмән ике еллык рус-башкорт мәктәбен тәмамлаган. 1917 елда Сәрмән волост идарасы секретаре ярдәмчесе итеп билгеләнә. 1918 елдан 1920 ега кадәр  [[Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре|Кызыл Армиядә]] хезмәт итә, [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар сугышында катнаша]] . 1920 елда ул [[Советлар Берлеге коммунистик фиркасе|РКП (б)]] әгъзасы була һәм Казан хәрби училищесында (соңрак - TaтЦИК исемендәге берләшкән Татар-Башкорт хәрби мәктәбендә) укыта башлый. 1925 елда ул  [[Мәскәү]]дә хезмәт ияләренең коммунистик университетын тәмамлый.&lt;ref name=&quot;bashinform&quot;&gt;[http://www.bashinform.ru/news/906587-vidnye-gosudarstvennye-deyateli-bashkirii-ibragim-abyzbaev-k-115-letiyu-so-dnya-rozhdeniya/ Видные государственные деятели Башкирии: Ибрагим Абызбаев (К 115-летию со дня рождения)]&lt;/ref&gt;

Туган ягына кайтып, 1926-нчы елдан ВКП (б) Тамьян-Катай һәм Зилаир кантон комитетларында  эшли, 1928 елдан ул [[Уфа]]&lt;nowiki/&gt;да ятимнәр өчен В.И.Ленин исемендәге Республика башкорт мәктәбе (хәзер [[Стәрлетамак]] лицей-интренаты) директоры булып эшләде.

1930 елның гыйнварыннан Ибраһим Абызбаев Аргаяш кантон партиясе комитетының башкаручы секретаре булып эшләде. 1931 елда ВКП(б) башкорт өлкә комитетының кадрлар эше бүлеге мөдире була. 1935 елда аны укуын дәвам итәр өчен Кызыл профессураның Тарих һәм партия институтына җибәрәләр.

1937 елның июнендә Абызбаев Башкортстанга чакыртып алына һәм Башкорт Үзәк Башкарма Комитеты  карары белән Башкорт АССРның Мәгариф халык комиссары итеп билгеләнә.  Бу чорда СССРда &quot;халык дошманнарын&quot; массакүләм кулга алу башланды, алар Башкорт Автоном Совет Социалистик Республикасын да урап үтми.  1937 елның 17 сентябрендә Ибраһим Абызбаев «халык дошманы, буржуаз милләтчеләре Муса Мортазин һәм Шаһиәхмәт Даутов белән аралашуы» өчен мәгариф халык комиссары вазыйфасыннан алына һәм Партия обкомы бюросы әгъзалары составыннан чыгарыла. 1937 елның октябрендә ул кулга алына һәм шул ук елның 21 ноябрендә, Башкорт АССРы НКВД &quot;тройкасы&quot; карары белән ул үлем җәзасына хөкем ителә. 1937 елның 8 декабрендә Ибраһим Хафиз улы Абызбаев атып үтерелә &lt;ref&gt;[https://ru.openlist.wiki/%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC_%D0%A5%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1901) Абызбаев Ибрагим Хафизович (1901)]&lt;/ref&gt; . Аны Уфа шәһәрендәге Сергиев зиратында билгесез кабергә күмәләр.

1956 елның июлендә Ибраһим Абызбаев тулысынча реабилитацияләнә&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://base.memo.ru/person/show/34015 |title=Абызбаев Ибрагим Хафизович |accessdate=2021-07-05 |archivedate=2019-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191205075232/https://base.memo.ru/person/show/34015 }}&lt;/ref&gt; . Сәрмән авылының бер урамында аның исеме бар. Авылның урта мәктәбендә Ибраһим Абызбаевка багышланган  музей бар.

== Гаиләсе ==
Абызбаев вафатыннан соң хатыны дүрт кечкенә бала: Артур, Байрас, Измаил һәм Эрнест белән кала. Эрнест һәм Артур үлә. Байрас һәм Измаил Мәскәү нефть һәм газ институтын (хәзер [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]) тәмамлыйлар һәм галимнәр була&lt;ref name=&quot;bashinform&quot;/&gt; .

== Шулай ук карагыз ==

* Министерство образования Республики Башкортостан

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}

== Сылтамалар ==

* [https://web.archive.org/web/20191205075220/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/2-statya/13-abyzbaev-ibragim-khafizovich.html Абызбаев Ибрагим Хафизович]
* [https://centrasia.org/person2.php?st=1464073698 Абызбаев Ибрагим Хафизович]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/reorganizatsiya-narkomprosa-bashkirskoy-assr-v-30-e-gg-xx-veka Реорганизация Наркомпроса Башкирской АССР в 30-е гг. Xx века]

[[Төркем:СБКФ әгъзалары]]
[[Төркем:Башкортстан АССР министрлары]]
[[Төркем:Уфада вафатлар]]
[[Төркем:1937 елда вафатлар]]
[[Төркем:8 декабрь көнне вафатлар]]
[[Төркем:Ырынбур губернасында туганнар]]
[[Төркем:1901 елда туганнар]]
[[Төркем:10 октябрь көнне туганнар]]
[[Төркем:Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистчыл университетын тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>ksievftkk8eo3a0aa85ne6vejp58tbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Заһидулла Казнабаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>460268</id>
    <revision>
      <id>5840045</id>
      <parentid>3629402</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T06:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5333" sha1="q15nqvjmt2rg79qpvnbijleyezwg4ph" xml:space="preserve">{{TurkicMarathon2021}}
{{Шәхес}}'''Заһидулла Мортаза улы Казнабаев ''' (1897—[[1943 ел|1943]]) — хәрби эшлекле.

== Биографиясе ==
Заһидулла (Заһит) Мортаза улы Казнабаев 1897 елның октябрендә [[Ырынбур губернасы]] [[Орски өязе|Орск өязе]] 2-нче [[Түңгәвер]] улусының (хәзерге [[Башкортстан|Башкортстан Республикасы]]  [[Зилаер районы|Җылаер районы]]) [[Балапан]] авылында туган. Милләте буенча [[Башкортлар|башкорт]]&lt;ref name=&quot;Книга памяти РБ&quot;&gt;{{Cite web|author=|url=http://lists.memo.ru/d15/f47.htm|title=Казнабаев Загид Муртазич|publisher=Книга памяти жертв политических репрессий Республики Башкортостан}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

1918 елдан Башкорт армиясенең 1-нче  кавалерия полкында хезмәт итә. 1919 елның җәендә Башкорт аерым кавалерия  дивизиясе белән [[Украина|Украинада]] Деникинга каршы сугышларда, ә шул ук елның көзендә Башкорт гаскәрләре төркеме  составында [[Санкт-Петербург|Петроградны]] обороналауда катнаша{{Sfn|с=47|Комбриг Мортазин һәм уның яуҙаштары|2011}}.

1920 елның апреленнән Башкорт кавалерия  бригадасы составында совет-поляк сугышы фронтына китә.  Монда 27нче Башкорт кавалерия полкының [[Шәмсетдин Гафаров]] җитәкләгән 4 нче эскадронында взвод командиры була. 1920  елның 6 июнендә Пиняево авылы янындагы сугыш барышында үзенең взводының яугирләре белән флангыдан һөҗүм итеп, контрһөҗүмгә күчкән полякларны, пулеметларын ташлап, качарга мәҗбүр итә. Бу алышта күрсәткән батырлыгы өчен ул, 1921 елның 17 февралендә, Республика Реввоенсоветының 57-нче указы белән Кызыл Байрак  ордены белән бүләкләнә{{Sfn|с=209|Башҡорт армияһы тарихынан|2012}}.

Демобилизацияләнеп, туган ягына кайткач, 1922-1924 елларда [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Башкорт АССР]]  [[Җылаер кантоны]] [[Югары Сәлим]] авыл советының рәисе була. 1925-1927 елларда [[Сибай]]&lt;nowiki/&gt;да олы милиционер булып хезмәт итә. 1930 елдан [[Баймак районы]] Советы рәисе вазифасын башкара.

1932-1933 елларда [[Санкт-Петербург|Ленинградта]] милиция курсларында укыганнан соң,  [[Зиянчура районы|Зиянчура районының]] милиция начальнигы итеп билгеләнә. 1934 елдан Баймак районында милиция начальнигы, ДОСААФ рәисе һ.б. җаваплы вазифаларны үти{{Sfn|с=48|Комбриг Мортазин һәм уның яуҙаштары|2011}}.

1942 елның 5 мартында репрессияләнә, буржуаз-милләтчелектә гаепләнеп кулга алына, 10 елга төрмәгә ябыла. 1943 елның 27 маенда [[Свердловск өлкәсе|Свердловск өлкәсендә]] төрмәдә вафат була. 1960 елның 12 февралендә аклана&lt;ref name=&quot;Книга памяти РБ&quot;/&gt;.

== Хәтер ==

* [[Сибай]] шәһәре урамнарының берсе З.Казнабаев исемен йөртә.

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}

== Әдәбият ==

* Ярмуллин А. Ш. Башкорт армиясе тарихынан —  Уфа:  Китап, 2012. — 280 б. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-295-05503-4&lt;/nowiki&gt;.
* Ярмуллин А. Ш. Комбриг Мортазин һәм аның яудашлары —  Уфа, 2011. — 280 б.
[[Төркем:Башкортстан АССР дәүләт эшлеклеләре]]
[[Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары]]
[[Төркем:Русия ватандашлар сугышында катнашучылар]]
[[Төркем:Кызыл Байрак ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Свердлау өлкәсендә вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Җылаер районында туганнар]]
[[Төркем:Ырынбур губернасында туганнар]]</text>
      <sha1>q15nqvjmt2rg79qpvnbijleyezwg4ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Солдатов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>483153</id>
    <revision>
      <id>5839971</id>
      <parentid>3541513</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14250" sha1="t3mmoamgbxa2zpipz09ctagcpr2z63e" xml:space="preserve">{{Ук}}
{{фш|Солдатов}}
'''Солдатов Владимир Константинович''' (3 (15) июль [[1875]], Верхоленск, [[Россия империясе]] — [[31 гыйнвар]] [[1941 ел|1941]], [[Мәскәү]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://irkipedia.ru/content/soldatov_vladimir_konstantinovich|title=Солдатов, Владимир Константинович|website=ИРКИПЕДИЯ — портал Иркутской области: знания и новости|accessdate=2020-10-18}}&lt;/ref&gt; — ССРБ һәм Россия ихтиологы һәм зоологы, биология фәннәре докторы, Калининград дәүләт техник университетының ихтиология кафедрасы профессоры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=dic.academic.ru/dic.nsf/bse/|title=Солдатов Владимир Константинович|author=|website=|publisher=[[Большая советская энциклопедия]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{книга|автор=Сорокажердьев, В. В.|заглавие=Исследователи Кольского полуострова|ссылка=http://kolanord.ru/html_public/col_avtory/SorokazherdjevVV/SorokozherdqevVV_Issledovateli_kolqskogo_poluostrova/76/|место=Мурманск|издательство=Кн. изд-во|год=1979|страницы=75—76|страниц=104}}&lt;/ref&gt;.

== Биографиясе ==
Владимир Контсантинович Солдатов Иркутск губернасының Верхоленск шәһәрендә 1875 елның 15 июлендә укытучылар гаиләсендә туган. Иртә яшьтән әти-әнисе белән [[Иркутск]] шәһәренә  күченә, аның бала чагы һәм яшүсмер еллары шунда үтә. 1886-1896 елларда Иркутск губерна гимназиясендә укый. Гимназияне тәмамлаганнан соң, башкалага күчеп килә, анда [[Санкт-Петербург дәүләт университеты|Петербург университетының]] физика-математика факультетына укырга керә&lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Вопросы ихтиологии|ответственный=|год=1976|издание=|место=|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|том=16|страницы=546—548|страниц=|isbn=}}&lt;/ref&gt;. 1899-1906 елларда Мурманск фәнни төрләрен экспедициясендә катнаша (җитәкчесе профессор Н. М. Книпович)&lt;ref name=&quot;лек&quot;&gt;{{Cite web|url=http://lexicon.dobrohot.org/index.php/СОЛДАТОВ_Владимир_Константинович|title=СОЛДАТОВ Владимир Константинович — Лексикон КС|website=lexicon.dobrohot.org|accessdate=2020-10-18}}&lt;/ref&gt;). [[Баренц диңгезе]]нә койган елгаларда һәм Кола култыгында саамнарның һәм тартымнарда рус балыкчыларының сөмбаш тотуны һәм биологияны өйрәнә. 1906 елда университетны тәмамлый&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 1907 елда Авыл хуҗалыгы департаменты тарафыннан Ерак Көнчыгышка балык ресурсларын өйрәнү өчен җибәрелә. Ерак Көнчыгыш экспедицияләрен оештыра, алар 1907 елдан 1913 елга кадәр Амур елгасы бассейнында ел әйләнәсенә төп промысла балыклары (беренчел чиратта сөмбаш һәм мәрсин) биологиясен үткәрә&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://diletant.media/blogs/62557/508/|title=По Амуру. Гольды и сом солдатова.|website=diletant.media|accessdate=2020-10-13|archivedate=2020-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201017202558/https://diletant.media/blogs/62557/508/}}&lt;/ref&gt;, экспедиция барышында алынган материаллар «Исследования по биологии амурского лосося» (1912) һәм «Исследования по амурскому осетру» (1915) монографияләре нигезендә ята. 1909 елда Солдатов инициативасы белән Зур Чиль урынында&lt;ref&gt;Мыс Большой Чхиль, координаты: 53°1’36’’ N, 141°1’48’’ E&lt;/ref&gt;, Амур бассейнында һәм бөтен [[Ерак Көнчыгыш]]та сөмбашны ясалма үрчетү буенча беренче балыкчылык заводы төзелә.  Ерак Көнчыгышта булып, Солдатов Охота диңгезенең көнбатыш өлешендә, Татар бугазында һәм Бөек Петр култыгына гидробиология һәм гидрология һәм балык буенча бик күп материал җыя. Солдатов Ерак Көнчыгыш балыкның яңа төрләрен өйрәнә һәм тасвирлый&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Китап|автор=[[Токранов, Алексей Михайлович|А. М. Токранов]]}}&lt;/ref&gt;. В.К. Солдатов — 1920-1925 еллардагы Төньяк фәнни экспедициядә катнашучы&lt;ref name=&quot;лек&quot; /&gt;. 1919-1930 елларда профессор вазифасын били, К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясенең балык хуҗалыгы факультетында укыта, ә үзгәртеп корылганнан соң 1941 елга кадәр, Мәскәү балыкчылык һәм авыл хуҗалыгы техник институты профессоры була (хәзер Калининград дәүләт техник университеты)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 1937 елда репрессияләнә.

В.К. Солдатов 1941 елның 31 гыйнварында вафат була, [[Мәскәү]]&lt;nowiki/&gt;дә Новодевичье зыяратында җирләнә (2 ал, 33-нче рәт)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nd.m-necropol.ru/soldatov-vk.html|title=Новодевичье кладбище. Солдатов Владимир Константинович (1875-1941)|accessdate=2020-10-13}}&lt;/ref&gt;. Аның янында катыны Елена Петровна Солдатова (1882-1948) һәм энесе Леонид Константинович Солдатов (1888-1963) җирләнгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.polarpost.ru/forum/viewtopic.php?f=8&amp;t=7145|title=Солдатов Владимир Константинович (1875–1941)|accessdate=2020-10-13}}&lt;/ref&gt;.

== Фәнни эшчәнлеге ==
Ихтиология буенча берничә дәреслек авторы; «Рыба и рыболовство» (1928), «Коммерческая ихтиология» (1934-1938), «Общая ихтиология» (1934 ) һәм «Рыба рыболовных регионов России, ССРБ» (1938 )&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Аның «Коммерческая ихтиология» дәреслеге күп буын студент-ихтиологларның белешмәсе булып хезмәт итә&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Хәтер ==
В. К. Солдатов хөрмәтенә түбәндәге төр балыклар атала; «''Silurus soldatovi''», «''Soldatov's gudgeon[en]''», «''Soldatov's thicklip gudgeon[en]''», «''Lycodes soldatovi''», «''Eumicrotremus soldatovi''», «''Bothrocara soldatovi''», «''Aplidium soldatovi''», «''Hydatophylax soldatovi''», «''Xysticus soldatovi''».

== Төп хезмәтләре ==

; мәкаләләр

* Солдатов В. К. Железнодорожные посёлки по Забайкальской линии (Железнодорожные посёлки по Забайкальской линии): статистическое описание и материалы по переписи 1910 года. / В. К. Солдатов. (рус.) // В. К. Солдатов / с предисл. под ред. Д. М. Головачева — Санкт-Петербург. — СПб.: Тип. АО «Слово», 1912. — В. 2. — Т. 5, ч. 1б. — № 2. — С. 985—2059.
* Солдатов В. К. Разведение лососевых пород в Японии (Разведение лососевых в Японии): Отчёт по командировке в Японию в 1911 год. — Санкт-Петербург. (рус.) // тип. В. Ф. Киршбаума / с предисл. под ред. Д. М. Головачева — Санкт-Петербург. — СПб., 1912. — В. 3. — Т. 1. — № 2, IV. — С. 95.
* Солдатов В. К. Обзор исследований, произведенных на Амуре в 1909—1913 годах; Исследования осетровых Амура (Обзор исследований, проведённых на реке Амур в 1909—1913 годов; Исследования амурского осетра. / В. К. Солдатов. — Петроград (рус.) // тип. В. Ф. Киршбаума (отд-ние) / с предисл. под ред. Д. М. Головачева — Санкт-Петербург. — П., 1915. — В. 1—2. — Т. 3. — № 2, IV. — С. 415.
* Солдатов В. К. Материалы по ихтиофауне Карского и восточной части Баренцева море по сборам экспедиции Института в 1921 году: С прил. список рыб, собранных в Карском море в 1921 году зоологом И. А. Стрельниковым (Материалы по ихтиофауне Карской и восточной частей Баренцева моря из собраний экспедиции института 1921 г .: С приложением «Списка рыб, пойманных в Карском море в 1921 г. зоологом И. А. Стрельниковым»). (рус.) // В. К. * * * * Солдатов / с предисл. под ред. Д. М. Головачева — Санкт-Петербург. — Саратов: Б. и.,, 1923. — В. 3. — Т. 1. — С. 80.
* Солдатов В. К. Рыбы р. Печоры (Рыбы Печоры): (Материалы ихтиол. Исслед., Произвед. При участии проф. С. А. Зернова и студентов Отд. Рыбов. П. с.-х. акад.: М. С. Зернова, И). (рус.) // В. К. Солдатов. — М.: Пг.: Тип. «Красный агитатор», 1924. — В. 3. — № 6. — С. 74.
* Солдатов В. К. Рыбы и рыбный промысел: курс частной ихтиологии. (рус.). — М.-Л.: Государственное издательство, 1928.
* Солдатов В. К. Обзор рыб дальневосточных морей / Проф. В. К. Солдатов, проф. Г. У. Линдберг. — Владивосток: Типо-лит им. т. Волина. (рус.) // В. * К. Солдатов / Под ред. Проф. А. Н. Державина. — М., 1930. — Т. 5. — С. 576—16.
* Солдатов В. К. Промысловая ихтиология (Коммерческая ихтиология): Допущен Наркомснабом СССР в качестве учеб. пособия для втузов Проф. В. К. * Солдатов. — Москва: Ленинград: Снабтехиздат. (рус.) // В. К. Солдатов. — М.: М.: ф-ка книги «Кр. Пролетарий» и тип. Профиздата, 1934—1938. — Т. 2.

инглиз телендәге басмалары

* Soldatov V. K. On the new genus Cyclopteropsis (Pisces Cyclopteridae) from the Okhotsk sea / V. Soldatov and A. Popov. (рус.) // V. K. Soldatov. — L., 1929.
* Soldatov V. K. On a new genus and species of the family Zoarcidae (Pisces) from the Okhotsk sea / By V. Soldatov and G. Lindberg. (рус.) // V. K. Soldatov. — L., 1929.

== Әдәбият ==

* Документы личного происхождения в архивных учреждениях Северо-Западного федерального округа Российской Федерации. —  Государственный архив Калининградской области.
* Иркутская летопись 1661—1940 гг. / сост., автор предисл. и примеч. Ю. П. Колмаков —  Иркутск, 2003. — Б. 84—703.
* История Хабаровского ТИНРО. —  Сайт Хабаровского филиала ФГУП «Тихоокеанский рыбохозяйственный центр».
* Владимир Константинович Солдатов // [[Зур совет энциклопедиясе|БСЭ]].

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:15 июль көнне туганнар]]
[[Төркем:1875 елда туганнар]]
[[Төркем:31 гыйнвар көнне вафатлар]]
[[Төркем:1941 елда вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]]
[[Төркем:Биология фәннәре докторлары]]
[[Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Россия империясендә туганнар]]</text>
      <sha1>t3mmoamgbxa2zpipz09ctagcpr2z63e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Карпов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>483839</id>
    <revision>
      <id>5839968</id>
      <parentid>4403745</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9083" sha1="a64qk3iexexd0idfflt8zcp0lopo4er" xml:space="preserve">{{ФГОС.wiki (2021)}}
{{Ук}}
{{фш|Карпов}}
'''Карпов Владимир Порфирьевич''' ([[1870 ел|1870]]—[[1943 ел|1943]]) — Россия һәм ССРБ гистологы, эмбриолог, цитолог, [[Мәскәү дәүләт университеты|Мәскәү университетының]] медицина факультеты деканы.

== Биографиясе ==
Владимир Порфирьевич Карпов земство табибы улы, дворяннардан; 1870 елның 28 мартында (9 апрель) [[Мәскәү]]дә туган.

[[Коломна]] гимназиясен (1888) һәм Мәскәү университетының медицина факультетын (отличие белән, 1893) тәмамлаган. 1894 елның августыннан ике еллап Мәскәү университетының гистология кафедрасы янында штаттан тыш прозектор ярдәмчесе булып тора. 1896 елда гаилә шартлары буенча хезмәтне калдырып тора. 1897 елдан 1906 елга кадәр Мәскәү авыл хуҗалыгы институтында (Н.М. Кулагина) зоология кафедрасында ассистент була&lt;ref&gt;Одновременно в 1898—1916 годах он преподавал гистологию в 1-й Московской зубоврачебной школе.&lt;/ref&gt;. Бу чорда, 1904 елда, Мәскәү университетында «Исследования о прямом делении клеток» темасына докторлык диссертациясе яклый. 1906 елның октябреннән В. П. Карпов — Мәскәү университетының гистология һәм эмбриология кафедрасы янында прозектор; приват-доцент (1910). 1907 елның җәендә Карл Цейның Оптика институтында яңа микроскоп аппаратурасы һәм [[Алмания]] университетларында гистология укыту куелышы белән танышу өчен Алманиягә җибәрелә. 1910 елның июненнән Мәскәү университетының приват-доцент сыйфатында микроскопия курслары укыта. 1914 елның февраленнән — Мәскәү университетының экстраординар профессоры; бер үк вакытта гистология кабинетын җитәкли. 1917 елның апрелендә отставкага чыга һәм 1917-1925 елларда [[Днипро|Екатеринославта]] Югары хатын-кыз курсында укыта; ә соңрак бу шәһәрдә университет оештыруда катнаша, ә соңрак ул таркалгач, медицина институтының башлангыч ректоры һәм профессоры була. 1925 елда Мәскәүгә кайта, 2 нче Мәскәү дәүләт университеты (2-нче Мәскәү медицина институты) медицина факультетының гистология кафедрасы җитәкли; 1925-1928 елларда медицина факультеты деканы була. 1928 елда саулыгының торышы буенча, административ эштән баш тарта. 1932 елда пенсияга чыга һәм гомеренең ахырына кадәр «Совет энциклопедиясе» нәшриятендә эшли.

== Фәнни кызыксынулары ==
[[Файл:Бюст_Карпова_в_Медакадемии_Днепр.jpg|мини|353x353пкс|В. П. Днепрда медицина академиясенең Галимнәр аллеясында В. П. Карпов бюсты.]]
А. И. Бабухинның Мәскәү гистология мәктәбенә карый. Төп эшләре күзәнәкләрнең  бүленүенә һәм үзәк төзелешен тикшерүләргә багышланган. Цитологик тикшеренүләре үсемлекләр объектына кагыла; гистология буенча кулланма авторы, ул берничә тапкыр басылып чыга. [[Аристотель]]нең «Физика» (1936), «О происхождении животных» (1937), «О частях животных» (1940), «Историю животных» (1943) хезмәтләрен рус телене тәрҗемә итте; Гиппократ хезмәтләренең (Гиппократ. «Избранные книги», 1936; Гиппократ. «Сочинения». — К. 2-3, 1941-1943) өч томлык басмасының, шулай ук [[:ru:Ламарк, Жан Батист|Ж.-Б. Ламарк]] («Фәлсәфә зоологии». — М., 1911) хезмәтләренең мөхәррире була.

Карпов Мәскәү психология җәмгыяте эшендә актив катнаша. Организм турында яңа концепцияне уйлап табучы булып тора{{Sfn|c=307|Императорский Московский университет|2010}}. Үзенең фәлсәфи хезмәтләрендә («Витализм и задачи научной биологии в вопросе о жизни», 1909; «Натурфилософия Аристотеля», 1911; [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/67/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%BE%D0%B2_%D0%92.%D0%9F.%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B.pdf «Основные черты органического понимания природы», 1913] һ.б.) органик натурфилософия виталистик идеяларын үстерә. Биология тарихы, өлешчә гистология буенча берничә эш яза. Аның зур «Основные проблемы биологии с системной точки зрения» (1925) басылып чыкмаган эше сакланган. В.П. Карповның Архивы Россия Фәннәр академиясенең Табигать белеме һәм техника тарихы институтында урнашкан.

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}

== Әдәбият ==

* {{Китап|автор=Волков В. А., Куликова М. В.|тираж=2000|isbn=5—8037—0164—5|серия=|том=|оригинал=|ref=}}
* {{Китап|автор=Семигин В. Л.|isbn=978-5-8243-1429-8|тираж=2000|ref=Императорский Московский университет}}

== Тәкъдим ителгән әдәбият ==

* ''Гуркин В. А.'' В. П. Карпов // Вопросы истории естествознания и техники. — 1988. — № 3.
* ''Гуркин В. А.'' В. П. Карпов как переводчик Аристотеля // Вестник Древней истории. — 1989. — № 2.
* ''Гуркин В. А.'' [http://www.morphology.dp.ua/_pub/MORPHO-2019-13-03/2019.3.29.pdf Учёный и организатор науки — Владимир Порфирьевич Карпов (1870—1943)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104093214/http://www.morphology.dp.ua/_pub/MORPHO-2019-13-03/2019.3.29.pdf |date=2021-11-04 }}
* ''Поздняков А. А.'' [http://paleobot.ru/pdf/04_2018_17.pdf Органическая натурфилософия В. П. Карпова]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Сылтамалар ==

* [http://iph.ras.ru/elib/1382.html Новая философская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304204933/http://iph.ras.ru/elib/1382.html |date=2016-03-04 }}
* [http://www.hrono.ru/biograf/bio_k/karpovvp.php Биографик күрһәткес]
* [http://letopis.msu.ru/peoples/366 Карпов Владимир Порфириевич] сайтта «Мәскәү университеты Йылъяҙма»

[[Төркем:9 апрель көнне туганнар]]
[[Төркем:1870 елда туганнар]]
[[Төркем:Мәскәүдә туганнар]]
[[Төркем:14 июль көнне вафатлар]]
[[Төркем:1943 елда вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Сарытауда вафатлар]]
[[Төркем:Мәскәү медицина институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:ССРБ биологлары]]</text>
      <sha1>a64qk3iexexd0idfflt8zcp0lopo4er</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гамбиядә ислам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>484701</id>
    <revision>
      <id>5840005</id>
      <parentid>5516591</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12462" sha1="o99xof5ifgz481omr82f9z4fpaehhkn" xml:space="preserve">[[Файл:Serekunda Market Mosque - 2010.jpg|200px|thumb|right|[[Гамбия]]нең иң зур шәһәре {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Серекунда| Серекунданың| en| Serekunda}} Бундунг мәчете – илдә иң зур мәчетләрнең берсе]] 
[[Файл:Gambia-mosque.JPG|200px|thumb|right|Гамбиядә мәчет]] 
[[Файл:Serrakunda-mercat.jpg|200px|thumb|right|Серекунда мәчете күренеше]] 
[[Файл:Serrekundamadrassa.JPG|200px|thumb|right|Серекунда мәдрәсәсе]] 
[[Файл:Faji Kunda mosque.jpg|200px|thumb|right|Фаҗи Кунда мәчете]]
'''[[Гамбия]]дә ислам''' ({{lang-en|Islam in the Gambia}}, {{lang-ar|الإسلام في غامبيا}} ) – күпчелек [[дин]]е. Ил халкының (2,2 млн кеше, [[2020 ел]]га) 96 % ы&lt;ref name=&quot;CIATONGA&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gambia-the/|title= Africa :: GAMBIA, THE|publisher= CIA The World Factbook|accessdate= 2021-11-20|archivedate= 2021-04-03|archiveurl= https://web.archive.org/web/20210403011250/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gambia-the/}}&lt;/ref&gt; [[Мәлики мәзһәбе]]ндәге [[сөнни]] [[мөселманнар]] &lt;ref name=&quot;irfr07&quot;&gt;{{cite web |url= https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90099.htm |title= Gambia, The |access-date= 14 January 2009 |date= 14 September 2007 |work= International Religious Freedom Report 2007 |publisher= Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |df= dmy-all }}&lt;/ref&gt;. [[Шигый]] мөселманнарның күпчелеге ― [[Ливан]]нан һәм башка гарәп илләреннән күчеп килгән [[мөһаҗир]]ләр &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://wow.gm/africa/gambia/article/2008/6/23/shia-presence-in-gambia |title= Shia Presence in Gambia |publisher= Wow.gm |access-date= 7 October 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130914182148/http://wow.gm/africa/gambia/article/2008/6/23/shia-presence-in-gambia |archive-date= 14 September 2013 |url-status= live |df= dmy-all |accessdate= 2021-11-20 |archivedate= 2013-09-14 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130914182148/http://wow.gm/africa/gambia/article/2008/6/23/shia-presence-in-gambia }}&lt;/ref&gt;. Гамбиянең ислам тарафдарлары арасында шулай ук [[әхмәдия]]челәр бар, [[суфичылык]] йогынтысы сизелә.

== Тарих ==
Гамбия Конституциясенең 25нче {{comment|маддәсе|статьясы}} гражданнарның теләсә нинди динне үз теләге белән тоту хокукларын яклый &lt;ref name=&quot;chap4con&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.commonlii.org/gm/legis/const/1997/5.html |title= CHAPTER IV – PROTECTION OF FUNDAMENTAL RIGHTS AND FREEDOMS |access-date= 14 January 2009 |year= 1997 |work= Constitution of the Republic of the Gambia |archive-url= https://web.archive.org/web/20081212164817/http://www.commonlii.org/gm/legis/const/1997/5.html |archive-date= 12 December 2008 |url-status= live |df= dmy-all |quote= 25. Freedom of speech, conscience, assembly, association and movement &lt;br /&gt; (1) Every person shall have the right to - [...] (c) freedom to practice any religion and to manifest such practice; |accessdate= 2021-11-20 |archivedate= 2008-12-12 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20081212164817/http://www.commonlii.org/gm/legis/const/1997/5.html }}&lt;/ref&gt;. Ил халкының 96 % ы [[Ислам дине]]н тота. [[Ураза бәйрәме]] һәм [[Корбан бәйрәме]] кебек төп мөселман бәйрәмнәре вакытында Гамбиядәге бөтен [[сәүдәгәр|сәүдә эшчәнлеге]] туктала диярлек. Җирле {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Серер дине|серер дине|en|Serer religion}} Гамбия мөселман җәмгыятендә шактый эз калдырган: «Тобаски», «Гамо», «Корите» һәм «Вери Кор» кебек җирле мөселман фестивальләренең атамалары Серер диненнән алынган.

Христиан җәмгыяте ил халкының 3 % ын тәшкил итә. [[Христианнар]]ның күпчелеге [[Рим Католик Чиркәве]]нә карый. Ил халкының 1 % ы традицион Африка диннәренә ышана. [[Көньяк Азия]]дән күчеп килгән [[мөһаҗир]]ләр арасында [[Һинд дине|индуистлар]] һәм [[Бәһаи]] дине тарафдарлары бар &lt;ref&gt;
{{Cite book|title= Breach of Faith|publisher= Human Rights Watch|page= 8|url= https://books.google.com/books?id=yi8ONIe1fv4C&amp;pg=PA8|date= June 2005|access-date= 20 June 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20170314122619/https://books.google.com/books?id=yi8ONIe1fv4C&amp;pg=PA8|archive-date= 14 March 2017|url-status= live|df= dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

=== Башлангыч чор ===
Хәзерге Гамбия җирләренә [[ислам дине]] [[XI гасыр]]да [[мөселман]] [[сәүдәгәр]]ләре белән килә. [[XIX гасыр]]да мөселман дине Гамбиядә төп дингә әйләнә. Җирле диннәргә ышанучылар Ислам динен кабул итә &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sanneh|first=Alieu B.|date=2016-08-04|title=Culture, Religion, &amp; Democracy in The Gambia: Perspectives from Before and After the 2016 Gambian Presidential Election|url=https://search.proquest.com/docview/2235640778|pages=124, 126, 131, 132|id=2235640778|via=Proquest}}&lt;/ref&gt;.

=== Британия оккупациясе ===
[[XX гасыр]] башында Ислам диненең йогынтысы [[Британия]] оккупациясе шартларында дәвам итә. 1905 елда Британия [[колония|колониаль]]  идарәсе Ислам суды ([[шәригать]] суды) төзергә рөхсәт итә һәм Гамбия мөселманнары эшләрен карау өчен [[Казый]] вазифаи затын билгели. Британия колониаль хакимиятләре тарафыннан контрольдә тотылучы Гамбия Югары суды кайбер очракларда казыйлар кабул иткән карарларны кире каккан &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last=Saho, Bala.|title=Contours of Change : Muslim Courts, Women, and Islamic Society in Colonial Bathurst, the Gambia, 1905-1965.|date=2018|publisher=Michigan State University Press|isbn=978-1-60917-549-8|location=East Lansing|pages=12, 14|oclc=1007930318}}&lt;/ref&gt;.

=== 1965 – хәзерге заман ===
[[1965 ел]]да Гамбия Британия идарәсеннән бәйсезлек ала, башта ''конституцион монархия'', 1970 елда Милләтләр берлеге кысаларында республика оештырыла. Ил, нигездә, дөньяви булып кала. 1970 елдан башлап Гамбиядә бары тик өч президент кына сайланган. Ил 2015 елда «ислам республикасы» дип игълан ителгән, 2017 елда ил президенты {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Адама Бэрроу| Адама Бэрроу| en| Adama Barrow}} тарафыннан кире кагылган&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|title=The Gambia: President Adama Barrow pledges reforms|url=https://www.aljazeera.com/news/2017/01/gambia-president-adama-barrow-pledges-reforms-170128194124520.html|website=www.aljazeera.com|access-date=2020-04-19}}&lt;/ref&gt;.

Гамбиядә Ислам [[шәригать]] кануннары нигезендә, күпхатынлылык  ({{Тәрҗемә ителмәгән 3| Полигиния| полигиния| en| Polygyny}}) рөхсәт ителә. Илнең элекке (1994–2017 елларда) президенты {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Яхъя Җәммә| Яхъя Җәммә| en|  Yahya Jammeh}} дә, хәзерге президент Бэрроу да бердән артыкка  өйләнгән.

Гамбиядә [[һомосексуальлек]] катгый тыелган&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite news|date=2008-05-23|title=Gambia gay death threat condemned|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7416536.stm|access-date=2020-05-29}}&lt;/ref&gt;.

[[1994 ел]]гы дәүләт түнтәрелешеннән соң, [[АКШ]] һәм [[Көнбатыш Европа]] илләре Гамбиягә финанс ярдәме күрсәтүне туктаткан. Шул вакыттан башлап, [[Фарсы култыгы]] илләре, шулайук [[Ливия]], мәчетләр, мәктәпләр, хастаханәләр төзелешенә зур ярдәм күрсәтә башлаган&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;.

[[2019 ел]]да Гамбия [[БМО]]га [[Мьянма]]ның [[Мьянмада рохинҗа халкын эзәрлекләү|рохинҗа мөселман халкы белән мөгамәләсенә]] каршы дәгъва биргән, илне [[рохинҗалар|рохинҗа халкына]] каршы геноцидта гаепләгән&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite news|last=correspondent|first=Owen Bowcott Legal affairs|date=2019-11-11|title=Gambia files Rohingya genocide case against Myanmar at UN court|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/11/gambia-rohingya-genocide-myanmar-un-court|access-date=2020-04-24|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;.

Гамбия – [[Ислам хезмәттәшлеге оешмасы]] әгъзасы.
 
== Мәгариф ==
1990 елда Гамбия милли уку программасына исламны мәҗбүри фән буларак өйрәнү кертелгән &lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite book|last=Janson, Marloes.|title=Islam, youth, and modernity in the Gambia : the Tablighi Jamaʻat|isbn=978-1-107-47238-9|location=London|pages=36, 46, 43, 70, 59, 62, 97, 46, 47|oclc=867631246}}&lt;/ref&gt;.

== Хатын-кыз хокукы ==
[[2015 ел]]да [[хатын-кыз]] [[вульва|җенси органының]] бер өлешен кисеп алү ({{Тәрҗемә ителмәгән 3|Клиторидэктомия| клиторидэктомия|en| Clitoridectomy}}) кебек йоланы тыю турында игълан ителгән, «ул Исламда мәҗбүри түгел», дип белдерелгән. Тыю игълан ителгән вакытка Гамбия хатын-кызларының 76 % ы бу процедураны узган дип санала &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lyons|first=Kate|date=2015-11-24|title=The Gambia bans female genital mutilation|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/society/2015/nov/24/the-gambia-bans-female-genital-mutilation|access-date=2020-05-29|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;.

[[2016 ел]]да илдә {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Балалар никахы|яшүсмер кызларга никах| en|Child marriage}} укуны тыю турында карар кабул ителгән &lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite journal|date=February 1960|title=Reuben Levy: The social structure of Islam; being the second edition of The sociology of Islam, vii, 536 pp. Cambridge: University Press, 1957. 50s.|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies|volume=23|issue=1|pages=201|doi=10.1017/s0041977x00149602|issn=0041-977X}}&lt;/ref&gt;. Әлеге карар кабул ителгәнче, 18 яшькәчә кызларның 30 % ы кияүгә бирелгән булган &lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite news|date=2016-07-08|title=Gambia and Tanzania ban child marriage|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-36746174|access-date=2020-05-29}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

{{Африкада ислам}}

[[Төркем:Илләр буенча ислам]]
[[Төркем:Африкада ислам]]
[[Төркем:Гамбиядә ислам]]</text>
      <sha1>o99xof5ifgz481omr82f9z4fpaehhkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Валерий Тарасов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>485168</id>
    <revision>
      <id>5839959</id>
      <parentid>4121262</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T13:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8741" sha1="o7t1il8tozu4pm0imrlsdgmh7pu9tna" xml:space="preserve">{{Шәхес}}
{{фш|Тарасов}} 
'''Валерий  Тарасов''' ([[1 сентябрь]] [[1942 ел]]) — совет һәм Россия галиме-географ, педагог. Уссурийск дәүләт педагогия институтының (1983-2008) ректоры. [[Уссурийск]] шәһәренең мактаулы гражданы. Педагогия һәм социаль фәннәр академиясенең һәм Яшәү эшчәнлегенең хәвефсезлек экологиясе халыкара академиясенең мөхбир әгъзасы, Педагогия белеме халыкара академиясенең Ерак Көнчыгыш бүлеге президенты

== Биографиясе ==
Тарасов Валерий Иванович 1942 елның 1 сентябрендә  [[Владивосток]]та туган

1965 елның февралендә Ерак Көнчыгыш дәүләт университетының геофизика факультетын «инженер-гидролог» белгечлеге  буенча тәмамлый. Совет Армиясендә хезмәт итә, аннан соң Камчатка гидрометеохезмәт идарәсендә һәм Благовещенскидагы гидрометеообсерваториядә  инженер-гидролог, экспедиция начальнигы булып эшли. ВЛКСМ-ның Благовещенск шәһәр комитетының икенче секретаре.

1972 елдан Ерак Көнчыгыш дәүләт университетында (ЕКДУ) эшли: ассистент, укытучы, өлкән  укытучы, коры җир гидрология кафедрасы мөдире, ЕКДУ география факультеты деканы. Берничә ел Югары гидрометеорология белеме буенча фәнни-методик советы президиумына һәм ССРБ Югары белем министрлыгы  карамагында География буенча фәнни-техник советка керә.

1983 елдан  2008 елга кадәр В. И. Тарасов Уссурийск дәүләт педагогия институтында (УДПИ) ректор булып эшли. Ул  эшләгән чорда УДПИ-да дүрт яңа факультет, унбер кафедра, уналты белгеч буенча аспирантура ачыла, утыз яңа белем бирү программасы кертелә, Владивостокта УДПИ-ның вәкиллеге һәм докторлык диссертацияләрен яклау буенча вузлар арасындагы ике махсуслашкан совет ачыла. Институтның матди базасы сизелерлек ныгый: уку корпусы, укытучылар өчен торак йорт, агробиостанция төзелә, физик культура факультеты өчен спорт комплексы, стадион сатып алына, заманча полиграфия базасы булдырыла, Компьютерлар белән җиһазландыру буенча УДПИ Тарасов вакытында Россия югары уку йортлары арасында беренче урыннарның берсен били.

Әлеге вакытта профессор булып эшли, Уссурийскида ЕКДУ филиалының баш белгече. 1990 елдан  шулай ук Бөтенрусия «Белем» җәмгыятенең Уссурийск кала бүлекчәсе рәисе булып эшли. 70 тән артык гыйльми хезмәт авторы, шул исәптән ике монографиясе бар.

== Шәхси тормышы ==
Өйләнгән, ике улы һәм кызы, шулай ук өч оныгы бар. Спорт һәм әдәбият белән мавыга: элек бокс, баскетбол, гандбол, теннис белән шөгыльләнгән. ЕКДУда  баскетбол һәм гандбол җыелма командаларында катнашкан.

== Бүләкләре ==

* Дуслык ордены (1998)
* [[Хезмәт ветераны медале|«Хезмәт ветераны» медале]]
* &quot;Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан»медале
* Россия Федерациясе югары мәктәбенең атказанган хезмәткәре
* [[Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы|Россия Федерациясенең мактаулы  югары һөнәри белем бирү хезмәткәре]]
* Халык мәгарифе алдынгысы
* Социалистик ярышта җиңүче
* «Бөтенсоюз „Белем“ җәмгыяте идарәсендә актив эшчәнлеге өчен» билгесе
* Приморье крае Губернаторы премиясе (1999)
* Уссурийск шәһәренең мактаулы гражданы (1999)

== Библиография ==

** Тарасов В. И. Дефициты водопотребления культур соево-зеpнового севооборота в Амурской области и возможности их покрытия бытовым стоком. ВНИГМИ Обнинск,1977.
** Тарасов В. И. Методика расчета оросительной способности незаpегулиpованных стоков водотоков (на пpимеpе Амурской области);
** Тарасов В. И. Определение оросительной способности незаpегулиpованного стока малых рек Амурской области. Мелиорация и водное хозяйство. Серия I. Орошение и оросительные системы. Экспpесс-инфоpмация, Москва. 1984;
** Тарасов В. И. Геогpафо-гидpологический метод исследования и расчета стока. Материалы научной конференции по проблемам гидрологии рек зоны БАМ и Дальнего Востока. Ленинград, Гидpомеоиздат,1986 г.
** Тарасов В. И. «Гидросфера». Учебное пособие. Владивосток: издательство Дальневосточного университета, 2004.

== Сылтамалар ==

* [http://xn----7sbbnwghl2bjadrdc.xn--p1ai/tarasov-valerij-ivanovich.html Биография на сайте Думы Уссурийск] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026110842/http://xn----7sbbnwghl2bjadrdc.xn--p1ai/tarasov-valerij-ivanovich.html|date=2017-10-26}}
* [http://uss.dvfu.ru/staff/tarasov-vi.php Биография на сайте Школы педагогики ДФУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225105835/http://uss.dvfu.ru/staff/tarasov-vi.php |date=2019-12-25 }}
* [https://www.famous-scientists.ru/1596/ Энциклопедия &quot;Известные ученые&quot;]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://vladnews.ru/ev/vl/1434/60899/rektor_tarasov Ректор Тарасов попал в две десятки // Электронная версия газеты &quot;Владивосток&quot; №1434 от 26 сент. Ике мең өч]

[[Төркем:Россия вузлары укытучылары]]
[[Төркем:1 сентябрь көнне туганнар]]
[[Төркем:1942 елда туганнар]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:География фәннәре кандидатлары]]
[[Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары]]
[[Төркем:РФ югары һөнәри мәгарифенең мактаулы хезмәткәрләре]]
[[Төркем:Россиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре]]
[[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]]
[[Төркем:Россиядә туганнар]]</text>
      <sha1>o7t1il8tozu4pm0imrlsdgmh7pu9tna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Покровский (1865—1941)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>486479</id>
    <revision>
      <id>5840072</id>
      <parentid>4410557</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22001" sha1="1mhc2kp76k2xm1v4rjuf6blvy1iye4g" xml:space="preserve">{{MyTatarstan2022}}
{{Ук}}
'''Иван Михайлович Покровский''' ( [[1865 ел|1865]]—[[1941 ел|1941]] ) —Россия чиркәү тарихчысы, [[Казан руханилар академиясе]] профессоры. Ике тапкыр Уваров премиясе лауреаты.

== Биографиясе ==
Иван Михайлович Покровский [[1865 ел]]&lt;nowiki/&gt;ның 17 (29) гыйнварында [[Тамбов губернасы]] Моршан өязенең Колдар (Колдар, Колударово) авылында рухани гаиләсендә туа.

1880 елда 2 нче разряд буенча Тамбов рухи училищесын, 1886 елда 1 разряд буенча Тамбов рухи семинариясен тәмамлый. Липецкның Евдокиев зиратында псаломчы  булып хезмәт иткән, аннары 1-нче (1887) һәм 2-нче (1889) Тамбов рухи училищеларында надзиратель булып хезмәт иткән.

1891—1895 елларда ул [[Казан руханилар академиясе|Казан руханилар академиясендә]] укый. Академияне тәмамлаганнан соң, дин фәннәре кандидаты дәрәҗәсе белән киләсе уку елы дәвамында анда профессорлар стипендиаты була һәм 1896 елдан бирле рус чиркәвенең тарих кафедрасы буенча доцент вазыйфаларын башкара. 1898 елда  «Русские епархии XVI-XIX вв. Т. 1: XVI и XVII вв.»   диссертациясе өчен дин гыйлеме магистры дәрәҗәсен ала һәм доцент исемендә раслана.
[[Файл:Казань,_Лейтенанта_Шмидта,_6.jpg|мини|280x280пкс| Казандагы И.М.Покровский йорты ( [[Лейтенант Шмидт урамы (Казан)|Лейтенант Шмидт урамы]], 6)]]
[[1898 ел]]&lt;nowiki/&gt;дан надворный советник, ярлы студентларга ярдәмчеләшү җәмгыяте сәркәтибе. Академик басмалар буенча редакция эшләре мөдире (1900-1904), коллеж киңәшчесе (1902).

1906 елда ул [[Дәүләт киңәшчесе (Русия империясе)|дәүләт киңәшчесе]] дәрәҗәсенә күтәрелә. 1907 елда чиркәү тарихы докторы дәрәҗәсен «Казанский архиерейский дом, его средства и штаты, преимущественно до 1764 года» диссертациясе өчен ала.

1908 елның 16 июненнән Казан руханилар академиясенең штаттан тыш профессоры, 25 октябрьдә штаттан тыш гадәттән тыш профессор. 1909 елның 19 августыннан 1918 елга кадәр рус чиркәве тарихы кафедрасының гади профессоры.  

1905 елдан 1907 елга кадәр  «Известия по Казанской епархии» журналы мөхәррире. Казан епархиясе монастырьларының тарихи тасвирламаларын әлеге обительләр: Седмиозерная пустынь, [[Зөя Иоанн Предтеча монастыре|Зөя Иоанн Предтеча монастыреларының]] настоятельләре заказы буенча төзи.

Казан руханилар академиясе советы тарафыннан аны академия вәкиле итеп Киев, Чернигов һәм Псковтагы XI, XIV һәм XVI Бөтенроссия археологик съездларына  җибәрә. Ул Владимир, Тамбов, Нижный Новгород галим архив комиссияләре, Император Мәскәү археология институты, [[Казан университеты каршындагы Археология, тарих һәм этнография җәмгыяте|Император Казан университеты каршындагы Археология, Тарих һәм Этнография җәмгыяте]]  әгъзасы итеп сайлана. Казан епархиясенең тарихи-археологик җәмгыятен оештыручыларның һәм әгъзаларының берсе.

1917 елда ул Советка кадәрге Советның I, II, III, V, VII, VIII һәм IX бүлекләрендә эшли; Рус православие  чиркәвенең җирле советы әгъзасы, 1-2 нче сессияләрдә катнаша, II, V, XI, XII, XVI, XIX Бүлекләр әгъзасы &lt;ref&gt;Был награждён грамотой за подписью [[Тихон (патриарх Московский)|Патриарха Тихона]] и с приложением Соборной печати 30 марта 1918 г.&lt;/ref&gt; .

1918 елдан башлап, 1 нче Казан Кызыл Армия курсларында арифметика укытучысы, ул Раифа  монастырен сакларга тырышты, җирләрен Казан университетына күчерүне сорый. 1919 елдан Казан губернасы архивының тарихи-мәдәни һәм көнкүреш секциясе мөдире, Казан һәм Казан губернасының архив фондларын һәм музей ядкярләрен саклау комиссиясе әгъзасы һәм рәисе.

1921 елда ректор, епископ Анатолий (Грисюк) һәм башка профессорлар белән бергә &quot;академиянең легаль булмаган яшәеше&quot; өчен шартлы рәвештә ирегеннән мәхрүм ителгән, гәрчә ул законлы тәртиптә бетерелмәгән булса да.

1926 елдан Татарстан Үзәк Башкарма комитеты берләштерелгән китапханәсе мөдире, Халык Комиссарлары Советы һәм Дәүләт планы, Татарстан АССР Дәүләт планлы комиссиясе һәм статистик идарә архивариусы. Чынлыкта Татарстан Милли архивын һәм республиканың башка зур архивларын булдыручы һәм саклаучы була.

1930 елның 31 августында кулга алына. Академиянең башка профессорлары белән берлектә, ул &quot;ТАССР территориясендә&quot; Чын Православие Чиркәве &quot;Чиркәү-монархия оешмасының Бөтен Союз үзәгенең филиалын оештыруда гаепләнә&lt;…&gt; балаларны чиркәү-мәхәллә мәктәпләре рухында тәрбияләү өчен көрәшү зарурлыгын белдерә, үз карашларында патшаларның рус тормышына уңай йогынтысын яклый &lt;...&gt; «Чын-Православие Чиркәве» чиркәү-монархия оешмасының Бөтенсоюз үзәге филиалының сәяси платформасын уртаклашып, профессорның В. И. Несмелов йортындагы Совет властенә каршы көрәш методлары турында фикер алышуда катнаша». Ул үзен гаепсез дип таный. 1932 елда РСФСР ҖКның 58-10, 58-11 статьялары буенча ГДПУ коллегиясе каршындагы махсус киңәшмә карары белән 3 елга Казан АССРына сөргенгә хөкем ителә. Ул үпкә эмфиземасыннан, астмадан һәм йөрәк җитешсезлеге  интеккәнлектән, СССР Үзәк сайлау комиссиясе Президиумының 1932 елның 22 июлендәге карары нигезендә аңа шәхси амнистия тәртибендә ирекле яшәү рөхсәт ителә.

1932 елдан Казан медицина институты хирургия клиникасының склад мөдире. 1935 елдан пенсиягә китә. 1940 елда Татарстан АССР дәүләт музеена бүләккә иң кыйммәтле китаплар һәм документлар тапшыра.

Ул [[Спас өязе]]&lt;nowiki/&gt;нең Бездна авылында крестьяннарны атып үтерү тарихы буенча документлар музейга тапшыру вакытында 1941 елның 19 апрелендә йөрәк өянәгеннән кинәт үлә. Казандагы [[Арча зираты|Арча зиратында]] күмелгән.

1964 елда ТАССР Югары суды карары белән үлгәннән соң реабилитацияләнә. 1902 елда төзелгән һәм үлгәнче яшәгән йорт Татарстан Республикасы министрлар кабинеты карары белән &quot;Покровский йорты&quot; дип аталган, республика әһәмиятендәге тарих һәйкәле дип танылган һәм Дәүләт саклау реестрына кертелгән, ә йортта мемориаль такта урнаштырылган.

== Гаиләсе ==
Вера Игнатьевна Акатьевага өйләнгән (1901), балалары: Петр, Татьяна, Зинаида, Надежда.

== Бүләкләре ==

* 2 (1913) һәм 3 нче (1905) дәрәҗәдә Изге Анна ордены 
*  2 (1909) һәм 3 нче (1901) дәрәҗәдә Станислаус ордены
* Изге Владимир ордены, 4 нче дәрәҗә
* Император Александр III патшалык иткән истәлегенә көмеш медаль

== Библиография ==

* Русские епархии в XVI—XIX вв., их открытие, состав и пределы: Опыт церковно-историч., стат. и геогр. исследования. [https://azbyka.ru/otechnik/Ivan_Pokrovskij/russkie-eparhii-v-16-19-vv-ih-otkrytie-sostav-i-predely-opyt-tserkovno-istoricheskogo-statisticheskogo-i-geograficheskogo-issledovanija-tom-1-16-17-vv/ Т.1], [https://azbyka.ru/otechnik/Ivan_Pokrovskij/russkie-eparhii-v-16-19-vv-ih-otkrytie-sostav-i-predely-opyt-tserkovno-istoricheskogo-statisticheskogo-i-geograficheskogo-issledovanija-tom-2-18-v/ Т.2]
** XVI—XVII вв. — Казань: типо-лит. Ун-та, 1897. — 602 с. разд. паг., 3 л. карт., табл.
** XVIII-й век. — Казань: Центр. тип., 1913. — [4], 892, XVIII, 48 с.
* [https://azbyka.ru/otechnik/Ivan_Pokrovskij/znachenie-vysshej-russkoj-ierarhii-i-istoricheskie-uslovija-ee-sluzhenija-tserkvi-i-gosudarstvu-do-18-veka/ Значение высшей русской иерархии и исторические условия ее служения церкви и государству до XVIII века.] — Казань: типо-лит. Ун-та, 1898. — 42 с.
* Историко-археологическая, статистическая и бытовая записка о приходе в с. Раеве. — Тамбов, 1899.
* Церковно-археологические и исторические вопросы на XI Археологическом съезде в Киеве. — Казань: тип. Ун-та, 1899. — 41 с.
* Заботы высокопреосвященнейшего митр. Палладия о духовно-учебных заведениях и духовенства в период управления его Тамбовскою епархиею // Православный собеседник. — 1899. — № 1.
* К столетию кафедры татарского языка в духовно-учебных заведениях г. Казани (1800—1900 гг.). — Казань: тип. Ун-та, 1900. — 34 с.
* Бортничество (пчеловодство) как один из видов натурального хозяйства и промысла близ Казани в XVI—XVII вв. — Казань: типо-лит. Ун-та, 1900. — 7 с., 1 л. табл.
* [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003707581?page=1 К истории казанских монастырей до 1764 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211226082403/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003707581?page=1 |date=2021-12-26 }}. — Казань: типо-лит. Ун-та, 1902. — 80 с.
* К вопросу о наследственном праве церковных учреждений, в частности Казанского архиерейского дома, в конце XVII века. — Казань, 1902.
* Памяти Александра Алексеевича Дмитриева. — Казань, 1903.
* Историко-статистическое описание церквей и приходов Казанской епархии. Вып. 2–3. — Казань, 1904–1916.
* Явленная чудотворная Казанская икона божией матери: (По поводу святотатств. похищения ее из Казан. жен. монастыря 29 июня 1904 г.) — Казань: типо-лит. Ун-та, 1904. — 34 с.
* Печальная годовщина со дня похищения явленной чудотворной Казанской иконы Божьей Матери в Казани. — Казань, 1905.
* Свияжский второклассный Иоанно-Предтеченский женский монастырь и его святыни / Сост. И. М. Покровский. — Казань: изд. монастыря, 1905 (типо-лит. насл. М. Чирковой). — 36 с. : ил.
* Окраины города Казани в XVI—XVIII веках (Забулац., Арханг. и Ягод. слободы). — Казань, 1905. — 22 с.
* К 350-летнему юбилею Казанской епархии // Известия по Казанской епархии. — 1905. — № 26/27.
* [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003737910?page=1 Казанский архиерейский дом, его средства и штаты преимущественно до 1764 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211226082405/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003737910?page=1 |date=2021-12-26 }}. — Казань: Центр. тип., 1906. — 803 с. разд. паг., 3 л. ил.
* Средства и штаты великорусских архиерейских домов со времени Петра 1-го до учреждения духовных штатов в 1764 г. : Общ. доп. очерк к исследованию «Казанский архиерейский дом, его средства и штаты преимуществ. до 1764 года» / И. М. Покровский. — Казань: типо-лит. Имп. ун-та, 1907. — [2], 140, 76 с.
* [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003743324?page=1 Гермоген, митрополит казанский и астраханский, впоследствии патриарх всероссийский, первый местный духовный писатель-историк, и его заслуги для Казани] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211226082403/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003743324?page=1 |date=2021-12-26 }}. — Казань: типо-лит. Ун-та, 1907. — 28 с.
* Филарет (Амфитеатров), архиепископ Казанский (1828—1836), впоследствии митрополит Киевский (1837—1857), и его деятельность до вступления на митрополию. — Казань: типо-лит. Имп. ун-та, 1908. — 37 с.
* Высокопреосвященнейший Димитрий (Самбикин), Архиепископ Казанский и Свияжский // Православный собеседник. — 1908. — № 5.
* XIV Всероссийский археологический съезд в г. Чернигове 1908 г. — Казань: Центр. тип., 1909. — 112 с., 5 л. ил.
* [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003761355?page=1 К истории поместного и экономического быта в Казанском крае в половине XVII века] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211226082406/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003761355?page=1 |date=2021-12-26 }}. — Казань: типо-лит. Казан. ун-та, 1909. — [2], XIV, 107 с.
* Екатерининская комиссия о составлении Проекта нового уложения и церковные вопросы в ней (1766—1771). — Казань: Центр. тип., 1910. — 136 с.
* Русское духовенство, его патриотизм и деятельность в защиту православия и законной национальной царской власти в смутное время и при избрании на русский царский престол боярина Михаила Федоровича Романова. — Казань: Центр. тип., 1913. — 56 с.
* Казань и казанцы в истории воцарения Дома Романовых на русском царском престоле. — Казань: Центр. тип., 1913. — 16 с.
* Святитель Ефрем, митрополит Казанский и Свияжский и его церковно-политическая деятельность в смутное время начала XVII века. — СПб., 1913.
* Матфей, митрополит Казанский и Свияжский // Церковные ведомости. — 1915. — № 3–4, 8.
* Прот. Евфимий Малов [Некролог] // Известия по Казанской епархии. — 1918. — № 11/12.
* Памяти профессора Н. Ф. Катанова // Известия Общества археологии, истории и этнографии при Казанском университете. — 1923. — Т. 32. Вып. 2.

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}

== Әдәбият ==

* {{ВТ-ЭСБЕ|Покровский, Иван Михайлович}}
* Документы Священного Собора Православной Российской Церкви 1917–1918 годов. Т. 27. Члены и делопроизводители Собора: биобиблиографический словарь / отв. ред. С. В. Чертков. — {{М.}}: Изд-во Новоспасского монастыря, 2020. — 664 с. — ISBN 978-5-87389-097-2.
* Казанский миссионер // Православный собеседник. — 2016. — № 1.
* Письма к П. В. Знаменскому, А. Г. Лушникову и родным // ''Фёдоров С.'' Село Раево Ивана Покровского. Историко-генеалогические очерки. — {{М.}}, 2016. — С. 105–111, 113, 185–189, 227.

== Сылтамалар ==

* [https://tatmitropolia.ru/all_publications/publication/?id=57918 Иван Михайлович Покровский]
* [https://drevo-info.ru/articles/13671949.html Покровский Иван Михайлович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180422211319/http://drevo-info.ru/articles/13671949.html |date=2018-04-22 }}
* [http://www.pstbi.ccas.ru/bin/nkws.exe/docum/no_dbpath/ans/newmr/?HYZ9EJxGHoxITYZCF2JMTdG6XbuDfefUfe9VeeWd66WWc8oUX8XZc8affe8ctk* Покровский Иван Михайлович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211226082405/http://www.pstbi.ccas.ru/bin/nkws.exe/docum/no_dbpath/ans/newmr/?HYZ9EJxGHoxITYZCF2JMTdG6XbuDfefUfe9VeeWd66WWc8oUX8XZc8affe8ctk* |date=2021-12-26 }} 
[[Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары]]
[[Төркем:IV дәрәҗә Изге Владимир ордены кавалерлары]]
[[Төркем:III дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары]]
[[Төркем:II дәрәҗә Изге Анна ордены кавалерлары]]
[[Төркем:III дәрәҗә Изге Станислав ордены кавалерлары]]
[[Төркем:II дәрәҗә Изге Станислав ордены кавалерлары]]
[[Төркем:I дәрәҗә Изге Станислав ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Казанда вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:1941 елда вафатлар]]
[[Төркем:19 апрель көнне вафатлар]]
[[Төркем:1865 елда туганнар]]
[[Төркем:29 гыйнвар көнне туганнар]]</text>
      <sha1>1mhc2kp76k2xm1v4rjuf6blvy1iye4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акарҗа (Искендерун)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506115</id>
    <revision>
      <id>5840071</id>
      <parentid>4857443</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5840071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3623" sha1="6nztq0ducc7mgbu7bqad4a9i1mcvr7s" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Акарҗа (мәгънәләр)}}

'''Акарҗа''' ({{lang-tr|Akarca}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Һатай иле Искендерун илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Акарҗа Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 469 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 794 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10731224. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}

{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Искендерун илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>6nztq0ducc7mgbu7bqad4a9i1mcvr7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казанҗы (Кавак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514608</id>
    <revision>
      <id>5840066</id>
      <parentid>4869802</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5840066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3595" sha1="jc2eibxqcfajd2s6g06v3dtigztf2n9" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Казанҗы}}

'''Казанҗы''' ({{lang-tr|Kazancı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Кавак илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Казанҗы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 308 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 600 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6622899. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}

{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Кавак илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>jc2eibxqcfajd2s6g06v3dtigztf2n9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаһмурлу (Силифке)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525592</id>
    <revision>
      <id>5840054</id>
      <parentid>4846422</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5840054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3520" sha1="rxd1zabwcsc301twlk5xeyib1n8yu1d" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Шаһмурлу}}

'''Шаһмурлу''' ({{lang-tr|Şahmurlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мерсин иле Силифке илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Шаһмурлу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 379 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 652 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10842726. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}

{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Силифке илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>rxd1zabwcsc301twlk5xeyib1n8yu1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акпынар (Гүмүшхаҗыкөй)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528193</id>
    <revision>
      <id>5840059</id>
      <parentid>4857806</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5840059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4051" sha1="8xnanolrf4ba81o4uinrkggae9bnjxv" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Акпынар (мәгънәләр)}}

'''Акпынар''' ({{lang-tr|Akpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Амасья]] иле Гүмүшхаҗыкөй илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Акпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 218 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 525 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4701586. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}

{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Гүмүшхаҗыкөй илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>8xnanolrf4ba81o4uinrkggae9bnjxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каядере (Чанаккале)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537329</id>
    <revision>
      <id>5840081</id>
      <parentid>4871702</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>5840081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4016" sha1="4gwok0lk54zbt3byep9rn8txz3m1hdd" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Каядере}}

'''Каядере''' ({{lang-tr|Kayadere}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чанаккале]] иле Чанаккале илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Каядере Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 539 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 229 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6625840. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}

{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Чанаккале илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>4gwok0lk54zbt3byep9rn8txz3m1hdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Мамонтов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546585</id>
    <revision>
      <id>5840070</id>
      <parentid>5837825</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16528" sha1="8qmtbxo7pmlzyccvkf0cfpurfps9vv2" xml:space="preserve">{{MyTatarstan2022}}
{{Ук}}
{{фш|Мамонтов}}
'''Мамонтов Иван Фёдорович''' ([[1802]], [[Мосальск]], [[Калуга губернасы]] — 19 [31] август [[1869]], [[Киреево]], [[Мәскәү губернасы]]) — рус эшмәкәре, [[Чистай]], аннары I гильдия Мәскәү сәүдәгәре, коммерция киңәшчесе, Мәскәү нәселдән килгән мактаулы гражданины (1853).

== Биографиясе ==
ван Федорович  Мамонтов 1802 елда (башка мәгълүматлар буенча 1796 елда ) Калуга губернасының Мосальск өязе [[Мосальск]] шәһәрендә, хәзерге вакытта Калуга өлкәсенең Мәскәү районы административ үзәгендә туган. Мамонтовларның  сәүдәгәрләр нәселеннән чыккан. Әтисе, Фёдор Иванович Мамонтов (1760—1811) —  3 нче гильдия Мосальск сәүдәгәре, шәраб сатып алучы, Мәскәү губернасының Звенигород өязендә җирләнгән.

Яшь чагында нәсел эше белән шөгыльләнгән - Калуга губернасында, аннары Пермь губернасының Шадринск шәһәрендә. шәраб сатып алу белән шөгыльләнә. 1830 нчы еллар ахырында Тобольск губернасының Ялуторовск шәһәренә күченеп килә, анда ул җирлеккә билгеле декабристлар белән таныша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://xtorik.ru/dinastiya-mamontovyx-mecenaty-i-magnaty/ |title=Династия Мамонтовых: меценаты и магнаты |accessdate=2022-01-10 |archivedate=2019-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190103210456/http://xtorik.ru/dinastiya-mamontovyx-mecenaty-i-magnaty/ }}&lt;/ref&gt;. Аннары ул башта [[Казан губернасы]]ның [[Чистай шәһәре]]нә күчеп килә, анда 1843 елда беренче сәүдәгәрләр гильдиясенә, аннары Орел, аннары Псковка керә. 1849 елда Чистайның 1 нче гильдия сәүдәгәре Иван Мамонтов Мәскәү губернасында шәраб сатып алу хокукына ия була һәм Мәскәүгә күчеп китә. Ул вакытлар үтү белән Россия империясенең күренекле финанс һәм тимер юл эшлеклесе була.

Мәскәүгә күчкәннән соң, Хомутов урамындагы утарга (хәзер Хомутовский тупик) урнаша. 1840 нчы елларда утар граф Федор Иванович Толстойның тол хатыны графиня Евдокия (Авдотья) Максимовна Толстаяга караган&lt;ref&gt;{{Citation |title=Мамонтовы в российской культуре. Век XIX –начало XХ |url=http://ricolor.org/history/cu/mezenat/24_09_2011/ |access-date=2022-01-10 |archive-date=2019-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103210506/http://ricolor.org/history/cu/mezenat/24_09_2011/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. 1850—1853 елларда Мамонтов Мәскәүдә, Сыромятникида, Җир Валы һәм Иске Басман урамнары киселешендә яшәгән (Җир Валы, 637 биләмә)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mosjour.ru/20200910713/ |title=Алябьевы. |accessdate=2022-01-10 |archivedate=2020-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201127145158/http://mosjour.ru/20200910713/ }}&lt;/ref&gt;. 1853 яки 1855 елдан Дмитров тракты буенча урнашкан Киреево имениесендә яшәгән, анда күп кенә күренекле мәскәүлеләрне кабул иткән&lt;ref name=&quot;адм&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;radoneje&quot;&gt;{{Citation |title=Иван Фёдорович Мамонтов |url=http://www.radoneje2012.biblgorlov.ru/mart/mamontov.html |access-date=2022-01-10 |archive-date=2015-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150714231048/http://www.radoneje2012.biblgorlov.ru/mart/mamontov.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Кышын нигездә Мәскәүдә, Сыромятникида, ә җәен — Киреевода яшәгән.

Текстиль фабрикант Василий Якунчиков белән бергә, [[Мәскәү]]дә хәзерге көнгә кадәр сакланган биналар һәм Петровка һәм Неглинка урамнары арасындагы юлда кунакханә төзегән.

Иран белән сәүдә итү өчен, тимер юл подрядчысы Петр Губонин һәм шәраб сатып алучы Василий Кокорев белән берлектә 1857 елда &quot;Кама аръягы сәүдә берләшмәсе&quot; (Сурахан бистәсендә, Бакы губернасында керосин җитештерү) оештырган.
[[Файл:Mamontov_IF.jpg|сулда|мини|1860 нчы елларда Мамонтов И. Ф.]]
[[Файл:Иван_Фёдорович_Мамонтов.jpg|мини|669x669пкс|Иван Фёдорович Мамонтов]]
[[Файл:Мария_Тихоновна_Лахтина.jpg|мини|370x370пкс|Хатыны, Мария Тихоновна Мамонтова]]
[[Файл:Мамонтовы_Фёдор,_Анатолий_и_Савва,_1850-е_годы.jpg|мини|250x250пкс|Фёдор, Анатолий һәм Савва Мамонтовлар, 1856 ел]]
Фёдор Чижов белән бергә 1859 елда Россиядә беренче хосусый акционер компанияләрнең берсен - “Мәскәү-Ярославль тимер юлы җәмгыяте” оештыра. Соңрак эре Мәскәү сәнәгатьчеләре белән пайларда Мамонтов чит ил хуҗаларыннан &quot;Мәскәү-Курск тимер юлы җәмгыяте&quot; акцияләре пакетын сатып ала.

1859-1863 еллар статистикасы буенча, казнага сатып алучылар тарафыннан түләнергә тиешле еллык сатып алу 128 миллион сумнан азрак тәшкил иткән. Казнага 19 000 сумнан артык еллык түләүләр белән  Дмитрий Бенардаки илнең ун иң эре сатып алучылар исемлеген  ачкан (аның байлыгы якынча шундый ук суммада бәяләнгән).  Иван Фёдорович Мамонтов елына 3 504 357 сум мәҗбүри түләүләр белән җиденче урында булган (аның бертуган абыйсы Николай Федорович 2 767 669 сум түләүләр белән киләсе юлны биләгән). Тикшеренүчеләр күрсәтелгән чорда шәраб сатып алуның керемлелеге турында төрле нәтиҗәләр ясый, сатып алучыларның күпме реаль табуларын билгеләү гомумән мөмкин түгел  (рәсми теркәлгән суммалардан тыш, керемнәрнең киң яшерү турында әйтелә). Рәсми мәгълүматларга караганда, сатып алучыларның кереме казнага түләүләрдән уртача 1,4-1,7 тапкырга арткан, ә сатып алуга хезмәт күрсәтү чыгымнары алынган керемнең яртысына якынын тәшкил иткән. 1861 елда откуп системасы гамәлдән чыгарыла һәм акцизлар алыштырыла.

Эшкуарлыктан тыш, Иван Фёдорович иҗтимагый эшчәнлек белән дә шөгыльләнә. 1861—1864 елларда Мәскәү Ятимләр судының беренче катнашучысы итеп сайлана, Мәскәү шәһәр думасының гласные була (1863—1865). Фотога төшерүне яратучыларның яңа хәрәкәте белән мавыга, «рус фотографиясен» гамәлгә куючы, шулай ук сәнгать сөюче була. Аңа шактый җир участогы һәм элеккеге граф Ф.Толстой утары (соңрак ул А. И. Хлудовка сатыла) карый.[[Копшицер, Марк Исаевич|М. И. Копшицер]] үзенең «Савва Мамонтов» китабында яза:&lt;ref name=&quot;radoneje&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
{{Начало цитаты}}&quot;Иван Фёдорович характерында иң мөһиме - хәзерге вакытта ил һәм җәмгыять тормышының лейтмотивы булып торганны, ә нәрсә барлыкка килә, нәрсә үткәнгә китә, ә киләчәккә нәрсә караганны - прогресс рухын аңлау була{{Конец цитаты}}
&lt;blockquote class=&quot;ts-Начало_цитаты-quote&quot;&gt;&lt;/blockquote&gt;Иван Фёдорович Мамонтов 1869 елның 19 (31) августында Мәскәү губернасының Мәскәү өязе Черкизово вулысы Киреево утарында үлә.2014 елда элеккеге утар территориясендә Мәскәү боҗра автомобиль юлы, тизйөрешле автомобиль юлы - Мәскәү - Санкт-Петербург М11 «Нева» һәм Лихачёв шоссесы арасында юл чишелеше төзелә&lt;ref&gt;[http://dolgoprudnymuseum.ru/trehsotletnyaya-istoriya-hrama-prepodobnogo-sergiya-radonezhskogo-v-kireeve-g-vershinina/ Г. Вершинина. Трехсотлетняя история храма преподобного Сергия Радонежского в Кирееве. 10.11.2016]&lt;/ref&gt;. Хәзерге вакытта Мамонтовлар утарының   һәм фамилияле некрополенең калган территориясе [[Мәскәү өлкәсе]] [[Химки]] шәһәр округы &quot;Левобережная&quot; шәһәр эчендәге территориядә чүп эшкәртү заводы һәм коммуналь зона төзү өчен сатылган.

== Бүләкләр һәм исемнәр ==

* Коммерция киңәшчесе&lt;ref&gt;{{Citation |title=МАМОНТОВЫ - российские предприниматели, деятели искусства и культуры. |url=https://w.histrf.ru/articles/article/show/mamontovy |access-date=2022-01-10 |archive-date=2019-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103210255/https://w.histrf.ru/articles/article/show/mamontovy |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.
* Мәскәүнең нәселдән килгән мактаулы гражданины, 1853 ел

== Гаиләсе ==
Мамонтовларны беренче искә алынуны тикшеренүчеләр 1716 елга кертәләр. Быел Мосальск өязенең исәп алу кенәгәсендә, Берне авылында, алпавыт С.Е. Шиловский сараенда приказчик Кондратий (улы) Мамонтовның гаиләсе билгеләнгән.  Аның  фамилиясе булмаган һәм әтисенең исеме белән язылган. Аның улы Никита армия сафларында С. Е. Шиловский белән бер полкта хезмәт итә. [[XVIII гасыр]] уртасында Мамонтовлар, аларның хуҗасы ихтыяры буенча, крепостной бәйлелектән азат ителә, Мосальск бистәсендә урнаша һәм сәүдә эшчәнлеге белән шөгыльләнә башлый. [[1767 ел]]да Иван һәм Анисим Никитович Мамонтовлар башка Мосальск сәүдәгәрләре белән бергә Екатерина II тарафыннан яңа &quot;Уложение&quot; эшләү өчен төзелгән комиссиягә депутат наказын имзалаганнар&lt;ref&gt;[https://www.liveinternet.ru/users/larissa1425/post377674045/ ЗНАМЕНИТЫЕ ДИНАСТИИ РОССИИ: МАМОНТОВЫ (1 ЧАСТЬ)]&lt;/ref&gt;.

Иван Никитовичның улы, Фёдор Иванович Мамонтов (1760—1811), 3 нче гильдия Мосальск сәүдәгәр Иван Фёдорович Мамонтовның әтисе.

Иван Фёдоровичның абыйсы Николай (1807—1860), 3 нче гильдия сәүдәгәре, шәраб сатып алучы.

Иван Фёдорович Мамонтов Мария Тихоновнага (тумыштан Лахтинага, Мосальск сәүдәгәренең кызы, 1810—1852) өйләнгән була&lt;ref&gt;[http://ru.rodovid.org/wk/Запись:261887 Мария Тихоновна Лахтина (Мамонтова)]&lt;/ref&gt;. 

* Балалары: 
** Александра (1834—?),Херсон вице-губернаторы Денис Гаврилович Карнович белән кияүдә. 
** Фёдор ( 1837—1874)
** Анатолий (1839—1905), нәшир
** Савва (1841—1918), тимер юл төзелеше белән шөгыльләнә
** Николай (1845—1918), нәшир
** Ольга (1847—1909), язучы һәм аз белемлеәр өчен «Грамотей» журналын нәшер итүче Николай Иванович Алябьев белән кияүдә
** Мария (1849—1854)
** Софья (1852—1855)&lt;ref&gt;{{Книга|автор=М.Некрасов|заглавие=Савва Мамонтов. Молодые года|ответственный=|год=2018|издание=|место=Москва|издательство=АНО НИЦ &quot;АИРО-XXI&quot;|страницы=13|страниц=269|isbn=978-5-91022-355-8}}&lt;/ref&gt;.

== Шулай ук карагыз ==

* Московско-Ярославская железная дорога
* Московско-Курская железная дорога

== Искәрмәләр ==
{{Reflist|refs=&lt;ref name=&quot;адм&quot;&gt;Территория урочища Киреевка (см. [https://yandex.ru/maps/10758/himki/?ll=37.493224%2C55.897670&amp;z=18&amp;mode=search&amp;ol=geo&amp;ouri=ymapsbm1%3A%2F%2Fgeo%3Fll%3D37.493%252C55.898%26spn%3D0.002%252C0.002%26text%3D%25D0%25A0%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2581%25D0%25B8%25D1%258F%252C%2520%25D0%259C%25D0%25BE%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B2%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B0%25D1%258F%2520%25D0%25BE%25D0%25B1%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2581%25D1%2582%25D1%258C%252C%2520%25D0%25A5%25D0%25B8%25D0%25BC%25D0%25BA%25D0%25B8%252C%2520%25D1%2583%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2587%25D0%25B8%25D1%2589%25D0%25B5%2520%25D0%259A%25D0%25B8%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25BA%25D0%25B0%2520 на Яндекс-карте]) входит в состав города Химки.&lt;/ref&gt;}}

== Сылтамалар ==

* Мамонтов, Иван Фёдорович на «Родоводе». Дерево предков и потомков
** [https://web.archive.org/web/20150717104209/http://mosenc.ru/encyclopedia?task=core.view&amp;id=4705 МАМОНТОВ ИВАН ФЕДОРОВИЧ]
** [https://web.archive.org/web/20150714212721/http://www.vperedsp.ru/appendix/kraeved/?id=7773 Мамонтовы, строители железной дороги]

[[Төркем:Шәхесләр:Чистай]]
[[Төркем:1869 елда вафатлар]]
[[Төркем:31 август көнне вафатлар]]
[[Төркем:1802 елда туганнар]]
[[Төркем:Русия эшмәкәрләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]</text>
      <sha1>8qmtbxo7pmlzyccvkf0cfpurfps9vv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Филимонов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>553305</id>
    <revision>
      <id>5839972</id>
      <parentid>4119426</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4182" sha1="9r3eb1a2eb4bcfgftntusnoii43pls1" xml:space="preserve">{{MyTatarstan2022}}
{{Ук}}
{{фш|Филимонов}}
'''Филимонов Владимир Иванович'''  ([[10 гыйнвар]] [[1949 ел]], [[Йошкар-Ола]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] [[Футбол|футболчысы]], ярымсакчы һәм [[Россия]] тренеры. Футболчы, «Спартак» һәм Россия җыелма командасының элеккеге капкачысы [[Александр Филимонов (1973)|Александр Филимоновның]] әтисе.

== Биографиясе ==
Владимир Иванович Филимонов  1949 елның 10 гыйнварендә [[Йошкар-Ола]] шәһәрендә туган. Йошкар-Оланың «Спартак» олимпия резервы балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбен тәрбияләнүчесе.

&quot;Нефтяник&quot;та (Бөгелмә) уйный башлый, аннары «Спартак» (Йошкар-Ола), Кишиневның «Нистру», Целиноградның «Целинник», Череповецның  «Строитель» клублары өчен уйный. Һәрвакыт ярымсакчы булып чыгыш ясады.

1974 елда Кишинёв югары лигада тәкъдим ителә, Филимонов,  Евгений Рудаков яклаган Киев динамовчыларының капкасына туп кертә.

90 нчы еллар уртасында Воронеж &quot;Факел&quot;ында тренер сыйфатында эшли, соңрак «Планета» (Бөгелмә) кебек клублар була, анда команда начальнигы була,  [[КАМАЗ (футбол клубы, Яр Чаллы)|«КАМАЗ-Чаллы» (Яр Чаллы)]] — тренер,  2001 елдан  2002 елга кадәр  [[Алнас (футбол клубы, Әлмәт)|«Алнас»ның (Әлмәт)]] баш тренеры булып эшли. 

Шулай ук &quot;КАМАЗ&quot; футбол клубы  футболчыларын әзерләү үзәгендә дә эшләде.

2013 елның августыннан [[:ru:Рубин_(футбольный_клуб)|«Рубин]]  футбол клубында   яшь футболчыларны әзерләү үзәгенең өлкән тренеры булып эшли.

== Әдәбият ==

* Филимонов Владимир Иванович // Кто есть кто в Марий Эл / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2002. — С. 549. — 2000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-87898-197-1&lt;/nowiki&gt;.
* Филимонов Владимир Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 377. — 2032 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-87898-357-0&lt;/nowiki&gt;.

== Сылтамалар ==

* Профиль на сайте FootballFacts.ru
* [http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Vladimir-Ivanovich-Filimonov-Futbol-10011949 Статистика на сайте sportbox.ru]
* [http://football.lg.ua/index.php?option=com_joomleague&amp;view=player&amp;p=132:allsssr&amp;tid=40&amp;pid=7371:-- Статистика на сайте football.lg.ua]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.chelny-izvest.ru/person/4538.html Владимир ФИЛИМОНОВ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915144758/http://www.chelny-izvest.ru/person/4538.html |date=2017-09-15 }}
[[Төркем:ССРБ футболчылары]]
[[Төркем:Йошкар-Олада туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1949 елда туганнар]]
[[Төркем:10 гыйнвар көнне туганнар]]</text>
      <sha1>9r3eb1a2eb4bcfgftntusnoii43pls1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Жуков (1899)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>553499</id>
    <revision>
      <id>5840068</id>
      <parentid>4685170</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5910" sha1="nm350xrqkjqm3ysxviflc4jckp8amzg" xml:space="preserve">{{MyTatarstan2022}}
{{Шәхес}}{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Жуков}}
'''Иван Ефремович Жуков''' ([[1899 ел]]ның [[16 июнь|16 июне]], [[Мамадыш]], [[Казан губернасы]], [[Россия империясе]] — [[1952 ел]]ның [[Ноябрь|ноябре]], [[Мәскәү]]) — совет дәүләт куркынычсызлыгы органнары эшлеклесе, [[Кыргыз Автономияле Совет Социалистик Республикасы (1926—1936)|Кыргызстан АССР]] буенча [[ССРБ эчке эшләр халык комиссарлыгы|УНКВД]] башлыгы.
== Тормыш юлы ==
Иван Жуков 1899 елның 16 июне [[Казан губернасы]]ның [[Мамадыш]] шәһәрендә сәүдәгәр гаиләсендә туа. 1919 елның ноябреннән [[Советлар Берлеге коммунистик фиркасе|РКП(б)]] әгъзасы (1941 елның августында ВКП(б) сафларыннан чыгарыла, 1943 елның ноябрендә яңадан партия тәҗрибәсен өзмичә торгызыла). 1914 елда Мамадышта югары башлангыч училищены тәмамлый, 1940—1941 елларда ВКП(б) Мәскәү шәһәр комитеты каршындагы ике еллык марксизм-ленинизм университетында укый.
1914—1915 елларда — Мамадышта почта-телеграф конторасы телеграфисты укучысы, аннары [[Мамадыш өязе]]нең [[Соколка (Мамадыш районы)|Соколка]] авылында почта-телеграф конторасы телеграфисты. 1916 елдан [[Казан]]да почта-телеграф конторасының 6 разрядлы чиновнигы — телеграфист. 1917 елдан [[Уфа]] шәһәрендә почта-телеграф конторасы телеграфисты&lt;ref&gt;[http://www.knowbysight.info/ZhZZ/11079.asp Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 - 1991]&lt;/ref&gt;. 1918—1919 елларда — РСФСР почта һәм телеграфлар Халык комиссариатының Уфа округ конторасы секретаре.
1919 елның апреленнән [[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|ЭККАда]] хезмәт итә: 5 нче армиянең 26 нчы укчы дивизиясе телеграфисты, 1919 елның сентябреннән 5 нче армия штабы каршындагы «С» почта конторасы хәрби комиссары (Көнчыгыш фронт).
1919 елның ноябреннән дәүләт куркынычсызлыгы органнарында&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.memo.ru/history/nkvd/kto/biogr/gb167.htm |title=ЖУКОВ ИВАН ЕФРЕМОВИЧ |accessdate=2022-01-13 |archivedate=2021-11-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211128222017/http://old.memo.ru/history/nkvd/kto/biogr/gb167.htm }}&lt;/ref&gt;. 1919 елдан 5 нче армиянең махсус бүлегенең хәрби-цензура идарәсе башлыгы ярдәмчесе, 1920 елдан — идарә башлыгы, 1921 елдан — шәхси состав башлыгы, оештыру бүлеге начальнигы (бер үк вакытта [[Өркет губернасы|Иркутск губернасы]] ревтрибуналының җаваплы әгъзасы).
1934—1936 елларда — [[Кыргыз АССР (1926—1936)|Кыргыз АССР]] буенча УНКВД башлыгы, аннары ССРБ [[ССРБ эчке эшләр халык комиссарлыгы|НКВД]] карамагында була.
1936 елның маеннан — [[Мәскәү]]-[[Киев]] тимер юлы НКВД ДУГБ юл-транспорт бүлеге башлыгы ([[Калуга]] шәһәре), 1936 елның декабреннән Куйбышев өлкәсе буенча УНКВД башлыгы ярдәмчесе.
1941—1944 елларда — Урта Идел елга пароходчылыгының юридик бүлеге башлыгы.
Дәүләт куркынычсызлыгы майоры (1935).
== Бүләкләр ==
* «ВЧК — ДПУ Мактаулы хезмәткәре» билгесе (1931, 1934).
== Әдәбият ==
* «Советская деревня глазами ОГПУ», том 2. 1923—1929, Документы и материалы. / Редакционная коллегия тома: А. Берелович (ответственный редактор), В. Данилов (ответственный редактор), Н. Верт, В. Виноградов, Е. Тюрина.
* Служба организационно-кадровой работы ФСБ РФ. Служебная карточка на Жукова И. Е.; Центральный государственный архив политических движений Киргизской Республики. Ф. 10. Оп. 15. Д. 1003. Л. 3 — 6 об; СОГАСПИ. Ф. 898. Оп. 8.Д. 116.
== Искәрмәләр ==
&lt;references /&gt;
[[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Карточкада даталары кулдан викиләштергән мәкаләләр]]
[[Төркем:Мамадышта туганнар]]
[[Төркем:1899 елда туганнар]]
[[Төркем:16 июнь көнне туганнар]]</text>
      <sha1>nm350xrqkjqm3ysxviflc4jckp8amzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венедикт Курилов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>565448</id>
    <revision>
      <id>5839964</id>
      <parentid>4075139</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T14:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8886" sha1="b3kbnsv6qbnmwpil2a31yjvh0f5x73s" xml:space="preserve">{{MyTatarstan2022}}
{{Шәхес}}
{{фш|Курилов}}

'''Венедикт  Курилов''' ( [[1867 ел|1867]] - [[1921 ел|1921]] ) - Россия химигы, органик булмаган, органик, физик һәм аналитик химия белгече; [[Мәскәү дәүләт университеты|Мәскәү университетының]] химия докторы.

== Биография ==
Венедикт Викторович Курилов  1867 елның 14 мартында [[Вологда губернасы|Вологда губернасында]] крестьян гаиләсендә туган. Ул Санкт-Петербург һәм Казан университетларында югары белем алган; соңгысында  1889 елда физика-математика факультетының математика бүлеген тәмамлый.

1890-1891 елларда Казан университеты каршындагы профессор стипендиаты булган. 1891 елда, магистр имтиханын тапшырганнан соң, химия лабораторияләрендә дәресләр үткәрү өчен, Санкт-Петербургка командировкага җибәрелә.

1893-1894 елларда - Санкт-Петербург университетының лаборанты. Бер үк вакытта 1893 елдан  Карл Май мәктәбендә укыта башлый.

1895 елдан - химия магистры. Ул чит илгә җибәрелә һәм 1896-1898 елларда Х. В. Б. Розебом (Амстердам университеты), В. Ф. Г. Нернст (Геттинген университеты), Кюстер ( [[Вроцлав|Бреславль]]), [[Якоб Һендрик Вант-Һофф|Я.]] [[Якоб Һендрик Вант-Һофф|Һ.]] [[Якоб Һендрик Вант-Һофф|Вант Һофф]] ([[Берлин университеты]])  лабораторияләрендә эшли. 

1898-1899 елларда - Санкт-Петербург университетының приват-доценты. «Учение о химическом равновесии», 1899-1890 елларда «Краткий курс физической химии» курсларын укыта.

1900 елның көзеннән  Екатеринослав югары тау мәктәбендә гомуми химия буенча ординар профессор, аннары Варшава (1909-1915) һәм Ростов (1915-1921) университетлары профессоры.

[[1921 ел|1921]] [[8 февраль|елның 8 февралендә]] үлә.

Төп фәнни хезмәтләре химия тигезлекләрен өйрәнүгә, шулай ук химиядә эволюция принцибын куллану белән бәйле химик кушылмаларны классификацияләү мәсьәләләренә багышланган.Органик булмаган комплекслы кушылмаларны, аерым алганда аммиакатларны өйрәнә.

[[Органик химия|Курилов органик]] [[Нәорганик химия|булмаган]], органик, физик һәм [[Аналитик химия|аналитик]] [[химия]] хезмәтләреннән тыш, төрле социаль сораулар буенча мәкаләләр яза[[1899 ел|.]]

[[1899 ел|1899 елда Екатеринослав фәнни җәмгыятен]] оештыра һәм аның беренче рәисе була.  Югары Тау мәктәбе советы секретаре вазыйфасын  башкара.

Екатеринослав  шәһәрендә А.Н.Пол исемендәге өлкә  музее оештыра.

1903 һәм 1904 елларда Екатеринослав губернасы  халык укытучылары  өчен гомуми белем бирү курслары оештыра.

== Хезмәтләре ==

=== Фәнни ===

** «Действие перекиси водорода на соединения двухатомных металлов, перекиси которых неизвестны» («Записки Казанского университета», 1889),
** «О терпенах масла из смолы ели» («[[:ru:Журнал_Русского_физико-химического_общества|Журнал Русского физико-химического общества]]», 1889),
** «О перекиси водорода, получающейся при электролизе смесей серной кислоты с водой» («Журнал Русского физико-химического общества», 1891),
** «Anwendung des Massenwirkungsgesetzes und d. Phasenregel zur Untersuchung der organischen Additionsprodukte» («Zeitschr. f. Phys. Ch.», 1897),
** «Разложение (диссоциация) химических соединений, образованных поглощением аммиака солями» («[[:ru:Записки_Императорской_академии_наук|Записки Императорской академии наук]]», 1895),
** «Опытное изучение химических равновесий в системах из двух и из трёх веществ» («Записки Императорской академии наук», 1899),
** «О действии аммиака и едкого кали на растворы цинковых солей» («Записки Императорской академии наук», 1901),
** «К учению об аммиакатах в связи с общей классификационной проблемой в химии» (Екатеринослав, 1905)
** и др.,

=== Педагогик ===

** «Краткий учебник химии для гимназий и реальных училищ» (СПб.: типо-лит. С. М. Николаева, 1896; с поледущими переизданиями),
** «Основные начала химии: двенадцать лекций, прочитанных на общеобразовательных курсах для народных учителей и учительниц Екатеринославской губернии летом 1903» (Екатеринослав: Тип. Губ. Земства, 1903)
** «Общий курс химии на современных основах» (Варшава: Тип. Варш. Учеб. Округа, 1910).

=== Иҗтимагый-сәяси ===
Иҗтимагый сораулар буенча В.Курилов имзасы белән дә, П. Алмазов һәм Ив.Тучков тәхәллүсләре белән дә вакытлы матбугатта төрле язмалары басылып чыккан.Соңгы хезмәтенең  берсе -  «Первоначальные задачи государственной думы» (1905) брошюрасы.

=== Тарихи ===
Редакцияләнгән:

** [[:ru:Труды_Екатеринославского_научного_общества|Труды Екатеринославского научного общества]]
** «Сборник статей по изучению края» (Екатерин., [[:ru:1905|1905]], отделы естественноисторический, исторический, экономический и местный)

һәм бастырган

* «Материалы по оценке земель Екатеринославской губ., часть естественноисторическая, уезд Мариупольский» (Екатер., 1904)

== Әдәбият ==

* {{ВТ-ЭСБЕ|Курилов, Венедикт Викторович}}

== Сылтамалар ==

** [https://bioslovhist.spbu.ru/person/876-kurilov-venedikt-viktorovich.html Курилов, Венедикт Викторович] // Биографика СПбГУ
** [http://www.kmay.ru/sample_pers.phtml?n=3776 Венедикт Викторович Курилов]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Төркем:1921 елда вафатлар]]
[[Төркем:8 февраль көнне вафатлар]]
[[Төркем:Вологда губернасында туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:1867 елда туганнар]]
[[Төркем:14 март көнне туганнар]]
[[Төркем:Физиклар]]
[[Төркем:Химиклар]]</text>
      <sha1>b3kbnsv6qbnmwpil2a31yjvh0f5x73s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гафур Мәһәдиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586065</id>
    <revision>
      <id>5840012</id>
      <parentid>4140754</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T21:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5139" sha1="k6fg5jqwmli4rxyksrolmwfv0nezceo" xml:space="preserve">{{CEESPRING2022}}
{{Шәхес}}
{{фш| Мәһәдиев}}

&lt;references group=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;
'''Гафур Мәһәдиев'''  ({{Lang-ru|Магадеев Гафур Давлеткиреевич}}; 8 май 1946 ел - 29 февраля 2024 ел) — [[Медицина|сәламәтлек саклау өлкәсе]] ветераны, табиб: акушер-гинеколог. [[Башкортстан|Башкортстан Республикасының]] атказанган табибы (2001).

== Биографиясе ==
Гафур Дәүләткирәй улы Мәһәдиев 1946 елның 8 маенда [[Зиянчура районы]] [[Абзан (Зиянчура районы)|Абзан]] авылында тәрҗемәче (Коръән  Кәримне тәүге булып башкорт теленә тәрҗемә иткән), журналист, [[Салават Юлаев премиясе|Башкортстан Республикасының Салават Юлаев исемендәге дәүләт премиясе]] лауреаты Мәһәдиев Дәүләткирәй Дәүләтбай улы&lt;ref&gt;[http://bashenc.online/ba/articles/87231/ МӘҺӘҘИЕВ Дәүләткирәй Дәүләтбай улы]&lt;/ref&gt; гаиләсендә дөньяга килгән.

Галим-геолог, геология-минералогия фәннәре кандитаты, БАССР-ның атказанган геологы, ССРБ-ның Дәүләт премиясе лауреаты Мәһәдиев Басыйр Дәүләтбай улы — атасының бертуган энесе.

Гафур Дәүләткирәй улы Абзан урта мәктәбен тәмамлый һәм 1966 елда [[Башкорт дәүләт медицина университеты|Башкортстан медицина институтының]] дәвалау факультетына укырга керә.

Хезмәт юлын [[Әбҗәлил районы]] Аскар үзәк район хастаханәсендә башлый, 1973 елдан аның баш табибы булып эшли. Нәкъ  биредә ул гинеколог һөнәре буенча белгечкә әйләнә дә. Анасының 1943 елдан 1947 елга кадәр Абзан участок  больницасында акушерка булып эшләве дә, бәлки, йогынты ясагандыр&lt;ref&gt;[https://studopedia.ru/28_5462_gafur-i-svetlana-magadeevi.html Гафур и Светлана Магадеевы]&lt;/ref&gt;.

1978 елдан [[Зиянчура районы]] [[Абзан (Зиянчура районы)|Абзан]] участок хастаханәсендә, 1983 елдан — [[Исәнгол (Зиянчура районы)|Исәнгол]] үзәк район хастаханәсе табибы булып хезмәт итә&lt;ref&gt;[http://aagrb.ru/reestr-vrachey/specialists/?type=list&amp;specialty=163&amp;PAGEN_3=5 РОО «Ассоциации акушеров-гинекологов РБ» Магадеев Гафур Давлеткиреевич]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2001 елда Гафур Дәүләткирәй улы Мәһәдиевкә [[Башкортстан|Башкортстан Республикасының]] атказанган табибы дигән мактаулы исем бирелә&lt;ref&gt;{{Citation |title=Указ Президента РБ от 27.12.2001 N УП-644 «О присвоении почетного звания „Заслуженный врач Республики Башкортостан“ Аминовой А. А., Ахметшиной М. Р. и Магадееву Г. Д.» |url=https://zakon-region3.ru/1/37304/ |access-date=2022-05-15 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142518/https://zakon-region3.ru/1/37304/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Гаиләсе ==
Хатыны Светлана Равил кызы Уракаева белән өч бала тәрбияләп үстергәннәр.

Гафур Дәүләткирәй улы оныкларына да туган телгә, милли мәдәнияткә тәрбия орлыклары сала&lt;ref&gt;[http://antat.tmweb.ru/news/1528/ Магадеев Гафур Давлетович -заслуженный врач Республики Башкортостан вдохновил своих внуков, и не только их, исполнением танца «Перовский»//Родословные — история народа]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==

[[Төркем:Башкортстанның атказанган табиблары]]
[[Төркем:Башкорт дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Зиянчура районында туганнар]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1946 елда туганнар]]
[[Төркем:8 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>k6fg5jqwmli4rxyksrolmwfv0nezceo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Григорий Плотниченко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586795</id>
    <revision>
      <id>5840017</id>
      <parentid>3552775</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12714" sha1="176d4dkfdcsyzhp48qoniv2viq3shep" xml:space="preserve">{{CEESPRING2022}}
{{Шәхес}}
{{фш| Плотниченко}}
'''Григорий Плотниченко''' ([[18 август]] [[1918 ел]], [[Таганрог]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] — [[1975 ел]]) [[Краснодар]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]]) — совет композиторы, фольклорчы, хормейстер, педагог, РСФСР-ның атказанган сәнгать эшлеклесе, РСФСР-ның Краснодар Композиторлар берлеге бүлекчәсен оештыручы һәм аның беренче рәисе&lt;ref&gt;{{Citation |title=О ТЕХ, КТО СПАС ТЕБЯ, РОССИЯ! Преподаватели, сотрудники и студенты Кубанского государственного университета — участники и ветераны Великой Отечественной войны |url=https://kubsu.ru/sites/default/files/news/_na_sayt.pdf#page=165/ |access-date=2022-05-31 |archive-date=2022-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319222920/https://kubsu.ru/sites/default/files/news/_na_sayt.pdf#page=165/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, Краснодар дәүләт педагогия институтында музыка һәм җыр кафедрасы мөдире.

== Биографиясе ==
1918 елның 18 августында [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСРның]] [[Таганрог]] шәһәрендә туган.

8 яшендә музыка мәктәбенә укырга бара. 1936 елда [[Краснодар|Краснодардагы]] Пионерлар сараеның халык уен кораллары оркестрына языла. 

1937 елда Краснодар музыка училищесының дирижер-хор бүлегенә укырга керә.

[[Бөек Ватан сугышы]] башында училищеның соңгы курсыннан үз теләге белән фронтка китә. [[Кырым|Кырымда]] сугыша. 1942 елда кыска вакытлы артиллерия-миномет училищесын тәмамлый, шуннан соң РС-13 «Катюша» ракета миномет батареясы командиры итеп билгеләнә. Воронеж фронтында сугыша, [[Сталинград сугышы|Сталинград сугышында]] катнаша. 1943 елда каты яралана,  кулын кисәләр, армиядән демобилизацияләнә&lt;ref&gt;{{Citation |title=О ТЕХ, КТО СПАС ТЕБЯ, РОССИЯ! Преподаватели, сотрудники и студенты Кубанского государственного университета — участники и ветераны Великой Отечественной войны |url=https://kubsu.ru/sites/default/files/news/_na_sayt.pdf#page=165/ |access-date=2022-05-31 |archive-date=2022-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319222920/https://kubsu.ru/sites/default/files/news/_na_sayt.pdf#page=165/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Фронтта [[Кызыл Йолдыз ордены]] һәм ммедальләр  белән бүләкләнгән.

1943 елда Римский-Корсаков исемендәге музыка училищесын тәмамлый һәм анда укытырга кала. Плотниченко, кулын югалтуга карамастан, музыка коралларында яхшы уйнарга өйрәнә. Краснодар дәүләт филармониясенең сәнгать җитәкчесе, Төньяк Кавказ хәрби округының җыр һәм бию ансамбленең сәнгать җитәкчесе була.

[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт педагогия институтын]] тәмамлаган. 1957 елда Краснодар дәүләт педагогия институтында музыка һәм җыр кафедрасы мөдире була. Шул ук елда ССРБ Композиторлар берлеге идарәсе әгъзасы итеп кабул ителә. 1966 елда институтның музыка педагогия факультеты деканы итеп билгеләнә&lt;ref&gt;{{Citation |title=О ТЕХ, КТО СПАС ТЕБЯ, РОССИЯ! Преподаватели, сотрудники и студенты Кубанского государственного университета — участники и ветераны Великой Отечественной войны |url=https://kubsu.ru/sites/default/files/news/_na_sayt.pdf#page=165/ |access-date=2022-05-31 |archive-date=2022-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319222920/https://kubsu.ru/sites/default/files/news/_na_sayt.pdf#page=165/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

Ул Кубань шагыйрләре әсәрләренә «Кубанда зәңгәр төннәр»,  «Иске курган янында», «Кубан даласы өстендә кояш», «Лирик  кыз», «Кала читендә  тынлык» кебек музыкаль әсәрләр иҗат иткән. Шагыйрьләр аның көенә сугыш еллары турында җырлар өчен шигырьләр иҗат итә: «Гвардеец минометчиклар», «Севастопольская», «Дон буйлап йөри...». Шулай ук курчак спектакльләренә [[Сюита|сюиталар]], балладалар, романслар һәм музыка язган.

РСФСР Композиторлар берлегенең Краснодар бүлекчәсен һәм Бөтенрусия хор җәмгыятенең край  бүлекчәсен оештыра һәм аның беренче җитәкчесе була&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Citation |title=О ТЕХ, КТО СПАС ТЕБЯ, РОССИЯ! Преподаватели, сотрудники и студенты Кубанского государственного университета — участники и ветераны Великой Отечественной войны |url=https://kubsu.ru/sites/default/files/news/_na_sayt.pdf#page=165/ |access-date=2022-05-31 |archive-date=2022-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319222920/https://kubsu.ru/sites/default/files/news/_na_sayt.pdf#page=165/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

«Кубань музыка язы» сәнгать фестивален оештыручы. Хезмәтчәннәр депутатларының Краснодар край  Советы депутаты итеп сайлана. [[Хөрмәт Билгесе ордены|«Хөрмәт  Билгесе» ордены]] белән бүләкләнә. Музыка сәнгатенә зур өлеш керткән өчен, Плотиченко Григорий Максимович «РСФСР-ның атказанган сәнгать эшлеклесе» дигән мактаулы исемгә лаек була&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pokrovka-info.ru/culture_kuban4.php/ |title=Известные, знаменитые деятели культуры, искусства Краснодарского края, Кубани — артисты, художники, писатели, поэты |accessdate=2022-05-31 |archivedate=2020-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728084039/http://pokrovka-info.ru/culture_kuban4.php }}&lt;/ref&gt;.

1975 елда [[Краснодар|Краснодарда]] вафат була.

== Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре ==

* [[Кызыл Йолдыз ордены]]
* [[Хөрмәт Билгесе ордены|«Хөрмәт Билгесе  ордены]]
* Медальләр 
* РСФСР-ның атказанган сәнгать эшлеклесе

== Хәтер ==

* Краснодарда кала урамнарының берсенә, шулай ук 97-нче урта мәктәпкә композитор Григорий Плотниковның исеме бирелде.

== Әдәбият ==

*** Почётное звание: о присвоении заведующему кафедрой истории и теории музыки, композитору Григорию Максимовичу Плотниченко почетного звания Заслуженного деятеля искусств РСФСР // Советский педагог. — 1960. — № 38 (16 дек.). — С. 1.
*** Резникова,С. Мужество : о декане музыкально — педагогического факультета Григории Максимовиче Плотниченко / С. Резникова // Советский педагог. — 1966. — № 6 (25 февр.). — С. 1.
*** Плотниченко Григорий Максимович // Большая Кубанская Энциклопедия : в 6 т. Т. 1. : Биографический энциклопедический словарь. — Краснодар : Центр развития ПТР Краснодарского края, 2004. — С. 222.
*** Плотниченко Григорий Максимович // Трехбратов, Б. А. Историко-краеведческий словарь школьника. Ч. 2 / Трехбратов, Борис

Алексеевич., В. А. Жадан. — Краснодар : Традиция, 2008. — С. 256-258&lt;ref name=&quot;автоссылка12&quot;&gt;{{Citation |title=О ТЕХ, КТО СПАС ТЕБЯ, РОССИЯ! Преподаватели, сотрудники и студенты Кубанского государственного университета — участники и ветераны Великой Отечественной войны |url=https://kubsu.ru/sites/default/files/news/_na_sayt.pdf#page=165/ |access-date=2022-05-31 |archive-date=2022-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319222920/https://kubsu.ru/sites/default/files/news/_na_sayt.pdf#page=165/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
&lt;references group=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Сылтамалар ==

** [https://felicina.ru/news/100-letie-so-dnja-rozhdenija-grigorija-plotnichenko/ НАКАНУНЕ 100-ЛЕТИЯ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ ГРИГОРИЯ ПЛОТИЧЕНКО]
** [https://ruschool.wordpress.com/2010/05/07/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%B3%D1%80%D0%B8%D0%B3/ Композиторы  Кубани. Плотиченко Григорий Максимович.]
** [https://geroigorodov.ru/krasnodarskiy-kray/plotnichenko-grigoriy-maksimovich-/ ПЛОТИЧЕНКО  ГРИГОРИЙ МАКСИМОВИЧ]
** [https://pavldshi.krd.muzkult.ru/plotnichenko/ Кубанские композиторы: Григорий Плотиченко]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
** [https://infourok.ru/pevec-rodnogo-kraya-plotnichenko-grigorij-maksimovich-4753758.html/ Певец родного края Плотиченко Григорий Максимович]

[[Төркем:18 август көнне туганнар]]
[[Төркем:1918 елда туганнар]]
[[Төркем:Таганрогта туганнар]]
[[Төркем:1975 елда вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары]]
[[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]]
[[Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]]
[[Төркем:Сарытау дәүләт университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:ССРБ музыкантлары]]
[[Төркем:ССРБ композиторлары]]
[[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]]</text>
      <sha1>176d4dkfdcsyzhp48qoniv2viq3shep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Григорий Израилевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586820</id>
    <revision>
      <id>5840016</id>
      <parentid>3617921</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8133" sha1="0cf1cfgzv3sgzwu5qnug3wnxz5m6aca" xml:space="preserve">{{CEESPRING2022}}
{{Шәхес}}

'''Григорий Александрович Израилевич''' ([[1924 ел|1924 елның]] [[15 апрель|15 апреле]], [[Ростов-на-Дону]] — [[1999 ел|1999 елның]] [[20 февраль|20 феврале]], [[Санкт-Петербург]]) — совет һәм Россия рәссамы, график, скульптор, архитектор, символизм вәкиле; ССРБ Рәссамнар берлеге әгъзасы (1959 елдан), язучылар, шагыйрьләр, музыкантларның монументаль рәсем эшләре һәм скульптура портретлары авторы.

== Тормыш юлы ==
Григорий Израилевич 1924 елның 15 апрелендә [[Ростов-на-Дону|Ростов-на-Донуда]] туган. Әтисе — Александр Гецелевич (Григорьевич) Израилевич (1899—1947), поликлиника мөдире; әнисе — Любовь Фальковна Израилевич (туганда Зильберман, 1903—1987).1930 елда әнисе белән [[Санкт-Петербург|Ленинградка]] күчеп килә, сәнгать мәктәбендә укый. 1941 елда ирекле рәвештә фронтка китә, артиллерия училищесына җибәрелә, әмма сугыш тәмамланганчы сәламәтлеге буенча демобилизацияләнә.

1951 елда Ленинград рәсем сәнгате, скульптура һәм архитектура институтының архитектура факультетын тәмамлый. 1951—1957 елларда Гипрогорда (Шәһәрләрне проектлау буенча дәүләт институты) архитектор булып эшли.

[[Таллинн]] турында литографияләр сериясен ясап, 1959 елда ССРБ Рәссамнар берлегенә кабул ителә. Ю. А. Васнецов, А. Л. Каплан, В. М. Конашевич, А. С. Ведерников белән Рәссамнар берлегенең Литография остаханәсендә эшли.

Беренче басмалар һәм репродукцияләр «Архитектура Ленинграда» журналында (1954), «Studio» журналында ([[Лондон]], 1961) һәм «Der Emes» Еврей эш газетасында ([[Нью-Йорк]]) басылып чыккан. 1961 елда Grosvenorgalleri Литография остаханәсенең төркем күргәзмәсендә, аннары А. Л. Каплан белән [[Америка Кушма Штатлары|Америкада]] күчмә күргәзмәдә катнаша.

1960 елдан бирле скульптура портреты өлкәсендә актив эшли, [[Мурманск]], [[Норильск]], [[Сочи]], Хоста, Лазаревскоеда кафе, рестораннар, мәдәният йортлары интерьерларын бизи.

Шәхси күргәзмәләр:

* Ленинград, 1978;
* Санкт-Петербург, Фонтанный дом, 2001 елның апреле.

Хезмәтләре Рус музеенда, Санкт-Петербургның театр сәнгате музеенда, ә.Әхмәтова музеенда, Саратов сәнгать музеенда саклана. А. Н.Радищева, шәхси җыелышларда.

=== Гаилә ===
Дүрт тапкыр өйләнгән.

Беренче хатыны — Исса (Рәисә) Абрамовна Заубер (1925—2016), Чикаго университетының славян телләре һәм әдәбияты бүлеге өлкән укытучысы, «750 Russian Verbs and Their Uses» китабы авторы (1994, 1997).

Соңгы хатыны — Татьяна Сергеевна Решетникова-Момджи (1952), рәссам.

== Сайланма хезмәтләр ==
'''Скульптур портретлар:''' Мстислав Ростропович, [[Александр Солженицын|Александр Солженицин]], Святослав Рихтер (мраморда — Театр сәнгате музее), Константин Кузьминский, боярыня Морозова, [[Аввакум Петров|Протопоп Аввакум]], [[Сергей Прокофьев]] (агачта — Театр сәнгате музее), [[Anna Axmatova|Анна Ахматова]] (А. Ахматова музее), Пунин (А. Ахматова музее), Осип Мандельштам, [[Велимир Хлебников]], [[Владимир Маяковский]], [[Александр Блок]], [[Борис Пастернак]], Александр Галич, [[Николай Гумилёв]]&lt;ref&gt;[https://gumilev.ru/gallery/img/153/ Скульптурный портрет Н. Гумилёва работы Г. Израилевича (1998)]&lt;/ref&gt;.

'''Полотнолар:''' «Дога» (2×6 м; Петербург синагогасында урнашкан), «Империя һәлакәте» (2×4 м), «Россия белән хушлашу» (3×2 м).

'''Басмалар:'''

* ''Израилевич Г.'' Пуская мыльные пузыри: Щепки дровизма. — М., 2003. — 136 с.

== Әдәбият ==

* ''Арсеньева З.'' У меня есть имя — зачем мне звание? // Петербургский час пик. — № 18 (172).
* Израилевич Г. Графика, живопись, скульптура 1950—1999 гг. : (каталог).
* Он ушёл в шабат // Народ мой (еврейская независимая газета). — 1999, 14 марта. — № 5 (202).
* Судьба победителя // Аргументы и факты. — 1995, 27 июля.
* Художник, который говорит «Да» // Народ мой (еврейская независимая газета). — 1998, 28 мая. — № 10 (183).
* Я — Израилевич // Народ мой (еврейская независимая газета). — 2001, 12, 13 и 14 июля.
* Aus dem fernen Russland // Zeitung fur Hilden und Langenfeld. — 1995, December. — № 294.
* Russian art for western collection // Studio. — 1961, June. — № 818.
* ''Schmidt W.'' Russische Graphic des 19 und 20 Jahrbunderts. — Leipzig: Seeman, 1967.

== Искәрмәләр ==
&lt;references /&gt;

== Сылтамалар ==

* {{Cite web|url=http://www.artgarden.spb.ru/nindex.php?id=galery&amp;more=44|title=Израилевич Григорий Александрович (1924-1999)|publisher=Галерея Третьякова}}
* {{Cite web|url=http://leningradart.com/painters/310/|title=Израилевич Григорий Александрович|publisher=LeningradArt|accessdate=2022-05-31|archivedate=2014-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140616004605/http://leningradart.com/painters/310/}}
* {{Cite web|url=http://art-for-home.ru/myself.html|title=Татьяна Решетникова-Момджи|publisher=Дизайн интерьера|accessdate=2022-05-31|archivedate=2009-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215013557/http://art-for-home.ru/myself.html}}
[[Төркем:Санкт-Петербургта вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:1999 елда вафатлар]]
[[Төркем:20 февраль көнне вафатлар]]
[[Төркем:Ростов-на-Донуда туганнар]]
[[Төркем:1924 елда туганнар]]
[[Төркем:15 апрель көнне туганнар]]
[[Төркем:Репин исемендәге институтны тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>0cf1cfgzv3sgzwu5qnug3wnxz5m6aca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зәрдөштлек календаре</title>
    <ns>0</ns>
    <id>587972</id>
    <revision>
      <id>5840053</id>
      <parentid>3890841</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20562" sha1="pyse90kfoij7moh3g78o5ttb0sj5qf4" xml:space="preserve">'''Зәрдөштлек календаре''' - ул һәрберсендә утызар көн булган унике айдан плюс елларның ахырында бернинди айга да карамаган өстәмә биш көннән (→[[Эпагомене]]) торган Кояш календаре булып тора. 
Бу календарьның төрле юрамалары бар, алар 1 ел төрлечә билгеләнүе белән аерылып тора:&lt;br/&gt;
•	Кадими календарь (борынгы календарь) [[Иран]]да кулланылган булган.&lt;br/&gt;
•	Шеншай календаре (патшалар календаре) [[Һиндстан]]дагы [[Парслар]] тарафыннан кулланыла һәм 30 көнгә соңрак бара.&lt;br/&gt;
•	Яңа Фасли календаренда (фасыл календаре) яки Бастани (традицион календарь) 365 көнлек гомуми еллар һәм 366 көнлек кәбисә еллар бар. Яңа ел язгы көн-төн тигезлеге вакыты белән башлана.&lt;br/&gt;
== Тарихы ==
Иң борынгы фарсы ай атамалары патша Дарий I-нең (б.э.к. 522-486 елы) бастырылган фетнәчеләр өстеннән җиңүе турында өч телле Беһистун язмасыннан мәгълүм. 30 ай көне турында иң борынгы билгеләнүләр Бундаһишнда очрый.&lt;br/&gt; 
Борынгы фарсы елы башта һәрберсе 30-ар көннән 12 айдан торган ел булган. Календарьны фасыллар белән туры китерер өчен вакыты-вакыты белән тулы ай өстәлгән булган. Безнең эрага кадәр якынча 5-енче яки 6-нчы гасырда календарь реформаланган булган, һәм һәр 6 елны тулы ай өстәве урынына һәр елга 5 көн өстәлгән булган, шулай итеп, 365 көнлек үзгәртелгән ел барлыкка килгән, ул тропик елга караганда һәр дүрт ел бер көнгә күчкән.   
Шулай итеп, ел башы безнең эрага кадәр 6-ынчы гасырында март уртасыннан безнең эраның 5-енче гасырында июльгә кадәр үзгәргән.
Сасанид хөкемдары Кавад I астында безнең эраның 500-дә яңа ел бәйрәме язгы көн-төн тигезлегенә якын булган айга күчерелгән булган; һәр 120 ел өстәмә кәбисә ай өстәлергә тиеш булган. Шулай да, кәбисә аен өстәү регуляр булмаган һәм безнең эраның 641 елда гарәпләрнең фарсыларны җиңүеннән соң калдырылган булган, шулай итеп яңа ел башы яңа ел башы калдырылган булган.&lt;br/&gt;   
Фарсыларда Ислам кертелә башлаганнан соң, Ислам календаре таралган булган. Фарсыларның кайберәүләре фарсы календарен дәвам иткәннәр. Безнең эраның 1131 елында кәбисә елы өстәлсә, Фарсы илендә атәшпәрәстләр шулай итмәгәннәр. Шулай итеп, ике календарь аерыла башлаган. Шулай да, соңрак бер ай бүтән өстәлмәгән.
Гөҗәратта фарсылар 18-енче гасырда бу аерманы тапкач, алар “Кадими” буларак дөресрәк [[календарь]]га кайткан. “Традиционалистлар” үз календаренда калган һәм үзләрен Шеншаһилар дип атаганнар.&lt;br/&gt; 
Бөек солтан Җәләлетдин Мәлик Шаһ астында 1079 елда фарсы календаре нигездә реформаланган булган (карагыз Иран календаре). Ел башы астрономик язгы көн-төн тигезлегенә беркетелгән булган. Кәбисә көннәрнең төгәл өстәлүе билгеле түгел, гәрчә фараз ителгәнчә 33 елдан 37 елга кадәр кәбисә периодында башкарылган булган. Бу календарь соңрак 1940 ел календарь реформасының нигезе булган, аның буенча Зәрдөштлек нигезләре буенча Фасли календаре (Һиндстанда) һәм Бастани календаре (Иранда) алып барылган булган.&lt;br/&gt;    
==Ел==
[[File:iranian Calendar of 2002.jpg|thumb|Зәрдөштлек 3740, Иран 1381, Ислам 1423, Грегориан 2002 ел өчен календарь (уңнан сулга таба)]] 
•	Елда һәрберсе 30-ар көн булган унике ай һәм биш өстәмә көн бар (Эпагоменелар).&lt;br/&gt;
•	Кадими календарьда һәм Шенһаи календарендә төгәл 365 көн бар.&lt;br/&gt;
•	Фасли календарендә елда 365 көн бар, кәбисә елында 366 көн бар.&lt;br/&gt;
== Елларны санау ==
Дәвам итеп, еллар саналган булган. Төрле эпохалар бар. Чор соңгы Сассанид хөкемдары Язгәрд III-нең тәхеткә утыруыннан исәпләнә, Гайсә Раббы тууына кадәр 362-нче елның 16 июненнән башлап эпоха. Башка эра Гайсә Раббы тууына кадәр 651 елдан санала. Өченче эра Гайсә пәйгамбәр тууына кадәр 1738 ел белән башлана, бу Зәрдөшт пәйгамбәрнең риваять тууы елы.&lt;br/&gt;
== Ел башы == 
Ел Кадими календарендә июльдә башлана, Шеншай календарендә августта башлана. Фасли календарендә ел язгы көн-төн тигезлеге белән башлана.
Гайсә Раббы тууыннан соң 2015 елдан 2030 елга кадәр ел башлары түбәндәге таблицада  тупланган: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!- style=&quot;text-align: center&quot;  | Кадими&lt;BR&gt;Ел !! style=&quot;text-align: center&quot;  | Грегориан&lt;BR&gt;дата 
!!! style=&quot;text-align: center&quot;  | Шеншай&lt;BR&gt;Ел !! style=&quot;text-align: center&quot;  | Грегориан&lt;BR&gt;дата 
!!! style=&quot;text-align: center&quot;  | Фасли&lt;BR&gt;Ел !! style=&quot;text-align: center&quot;  | Грегориан&lt;BR&gt;дата 
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1385 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 19. Июль      2015 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1385 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 18. Август    2015 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1394 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 21. Март     2015
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1386 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 18. Июль      2016 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1386 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 17. Август    2016 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | '''1395''' || style=&quot;text-align: right&quot;  | 20. Март      2016
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1387 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 18. Июль      2017 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1387 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 17. Август    2017 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1396 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 21. Март      2017
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1388 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 18. Июль      2018 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1388 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 17. Август    2018 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1397 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 21. Март      2018
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1389 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 18. Июль      2019 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1389 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 17. Август    2019 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1398 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 21. Март      2019
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1390 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 17. Июль      2020 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1390 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 16. Август    2020 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | '''1399''' || style=&quot;text-align: right&quot;  | 20. Март      2020
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1391 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 17. Июль      2021 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1391 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 16. Август    2021 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1400 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 21. Март      2021
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1392 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 17. Июль      2022 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1392 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 16. Август    2022 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1401 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 21. Март      2022
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1393 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 17. Июль      2023 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1393 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 16. Август    2023 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1402 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 21. Март      2023
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1394 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 16. Июль      2024 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1394 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 15. Август    2024 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1403 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 20. Март      2024
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1395 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 16. Июль      2025 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1395 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 15. Август    2025 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | '''1404''' || style=&quot;text-align: right&quot;  | 20. Март      2025
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1396 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 16. Июль      2026 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1396 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 15. Август    2026 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1405 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 21. Март      2026
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1397 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 16. Июль      2027 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1397 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 15. Август    2027 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1406 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 21. Март      2027
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1398 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 15. Июль      2028 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1398 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 14. Август    2028 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1407 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 20. Март      2028
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1399 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 15. Июль      2029 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1399 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 14. Август    2029 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | '''1408''' || style=&quot;text-align: right&quot;  | 20. Март      2029
|-
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1400 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 15. Июль      2030 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1400 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 14. Август    2030 ||
| style=&quot;text-align: center&quot;  | 1409 || style=&quot;text-align: right&quot;  | 21. Март      2030
|}
Фасли календаренда кәбисә еллар киңрәк шрифт белән күрсәтелгән.&lt;br/&gt;
== Кәбисә елы ==
Кадими- һәм Шеншай- календарьнең үзгәргән елында кәбисә өстәлүе юк, шулай итеп календарь елы Грегориан календаре белән чагыштырып караганда һәр дүрт ел бер көнгә үзгәреп тора. Фасли календарендә үзгәреш шулай итеп куелган ки, ел озынлыгы мөмкин кадәр төгәл уртача Кояш ел уртысына туры килә. Шуңа өстәп, аерма мөмкин кадәр кечкенә итеп тотыла – Грегориан календарендә кебек –тулы бер көнгә. Шулай итеп, һәр дүрт елны кәбисә елы, әмма кайвакыт бишенче елны.&lt;br/&gt;

== Төгәллек ==
365 көн озынлыгы белән Кадими- һәм Шеншай календаре тропик елдан ел саен 0,24219052 көнгә һәм якынча 4 елда 1 көнгә аерылып тора.&lt;br/&gt;
== Ай ==
Календарь айлары [[Ай (иярчен)|Ай]] йөрешенә бәйле түгел. Ел һәрберсе 30-ар көн булган унике тигез айга бүленгән, аннан соң биш, Фасли календарендә алты өстәмә көн бара.&lt;br/&gt;
Унике ай түбәндәге атамаларга ия: 
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! фарсы телендә&lt;ref&gt;Edward M. Reingold, Nachum Dershowitz: ''Calendrical Calculations''. The Millennium Edition. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2001, Persian Calendar, Month Names&lt;/ref&gt; !! транскрипция
|-
| ﻓﺮوردﻳﻦ || Ferverdîn
|-
| اردﻳﺒﻬﺸﺖ || Ardebehesht
|-
| ﺧﺮﺩاد || Khordâd
|-
| ﺗﻴﺮ || Tîr
|-
| ﻣﺮداد || Mordâd
|-
| ﺷﻬﺮﻳﻮر || Sharîr
|-
| ﻣﻬﺮ || Mehr
|-
| ﺁﺑﺎﻥ || Âbân
|-
| ﺁﺫﺭ || Âder
|-
| دﯼ || Deï
|-
| ﺑﻬﻤﻦ || Bahmen
|-
| اﺳﻔﻨﺪ || Asfend(ârmed)
|}
Айның 30 көне түбәндәге атамаларга ия:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! фарсы телендә &lt;ref&gt;Edward M. Reingold, Nachum Dershowitz: ''Calendrical Calculations''. The Millennium Edition. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2001, Persian Calendar, Day Names&lt;/ref&gt; !! транскрипция&lt;ref&gt;F. K. Ginzel: ''Handbuch der mathematischen und Technischen Chronologie.'' Band 1: ''Zeitrechnung der Babylonier, Aegypter, Mohammedaner, Perser, Inder, Suedostasiaten, Chinesen, Japaner und Zentralamerikaner''. Hinrichs, Leipzig 1906, S. 281&lt;/ref&gt;
|-
| ﻫﺮﻣﺰ || Aûharmazd
|-
| ﺑﻬﻤﻦ || Vahûman
|-
| اردﻳﺒﻬﺸﺖ || Ardavahisht
|-
| ﺷﻬﺮﻳﻮر || Shatvaîrô
|-
| اﺳﻔﻧﺪﺍﺭﻣﺪ || ^Spendarmad
|-
| ﺧﺮﺩاد || Horvadad
|-
| ﻣﺮداد || Amerôdad
|-
| ﺁﺫﺭ ﺑﻪ ﺩﻯ || Din-i pavan Âtarô
|-
| ﺁﺫﺭ || Âtarô
|-
| ﺁﺑﺎﻥ || Âvân
|-
| ﺧﻮﺭ || Khûrshêd
|-
| ﻣﺎﻩ || Mâh
|-
| ﺗﻴﺮ || Tîr
|-
| ﮔﻮﺵ || Gôsh
|-
| ﻣﻬﺮ ﺑﻪ ﺩﻯ || Din-i pavan Mitrô
|-
| ﻣﻬﺮ || Mitrô
|-
| ﺳﺮﻭﺵ || Srôsh
|-
| ﺭﺷﻦ || Rashnû
|-
| ﻓﺮوردﻳﻦ || Farvardî̄n
|-
| ﺑﻬﺮﺍﻡ || Vâhrâm
|-
| ﺭﺍﻡ || Râm
|-
| ﺑﺎﺩ || Vâd
|-
| ﺩﻳﻦ ﺑﻪ ﺩﻯ || Din-i pavan Dînô
|-
| ﺩﻳﻦ || Dînô ̄n
|-
| ﺍﺭﺩ || Ard
|-
| ﺍﺷﺘﺎﺩ || Âshtâd
|-
| ﺍﺳﻤﺎﻥ || Âsmân
|-
| ﺯﺍﻣﻴﺎﺩ || Zamjâd
|-
| ﻣﺎﺭﺳﻔﻨﺪ || Mârspend
|-
| ﺍﻧﻴﺮﺍﻥ || Anîrâ̄n
|}

Биш, я алты өстәмә көн түбәндәге атамаларга ия:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! persisch&lt;ref&gt;Edward M. Reingold, Nachum Dershowitz: ''Calendrical Calculations''. The Millennium Edition. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2001, Persian Calendar, Epagomenæ Names&lt;/ref&gt; !! Transkription&lt;ref&gt;F. K. Ginzel: ''Handbuch der mathematischen und Technischen Chronologie.'' Band 1: ''Zeitrechnung der Babylonier, Aegypter, Mohammedaner, Perser, Inder, Suedostasiaten, Chinesen, Japaner und Zentralamerikaner''. Hinrichs, Leipzig 1906, S. 287&lt;/ref&gt;
|-
|ﺍﻫﻧﺪ || Ahnad
|-
|ﺍﺷﻧﺪ || Ashnad
|-
|اﺳﻔﻧﺪﺍﺭﻣﺪ || Esfandârmed
|-
|ﺍﺧﺸﺘﺮ || Achschatar
|-
|ﺑﻬﺸﺖ || Wahisht
|} 
== Атна ==

Хәзер җиде көнлек атна кулланыла, гәрчә бары тик җомга һәм шимбә үз исемнәренә ия, башка көннәр шимбәдән саналган көннәр булып санала:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; persisch&lt;ref&gt;Edward M. Reingold, Nachum Dershowitz: ''Calendrical Calculations''. The Millennium Edition. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2001, Persian Calendar, Weekday Names&lt;/ref&gt; !! Transkription&lt;ref&gt;Lance Latham: ''Standard C Date/Time Library. Programming the World's Calendars and Clocks.'' R &amp; D Books, Lawrence KS 1998, S. 346&lt;/ref&gt; !! gregorianisch
|-
| شنبه || Shanbeh || Шимбә
|-
| یک‌شنبه || Yek-shanbeh || Якшәмбе
|-
| دوشنبه || Do-shanbeh || Дүшәмбе
|-
| سه‌شنبسه‌ || Se-shanbeh || Сишәмбе
|-
| چهارشنبه || Chahar-shanbeh || Чәршәмбе
|-
| پنج‌شنبه || Panj-shanbeh || Пәнҗешәмбе
|-
| آدینه || Aadineh || Җомга
|}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Шулай ук карарга мөмкин ==

* [[Календарь системалары исемлеге]]
* [[Зәрдөштлек]]

== Сылтамалар ==
* [http://www3.sympatico.ca/zoroastrian/cal.html Sympatico Zoroastrian Calendar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805035049/http://www3.sympatico.ca/zoroastrian/cal.html |date=2011-08-05 }} (инглиз телендә)
=== Календарь таблицалары ===
* [http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/calendar/page2.htm Table mapping Fasli calendar to a Gregorian non-leap year.] During a leap year, the mapping for the last 21 days of the Fasli year must be adjusted by subtracting 1 from the March date.
* [http://www.moonwise.co.uk/year/1375zoroastrian.htm Table for 1375 YZ.] This table shows how the year 1375 YZ corresponds to Gregorian dates using the three Zoroastrian calendars, with links back to 1374, 1373 and 1372 YZ.
* [http://zoroastriansnet.files.wordpress.com/2010/04/pertetual-fasli-calendar1.pdf Perpetual Fasli calendar]
* [http://persiandna.com/calendar.htm Zoroastrian calendar of months and days]
=== Календарь калькуляторлары ===
* [http://www.zcserv.com/calendar/ Conversion tool for Gregorian dates from AD 1006 to AD 2400] (good for all dates 374 YZ to 1770 YZ). It can adjust for the fact that events between midnight and 6 a.m. on a Gregorian date fall on the previous Zoroastrian day. Shows month view, year view, moon phases and 'Chaugadiyas'.
* [http://www.zcserv.com/calendar/?Language=GU The facility above is also available in Gujarati.]
* [http://www.zanc.org/zcal/zcal.html A conversion tool for all three variant calendars], good for AD dates 1911–2030, also with ability to display Zoroastrian dates on a month-to-view page of the Gregorian calendar for 1911–1930.
* [http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/calendar/page3.htm Another implementation of the zanc.org calendar above.]
* [http://parsiweb.tripod.com/ RozCalc – Zoroastrian Calendar Calculator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818185533/https://parsiweb.tripod.com/ |date=2022-08-18 }}
* [http://sourceforge.net/projects/parsical Parsical – Zoroastrian Shahenshahi calendar application]
* [https://web.archive.org/web/20150122230410/http://parsicalendar.com/ Parsi calendar] (Parsi calendar)
== Әдәбият ==
* [[Friedrich Karl Ginzel|F. K. Ginzel]]: ''Handbuch der mathematischen und Technischen Chronologie.'' Band 1: ''Zeitrechnung der Babylonier, Aegypter, Mohammedaner, Perser, Inder, Suedostasiaten, Chinesen, Japaner und Zentralamerikaner''. Hinrichs, Leipzig 1906.
* Lance Latham: ''Standard C Date/Time Library. Programming the World's Calendars and Clocks.'' R &amp; D Books, Lawrence KS 1998, ISBN 0-87930-496-0.
* Edward M. Reingold, Nachum Dershowitz: ''Calendrical Calculations''. The Millennium Edition. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2001, ISBN 0-521-77167-6, Compact Disc.
[[Төркем:Зәрдөштлек]]
[[Төркем:Тәкъвим]]</text>
      <sha1>pyse90kfoij7moh3g78o5ttb0sj5qf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гөлчирә Гафурова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>588029</id>
    <revision>
      <id>5840022</id>
      <parentid>3617953</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T00:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14811" sha1="9yh3lvbnihm6mp8u2ah316chvjr5168" xml:space="preserve">{{ТөркиМарафон|ел=2022}}
{{Шәхес
| исем = Гөлчирә Гафурова
| рәсем = Г.З.Гафурова.jpg
| рәсем_зурлыгы = 250px
| alt = 
| рәсем язуы =
| тулы исем =  Гөлчирә Миңлезаһир кызы Гафурова
| һөнәр = журналист, мөхәррир
| туу датасы = 15.03.1901
| туу җире = [[РИ]], [[Казан губернасы]], {{туу җире|Тәтеш өязе|Апас районында}}, [[Борнаш (Апас районы)|Борнаш]]
| гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→&lt;br/&gt; {{байраклаштыру|РСФСР}}→&lt;br/&gt; {{байрак|СССР}} [[СССР]] 
| милләт = татар
| үлем датасы = 9.06.1967
| үлем җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{үлем җире|Казан| Казанда}}
| әти = 
| әни = 
| ир = 
| хатын =  [[Сибгатулла Гафуров]]
| балалар = ''кызлары'' Роза, Гүзәл
| бүләк һәм премияләр = ТАССР Югары Советы президиумы Грамотасы
| сайт =
| башка мәгълүмат = 
}}
{{фш|Гафурова}}
{{фш|Бикмурзина}}
'''Гөлчирә Гафурова''', Гөлчирә (''Гөлчәһрә'') Заһир (''Миңлезаһир'') кызы Гафурова (''кыз фамилиясе'' '''Бикмурзина''', ''[[1901 ел]]ның [[15 март]]ы, [[РИ]], [[Казан губернасы]], [[Тәтеш өязе]], [[Борнаш (Апас районы)|Борнаш]] ― [[1967 ел]]ның [[9 июнь|9 июне]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') ― журналист, «[[Азат хатын]]» журналына нигез салучыларның берсе (1931―1937 елларда җаваплы мөхәррире). [[Сталин репрессияләре|Сәяси репрессия]] корбаны. 1946-1953 елларда Арча районында китапханәче. 1931 елдан [[ВКП(б)]] әгъзасы.
{{External media |рәсем1=[http://syuyumbike.ru/news/lichnosti/kyzyl-chchklr  Кулга алынганчы ире, кызлары белән төшкән фотосурәтләре].}}

== Тәрҗемәи хәле ==
1901 елның (''вариант'': 1903 елда)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ru.openlist.wiki/Гафурова_Гильчура_Загировна_(1903) Гафурова Гильчура Загировна (1903).] Открытый список&lt;/ref&gt; 15 мартында [[Казан губернасы]] [[Тәтеш өязе]] (''хәзерге'' [[Апас районы]]) [[Борнаш (Апас районы)|Борнаш]] авылында ярлы крестьян галәсендә туган. 

Казанда [[Фатиха Аитова]]ның татар кызлары өчен ачылган [[Фатиха Аитова мәктәбе|гимназиясендә]] укый.

1926 елда «[[Азат хатын]]» журналы редакциясенә эшкә килә. 1926-1929 елларда журналның җаваплы сәркатибе вазифасын башкарган шагыйрь [[Һади Такташ]] (1901―1931) Гөлчирәне журналистика серләренә төшендерә, материал табарга, аны журнал битләренә чыгарырлык хәлгә китерергә өйрәтә. Нәзакәтле, ипле, тәрбияле Гөлчирә ― шагыйрьнең эчкерсез чын мәхәббәте була. Әмма Гөлчирә Казанга партия эшенә кайтарылган [[Сибгатулла Гафуров]] белән таныша һәм аңа кияүгә чыга.

«Азат хатын»да эшләү шартларын Гөлчирә Гафурова болай тасвирлый: 
&lt;blockquote&gt; 
«Газета редакциясенең бер почмагында гына утырабыз. Такташ белән икебезгә бер өстәл. Салкын, өс киемен салып утырулар юк. Урыннардан хәбәрләр алып кайтабыз да, аны тиз-тиз эшкәртергә керешәбез. Йомышчы юк. Типография ерак. Машинка булмау сәбәпле, мәкаләләрне кулдан гына язып җибәрәбез...»&lt;ref&gt;{{Citation |title=Һади Такташ - журналист |url=https://kitaphane.tatarstan.ru/tat/taktash/article_gainanova.htm |access-date=2022-07-25 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929021521/https://kitaphane.tatarstan.ru/tat/taktash/article_gainanova.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;
«Азат хатын» журналының: 1929 елдан җаваплы сәркатибе, 1931-1937 елларда (''кулга алынганчы'') җаваплы мөхәррире. Г. Гафурова башка газета-журнал редакторлары арасында гел мактап телгә алына. Язып калдырырга өлгергән хикәяләре, мәкаләләре белән генә дә татар хатын-кыз язучылары арасында талантлы язучы булуын дәлилли. 
{{цитата|автор=Г. Гафурованың кызы Гүзәл| Әти-әнинең мещанлык гадәтләре – алтын-көмеш, палас-келәм ише нәрсәләр җыю гадәте юк иде. Бөтен эшләп тапканнары мәдәни чараларга китә. Без дүрт бүлмәле хөкүмәт фатирында торабыз. Өебездә кухарка бар, безгә дәресләр каратучы няня бар. Безгә музыка укыталар, [[алман теле]]н өйрәтәләр. Ул чакларда дошманның телен белү тиеш дигән фикер яши иде. Советлар Союзына испан балаларын кайтарып, гаиләләргә тарата башлагач, Гафуровлар да бер-ике бала алмакчы була, әмма ул арада балаларны гаиләләргә бирмичә, балалар оешмаларына гына урнаштыра башлаганнар &lt;ref&gt;''Саимә Ибраһимова''. [http://syuyumbike.ru/news/lichnosti/kyzyl-chchklr Кызыл чәчәкләр.] Сөембикә, 13.02.2017&lt;/ref&gt;}}

== Сәяси золым ==
[[Файл:С.С.Гафуров.jpg|200px|thumb|right|Ире [[Сибгатулла Гафуров]] (1888―1938)]]
Ире [[Сибгатулла Гафуров]] 1937 елның 26 маенда контрреволюция эшчәнлегендә («Троцкийчы милләтчеләрнең контрреволюцион-террористик оешмасы эше») гаепләнеп, кулга алына. Ире кулга алынгач, Гөлчирәне һәм ике кызын дүрт бүлмәле фатирыннан сөреп, [[Петербург урамы (Казан)|Свердлов урамында]] бер бүлмә (''Казан, Свердлов (хәзерге [[Петербург урамы (Казан)|Петербург]] ур., 11 – 22'') бирәләр. Партиядән чыгаралар, эшеннән куалар. Кичләрен ликбез белән ([[ТАССР]] [[Халык комиссарлары шурасы]] каршындагы техник хезмәткәрләр арасында, Казанның [[Яңа Татар бистәсе]] мәктәпләрендә грамотасызлыкны һәм азграмоталылыкны бетерү буенча укытучы)&lt;ref&gt;''Г. Р. Заманова''. [https://tatarica.org/ru/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/gafurova-gulchira-gulchahra-minnezagirovna-zagirovna Гафурова Гөлчирә (Гөлчәһрә) Миңнезаһир кызы.] Tatarica Онлайн-энциклопедиясе&lt;/ref&gt; шөгыльләнеп, акча юнәтергә тырыша. Шуннан һәм өйдәге кирәк-яракларны сатудан килгән акчага яшиләр.

1938 елның 11 маенда кулга алына. 1938 елның 11 июлендә [[СССР]] [[НКВД]]сының махсус киңәшмәсе, «Ватанга хыянәт итүченең гаилә әгъзасы» ({{comment|ЧСИР|члены семьи изменников Родины}}), «советларга каршы пропаганда»  маддәләре буенча, мал-мөлкәтен, балаларын тартып алып, 8 елга хезмәт белән төзәтү лагерена (ИТЛ) хөкем итә&lt;ref&gt;[https://www.geni.com/people/Гульчира-Гафурова/6000000049118338845 Гульчира Закировна Гафурова.] Genealogy&lt;/ref&gt;. Срокның күп өлешен [[ГУЛАГ]]ның Караганда лагеренда (Карлаг) үткәргән&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;. 

Г. Гафурованың ике кызын – 7 һәм 10 яшьлек Роза һәм Гүзәлне икенче көнне Казанның [[НКВД]] спецприемнигына алып китәләр, аннары [[Одесса өлкәсе]]ндәге махсус [[балалар йорты]]на җибәрәләр. Апасы Гөлчирә гаиләсенең фаҗигасен ишетеп, сеңлесе Асия ире Рәхим һәм бөтен гаиләсе белән бергә яшәп яткан [[Донбасс]]тан [[Арча]]га кайтып төшә. Ике кызны Одесса далаларыннан эзләп тапканчы бер еллап вакыт үтә. Сеңлесе Асия һәм аның ире Рәхим Бикмурзиннар, кызларны үз гаиләсенә алып, үзләренең ике баласы белән бергә, аермыйча, тәрбия итәләр&lt;ref&gt;Кызыл чәчәкләр. Сибгатулла белән Гөлчирә кыйссасы. // ''[[Саимә Ибраһимова]]''. Әгәр мин янмасам... К.: [[ТКН]], 2011, 95-101нче бит. ISBN 978-5-398-01783-1&lt;/ref&gt;.

Г. Гафурованы [[Темников]] лагерена, аннан [[Карелия]]гә, [[Сегежа]]га сал агызу эшенә җибәрәләр. [[Бөек Ватан сугышы|Сугыш]] башлангач, аны [[Караганда]] лагерена (Карлаг) күчерәләр.

1946 елның 14 маенда Г. Гафурова иреккә чыгарылган. Бу вакытта кызы Казанда вузда укыса да, Гөлчирәне яңа сынаулар көтә: аңа Казанда яшәргә ярамый, Казанда эшкә урнашырга ярамый, өстәвенә, анда [[Туберкулёз|туберкулезның]] икенче стадиясе башланган. [[Арча]]да кызы Гүзәл белән икесенә фатир табып, [[балалар бакчасы]]на мөдир булып урнаша. «Халык дошманына урын бар, безгә – юк», дип өстеннән шикаять язгач, озак кына эш таба алмый. Балаларга сөт җибәрү кухнясына мөдир итеп куйгач, өстеннән тагын шикаять язалар. Кешеләргә чигү чигеп, аз булса да акча эшли. 1946-1953 елларда – [[Арча районы]]нда китапханәче. 

1956 елның 3 октябрендә реабилитацияләнә&lt;ref&gt;[https://lists.memo.ru/d8/f169.htm Гульчира Закировна Гафурова.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Списки жертв&lt;/ref&gt; . Партиягә кире кайтаралар. [[Казан]]да фатир, персональ [[пенсия]] бирәләр.

1966 елда [[Татарстан АССР Югары Советы]] президиумы Грамотасы белән бүләкләнгән.

1967 елның 9 июнендә Казанда вафат.

* {{comment|Туганнан туган энесе| племянник}} (Гөлчирә белән әтиләре бер булган туганы Шәүкәтнең улы) ― [[Азат Бикмурзин|Азат Шәүкәт улы Бикмурзин]] (1969), 2014―2020 елларда «[[Түбәнкаманефтехим|Түбән Кама нефть химиясе]]» ААҖ генераль директоры, V-VI чакырылыш [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] депутаты &lt;ref&gt;''Рәмис Ногманов''. [http://syuyumbike.ru/news/kt-belgnnr-polky/glchir-gafurova-nakhak-gaep-korbany Гөлчирә Гафурова – нахак гаеп корбаны.] «[[Сөембикә (журнал)|Сөембикә]]», 29.04.2020&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tatcenter.ru/person/bikmurzin-azat-shaukatovich/ Бикмурзин Азат Шаукатович.] Татцентр.ру&lt;/ref&gt;.
 
== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

== Сылтамалар ==
* [https://ru.openlist.wiki/Гафурова_Гильчура_Загировна_(1903) Гафурова Гильчура Загировна (1903).] Открытый список{{ref-ru}}
* ''Г. Р. Заманова''. [https://tatarica.org/ru/razdely/sredstva-massovoj-informacii/personalii/gafurova-gulchira-gulchahra-minnezagirovna-zagirovna Гафурова Гөлчирә (Гөлчәһрә) Миңнезаһир кызы.] Tatarica Онлайн-энциклопедиясе

== Әдәбият ==
* [http://syuyumbike.ru/news/lichnosti/kyzyl-chchklr Кызыл чәчәкләр.] Сибгатулла белән Гөлчирә кыйссасы. // ''[[Саимә Ибраһимова]]''. Әгәр мин янмасам... К.: [[ТКН]], 2011, 95-101нче бит. ISBN 978-5-398-01783-1
* ''[[Азат Ахунов|Ахунов А.]], Заманова Г''. Беренчеләр. // «[[Сөембикә (журнал)|Сөембикә]]», 2001, № 8.
 
{{DEFAULTSORT:Гафурова, Гөлчирә}}
[[Төркем:Татар журналистлары]]
[[Төркем:Мөхәррирләр]]
[[Төркем:Репрессияләнгән татарлар]]</text>
      <sha1>9yh3lvbnihm6mp8u2ah316chvjr5168</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зөләйха Тальковская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>634490</id>
    <revision>
      <id>5840060</id>
      <parentid>5513603</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10392" sha1="oc6fm6qvt88f2yg86qt8se2lam34qwp" xml:space="preserve">{{ Шәхес
 | исем = Зөләйха Тальковская
|рәсем =
|рәсем_зурлыгы =
|alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
|рәсем язуы = 
|тулы исем = Зинаида Александр кызы Тальковская
|һөнәр = шәфкать туташы, табибә
|туу датасы = 4.05.1890
|туу җире = [[Россия империясе]], {{туу җире| Кельцы губернасы|Польшада}}, Мехов өязе, Новобрежск
|гражданлык =  {{байраклаштыру|Россия империясе}}→&lt;br/&gt; {{байраклаштыру|РСФСР}}→&lt;br/&gt; {{байрак|СССР}} [[СССР]]
|милләт = татар
|үлем датасы =  1941
|үлем җире =  [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{үлем җире|Казан| Казанда}}
|әти = [[Искәндәр Тальковски (1858)|Искәндәр Госман улы Тальковский]]
|әни = Елизвета Степановна Сулькевич
|ир =
|хатын = Якуб Мөхәммәдшакир улы Апанаев
|балалар = 
|бүләк һәм премияләр = 
|сайт =
|башка мәгълүмат = 
}}
{{Фш|Тальковский}}
'''Зөләйха Тальковская''', Зөләйха Искәндәр кызы Тальковская,  ''шулай ук'' '''Зинаида Александр кызы Тальковская'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ru.rodovid.org/wk/Запись:877813   Зинаида Александровна Тальковская р. 1890.] Родовод{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;(''[[1890 ел]]ның [[4 май|4 мае]], [[Россия империясе]], [[Кельцы губернасы]], Мехов өязе, Новобрежск – [[1941 ел]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') ― табибә-хирург, ике сугышта ([[Беренче бөтендөнья сугышы|Беренче бөтендөнья]], [[Россия ватандашлар сугышы|Гражданнар]]) катнашкан шәфкать туташы. Патша армиясе һәм совет генералы [[Искәндәр Тальковски (1858)|Искәндәр Госман улы Тальковскийның]] кызы. Чыгышы белән [[Литва татарлары |литва татары]].

== Тәрҗемәи хәле ==
[[Файл:Апанаевлар.jpg|250px|thumb|right|''Сулдан уңга (утырганнар)'': '''Зөләйха Тальковская''', Якуб Апанаев, Мөхәммәтшакир Апанаев, Хәдичә Исхак кызы Апанаева, Өммегөлсем улы Мәхмүт белән.&lt;br/&gt; ''Сулдан уңга (басканнар)'': Маһиәнвәр ире Ибраһим Апанаев белән, Нурмөхәммәт Усманов (Апанаев заводында бухгалтер)]]
1890 елның 4 маенда  [[Австрия]] чигендә урнашкан [[Кельцы губернасы]] Мехов (Мiѣховъ) өязе Новобрежск бистәсендә (хәзерге [[Польша]]ның Михув гминасы {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Нове-Бжеско (шәһәр)|Нове-Бжеско|pl|Nowe Brzesko}} шәһәре) хәрби гаиләсендә туган.&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt; Әтисе патша армиясе һәм совет генералы [[Литва татарлары|литва татары]] [[Искәндәр Тальковски (1858)|Искәндәр Госман улы (Александр Романович) Тальковский]] (1858―1921 елдан соң) [[Вильно губернасы]] Ошмяны өязе [[Кырык Татар]] авылында туган. &lt;ref&gt;[https://ru.rodovid.org/wk/Запись:877759   Александр (Искандер) Османович Тальковский  р. 1855.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221214183404/https://ru.rodovid.org/wk/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C:877759 |date=2022-12-14 }} Родовод&lt;/ref&gt; Әнисе Елизвета Степановна Сулькевич, татар ротмистры кызы, укытучы. &lt;ref&gt;[https://ru.rodovid.org/wk/Запись:877758    Елизавета Степановна Сулькевич (Тальковская).] Родовод{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;  Гаиләдә 4 бала булган &lt;ref&gt;''Яков Гришин, Дамир Шарафутдинов''. [https://web.archive.org/web/20160304190024/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/1998_3_4/04/04_2/   Личное дело и жизнь комдива И. Тальковского.] [[Гасырлар авазы (журнал)|«Гасырлар авазы»]], 1998 ел, № 3-4&lt;/ref&gt;: апасы Елена (Дәйли) Искәндәр кызы (1883); абыйсы Михаил Искәндәр улы Тальковский (1885―1924), чик саклаучы бүлекчә ротмистры, соңрак [[Азәрбайҗан]] армиясе офицеры. Энесе [[Искәндәр Тальковски (1894)|Искәндәр Искәндәр улы Тальковский]] (1894―1942), дивизия командиры, [[Беренче бөтендөнья сугышы]]нда катнашучы, [[Октябрь революциясе]]ннән соң Кызыл Армиягә күчә. 1941 елда, советларга каршы хәрби заговорда катнашуда гаепләнеп, кулга алына һәм 1942 елның февралендә төрмәдә үлә. &lt;ref&gt;[https://ru.rodovid.org/wk/Запись:877759 Александр Александрович Тальковский р. 18 сентябрь 1894 ум. 23 февраль 1942.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221214183404/https://ru.rodovid.org/wk/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%3A877759 |date=2022-12-14 }} Родовод&lt;/ref&gt;

Зөләйха [[Рига]]да гимназия тәмамлаган, [[Санкт-Петербург]]та Югары медицина курсларында (соңрак медицина институты) белем алган. [[Беренче бөтендөнья сугышы]] башлангач, укуын өзмичә, шәһәрдәге хәрби госпитальләрнең берсендә шәфкать туташы булып хезмәт итә. 

[[Октябрь революциясе]]ннән соң, Тальковскийлар гаиләсе яңа хакимияткә хезмәт итә: әтисе [[Искәндәр Тальковски (1858)|Искәндәр Госман улы]]  Петроградтагы 1нче укчы бригада командиры, энесе [[Искәндәр Тальковски (1894)|Искәндәр Искәндәр улы]] Петроградтагы мөселман батальоны  командиры итеп билгеләнә.

Зөләйха [[Петроград]]та укчы дивизиядә хезмәт итүче Якуб Мөхәммәдшакир улы Апанаевны очрата, алар 1919 елда [[Казан]]га кайтып өйләнешәләр. Петроградтагы уку йортыннан  документларын алып, [[Казан университеты]]ның медицина факультетына кабул итүләрен сорап гариза яза. Аны 5нче курска кабул итәләр һәм ул 1925 елда Казан университетын хирург булып тәмамлый. Студент вакытта «Кызыл сугышчыларның гаиләләренә ярдәм», «Кызыл хач җәмгыятенә ярдәм атналыгы», ач балаларны коткару кебек җәмәгать эшләрендә актив катнаша, Казан госпитальләренең берсендә табибларга ярдәм итеп, беренче операцияләрен дә ясый.

Ире Якуб [[ЭККА Көнчыгыш фронты|Төркестан фронтында]] хезмәт итә. 1925 елда фронттан кайта. 1937 елда кулга алынып, 1938 елның башында атып үтерелә. [[Апанаевлар]]ның мөлкәте тартып алына. &lt;ref&gt;[http://www.info-islam.ru/publ/tatary_i_islam/istorija_islama_u_tatar/tatarskie_blagotvoriteli_dinastija_apanaevykh/17-1-0-30112  Татарские благотворители: династия Апанаевых.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ИА &quot;Инфо-Ислам&quot;, 18.06.2014{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

З. Апанаева 5нче шәһәр хастаханәсендә табиб-гинеколог булып эшли, хирург буларак, операцияләр ясый, студентлар практикасы белән җитәкчелек итә.

1941 елда алты сәгать буе барган катлаулы операцияне ясап бетергәч, аягындагы тромблары шартлап, вафат була. Кабере – Казанның Иске Татар зиратында.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Әдәбият ==
* ''[[Тәэминә Биктимирова]]''. Үкенечле язмыш. [[Сөембикә (журнал)|«Сөембикә»]], [http://syuyumbike.ru/categories/nilr-knen-blk-bulyp-yaa-sanybyz-dnya-krde 2022 ел, ноябрь], 24-26нчы бит.

== Сылтамалар ==
* [https://ru.rodovid.org/wk/Запись:877813   Зинаида Александровна Тальковская р. 1890.] Родовод{{ref-ru}}

[[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Табиблар]]
[[Төркем:Беренче бөтендөнья сугышында катнашучылар]]
[[Төркем:Россия ватандашлар  сугышында катнашучылар]]
[[Төркем:Шәхесләр:Липка татарлары]]</text>
      <sha1>oc6fm6qvt88f2yg86qt8se2lam34qwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дамир Сәлимҗанов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>662524</id>
    <revision>
      <id>5840024</id>
      <parentid>5535615</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T00:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13058" sha1="d90lqm8yi1lugq8v3u7lgrrp0g4rphv" xml:space="preserve">{{Татар4.0|ел=2023}}
{{Театр эшлеклесе
| исем            = Дамир Сәлимҗанов
| чын исем   = 
| рәсем             = Дамир Салимзянов.jpg
| киңлеге           = 
| рәсем язуы          = 
| туганда бирелгән исеме = Дамир Хәлим улы Сәлимҗанов
| туу датасы    = 29.12.1968
| туу җире   = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Удмурт АССР]], {{туу җире|Глазов|Глазовта}} 
| үлем датасы      = 
| үлем җире     = 
| һөнәр        = режиссер, драматург
| гражданлыгы      = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
| активлык еллары  = 1995-{{х.в.}}
| псевдоним = 
| амплуа           = 
| театр            =  «Парадиз» ([[Глазов]])
| рольләр             = 
| спектакльләр        = 
| бүләк һәм премияләр          = Удмуртиянең  атказанган артисты (1905)&lt;br/&gt;Удмуртиянең атказанган сәнгать эшлеклесе (2015) 
| сайт             = 
| imdb_id          =  
}}
{{Фш|Сәлимҗанов}}
'''Дамир Сәлимҗанов''', Дамир Хәлим улы Сәлимҗанов (''Дамир Халимович Салимзянов, [[1968 ел]]ның [[12 декабрь|12 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Удмурт АССР]], [[Глазов]]'') ― Удмуртиянең мәдәният эшлеклесе, драматург, театр режиссеры, Глазов шәһәренең «Парафраз» драма театрының сәнгать җитәкчесе (2004 елдан). Удмуртиянең атказанган артисты (2005), Удмуртиянең атказанган сәнгать эшлеклесе (2015).
{{External media |рәсем1=[https://gorodglazov.com/2020/03/19/damir-salimzyanov/  Дамир Сәлимҗанов Марсель Сәлимҗанов бюсты янәшәсендә].}}

== Тәрҗемәи хәле ==
1968 елның 29 декабрендә Удмурт АССРның [[Глазов]] шәһәрендә туган. Дамир Сәлимҗановның әтисе ягыннан бабасы белән [[Камал театры]] режиссеры [[Марсель Сәлимҗанов]]ның (1934―2002) әтисе [[Хәким Сәлимҗанов]] (1903―1981) ― бертуганнар. &lt;ref&gt;''Айрат Нигматуллин, Регина Шафиева''. [https://www.business-gazeta.ru/article/542239   «Все идет к возвращению эзопова языка»: придет ли наше искусство назад в СССР?] Бизнес-Онлайн, 7.03.2022{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
1987 елның июненнән августына кадәр [[Тула өлкәсе]]нең [[Плавск]] шәһәрендә Совет Армиясе сафларында хезмәт итә. 1995 елда Борис Щукин исемендәге югары театр училищесын «Драма режиссурасы»  белгечлеге буенча тәмамлаган.

== Хезмәт юлы ==
Дамир Сәлимҗановның барлык хезмәт эшчәнлеге сәнгатькә, театрга һәм сәхнәгә багышланган. Беренче рольләрен мәктәп укучысы чагында ук  уйнаган. Уку елларында ул 15ләп роль башкара. Болар арасында – эпизодик рольләр, массовка, икенче һәм өченче пландагы рольләр дә булган: Жорка Ландыс («Завтра была война»), Людвиг XIV («Никто не поверит»), Дон Гуан («Маленькие трагедии»), Граф Альмавива («Севильский цирюльник») һ. б. &lt;ref&gt;[https://poisk-ru.ru/s5024t8.html Второй этап – «Салимзянов – режиссер»]. poisk-ru.ru{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* 1987 – [[Глазов]] шәһәренең «Свобода» кинотеатрында рәссам.
* 1988 – Глазов шәһәренең «Заречный» мәдәният һәм ял паркының балалар белән эшләү методисты.
* 1988 – Глазов шәһәр Мәдәният йорты технигы.
* 1989 – Глазов шәһәренең 17нче санлы завкомының «Россия» мәдәният йорты театр-студиясенең мәдәниятне оештыручысы.
* 1989 – Глазов шәһәр Мәдәният йортының «Парафраз» театр-студиясе актеры.
* 1997 – [[Мәскәү]] шәһәренең «На набережной» балалар-яшүсмерләр театр иҗат үзәге режиссеры. 
* Борис Щукин исемендәге югары театр училищесын тәмамлагач, 2003 елга кадәр Мәскәү өлкә театрында (''хәзер'' Мәскәү губерна театры, җитәкчесе {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Сергей Безруков|Сергей Безруков|ru|Безруков, Сергей Витальевич}}) эшли. Анда рус һәм чит ил классикасының күп әсәрләрен куйган.
* 2000 – Мәскәү шәһәренең «На Вадковском» балалар иҗат үзәгенең өстәмә белем бирү педагогы.
* 2004 елдан хәзерге вакытка кадәр ― Глазов шәһәре «Парафраз» драма театрының баш  режиссеры. «Парафраз» театрына Щукин училищесын тәмамлаган Игорь Владимирович Маслов 1983 елда нигез салган. 1996 елдан муниципаль театр статусы алган.

1996 елдан 2007 елга кадәр – Глазовта  «Парафраз» театры базасында үткәрелгән балалар уйный торган театрларның Бөтенроссия «Театр ладушки» фестивален оештыручыларның берсе һәм сәнгать җитәкчесе.

[[Мәскәү]]нең Ачык Белем бирү институты һәм «ПРОЛОГ» театр курслары педагогы.

«Театр, где играют дети» (Балалар уйный торган театр, М.: &quot;ВЛАДОС&quot; нәшрияты, 2001) уку әсбабының автордашы. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.paraphraz.com/2012/12/03/салимзянов-дамир-халимович/ Дамир Халимович Салимзянов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225152526/https://www.paraphraz.com/2012/12/03/%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/ |date=2023-02-25 }} Официальный сайт Театра  Парафраз (г. Глазов)&lt;/ref&gt;

== Куйган спектакльләре ==
Д. Сәлимҗановны спектакльләр куярга Россия театрлары гына түгел, чит ил театрлары да чакыра. Россиянең төрле театрларында ([[Мәскәү]], [[Санкт-Петербург]], [[Волгоград]], [[Красноярск]], [[Пермь]], [[Калуга]], [[Яр Чаллы]], [[Прокопьевск]], [[Буа]] һ. б.) 110 нан артык спектакль куя, шуларның 50 дән артыгы ― «Парафраз» театрында, 40 тан артык спектакльдә куючы рәссам һәм сценография авторы була. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Аның пьесалары буенча&lt;ref&gt;[https://theatre-library.ru/authors/s/salimzyanov Авторы: С: Салимзянов Дамир, Театральная библиотека Сергея Ефимова]&lt;/ref&gt; башка театрлар спектакльләр куялар. Дамир Сәлимҗанов ― Россиянең һәм якын чит илләрнең төрле театрларында уңышлы баручы балалар һәм өлкәннәр өчен дистәдән артык пьеса авторы. &lt;ref&gt;[https://vk.com/wall-1822425_9271 Сегодня, 29 декабря, юбилейный День рождения.]  Театр «ПАРАФРАЗ» (Глазов) [[ВКонтакте]], 28.12.2018{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

[[Яр Чаллы]]ның [[«Мастеровые» рус драма театры]] сәхнәсендә 2018 елда «Дуры мы, дуры» спектаклен &lt;ref&gt;''Сергей Кочнев''.  [https://realnoevremya.ru/articles/138158-intervyu-rezhissera-teatra-parafraz-damira-salimzyanova Интервью режиссера театра «Парафраз» Дамира Салимзянова.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225152536/https://realnoevremya.ru/articles/138158-intervyu-rezhissera-teatra-parafraz-damira-salimzyanova |date=2023-02-25 }} Реальное время, 03.05.2019{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, 2022 елда «Валентинов день» спектаклен &lt;ref&gt;[https://news.myseldon.com/ru/news/index/267708336   Дамир Салимзянов выпускает премьеру в театре «Мастеровые».]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} news.myseldon.com, 25.02.2022{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, [[Буа театры]]нда «Урам себеркесе» спектаклен куйган. &lt;ref&gt;''Рузиля Мухаметова''. [https://idel-tat.ru/news/kultura/damir-salimzyanov-v-buinske-kazhdyy-tatarin-artist Дамир Салимзянов: «В Буинске каждый татарин – артист!»] [[Идел (журнал)|Идел]], 29.03.2019&lt;/ref&gt;

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* 2005 – Удмуртиянең атказанган артисты 
* 2015 – Удмуртиянең атказанган сәнгать эшлеклесе 
* 2015 – Владимир Рубанов исемендәге премия лауреаты &lt;ref&gt;[https://rewizor.ru/theatre/reviews/premiya-imeni-vladimira-rubanova/ Награда в честь режиссера: Премия имени Владимира Рубанова.] РЕВИЗОР.РУ, 18.11.2016{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.paraphraz.com/2012/12/03/салимзянов-дамир-халимович/ Официальный сайт — Театр Парафраз (г. Глазов)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225152526/https://www.paraphraz.com/2012/12/03/%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/ |date=2023-02-25 }}
* [http://izvestiaur.ru/news/view/9503401.html Известия Удмуртской Республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200129200951/http://izvestiaur.ru/news/view/9503401.html |date=2020-01-29 }}
* [https://web.archive.org/web/20141022194853/http://afisha.prm.ru/persons/salimzyanov/ PRM.ru]
* [https://web.archive.org/web/20141020074458/http://praktikatheatre.ru/people/details/127/ Театр «Практика»]
* [http://www.glazov.su/people/26052014/salimzyanov-damir-halimovich.html Глазов — портал города]
* [http://newkuzbass.ru/blogs/post/zigzagi-rezhissjora-salimzjanova Зигзаги режиссёра Салимзянова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120142036/http://newkuzbass.ru/blogs/post/zigzagi-rezhissjora-salimzjanova |date=2022-01-20 }}
* [https://web.archive.org/web/20161220222433/http://udmpravda.ru/articles/rezhisseru-glazovskogo-parafraza-predstoit-nasyschennyy-sezon Режиссёру глазовского «Парафраза» предстоит насыщенный сезон]
{{DEFAULTSORT:Сәлимҗанов, Дамир}}
[[Төркем:Әлифба буена актерлар]]
[[Төркем:Драматурглар]]
[[Төркем:Россия театр режиссёрлары]]
[[Төркем:Удмуртиянең атказанган артистлары]]
[[Төркем:Удмуртиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре]]
[[Төркем:Щукин исемендәге театр укуханәсен тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Шәхесләр:Парафраз театры (Глазов)]]</text>
      <sha1>d90lqm8yi1lugq8v3u7lgrrp0g4rphv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гөлзада Рзаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>812943</id>
    <revision>
      <id>5840021</id>
      <parentid>4105891</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T00:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12274" sha1="0uiptd3iw03b6hvgi160rzjbv8hdtlz" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Гөлзада Рзаева
| рәсем =Г.М.Рзаева.jpg
| рәсем_зурлыгы =  200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = 
| тулы исем = Гөлзада Мөхәммәтгәрәй кызы Рзаева 
| һөнәр = мәдәният эшлеклесе
| туу датасы = 16.10.1948
| туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Яр Чаллы|Яр Чаллыда}}
| гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
| милләт = татар
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = 
| әни = 
| ир =
| хатын = 
| балалар = 
| бүләк һәм премияләр = [[Файл:MedalTatarstan1.jpg|20px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале - 2013]]&lt;br/&gt; [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре|Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]]
| сайт = [https://vk.com/gulzadarzaeva  Гульзада Рзаева] 
| башка мәгълүмат =
}}
'''Гөлзада Рзаева''', Гөлзада Мөхәммәт (''Мөхәммәтгәрәй''&lt;ref&gt;[http://dk-energetik.ru/index.php/tvorchestvo/artisty-2/108-rzaeva-gulzada-mukhametovna  Рзаева Гульзада Мухаметовна.] ДК «Энергетик»{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;) кызы Рзаева (''[[1948 ел]]ның [[16 октябрь|16 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Яр Чаллы]]'') ― мәдәният эшлеклесе, Чаллыда мәдәниятне оештыручы, 1979―2021 елларда Яр Чаллының [[«Энергетик» мәдәният сарае (Яр Чаллы)|«Энергетик» мәдәният сарае]] директоры. [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]], Яр Чаллы шәһәренең мактаулы гражданы, «Алтын йөрәкле кеше» мактаулы исеменә лаек булган.

== Тәрҗемәи хәле ==
[[Файл:Энергетик ДК Яр Чаллы.jpg|250px|thumb|right|42 ел директоры булып эшләгән [[«Энергетик» мәдәният сарае (Яр Чаллы)|«Энергетик» мәдәният сарае]]. ''Комсомол районы, ГЭС бистәсе, [[Габдулла Тукай яр буе урамы (Яр Чаллы)|Габдулла Тукай яр буе ур.]], 31'']]  
1948 елның 16 октябрендә&lt;ref&gt;[https://vk.com/gulzadarzaeva  Гульзада Рзаева ВКонтакте]&lt;/ref&gt; [[Яр Чаллы]] шәһәренең Кызыл Тау (''хәзерге'' Элеватор тавы) бистәсендә гаиләдә унберенче (төпчек) бала булып туган. Әтисе хезмәткәр, [[Мөслим районы]]нда җитәкче булып эшләгән кеше. Исемен Чаллы үзешчән драма  театры 1949 елда сәхнәләштергән «Гөлзада» драмасы буенча куйганнар. Чаллының татар  мәктәбендә (''хәзерге'' [[Мулланур Вахитов исемендәге 2нче гимназия (Яр Чаллы)|Мулланур Вахитов исемендәге 2нче гимназия]]) укыган. Мәктәптә оештырылган барлык чараларда катнашкан. Татар теле һәм әдәбияты укытучысы РСФСР халык мәгарифе отличнигы Анна Ивановна Солтанова-Бустерякова аңа сәләтен үстерергә ярдәм иткән. Сәхнәгә ул беренче тапкыр Чаллының Үзәк урамындагы район Мәдәният йорты каршындагы татар үзешчән драма театрында (1962 елдан халык театры) чыга, аның җитәкчесе [[Бөек Ватан сугышы|сугыш]] ветераны, [[ТР атказанган мәдәният хезмәткәре]] Мансур Кашаф улы Кашапов (1922―2004) була. [[Сәет Шәкүров]]ның «Тормыш бусагасында» драмасында,  «Законлы никах белән» спектаклендә (1978 елда) төп рольләрнең берсен башкара. &lt;ref&gt;''Альфия Салимова''. [https://www.республика21век.рф/2018/10/31/к-людям-с-открытой-душой/ К людям — с открытой душой.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} республика21век.рф, 31.10.2018{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

[[Казан театр училищесы]]нда Арнольд Шапиро, [[Марсель Сәлимҗанов]] классында укыган. Студент вакытында 1970 елда Казанда су өстендә уздырылган республика чарасын алып баручы булган. Казанда [[Камал театры]]нда эшкә калу тәкъдиме булса да, укып бетергәч, туган ягына кайткан. Бер ел Чаллы районы [[Әҗмәкәй]] авылы мәдәният йорты директоры булып эшләгән. 1971 елда Чаллының Үзәк урамында урнашкан район Мәдәният йортына директор итеп билгеләнгән. 1973 елда Яр Чаллының [[«Энергетик» мәдәният сарае (Яр Чаллы)|«Энергетик» мәдәният сарае]] төзелгәч, шәһәр мәдәният тормышы җитәкчеләренең берсенә әверелә. 1979 елдан 2021 елның маена  чаклы Чаллы шәһәренең муниципаль автоном мәдәният учреждениесе «Энергетик» мәдәният сарае директоры булып эшли. &lt;ref&gt;[https://www.business-gazeta.ru/news/503253 Директор челнинского ДК «Энергетик» покидает свой пост спустя 42 года работы.] Бизнес-Онлайн, 23.03.2021{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Влас Мысько''.  [https://www.vestikamaza.ru/posts/gulzada_rzaeva_pered_otstavkoj_pora_zanimatsya_tvorchestvom_peredavat_molodym_narabotki/ Гульзада Рзаева перед отставкой: «Пора заниматься творчеством, передавать молодым наработки».] [[Вести КАМАЗа (газета)|Вести КАМАЗА]], 20.03.2021{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; Чаллыда даими узучы төрле шәһәр бәйрәмнәренең алыштыргысыз алып баручысы булып таныла. &lt;ref&gt;[https://chelny-biz.ru/news/243811/ «Голосу Челнов» Гульзаде Рзаевой исполнилось 70.] chelny-biz.ru, 16.10.2018{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

Гөлзада Рзаева ― «Энергетик» мәдәният сараенда тормышка ашырылган күп проектлар авторы.
* [[КамАЗ|КАМАЗ]] заводы һәм Чаллы шәһәре эшчеләре, төзүчеләре арасында талантлар табу һәм аларның иҗади потенциалын үстерү. [[Габидулла Хөрмәтуллин]], Хәким Гыйззәтуллин, Гаяз Шәрәфиев сәхнәгә күтәрелә һәм бөтен республикага таныла. «Энергетик» мәдәният сараенда [[Лилия Букеева]], Федор Кузнецов чыгыш ясый. Сәнгать җитәкчесе [[Ринат Гобәйдуллин (1951)|Ринат Гобәйдуллин]] күп кенә талантларны ача.
* Татарстанның төрле районнарыннан күчеп килеп, Чаллыда яшәүче якташларның очрашу кичәләрен үткәрү. Мондый кичәләр 1989 елдан бирле оештырыла һәм хәзерге вакытка кадәр үткәрелә (бүгенге көнгә 34 якташлар җәмгыяте бар).&lt;ref&gt;[http://dk-energetik.ru/index.php/homepage/2526-ya-shagayu-po-naberezhnym-chelnam Я шагаю по Набережным Челнам...] «Энергетик», 09.04.2020&lt;/ref&gt;
* Шәһәрдә яшәүче һәр кешегә социаль паспорт төзү. «Социаль паспортлар» төзү Хәйрия елында эшне җиңеләйтә. 
* «Ял» һәм «Учак» клублары эшен оештыру юлы белән шәһәрдә ялгыз калган өлкән яшьтәге ешеләр белән эшләү. 
* 2004 елдан башлап атна саен «[[Шәһри Чаллы]]» газетасында «Гөлзада хәтирәләре» китабыннан өзекләр чыга. Аның истәлекләре Чаллы халкына бик якын. &lt;ref&gt;[https://nabchelny.ru/user/49145#:~:text=Гульзада%20Мухаметгараевна%20Рзаева%20-%20заслуженный,становления%20молодого%20поколения%20трудно%20переоценить Рзаева Гульзада Мухаметгараевна.] Набережные Челны&lt;/ref&gt;

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]]
* Яр Чаллы шәһәренең мактаулы гражданы
* «Алтын йөрәкле кеше» мактаулы исеменә лаек
* «Ел хәйриячесе - 2007» шәһәр конкурсында җиңүче («иң яхшы социаль проект» номинациясендә)
* 2013 ― «Ел хатын-кызы» республика конкурсы җиңүчесе («хатын-кыз: мәдәният һәм рухилык» номинациясендә) 
* 2013 ― [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]]

== Гаиләсе ==
Ире скрипач, ике улы. &lt;ref&gt;[http://chelny.info/news/chelninec-goda-sovmestnyi-proekt-gazety-chelny-ltd-i-chelnyinfo_41279.html  Гульзада Мухаметгараевна Рзаева  /  ЧЕЛНИНЕЦ ГОДА. Совместный проект газеты Челны ЛТД и Chelny.Info.] Новости Набережных Челнов, 18.03.2006{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://dk-energetik.ru/index.php/tvorchestvo/artisty-2/108-rzaeva-gulzada-mukhametovna  Рзаева Гульзада Мухаметовна.] ДК «Энергетик»{{ref-ru}}
* ''Энҗе Харисова''. Чаллының халык театры тарихында 2 нче мәктәп. [[Мәйдан (журнал)|Мәйдан]], 2023, май, 116-124нче бит.

== Моны да карагыз ==
{{«Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнгәннәре}}
{{Татарстанның шәрәфле ватандашлары}}
{{Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре}}

{{DEFAULTSORT:Рзаева, Гөлзада}}
[[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]]
[[Төркем:Яр Чаллының шәрәфле ватандашлары]] 
[[Төркем:Шәхесләр:КамАЗ]]
[[Төркем:Казан театр училищесын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]]</text>
      <sha1>0uiptd3iw03b6hvgi160rzjbv8hdtlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Викторов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>813702</id>
    <revision>
      <id>5840067</id>
      <parentid>4412924</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8585" sha1="8iusee2x6yqjag1e1gb1lzgofatz4a0" xml:space="preserve">{{ТөркиМарафон|ел=2023}}
{{Язучы|Туу урыны=[[Хорамалы (Чуел районы)|Хорамалы]], [[Казан губернасы]], [[Россия империясе]]|Үлем урыны=[[Борисов]] шәһәрендәге концлагерь, [[БССР]], [[ССРБ]]|Эшчәнлек төре=язучы, журналист, драматург, редактор|Фото=Иван Викторов.png}}

'''Иван Викторов''', Иван Виктор улы Викторов (''[[1901 ел|1901 елның]] [[14 сентябрь|14 сентябре]], [[Россия империясе|РИ]], [[Казан губернасы]], [[Хорамалы (Чуел районы)|Хорамалы]] — [[1944 ел]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]], [[Беларус Совет Социалистик Республикасы|БССР]], [[Борисов (шәһәр)|Борисов]] шәһәрендәге концлагерь'') — чуаш совет драматургы, шагыйре һәм журналисты.

== Тәрҗемәи хәле ==
1901 елның 14 сентябрендә Россия империясенең Казан губернасы Хорамалы авылында туган. Күрше авылда башлангыч мәктәпне тәмамлагач, ул 1916 елда Казан укытучылар семинариясенә укырга кергән, әмма [[Россия ватандашлар сугышы|Ватандашлар сугышы]] аркасында аны тәмамламаган. Демобилизациядән соң [[Чуел]] шәһәр мәктәбендә укытучы булып эшләгән, [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты|Мәскәү әдәбият институтын]] тәмамлаган. 1929—1932 елларда «Чăваш хресченĕ» («Чуваш крестьянины») газетасы редакциясе секретаре, аннары [[Урта Идел крае]] «Колхозник» газетасы редакторы булып эшләгән&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/viktorov/|title=Писатели : Викторов Иван Викторович|accessdate=2019-06-01|archive-date=2019-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601232256/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/viktorov/|deadlink=no|archivedate=2019-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190601232256/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/viktorov/}}&lt;/ref&gt;. 

[[Бөек Ватан сугышы]]&lt;nowiki/&gt;нда катнашучы, Белоруссиядә партизан отряды разведчигы. Әсирлеккә алынган һәм Минск өлкәсенең Борисов шәһәренә концлагерьга җибәрелгән, анда 1944 елның көзендә вафат булган&lt;ref name=&quot;биб&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nbchr.ru/virt_vov/p2_4.htm|title=Викторов Иван Викторович (1901-1944)|publisher=Оф. сайт Национальной библиотеки Чувашской Республики|accessdate=2019-06-01|archive-date=2019-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527191512/http://nbchr.ru/virt_vov/p2_4.htm|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;энц&quot;&gt;{{cite web|url=http://enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=115|title=ВИКТОРОВ Иван Викторович|author=[[Виталий Станьял|В.П. Станьял]]|publisher=[[Чуаш энциклопедиясе]]|accessdate=2019-06-01|archive-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124235426/http://enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=115|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Әдәбият ==

* Иван Викторов // Чӑваш литературин антологийӗ. — Шупашкар, 2013. — [Т. 2] : Поэзи. — С. 153.
* Афанасьев, П. Викторов Иван Викторович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. — Чебоксары, 2006. — С. 73-74.
* Викторов Иван Викторович // Край Цивильский : краткая энцикл. р-на. — Чебоксары, 2008. — С. 91.
* Добров, Н. Паллă ентеше асăнса — палăк / Н. Добров // Хыпар. — 2001. — 26 авăн.
* Никифоров, Г. Ҫыравҫӑ ячӗпе — чечек ҫыххи / Г. Никифоров // Хыпар. — 2011. — 13 авӑн. — С. 4.
* Никифоров, Г. Эх, хитре-çке çамрăклăх! Ун чух эп те вăйлăччĕ… / Г. Никифоров // Тантăш. — 2001. — 13 авăн (№ 37). — С. 5.
* Тимаков, В. Писатель-патриот / В. Тимаков // Тăван Атăл. — 1976. — № 9. — С. 79-80.
* Тихонов, П. Eнтешсене манмаççĕ / П. Тихонов // Чăваш ен. — 1996. — 12-19 окт. (№ 41). — С. 6.
* Тихонов, П. «Ирĕклĕхшĕн çапăçакансем» авторне асăнса / П. Тихонов // Хыпар. — 1996. — 5 юпа.
* Юман, А. Самар чăвашĕсенчен пĕри / А. Юман // Канаш (Ульяновски обл.). — 1991. — 7 сент.
* Юрьев, М. Вилĕмсĕр салтак / М. Юрьев // Тăван Атăл. — 1971. — № 9. — С. 61-63.
* Юрьев, М. Хĕрӳ чĕреллĕ патриот / М. Юрьев // Ялав. — 1966. — № 9. — С. 27.
* Ялкир, П. «Пĕтĕм телей — ĕçре…» / П. Ялкир // Хыпар. — 2001. — 13 авăн.
* Ялгир, П. Вăхăтсăр сӳннĕ талант / П. Ялгир // Хыпар. — 2006. — 14 чӳк. — С. 3.
* Афанасьев, П. Викторов Иван Викторович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. — Чебоксары, 2006. — С. 73-74.
* Викторов Иван Викторович // Край Цивильский : краткая энцикл. р-на. — Чебоксары, 2008. — С. 91.
* Воротников, М. Поэт, драматург, критик и участник войны / М. Воротников // Цивил. вестн. — 2001. — 11 сент.
* Добров, Н. Хорамалинцы чествовали земляка И. В. Викторова / Н. Добров // Цивил. вестн. — 2001. — 25 сент.
* Русанова, З. Дань поэту / З. Русанова // Цивил. вестн. — 1996. — 8 окт.
* Станьял, В. П. Викторов Иван Викторович / В. П. Станьял // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2006. — Т. 1 : А-Е. — С. 317—318.
* Ялгир, П. Поэт-патриот / П. Ялгир // Цивил. вестн. — 1996. — 1 окт.
* Ялгир, П. Викторов Иван Викторович // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. — Чебоксары, 2005. — С. 23-24.

== Сылтамалар ==

* [http://litkarta.nbchr.ru/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&amp;Z21ID=&amp;I21DBN=KZDKR&amp;P21DBN=KZDKR&amp;S21FMT=lk_biogr&amp;C21COM=S&amp;S21P03=I=&amp;S21STR=-083737 Викторов Иван Викторович (14.09.1901-1944)]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://old-zivil.cap.ru/sitemap.aspx?id=82226 Викторов Иван Викторович]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=467&amp;id=1615705 Иван Викторович Викторов — поэт, писатель, прозаик.]
[[Төркем:Чуаш язучылары]]
[[Төркем:Чуаш шагыйрьләре]]
[[Төркем:Язучылар]]
[[Төркем:ССРБ язучылары]]
[[Төркем:XX гасыр язучылары]]
[[Төркем:Журналистлар]]
[[Төркем:ССРБ журналистлары]]
[[Төркем:XX гасыр журналистлары]]
[[Төркем:Драматурглар]]
[[Төркем:ССРБ драматурглары]]
[[Төркем:XX гасыр драматурглары]]
[[Төркем:Чуаш драматурглары]]</text>
      <sha1>8iusee2x6yqjag1e1gb1lzgofatz4a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Викторин Сливко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>816526</id>
    <revision>
      <id>5839966</id>
      <parentid>4861004</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T15:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11439" sha1="sdxqx9z0w81xaf7chidoco35g0stgbc" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Викторин Сливко
| рәсем = Сливко_В.В.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Викторин Владимирович Сливко
| һөнәр = галим-ветеринар
| туу датасы = 15.01.1904
| туу җире = [[РИ]], [[Уфа губернасы]], [[Минзәлә өязе]], {{туу җире|Минзәлә |Минзәләдә}}
| гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}} &lt;br/&gt;{{байраклаштыру|РСФСР|1918}} &lt;br/&gt;{{байрак|СССР}} [[СССР]]
| милләт = 
| үлем датасы = 28.08.1977
| үлем җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{үлем җире|Вологда |Вологдада}}
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын =
| балалар =
| кул кую =
| бүләк һәм премияләр = {{Ленин ордены}}{{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}}{{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}} [[Файл:Заслуженный деятель науки РСФСР.png|20px|РСФСР атказанган фән эшлеклесе - 1964]]  
| сайт =
 | башка мәгълүмат = 
}}
{{Фш|Сливко}}
'''Викторин Сливко''', Викторин Владимир улы Сливко ({{lang-ru|Викторин Владимирович Сливко́}}, ''[[1904 ел]]ның [[15 гыйнвар]]ы, [[РИ]], [[Уфа губернасы]], [[Минзәлә өязе]], [[Минзәлә]] ― [[1977 ел]]ның [[28 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Вологда]]'') ― ветеринария фәннәре докторы (1960), профессор, ВАСХНИЛ мөхбир әгъзасы (1964), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1964). СССР Авыл хуҗалыгы министрлыгының биология сәнәгате идарәсе башлыгы (1943―1948). Вологда сөт институты директоры (1951―1969).
{{External media |рәсем1=[https://molochnoe.ru/resources/files/library/vistavki/pps/slivko_vv.pdf  Фотосурәтләре].}}

== Тәрҗемәи хәле ==
1904 елның 15 гыйнварында [[Уфа губернасы]]ның [[Минзәлә]] шәһәрендә хезмәткәр гаиләсендә туган&lt;ref&gt;[https://menzela.ru/news/100-let-tassr/izvestnyie-lyudi-menzelinska-slivko-viktor-vladimi Известные люди Мензелинска - Сливко Викторин Владимирович]&lt;/ref&gt;.
Минзәлә реаль училищесының 5 сыйныфын тәмамлагач, [[югары уку йорты]]на әзерлек курсларына укырга керә.

[[Омск]] шәһәрендә Себер ветеринария институтын (хәзерге П. А. Столыпин исемендәге [[Омск дәүләт аграр университеты|аграр университет]]&lt;ref&gt;[https://www.omgau.ru/o-universitete/istoria/ История ФГБОУ ВО «Омский государственный аграрный университет имени П.А. Столыпина»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220208053508/https://www.omgau.ru/o-universitete/istoria/ |date=2022-02-08 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;) тәмамлаган (1923―1928). [[Себер крае]]ның {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Омск округы|Омск округы|d|Q4334733}} Яңа Урал районында участок һәм район ветеринария табибы булып эшли. 1929―1931 елларда Омск ветеринария институтының эпизоотология кафедрасы ассистенты. 1930 елдан 1938 елга кадәр Омск сөт хуҗалыгы институтының (соңрак С. М. Киров исемендәге Омск авыл хуҗалыгы институты) зоогигиена ветеринариясе кафедра мөдире. 

1941 елда чит илгә – [[Монголия|Монголия Халык Республикасына]] хөкүмәтнең махсус йөкләмәсен үтәү өчен җибәрелә. 1942 елга кадәр ― Себер ветеринария фәнни-тикшеренү институты директорының урынбасары, аннары директоры. 1942―1943 елларда СССРның Җир эшләре халык комиссариатының Баш ветеринария идарәсе башлыгы вазыйфаларын башкара. Берничә ел дәвамында СССР Авыл хуҗалыгы министрлыгының биология сәнәгате идарәсе башлыгы була. [[Бөек Ватан сугышы|Сугыш]] һәм сугыштан соңгы елларда [[Украина ССР]]да, [[Белоруссия ССР]]да һәм [[РСФСР]]да биология фабрикаларын торгызу белән җитәкчелек итә. 1948 елдан [[Сембер]]дә авыл хуҗалыгы институтында эшли, анда уку һәм фәнни эшләр буенча директор урынбасары була һәм институтта микробиология кафедрасын җитәкли. 18 елдан артык (1951―1969) В. В. Сливко Вологда сөт институты директоры булып эшли һәм бер үк вакытта институтта микробиология кафедрасы мөдире була (1951―1973). Вологда сөт институтының (1995 елдан В. А. Верещагин исемендәге {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Вологда дәүләт сөт хуҗалыгы академиясе |академия |d| Q4123678}}) зоология һәм микробиология кафедрасы профессор-консультанты.

== Фәнни эшчәнлеге ==
Фәнни эшчәнлек өлкәсендә профессор В. В. Сливко кырыктан артык фәнни-эксперименталь эш башкарган. Аның тикшеренүләре төрле елларда [[Мөгезле эре терлек|мөгезле эре терлекләрнең]] үпкәләрендә ялкынсынуны диагностикалау, [[Түләмә|Себер язвасы]] чире вакытында тире чималын зарарсызландыру, [[бруцеллез]]ны профилактикалау ысулларын эзләү, [[Йорт дуңгызы|дуңгызларның]] листериозын һәм атрофик ринитын өйрәнү проблемасына багышланган. Галим тарафыннан эшләнгән диагностикумнар һәм вакцина препаратлары СССРның ветеринария практикасында киң кулланыла&lt;ref&gt;[https://центр-ветеринарии.рф  Сливко В. В.] центр-ветеринарии.рф{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

1959 елда ул XV халыкара сөт буенча конгресста ([[Лондон]]), 1965 елда Халыкара эпизоотия бюросының 33нче сессия эшендә ([[Париж]]) катнаша.

== Төп хезмәтләре ==
Гыйльми эшчәнлеге вакытында 70 тән артык фәнни хезмәте басылып чыккан&lt;ref&gt;[https://molochnoe.ru/resources/files/library/vistavki/pps/slivko_vv.pdf  Заслуженный деятель науки В. В. Сливко. К 115-летию со дня рождения.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240105161046/https://molochnoe.ru/resources/files/library/vistavki/pps/slivko_vv.pdf |date=2024-01-05 }} ФГБОУ ВПО «Вологодская государственная молочнохозяйственная академия им. Н.В. Верещагина»{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* К вопросу применения гемограммы по Шиллингу, как одного из методов диагностики хронических форм перипневмонии. Изд. Омского института молочного хозяйства и опытной станции по молочному хоз-ву, [[Омск]], 1932. 
* Бруцеллез сельскохозяйственных животных. Издание Омского ветеринарного института, Омск, 1939.
* Листереллез сельскохозяйственных животных (Монография). Издание Вологодского молочного института, [[Вологда]], 1954. 
* Динамика некоторых иммунобиологических реакций при листериозе. Труды Вологодского молочного института, т. 49, 1963, Вологда.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[Ленин ордены]]
* ике [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]]
* РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1964)
* РСФСР Югары Советының Мактау грамотасы 
* ВДНХ алтын медале

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Әдәбият ==
* ''Романова А. М.'' Сливко Викторин Владимирович // Имена вологжан в науке и технике. - [[Вологда]], 1968, С. 231-232; 
;Мәкаләләр
* ''Геннадий Семенов''. Онытылмас еллар. [[Минзәлә (газета)|«Минзәлә»]], 17.02.2023, № 6, 5нче бит.
 
== Сылтамалар ==
* [https://menzela.ru/news/100-let-tassr/izvestnyie-lyudi-menzelinska-slivko-viktor-vladimi Известные люди Мензелинска - Сливко Викторин Владимирович.] menzela.ru{{ref-ru}}
* [https://molochnoe.ru/resources/files/library/vistavki/pps/slivko_vv.pdf  Заслуженный деятель науки В. В. Сливко. К 115-летию со дня рождения.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240105161046/https://molochnoe.ru/resources/files/library/vistavki/pps/slivko_vv.pdf |date=2024-01-05 }} ФГБОУ ВПО «Вологодская государственная молочнохозяйственная академия им. Н.В. Верещагина»{{ref-ru}}

{{DEFAULTSORT:Сливко, Викторин}}
[[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] 
[[Төркем:Татарстан галимнәре]]
[[Төркем:Россия галимнәре]]
[[Төркем:Ветеринария фәннәре докторлары]]
[[Төркем:Ректорлар]]
[[Төркем:Омск дәүләт аграр университетын тәмамлаучылар]] 
[[Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре]]</text>
      <sha1>sdxqx9z0w81xaf7chidoco35g0stgbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зыя Закиров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>817315</id>
    <revision>
      <id>5840050</id>
      <parentid>4685195</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T07:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9800" sha1="q7h45bljn7h2icnykdmoq3f6tog4mz6" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Зыя Закиров 
| рәсем = З.З.Закиров.png
| рәсем_зурлыгы = 200
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Зыя Закир улы Закиров
| һөнәр = зоотехник
| туу датасы = 8.12.1918
| туу җире =  [[РСФСР]], [[Уфа губернасы]], {{туу җире|Минзәлә өязе|Тукай районында}}, [[Әҗмәкәй]]
| гражданлык = {{байраклаштыру|РСФСР|1918}}&lt;br/&gt; {{байраклаштыру|СССР}}
| милләт = татар
| үлем датасы = 27.12.1985
| үлем җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{үлем җире|Тукай районы|Тукай районында}}, [[Әҗмәкәй]]
| әти = Закир
| әни = Шәмсебәдәр
| ир = 
| хатын = Мәрьям Гыйльметдин кызы
| балалар = Әнүзә, Энҗе, Җәннәт, Ленуза, Зинира
| кул кую =
| бүләк һәм премияләр = {{Ленин ордены}}{{Октябрь инкыйлабы ордены}}{{2 дәрәҗә Ватан сугышы ордены}}
| сайт = 
| башка мәгълүмат = 
}}
{{Фш|Закиров}}
'''Зыя Закиров''', Зыя Закир улы Закиров ({{lang-ru|Зия Закирович Закиров}}, ''[[1918 ел]]ның [[8 декабрь|8 декабре]], [[РСФСР]], [[Уфа губернасы]], [[Минзәлә өязе]], [[Әҗмәкәй]] ― [[1985 ел]]ның [[27 декабрь|27 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Тукай районы]], [[Әҗмәкәй]]'') ― [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашкан авыл хуҗалыгы хезмәткәре, авыл хуҗалыгы җитештерүен оештыручы. 1947―1973 елларда ТАССР Чаллы районы «Гигант» күмәк хуҗалыгы (1972 елдан совхоз) рәисе. Татарстан АССРның атказанган зоотехнигы (1968). 1959―1966 елларда [[Татарстан АССР Югары Советы]] депутаты.
== Тәрҗемәи хәле ==
1918 елның 8 декабрендә Уфа губернасы Минзәлә өзе Макарьев ([[Илбакты]]) волосте (хәзерге [[Татарстан]]ның [[Тукай районы]] Әҗмәкәй авыл җирлеге)&lt;ref&gt;[https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/tukaevskij-rajon-1/azmushkino   Азьмушкино.] Татарская энциклопедия TATARICA&lt;/ref&gt; [[Әҗмәкәй]] авылында Закир һәм Шәмсебәдәр гаиләсендә туган&lt;ref&gt;[https://vk.com/wall-44535687_26346   История деревни Азьмушкино.] Набережные Челны. История. Фото и Кинохроника, 24.07.2019&lt;/ref&gt;. 1938 елда [[Минзәлә авыл хуҗалыгы техникумы]]н тәмамлагач, [[Шилнәбаш]]та «Яңа юл» колхозында зоотехник булып эшли башлаган. [[Мусабай]] кызы Мәрьям (Гыйльметдинова) белән гаилә коргач, [[Уфа]]га китәләр, ләкин туган якка әйләнеп кайталар. [[Тарлау (Алабуга районы)|Тарлау]] шифаханәсе ярдәмче хуҗалыгында зоотехник булып эшли. 1940 елның кышында [[Кызыл Гаскәр]]гә алына. 
[[НКВД]]ның 25нче чик буе полкында, Прут елгасында ([[Молдавия]]) хезмәт итә башлый. [[Бөек Ватан сугышы]]н башыннан ахырына кадәр үтә. [[Җиңү көне (Бөек Ватан сугышы)|Җиңү көнен]] [[Австрия]]нең [[Зальцбург]] шәһәрендә каршылый&lt;ref&gt;''Линуза Халикова''. [https://www.moypolk.ru/soldier/zakirov-ziya-zakirovich-2 Закиров Зия Закирович.] Бессмертный полк. Тукаевский район, 30.04.2020&lt;/ref&gt;.
Сугыштан соң [[Мәскәү]]гә эшкә чакыралар. 1946 елда гаиләсен алырга кайткан җиреннән, туган туфрактан аерыла алмыйча, 60 кешесен сугышта югалткан туган авылы [[Әҗмәкәй]]дә кала. Әҗмәкәй зооветучастогына зоотехник булып урнаша. 1947 елда [[ВКП(б)]] район комитеты аны Әҗмәкәйдәге «Алга» колхозына рәис итеп куя. 1950 елда колхоз районда алдынгылар рәтенә чыга, авыл халкы да туйганчы ипи ашый башлый. 1951 елда, колхозларны эреләндерү башлангач, «Алга» колхозы «Гигант», «Кызыл көч», «Яңа Гәрдәле» күмәк хуҗалыклары белән берләштерелә. Беренчеләрдән булып, колхозда электр станциясе төзелә, пилорама сафка баса, колхозчыларга хезмәт көне өчен икмәк белән бергә [[акча]] да бирелә башлый. 1956 елда, райком секретаре Ф. Т. Козарь тәкъдиме белән, Чаллы МТСы директоры итеп күчерелә һәм аны 1958 елга кадәр җитәкли&lt;ref&gt;[https://nabchelny.ru/page/168 Закиров Зия Закирович.] Набережные Челны, 7.02.2020&lt;/ref&gt;.
1958 елдан ― 12 авылны берләштергән «Гигант» колхозы рәисе. Аның җитәкчелегендә «Гигант» колхозы берничә елда миллионер колхозга әверелә (колхозның кереме 1 млн сумнан артып китә). Ул җитәкләгән елларда, республика буенча 1 га дан уртача 10,9 ц уңыш алынганда, хуҗалыкта бөртекле культураларның уңышы 1 га дан 19 ц, 1 савым сыердан савылган сөт 3 мең кг га җитә; терлекчелек фермалары төзелә, бөтен уңайлыклары булган [[Яңа (Тукай районы)|яңа үзәк утарның]] проекты эшләнә һәм төзелә башлый &lt;ref&gt;[https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/zakirov-ziya-zakirovich Закиров Зыя Закир улы.]  Татарская энциклопедия TATARICA&lt;/ref&gt;. 
1959―1963, 1963―1967 елларда [[Татарстан АССР Югары Советы]] депутаты.
1970-елларда [[КамАЗ]] төзелеше башлана. 12 хуҗалык янә 3 совхозга таркатыла, авылларны юкка чыгару, завод төзибез дип,  җирләргә кул сузу башлана. 1970 елда республика партхозактив җыелышында КамАЗ төзүчеләренә: «автогигант өчен бүлеп бирелгән җирнең бер генә карышы да юкка чыкмасын», дигән наказ бирә&lt;ref&gt;[https://www.республика21век.рф/2020/05/19/весна-победы-нашей/  Весна победы нашей.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} республика21век.рф, 19.05.2020{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 1973 елда Зыя Закир улы [[пенсия]]гә озатыла, совхозга яңа директор ― [[Нәҗип Зыятдинов]] (1925―2008) билгеләнә һәм аңа 1976 елда «хезмәт уңышлары өчен» [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]] исеме тапшырыла&lt;ref&gt;[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=11861 Герой Социалистического Труда Зиатдинов Назип Зиатдинович.] Герои страны{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
Зыя Закир улы 1985 елның 27 декабрендә 67 яшендә вафат булган.
== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* 1968 – Татарстан АССР атказанган зоотехнигы
* [[Ленин ордены]]
* [[Октябрь Инкыйлабы ордены]]
* 2нче дәрәҗә [[Ватан сугышы ордены]]
* ВДНХ медале
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Әдәбият ==
;Мәкаләләр
* ''[[Айгөл Әхмәтгалиева]]''. Аклык сере. [[«Мәйдан» журналы]], 2008 ел, № 3, 125-132нче бит.
== Сылтамалар ==
* [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/zakirov-ziya-zakirovich Закиров Зыя Закир улы.]  Татарская энциклопедия TATARICA 
{{DEFAULTSORT:Закиров, Зыя}}
[[Төркем:Минзәлә авыл хуҗалыгы техникумын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган зоотехниклары]]
[[Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар]]
[[Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары]]</text>
      <sha1>q7h45bljn7h2icnykdmoq3f6tog4mz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Галимҗан Зарипов (1947)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>817322</id>
    <revision>
      <id>5840000</id>
      <parentid>4455666</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7966" sha1="gljyiv8d4jyuo7y1jnvjqg0m87y6leq" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Галимҗан Зарипов
| рәсем = 
| рәсем_зурлыгы = 200
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =
| тулы исем = Галимҗан Сәетҗан улы Зарипов
| һөнәр = инженер-механик
| туу датасы = 14.05.1947
| туу җире =  [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Чаллы районы |Тукай районында}}, [[Әҗмәкәй]]
| гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]] &lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
| милләт = татар
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = 
| әни = 
| ир = 
| хатын = Гобәйдә Садри кызы
| балалар = Венера, Гөлнара, Диләрә
| кул кую =
| бүләк һәм премияләр = {{Хөрмәт билгесе ордены}} [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТАССР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәтәре - 1985]]
| сайт = 
| башка мәгълүмат = 
}}
''Бу [[авыл хуҗалыгы]] белгече турында мәкалә, табиб Галимҗан Зарипов белән бутамагыз''.
{{Фш|Зарипов}}
'''Галимҗан Зарипов''', Галимҗан Сәетҗан улы Зарипов ({{lang-ru|Галимзян Саетзянович Зарипов}}, ''[[1947 ел]]ның [[14 май|14 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Чаллы районы]], [[Әҗмәкәй]]'') ― авыл хуҗалыгы җитештерүен оештыручы, 1982 елдан «Ворошиловский» совхозы директоры. РФ (1996) һәм ТАССР (1985) атказанган авыл хуҗалыгы хезмәтәре, Яр Чаллы шәһәренең мактаулы гражданы (2007).

== Тәрҗемәи хәле ==
1947 елның 14 маенда Татарстан АССР Чаллы (хәзерге [[Тукай районы|Тукай]]) районы [[Әҗмәкәй]] авылында туган. Башлангыч белемне туган авылында, сигезьеллыкны [[Иске Гәрдәле]]дә үзләштерә, тулы урта белемне [[Пучы]]да ала. [[Казан авыл хуҗалыгы институты]]на (2006 елдан [[Казан дәүләт аграр университеты|аграр университет]]) туган «Гигант» совхозы стипендиаты итеп укырга җибәрелә. Әлеге югары уку йортының механика факультетын «авыл хуҗалыгын механизацияләү һәм электрлаштыру» белгечлеге буенча тәмамлагач (1970), Г. Зарипов «Гигант» совхозында авыл хуҗалыгы машиналары буенча инженер-механик, баш инженер булып биш ел эшләгәннән соң, җитештерү буенча директор урынбасары итеп билгеләнә&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Зария Валиева''. [https://tukai-rt.ru/news/tvoi-lyudi-selo/glavnoe-kachestvo-v-cheloveke-iskrennost Главное качество в человеке – искренность.] «Светлый путь», 20.05.2022&lt;/ref&gt;. Казан авыл хуҗалыгы институтының икътисад факультетын тәмамлаган Гобәйдә Садри кызы белән гаилә корып, хезмәт юлын бергә үтәләр, өч кыз үстерәләр.

1979–1982 елларда Калинин исемендәге колхоз (үзәге [[Мәләкәс (Тукай районы)|Мәләкәс]]) рәисе булып эшли. 1982 елдан башлап,  28 ел дәвамында Кама аръягында ачык туфракта яшелчә продукциясе җитештерү буенча махсуслашкан «Ворошиловский» совхозын (үзәге [[Бәтке (Тукай районы)|Бәтке]]) җитәкли (2003 елдан «Ворошилоский» АҖ генераль директоры). Алдынгы технологияләр куллану, җитештерүне механизацияләүнең югары дәрәҗәсе елына 25 мең тоннага кадәр [[Яшелчә культуралары|яшелчә]] алырга мөмкинлек бирә. Өстәмә тармаклар [[игенчелек]] һәм [[Терлекчелек|сөт терлекчелеге]] дә яхшы продуктивлык белән аерылып тора. Су сиптерү системасы, терлекчелек биналары, консерв цехы, яшелчә базасы төзелә. Авылда совхоз хезмәткәрләре өчен мәктәп һәм балалар бакчасы, 600 яңа фатир, шул исәптән 70 коттедж салына, Бәтке авылында тулы газлаштыру тәмамлана. [[Марат Бибишев]] проекты буенча Бәткедә мәчет салына&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;. 2003 елның 5 ноябрендә хуҗалык ябылган&lt;ref&gt;[https://checko.ru/company/gup-sovhoz-voroshilovsky-1021601375443    ГУП совхоз &quot;Ворошиловский&quot; - Директор Зарипов Галимзян Саетзянович]{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[Тукай районы]] башлыгының торак-коммуналь хуҗалык буенча киңәшчесе булып эшләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;.

== Иҗтимагый эшчәнлеге ==
* 2015―2021 елларда ― ТР инвалидлар оешмасы Тукай районы бүлекчәсе җитәкчесе &lt;ref&gt;[https://www.республика21век.рф/2020/05/19/весна-победы-нашей/   Весна победы нашей.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} республика21век.рф, 19.05.2020{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 
* 2015―2021 елларда ― Тукай районы ветераннар оешмасы җитәкчесе&lt;ref&gt;[https://checko.ru/person/163900916579 Зарипов Галимзян Саетзянович.]{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Портал Чекко&lt;/ref&gt;

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* 1985 – [[ТАССР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре]]
* 1996 – РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре
* 2007 – «Яр Чаллы шәһәренең мактаулы гражданы»
* [[Хөрмәт Билгесе ордены]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://nabchelny.ru/page/166 Зарипов Галимзян Саетзянович.] Набережные Челны, 7.02.2020
* ''Евгений Аюпов''. [https://kazan.bezformata.com/listnews/romantik-agroproma/4299917/ Романтик агропрома.] [[Элита Татарстана (журнал)|«Элита Татарстана»]], 13.05.2012{{ref-ru}}
{{DEFAULTSORT:Зарипов, Галимҗан}}
[[Төркем:ТАССР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре]]
[[Төркем:РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре]]
[[Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Яр Чаллының шәрәфле ватандашлары]]</text>
      <sha1>gljyiv8d4jyuo7y1jnvjqg0m87y6leq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габдулла Тукай һәйкәле (Санкт-Петербург)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>817609</id>
    <revision>
      <id>5839994</id>
      <parentid>4785297</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10435" sha1="rizknza60pohtq61hrgv5y9wk0p9cxs" xml:space="preserve">{{Һәйкәл
|Татар исеме         = Габдулла Тукай һәйкәле
|Рәсем              = [[Файл:Г.Тукай_һәйкәле_(СПб).jpg|250px]]
|Рәсем язуы      = Габдулла Тукай һәйкәле
|Ил                  = 
|Урын    =       197196, {{байрак|Россия}} [[РФ]] &lt;br/&gt;{{Санкт-Петербург гербы}} [[Санкт-Петербург]], [[Петроград районы]], Кронверк проспекты чаты
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Сынчы=  {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Ян Нейман|Ян Нейман |d| Q56248612}}&lt;br/&gt; [[Әхнәф Зиякаев]]&lt;br/&gt;архитектор С. П. Одновалов
|Төзелеш башлавы датасы     = 2006
|Төзелеш тәмамлавы датасы  = 2006
|Материал                 = бронза, кара  кызыл [[гранит]]
|Commons                  = 
}}
{{мәгънәләр|Габдулла Тукай һәйкәле (мәгънәләр)}}
'''Габдулла Тукай һәйкәле''' ({{lang-ru|Памятник Габдулле Тукаю}}) ― [[Санкт-Петербург]]ның [[Петроград районы]]нда 2006 елның 25 июнендә бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]]га (1886―1913) ачылган һәйкәл. Бронза һәйкәлнең авторлары ― сынчылар Ян Нейман һәм Әхнәф Зиякаев, архитектор С. П. Одновалов.&lt;br/&gt;
Һәйкәл — Татарстан хөкүмәтенең Санкт-Петербург каласына бүләге.

== Тарих ==
Һәйкәл 2006 елның 25 июнендә шәһәрнең [[Петроград районы]]нда, Кронверк проспекты һәм Зверинская урамы почмагында, зур булмаган скверда  ачылган&lt;ref&gt;''Сергей Глезеров''. [https://spbvedomosti.ru/news/gorod/kartinki-iz-detstva-kak-skulptor-iz-tatarstana-obosnovalsya-v-peterburge/  Картинки из детства. Как скульптор из Татарстана обосновался в Петербурге.] «Санкт-Петербургские ведомости», 16.05.2023{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 

2007 елда шәһәрнең Казан урамындагы 5нче йорт диварында мемориаль такта ачылган, әлеге бинада 1912 елның апрелендә Тукай яшәгән, ул Петербургка мәгърифәтче [[Муса Бигиев]] чакыруы буенча килгән булган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://msu.tatarstan.ru/index.htm/news/450665.htm Постоянный представитель посетил мастерскую скульптора Ахнафа Зиякаева.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240331124330/https://msu.tatarstan.ru/index.htm/news/450665.htm |date=2024-03-31 }} Портал муниципальных образований РТ, 7.07.2015&lt;/ref&gt;.

Тукайга скульптура һәйкәле элеккеге {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Татар бистәсе (Санкт-Петербург)|Татар бистәсе|d|Q4452482}} районында урнаштырылган, анда XVIII гасыр башында Петербургның беренче төзүчеләре [[татарлар]] урнашкан&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;.

Бронза һәйкәлнең авторлары – сынчылар Ян Нейман (1946―2017) һәм Әхнәф Зиякаев (Санкт-Петербургта 2011 елда ачылган  [[Муса Җәлил һәйкәле (Санкт-Петербург) |Муса Җәлил һәйкәле]] авторлары&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;), архитектор С. П. Одновалов. 

2009 елда һәйкәлне иҗат иткән коллектив [[Тукай премиясе]]нә тәкъдим ителгән булган&lt;ref&gt;[https://kazved.ru/news/ot-komissii-pri-prezidente-rt-po-gosudarstvennym-premiyam-rt-imeni-g-tukaya-4770305 От Комиссии при Президенте РТ по Государственным премиям РТ имени Г.Тукая.] [[Казанские ведомости (гәҗит)|«Казанские ведомости»]], 2.04.2009{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Тасвирлама ==
Һәйкәл Тукайның пальто кигән, башында түбәтәй булган, сул кулы күкрәккә кысылган, уң кулында китап тоткан фигурасын сурәтли. Скульпторлар портрет охшашлыгын бирү өчен шагыйрьнең үлеме алдыннан төшерелгән фотоларны кулланганнар. Һәйкәл цилиндр постаментка урнаштырылган, алгы ягында текст урнаштырылган: 
&lt;blockquote&gt;
{{comment|ВЕЛИКИЙ ТАТАРСКИЙ ПОЭТ ГАБДУЛЛА ТУКАЙ|Бөек татар шагыйре Габдулла Тукай}}  
&lt;/blockquote&gt;
Артта сул якта статуя плинтында имза:
&lt;blockquote&gt; 
Авторы: ск-р Зиякаев А. Г. ск-р Нейман Я.Я. арх-р Одновалов С.П.
&lt;/blockquote&gt;
Нигезнең арткы ягында язылган: 
&lt;blockquote&gt;
{{comment|ДАР РЕСПУБЛИКИ ТАТАРСТАН САНКТ-ПЕТЕРБУРГУ|Татарстан Республикасының Санкт-Петербургка бүләге}} 
&lt;/blockquote&gt;
Постаментның өске өлешендә (аның әйләнәсендә) шагыйрь иҗат иткән [[Шүрәле (поэма)|«Шүрәле»]], [[Су анасы|«Су анасы»]] әсәрләрнең сюжетларына багышланган ''горельефлар'', шулай ук аның [[Кәҗә белән Сарык|«Кәҗә белән Сарык»]] әкиятенең һәм «Мактанчык куян» мәсәленең төп персонажлары сурәтләнгән. Алар шагыйрь образын ачуда мөһим элементлар булып тора. Шагыйрьнең  югары җан халәтендәге образы күкрәккә тиеп торган кул хәрәкәтендә, зәгыйфь фигураның пластик силуэтында, шагыйрьнең фаҗигале язмышын чагылдырган ниндидер тотрыксызлыгында һәм, ниһаять, эчке горурлык белән тулы якты милли образны төгәл тапшыруда чагылыш таба&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;.

Зиякаев рельефларының сәнгатьле чишелеше үз чыганакларын рус скульпторы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Пётр Клодт|Петр Клодтның|d|Q155856}} (1805―1867) [[Үзәк районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Үзәк районында]] урнашкан {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Җәйге бакча|Җәйге бакча|d|Q1229234}} парк ансамблендә ачылган Крылов һәйкәле пьедесталын бизәгән скульптур рельефларында таба. Югары башкару осталыгы һәйкәл авторларына Тукайның шигъри дөньясының үзенчәлеген һәм аның иҗатының нигезе булган фантастик халык риваятьләрен тапшырырга мөмкинлек бирә. Шуның аркасында Габдулла Тукай һәйкәлен башка танылган бөек шагыйрьләр һәм язучылар [[Гомәр Хәйям]], [[Александр Пушкин|Пушкин]], [[Николай Гоголь|Гоголь]], [[Тарас Шевченко|Шевченко]], [[Федор Достоевский|Достоевский]], [[Максим Горький|Горький]], [[Анна Ахматова]] һәйкәлләре белән бер рәттә куярга мөмкин&lt;ref&gt;''Руслан Бахтияров''. [https://dum-spb.ru/islam-v-sankt-peterburge   Ислам в Санкт-Петербурге.] Духовное управление мусульман Санкт-Петербурга и Северо-Западного региона России&lt;/ref&gt;.

Һәйкәл һәм постамент Д. В. Гочияевның иҗади остаханәсендә бронзадан коелган. Һәйкәл «Дымовское» ятмасының таш вату урынында чыгарылган кара кызыл [[гранит]]тан ясалган баскычлы, сигезьяклы, ялтыратылган нигездә тора. Гранит эшләрен «Ненси» фирмасы башкарган. Һәйкәл тирәсендәге сквер ландшафт архитекторв  Г. Л. Шолохова проекты буенча төзелгән. 

Һәйкәлнең биеклеге ― 2,40, постаментның биеклеге ― 1,22, постамент астындагы нигезнең биеклеге ― 0,62 метр.

== Моны да карагыз ==
* [[Муса Җәлил һәйкәле (Санкт-Петербург)]]
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Әдәбият==
* ''О. А. Кривдина, Б. Б. Тычинин''. Скульптура и скульпторы Санкт-Петербурга. 1703―2007: Иллюстрированная энциклопедия. — СПб.

== Сылтамалар ==
* [http://www.neyman.spb.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=23:memories-tukay&amp;catid=25:the-project&amp;Itemid=37 Памятник Г. М. Тукаю.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} neyman.spb.ru{{ref-ru}}

{{Габдулла Тукай}}
[[Төркем:Санкт-Петербург һәйкәлләре]]
[[Төркем:Тукайга һәйкәлләр]]</text>
      <sha1>rizknza60pohtq61hrgv5y9wk0p9cxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүзәл Мөхәммәтдинова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>817933</id>
    <revision>
      <id>5840020</id>
      <parentid>4406448</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15194" sha1="dyaz2j5kz4xlz8ioaf4h5uhul4bx07v" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Исем              = Гүзәл Мөхәммәтдинова
 |Имза          = 
 |Фото             = Г.Ф.Мөхәммәтдинова.jpg
 |Рәсем асты язуы    = 
 |Фон              = 
 |Тугандагы исеме = 
 |Тулы исеме       = Гүзәл Фаил кызы Мөхәммәтдинова
 |Туу көне    = 21.08.1965
 |Туу урыны   = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Чиләбе өлкәсе]], {{туу урыны|Магнитогорск|Магнитогорскида}}
 |Үлү көне      = 
 |Үлү урыны     = 
 |Еллар             = 1989 – {{х.в.}}
 |Дәүләт           = {{байрак|СССР}} [[СССР]]&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
 |Һөнәрләр        = домрачы, педагог
 |Моң  = 
 |Кораллар      = {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Домра |домра| d |Q941492}}
|Жанрлар            = 
 |Псевдонимнар       = 
 |Коллективлар       = [[Татарстан Республикасы халык уен кораллары дәүләт оркестры  |ТР халык уен кораллары дәүләт оркестры]]  
 |Хезмәттәшлек   = 
 |Лейбллар           = 
 |Бүләкләр          = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты]][[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|ТР халык артисты - 2024]]
|Сайт             = 
}}
{{Фш|Мөхәммәтдинов}} 
'''Гүзәл Мөхәммәтдинова''', Гүзәл Фаил кызы Мөхәммәтдинова (''Гузель Фаильевна Мухаметдинова, [[1965 ел]]ның [[21 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Чиләбе өлкәсе]], [[Магнитогорск]]'') ― Н. Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясенең кыллы халык уен кораллары кафедасы профессоры, [[Татарстан Республикасы халык уен кораллары дәүләт оркестры]]  артисты (домра), Татарстан Республикасының [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты| атказанган]] (2010) һәм [[Татарстан Республикасының Халык артисты| халык]] (2024) артисты.

== Тәрҗемәи хәле ==
1965 елның 21 августында [[Чиләбе өлкәсе]]нең [[Магнитогорск]] шәһәрендә туган. Әти-әнисе Магнитогорскидан [[Яр Чаллы]] шәһәренә [[КАМАЗ]] төзелешенә килгәннәр. 8 яшендә 2нче музыка мәктәбенә домра классына биргәннәр. Әлеге халык уен коралы белән кызыксыну беренче педагогы Татьяна Михайловна Колесникова ярдәмендә барлыкка килә. С. Сәйдәшев исемендәге [[Түбән Кама музыка укуханәсе|Түбән Кама музыка училищесының]] (2008 елдан [[Түбән Кама музыка көллияте|көллият]]) ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре Зинаида Ивановна Плетнева классында профессиональ уен техникасын үзләштерә (1984 елда тәмамлаган). Аның җитәкчелегендә яшь домрачы конкурсларда җиңү яулый һәм концертларда чыгыш ясый башлый. Һәм нәкъ менә Зинаида Ивановна аңа [[Мәскәү]]дә укуын дәвам итәргә тәкъдим итә&lt;ref&gt;''Лилия Апакова''. [https://news.myseldon.com/ru/news/index/262822740    Жизнь под звуки домры]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

Гнесиннар исемендәге дәүләт музыка-педагогика институтын (хәзерге Гнесиннар исемендәге Россия музыка {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия музыка академиясе|академиясе|d|Q372040}}) (профессор Н. И. Липс классы) һәм [[Казан дәүләт консерваториясе]] аспирантурасын (профессор [[Шәүкәт Әмиров|Ш. С. Әмиров]] классы) «халык оркестры инструментлары» (домра) белгечлеге буенча (1994 елда)  һәм «оркестр дирижеры» белгечлеге буенча (2003 елда) тәмамлаган. 

1989 елдан [[Казан дәүләт консерваториясе|консерваториядә]] укыта (домра махсус классы, ансамбль, дирижерлык классларын алып бара). 1999 елдан ― доцент. Укытучылык эшчәнлеге елларында доцент Г.Ф. Мөхәммәтдинова 70тән артык чыгарылыш укучысын әзерләгән. Шәкертләре арасында – [[Эрдни Чавлинов]], [[«Бәрмәнчек» ансамбле |Татарстан Республикасы  керәшеннәрнең «Бәрмәнчек»  дәүләт фольклор ансамбле]] баш дирижеры, [[Татарстанның атказанган артисты]] (2020) &lt;ref&gt;[http://halmgynn.ru/10192-tatarstana-achta-artist-erdn-chavlinov.html Татарстана ачта артист - Эрднь Чавлинов.] «Хальмг унн», 04.02.2020{{ref-xal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210127160117/https://bermenchek.ru/company/novyy-razdel/   Чавлинов Эрдни Зулаевич. Художественный персонал.] bermenchek.ru&lt;/ref&gt;, Гөлнара Гарифуллина, ТР атказанган артисты (2007), Татарстан Республикасы халык уен кораллары оркестры солисты һ.б.&lt;ref&gt;[https://tatfil.ru/tat/philharmonic/names/garifullina-gulnara-mullanurovna-/    Гарифуллина Гөлнара Мулланур кызы.] tatfil.ru&lt;/ref&gt;.

2001―2015 елларда – Казан консерваториясе халык уен кораллары оркестрының сәнгать җитәкчесе һәм баш дирижеры. Оркестрның сәнгать җитәкчесе һәм баш дирижеры сыйфатында 30дан артык концерт программасы әзерләгән һәм башкарган. Оркестр VII Бөтенроссия «Музыка России» (Россия музыкасы) халык оркестры өчен заманча музыка фестивалендә катнаша (Мәскәү, Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясенең Концертлар залы).

Актив концерт эшчәнлеге алып бара. 1993―2001 елларда һәм 2015 елдан бүгенге көнгә кадәр Россиянең халык артисты, профессор [[Анатолий Шутиков|А. И. Шутиков]] җитәкчелегендәге [[Татарстан Республикасы халык уен кораллары дәүләт оркестры]] концертмейстеры һәм солисты. Г. Ф. Мөхәммәтдинова ― кыллы уен коралларында уйнау һәм укыту буенча Идел буе республикаларында әйдәп баручы музыкантларның берсе&lt;ref&gt;[https://old.tatfil.ru/tt/about/names/m-kh-mm-tdinova-g-z-l-fail-kyzy/?ysclid=lvm57cvick773176094    Мөхәммәтдинова Гүзәл Фаил кызы.]{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Татар дәүләт филармониясе&lt;/ref&gt;.

2015 елда [[Татарстан Республикасы халык уен кораллары дәүләт оркестры |оркестр]] составында Г. Ф. Мөхәммәтдинова җитәкчелегендәге квартет (Г. Мөхәммәтдинова ― кече домра, В. Севостьянов ― кече домра, А. Афанасьев ― альт домра, Р. Хәсфиуллин ― бас домра) оеша, алар оркестрның концертларында аерым чыгышлары белән үзләрен таныталар. Шулай ук [[Татар моңы|«Татар моңы – 2016»]] яшь башкаручыларның халыкара телевизион конкурсында катнашып дипломант исеменә дә лаек булалар.

2015 елда «Домра дуэты» ансамбле оеша (Г. Мөхәммәтдинова һәм аның шәкерте Анастасия Кильдюшкина составында). Домрачылар дуэты  классик һәм хәзерге композиторларның музыкасын (домра өчен язылган оригиналь әсәрләрне, шулай ук, башка инструментлар (скрипка, флейта һ.б.) өчен язылган эшкәртмәләрен) башкара&lt;ref&gt;[https://www.tatar-inform.ru/news/v-kazanskoy-konservatorii-sostoitsya-kontsert-dueta-domr В Казанской консерватории состоится концерт «Дуэта домр».] [[Татар-информ]], 17.10.2016&lt;/ref&gt;.

Чит илләрдә: [[Казакъстан]] (2010, 2011, 2012), [[Голландия]] (1995), [[Швейцария]], [[Австрия]] (1995, 1998), [[Алмания]] (1995, 1998, 2000, 2002, 2008), [[Көньяк Корея]] һ. б.) һәм Россиянең төрле шәһәрләрендә: [[Мәскәү]]дә (Мәскәү консерваториясенең Кече залы), [[Санкт-Петербург]]та (В. В. Андреев исемендәге рус халык уен кораллары академия оркестры белән берлектә), [[Казан]], [[Уфа]], [[Сембер]], [[Саранск]], [[Йошкар-Ола]], [[Чабаксар]], [[Яр Чаллы]], [[Түбән Кама]], [[Әлмәт]], [[Чистай]] һ.б. шәһәрләрдә сольный концертлар белән чыгыш ясый&lt;ref&gt;[https://domrist.ru/konkurs/13584-polozhenie-i-mezhdunarodnogo-konkursa-ispolniteley-na-narodnykh-instrumentakh-kubok-povolzhya?ysclid=lvm4yacefr311040774 Мухаметдинова Гузель Фаильевна. Жюри конкурса исполнителей на народных инструментах.] Домрист.ру{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Репертуарында А. Цыганков, В. Городовская, Н. Будашкин, И. Тамарин, [[Софья Гобәйдуллина |С. Гобәйдуллина]], [[Рафаэль Билалов| Р. Белялов]], [[Дмитрий Шостакович |Д. Шостакович]], [[Сергей Рахманинов |С. Рахманинов]], А. Алябьев, П. Сарасате, Г. Доницетти, К. Сен-Санс һәм башка композиторларның әсәрләре урын алган.

1993 елда Казан шәһәрендә «Софья Гобәйдуллина музыка фестивале»ндә катнаша. Автор тарафыннан [[Цюрих]] шәһәрендә ([[Швейцария]], 1996) узучы С. Гобәйдулина музыка фестивалендә катнашу өчен чакырыла, анда С. Гобәйдулинаның кече, альт һәм бас домрлары өчен «Татар фольклоры мотивлары буенча» өч сюитасының дөнья премьерасы була.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* халыкара һәм бөтенроссия конкурслары лауреаты
* 1993 – В. Андреев исемендәге Халыкара конкурс ([[Тверь]]) ― ''лауреат'' 
* 2010 – [[Татарстанның атказанган артисты]]
* 2024 ― [[Татарстанның халык артисты]] ― ''күпьеллык нәтиҗәле иҗат эшчәнлеге һәм музыка  сәнгатен үстерүгә зур өлеш керткәне өчен''&lt;ref&gt;{{Citation |title=Указ Раиса Республики Татарстан  № 211 от 25.03.2024 “О присвоении почетного звания «Народный артист Республики Татарстан»” |url=https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_484001.pdf |access-date=2024-04-30 |archive-date=2024-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240402212431/https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_484001.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/minnexanov-kazan-yas-tamasacy-teatry-aktrisasyna-tatarstannyn-xalyk-artisty-isemen-birde-5885493 Миңнеханов Казан Яшь тамашачы театры актрисасына Татарстанның халык артисты исемен бирде.] [[Татар-информ]], 29.03.2024&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://old.tatfil.ru/tt/about/names/m-kh-mm-tdinova-g-z-l-fail-kyzy/ Мөхәммәтдинова Гүзәл Фаил кызы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240430145025/https://old.tatfil.ru/tt/about/names/m-kh-mm-tdinova-g-z-l-fail-kyzy/ |date=2024-04-30 }} Татар дәүләт филармониясе
* [https://www.kazancons.ru/structure/faculties/faculty-of-folk-instruments/department-of-folk-instruments/694-mukhametdinova-guzel-failevna#о-педагоге Мухаметдинова Гузель Фаильевна.] Казанская государственная консерватория имени Н. Г. Жиганова
{{DEFAULTSORT:Мөхәммәтдинова, Гүзәл}}
[[Төркем:Татар музыкантлары]]
[[Төркем:Татарстан музыкантлары]]
[[Төркем:Домрачылар]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]]
[[Төркем:Татарстанның халык артистлары]]
[[Төркем:Түбән Кама музыка укуханәсен тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Казан дәүләт консерваториясен тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Гнесиннар исемендәге академияне тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>dyaz2j5kz4xlz8ioaf4h5uhul4bx07v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гиперборея</title>
    <ns>0</ns>
    <id>818757</id>
    <revision>
      <id>5840015</id>
      <parentid>4401684</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T21:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30647" sha1="fl0vphzd241ieh8omvau88pp6wdrt5u" xml:space="preserve">{{ФәнТех.wiki|ел=2024}}
[[Файл:Mercator_north_pole_1595.jpg|мини| Герард Меркаторның 1595 елгы картасында Арктика континенты]]
[[Файл:Упоминание_Гипербореи_во_Всеобщей_Космографии_Себастьана_Мюнстера.jpg|мини| Себастьян Мюнстерның &quot;Гомуми космография&quot;сендә Гиперборея]]
'''Гиперборея''' ({{Lang-grc|Ὑπερβορεία}} — «Борей аръягында», «төньяк җил артыннан») — борынгы грек мифологиясендә легендар төньяк ил&lt;ref&gt;Гиперборея // Мифы народов мира. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;, 1991. — Т. 1. — С. 304.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Псевдо-Аполлодор]]. Мифологическая библиотека I 4, 5; II 5, 11&lt;/ref&gt; һәм борынгы грек мирасын алган Европа традициясе буенча, ''Гиперборей'' кешеләренең яшәү урыны. [[Тарих|Тарихи фәндә]] гиперборейлар [[Миф|мифы]], тарихи нигезсез, төрле культураларга хас булган читтә яшәүче халыклар турында утопик идеяларның аерым очрагы булып санала.

Яңа заманда оккультизмда, Елена Блаватская теософиясе һәм [[Ariçelek|Аричелек мифын]] яклаучылар арасында, Гиперборея хәзерге кешелекнең ата-бабалары туган йорты, «ак», «[[Ariçelek|Ари]]», «Төньяк раса», яки аерым бер халыкның килеп чыгышы урыны булып санала{{Sfn|loc=passim|Шнирельман|2015}} . Төрле авторлар Гипербореяне [[Гренландия|Гренландиядә]], [[Урал таулары]] янында, [[Кола ярымутравы]]нда, [[Kareliä|Карелиядә]], [[Таймыр ярымутравы]]нда урнаша дип исәплиләр; Гиперборея [[Төньяк Боз океаны|Төньяк Океанда]] баткан утрауда (яки материкта) урнашуы турында да фикер әйтелә.

== Атамасы ==
Борынгы чыганаклар гиперборейларның килеп чыгышының төрле версияләрен бирә. Ференик сүзләре буенча&lt;ref&gt;Эпический поэт неизвестного времени, известный своей оригинальной теорией происхождения гипербореев из крови титанов. (''Латышев В. В.'' Схолии к Пиндару. Олимпийские песни III 28 // Известия древних писателей … // Вестник древней истории. — 1947. — № 1. — С. 311.)&lt;/ref&gt;, гиперборейлар борынгы титаннар каныннан үскәннәр . Фанодем&lt;ref&gt;Аттический историк и мифограф IV ст. до н. э.. (''Латышев В. В.'' Схолии к Пиндару. Олимпийские песни III 28 // Известия древних писателей … // Вестник древней истории. — 1947. — № 1. — С. 311.)&lt;/ref&gt; әйтүенчә, алар үз исемнәрен Афина кешесе Гиперборейдан алганнар. Филостефан&lt;ref&gt;Писатель III в. до н. э., автор разнообразных сочинений, в том числе и мифографических. (''Латышев В. В.'' Схолии к Пиндару. Олимпийские песни III 28 // Известия древних писателей … // Вестник древней истории. — 1947. — № 1. — С. 311.)&lt;/ref&gt; Гиперборейның Фессалия кешесе булуын әйтә, башкалар аларны Пеласгияле Гиперборей, Фороней һәм Перимела (Эеолус кызы) улы дип исәпли&lt;ref&gt;''Латышев В. В.'' Схолии к Пиндару. Олимпийские песни III 28 // Известия древних писателей … // Вестник древней истории. — 1947. — № 1. — С. 311.&lt;/ref&gt; . Гиперборейлар Родос Симиусның «Аполлон» шигырендә искә алына&lt;ref&gt;Вестник древней истории. — 1947. — № 3. — С. 257.&lt;/ref&gt; . Патрас Мнасей&lt;ref&gt;географ, ученик [[Эратосфен]]а&lt;/ref&gt; буенча, алар хәзер ''Дельфлар'' дип аталалар&lt;ref&gt;Схолии к Аполлонию Родосскому. Аргонавтика II 775 // Вестник древней истории. — 1947. — № 3. — С. 289.&lt;/ref&gt; .

== Борынгы мифлар ==
Гиперборейлар, эфиоплар, феакалар һәм лотофаглар белән беррәттән, илаһларга якын һәм алар яраткан халыклар исәбенә керәләр. Аларның яклаучысы Аполлон кебек үк, гиперборейлар сәнгатьтә сәләтле. Бәхетле тормыш гиперборейларда җырлар, биюләр, музыка һәм мәҗлесләр белән үрелеп бара; бу халыкка — Аполлонның мөбәтләре һәм хезмәтчеләренә мәңгелек күңел ачу һәм изге догалар хас.&lt;ref&gt;Pind. Pyth. X 29-4Т&lt;/ref&gt; Геракл Истр ([[Дунай]]) чыккан урыннарда [[Олимпия аллалары|Олимпиягә]] гиперборейлардан [[зәйтүн]] алып килгән. Хәтта үлем дә гиперборейларга тормыштан туюдан котылу кебек килә, һәм алар, барлык ләззәтләрне кичереп, диңгезгә ташланалар. Теләгән кеше үлгәннән соң яңадан туарга мөмкин.&lt;ref&gt;Plin. Nat. hist. IV 26.&lt;/ref&gt;

Диодор Сицилийский сүзләре буенча, Аполлон 19 ел саен гиперборейларга килә, һәм алар үз гимннарында аны өзлексез мактап торалар.&lt;ref&gt;II 47&lt;/ref&gt; Аполлон үзе дә вакыт-вакыт, җәйге эсселектә Дельфка әйләнеп кайту өчен, аккошлар җиккән арбасына утырып, гиперборейлар иленә юнәлә (бу хакта Аполлон гимнында Алкей искә ала).&lt;ref&gt;«Когда родился Аполлон, Зевс, украсивши его золотой миртой и лирой, дал ему, кроме этого, возможность следовать на колеснице, которую влекли лебеди и послал его в Дельфы к Кастальскому ключу, чтобы оттуда он прорицал правду и правосудие всем эллинам. Аполлон же, взойдя на колесницу, пустил лебедей лететь к гиперборейцам. Но в Дельфах, когда узнали об этом, сочинили пеан и песнь и, ставши вокруг треножника, закружились в хороводе и призывали бога прийти к ним от гиперборейцев. Он, однако, целый год был там, прорицал, а когда нашёл это удобным, то решил, что пора зазвучать дельфийским треножникам. Тотчас приказал лебедям лететь из страны гиперборейцев.» ([[Гимерий]]. Речи XIV 10 // [[Лосев, Алексей Фёдорович|Лосев А. Ф.]] Мифология греков и римлян. М., 1996. С.468-469)&lt;/ref&gt;
Кайбер риваятьләр Делос утравына Аполлонга гиперборейлардан беренче уңыш китерүгә бәйле: бүләкләр белән җибәрелгән кызлар Делостан кайтмыйлар (анда калалар яки көчләүгә дучар ителәләр), шуннан соң гиперборейлар күрше ил чигендә бүләкләр калдыралар, аннан аларны башка халыклар акрынлап күчерә, шул исәптән Делоска кадәр.&lt;ref&gt;Plin. Nat. hist. IV 26; Herodot. IV 32 — 34&lt;/ref&gt;

== Хәзерге мифология ==
XVIII гасырда француз [[Астрономия|астрономы]] һәм сәясәт эшлеклесе Ж. С. Байи Бөтендөнья су басуын кичергән кешеләрнең Ерак Төньяк районнарыннан Себергә, ә аннары Һиндстанга китүләре һәм үзләре белән югары цивилизация алып килүләре турындагы гипотеза белән чыгыш ясый. Байиның идеяләре кайбер астрономик исәпләүләргә һәм борынгы мифларга нигезләнгән. Бу гипотеза француз философы һәм эзотеригы Антуан Фабра д’Оливка йогынты ясый, ул 1824 елда бастырылган китабында үзенең карашларын бәян итә. Фабр д’Олив төньяктан арилар килүе турындагы һинд мифы белән илһамланган. Ул аларны «борейлар расасы» дип атаган һәм элек поляр Арктида, яки Арктогея (грек. «Төньяк җир») материгы булуын күздә тоткан.

Баштарак алар &quot;кара раса&quot;дан көчсезрәк булганнар һәм берникадәр вакыт аның коллары булганнар. Соңрак бу «бореаль кельтлар» Европада хакимиятне яулап ала, аннан үз юлбашчылары Рам җитәкчелегендә Һиндстанга юнәлә һәм дөнья империясен төзи. Фабр д’Оливе полигенизм тарафдары булган һәм кеше расалары бер-берсеннән бәйсез рәвештә төрле дәверләрдә һәм төрле төбәкләрдә барлыкка килгән дип санаган.
Фабр д’Оливның идеяләрен 1880 нче елларда француз эзотеригы Александр Сент-Ив д’Альвейдр үстерә. Ул Рам төзегән дөньякүләм «ари империясе» турында яза. Сент-Ив д’Альвейдр Кыямәт алдыннан кешелек берләшергә тиеш, дип саный, янәсе, акыл ияләре тарафыннан Антихристтан яшерен рәвештә сакланып куелган изге борынгы язмаларда ул моның нигезен күргән.

Сент-Ив д’Альвейдр яһүдләр һәм насара традициясе бердәмлеге һәм «Иисус белән Моисейның фәнни берлеген» яклап чыгыш ясый. Ул янәсе «кара раса» тарафыннан бирелгән бәяләп бетергесез белемнәрне саклаган «еврейләр миссиясенең» зур мәгънәсе турында яза. Яһүдләрне ул «гиперборейлар», &quot;бореаль ак (ари) раса&quot;ның бер өлеше дип саный. Әмма «ак расаның» ватанын ул Ауропада урнаштыра{{Sfn|Шнирельман|2015}}.

Швед табибы һәм ботанигы өлкән Улоф Рудбек «Атлантика» (1675—1698) әсәрендә легендар Атлантиданы Швеция белән тиңләштерә һәм, соңгысы германлыларның һәм, гомумән, кешелек мәдәниятенең ватаны булып тора, дигән нәтиҗәгә килә. XIX гасырда бу гипотеза милли идея тудырырга тырышучы Германия интеллектуаллары арасында тарала. Аерым алганда, бу фикерләрне Германия кайзеры Вильгельм II уртаклаша.&lt;ref&gt;Gugenberger, Eduard &amp; Schweidlenka, Roman. Die Fäden der Nornen. Zur Macht der Mythen in politischen Bewegungen. Wien: Verlag für Gesellschaftskritik, 1993. S. 246.&lt;/ref&gt;1883 елда немец иҗтимагый дарвинисты Карл Пенка «ариялеләрнең» туган җире Скандинавия булу турында язган. Аның фикеренчә, хәзерге Скандинавия «чиста ариялеләр» ватаны булган, аларга ул төньяк немецларны һәм скандинавларны керткән. Пенка артыннан Британия тикшеренүчеләре Дж. Рис һәм Дж. Рендолл шулай ук Балтыйк төбәгендә яки Арктикада «ариялеләр» ватанын эзләгәннәр{{Sfn|loc=том 1|с=50|Шнирельман|2015}} .

Бостон университеты президенты Уильям Ф. Уоррен төньяк ватан теориясе тарафдары була. Ул Дарвин эволюциясе теориясен кире кага. 1885 елгы китапта ул Аллаһы Тәгалә тарафыннан яратылган тәүге кешеләрне көчле, кыю һәм игелекле каһарманнар рәвешендә тасвирлый. Бу сыйфатларны алар Су басудан соң гына югалталар. Иң борынгы кешелек дөньясы, Уоррен фикеренчә, Төньяк полюста, Су басу вакытында баткан утрауда урнашкан. Элек анда җир оҗмахы, мәңгелек кояш җире булган {{Sfn|Шнирельман|2015}} .

Һинд фикер иясе һәм һинд милли хәрәкәтенең радикаль эшлеклесе Бал Гангадхар Тилак индоевропалыларның («ариләр») килеп чыгуының псевдофәнни арктик гипотезасын булдырган. 1897 елда ул Британия колониаль администрациясенә каршы чыгышлары өчен тоткынлыкка эләгә. Анда Тилак «Арийская прародина в Ведах» китабын әзерләгән (беренче тапкыр 1903 елда бастырылган). Ул Уоррен белән Рис идеяләре, астрономия һәм ведик әдәбиятта булган кайбер белемнәргә нигезләнгән. Тилак фикеренчә, бозлык арасы чорында Арктикада климат хәзергегә караганда күпкә җылырак булган. Анда «ариялеләр» туган җире урнашкан, шуннан алар Һиндстанга килгәннәр. Тилак теориясе һинд интеллектуаллары, теософлар һәм зороастриялеләр арасында үз дәвамчыларын таба.
Тилак идеясенә балалар язучысы, биолог Е. А. Елачич (1910) таянган, ул хәзерге кешенең (Homo sapiens) Ерак Төньяктан булуын исбатларга тырышкан. Ул шул вакытта билгеле булган аз санлы палеоантропологик мәгълүматларны үзе теләгәнчә аңлата һәм ике проблеманы — кеше килеп чыгышын һәм ул «ариләр» дип атаган һинд европалылар килеп чыгышын катнаштыра. Елачич карашлары хәзерге фәнгә каршы килә һәм фәнни дискуссияләрдә искә алынмый {{Sfn|Шнирельман|2015}} .

Гиперборея идеясен Европа эзотерик традициясе үз эченә ала, аны Фабр д’Оливе, инглиз язучысы Эдуард Бульвер-Литтон, Сент-Ив д д’Альвейдр, аның укучысы һәм Орденның Югары советы президенты мартинистлар Папюс, Луи Мишель де Фиганьер, француз эзотеригы Эдуард Шюре кебек эшлеклеләр тәкъдим итә. Бу тәгълимат «астраль күзаллаулар» нигезендә һәм төрле халыкларның мифларын аңлау барышында барлыкка килгән. Биредә инволюция идеясе урын алган, аның нигезендә цивилизация прогресс юлы буенча түгел, ә түбәнәюгә таба хәрәкәт итә. Тәгълимат бу чорда популяр булган Ай йогынтысында Җир күчәренең күчүе яки магнит полюсларының урнашу урыны алмашынуы турындагы гипотезаларны үз эченә алган, бу, янәсе, Җир өслегенең һәм климатның кискен үзгәрүенә китергән. Дүрт расаның («кызыл», «кара», «ак» һәм «сары») эзлекле хакимлек итүе идеясе мөһим була. Ул аерым материклар һәм эпохалар (лемурия, атлантик, эфиоп һәм ак эпохалар) белән бәйле.

Борынгы расаларның һәркайсы чиратлашып, Җир йөзендә гаҗәеп куәтле империя төзи. Һәр расаның хакимияте нинди дә булса табигый һәлакәт белән тәмамлана, мәсәлән, су басу белән. «Ак раса» соңгы чиратта барлыкка килгән һәм төньякта (Төньяк полюста, Ак диңгездә һ. б.) формалашкан, анда аның ата-аналары «гиперборейлар» яшәгән. Ул чакта Җирдә «кара раса» хөкем сөрә, әмма «аклар» көчәйгәннән-көчәя һәм юлбашчы Рам җитәкләгән &quot;кара&quot;ларны ерак көньякка алып ташлый. Кече Азия һәм Европага киткән «акларның» бер өлеше «ариялеләргә» башлангыч бирә. Аларның зирәклеге Алтын гасыр заманында язылган веда язмаларында сакланган{{Sfn|Шнирельман|2015}}.

Су төбенә киткән континентлар һәм расалар алмашынуы турындагы бу идеяләр синкретик теософ тәгълиматын барлыкка китергән дини философ Елена Блаватская тарафыннан кабул ителә. Ул үзенең карашларын 1888 елда чыккан «Тайная доктрина» китабында бәян итә. Кешелек тарихын ул төп расаларның алмашынып килүе буларак күз алдына китерә. Икенче расаны Блаватская Төньяк полюстан ерак түгел урнашкан Гиперборея материгында урнаштыра, анда ул вакытта янәсе субтропик климат булган. Хәзерге чорны ул изге ватаны Төньякта булган «ари (бишенче) төп расасы» хакимлеге вакыты дип саный. «Арий расасына» Блаватская хәзерге заман кешелек җәмгыятенең күп өлешен кертә. Шул ук вакытта «кара» һәм «сары» расалар&quot;ны ул үлеп бетүгә дучар ителгән элекке «төп расалар» калдыклары белән бәйли. Расаларның чыганакларын ул космоска күчерә һәм аларны Укытучылар, яки махатмнар иҗади эшчәнлеге белән бәйли. Блаватская өчен тел һәм физик билгеләр кешеләргә хас булган эчке психик сыйфатлар белән билгеләнә {{Sfn|Шнирельман|2015}} .
Немец фәлсәфәчесе [[Fridrix Nitsşe|Фридрих Ницше]] шулай ук гиперборейларның төньяк бозда тормыш алып бару идеясенә мөрәҗәгать итә. Аның фикеренчә, бу шартлар аларның характерын ныгыта, төньяклыларны чиксез ихтыярлы кешеләргә әйләндерә һәм аларның киләчәктә дөньяда хакимиятен тәэмин итә. Ницшеның Гиперборейлар һәм «Арилар» образлары суперкеше идеясенә кушыла, ул хакимияткә ихтыяр белән характерлана&lt;ref&gt;''Франк С.'' Теплая Арктика : к истории одного старого литературного мотива // [[Новое литературное обозрение (издательство)|Новое литературное обозрение]]. 2011. № 108. С. 82—97.&lt;/ref&gt; .
[[Файл:Map_of_Lemuria.jpg|мини|300x300пкс| Гиперборея (төньякта зәңгәр шәүләләр) һәм Лемурия (кызыл шәүләләр) калдыклары хәзерге континентлар фонында (соры сызыклар). Уильям Скотт-Эллиотның «Лемурия — югалган континент» китабыннан]]
Ерак Төньякта булган Атлантида яки Гиперборея турындагы мифны немец милләтчел традициясе популярлаштыра. Аның кысаларында атлантлар «ариялеләр» яки «нордик раса» вәкилләре белән тиңләшкәннәр. {{Sfn|с=21—22, 63—66|Гудрик-Кларк|1995}}&lt;ref&gt;Jordan, Paul. The Atlantis Syndrom. Gloucestershire: Sutton Publishing Limited, 2001. P. 183.&lt;/ref&gt; Атлантида турындагы миф чиста канлы ак аслар һәм аларның башкаласы Асгард турындагы идеяне дә үз эченә ала.&lt;ref&gt;Hermand, Jost. Old dreams of a new Reich: Volkisch utopias and national socialism. Bloomington: Indiana University Press, 1992. P. 64, 191, 193—198.&lt;/ref&gt;XX гасыр башында якын идеяләрне ариософия үстерә. Ул вакытта күп кенә галимнәр тарафыннан хупланган Раса теориясе укымышлы халык өчен көчле фәнни концепция булып күренә. Булачак австрияле ариософлар Эрнст Геккельнең социодарвинистик тәгълиматын һәм Людвиг Вольтманның «сәяси антропологиясен» уртаклашалар, аннан алар «ария» идеясен ала.{{Sfn|с=21—22, 63—66|Гудрик-Кларк|1995}} Нацизм идеологиясенә йогынты ясаган ариософияне иҗат итүчеләр, Австрия оккультистлары Гвидо фон Лист һәм Йорг Ланц фон Либенфельс, «арий расасы» һәм «коллар расасы» һәм Арктогеяның баткан поляр утравында алар арасында көрәш турындагы идеяләрне үстергәннәр.

[[Беренче бөтендөнья сугышы]] алдыннан рус милләтчелеге үсеше шартларында «славян мәктәбе» мирасы Россия тарихының шовинистик версияләрен булдыру өчен кулланылган. Шул ук вакытта Көнбатыштан «арий идеясенең» раса версиясе үтеп керә, аның кысаларында дөнья тарихы «ариялеләр» белән «семитлар» арасындагы мәңгелек көрәш буларак каралган. Бу очракта «ариялеләргә» барыннан да элек славяннар караган, кайчакта «ариялеләр» нең иң яхшылары буларак сурәтләнгәннәр. «Арилар» темасы аның антисемитлык вариантында кайбер оккультизм белән мавыккан рус язучылары-модернистлар, шул исәптән Александр Блок тарафыннан кабул ителгән. Алар фикеренчә, «чын арий мәдәниятенә» «туран» яки «сары куркыныч» янаган, алар яһүд компонентын да үз эченә алган. Эзотерика йогынтысында 1906 елда ук Блок Алла һәм «дөнья матурлыгы» белән очрашу өчен бозлы Гиперборейга кешеләр походы турында пьеса язарга уйлый {{Sfn|Шнирельман|2015}} .

[[Өченче рейх|Нацист Германиясендә]] «ариялеләр» килеп чыгышының гиперборея концепциясе бу өлкәдә нинди дә булса полемика алып баруны тыйган СС рейхсфюреры Генрих Гиммлер канаты астында булган. Ул шулай ук [[Адольф Һитлер|Адольф Гитлерга]] зур йогынты ясаган {{Sfn|Шнирельман|2015}} .

== Моны да карагыз ==

* [[Борей]]
* [[Арктида]]
* [[Арктик гипотеза]]
* [[Санников җире]]

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр|2}}

== Әдәбият ==

{{Мәкалә|автор=Бесков А. А.|издание=Colloquium heptaplomeres|тип=научный альманах|год=2017|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/reministsentsii-vostochnoslavyanskogo-yazychestva-v-sovremennoy-rossiyskoy-kulture-statya-tretya|номер=4|страницы=7—19|issn=2312-1696|ref=Бесков}}
* {{Китап|автор=[[Бонгард-Левин, Григорий Максимович|Бонгард-Левин Г. М.]], [[Грантовский, Эдвин Арвидович|Грантовский Э. А.]]|ref=Бонгард-Левин, Грантовский}}
* Гипербореи / А. Ф. Лосев // Мифы народов мира : Энцикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1987—1988.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Гиперборейцы}}— Т. VIIIa (1893) : Германия — Го. — С. 722.
* {{Мәкалә|автор=Круглов Е. А.|ссылка=http://hdl.handle.net/10995/3651|издание=Исседон: Альманах по древней истории и культуре|год=2003|issn=1683-7037}}
* ''Латышев&amp;amp;nbsp;В.&amp;amp;nbsp;В.'' [http://annales.info/sbo/contens/vdi.htm#1947-2 Известия древних писателей, греческих и латинских, о Скифии и Кавказе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216014132/http://annales.info/sbo/contens/vdi.htm#1947-2 |date=2012-02-16 }} // Вестник древней истории. — 1947. № 1—4, 1948. № 1—4, 1949. № 1—4,
* {{Мәкалә|автор=[[Матвейчев, Олег Анатольевич|Матвейчев О. А.]]|ссылка=|издание=Науч. ежегодник Ин-та философии и права Урал. отд-ния Рос. акад. наук|тип=журнал|год=2018|номер=|страницы=67—85|issn=2686-925X|ref=Матвейчев}}
* Hyperborei // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885.

== Сылтамалар ==

* {{Cite web|url=https://antropogenez.ru/review0/990/|title=В ожидании Аполлона: стоит ли верить рассказам о гиперборейцах|author=Николай Григорьев|date=2017-01-18|work=[[Антропогенез.ру]]}}
[[Төркем:Греклар]]
[[Төркем:Риваятьләр]]
[[Төркем:Беренче бөтендөнья сугышы]]</text>
      <sha1>fl0vphzd241ieh8omvau88pp6wdrt5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ватан (мәчет, Губкинский)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>818930</id>
    <revision>
      <id>5839963</id>
      <parentid>5688989</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T13:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13094" sha1="c09c0ew3l9mu4pftfzr6icv6excpw73" xml:space="preserve">{{Гыйбадәтханә
|Гыйбадәтханә төре                = Мәчет
|Татар атамасы                    = Ватан&lt;br/&gt;&lt;small&gt;Губкинский  җәмигъ мәчете&lt;/small&gt;
|Үз атамасы                       = 
|Рәсем                            = Губкинский_мәчете.jpg
|Рәсем язуы                       =  
|Рәсем зурлыгы                    = 
|Хәзерге халәте                   = 
|Ил                               = Россия 
|Урнашу урыны статусы             = шәһәр
|Урнашу урыны                     = 629007,&lt;br/&gt;[[Төмән өлкәсе]], [[ЯНАО]], [[Губкинский]], «Юбилейный» паркы ур., 3
|Координатлары                    = N 64° 25' 25.5792&quot; E 76° 29' 16.422&quot;
|Дин                              = [[Ислам]]
|Мәхәллә                          = [[Ямал-Ненец автономияле округы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте | ЯНАО МДН]] / мәхәллә «Ватан» № 2054 
|Кайсы дини агымга карый          = [[сөнни]] ислам 
|Бина төре                        = манарасы бина янәшәсендә
|Архитектура стиле                = 
|Проект авторы                    = 
|Төзүче                           = 
|Нигезләүче                       =
|Беренче телгә алу                = 
|Нигезләү                         = 
|Төп даталар                      = 
|Төзелешнең башлануы              = 1997
|Төзелешнең тәмамлануы            = 2000
|Янкормалары                      =
|Ядкәрләре                        =
|Халәте                           = гамәлдә
|Сайт                             = 
|Commons                          =
}}
{{мәгънәләр|Ватан (мәгънәләр)}} 
'''«Ватан» мәчете''', Губкинский җәмигъ мәчете ({{lang-ru|Мечеть махалля «Ватан», Соборная мечеть г. Губкинский, Местная мусульманская религиозная организация «Махалля Ватан» №2054 г. Губкинский РДУМ ЯНАО при ЦДУМ России}}) — [[Россия Федерациясе]]нең [[Ямал-Ненец автономияле округы]] [[Губкинский]] шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (''[[җәмигъ мәчете]]''). Россия  мөселманнарының [[Үзәк Диния нәзарәте]] составындагы округ [[Ямал-Ненец автономияле округы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте|Диния нәзарәтенә]] керүче №2054 «Ватан» җирле дини җәмгыяте ([[мәхәллә]]) карамагында.

Губкинскийда (1996 елдан [[шәһәр]])  берничә мең [[мөселман]] халкы вәкиле яши. [[Татарлар]] 2010 елда шәһәр халыкның (23 335 кеше) 7,05% ын (1 645 кеше), [[башкортлар]] 3,50% ын (816 кеше), [[комыклар]] 1,69% ын (384 кеше), [[азәриләр]] 1,0,3% ын (241 кеше), [[даргиннар]] 0,65% ын (151 кеше) тәшкил иткән&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://yamalstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/yamalstat/resources/593234804fe77fe9be05ffd8c740ec4f/8_НАСЕЛЕНИЕ+ПО+НАЦИОНАЛЬНОСТИ+И+ВЛАДЕНИЮ+РУССКИМ+ЯЗЫКОМ+ПО+МО.pdf|title=ВПН том 4. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по муниципальным образованиям Ямало-Ненецкого автономного округа|accessdate=2019-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161213134808/http://yamalstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/yamalstat/resources/593234804fe77fe9be05ffd8c740ec4f/8_%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%95+%D0%9F%D0%9E+%D0%9D%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%98+%D0%98+%D0%92%D0%9B%D0%90%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%AE+%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%9C+%D0%AF%D0%97%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9C+%D0%9F%D0%9E+%D0%9C%D0%9E.pdf|archivedate=2016-12-13|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==
Губкинскийда мөселман җәмгыяте тарихы 1993 елда «Иман» дини берләшмәсе оештырылудан башлана. Намазлар башта бер дин тотучы биргән  бер бүлмәле фатирда укыла. 1997 елда мәчеткә нигез салынган&lt;ref&gt;[https://tmatic.travel/ru/view/story/mecet_5RLZMrn/ru?center=76.488190,64.423790,16.00   Мечеть.] Губкинский музей освоения Севера&lt;/ref&gt;. 

Губкинский мәчете 2000 елда, нигездә, «АБС-Строй» юл-төзелеш оешмасы директоры Асланбек Шарипович Саламовның спонсорлык ярдәме белән төзелә. Мәчет ун елдан артык эшли, әмма рәсми рәвештә ачылмаган була, бина «төзелеп бетмәгән объект» булып санала&lt;ref&gt;[https://islamnews.ru/Na-Jamale-zakryli-mechet-dejstvovavshuju-bolee-10-let На Ямале закрыли мечеть, действовавшую более 10 лет.] IslamNews,  20.05.2013&lt;/ref&gt;. 2013 елда, «объектта төзелеш бармау сәбәпле», шәһәр хакимияте тарафыннан ябыла &lt;ref&gt;[https://www.komandirovka.ru/sights/gubkinsky/mechet/ Мечеть, Губкинский.] komandirovka.ru&lt;/ref&gt;. 2019 елда, [[Ураза бәйрәме]]ндә,  капиталь төзекләндерүдән соң,  мәчет яңадан ишекләрен ачкан &lt;ref&gt;[https://vektor-tv.ru/news/v-gubkinskom-otkryli-mechet-/ В Губкинском открыли мечеть.] vektor-tv.ru, 5.06.2019&lt;/ref&gt;.

Озак вакыт мәчет бинасына ике җәмгыять дәгъва итә: Россия мөселманнарының [[Үзәк Диния нәзарәте]] (ЦДУМ) составындагы мөселман оешмасы һәм [[Россиянең Азия өлеше мөселманнары Диния нәзарәте]] (ДУМАЧР) составындагы мөселман дини төркеме. Нәтиҗәдә, 2008 ел ахырында бинага ДУМАЧР вәкилләре кереп урнаша, ЯНАО төбәк  Диния нәзарәтенә караучы «Ватан» җирле дини мөселман оешмасы (Азат Мулюков җитәкчелегендә) шәһәр хастаханәсе территориясендәге элекке рентген кабинеты булган бүлмәне намаз уку бүлмәсе буларак арендага ала&lt;ref&gt;[https://pravo.media/otkrytye-pisma/mechet-v-gorode-gubkinskom/ Мечеть в городе Губкинском.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240613101924/https://pravo.media/otkrytye-pisma/mechet-v-gorode-gubkinskom/ |date=2024-06-13 }} pravo.media, 09.03.2018&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://islamsib.ru/news/685-v-gubkinskom-yanao-zakryli-edinstvennuyu-mechet   В Губкинском ЯНАО закрыли единственную мечеть.] islamsib.ru, 17.05.2013&lt;/ref&gt;. 2013 елның июнь аенда ЯНАО суды округ прокуратурасының Ямал-Ненец Казыятына караучы җирле «Иман» мөселман дини оешмасын ябу турындагы таләбен канәгатьләндерә. Карар 9 октябрьдә үз көченә керә&lt;ref&gt;[https://www.info-islam.ru/publ/novosti/rossiya/mehrija_goroda_gubkinskij_zabiraet_zdanie_mecheti/1-1-0-27298 Мэрия города Губкинский забирает здание мечети.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ИА «Инфо-Ислам»«», 26.11.2013&lt;/ref&gt;.

Җирле мөселман дини оешмасы ― «Ватан»«» мәхәлләсе 2006 елның 2 маенда юридик зат буларак теркәлгән &lt;ref&gt;[https://www.rusprofile.ru/id/5834031 {{comment|ММРО|Местная Мусульманская Религиозная Организация}} Махалля Ватан № 2054 г. Губкинский]&lt;/ref&gt;. 

== Бина ==
Шәһәрнең «Юбилейный» шәһәр мәдәният һәм ял паркында урнашкан, кызыл кирпечтән төзелгән ике катлы мәчет [[Губкинский]] читендә [[Пур-Пе|Пурпе]] елгасы ярында матур урында урнашкан. 250 кешегә исәпләнгән. Объектның бәясе 59 миллион сумнан артык дип бәяләнә. Губкинский хакимияте шәһәр балансында булган мәчетне [[Ямал-Ненец автономияле округы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте|төбәк Диния нәзарәтенә]] файдалану өчен бушлай тапшыра (бер елга милек белән түләүсез файдалану килешүе төзелә) &lt;ref&gt;''Елизавета Иванова''. [https://ura.news/news/1052780321 тВ ЯНАО мэр безвозмездно передал мусульманам мечеть, находящуюся на балансе города.] ura.news, 1.01.2023{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Җитәкчелек ==
2001―2011 еллар эчендә мәчеттә дүрт имам алышынган. 
* 2011 елда [[Тарко-Сале мәчете]] имамы ярдәмчесе булып эшләгән Капар Султанмутов имам итеп билгеләнгән&lt;ref&gt;''Калиль Кабдулвахитов.'' [https://dumrf.ru/common/regnews/1482 .Мечеть Губкинского обзавелась имамом]&lt;/ref&gt;
* [[Хатиб|Имам-хатыйб]] булып Шамил хәзрәт Алибулатов эшләгән.
* 2021 елның 15 гыйнварыннан имам Ринат хәзрәт Әхмитшин&lt;ref&gt;[https://alhakk.ru/news/regional/6022/ Зиннат хазрат Садыков встретился с имамом мечети города Губкинский]. alhakk.ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Хасана Боязитова''. [https://ks-yanao.ru/news/novosti/imam-mecheti-gubkinskogo-obyasnil-pochemu-na-yamale-nevozmozhny-terroristicheskie-propovedi- Имам мечети Губкинского объяснил, почему на Ямале невозможны «террористические» проповеди.] «Красный Север», 19.04.2021{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* 2022 елның 1 декабреннән мәхәллә идарәсе рәисе&lt;ref&gt;[https://www.rusprofile.ru/person/aydarov-aa-026604994140 Айдаров Абдулла Айдарович]&lt;/ref&gt;, [[хатиб|имам-хатыйб]] Айдар улы Абдулла хәзрәт Айдаров&lt;ref&gt;[https://vk.com/id640337292 Абдулла Айдаров Вконтакте]&lt;/ref&gt; ([[Салават (шәһәр)|Салаватта]] туган, Уфада [[Россия ислам университеты (Уфа) |ислам университетында]] һәм Дагестанда дини белем алган, Ямалга килгәнче Уфаның [[Дим (бистә) |Дим районы]] [[Мәдинә (мәчет, Дим районы, Уфа) |«Мәдинә»]] мәчетендә, [[Йошкар-Ола]] мәчетендә хезмәт иткән&lt;ref&gt;[https://rdumyamala.ru/gorod/gubkinskij/ Абдулла хазрат Айдаров – имам-хатыб мечети города Губкинского.]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} РДУМ&lt;/ref&gt;).
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [https://vk.com/public202330806?w=club202330806 Соборная мечеть г. Губкинский]
* [[Файл:YouTube 2024.svg|60px]] [https://www.youtube.com/watch?v=IGBhc9U7Sco В Губкинском открыли мечеть.] [[YouTube]] видео, 4:26

[[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]]
[[Төркем:Ямал-Ненец автономияле округы мәчетләре]]
[[Төркем:2000 елда төзелгән мәчетләр]]</text>
      <sha1>c09c0ew3l9mu4pftfzr6icv6excpw73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зөлфия Анцифрова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>819461</id>
    <revision>
      <id>5840057</id>
      <parentid>4418906</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9511" sha1="ng1ztfa27txpqe7vket7l4xfzri12wh" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Зөлфия Анцифрова
| рәсем = З.Анцифрова.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = 
| тулы исем = Зөлфия Әхмәт кызы Анцифрова
| һөнәр = рәссам
| туу датасы =21.01.1957
| туу җире = [[СССР]], [[Үзбәкстан ССР]], {{туу җире|Сәмәрканд|Сәмәркандта}}
| гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→&lt;br/&gt;{{байрак|Үзбәкстан}} [[Үзбәкстан]]
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын =
| балалар = Наилә, Сергей
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт = [https://zulfia.ru/ru/biography.html  zulfia.ru]
| башка мәгълүмат = 
}}
'''Зөлфия Анцифрова''', Зөлфия Әхмәт кызы Анцифрова (''кыз фамилиясе'' Максутова; ''Зульфия Ахметовна Анцифрова, [[1957 ел]]ның [[21 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[Үзбәкстан ССР]], [[Сәмәрканд]]'') ― рәссам, Үзбәкстанның Рәссамнар иҗади берләшмәсе (1998), Россия Рәссамнары иҗат берлеге (1999), Халыкара рәссамнар федерациясе (1999) һәм Мәскәү Дизайнерлар берлеге (2002) әгъзасы&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://zulfia.ru/ru/exhibition.html Анцифрова Зульфия - выставки.] zulfia.ru&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==
1957 елның 21 гыйнварында [[Сәмәрканд]]та туган. [[Илялов]]лар нәселеннән. Әнисе Зәйтүнә (1919―1996), атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре, Сәмәрканд Грензаводында баш инженер булган, [[ефәкчелек]]не үстерүгә зур өлеш керткән, хөкүмәт бүләкләре белән бүләкләнгән&lt;ref&gt;''Галия Илялова''. Иляловы / ''А. Беляев.'' Историческая генеалогия татарского народа. стр.366. Казань, 2012. ISBN 978-5-298-02215-6&lt;/ref&gt;. Зөлфия башлангыч сәнгать белемен [[Павел Беньков |Павел Петрович Беньковның]] укучысы Антонина Васильевна Ларина җитәкчелегендәге изостудиядә алган. 1981 елда Хабаровск дәүләт педагогия институтының (2015 елдан [[Тын океан дәүләт университеты]] составында) сәнгать-графика факультетын, 1997 елда графиклар курсларын тәмамлаган ([[Лондон]], [[Англия]]). 1998 елдан Үзбәкстанның Рәссамнар иҗади берләшмәсе, 1999 елдан Россия Рәссамнары иҗат берлеге һәм  Халыкара рәссамнар федерациясе, 2002 елдан Мәскәү Дизайнерлар берлеге әгъзасы&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;.

== Катнашкан күргәзмәләре ==
{{External media |рәсем1=[https://zulfia.ru/ru/gallery.html   Картиналары].}}
* 1982―1984 елларда «Сәмәркандның яшь рәссамнары» (Сәмәрканд)
* 1996 елда Үзбәкстан Республикасы Азатлык көненә багышланган күргәзмә ([[Ташкент]])
* 1997 елда Сәмәрканд рәссамнары күргәзмәсе (Ташкент)
* 2000―2004 елларда Россия Рәссамнары иҗат берлеге ([[Мәскәү]])
* 2001 елда IV «Россия китаплары» милли ярминкәсе (Мәскәү)
* 2002 елда «Фарфор, керамика, пыяла» (ВВЦ, Мәскәү)
* 2002 елда Халыкара махсуслаштырылган Supellex-2002 күргәзмә-ярминкәсе (ВВЦ, Мәскәү) – «Сирень вуале»  пыяла экспозициясе өчен Гран-при
* 2000―2004 елларда «Пыяла дөньясы» (Экспоүзәк, Мәскәү)
* 2002 елда шәхси күргәзмә («На Песчаной» галереясы, Мәскәү)
* 2002 елда «Арт-Дизайн» (Мәскәү Дизайнерлар берлеге, Мәскәү)
* 2004 елда шәхси күргәзмә («Нагорная» галереясы, Мәскәү)
* 2004 елда «Ефәк юлы буйлап» ([[Дубна]], [[Солнечногорск]])
* 2004 елда «Акваживопись» («На Каширке» галереясы, Мәскәү) – «Ел аквареле» конкурсы җиңүчесе (беренче урын)
* 2005 елда «Чәчәкләр, чәчәкләр» («Выхино» күргәзмә залы, Мәскәү)
* 2005 елда «Коктебель, Карадаг» («Выхино» күргәзмә залы, Мәскәү)
* 2005 елда «Мәскәү – рәссамнар шәһәре» («Выхино» күргәзмә залы, Мәскәү)
* 2005 елда шәхси күргәзмә (Татар мәдәният үзәге, Мәскәү)
* 2005 елда шәхси күргәзмә («На Каширке» галереясы, Мәскәү)
* 2005 елда «Уникаль графика» (Россия Рәссамнары иҗат берлеге, Мәскәү)
* 2005 елда шәхси күргәзмә ([[Үзбәкстан]] илчелеге, Мәскәү)
* 2005 елда «Өметләр язы» («На Каширке» галереясы, Мәскәү)
* 2006 елда Раштуа күргәзмәсе («На Каширке» галереясы, Мәскәү)
* 2006 елда «Чәчәкләр, чәчәкләр, чәчәкләр» («Выхино» күргәзмә залы, Мәскәү)
* 2006 елда «ЦДХ – 2006» (Мәскәү халыкара күргәзмә сәнгать салоны)
* 2006 елда «Масловка рәссамнары» (ЦДХ, Мәскәү)
* 2006 елда шәхси күргәзмә («Холдинг – кредит» коммерция банкы, Мәскәү)
* 2006 елда шәхси күргәзмә ([[Хабаровск]])
* 2008 елда «ЦДХ-2008» Раштуа күргәзмәсесе (Мәскәү)
* 2009 ел шәхси күргәзмә «Ефәк юлы – Үзбәкстаннан Олбанига кадәр» (Бродвейда Арт үзәк, [[Олбани (Нью-Йорк)|Олбани]], [[АКШ]])
* 2009 елда «Сабантуй» ([[Люберцы]], [[Мәскәү өлкәсе]])
* 2009 елда «Акварель һәм вак пластика» (ЦДХ, Мәскәү)
* 2010 елда шәхси күргәзмә «Акварель» (Черри Бранч галереясы, Черри Валли шәһәре, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты, АКШ) һ.б.&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;.

Эшләре [[Россия]], [[Англия]], [[Германия]], [[Франция]], [[Польша]], [[Чехия]], [[Япония]]нең шәхси коллекцияләрендә саклана&lt;ref&gt;[https://artchive.ru/artists/58829~Zul'fija_Antsiferova/biography Зульфия Анциферова - биография.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715194509/https://artchive.ru/artists/58829~Zul%27fija_Antsiferova/biography |date=2024-07-15 }} Артхив.ру&lt;/ref&gt;. 

== Шәхси тормышы ==
Игезәк туганы Рәшит Әхмәт улы. Рәшитнең хатыны Роза (1953). 
* Беренче ире Наил Акчурин (1955). Кызлары Наилә (1981). Наиләнең ире Андрей Крамаренко.
* Икенче ире Александр Анцифров (1951). Уллары Сергей (1988)&lt;ref&gt;Иляловы / ''А. Беляев.'' Историческая генеалогия татарского народа. стр.365. Казань, 2012. ISBN 978-5-298-02215-6&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Әдәбият == 
* ''Нонна Кристи''. Золотое путешествие в Самарканд / ''А. Беляев.'' Историческая генеалогия татарского народа. стр.364. Казань, 2012. ISBN 978-5-298-02215-6
 
== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [https://artchive.ru/artists/58829~Zul'fija_Antsiferova/biography Зульфия Анциферова - биография.]{{Deadlink|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Артхив.ру 
* [https://karvon.ru/ancifrova-zulfiya-ALL.html Анцифрова Зульфия - Живопись]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{DEFAULTSORT:Анцифрова, Зөлфия}}
[[Төркем:Татар рәссамнары]]
[[Төркем:Үзбәкстан рәссамнары]]
[[Төркем:Россия рәссамнары]]
[[Төркем:Тын океан дәүләт университетын тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>ng1ztfa27txpqe7vket7l4xfzri12wh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Габделәхәт мәчете (Бәйрәкә)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>860156</id>
    <revision>
      <id>5839987</id>
      <parentid>4419449</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9989" sha1="guy5dluqmdsspwtd0lsfnkdpoox4wi0" xml:space="preserve">{{Гыйбадәтханә
|Гыйбадәтханә төре                = [[Мәчет]]
|Татар атамасы                    = Бәйрәкә мәчете&lt;br/&gt;&lt;small&gt;«Габделәхәт»&lt;/small&gt; 
|Үз атамасы                       = 
|Рәсем                            = Габделәхәт_мәчете.jpg
|Рәсем язуы                       =
|Рәсем зурлыгы                    = 
|Хәзерге халәте                   = 
|Ил                               = Россия
|Урнашу урыны статусы             = [[авыл]]
|Урнашу урыны                     = 423963 [[Татарстан]], [[Ютазы районы]], [[Бәйрәкә]], Ютазы ур., 16а
|Координатлары                    = N 54°42′38″ E 53°22′47″ 
|Дин                              =  [[Ислам]]
|Мәхәллә                          = [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР МДН]] Ютазы районы [[мөхтәсибәт]]е
|Кайсы дини агымга карый          = [[сөнни]] / [[хәнәфи]]
|Бина төре                        = [[манара]]сы керү юлы өстендә урнашкан мәчет
|Архитектура стиле                = ислам архитектурасы
|Проект авторы                    = 
|Төзүче                           = 
|Нигезләүче                       =
|Беренче телгә алу                = 
|Нигезләү                         = [[2019]]
|Төп даталар                      = [[2024]] (''ачылу'')
|Төзелешнең башлануы              = [[2019]]
|Төзелешнең тәмамлануы            = [[2024]]
|Янкормалары                      =
|Ядкәрләре                        =
|Халәте                           = гамәлдә
|Сайт                             =
|Commons                          =
}}
'''«Габделәхәт» мәчете''' ({{lang-ru|Мечеть «Габделахат» в селе Байряка Ютазинского района РТ}}) ― [[Татарстан]]ның [[Ютазы районы]] [[Бәйрәкә]] авылында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе ([[мәчет]]). [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР МДН]] Ютазы районы мөхтәсибәте карамагында. Авылда 2нче, районда 14нче мәчет&lt;ref&gt;''Эльза Кузнецова''. [https://www.tatar-inform.ru/news/v-yutazinskom-raione-tatarstana-otkrylas-cetyrnadcataya-mecet-5960524 В Ютазинском районе Татарстана открылась четырнадцатая мечеть.] [[Татар-информ]], 5.10.2024&lt;/ref&gt;.

== Тарих == 
1859 елда авылда 3 мәчет булган, XX гасыр башында 5 мәчет һәм өченче Җәмигъ мәчете каршында «Гобәйдия» мәдрәсәсе эшләгән&lt;ref&gt;[https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/yutazinskij-rajon-1/bajryaka   Байряка.] Tatarica Онлайн-энциклопедиясе&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://protatarstan.ru/news/derevni/bairiaka-byl-kotoraia-krase-vymysla Байряка: быль, которая краше вымысла.] [[Татарстан (журнал) |«Татарстан»]], 14.03.2018&lt;/ref&gt;. 

Яңа мәчет төзелеше 2019 елның 17 июнендә, беренче нигез ташын салу тантанасыннан башланган һәм биш елдан артык дәвам иткән&lt;ref&gt;''Ильмира Галиева''. [https://yutazy.ru/news/tema-dnya/v-sele-bayryaka-zalozhen-kamen-v-osnovanie-novoy-mecheti В селе Байряка заложен камень в основание новой мечети.] yutazy.ru, 18.06.2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dzen.ru/a/ZwIfMuJ2XmlAxfty В Ютазинском районе Татарстана открыли четырнадцатую мечеть.] Новости Татарстана, 6.10.2024&lt;/ref&gt;. Яңа  мәчет бинасы 1810 елда төзелеп, 95 ел элек (1929 елда) эшчәнлеген туктаткан, бинасы сакланмаган ике катлы таш мәчет урынында төзелгән&lt;ref&gt;[https://madanizhomga.ru/news/v-respublike/iutazy-raionynda-undurtence-macet-acyldy Ютазы районында ундүртенче мәчет ачылды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241212074035/https://madanizhomga.ru/news/v-respublike/iutazy-raionynda-undurtence-macet-acyldy |date=2024-12-12 }} [[Мәдәни Җомга]], 7.10.2024&lt;/ref&gt;.

Проектны гамәлгә ашыруда «АгроМир» ҖЧҖ җитәкчесе Татарстан Республикасы һәм Россия Федерациясенең атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре Сирин Әхәт улы Галиев (1949 елгы) аеруча зур роль уйнаган&lt;ref&gt;[https://www.республика21век.рф/2022/05/27/хранитель-родного-села/ Хранитель родного села.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} республика21век.рф, 27.05.2022&lt;/ref&gt;.

2024 елның 1 августында яңа мәчеткә [[манара]] күтәрү &lt;ref&gt;[https://yandex.ru/video/preview/15155469228086106301 В мечети села Байряка торжественно установили минарет]&lt;/ref&gt;, 2024 елның 5 октябрендә мәчетне ачу тантаналары булган. Тантанада Татарстан мөфтие [[Камил Сәмигуллин| Камил хәзрәт Сәмигуллин]], Ютазы муниципаль районы башлыгы [[Аяз Шәфигуллин]], Татарстанның көньяк-көнчыгыш төбәге казые, Ютазы районы имам-мөхтәсибе, «Фәнис» мәдрәсәсе директоры Марат хәзрәт Мәрданшин, «АгроМир» ҖЧҖ җитәкчесе, мәчет төзү инициаторы Сирин Галиев, шулай ук дин әһелләре һәм җәмәгать эшлеклеләре, район аксакаллары, [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР МДН]] Көньяк-Көнчыгыш казыят [[мөхтәсиб]]ләре һәм авыл халкы катнашкан.

Яңа мәчеткә мәчет төзү инициаторы Сирин Галиевның әтисе ― [[Бөек Ватан сугышы]] ветераны, гомер буе туган авылы Бәйрәкәдә [[Умартачылык|умартачы]] булып эшләгән Әхәт (''Габделәхәт'') исеме бирелгән&lt;ref&gt;''Юлия Давлетбаева''.  [https://yutazy.ru/news/gordost-rayona/vydaiushhiisia-syn-iutazinskoi-zemli-sirin-axatovic-galiev-otmecaet-segodnia-svoe-75-letie  Выдающийся сын Ютазинской земли Сирин Ахатович Галиев отмечает сегодня своё 75-летие.] «Ютазинская новь», 4.10.2024&lt;/ref&gt;. 

== Тасвирлама ==
Кирпечтән салынган өч катлы мәчетнең {{comment|аскы катында|цокольный этаж}} ике уку сыйныфы, хезмәткәрләр өчен бүлмә, исем кушу һәм [[никах]] мәҗлесләре, шулай ук [[Рамазан]] аенда ифтарлар үткәреләчәк ашханә, беренче катта [[ир-ат]]лар өчен 120 кеше сыйдырышлы намаз залы, шулай ук [[имам]] өчен бүлмә урнашкан. Икенче катта [[хатын-кыз]]ларга намаз уку өчен балкон бүленгән. Хатын-кызларга аерым керү урыны каралган. Мәчетнең гомуми мәйданы 290 квадрат метр тәшкил итә. [[Газ]] белән җылылытыла. 

Мәчет территориясен декоратив элементлар белән бизәлгән койма әйләндереп алган. Территориядә газон үләне чәчелгән, тротуар җәелгән, җиһазландырылган парковка каралган. Мәчет янында балалар өчен мәйданчык һәм заманча спорт комплексы бар&lt;ref&gt;[https://trt-tv.ru/2024/10/05/v-yutazinskom-rajone-otkryli-novuyu-mechet/ В Ютазинском районе открыли новую мечеть.] Вести Татарстан, 6.10.2024&lt;/ref&gt;.

Мәчетнең [[хатиб|имам-хатыйбы]] ― Рөстәм хәзрәт Вахитов.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://dumrt.ru/ru/news/news_31087.html В Ютазинском мухтасибате открылась мечеть «Габделәхәт».] Сайт ДУМ РТ, 5.09.2024
* ''Юлия Давлетбаева''. [https://yutazy.ru/news/gordost-rayona/v-iutazinskom-raione-otkrylas-cetyrnadcataia-mecet В Ютазинском районе открылась четырнадцатая мечеть.] «Ютазинская новь», 5.10.2024.

{{Татарстан мәчетләре}}
[[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]]
[[Төркем:2024 елда төзелгән мәчетләр]]
[[Төркем:Ютазы районы мәчетләре]]</text>
      <sha1>guy5dluqmdsspwtd0lsfnkdpoox4wi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зәринә Алтынбаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>861076</id>
    <revision>
      <id>5840055</id>
      <parentid>5514209</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20060" sha1="rvjffss8m2015jj0m5tje8x77cy4idw" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Исем              = Зәринә Алтынбаева
 |Имза          = 
 |Фото             = З.Ә.Алтынбаева.png
 |Рәсем асты язуы    = 
 |Фон              = solo_singer
 |Тугандагы исеме = 
 |Тулы исеме       = Зәринә Әнвәр кызы Алтынбаева
 |Туу көне    = 11.01.1985
 |Туу урыны   = [[СССР]], [[Казакъстан ССР]], {{туу урыны|Алматы|Алматыда}}
 |Үлү көне      = 
 |Үлү урыны     = 
 |Еллар             = 2014 - {{х.в.}}
 |Дәүләт           = {{байрак|СССР}} [[СССР]]&lt;br/&gt;{{байрак|Казакъстан}} [[Казакъстан]]
 |Һөнәрләр        = [[җырчы]]
 |Моң  = сопрано
 |Кораллар      = тавыш
 |Жанрлар            = классика, эстрада
 |Псевдонимнар       = 
 |Коллективлар       = Абай исемендәге Дәүләт академия опера һәм балет театры
 |Хезмәттәшлек   = 
 |Лейбллар           = 
 |Бүләкләр          = [[Файл:Медаль &quot;Заслуженного деятеля Казахстана&quot;.png|45px|Казакъстанның атказанган эшлеклесе]] [[Файл: OrdenKurmet.png |45px|Казакъстанның Курмет ордены]][[Файл:Medal Halyk Algysy.svg|30px|«Халык рәхмәте» (Халық алғысы) медале (2019)]]
 |Сайт             =  [http://zarina-altynbayeva.com   zarina-altynbayeva.com]
}}
{{Фш|Алтынбаев}}
'''Зәринә Алтынбаева''', Зәринә Әнвәр кызы Алтынбаева ({{lang-kk|Зарина Әнуарқызы Алтынбаева}}; ''[[1985 ел]]ның [[11 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[Казакъстан ССР]], [[Алматы]]'') ― Казакъстанның опера җырчысы (''лирик-колоратуралы сопрано'') &lt;ref&gt;[https://conservatoire.edu.kz/ru/vospitatelnye-raboty/assotsiatsiya-vypusknikov/znamenitye-vypuskniki/   Знаменитые выпускники.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} conservatoire.edu.kz{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Казакъстанның атказанган эшлеклесе.

== Тәрҗемәи хәле ==
1985 елның 11 гыйнварында [[Алматы]]да (''вариант'': [[Караганды]]да&lt;ref name=&quot;:tengrinews&quot;&gt;[https://tengrinews.kz/mixnews/samyie-krasivyie-uygurki-255827/?ysclid=m4fqa0tgn5520630463 Самые красивые уйгурки.] Tengri Life,  23.05. 2014&lt;/ref&gt;) туган. Әти-әнисе ― сәнгатьтән ерак торган, гади эшче гаиләсе. Сеңлесе Мәдинә («Маду» исеме астында җырлаган). 1990-еллардан соң  гаилә таркалган, әнисе ике кызын үзе генә тәрбияләгән (''хәзер вафат'')&lt;ref&gt;[https://stan.kz/kizimdi-ozim-ushin-tuip-aldim-324437/   «Қызымды өзім үшін туып алдым»: Опера әншісі Зарина Алтынбаева 26 жасында балалы болғанын айтты.] stan.kz, 20.11.2019{{ref-kk}}&lt;/ref&gt;. Әтисе Әнвәр ― [[татарлар|татар]], әнисе Рәисә [[уйгырлар|уйгыр]] милләтеннән булган&lt;ref name=&quot;:intertat&quot;&gt;''[[Гөлнар Гарифуллина]]''. [https://intertat.tatar/news/ilnur-mirgaleev-kazaxstanda-kuelgan-xan-soltan-operasyn-tatarlarga-da-kursatase-kila-5869902 Илнур Миргалиев: «Казахстанда куелган «Хан Солтан» операсын татарларга да күрсәтәсе килә».] [[Интертат]], 7.12.2024&lt;/ref&gt;. Әнисе ягыннан әбисе [[Кытай]]да опера театрында җырлаган&lt;ref&gt;''Ксения Евдокименко''. [https://time.kz/articles/grim/2014/09/11/molilas-li-ti-na-noch?ysclid=m4frifjd5w163216949  Молилась ли ты на ночь?] time.kz, 11.09.2011{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, бабасы язучы-драматург булган. Нәселендә шулай ук [[казакълар|казакъ]] һәм [[үзбәкләр|үзбәк]] тамырлары бар, үзен уйгыр дип саный&lt;ref name=&quot;:tengrinews&quot;  /&gt;. 

[[Караганды]] шәһәрендә Бучин исемендәге республика сәнгать мәктәбендә укыган&lt;ref name=&quot;:cosmo.kz&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://cosmo.kz/goodhouse/zarina-altnbaeva-tolyko-s-rozhdeniem-rebenka-ya-natchala-ponimaty-tchto-vzrosleyu/|title=Зарина Алтынбаева: «Лучшее, что я сумела сделать – стать другом своей дочери»|author=Лолита Канафина|website=[[Cosmopolitan]] Kazakhstan|date=2019-01-01|access-date=2022-11-24|archive-date=2022-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124212329/https://cosmo.kz/goodhouse/zarina-altnbaeva-tolyko-s-rozhdeniem-rebenka-ya-natchala-ponimaty-tchto-vzrosleyu/|deadlink=no|accessdate=2024-12-08|archivedate=2022-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124212329/https://cosmo.kz/goodhouse/zarina-altnbaeva-tolyko-s-rozhdeniem-rebenka-ya-natchala-ponimaty-tchto-vzrosleyu/}}&lt;/ref&gt;. 2002 елда Кормангазы исемендәге Казакъ милли [[Казакъ милли консерваториясе|консерваториясенә]] «вокал сәнгате» белгечлеге буенча укырга кергән ([[Бибигөл Түләгәнова]] кызы Мәрьямгөл Түләгәнова (1952―2007) классы)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://elenitravel.com/beautiful-kazakhstanprekrasnyiy-kazahstan/kompas-zarinyi-altyinbaevoy-intervyu/#:~:text=%E2%80%93%20%D0%92%D0%BE%D1%82%20%D0%BE%D0%BF%D1%8F%D1%82%D1%8C,%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%BD%D0%BE%20%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%8C.|title=Компас Зарины Алтынбаевой (интервью)|website=elenitravel.com|access-date=2022-11-24|archive-date=2022-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124212324/http://elenitravel.com/beautiful-kazakhstanprekrasnyiy-kazahstan/kompas-zarinyi-altyinbaevoy-intervyu/#:~:text=%E2%80%93%20%D0%92%D0%BE%D1%82%20%D0%BE%D0%BF%D1%8F%D1%82%D1%8C,%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%BD%D0%BE%20%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%8C.|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2010 елда Вестминстер {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Вестминстер университеты|университетын| d|Q1247544}} ([[Лондон]]) бик яхшыга тәмамлаган&lt;ref name=&quot;:cosmo.kz&quot;  /&gt;, анда сәнгать бакалавры дәрәҗәсен алган.

2011 елда Лондонның {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Goldsmiths College| Goldsmiths| d|Q528231}} университетын бик яхшыга тәмамлаган, музыка магистры дәрәҗәсен алган («Performance and related studies» курсы, Нэн Кристи классы)&lt;ref&gt;[https://elle.com.kz/5-kazahstanskih-opernyh-pevic/#part=1 5 казахстанских оперных певиц.] elle.com.kz&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gatob.kz/o-teatre/artists-and-staff/opernaya-truppa/solisty/27-soprano/zarina-altynbaeva/|title=Зарина Алтынбаева|website=ГАТОБ|access-date=2022-11-24|archive-date=2022-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124212324/https://www.gatob.kz/o-teatre/artists-and-staff/opernaya-truppa/solisty/27-soprano/zarina-altynbaeva/|deadlink=no|accessdate=2024-12-08|archivedate=2022-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124212324/https://www.gatob.kz/o-teatre/artists-and-staff/opernaya-truppa/solisty/27-soprano/zarina-altynbaeva/}}&lt;/ref&gt;.

2014 елда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Мариинский театры|Мария театрының|d|Q207028}} ([[Санкт-Петербург]]) яшь опера җырчылары академиясенә укырга кергән. 

2014 елдан [[Абай]] исемендәге Дәүләт академия {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Абай исемендәге Казакъ дәүләт академия опера һәм балет театры|опера һәм балет театрында|d|Q304839)}} ([[Алматы]] шәһәре) җырлый&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Гастрольләрдә актив катнаша, Pergolesi Opera Theater ([[Италия]]), [[Астана Опера]] (Казакъстан), Палиашвили исемендәге опера һәм балет театры ([[Грузия]]), Tokyo Bunka Kaikan ([[Япония]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.t-bunka.jp/en/tmc/list/1080/|title=Zarina Altynbayeva|website=Tokyo Bunka Kaikan|access-date=2022-11-24|archive-date=2022-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124212324/https://www.t-bunka.jp/en/tmc/list/1080/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, Мария театры, Геликон Опера ([[Россия]]) кебек дөнья опера театрлары сәхнәләрендә чыгыш ясаган.

2017 елда [[Димаш Кудайберген]] белән дуэтта «Алматы-Арена» спорт комплексында узган XXVIII Кышкы {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |2017 елгы Кышкы Универсиада| Универсиаданы| d| Q2628400}} ачу тантанасында чыгыш ясаган&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.caravan.kz/sport/podrobnosti-ceremonii-otkrytiya-universiady2017-v-almaty-389738/|title=Подробности церемонии открытия Универсиады-2017 в Алматы|author=almaty2017.com|website=Caravan.kz|date=2017-01-29|access-date=2022-11-24|archive-date=2022-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124212330/https://www.caravan.kz/sport/podrobnosti-ceremonii-otkrytiya-universiady2017-v-almaty-389738/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2020 елда «Bliss International» Япония лейблы астында «Барокко энҗеләре»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://www.conservatoire.edu.kz/ru/poster/kontsert-zhemchuzhiny-barokko.html|title=Концерт &quot;Жемчужины барокко&quot;|website=Казахская национальная консерватория|date=2020-01-24|access-date=2022-11-24|archive-date=2022-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124212328/http://www.conservatoire.edu.kz/ru/poster/kontsert-zhemchuzhiny-barokko.html|deadlink=no|accessdate=2024-12-08|archivedate=2022-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124212328/http://www.conservatoire.edu.kz/ru/poster/kontsert-zhemchuzhiny-barokko.html}}&lt;/ref&gt; сольный альбомын чыгарган. Альбом [[Болгария]]дә сату лидеры булган&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://tengrinews.kz/picture_art/zarina-altyinbaeva-predstavila-kazahstan-opernom-proekte-441653/|title=Зарина Алтынбаева представила Казахстан в оперном проекте в Италии|website=tengrinews.kz|date=2021-06-28|access-date=2022-12-13|archive-date=2022-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213061409/https://tengrinews.kz/picture_art/zarina-altyinbaeva-predstavila-kazahstan-opernom-proekte-441653/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2022 елда Казакъстан артистлары төркеме составында [[Берлин]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Берлин филармониясе|филармониясенең|d|Q32653910}} Камера залында Германия һәм Казакъстан арасында дипломатик мөнәсәбәтләр урнаштыруның 30 еллыгы уңаеннан чыгыш ясаган&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de|url=https://daz.asia/blog/festakt-in-der-berliner-philharmonie-zum-30-jaehrigen-deutsch-kasachischen-jubilaeum/|title=Festakt in der Berliner Philharmonie zum 30-jährigen deutsch-kasachischen Jubiläum|author=Christian Grosse|website=Deutsche Allgemeine Zeitung|date=2022-05-03|access-date=2022-11-24|archive-date=2022-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164042/https://daz.asia/blog/festakt-in-der-berliner-philharmonie-zum-30-jaehrigen-deutsch-kasachischen-jubilaeum/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2022 елда Азәрбайҗан дәүләт академия {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Азәрбайжан дәүләт академия опера һәм балет театры|опера һәм балет театры|d|Q48623}} (Баку) сәхнәсендә Кристоф Глюкның «Орфей һәм Эвридика» операсында чыгыш ясаган&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://novayaepoxa.com/orfey-i-yevridika-na-scene-teatra-ope/422579/|title=«Орфей и Эвридика» на сцене Театра оперы и балета|author=Рустам Гасымов|website=«Новая Эпоха»|date=2022-11-07|access-date=2022-11-24|archive-date=2023-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326063520/https://novayaepoxa.com/orfey-i-yevridika-na-scene-teatra-ope/422579/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2024 ел азагында (премьерасы 29, 30 ноябрьдә, 1 декабрьдә) Алматыда Абай исемендәге милли опера һәм балет театрында сәхнәгә куелган «Хан Солтан. Алтын Урда» операсында баш партияне башкарган&lt;ref name=&quot;:intertat&quot;  /&gt;.

== Иҗади уңышлары ==
* 2018 ― «V Alion Baltic International Music Competition» халыкара конкурсы ([[Латвия]]) ― ''I премия''&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1867145370255475&amp;set=pcb.1867145563588789|title=Диплом|author=doppalife.com|website=[[Facebook]]|date=2018-07-29|access-date=2022-11-24|archive-date=2022-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124212323/https://www.facebook.com/photo/?fbid=1867145370255475&amp;set=pcb.1867145563588789|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* 2018 ― «XVI Tokyo Music Competition» халыкара конкурсы ([[Япония]]) ― ''I премия һәм тамашачылар симпатиясе призы''.
* 2019 ― «Montecatini Opera Competition» халыкара опера конкурсы ([[Монтекатини-Терме|Монтекатини]], [[Италия]]) ― ''лауреат''.

== Опера репертуары ==
Җырчы ''бельканто'' һәм ''веризм'' репертуарын башкара, ләкин ''барокко'' чоры музыкасына өстенлек бирә.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Әсәрнең исеме
|-
|Виолетта «Травиата» (Д. Верди)
|-
|Сопрано «Кармина Бурана» (К. Орф)
|-
|Адина «Любовный напиток» (Г. Доницетти)
|-
|Лейла «Искатели жемчуга» (Ж. Бизе)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.belcanto.ru/15011802.html|title=В Алматы прошла премьера оперы Жоржа Бизе «Искатели жем|author=Татьяна Мамаева|website=Belcanto.ru|date=2015-01-18|access-date=2022-11-24|archive-date=2022-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124212324/https://www.belcanto.ru/15011802.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|Джульетта «Капулетти и Монтекки» (В. Беллини)
|-
|Розина «Севильский цирюльник» (Д. Россини)
|-
|Оскар «Бал-маскарад» (Д. Верди)
|-
|Музетта «Богема» (Д. Пуччини)
|-
|Адель «Летучая мышь» (И. Штраус)
|-
|Клоринда «Золушка» (Д. Россини)
|-
|Ажар «Абай» (А. Жубанов, [[Латыйф Хәмиди|Л. Хәмиди]])
|-
|Недда «Паяцы» (Р. Леонкавалло)
|-
|Микаэлла «Кармен» (Ж. Бизе)
|-
|Джильда «Риголетто» (Д. Верди)
|-
|Норина «Дон Паскуале» (Г. Доницетти)
|-
|Люси «Телефон» (Д. Минотти)
|-
|Клеопатра «Юлий Цезарь в Египте» (Ф. Гендель)
|-
|Эвридика «Орфей и Эвридика» (К. Глюк)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
|}

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
;Казакъстан Республикасының дәүләт бүләкләре:
* 2019 ― «Халык рәхмәте» (Халық алғысы) медале&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kz|url=https://www.inform.kz/kz/madeniet-salasynyn-kyzmetkerleri-halyk-algysy-medalimen-marapattaldy_a3702527|title=Мәдениет саласының қызметкерлері «Халық алғысы» медалімен марапатталды|author=Гүлзат Ақжолова|website=inform.kz|date=2020-10-05|access-date=2022-11-24|archive-date=2022-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124212322/https://www.inform.kz/kz/madeniet-salasynyn-kyzmetkerleri-halyk-algysy-medalimen-marapattaldy_a3702527|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
* 2021 ― Казакъстан Республикасының «Хөрмәт» ордены («Құрмет» ордены)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://zhaikpress.kz/ru/news/shaxmatistka-zhansaya-abdumalik-i-pevica-zarina-altynbaeva-udostoilis-ordena-kurmet/ |title=Шахматистка Жансая Абдумалик и певица Зарина Алтынбаева удостоились ордена «Құрмет»|author=inform.kz|website=zhaikpress.kz|date=2021-12-13}}&lt;/ref&gt;
* Казакъстанның атказанган эшлеклесе ({{lang-kk|Қазақстанның еңбек сiңiрген қайраткерi}})

== Шәхси тормышы ==
Кызы Томирис (2011)&lt;ref&gt;[https://www.nur.kz/showbiz/personal-life/1942855-rebenka-rodila-dlya-sebya-opernaya-diva-zarina-altynbaeva-rasskazala-o-lichnoy-zhizni/?ysclid=m4fpemfzjo263536424 Ребенка родила для себя: оперная дива Зарина Алтынбаева рассказала о личной жизни.] nur.kz{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://zarina-altynbayeva.com Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208165925/https://zarina-altynbayeva.com/ |date=2024-12-08 }}
* [[Файл:YouTube 2024.svg|60px]] [https://www.youtube.com/watch?v=IgRNJ1l0SZY&amp;embeds_referring_euri=https%3A%2F%2Fwww.nur.kz%2F&amp;embeds_referring_origin=https%3A%2F%2Fwww.nur.kz&amp;source_ve_path=OTY3MTQ ''Иван Черминский''. Откровение Зарины Алтынбаевой.] [[YouTube]] видео, 1:19:59
{{Тышкы сылтамалар}}
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Алтынбаева, Зәринә}}
[[Төркем:Әлифба буенча музыкантлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча җырчылар]]
[[Төркем:XXI гасыр җырчылары]]
[[Төркем:Казакъстан җырчылары]]
[[Төркем:Казакъстанның опера җырчылары]]
[[Төркем:Казакъстанның атказанган эшлеклеләре]]
[[Төркем:«Құрмет» ордены кавалерлары]]
[[Төркем:Сопранолар]]
[[Төркем:Шәхесләр:Алматы опера һәм балет театры]]
[[Төркем:Алматы консерваториясен тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>rvjffss8m2015jj0m5tje8x77cy4idw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зоран Миланович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>861396</id>
    <revision>
      <id>5840049</id>
      <parentid>4408136</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T07:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16856" sha1="rbjpmsz5z8eyi3h0h1f5vpgzv6nr3ui" xml:space="preserve">{{Дәүләт эшлеклесе
 | исем               =  Зоран Миланович
 | тулы исем           = 
| рәсем              = Zoran Milanović at Palazzo del Quirinale 2021 (11) (cropped).jpg
| киңлек             = 200px
 | титул1              =  [[Файл:Flag of Croatia.svg|20px]] [[Хорватия|Хорватия Республикасы]]&lt;br/&gt; президенты
 | байрак             = 
 | чорбаш1             = [[2020 ел]]ның [[19 февраль|19 феврале]]
 | чоразак1            = 
| аңа кадәр1         = [[Колинда Грабар-Китарович]]
 | дәвамчысы1         = 
| титул2            = [[Файл:Flag of Croatia.svg|20px]] [[Хорватия|Хорватия Республикасы]]&lt;br/&gt;премьер-министры 
 | байрак2           = 
 | тәртип2           =  
 | чорбаш2           = [[2011 ел]]
 | чоразак2          = [[2016 ел]]
 | президент_2          = 
 | аңа кадәр2         = 
 | дәвамчысы2         = 
 | титул3            = 
 | тәртип3           = 
 | байрак3           = 
 | президент_3         = 
| чорбаш3           = 
| чоразак3          = 
 | аңа кадәр3        =  
| дәвамчысы3        = 
 | хезмәт еллары      = 
 | иялек              = {{байрак|Хорватия}} 
 | дин                =  
 | фирка              = {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Хорватиянең Социал-демократик партиясе|SDP| d|Q830323}}
| белем              = [[Загреб]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Загреб университеты|университеты|d|Q675848}}
 | туу датасы         = 30.10.1966
 | туу урыны          = [[Файл:Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg|20px]] [[Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте| Югославия СФР]], [[Хорватия Социалистик Җөмһүрияте| Хорватия СР]], {{туу җире| Загреб | Загребта}} 
 | үлем датасы = 
 | үлем урыны = 
 | әти =   
 | әни = 
 | ир = 
 | хатын = 
 | балалары =  
 | сайт               = 
 | Commons            = 
}} 
'''Зо́ран Мила́нович''' ({{lang-hr|Zoran Milanović}}; ''[[1966 ел|1966 елның]] [[30 октябрь|30 октябре]], [[Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте|Югославия СФР]], [[Хорватия Социалистик Җөмһүрияте|Хорватия Социалистик Республикасы]], [[Загреб]]'') — хорватияле дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, [[Файл:Flag of Croatia.svg|20px]] [[Хорватия|Хорватия Республикасының]] гамәлдәге президенты (2020 елның 19 февраленнән).
Сул үзәкчел юнәлештәге сәясәтче. Элекке Хорватия премьер-министры (2011–2016). 

Үз кандидатурасын куярга хокукы булудан файдаланып, 2024 елның 29 декабрендә узган [[Хорватиядә президент сайлаулары (2024–2025)|Президент сайлауларында]] катнашкан һәм 2нче турга узган. Икенче тур [[2025 ел|2025 елның]] [[12 гыйнвар|12 гыйнварында]] уздырылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.izbori.hr/site/en/other/news/election-calendar/2950|title=Election calendar|website=izbori.hr|access-date=2024-12-30}}&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==
1966 елның 30 октябрендә Хорватия Социалистик Республикасы башкаласы [[Загреб]] шәһәрендә туган. Әтисе (чыгышы белән Хорватиянең [[Далмация]] тарихи төбәгендәге {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Синь (Хорватия)| Синь| d|Q216978}} шәһәреннән) икътисади үсеш үзәге башлыгы, әнисе башлангыч мәктәптә немец һәм инглиз телләре укытучысы булып эшләгән&lt;ref&gt;[http://dalje.com/hr-hrvatska/biografija--zoran-milanovic/49361 Biografija: Zoran Milanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230122157/http://dalje.com/hr-hrvatska/biografija--zoran-milanovic/49361 |date=30 грудня 2011 }} {{ref-hr}}&lt;/ref&gt;. Зоран «Идарә һәм гадел хөкем үзәге» урта мәктәбендә укыган, аннары бик яхшыга Загреб университетының юридик факультетын тәмамлаган. 1998 елда Брюссельдә ([[Бельгия]]) Ирекле {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Ирекле Брюссель университеты| университет|d| Q574606}} тәмамлаган, Европа халыкара хокукы өлкәсендә белгеч, [[рус теле|рус]], [[инглиз теле|инглиз]], [[француз теле|француз]] һәм [[немец теле|немец]] телләрендә иркен аралаша ала.

Укуын тәмамлагач, Миланович Загреб судларының берсенә, аннары Тышкы эшләр министрлыгына эшкә кергән. Тышкы эшләр министрлыгында аны булачак сәяси оппоненты һәм булачак Хорватия премьер-министры (2012 елда ришвәт алган өчен суд тарафыннан 10 елга төрмәгә хөкем ителгән&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://newsru.com/world/20nov2012/sanander.html |title=Бывшего премьер-министра Хорватии посадили на десять лет за взятку |access-date=2012-11-20 |archive-date=2013-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130331131842/http://newsru.com/world/20nov2012/sanander.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;) {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Иво Санадер|Иво Санадер|d|Q56220}} эшкә алган булган.

Бер елдан Миланович [[АИХО |ОБСЕ]] линиясе буенча [[Таулы Карабах|Таулы Карабахка]] эшкә киткән. 1996 елда [[Брюссель|Брюссельдә]] [[Европа Шурасы|Европа Советы]] һәм [[НАТО]] каршындагы Хорватия миссиясе киңәшчесе булган. Шунда ук аспирантураны тәмамлаган. 1999 елда Тышкы эшләр министрлыгына кире кайткан.

Шул ук вакытта Миланович үзенең сәяси карьерасын башлаган. 1990 елда Хорватия Коммунистлар {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Хорватия Коммунистлар берлеге| берлеге| d| Q1268048}} базасында оешкан Социал-демократик партия (СДП) сафларына кергән. Моңа кадәр бер партиядә дә тормаган. СДП 2000 елгы сайлауларда җиңгәннән соң, Миланович Тышкы эшләр министрлыгында [[НАТО]] белән мөнәсәбәтләр кураторы булган. Өч елдан Тышкы эшләр министры {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Тонино Пицула|Тонино Пицуланың| d| Q2617559}} ярдәмчесе булган. 2003 елгы сайлауларда Хорватия демократик {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Хорватия демократик берлеге|берлеге |d| Q738439}} (ХДС) партиясе җиңгәннән соң, Миланович бу посттан киткән.

2004 елда СДП Үзәк комитетына сайланган, ике елдан соң кыска вакытка партиянең матбугат сәркатибе булган.

СДП лидеры {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Ивица Рачан| Ивица Рачан| d| Q315467}} үлгәннән соң (2007), Миланович партия рәисе постына үз кандидатурасын куйган. Аның кандидатурасын күрсәтүен алкышлар белән каршы алганнар. Үләр алдыннан «яңа көчләр» килү кирәклеге турында сөйләгән Рачан нәкъ менә Милановичны хуплаган дип санала. 2007 елның 2 июнендә СДПның X (чираттан тыш) съездында Миланович партия рәисе итеп сайланган.

СДП рейтингы кискен үсә башлый, һәм күпләр инде партиянең 2007 елгы Парламент сайлауларында җиңүен фаразлый, әмма Милановичның сәяси тәҗрибәсе җитәрлек булмый, сайлауларда ХДС яңадан җиңә. СДП {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Хорватия Саборы|парламентта| d| Q371576}} иң эре оппозицион көчкә әверелә.

2011 елның 5 августында Миланович сайлау алды {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Кукурику| Кукурику| d| Q1143432}} коалициясен ({{lang-hr|Kukuriku koalicija}}) төзегән, анда СДПдан тыш {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Радимир Чачич |Радимир Чачич |d| Q1285099}} җитәкчелегендәге Хорватия халык партиясе, Иван Яковчичның (Ivan Jakovčić) Истрия демократик ассамблеясе һәм Силвано Хреля (Silvano Hrelja) җитәкләгән Хорватия Пенсионерлар Партиясе керергә карар итә. Коалиция атамасы «Кукурику» ({{lang-hr|Kukuriku}}) рестораны исеме белән бәйле, анда коалиция төзү турында сөйләшүләр узган булган.

Коалиция, мандатларның күпчелеген алып, 2011 елның 4 декабрендә узган чираттагы парламент сайлауларында ышанычлы җиңү яулаган&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ria.ru/politics/20111205/506741965.html |title=Зоран Миланович станет новым премьер-министром Хорватии |access-date=2012-02-09 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305081818/http://ria.ru/politics/20111205/506741965.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Президент сайлаулары ==
2019 елда Хорватия Президентын {{Тәрҗемә ителмәгән 5|2019-2020 елларда Хорватиядә президент сайлаулары|сайлауларда|d| Q28401314}} катнашкан. Иң күп тавыш җыеп (29,5 %) һәм гамәлдәге Президент [[Колинда Грабар-Китарович|Колинда Грабар-Китаровичны]] (26,7%) узып, икенче турга үткән&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://radiovesti.ru/news/1254406/|title=Во второй тур выборов президента Хорватии прошли два кандидата|website=radiovesti.ru|access-date=2021-03-10|archive-date=2020-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130150006/http://radiovesti.ru/news/1254406/|deadlink=no|accessdate=2025-01-06|archivedate=2020-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200130150006/http://radiovesti.ru/news/1254406/}}&lt;/ref&gt;. Президент сайлауларының икенче туры нәтиҗәсендә Хорватия Президенты итеп сайланган.

2020 елның 18 февралендә Хорватиянең бәйсезлек алганнан бирле бишенче президенты  вазыйфасына керешкән&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.hrt.hr/enz/dnevnik/583676/ |title=HRT: Na zahtjev: Dnevnik&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2020-02-18 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218231032/https://www.hrt.hr/enz/dnevnik/583676/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

2024 елның 29 декабрендә узган  [[Хорватиядә президент сайлаулары (2024–2025)|Президент сайлауларында]] катнашып, 49,09 % тавыш җыйган. 2025 елның 12 гыйнварына билгеләнгән сайлауларның икенче турына чыккан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Odluka o potpunim rezultatima izbora za predsjednika Republike Hrvatske održanim 29. prosinca 2024.|url=https://www.izbori.hr/site/UserDocsImages/2024/Izbori_za_predsjednika_Republike_Hrvatske/Rezultati/Odluka%20o%20potpunim%20rezultatima%20izbora%20za%20predsjednika%20RH.pdf|url-status=live|access-date=2025-01-02|website=Državno izborno povjerenstvo Republike Hrvatske}}&lt;/ref&gt;. Икенче турда илнең гамәлдәге Президенты Зоран Миланович җиңү яулаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pnp.ru/politics/deystvuyushhiy-prezident-khorvatii-milanovich-pereizbran-na-vtoroy-srok.html|title=Действующий президент Хорватии Миланович переизбран на второй срок|lang=ru|author=Илья Сокольникас|website=Парламентская газета|date=2025-01-13|access-date=2025-01-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Сәяси карашлары ==
Украинага каршы һәм Россия яклы фикерләре белән билгеле&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.eurointegration.com.ua/news/2022/01/25/7133058/|title=Президент Хорватії заявив, що Україні не місце в НАТО, і назвав Революцію гідності переворотом|publisher=Європейська правда|website=eurointegration.com.ua|date=2022-01-25|accessdate=26 січня 2022|archive-date=26 січня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126060634/https://www.eurointegration.com.ua/news/2022/01/25/7133058/}}&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;
2023 елның гыйнварында Хорватия Президенты «Вашингтон һәм НАТО Россиягә каршы Украина ярдәмендә прокси-сугыш алып бара» дип белдергән. Хорватия Президенты шулай ук Мәскәүгә каршы санкцияләр кертүдә мәгънә күрмәвен белдергән&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de-AT|url=https://exxpress.at/kroatiens-praesident-kritisiert-stellvertreterkrieg-von-usa-nato-gegen-moskau/|title=Kroatiens Präsident kritisiert “Stellvertreterkrieg” gegen Moskau {{!}} Exxpress|website=exxpress.at|access-date=2023-01-20|archive-date=2023-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120052015/https://exxpress.at/kroatiens-praesident-kritisiert-stellvertreterkrieg-von-usa-nato-gegen-moskau/|deadlink=no|accessdate=2025-01-06|archivedate=2023-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120052015/https://exxpress.at/kroatiens-praesident-kritisiert-stellvertreterkrieg-von-usa-nato-gegen-moskau/}}&lt;/ref&gt;.

== Шәхси тормышы ==
Гаиләле. 1994 елда өйләнгән. Саня Мусич-Миланович белән ике ул (Анте һәм Марко) тәрбияли.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://web.archive.org/web/20111219215748/http://zoranmilanovic.sdp.hr/ Зоран Миланович]. Рәсми сайт
{{Тышкы сылтамалар}}
{{Хорватия президентлары}}
{{DEFAULTSORT:Миланович, Зоран}}
[[Төркем:Хорватия президентлары]]
[[Төркем:Хорватия сәясәтчеләре]]
[[Төркем:Загреб университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре]]
[[Төркем:Гамәлдәге дәүләт башлыклары]]
[[Төркем:Кыйрал Томислав ордены кавалерлары]]</text>
      <sha1>rbjpmsz5z8eyi3h0h1f5vpgzv6nr3ui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Канюков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>861889</id>
    <revision>
      <id>5839967</id>
      <parentid>4412856</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5839967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11126" sha1="khgi0vn9mlr9d51t7c9h6l3lnvmthwi" xml:space="preserve">{{Шәхес}}
'''Владимир Яковлевич Канюков''' (1926 елның 8 гыйнвары, Синкаси, Ядернә өязе, Казан губернасы  - 18 май, 1983, Чабаксар, Чуаш АССР) - Совет Чуаш әдәбият белгече, филология фәннәре кандидаты (1954). К. В. Иванов исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты.

== Биография ==
Ул 1926 елның 8 гыйнварында Ядернә өязең Синкаси авылында (хәзерге Чуаш Республикасының Әлек районы) урта крестьян гаиләсендә туган.

Ул Яндобинская кече урта мәктәбен һәм Калинин педагогик мәктәбен тәмамлады (Чуаш АССның Калинин районы). 1943 елда ул Кызыл Армиягә алына һәм [[Бөек Ватан сугышы|Бөек Ватан сугышында]] һәм [[Совет-Япон сугышын|Совет-Япон сугышында]] катнаша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://1418museum.ru/heroes/16484339/ |title=КАНЮКОВ ВЛАДИМИР ЯКОВЛЕВИЧ |access-date=2021-07-20 |archive-date=2021-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720024352/https://1418museum.ru/heroes/16484339/ |deadlink=no |accessdate=2025-02-20 |archivedate=2021-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210720024352/https://1418museum.ru/heroes/16484339/ }}&lt;/ref&gt;. Ул 2-нче Ерак Көнчыгыш фронтта радио телеграф операторы булып эшләде һәм берникадәр вакыт Трансбайкал хәрби округының штаб-квартирасында эшләде. Манчурия операциясендә катнаштылар&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chgpu.edu.ru/vov11.html |title=Канюков Владимир Яковлевич |access-date=2021-07-19 |archive-date=2021-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719173152/http://www.chgpu.edu.ru/vov11.html |deadlink=no |accessdate=2025-02-20 |archivedate=2021-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210719173152/http://www.chgpu.edu.ru/vov11.html }}&lt;/ref&gt;.

Армиядән демобилизацияләнгәннән соң, ул [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Чуаш дәүләт педагогик институтының]] (CSPI) тарих һәм филология бүлегенә укырга керә, аны 1950 елда тәмамлый. Ул шул ук университетта (1950-1967) һәм шул ук вакытта Чуаш АССР Министрлар Советы карамагындагы Тел, әдәбият, тарих һәм икътисад фәнни-тикшеренү институтында (1953-1961) эшләде. 1967 елдан В.Я Канюков Чуаш дәүләт университетында эшләде, анда ул тарих һәм филология факультеты деканы, шулай ук ​​Чуаш әдәбияты һәм теле кафедралары мөдире (1971 елдан) һәм Чуаш әдәбияты (1975 елдан). 1964 елда ул &quot;Чуаш балалар әдәбиятының төп этаплары (килеп чыгышыннан 1941 елга кадәр)&quot; темасына кандидатлык диссертациясен яклады&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://search.rsl.ru/ru/record/01005806843 |title=Автореферат диссертации на соискание учен. степени кандидата филол. наук |access-date=2021-07-20 |archive-date=2021-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720024350/https://search.rsl.ru/ru/record/01005806843 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

1967 елдан В.Я Канюков Чуваш дәүләт университетында эшләде, анда ул тарих һәм филология факультеты деканы, шулай ук ​​Чуваш әдәбияты һәм теле кафедралары мөдире (1971 елдан) һәм Чуваш әдәбияты (1975 елдан)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://enc.cap.ru/?lnk=2107&amp;t=prsn |title=КАНЮКОВ Владимир Яковлевич |access-date=2021-07-20 |archive-date=2021-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720024350/http://enc.cap.ru/?lnk=2107&amp;t=prsn |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

1964 елдан ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы. Ул 6 томлык &quot;Чуаш фольклоры коллекциясе&quot; н әзерләүдә катнашкан һәм берничә китап авторы. Ул Чуаш мәктәпләре өчен сигезенче (1962) һәм җиденче (1973) сыйныфлар өчен туган әдәбият буенча программалар һәм дәреслекләр туплады. 

Ул 1983 елның 18 маенда Чабаксарида үлде.

=== Гаилә ===
* Хатыны [[Канюкова Александра Семёновна|А. С. Канюкова]], - лингвист, филология фәннәре кандидаты&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=2106 |title=КАНЮКОВА Александра Семёновна |access-date=2021-07-20 |archive-date=2021-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720024350/http://enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=2106 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Хәтер ==
* «Чуаш Республикасының Дәүләт китап палатасы» Владимир Канюковың 30 дан артык китабы бар&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gap.archives21.ru/memorials.aspx?id=6614&amp;s_page=1 |title=Критик-литературовед (К 85-летию со дня рождения В. Я. Канюкова) |access-date=2021-07-20 |archive-date=2021-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720025917/http://www.gap.archives21.ru/memorials.aspx?id=6614&amp;s_page=1 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Әдәбият ==
* Федоров Г. И. Канюков Владимир Яковлевич // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2008. — Т. 2.
* Ялгир П. Канюков Владимир Яковлевич // Литературный мир Чувашии. — Чебоксары, 2005.
* Алексеев, О. Вĕренекенĕсен асĕнче упранĕ / О. Алексеев // Хресчен сасси. — 2001. — 16 кăрлач.
* Алексеев, О. Пултаруллă критик-литературовед, педагог / О. Алексеев // Хыпар. — 1996. — 6 кăрлач.
* Алексеев, О. Унăн сăнарĕ асра упранĕ / О. Алексеев // Пурнăç çулĕпе (Элĕк р-нĕ). — 2001. — 17 кăрлач.
* Дедушкин, Н. Ĕçчен критик-литературовед / Н. Дедушкин // Канюков, В. Писатель ăсталăхĕ / В. Канюков. — Шупашкар, 1986. — С. 5-8 ; çавах // Тăван Атăл. — 1976. — № 1. — С. 20.
* Дедушкин, Н. Пултаруллă критик-литературовед // Дедушкин, Н. С. Пурнăç илемĕпе хавхаланса / Н. С. Дедушкин. — Шупашкар, 1988. — С. 141—144.
* Николаев, П. Ырă çын çинчен — ăшă сăмах / П. Николаев // Хресчен сасси. — 1996. — 12 дек.
* Прокопьев, И. Пултарулăхĕ нумай енлĕччĕ / И. Прокопьев // Ялав. — 1996. — № 1. — С. 94-96.
* Эзенкин, В. С. Литература критикин шыравĕсен çул-йĕрĕпе меслечĕсем // Эзенкин, В. С. Чăваш литературоведенипе критика историйĕн кĕске очеркĕ / В. С. Эзенкин. — Шупашкар, 1989. — С. 44-53.
* Юмарт, Г. Ача-пăча литературин критикĕ / Г. Юмарт // Хыпар. — 2001. — 11 кăрлач.
* Афанасьев, П. Канюков Владимир Яковлевич // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. — Чебоксары, 2006. — С. 190—191.
* Дедушкин, Н. Счастливый дар / Н. Дедушкин // Совет. Чувашия. — 1976. — 10 янв.
* Канюков Владимир Яковлевич // Ученые Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева. — Чебоксары, 2005. — С. 151.
* Канюков Владимир Яковлевич // Ученые Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева. — Чебоксары, 2010. — С. 182.
* Канюков Владимир Яковлевич // Ученые и сотрудники Чувашского государственного института гуманитарных наук : 1930—2005. — Чебоксары, 2005. — С. 81.
* Михайлова, Т. В. Канюков Владимир Яковлевич / Т. В. Михайлова, Л. А. Ефимов // Аликовская энциклопедия. — Чебоксары, 2009. — С. 275.
* Прокопьев, И. П. Слово о друге // Прокопьев, И. П. По зову сердца / И. П. Прокопьев. — Чебоксары, 1998. — С. 53-59.
* Федоров, Г. И. Канюков Владимир Яковлевич / Г. И. Федоров // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2008. — Т. 2 : Ж-Л. — С. 213.
* Ялгир, П. Канюков Владимир Яковлевич // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. — Чебоксары, 2005. — С. 47.

== Сылтамалар ==
* [http://nasledie.nbchr.ru/personalii/issledovateli-jazyka/kanjukov-vladimir-jakovlevich/ Исследователи чувашского языка: Канюков Владимир Яковлевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240421205626/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/issledovateli-jazyka/kanjukov-vladimir-jakovlevich/ |date=2024-04-21 }}
* [http://old-alikov.cap.ru/SiteMap.aspx?id=182978 Канюков Владимир Яковлевич]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Чуашстан дәүләт премиясе}}

[[Төркем:Шәхесләр:Әлек районы]]
[[Төркем:Чуаш АССРның К. В. Иванов исемендәге Дәүләт премиясе лауреатлары]]</text>
      <sha1>khgi0vn9mlr9d51t7c9h6l3lnvmthwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулланучы:T1nn27</title>
    <ns>2</ns>
    <id>927443</id>
    <revision>
      <id>5839993</id>
      <parentid>5692336</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>T1nn27</username>
        <id>56384</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5839993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2135" sha1="ikyk3j3lte0skyz743q891tj0hmcey2" xml:space="preserve">
{{Babel|tt|ru-4|en-2|tr-2}} {{User Tatarstan cyr}}
{{User male}}{{Äğzä Мөселман}}
{{User cyr}}

== Булдырылган мәкаләләр һәм кертемнәр исемлеге ==
* '''Тарих''': [[Реформация]] • [[Малакка солтанлыгы]] • [[Мексика бәйсезлеге өчен сугыш]] • [[Угра буендагы капма-каршы тору]] • [[Монголларның Япониягә һөҗүмнәре]] • [[БМОның Фәләстинне бүлү планы (1947)]] • [[Монгол империясенең таркалуы]] • [[Исламның алтын дәвере]] • [[Чалым]] • [[Башкортлаштыру]] • [[Юань империясе]] • [[Тарихнамә]] • [[Асаба америкалылар резервациясе]] • [[Деколонизация]] • [[Төркия бәйсезлеге өчен сугыш]] • [[Галәм ярышы]] • [[Марина Мнишек]] • [[Константинопольнең яулап алынуы]];
* '''Җәмгыять, идеология ''': [[Социал-демократия]] • [[Пацифизм]] • [[Тәнкыйди фикерләү]] • [[Кешелек]] • [[Һуманизм]];
* '''Халыклар''': [[Маорилар]] • [[Коттлар]] • [[Тывалар]] • [[Бошняклар]] • [[Каталаннар]] • [[Латгаллар]];
* '''Шәһәрләр''': [[Җиддә]] • [[Әр-Рияд]];
* '''Дәүләтләр''': [[Төньяк Кыпрыс Төрек Җөмһүрияте]] • [[Серб Җөмһүрияте]];
* '''Башка нәмәстәкәйләр''': [[Шәһит]];
''(эшләп бетерелмәгән, камилләштерүне таләп иткән мәкаләләр: [[Татар вакытлы матбугаты тарихы]] • [[Татарчылык]])''
{{Азия ае катнашучысы | ел=2025 }}
{{Төмән катнашучысы}}
{{Татар дөньясы вики-марафоны катнашучысы|чыгарылыш=I|финалист=?}}</text>
      <sha1>ikyk3j3lte0skyz743q891tj0hmcey2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гаспар Бангерезако</title>
    <ns>0</ns>
    <id>931148</id>
    <revision>
      <id>5840011</id>
      <parentid>4713970</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3250" sha1="rwa6tiwj1rtx4iveeehnckc8wr5i4tg" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Гаспар Бангерезако''' ([[1963]] елның [[7 июнь|7 июне]], [[Рукере]]) —[[Бурунди]]дан дифференциаль тигезләмәләр һәм аларның идарә һәм ортогональ күпбуыннар теорияләрендә кулланышы буенча галим, [[физика-математика фәннәре кандидаты]] ([[1999]]), [[профессор]] ([[2010]]).

== Белем алуы ==
* [[1990 ел]]да [[В. Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты]]ның механика һәм математика факультетын, функция һәм функциональ анализ кафедрасын тәмамлаган.
* [[1999]] елда [[Леувенда Католик университетының]] [[Аспирантура|аспирантурасын]] тәмамлаган.
* “(1) грегориан гомумиләштерүче мероморф функцияләренең күплелегенең киңәйтелүе, кырда метрик пространстводан Бобровскийныкы периодик диярлек мероморф функцияләр күплеге һәм (2) рәшәткәләрдә ортогональ күпбуыннар өчен дискрет факторизация ысуллары” темасына  [[Кандидат диссертациясе|кандидат диссертациясе]]н яклау.  [[1999]] елда [[Альфонс П. Магнус һәм П. Ван Мурбеке]] җитәкчелеге астында башкарылган.
* [[2010]] елда [[Профессор|профессор]] гыйльми дәрәҗәсе бирелүе

== Фәнни һәм педагогик эшчәнлеге ==
* 2000 елдан бирле [[Бурунди Милли университеты]]ның табигый фәннәр Факультетында педагогик эшчәнлек.
* 20-дән артык фәнни эш нәшер ителгән, алар арасында ике монография.
* 2 фәннәр кандидаты әзерләгән.
* Югары квалификация кадрлар әзерләүдә катнаша.

== Төп фәнни нәтиҗәләре ==
* q-Аермалы дифференциаль тигезләмәләрдә рәт фундаменталь нәтиҗә алган.
== Студентлар өчен курслар ==
* Дифференциаль тиезләмәләр курсы
* [[математик анализ]]
* [[санлы ысуллар]]
* [[ихтималлылыклар теориясе һәм чамасы]]
* [[функциональ анализ]]
* [[кулланылышлы математика]].

== Сылтамалар ==
* [http://www.aims-volkswagen-workshops.org/CVs/CV_Bangerezako.pdf]
* [https://perso.uclouvain.be/alphonse.magnus/gbang/Papers_and_Books.html]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ub.edu.bi/?p=5049]
* [https://www.researchgate.net/scientific-contributions/81875235_Gaspard_Bangerezako]
[[Төркем:Математиклар]]</text>
      <sha1>rwa6tiwj1rtx4iveeehnckc8wr5i4tg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Даглиш Дональдсон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>956148</id>
    <revision>
      <id>5840026</id>
      <parentid>4842281</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13250" sha1="i6ptwmxdrot00n27ou0g96lh24lux3z" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Джон Даглиш Дональдсон''', S.K. (1941 елның 5 сентябрендә туган), шотландияле-австралияле профессор һәм [[Дания короле Фредерик X]]-ның хатыны [[Даниянең Королевасы Мэри]]ның әтисе.

==Гаиләсе һәм өйләнүләре==
Джон Дональдсон [[Коккензи һәм Порт Сетон]]да, [[Көнчыгыш Лофиан]]да, [[Шотландия]]дә туган, капитан Питер Дональдсон һәм аның атыны Мэри Далгайш улы.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bevan|first1=J.|title=Ninth Island in Bass Strait sold for $1.2m|url=http://www.themercury.com.au/realestate/ninth-island-in-bass-strait-sold-for-12m/news-story/b9fbfd7d182649b5609a04276e58a391|publisher=Mercury  |date= 3 March 2016|accessdate=18 February 2017|quote=The island is also famous for a maritime incident involving the vessel Sheerwater, captained by the grandfather of Crown Princess of Denmark Mary Donaldson. In 1962, Captain Peter Donaldson was on a voyage from Bass Strait Islands with a cargo of livestock, when it was lost off Ninth Island.}}&lt;/ref&gt; Капитан Дональдсон даими рәвештә Порт Сетон Гаваненнан корабта йөргән, аннан соң 1962 елда аның ''Shearwater'' (Шиэрвотэр) судносы [[Басс Бугазы Утраулары]] янында мөгезле терлек йөге белән барганда [[Тугызынчы Утрау]] янында югалган. Ул һәм аның экипажы коткарылган булган һәм утрауда әле дә кораб калдыклары бар.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bevan|first1=J.|title=Ninth Island in Bass Strait sold for $1.2m|url=http://www.themercury.com.au/realestate/ninth-island-in-bass-strait-sold-for-12m/news-story/b9fbfd7d182649b5609a04276e58a391|publisher=Mercury  |date= 3 March 2016|accessdate=18 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Watching my niece become a princess|url=http://www.scotsman.com/lifestyle/watching-my-niece-become-a-princess-1-1012355|work=The Scotsman |date= 19 May 2004|accessdate=18 February 2017|quote=But perhaps the most poignant reminder of (Princess) Mary’s Scottish roots was a picture of Port Seton harbour with a fishing boat (in which) her grandfather used to sail...}}&lt;/ref&gt; 
1963 елның 31 августында Джон Дональдсон Порт Сетонда беренче хатыны Һенриетта Кларк Һорнга (1942-1997) өйләнгән. Алар шул елның ноябрендә Австралиягә, [[Тасмания]]гә күчкәннәр. Дональдсонның әти-әнисе, абыйсы Питер һәм сеңлесе Рой шулай ук Тасманиягә күчкәннәр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/world/denmark-crowns-australian-born-mary-donaldson-queen-abdication-queen-margrethe|title=Denmark crowns Australian-born Mary Donaldson as queen following abdication of Queen Margrethe|date=15 January 2024|website=Associated Press}}&lt;/ref&gt; Аның әтисе аннан соң [[Диңгез капитаны|капитан]] буларак зур [[Диңгез тарихы|диңгез]] [[сәүдә ширкәте]]нә эшкә кергән. Аларның дүрт баласы бар, Джейн Элисон Дональдсон (1965 елның 26 декабрендә туган), Патрисия Энн Дональдсон (1968 елның 16 мартында туган), Джон Стюарт Дональдсон (1970 елның 9 июлендә туган) һәм [[Дания Королевасы Мэри|Мэри Элизабет Дональдсон]] (1972 елның 5 февралендә туган), 2004 елда [[Фредерик X|Дания Крон-принцы Фредерик]]ка (хәзер король Фредерик X) кияүгә чыккан.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Watching my niece become a princess|url=http://www.scotsman.com/lifestyle/watching-my-niece-become-a-princess-1-1012355|work=The Scotsman  |date=19 May 2004|accessdate=18 February 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Британия гражданлыгы]]на өстәп Дональдсон 1975 елда Австралия гражданлыгына ия булган.&lt;ref&gt;[https://www.naa.gov.au/explore-collection/immigration-and-citizenship/citizenship-records www.naa.gov.au]&lt;/ref&gt;

Һенриетта 1997 елның 20 ноябрендә үлгән һәм Дональдсон соңыннан 2001 елның 5 сентябрендә [[Сюзан Муди|Сюзан Элизабет Һорвуд]]ка (1940 елда туган) өйләнгән. Ул Сюзан Муди, Сюзанна Джеймс һәм Сюзан Мэдисон исемнәре астында язучы [[роман язучы]] булып тора.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-21741488|title=The commoners who married royalty|date=2013-03-11|work=BBC News|access-date=2018-02-05|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UjgE_CRiIW4C&amp;dq=%22Susan+Elizabeth+Horwood%22+susannah+james&amp;pg=PA134|title=Whodunit?: A Who's who in Crime &amp; Mystery Writing|last=Herbert|first=Rosemary|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195157611|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Белем алуы==
1963 елда Дональдсон [[Эдинбург Университеты]]ннан математика һәм физика буенча хөрмәтләр белән [[Фән бакалавры|фән бакалавры]] дәрәҗәсе белән тәмамлаган. Эдинбургтан соң Дональдсон [[Австралия]]дә [[Тасмания Университеты]]нда математик профессор Дэйвид Эллиот җитәкчелеге астында эшләү өчен барган һәм 1967 елда [[Фәлсәфә докторы|фәлсәфә докторы]] дәрәҗәсенә ия булган.&lt;ref&gt;{{cite thesis |first=John D. |last=Donaldson |title=Asymptotic estimates of the errors in the numerical integration of analytic functions |institution=[[University of Tasmania]] |year=1967 |degree=PhD |url=https://eprints.utas.edu.au/19948/1/whole_DonaldsonJohnDalgleish1968_thesis.pdf |oclc=52549572}}&lt;/ref&gt;

==Карьерасы==
1967 елда [[докторлык|докторлыгына]] ия булганнан соң Дональдсон Тасмания Университетында кулланылышлы математика буенча [[лектор]] буларак калган һәм 2003 елда отставкага чыкканчы [[Тасмания Университеты]]ның [[декан]]ы булган.   [[Малкольм Мюррей, 12-нче Данмор графы|Данмор графы]] белән ул Шотланд килеп чыгышлы Австралиялеләр Мирас Шурасында хезмәт иткән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.scottishaustralianheritagecouncil.com.au/|title=SAHC Home|website=www.scottishaustralianheritagecouncil.com.au}}&lt;/ref&gt;

[[KAIST|Корея Алдынгы Фән һәм Технология Институты]]нда кулланылышлы математика [[профессор]]ы булып Дональдсон элек [[Хьюстон Университеты|Хьюстон]]да, [[Монреаль Университеты|Монреаль]]дә һәм [[Оксфорд Университеты|Оксфорд]]та, 2004 елдан бирле [[Аархус Университеты]]нда һәм 2006 елдан бирле [[Копенгаген Университеты]]нда [[зиярәт итүче профессор]] булган. &lt;ref&gt;{{cite web|title=John Dalgleish Donaldson|url=http://www.macbethart.com/portfolio/mr-john-dalgleish-donaldson/|website=macbethart.com|accessdate=18 February 2017}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
Мавыгучы регби уйнаучысы һәм Университет Ассоциатлары Регби Берлеге Клубы әгъзасы булып Джон Дональдсон 1968 елның 25 маенда Яңа Зеландиянең сәфәрдәге Ол Блэк Такымына каршы уйнаганда соңгы Тасмания Дәүләт Регби капитаны булганы өчен мәшһүр.

==Хөрмәтләре, титулы һәм тугърасы==
*[[PhD]] ([[Тасмания Университеты]]), [[докторат]] '''Dr J. D. Donaldson''' тарафыннан кабул ителгән, 1968&lt;ref name=&quot;eprints&quot; /&gt;
*{{flagicon|DEN}} [[Даннеброг Ордены]]ның Бөек Хачы, 2004&lt;ref name=&quot;Heraldics&quot;&gt;[http://www.heraldryaustralia.org/news_and_events.htm#denmark Australian Heraldry Society: New arms for Crown Princess Mary of Denmark] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705022420/http://www.heraldryaustralia.org/news_and_events.htm |date=5 July 2007 }}&amp;nbsp;– website of the Australian Heraldry Society (Accessed 5 May 2011)&lt;/ref&gt;

2004 елда кызы шул вакыттагы Крон-Принц булган Фредерикка кияүгә чыкканнан соң Дональдсон [[Даннеброг Ордены]]на билгеләнгән булган. Дания Король Орденнарының статутлары буенча ул да, кызы да [[Фредериксборг кальгасы]]нда күрсәтер өчен [[тугъра]] бирелгән булган.[[File:Coat of arms of John Dalgleish Donaldson.svg|right|250px]][[File:John Dalgleish Donaldson Coat of Arms with Order of the Dannebrog.png|left|250px]]
Профессор Дональдсонның тугърасының төп кыры буялган һәм Макдональд Гюль бөркетен һәм Сэйбл көймәсен күрсәтә, алар аның шотландияле килеп чыгышының символы булып тора. Баш кыр лазурь төсендә һәм Австралиянең тугърасыннан ике алтын Берлек йолдызын һәм алар арасында алтын чиксезлек символын күрсәтә, бу Австралиядә математик буларак карьераның символы булып тора. Калкан өстендә рәшәткәле шишәк, аның өстендә тышка төбәлгән аягүрә баскан кызыл арслан. Арслан Шотландия тугърасыннан һәм шулай ук Тасмания һәм Һобарт тугърасыннан.

==Нәшер ителгән хезмәтләре==
* {{cite conference |last1=Chick |first1=H.L. |last2=Collis |first2=K.F. |last3=Donaldson |first3=J.D. |last4=Watson |first4=J.M. |title=Professional development in mathematics for teachers: Who, what, why and how |conference=15th Biennial Conference of the [[Australian Association of Mathematics Teachers]] |location=Darwin |pages=65–71 |year=1995 |s2cid=180618518}}
* {{cite journal |first1=John D. |last1=Donaldson |first2=Donald J. |last2=Jezewski |year=1977 |title=An element formulation for perturbed motion about the center of mass|journal=[[Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy]] |volume=16 |number=3 |pages=367–387 |doi=10.1007/BF01232661|bibcode=1977CeMec..16..367D |s2cid=123349501 }}
* {{cite journal |first1=Michael S. |last1=Roberts |first2=John D. |last2=Donaldson |first3=Malcolm |last3=Rowland |year=1988 |title=Models of hepatic elimination: Comparison of stochastic models to describe residence time distributions and to predict the influence of drug distribution, enzyme heterogeneity, and systemic recycling on hepatic elimination |journal=Journal of Pharmacokinetics and Pharmacodynamics |volume=16 |number=1 |pages=41–83 |doi=10.1007/BF01061862|pmid=3373419 |s2cid=360960 }}
* {{cite journal |last1=Wotherspoon |first1=S.J. |last2=Donaldson |first2=J.D. |title=Finite differences and internal tides-representing the boundary |journal=[[Deep Sea Research|Deep-Sea Research Part I]] |volume=43 |issue=6 |pages=949–958 |issn=0967-0637 |year=1996 |doi=10.1016/0967-0637(96)00029-5|bibcode=1996DSRI...43..949W }}
* {{cite journal |first1=John D. |last1=Donaldson |first2=Qazi Ibadur |last2=Rahman |title=Inequalities for polynomials with a prescribed zero |journal=[[Pacific Journal of Mathematics]] |year=1972 |volume=41 |number=2 |pages=375–378 |doi=10.2140/pjm.1972.41.375|doi-access=free }}

==Билгеләмәләр һәм искәрмәләр==
*Genealogisches Handbuch des Adels, Fürstliche Häuser, Reference: 2004 11
*The Ancestry of Mary Elizabeth Donaldson 2006, Reitwiesner, William Addams, Reference: nr.2

{{Reflist}}

==Тышкы сылтамалар==
* [https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=57176 John D. Donaldson @ Mathematics Genealogy Project]
[[Төркем:Математиклар]]</text>
      <sha1>i6ptwmxdrot00n27ou0g96lh24lux3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Проект:Төмән/Таблица/Тарих</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1390347</id>
    <revision>
      <id>5839976</id>
      <parentid>5834454</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BlackisnewBot</username>
        <id>45862</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Таблицаны яңарту: мәкаләләрне тикшерү, зурлык һәм төсләр</comment>
      <origin>5839976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148401" sha1="hl8x393b5p8afmuvamhxcm0qyb55x1l" xml:space="preserve">[[Рәсем:Empty Star.svg|18px]] — 606 мәкалә һич юк.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star empty.svg|16px]] — 121 кыска мәкалә.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star half.svg|16px]] — 37 уртача мәкалә.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star full.svg|16px]] — 36 зур мәкалә.&lt;br /&gt;
''&lt;small&gt;{{Үзгәртү вакыты|Соңгы яңарту: }}&lt;/small&gt;''

{| class=&quot;sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;&quot;
|- bgcolor=#FFE0E0 align=&quot;center&quot;
!№ !! Мәкалә !! Урыс телендә !! Зурлыгы !! Викимәгълүмат !! Статус

|- bgcolor=#FFDAB9
| 1
| [[Тарих]]
| [[:ru:История|История]]
| align=right| 9056
| align=right| [[d:Q309]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 2
| [[Цивилизация]]
| [[:ru:Цивилизация|Цивилизация]]
| align=right| 4769


| align=right| [[d:Q8432]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 3
| [[]]
| [[:ru:История Земли|История Земли]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q156312]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 4
| [[Дөнья тарихы]]
| [[:ru:Всемирная история|Всемирная история]]
| align=right| 73621


| align=right| [[d:Q200325]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 5
| [[]]
| [[:ru:Архив|Архив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q166118]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 6
| [[Биография]]
| [[:ru:Биография|Биография]]
| align=right| 2126


| align=right| [[d:Q36279]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 7
| [[Kirmän]]
| [[:ru:Замок (строение)|Замок (строение)]]
| align=right| 3515


| align=right| [[d:Q23413]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 8
| [[]]
| [[:ru:Сословие|Сословие]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q657326]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 9
| [[]]
| [[:ru:Буржуазия|Буржуазия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q52090]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 10
| [[Дворяннар]]
| [[:ru:Дворянство|Дворянство]]
| align=right| 8988


| align=right| [[d:Q134737]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 11
| [[]]
| [[:ru:Император|Император]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q39018]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 12
| [[]]
| [[:ru:Феодализм|Феодализм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q37739]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 13
| [[Граф (титул)]]
| [[:ru:Граф (титул)|Граф (титул)]]
| align=right| 2195


| align=right| [[d:Q28989]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 14
| [[]]
| [[:ru:Десятина|Десятина]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184664]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 15
| [[]]
| [[:ru:Археология|Археология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q23498]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 16
| [[Arxeologik mädäniät]]
| [[:ru:Археологическая культура|Археологическая культура]]
| align=right| 1249


| align=right| [[d:Q465299]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 17
| [[]]
| [[:ru:Археогенетика|Археогенетика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q636489]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 18
| [[]]
| [[:ru:Хронология|Хронология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q130788]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 19
| [[]]
| [[:ru:Дипломатика|Дипломатика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q378426]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 20
| [[]]
| [[:ru:Эпиграфика|Эпиграфика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q181260]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 21
| [[]]
| [[:ru:Генеалогия|Генеалогия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47307]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 22
| [[]]
| [[:ru:Геральдика|Геральдика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q18336]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 23
| [[Илтамга]]
| [[:ru:Герб|Герб]]
| align=right| 9144


| align=right| [[d:Q14659]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 24
| [[Тарихнамә]]
| [[:ru:Историография|Историография]]
| align=right| 40548


| align=right| [[d:Q50675]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 25
| [[]]
| [[:ru:Теория заговора|Теория заговора]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q159535]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 26
| [[]]
| [[:ru:Нумизматика|Нумизматика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q631286]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 27
| [[]]
| [[:ru:Палеография|Палеография]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179957]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 28
| [[]]
| [[:ru:Филателия|Филателия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131026]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 29
| [[]]
| [[:ru:Философия истории|Философия истории]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q190721]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 30
| [[]]
| [[:ru:История науки|История науки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201486]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 31
| [[]]
| [[:ru:История сельского хозяйства|История сельского хозяйства]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q952080]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 32
| [[]]
| [[:ru:История астрономии|История астрономии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q50056]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 33
| [[]]
| [[:ru:История авиации|История авиации]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q471043]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 34
| [[]]
| [[:ru:История биологии|История биологии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q746656]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 35
| [[]]
| [[:ru:История химии|История химии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q501353]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 36
| [[]]
| [[:ru:История географии|История географии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q911070]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 37
| [[]]
| [[:ru:История геологии|История геологии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1779809]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 38
| [[]]
| [[:ru:История физики|История физики]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q212881]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 39
| [[Математика тарихы]]
| [[:ru:История математики|История математики]]
| align=right| 2377


| align=right| [[d:Q185264]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 40
| [[]]
| [[:ru:История экономических учений|История экономических учений]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q268194]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 41
| [[]]
| [[:ru:История лингвистики|История лингвистики]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1478235]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 42
| [[]]
| [[:ru:История психологии|История психологии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q261215]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 43
| [[]]
| [[:ru:История социологии|История социологии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q932233]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 44
| [[]]
| [[:ru:История технологии|История технологии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q465352]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 45
| [[Медицина тарихы]]
| [[:ru:История медицины|История медицины]]
| align=right| 10878


| align=right| [[d:Q380274]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 46
| [[]]
| [[:ru:История вычислительной техники|История вычислительной техники]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q186148]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 47
| [[]]
| [[:ru:История письменности|История письменности]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1340267]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 48
| [[]]
| [[:ru:Искусствоведение|Искусствоведение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q50637]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 49
| [[]]
| [[:ru:История искусств|История искусств]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q50641]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 50
| [[]]
| [[:ru:История культуры|История культуры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q858517]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 51
| [[]]
| [[:ru:История архитектуры|История архитектуры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8180985]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 52
| [[]]
| [[:ru:История кинематографа|История кинематографа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q107478]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 53
| [[]]
| [[:ru:История государства и права|История государства и права]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q680004]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 54
| [[]]
| [[:ru:История литературы|История литературы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6497044]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 55
| [[]]
| [[:ru:Военная история|Военная история]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192781]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 56
| [[]]
| [[:ru:История музыки|История музыки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q846047]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 57
| [[]]
| [[:ru:История философии|История философии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q27654]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 58
| [[]]
| [[:ru:История религий|История религий]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q846742]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 59
| [[]]
| [[:ru:История буддизма|История буддизма]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q464200]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 60
| [[]]
| [[:ru:История еврейского народа|История еврейского народа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q961603]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 61
| [[]]
| [[:ru:История христианства|История христианства]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q235329]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 62
| [[]]
| [[:ru:История индуизма|История индуизма]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1192933]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 63
| [[]]
| [[:ru:История ислама|История ислама]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q642379]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 64
| [[]]
| [[:ru:История Африки|История Африки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q149813]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 65
| [[]]
| [[:ru:История Америки|История Америки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q690256]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 66
| [[]]
| [[:ru:История Северной Америки|История Северной Америки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q149527]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 67
| [[]]
| [[:ru:История Южной Америки|История Южной Америки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q912852]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 68
| [[]]
| [[:ru:История Антарктики|История Антарктики]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q722537]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 69
| [[]]
| [[:ru:История Азии|История Азии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q627531]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 70
| [[]]
| [[:ru:История Европы|История Европы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7787]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 71
| [[]]
| [[:ru:История Океании|История Океании]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q149509]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 72
| [[]]
| [[:ru:История Центральной Америки|История Центральной Америки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1202140]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 73
| [[]]
| [[:ru:История Карибского региона|История Карибского региона]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q457898]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 74
| [[]]
| [[:ru:История Балкан|История Балкан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1266338]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 75
| [[]]
| [[:ru:История Ближнего Востока|История Ближнего Востока]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q51615]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 76
| [[]]
| [[:ru:История Скандинавии|История Скандинавии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q568251]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 77
| [[Мисыр тарихы]]
| [[:ru:История Египта|История Египта]]
| align=right| 27549


| align=right| [[d:Q185301]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 78
| [[]]
| [[:ru:История Эритреи|История Эритреи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1435211]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 79
| [[Хәбәшстан тарихы]]
| [[:ru:История Эфиопии|История Эфиопии]]
| align=right| 16422


| align=right| [[d:Q273595]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 80
| [[]]
| [[:ru:История Ганы|История Ганы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q524656]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 81
| [[]]
| [[:ru:История Ливии|История Ливии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q28907]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 82
| [[]]
| [[:ru:История Мадагаскара|История Мадагаскара]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q769743]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 83
| [[]]
| [[:ru:История Марокко|История Марокко]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q472658]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 84
| [[]]
| [[:ru:История Нигерии|История Нигерии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1435215]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 85
| [[]]
| [[:ru:История Сенегала|История Сенегала]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1151513]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 86
| [[]]
| [[:ru:История Сьерра-Леоне|История Сьерра-Леоне]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1477561]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 87
| [[]]
| [[:ru:История Сомали|История Сомали]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q10862295]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 88
| [[]]
| [[:ru:История Южно-Африканской Республики|История Южно-Африканской Республики]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q217184]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 89
| [[]]
| [[:ru:История Судана|История Судана]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q246643]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 90
| [[]]
| [[:ru:История Аргентины|История Аргентины]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q243976]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 91
| [[]]
| [[:ru:История Боливии|История Боливии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q876412]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 92
| [[]]
| [[:ru:История Бразилии|История Бразилии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q211967]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 93
| [[]]
| [[:ru:История Канады|История Канады]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2945]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 94
| [[]]
| [[:ru:История Чили|История Чили]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q472967]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 95
| [[]]
| [[:ru:История Колумбии|История Колумбии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1044401]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 96
| [[]]
| [[:ru:История Кубы|История Кубы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q473130]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 97
| [[]]
| [[:ru:История Эквадора|История Эквадора]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q926416]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 98
| [[]]
| [[:ru:История Гайаны|История Гайаны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1516437]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 99
| [[]]
| [[:ru:История Республики Гаити|История Республики Гаити]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q846445]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 100
| [[]]
| [[:ru:История Мексики|История Мексики]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q212763]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 101
| [[]]
| [[:ru:История Парагвая|История Парагвая]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1121772]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 102
| [[Перу тарихы]]
| [[:ru:История Перу|История Перу]]
| align=right| 6818


| align=right| [[d:Q316648]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 103
| [[]]
| [[:ru:История США|История США]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131110]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 104
| [[]]
| [[:ru:История Венесуэлы|История Венесуэлы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8914]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 105
| [[]]
| [[:ru:История Афганистана|История Афганистана]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q188872]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 106
| [[]]
| [[:ru:История Азербайджана|История Азербайджана]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q188328]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 107
| [[]]
| [[:ru:История Бангладеш|История Бангладеш]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q839809]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 108
| [[]]
| [[:ru:История Бутана|История Бутана]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q956615]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 109
| [[]]
| [[:ru:История Мьянмы|История Мьянмы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q216841]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 110
| [[]]
| [[:ru:История Камбоджи|История Камбоджи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q675630]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 111
| [[]]
| [[:ru:История Китая|История Китая]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q82972]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 112
| [[Һиндстан тарихы]]
| [[:ru:История Индии|История Индии]]
| align=right| 9939


| align=right| [[d:Q133136]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 113
| [[]]
| [[:ru:История Индонезии|История Индонезии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q331596]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 114
| [[]]
| [[:ru:История Израиля|История Израиля]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2696109]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 115
| [[]]
| [[:ru:История Ирака|История Ирака]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q695980]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 116
| [[Borınğı İran]]
| [[:ru:История Ирана|История Ирана]]
| align=right| 618


| align=right| [[d:Q28926]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 117
| [[]]
| [[:ru:История Японии|История Японии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q130436]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 118
| [[]]
| [[:ru:История Кореи|История Кореи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q713414]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 119
| [[]]
| [[:ru:История Ливана|История Ливана]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q234541]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 120
| [[]]
| [[:ru:История Малайзии|История Малайзии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1064598]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 121
| [[]]
| [[:ru:История Монголии|История Монголии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q768502]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 122
| [[]]
| [[:ru:История Непала|История Непала]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1648546]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 123
| [[]]
| [[:ru:История Пакистана|История Пакистана]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q726994]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 124
| [[]]
| [[:ru:История Палестины|История Палестины]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q556079]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 125
| [[]]
| [[:ru:История Филиппин|История Филиппин]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q830399]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 126
| [[]]
| [[:ru:История Саудовской Аравии|История Саудовской Аравии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q559915]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 127
| [[]]
| [[:ru:История Сингапура|История Сингапура]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1969320]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 128
| [[]]
| [[:ru:История Шри-Ланки|История Шри-Ланки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1584837]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 129
| [[]]
| [[:ru:История Сирии|История Сирии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q943676]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 130
| [[]]
| [[:ru:История Тайваня|История Тайваня]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q378008]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 131
| [[]]
| [[:ru:История Таиланда|История Таиланда]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q379391]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 132
| [[Тибет тарихы]]
| [[:ru:История Тибета|История Тибета]]
| align=right| 51388


| align=right| [[d:Q521263]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 133
| [[Төркия тарихы]]
| [[:ru:История Турции|История Турции]]
| align=right| 4140


| align=right| [[d:Q190876]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 134
| [[]]
| [[:ru:История Вьетнама|История Вьетнама]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q212913]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 135
| [[]]
| [[:ru:История Йемена|История Йемена]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q900498]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 136
| [[]]
| [[:ru:История Албании|История Албании]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q213833]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 137
| [[]]
| [[:ru:История Армении|История Армении]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193688]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 138
| [[]]
| [[:ru:История Австрии|История Австрии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q187830]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 139
| [[]]
| [[:ru:История Бельгии|История Бельгии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q205317]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 140
| [[]]
| [[:ru:История Болгарии|История Болгарии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7800]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 141
| [[]]
| [[:ru:История Хорватии|История Хорватии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q210726]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 142
| [[]]
| [[:ru:История Дании|История Дании]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q204680]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 143
| [[]]
| [[:ru:История Англии|История Англии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11755949]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 144
| [[]]
| [[:ru:История Эстонии|История Эстонии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q949423]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 145
| [[]]
| [[:ru:История Финляндии|История Финляндии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q202808]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 146
| [[]]
| [[:ru:История Франции|История Франции]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7778]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 147
| [[]]
| [[:ru:История Грузии|История Грузии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q238246]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 148
| [[]]
| [[:ru:История Германии|История Германии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q122131]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 149
| [[]]
| [[:ru:История Греции|История Греции]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7794]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 150
| [[]]
| [[:ru:История Венгрии|История Венгрии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q199960]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 151
| [[]]
| [[:ru:История Исландии|История Исландии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q151128]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 152
| [[]]
| [[:ru:История Республики Ирландия|История Республики Ирландия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1403781]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 153
| [[]]
| [[:ru:История Италии|История Италии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7791]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 154
| [[]]
| [[:ru:История Латвии|История Латвии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q209655]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 155
| [[]]
| [[:ru:История Литвы|История Литвы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q215063]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 156
| [[]]
| [[:ru:История Мальты|История Мальты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q243842]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 157
| [[Нидерландлар тарихы]]
| [[:ru:История Нидерландов|История Нидерландов]]
| align=right| 4491


| align=right| [[d:Q238533]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 158
| [[]]
| [[:ru:История Норвегии|История Норвегии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q210725]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 159
| [[]]
| [[:ru:История Польши|История Польши]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q199569]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 160
| [[]]
| [[:ru:История Португалии|История Португалии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7790]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 161
| [[]]
| [[:ru:История Румынии|История Румынии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q216672]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 162
| [[]]
| [[:ru:История России|История России]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q161414]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 163
| [[Шотландия тарихы]]
| [[:ru:История Шотландии|История Шотландии]]
| align=right| 7824


| align=right| [[d:Q471148]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 164
| [[]]
| [[:ru:История Сербии|История Сербии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q223195]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 165
| [[]]
| [[:ru:История Испании|История Испании]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7781]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 166
| [[]]
| [[:ru:История Швеции|История Швеции]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201350]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 167
| [[]]
| [[:ru:История Швейцарии|История Швейцарии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q208761]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 168
| [[]]
| [[:ru:История Украины|История Украины]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q210701]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 169
| [[]]
| [[:ru:История Великобритании|История Великобритании]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q113162]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 170
| [[]]
| [[:ru:История Уэльса|История Уэльса]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1063608]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 171
| [[]]
| [[:ru:История Австралии|История Австралии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q174825]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 172
| [[]]
| [[:ru:История Новой Зеландии|История Новой Зеландии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q672551]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 173
| [[Таш дәвере]]
| [[:ru:Каменный век|Каменный век]]
| align=right| 1951


| align=right| [[d:Q11759]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 174
| [[Бронза гасыр]]
| [[:ru:Бронзовый век|Бронзовый век]]
| align=right| 21574


| align=right| [[d:Q11761]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 175
| [[Тимер гасыр]]
| [[:ru:Железный век|Железный век]]
| align=right| 4409


| align=right| [[d:Q11764]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 176
| [[]]
| [[:ru:Медный век|Медный век]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q130253]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 177
| [[Борынгы дөнья]]
| [[:ru:Древний мир|Древний мир]]
| align=right| 1250


| align=right| [[d:Q41493]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 178
| [[]]
| [[:ru:Античность|Античность]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q486761]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 179
| [[]]
| [[:ru:Поздняя античность|Поздняя античность]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q217050]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 180
| [[]]
| [[:ru:Эллинизм|Эллинизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q428995]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 181
| [[]]
| [[:ru:Доисторический период|Доисторический период]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11756]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 182
| [[]]
| [[:ru:Австралопитеки|Австралопитеки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q103237]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 183
| [[Кроманьон кешесе]]
| [[:ru:Кроманьонец|Кроманьонец]]
| align=right| 1334


| align=right| [[d:Q179234]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 184
| [[]]
| [[:ru:Питекантроп|Питекантроп]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192993]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 185
| [[]]
| [[:ru:Синантроп|Синантроп]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q45931]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 186
| [[]]
| [[:ru:Человек прямоходящий|Человек прямоходящий]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q101362]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 187
| [[]]
| [[:ru:Антропогенез|Антропогенез]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83944]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 188
| [[]]
| [[:ru:Денисовский человек|Денисовский человек]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q151055]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 189
| [[Neandertal]]
| [[:ru:Неандерталец|Неандерталец]]
| align=right| 1054


| align=right| [[d:Q40171]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 190
| [[]]
| [[:ru:Парантропы|Парантропы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q111463]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 191
| [[]]
| [[:ru:Ранние миграции человека|Ранние миграции человека]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q858288]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 192
| [[Палеолит]]
| [[:ru:Палеолит|Палеолит]]
| align=right| 1557


| align=right| [[d:Q40203]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 193
| [[]]
| [[:ru:Ранний палеолит|Ранний палеолит]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7463501]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 194
| [[]]
| [[:ru:Средний палеолит|Средний палеолит]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q626270]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 195
| [[]]
| [[:ru:Поздний палеолит|Поздний палеолит]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q479505]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 196
| [[Мезолит]]
| [[:ru:Мезолит|Мезолит]]
| align=right| 2945


| align=right| [[d:Q44155]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 197
| [[]]
| [[:ru:Неолитическая революция|Неолитическая революция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180548]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 198
| [[Yaña taş ğasır]]
| [[:ru:Неолит|Неолит]]
| align=right| 2075


| align=right| [[d:Q36422]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 199
| [[]]
| [[:ru:Колыбель цивилизации|Колыбель цивилизации]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1207629]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 200
| [[]]
| [[:ru:Освоение огня древними людьми|Освоение огня древними людьми]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q912205]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 201
| [[Борынгы Мисыр]]
| [[:ru:Древний Египет|Древний Египет]]
| align=right| 20737


| align=right| [[d:Q11768]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 202
| [[]]
| [[:ru:Негада III|Негада III]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q721840]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 203
| [[]]
| [[:ru:Фараон|Фараон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q37110]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 204
| [[]]
| [[:ru:Эллинистический Египет|Эллинистический Египет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2320005]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 205
| [[]]
| [[:ru:Фивы (Египет)|Фивы (Египет)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q101583]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 206
| [[]]
| [[:ru:Мемфис (Египет)|Мемфис (Египет)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5715]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 207
| [[]]
| [[:ru:Древнее царство|Древнее царство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q177819]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 208
| [[]]
| [[:ru:Среднее царство|Среднее царство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191324]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 209
| [[]]
| [[:ru:Новое царство|Новое царство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180568]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 210
| [[]]
| [[:ru:Долина Царей|Долина Царей]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q133423]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 211
| [[]]
| [[:ru:Нок (культура)|Нок (культура)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q927291]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 212
| [[]]
| [[:ru:Нубия|Нубия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q135028]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 213
| [[]]
| [[:ru:Куш (царство)|Куш (царство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q241790]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 214
| [[]]
| [[:ru:Мероэ|Мероэ]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5780]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 215
| [[]]
| [[:ru:Аксумское царство|Аксумское царство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q139377]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 216
| [[]]
| [[:ru:Карфаген (государство)|Карфаген (государство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2429397]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 217
| [[]]
| [[:ru:Карфаген (город)|Карфаген (город)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6343]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 218
| [[]]
| [[:ru:Пунические войны|Пунические войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q124988]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 219
| [[]]
| [[:ru:Пунт|Пунт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q282350]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 220
| [[]]
| [[:ru:Андские цивилизации|Андские цивилизации]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3122657]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 221
| [[]]
| [[:ru:Чавинская культура|Чавинская культура]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q13341477]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 222
| [[]]
| [[:ru:Норте-Чико (культура)|Норте-Чико (культура)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q153836]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 223
| [[]]
| [[:ru:Мезоамерика|Мезоамерика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q13703]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 224
| [[Майя (цивилизация)]]
| [[:ru:Майя (цивилизация)|Майя (цивилизация)]]
| align=right| 50320


| align=right| [[d:Q28567]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 225
| [[]]
| [[:ru:Палеоиндейцы|Палеоиндейцы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q888099]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 226
| [[]]
| [[:ru:Теотиуакан|Теотиуакан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q172613]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 227
| [[]]
| [[:ru:Ольмеки|Ольмеки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q135364]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 228
| [[]]
| [[:ru:Заселение Америки|Заселение Америки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q13925462]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 229
| [[]]
| [[:ru:Сапотекская цивилизация|Сапотекская цивилизация]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q844750]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 230
| [[Böyek yefäk yulı]]
| [[:ru:Великий шёлковый путь|Великий шёлковый путь]]
| align=right| 2924


| align=right| [[d:Q36288]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 231
| [[Axämenid Däwläte]]
| [[:ru:Держава Ахеменидов|Держава Ахеменидов]]
| align=right| 18922


| align=right| [[d:Q389688]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 232
| [[]]
| [[:ru:Атропатена|Атропатена]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q260437]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 233
| [[Balxar ile]]
| [[:ru:Бактрия|Бактрия]]
| align=right| 3302


| align=right| [[d:Q132646]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 234
| [[Qawqaz Albaniäse]]
| [[:ru:Кавказская Албания|Кавказская Албания]]
| align=right| 6228


| align=right| [[d:Q177076]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 235
| [[]]
| [[:ru:Иберия (царство)|Иберия (царство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q19083]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 236
| [[]]
| [[:ru:Элам|Элам]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q128904]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 237
| [[]]
| [[:ru:Сузы|Сузы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180773]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 238
| [[]]
| [[:ru:Мидийцы|Мидийцы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8735]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 239
| [[Парфия патшалыгы]]
| [[:ru:Парфянское царство|Парфянское царство]]
| align=right| 29319


| align=right| [[d:Q1986139]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 240
| [[Персеполис]]
| [[:ru:Персеполь|Персеполь]]
| align=right| 12513


| align=right| [[d:Q129072]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 241
| [[]]
| [[:ru:Римско-персидские войны|Римско-персидские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q500409]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 242
| [[Saqlar]]
| [[:ru:Саки (племена)|Саки (племена)]]
| align=right| 4137


| align=right| [[d:Q673001]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 243
| [[Сасанидлар дәүләте]]
| [[:ru:Государство Сасанидов|Государство Сасанидов]]
| align=right| 27196


| align=right| [[d:Q83891]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 244
| [[Согдиана]]
| [[:ru:Согдиана|Согдиана]]
| align=right| 22683


| align=right| [[d:Q486244]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 245
| [[]]
| [[:ru:Тохары|Тохары]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192858]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 246
| [[]]
| [[:ru:Кочосон|Кочосон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q28405]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 247
| [[]]
| [[:ru:Период Дзёмон|Период Дзёмон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q52824]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 248
| [[]]
| [[:ru:Шан (династия)|Шан (династия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q128938]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 249
| [[]]
| [[:ru:Период Вёсен и Осеней|Период Вёсен и Осеней]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q185047]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 250
| [[Koreyaneñ öç patşalığı]]
| [[:ru:Три корейских государства|Три корейских государства]]
| align=right| 3001


| align=right| [[d:Q165292]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 251
| [[]]
| [[:ru:Период Сражающихся царств|Период Сражающихся царств]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q185063]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 252
| [[]]
| [[:ru:Чжоу|Чжоу]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q35216]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 253
| [[]]
| [[:ru:Период Яёй|Период Яёй]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q207858]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 254
| [[]]
| [[:ru:Три властителя и пять императоров|Три властителя и пять императоров]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201727]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 255
| [[Хунну]]
| [[:ru:Хунну|Хунну]]
| align=right| 16416


| align=right| [[d:Q188836]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 256
| [[]]
| [[:ru:Чола (государство)|Чола (государство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q151148]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 257
| [[]]
| [[:ru:Государство Гуптов|Государство Гуптов]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11774]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 258
| [[]]
| [[:ru:Индская цивилизация|Индская цивилизация]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42534]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 259
| [[]]
| [[:ru:Мохенджо-Даро|Мохенджо-Даро]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5725]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 260
| [[]]
| [[:ru:Индо-греческое царство|Индо-греческое царство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q215643]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 261
| [[]]
| [[:ru:Индо-скифское царство|Индо-скифское царство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q240123]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 262
| [[]]
| [[:ru:Кушанское царство|Кушанское царство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q25979]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 263
| [[]]
| [[:ru:Магадха|Магадха]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q234009]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 264
| [[Maurya imperiäse]]
| [[:ru:Империя Маурьев|Империя Маурьев]]
| align=right| 4160


| align=right| [[d:Q62943]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 265
| [[]]
| [[:ru:Сатавахана|Сатавахана]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5257]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 266
| [[Веда цивилизациясе]]
| [[:ru:Ведийская цивилизация|Ведийская цивилизация]]
| align=right| 34740


| align=right| [[d:Q215262]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 267
| [[]]
| [[:ru:Намвьет|Намвьет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q827040]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 268
| [[]]
| [[:ru:Пью (города-государства)|Пью (города-государства)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1627675]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 269
| [[]]
| [[:ru:Династия Хонг-банг|Династия Хонг-банг]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1209333]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 270
| [[Месопотамия]]
| [[:ru:Месопотамия|Месопотамия]]
| align=right| 25202


| align=right| [[d:Q11767]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 271
| [[]]
| [[:ru:Аккад|Аккад]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4461035]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 272
| [[]]
| [[:ru:Амореи|Амореи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q203507]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 273
| [[]]
| [[:ru:Армянское царство|Армянское царство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2622868]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 274
| [[]]
| [[:ru:Ассирия|Ассирия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41137]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 275
| [[]]
| [[:ru:Ниневия|Ниневия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5680]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 276
| [[]]
| [[:ru:Вавилония|Вавилония]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47690]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 277
| [[Babil]]
| [[:ru:Вавилон|Вавилон]]
| align=right| 3778


| align=right| [[d:Q5684]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 278
| [[]]
| [[:ru:Халдеи|Халдеи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q200969]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 279
| [[]]
| [[:ru:Эбла|Эбла]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5743]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 280
| [[]]
| [[:ru:История Древнего Израиля и Иудеи|История Древнего Израиля и Иудеи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193748]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 281
| [[]]
| [[:ru:Хетты|Хетты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5406]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 282
| [[]]
| [[:ru:Лидия|Лидия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q620765]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 283
| [[Mitanni]]
| [[:ru:Митанни|Митанни]]
| align=right| 5638


| align=right| [[d:Q178665]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 284
| [[Palmira]]
| [[:ru:Пальмира|Пальмира]]
| align=right| 2682


| align=right| [[d:Q5747]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 285
| [[]]
| [[:ru:Финикия|Финикия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41642]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 286
| [[]]
| [[:ru:Сур (город)|Сур (город)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q82070]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 287
| [[]]
| [[:ru:Фригия|Фригия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q32579]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 288
| [[]]
| [[:ru:Государство Селевкидов|Государство Селевкидов]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q93180]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 289
| [[]]
| [[:ru:Сабеи|Сабеи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q940785]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 290
| [[]]
| [[:ru:Шумер|Шумер]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q35355]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 291
| [[]]
| [[:ru:Ур|Ур]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5699]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 292
| [[]]
| [[:ru:Троя|Троя]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q22647]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 293
| [[]]
| [[:ru:Троянская война|Троянская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42937]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 294
| [[]]
| [[:ru:Угарит|Угарит]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191369]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 295
| [[Урарту]]
| [[:ru:Урарту|Урарту]]
| align=right| 3515


| align=right| [[d:Q185068]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 296
| [[]]
| [[:ru:Плодородный полумесяц|Плодородный полумесяц]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170526]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 297
| [[]]
| [[:ru:Великая Армения|Великая Армения]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q208404]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 298
| [[]]
| [[:ru:Сирийские войны|Сирийские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1330607]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 299
| [[]]
| [[:ru:Минойская цивилизация|Минойская цивилизация]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q134178]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 300
| [[]]
| [[:ru:Кносс|Кносс]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q173527]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 301
| [[]]
| [[:ru:Дакия|Дакия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q173082]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 302
| [[]]
| [[:ru:Даки|Даки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q212853]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 303
| [[]]
| [[:ru:Этруски|Этруски]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q17161]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 304
| [[Борынгы Греция]]
| [[:ru:Древняя Греция|Древняя Греция]]
| align=right| 22646


| align=right| [[d:Q11772]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 305
| [[]]
| [[:ru:Микенская цивилизация|Микенская цивилизация]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q181264]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 306
| [[]]
| [[:ru:Греко-персидские войны|Греко-персидские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q76026]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 307
| [[]]
| [[:ru:Великая Греция|Великая Греция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184313]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 308
| [[]]
| [[:ru:Первый Афинский морской союз|Первый Афинский морской союз]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193235]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 309
| [[]]
| [[:ru:Спарта|Спарта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5690]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 310
| [[Борынгы Рим]]
| [[:ru:Древний Рим|Древний Рим]]
| align=right| 10704


| align=right| [[d:Q1747689]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 311
| [[]]
| [[:ru:Римское царство|Римское царство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201038]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 312
| [[Rim Respublikası]]
| [[:ru:Римская республика|Римская республика]]
| align=right| 3891


| align=right| [[d:Q17167]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 313
| [[Рим империясе]]
| [[:ru:Римская империя|Римская империя]]
| align=right| 1152


| align=right| [[d:Q2277]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 314
| [[Помпеи]]
| [[:ru:Помпеи|Помпеи]]
| align=right| 1579


| align=right| [[d:Q43332]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 315
| [[]]
| [[:ru:Западная Римская империя|Западная Римская империя]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42834]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 316
| [[]]
| [[:ru:Падение Западной Римской империи|Падение Западной Римской империи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q608613]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 317
| [[]]
| [[:ru:Кризис Римской империи III века|Кризис Римской империи III века]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q329838]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 318
| [[]]
| [[:ru:Юлии-Клавдии|Юлии-Клавдии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192841]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 319
| [[]]
| [[:ru:Пять хороших императоров|Пять хороших императоров]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193254]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 320
| [[]]
| [[:ru:Галльская война|Галльская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q202161]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 321
| [[]]
| [[:ru:Македонские войны|Македонские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q75813]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 322
| [[]]
| [[:ru:Гражданские войны в Древнем Риме|Гражданские войны в Древнем Риме]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1747183]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 323
| [[Борынгы Македония]]
| [[:ru:Древняя Македония|Древняя Македония]]
| align=right| 2751


| align=right| [[d:Q83958]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 324
| [[]]
| [[:ru:Кельты|Кельты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q35966]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 325
| [[]]
| [[:ru:Киммерийцы|Киммерийцы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192730]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 326
| [[Сарматлар]]
| [[:ru:Сарматы|Сарматы]]
| align=right| 81037


| align=right| [[d:Q162858]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 327
| [[]]
| [[:ru:Саксы|Саксы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q101985]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 328
| [[Скифия]]
| [[:ru:Скифия|Скифия]]
| align=right| 7027


| align=right| [[d:Q845909]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 329
| [[Skiflar]]
| [[:ru:Скифы|Скифы]]
| align=right| 3758


| align=right| [[d:Q131802]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 330
| [[]]
| [[:ru:Фракия|Фракия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41741]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 331
| [[Халыкларның Бөек күченеше]]
| [[:ru:Великое переселение народов|Великое переселение народов]]
| align=right| 2181


| align=right| [[d:Q131192]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 332
| [[]]
| [[:ru:Аланы|Аланы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178054]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 333
| [[]]
| [[:ru:Англы|Англы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q104238]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 334
| [[Болгарлар]]
| [[:ru:Булгары|Булгары]]
| align=right| 55381


| align=right| [[d:Q110117]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 335
| [[Бургундлар]]
| [[:ru:Бургунды|Бургунды]]
| align=right| 1171


| align=right| [[d:Q150412]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 336
| [[Готлар]]
| [[:ru:Готы|Готы]]
| align=right| 5858


| align=right| [[d:Q42193]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 337
| [[Остготлар]]
| [[:ru:Остготы|Остготы]]
| align=right| 2233


| align=right| [[d:Q103122]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 338
| [[Вестготлар]]
| [[:ru:Вестготы|Вестготы]]
| align=right| 2197


| align=right| [[d:Q23693]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 339
| [[Һуннар]]
| [[:ru:Гунны|Гунны]]
| align=right| 24088


| align=right| [[d:Q45813]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 340
| [[]]
| [[:ru:Мавры|Мавры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q169260]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 341
| [[]]
| [[:ru:Русь (народ)|Русь (народ)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q914114]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 342
| [[]]
| [[:ru:Свевы|Свевы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q155085]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 343
| [[]]
| [[:ru:Вандалы|Вандалы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42211]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 344
| [[Урта гасырлар]]
| [[:ru:Средние века|Средние века]]
| align=right| 2606


| align=right| [[d:Q12554]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 345
| [[Гильдия]]
| [[:ru:Цех|Цех]]
| align=right| 2250


| align=right| [[d:Q170161]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 346
| [[]]
| [[:ru:Бояре|Бояре]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q203563]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 347
| [[Рыцарь]]
| [[:ru:Рыцарь|Рыцарь]]
| align=right| 1506


| align=right| [[d:Q102083]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 348
| [[Кенәз]]
| [[:ru:Князь|Князь]]
| align=right| 3154


| align=right| [[d:Q273613]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 349
| [[]]
| [[:ru:Самурай|Самурай]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q38142]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 350
| [[]]
| [[:ru:Крепостное право|Крепостное право]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q103350]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 351
| [[]]
| [[:ru:Рыцарство|Рыцарство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1056721]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 352
| [[]]
| [[:ru:Аджуран (государство)|Аджуран (государство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q862532]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 353
| [[]]
| [[:ru:Альморавиды|Альморавиды]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q75613]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 354
| [[]]
| [[:ru:Империя Гана|Империя Гана]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q206789]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 355
| [[]]
| [[:ru:Канем (империя)|Канем (империя)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1537016]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 356
| [[]]
| [[:ru:Империя Мали|Империя Мали]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184536]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 357
| [[]]
| [[:ru:Сонгай (государство)|Сонгай (государство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q202687]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 358
| [[]]
| [[:ru:Томбукту|Томбукту]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9427]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 359
| [[]]
| [[:ru:Транссахарская торговля|Транссахарская торговля]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q465279]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 360
| [[Ацтеклар]]
| [[:ru:Ацтеки|Ацтеки]]
| align=right| 4582


| align=right| [[d:Q12542]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 361
| [[]]
| [[:ru:Империя инков|Империя инков]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q28573]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 362
| [[]]
| [[:ru:Доколумбовы цивилизации|Доколумбовы цивилизации]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q202390]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 363
| [[]]
| [[:ru:Чиму|Чиму]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q901198]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 364
| [[]]
| [[:ru:Миссисипская культура|Миссисипская культура]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1052095]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 365
| [[]]
| [[:ru:Моче|Моче]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q208188]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 366
| [[]]
| [[:ru:Тиуанако|Тиуанако]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q61750]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 367
| [[]]
| [[:ru:Уари (культура)|Уари (культура)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q605340]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 368
| [[Исламның алтын дәвере]]
| [[:ru:Золотой век ислама|Золотой век ислама]]
| align=right| 23122


| align=right| [[d:Q745799]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 369
| [[Мәмлүкләр]]
| [[:ru:Мамлюки|Мамлюки]]
| align=right| 1536


| align=right| [[d:Q947784]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 370
| [[]]
| [[:ru:Ак-Коюнлу|Ак-Коюнлу]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q555994]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 371
| [[Алтын Урда]]
| [[:ru:Золотая Орда|Золотая Орда]]
| align=right| 32517


| align=right| [[d:Q79965]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 372
| [[]]
| [[:ru:Кара-Коюнлу|Кара-Коюнлу]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q324470]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 373
| [[]]
| [[:ru:Арабское завоевание Персии|Арабское завоевание Персии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q887684]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 374
| [[]]
| [[:ru:Государство Хорезмшахов|Государство Хорезмшахов]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q63134381]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 375
| [[]]
| [[:ru:Древние тюрки|Древние тюрки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q205466]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 376
| [[]]
| [[:ru:Сельджукиды|Сельджукиды]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3708255]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 377
| [[]]
| [[:ru:Газневидское государство|Газневидское государство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q249578]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 378
| [[]]
| [[:ru:Уйгурский каганат|Уйгурский каганат]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q831218]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 379
| [[]]
| [[:ru:Корё|Корё]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q28208]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 380
| [[Хань чоры]]
| [[:ru:Империя Хань|Империя Хань]]
| align=right| 8834


| align=right| [[d:Q7209]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 381
| [[]]
| [[:ru:Период Хэйан|Период Хэйан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193292]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 382
| [[]]
| [[:ru:Цзинь (265—420)|Цзинь (265—420)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7352]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 383
| [[]]
| [[:ru:Цзинь (1115—1234)|Цзинь (1115—1234)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5066]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 384
| [[]]
| [[:ru:Ляо|Ляо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4958]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 385
| [[Монгол империясе]]
| [[:ru:Монгольская империя|Монгольская империя]]
| align=right| 10005


| align=right| [[d:Q12557]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 386
| [[]]
| [[:ru:Ниндзя|Ниндзя]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9402]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 387
| [[]]
| [[:ru:Цинь (империя)|Цинь (империя)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7183]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 388
| [[]]
| [[:ru:Шестнадцать варварских государств|Шестнадцать варварских государств]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q683551]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 389
| [[]]
| [[:ru:Империя Сун|Империя Сун]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7462]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 390
| [[]]
| [[:ru:Южные и Северные Династии|Южные и Северные Династии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q49696]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 391
| [[]]
| [[:ru:Суй|Суй]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7405]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 392
| [[Таң династиясе]]
| [[:ru:Империя Тан|Империя Тан]]
| align=right| 4725


| align=right| [[d:Q9683]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 393
| [[]]
| [[:ru:Эпоха Троецарствия|Эпоха Троецарствия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q185043]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 394
| [[]]
| [[:ru:Ся (династия)|Ся (династия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q169705]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 395
| [[Юань империясе]]
| [[:ru:Юань (империя)|Юань (империя)]]
| align=right| 4375


| align=right| [[d:Q7313]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 396
| [[]]
| [[:ru:Эпоха пяти династий и десяти царств|Эпоха пяти династий и десяти царств]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q242115]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 397
| [[]]
| [[:ru:Кидани|Кидани]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q218332]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 398
| [[]]
| [[:ru:Делийский султанат|Делийский султанат]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q229411]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 399
| [[]]
| [[:ru:Мусульманское завоевание Южной Азии|Мусульманское завоевание Южной Азии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2566899]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 400
| [[]]
| [[:ru:Виджаянагарская империя|Виджаянагарская империя]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q167639]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 401
| [[]]
| [[:ru:Тямпа|Тямпа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q216786]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 402
| [[]]
| [[:ru:Камбуджадеша|Камбуджадеша]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201705]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 403
| [[]]
| [[:ru:Маджапахит|Маджапахит]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q49326]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 404
| [[Малакка солтанлыгы]]
| [[:ru:Малаккский султанат|Малаккский султанат]]
| align=right| 23724


| align=right| [[d:Q46652]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 405
| [[]]
| [[:ru:Паганское царство|Паганское царство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q888574]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 406
| [[]]
| [[:ru:Шривиджая|Шривиджая]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q234197]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 407
| [[]]
| [[:ru:Династия Чан|Династия Чан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3111454]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 408
| [[]]
| [[:ru:Аббасидский халифат|Аббасидский халифат]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q12536]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 409
| [[Täre yawları]]
| [[:ru:Крестовые походы|Крестовые походы]]
| align=right| 5018


| align=right| [[d:Q12546]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 410
| [[]]
| [[:ru:Государства крестоносцев|Государства крестоносцев]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q190967]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 411
| [[]]
| [[:ru:Никейская империя|Никейская империя]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q181254]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 412
| [[]]
| [[:ru:Фатимидский халифат|Фатимидский халифат]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q160307]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 413
| [[]]
| [[:ru:Латинская империя|Латинская империя]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178897]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 414
| [[Госман империясе]]
| [[:ru:Османская империя|Османская империя]]
| align=right| 5824


| align=right| [[d:Q12560]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 415
| [[]]
| [[:ru:Конийский султанат|Конийский султанат]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q975405]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 416
| [[Өмәвиләр хәлифәте]]
| [[:ru:Омейядский халифат|Омейядский халифат]]
| align=right| 5234


| align=right| [[d:Q8575586]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 417
| [[]]
| [[:ru:Чёрная смерть|Чёрная смерть]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42005]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 418
| [[]]
| [[:ru:Разделение Католической и Православной церквей|Разделение Католической и Православной церквей]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q51648]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 419
| [[Габсбурглар]]
| [[:ru:Габсбурги|Габсбурги]]
| align=right| 3911


| align=right| [[d:Q65968]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 420
| [[]]
| [[:ru:Медичи|Медичи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170022]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 421
| [[Норманнар]]
| [[:ru:Норманны|Норманны]]
| align=right| 5399


| align=right| [[d:Q83418]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 422
| [[]]
| [[:ru:Возрождение|Возрождение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4692]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 423
| [[Команнар]]
| [[:ru:Половцы|Половцы]]
| align=right| 5386


| align=right| [[d:Q1035516]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 424
| [[]]
| [[:ru:Авары|Авары]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q68962]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 425
| [[Berençe Bolğar patşalığı]]
| [[:ru:Первое Болгарское царство|Первое Болгарское царство]]
| align=right| 8686


| align=right| [[d:Q203817]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 426
| [[]]
| [[:ru:Второе Болгарское царство|Второе Болгарское царство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q420759]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 427
| [[Византия империясе]]
| [[:ru:Византия|Византия]]
| align=right| 6801


| align=right| [[d:Q12544]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 428
| [[]]
| [[:ru:Арабо-византийские войны|Арабо-византийские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q29100]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 429
| [[]]
| [[:ru:Болгаро-византийские войны|Болгаро-византийские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2288144]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 430
| [[]]
| [[:ru:Византийско-османские войны|Византийско-османские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q630259]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 431
| [[Константинопольнең яулап алынуы]]
| [[:ru:Падение Константинополя (1453)|Падение Константинополя (1453)]]
| align=right| 11647


| align=right| [[d:Q160077]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 432
| [[]]
| [[:ru:Галицко-Волынское княжество|Галицко-Волынское княжество]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q239502]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 433
| [[Бөек Литва кенәзлеге]]
| [[:ru:Великое княжество Литовское|Великое княжество Литовское]]
| align=right| 14568


| align=right| [[d:Q49683]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 434
| [[Бөек Мәскәү кенәзлеге]]
| [[:ru:Великое княжество Московское|Великое княжество Московское]]
| align=right| 10290


| align=right| [[d:Q170770]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 435
| [[Маҗарстан патшалыгы]]
| [[:ru:Королевство Венгрия|Королевство Венгрия]]
| align=right| 4006


| align=right| [[d:Q171150]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 436
| [[]]
| [[:ru:Гуситские войны|Гуситские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q478301]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 437
| [[Xäzärlär]]
| [[:ru:Хазары|Хазары]]
| align=right| 5287


| align=right| [[d:Q173282]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 438
| [[Киев Русе]]
| [[:ru:Киевская Русь|Киевская Русь]]
| align=right| 12815


| align=right| [[d:Q1108445]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 439
| [[]]
| [[:ru:Великая Моравия|Великая Моравия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193152]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 440
| [[Новгород республикасы]]
| [[:ru:Новгородская республика|Новгородская республика]]
| align=right| 8132


| align=right| [[d:Q151536]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 441
| [[]]
| [[:ru:Критская война (1645—1669)|Критская война (1645—1669)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q699602]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 442
| [[Böcänäklär]]
| [[:ru:Печенеги|Печенеги]]
| align=right| 3659


| align=right| [[d:Q181752]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 443
| [[Тевтон ордены]]
| [[:ru:Тевтонский орден|Тевтонский орден]]
| align=right| 966


| align=right| [[d:Q48189]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 444
| [[]]
| [[:ru:Великое княжество Владимирское|Великое княжество Владимирское]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83546]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 445
| [[Идел буе Болгары]]
| [[:ru:Волжская Булгария|Волжская Булгария]]
| align=right| 85048


| align=right| [[d:Q185488]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 446
| [[]]
| [[:ru:Королевство Богемия|Королевство Богемия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42585]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 447
| [[]]
| [[:ru:Великая война (1409—1411)|Великая война (1409—1411)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q937255]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 448
| [[]]
| [[:ru:Рюриковичи|Рюриковичи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q210398]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 449
| [[]]
| [[:ru:Аль-Андалус|Аль-Андалус]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q123559]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 450
| [[]]
| [[:ru:Кордовский халифат|Кордовский халифат]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q171740]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 451
| [[]]
| [[:ru:Реконкиста|Реконкиста]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q79791]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 452
| [[]]
| [[:ru:Королевство Арагон|Королевство Арагон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q199442]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 453
| [[]]
| [[:ru:Бургундское герцогство|Бургундское герцогство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4712]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 454
| [[]]
| [[:ru:Королевство Кастилия|Королевство Кастилия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179293]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 455
| [[]]
| [[:ru:Франкское государство|Франкское государство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q146246]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 456
| [[]]
| [[:ru:Восточно-Франкское королевство|Восточно-Франкское королевство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q153080]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 457
| [[]]
| [[:ru:Западно-Франкское королевство|Западно-Франкское королевство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q46370]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 458
| [[Франция корольлеге]]
| [[:ru:Королевство Франция|Королевство Франция]]
| align=right| 7711


| align=right| [[d:Q70972]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 459
| [[]]
| [[:ru:Каролингская империя|Каролингская империя]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q31929]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 460
| [[]]
| [[:ru:Капетинги|Капетинги]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179544]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 461
| [[]]
| [[:ru:Каролинги|Каролинги]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q133602]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 462
| [[]]
| [[:ru:Меровинги|Меровинги]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q59488]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 463
| [[]]
| [[:ru:Королевство Англия|Королевство Англия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179876]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 464
| [[]]
| [[:ru:Англосаксы|Англосаксы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q32768]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 465
| [[]]
| [[:ru:Битва при Гастингсе|Битва при Гастингсе]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83224]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 466
| [[]]
| [[:ru:Нормандское завоевание Англии|Нормандское завоевание Англии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q200485]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 467
| [[Ак һәм Ал гөлчәчәге сугышы]]
| [[:ru:Война Алой и Белой розы|Война Алой и Белой розы]]
| align=right| 14622


| align=right| [[d:Q127751]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 468
| [[Ганза сәүдә берләшмәсе]]
| [[:ru:Ганза|Ганза]]
| align=right| 4971


| align=right| [[d:Q42908]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 469
| [[]]
| [[:ru:Кальмарская уния|Кальмарская уния]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q62623]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 470
| [[İzge Rim imperiäse]]
| [[:ru:Священная Римская империя|Священная Римская империя]]
| align=right| 6478


| align=right| [[d:Q12548]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 471
| [[]]
| [[:ru:Плантагенеты|Плантагенеты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q106151]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 472
| [[Йөз еллык сугыш]]
| [[:ru:Столетняя война|Столетняя война]]
| align=right| 10783


| align=right| [[d:Q12551]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 473
| [[]]
| [[:ru:Святая инквизиция|Святая инквизиция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43173]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 474
| [[]]
| [[:ru:Тамплиеры|Тамплиеры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41300]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 475
| [[]]
| [[:ru:Лангобарды|Лангобарды]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q130900]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 476
| [[]]
| [[:ru:Северные крестовые походы|Северные крестовые походы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q51662]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 477
| [[]]
| [[:ru:Расселение немцев на восток|Расселение немцев на восток]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170346]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 478
| [[]]
| [[:ru:Папская область|Папская область]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170174]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 479
| [[]]
| [[:ru:Генуэзская республика|Генуэзская республика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q174306]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 480
| [[]]
| [[:ru:Королевство Сицилия|Королевство Сицилия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q188586]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 481
| [[]]
| [[:ru:Венецианская республика|Венецианская республика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4948]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 482
| [[]]
| [[:ru:Эпоха викингов|Эпоха викингов]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q213649]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 483
| [[Викинглар]]
| [[:ru:Викинги|Викинги]]
| align=right| 7595


| align=right| [[d:Q12567]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 484
| [[Вестготлар патшалыгы]]
| [[:ru:Вестготское королевство|Вестготское королевство]]
| align=right| 3243


| align=right| [[d:Q126936]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 485
| [[]]
| [[:ru:Австразия|Австразия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q105098]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 486
| [[]]
| [[:ru:Франки|Франки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43482]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 487
| [[]]
| [[:ru:Борьба за инвеституру|Борьба за инвеституру]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q154764]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 488
| [[]]
| [[:ru:Королевство Германия|Королевство Германия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q175211]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 489
| [[]]
| [[:ru:Венды|Венды]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q158281]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 490
| [[]]
| [[:ru:Византийско-готские войны|Византийско-готские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q477973]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 491
| [[]]
| [[:ru:Гвельфы и гибеллины|Гвельфы и гибеллины]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q187742]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 492
| [[]]
| [[:ru:Нейстрия|Нейстрия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q106577]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 493
| [[]]
| [[:ru:Салическая правда|Салическая правда]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q152507]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 494
| [[Иртә яңа заман]]
| [[:ru:Раннее Новое время|Раннее Новое время]]
| align=right| 2307


| align=right| [[d:Q5308718]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 495
| [[]]
| [[:ru:Великие географические открытия|Великие географические открытия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q133641]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 496
| [[Британия империясе]]
| [[:ru:Британская империя|Британская империя]]
| align=right| 1616


| align=right| [[d:Q8680]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 497
| [[Француз колониаль империясе]]
| [[:ru:Колонии Франции|Колонии Франции]]
| align=right| 5249


| align=right| [[d:Q179023]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 498
| [[]]
| [[:ru:Малый ледниковый период|Малый ледниковый период]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q190530]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 499
| [[]]
| [[:ru:Колонии Португалии|Колонии Португалии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q200464]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 500
| [[]]
| [[:ru:Испанская империя|Испанская империя]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q80702]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 501
| [[Гыйлем инкыйлабы]]
| [[:ru:Революция в науке|Революция в науке]]
| align=right| 7539


| align=right| [[d:Q214078]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 502
| [[Җидееллык сугыш]]
| [[:ru:Семилетняя война|Семилетняя война]]
| align=right| 7896


| align=right| [[d:Q33143]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 503
| [[]]
| [[:ru:Сарагосский договор|Сарагосский договор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1147471]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 504
| [[]]
| [[:ru:Тордесильясский договор|Тордесильясский договор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180897]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 505
| [[]]
| [[:ru:Рабство в Африке|Рабство в Африке]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3057915]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 506
| [[]]
| [[:ru:Трансатлантическая работорговля|Трансатлантическая работорговля]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q10701282]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 507
| [[]]
| [[:ru:Борну|Борну]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q894030]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 508
| [[]]
| [[:ru:Мономотапа|Мономотапа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q854468]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 509
| [[]]
| [[:ru:Ашанти (государство)|Ашанти (государство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q722071]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 510
| [[]]
| [[:ru:Королевство Конго|Королевство Конго]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q796583]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 511
| [[]]
| [[:ru:Ойо (государство)|Ойо (государство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q849623]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 512
| [[]]
| [[:ru:Сеннар (султанат)|Сеннар (султанат)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1475713]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 513
| [[]]
| [[:ru:Города-государства хауса|Города-государства хауса]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1591030]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 514
| [[АКШ бәйсезлеге өчен сугыш]]
| [[:ru:Война за независимость США|Война за независимость США]]
| align=right| 3433


| align=right| [[d:Q40949]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 515
| [[]]
| [[:ru:Европейская колонизация Америки|Европейская колонизация Америки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184716]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 516
| [[]]
| [[:ru:Английская колонизация Америки|Английская колонизация Америки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q918254]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 517
| [[]]
| [[:ru:Испанская колонизация Америки|Испанская колонизация Америки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1047607]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 518
| [[]]
| [[:ru:Завоевание Мексики|Завоевание Мексики]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q828435]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 519
| [[]]
| [[:ru:Испанское завоевание инков|Испанское завоевание инков]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q636771]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 520
| [[]]
| [[:ru:Франко-английские конфликты в Северной Америке|Франко-английские конфликты в Северной Америке]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q681416]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 521
| [[]]
| [[:ru:Североамериканский театр Семилетней войны|Североамериканский театр Семилетней войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q154697]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 522
| [[]]
| [[:ru:Бойня на ручье Вундед-Ни|Бойня на ручье Вундед-Ни]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q108413]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 523
| [[]]
| [[:ru:Экспедиция Льюиса и Кларка|Экспедиция Льюиса и Кларка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q505802]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 524
| [[]]
| [[:ru:Война за независимость испанских колоний в Америке|Война за независимость испанских колоний в Америке]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1123201]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 525
| [[]]
| [[:ru:Китайское землетрясение (1556)|Китайское землетрясение (1556)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191293]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 526
| [[]]
| [[:ru:Голод в Бенгалии (1769—1773)|Голод в Бенгалии (1769—1773)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2477522]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 527
| [[]]
| [[:ru:Деканские султанаты|Деканские султанаты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1183649]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 528
| [[]]
| [[:ru:Голландская Ост-Индская компания|Голландская Ост-Индская компания]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q159766]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 529
| [[Britan Könçığış Hindstan şirkäte]]
| [[:ru:Британская Ост-Индская компания|Британская Ост-Индская компания]]
| align=right| 6284


| align=right| [[d:Q83164]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 530
| [[]]
| [[:ru:Период Эдо|Период Эдо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184963]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 531
| [[Tokugawa sögunatı]]
| [[:ru:Сёгунат Токугава|Сёгунат Токугава]]
| align=right| 3538


| align=right| [[d:Q205662]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 532
| [[]]
| [[:ru:Имдинская война|Имдинская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q576338]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 533
| [[Çoson]]
| [[:ru:Чосон|Чосон]]
| align=right| 27202


| align=right| [[d:Q28179]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 534
| [[Qazaq xanlığı]]
| [[:ru:Казахское ханство|Казахское ханство]]
| align=right| 6434


| align=right| [[d:Q1433867]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 535
| [[]]
| [[:ru:Империя Мин|Империя Мин]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9903]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 536
| [[]]
| [[:ru:Государство маратхов|Государство маратхов]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83618]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 537
| [[Böyek Mogollar İmperiäse]]
| [[:ru:Империя Великих Моголов|Империя Великих Моголов]]
| align=right| 8165


| align=right| [[d:Q33296]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 538
| [[]]
| [[:ru:Покорение Сибири|Покорение Сибири]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q735349]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 539
| [[]]
| [[:ru:Сефевиды|Сефевиды]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q161205]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 540
| [[]]
| [[:ru:Сикхское государство|Сикхское государство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83572]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 541
| [[]]
| [[:ru:Аютия (государство)|Аютия (государство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q841364]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 542
| [[Boxara xanlığı]]
| [[:ru:Бухарское ханство|Бухарское ханство]]
| align=right| 7045


| align=right| [[d:Q577668]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 543
| [[]]
| [[:ru:Лансанг|Лансанг]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q853477]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 544
| [[]]
| [[:ru:Династия Ле|Династия Ле]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q10800789]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 545
| [[Себер ханлыгы]]
| [[:ru:Сибирское ханство|Сибирское ханство]]
| align=right| 14099


| align=right| [[d:Q190513]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 546
| [[]]
| [[:ru:Таунгу (династия)|Таунгу (династия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q519718]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 547
| [[Жунгар ханлыгы]]
| [[:ru:Джунгарское ханство|Джунгарское ханство]]
| align=right| 5487


| align=right| [[d:Q1923401]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 548
| [[Мәгърифәтчелек чоры]]
| [[:ru:Эпоха Просвещения|Эпоха Просвещения]]
| align=right| 2539


| align=right| [[d:Q12539]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 549
| [[Реформация]]
| [[:ru:Реформация|Реформация]]
| align=right| 15523


| align=right| [[d:Q12562]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 550
| [[Утыз еллык сугыш]]
| [[:ru:Тридцатилетняя война|Тридцатилетняя война]]
| align=right| 6240


| align=right| [[d:Q2487]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 551
| [[]]
| [[:ru:Контрреформация|Контрреформация]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q128168]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 552
| [[]]
| [[:ru:Лиссабонское землетрясение|Лиссабонское землетрясение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191055]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 553
| [[]]
| [[:ru:Англо-голландские войны|Англо-голландские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q755170]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 554
| [[]]
| [[:ru:Берлинский конгресс|Берлинский конгресс]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q151423]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 555
| [[]]
| [[:ru:Восьмидесятилетняя война|Восьмидесятилетняя война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q164432]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 556
| [[Инглиз инкыйлабы]]
| [[:ru:Английская революция|Английская революция]]
| align=right| 7343


| align=right| [[d:Q80330]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 557
| [[Бөек француз инкыйлабы]]
| [[:ru:Великая французская революция|Великая французская революция]]
| align=right| 23419


| align=right| [[d:Q6534]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 558
| [[]]
| [[:ru:Французские революционные войны|Французские революционные войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q207318]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 559
| [[]]
| [[:ru:Религиозные войны во Франции|Религиозные войны во Франции]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q673175]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 560
| [[]]
| [[:ru:Гугеноты|Гугеноты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q101935]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 561
| [[]]
| [[:ru:Итальянские войны|Итальянские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q273348]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 562
| [[Prussiä]]
| [[:ru:Пруссия|Пруссия]]
| align=right| 8741


| align=right| [[d:Q38872]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 563
| [[]]
| [[:ru:Пуритане|Пуритане]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q137073]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 564
| [[]]
| [[:ru:Испанская инквизиция|Испанская инквизиция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184725]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 565
| [[]]
| [[:ru:Война за австрийское наследство|Война за австрийское наследство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q32929]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 566
| [[]]
| [[:ru:Война за испанское наследство|Война за испанское наследство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q150701]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 567
| [[]]
| [[:ru:Огораживания|Огораживания]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q792164]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 568
| [[Казаклар]]
| [[:ru:Казаки|Казаки]]
| align=right| 4695


| align=right| [[d:Q47805]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 569
| [[]]
| [[:ru:Гетманщина|Гетманщина]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q212439]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 570
| [[Кырым ханлыгы]]
| [[:ru:Крымское ханство|Крымское ханство]]
| align=right| 25451


| align=right| [[d:Q160440]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 571
| [[Төньяк сугыш]]
| [[:ru:Северная война|Северная война]]
| align=right| 5483


| align=right| [[d:Q151616]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 572
| [[]]
| [[:ru:Великая Турецкая война|Великая Турецкая война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q74623]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 573
| [[Романовлар]]
| [[:ru:Романовы|Романовы]]
| align=right| 5786


| align=right| [[d:Q112707]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 574
| [[Казан ханлыгы]]
| [[:ru:Казанское ханство|Казанское ханство]]
| align=right| 12706


| align=right| [[d:Q186537]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 575
| [[Ливония сугышы]]
| [[:ru:Ливонская война|Ливонская война]]
| align=right| 2097


| align=right| [[d:Q246863]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 576
| [[]]
| [[:ru:Разделы Речи Посполитой|Разделы Речи Посполитой]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q152006]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 577
| [[Reç Pospolita]]
| [[:ru:Речь Посполитая|Речь Посполитая]]
| align=right| 6656


| align=right| [[d:Q172107]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 578
| [[]]
| [[:ru:Большая игра|Большая игра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q216702]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 579
| [[Рус патшалыгы]]
| [[:ru:Русское царство|Русское царство]]
| align=right| 12975


| align=right| [[d:Q186096]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 580
| [[]]
| [[:ru:Опричнина|Опричнина]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q611162]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 581
| [[]]
| [[:ru:Русско-турецкие войны|Русско-турецкие войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q743046]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 582
| [[]]
| [[:ru:Османские войны в Европе|Османские войны в Европе]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q698985]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 583
| [[]]
| [[:ru:Люблинская уния|Люблинская уния]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q963303]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 584
| [[Рус-Литва сугышлары]]
| [[:ru:Русско-литовские войны|Русско-литовские войны]]
| align=right| 4751


| align=right| [[d:Q1567698]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 585
| [[]]
| [[:ru:Русско-польская война (1609—1618)|Русско-польская война (1609—1618)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1044829]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 586
| [[]]
| [[:ru:Русско-польская война (1654—1667)|Русско-польская война (1654—1667)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q631991]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 587
| [[Яңа заман]]
| [[:ru:Новое время|Новое время]]
| align=right| 6142


| align=right| [[d:Q3281534]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 588
| [[]]
| [[:ru:Нефтяной кризис 1973 года|Нефтяной кризис 1973 года]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q316817]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 589
| [[]]
| [[:ru:Аболиционизм|Аболиционизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q169390]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 590
| [[]]
| [[:ru:Антикоминтерновский пакт|Антикоминтерновский пакт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q152195]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 591
| [[]]
| [[:ru:Движение за гражданские права|Движение за гражданские права]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q13406660]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 592
| [[Салкын сугыш]]
| [[:ru:Холодная война|Холодная война]]
| align=right| 11081


| align=right| [[d:Q8683]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 593
| [[]]
| [[:ru:Пандемия COVID-19|Пандемия COVID-19]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q81068910]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 594
| [[Деколонизация]]
| [[:ru:Деколонизация|Деколонизация]]
| align=right| 6673


| align=right| [[d:Q230533]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 595
| [[]]
| [[:ru:Финансовый кризис 2007—2008 годов|Финансовый кризис 2007—2008 годов]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q896666]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 596
| [[Бөек депрессия]]
| [[:ru:Великая депрессия|Великая депрессия]]
| align=right| 40204


| align=right| [[d:Q8698]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 597
| [[Sänäği revolütsiä]]
| [[:ru:Промышленная революция|Промышленная революция]]
| align=right| 1702


| align=right| [[d:Q2269]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 598
| [[]]
| [[:ru:Информационная эра|Информационная эра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q956129]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 599
| [[]]
| [[:ru:Межвоенный период|Межвоенный период]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q154611]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 600
| [[]]
| [[:ru:Пакт Бриана — Келлога|Пакт Бриана — Келлога]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q205073]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 601
| [[]]
| [[:ru:Новый империализм|Новый империализм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q304121]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 602
| [[]]
| [[:ru:Освоение космоса|Освоение космоса]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180046]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 603
| [[Галәм ярышы]]
| [[:ru:Космическая гонка|Космическая гонка]]
| align=right| 11744


| align=right| [[d:Q1932]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 604
| [[]]
| [[:ru:Испанский грипп|Испанский грипп]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178275]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 605
| [[]]
| [[:ru:Война против терроризма|Война против терроризма]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q185729]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 606
| [[]]
| [[:ru:Женское избирательное право|Женское избирательное право]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q205204]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 607
| [[Беренче бөтендөнья сугышы]]
| [[:ru:Первая мировая война|Первая мировая война]]
| align=right| 73846


| align=right| [[d:Q361]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 608
| [[]]
| [[:ru:Балканский театр военных действий Первой мировой войны|Балканский театр военных действий Первой мировой войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q789406]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 609
| [[]]
| [[:ru:Восточный фронт Первой мировой войны|Восточный фронт Первой мировой войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q154573]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 610
| [[]]
| [[:ru:Итальянский фронт Первой мировой войны|Итальянский фронт Первой мировой войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q659745]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 611
| [[]]
| [[:ru:Ближневосточный театр военных действий Первой мировой войны|Ближневосточный театр военных действий Первой мировой войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1765465]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 612
| [[]]
| [[:ru:Лозаннский мирный договор|Лозаннский мирный договор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193258]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 613
| [[]]
| [[:ru:Сен-Жерменский договор (1919)|Сен-Жерменский договор (1919)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192924]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 614
| [[]]
| [[:ru:Трианонский договор|Трианонский договор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q181902]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 615
| [[]]
| [[:ru:Западный фронт Первой мировой войны|Западный фронт Первой мировой войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q152989]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 616
| [[Париж тынычлык конференциясе]]
| [[:ru:Парижская мирная конференция|Парижская мирная конференция]]
| align=right| 3478


| align=right| [[d:Q199820]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 617
| [[Икенче бөтендөнья сугышы]]
| [[:ru:Вторая мировая война|Вторая мировая война]]
| align=right| 34981


| align=right| [[d:Q362]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 618
| [[]]
| [[:ru:Антигитлеровская коалиция|Антигитлеровская коалиция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q329888]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 619
| [[]]
| [[:ru:Страны «оси» и их союзники|Страны «оси» и их союзники]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43056]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 620
| [[Молотов һәм Риббентроп килешүе]]
| [[:ru:Договор о ненападении между Германией и Советским Союзом|Договор о ненападении между Германией и Советским Союзом]]
| align=right| 4381


| align=right| [[d:Q130796]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 621
| [[]]
| [[:ru:Польская кампания вермахта (1939)|Польская кампания вермахта (1939)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q150812]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 622
| [[]]
| [[:ru:Западноевропейский театр военных действий Второй мировой войны|Западноевропейский театр военных действий Второй мировой войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q216184]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 623
| [[]]
| [[:ru:Битва за Атлантику (1939—1945)|Битва за Атлантику (1939—1945)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q157627]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 624
| [[]]
| [[:ru:Битва за Британию|Битва за Британию]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q154720]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 625
| [[Совет-фин сугышы (1939—1940)]]
| [[:ru:Советско-финляндская война (1939—1940)|Советско-финляндская война (1939—1940)]]
| align=right| 11118


| align=right| [[d:Q134949]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 626
| [[Бөек Ватан сугышы]]
| [[:ru:Великая Отечественная война|Великая Отечественная война]]
| align=right| 64371


| align=right| [[d:Q189266]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 627
| [[]]
| [[:ru:Средиземноморский и Ближневосточный театр военных действий Второй мировой войны|Средиземноморский и Ближневосточный театр военных действий Второй мировой войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q696817]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 628
| [[]]
| [[:ru:Тихоокеанский театр военных действий Второй мировой войны|Тихоокеанский театр военных действий Второй мировой войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184425]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 629
| [[]]
| [[:ru:Нападение на Перл-Харбор|Нападение на Перл-Харбор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q52418]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 630
| [[Ялта конференциясе]]
| [[:ru:Ялтинская конференция|Ялтинская конференция]]
| align=right| 4642


| align=right| [[d:Q161227]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 631
| [[]]
| [[:ru:Атомные бомбардировки Хиросимы и Нагасаки|Атомные бомбардировки Хиросимы и Нагасаки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q488]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 632
| [[Nürnberg xökeme]]
| [[:ru:Нюрнбергский процесс|Нюрнбергский процесс]]
| align=right| 4317


| align=right| [[d:Q80130]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 633
| [[Күмәкләштерү]]
| [[:ru:Коллективизация за пределами СССР|Коллективизация за пределами СССР]]
| align=right| 6436


| align=right| [[d:Q26844385]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 634
| [[]]
| [[:ru:Арабская весна|Арабская весна]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q33761]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 635
| [[]]
| [[:ru:Война за независимость Алжира|Война за независимость Алжира]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q200790]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 636
| [[]]
| [[:ru:Гражданская война в Анголе|Гражданская война в Анголе]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q12055176]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 637
| [[]]
| [[:ru:Англо-зулусская война|Англо-зулусская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q228911]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 638
| [[Aparteid]]
| [[:ru:Апартеид|Апартеид]]
| align=right| 3455


| align=right| [[d:Q11409]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 639
| [[]]
| [[:ru:Биафра|Биафра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178469]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 640
| [[]]
| [[:ru:Свободное государство Конго|Свободное государство Конго]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q76048]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 641
| [[]]
| [[:ru:Гражданская война в Эфиопии|Гражданская война в Эфиопии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q257724]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 642
| [[Беренче инглиз-бур сугышы]]
| [[:ru:Первая англо-бурская война|Первая англо-бурская война]]
| align=right| 3451


| align=right| [[d:Q329203]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 643
| [[]]
| [[:ru:Гражданская война в Ливии (2011)|Гражданская война в Ливии (2011)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q81545]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 644
| [[]]
| [[:ru:Восстание махдистов|Восстание махдистов]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q31944]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 645
| [[]]
| [[:ru:Гражданская война в Нигерии|Гражданская война в Нигерии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q829875]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 646
| [[]]
| [[:ru:Геноцид в Руанде|Геноцид в Руанде]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131297]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 647
| [[]]
| [[:ru:Колониальный раздел Африки|Колониальный раздел Африки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179848]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 648
| [[Икенче инглиз-бур сугышы]]
| [[:ru:Вторая англо-бурская война|Вторая англо-бурская война]]
| align=right| 4724


| align=right| [[d:Q215112]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 649
| [[]]
| [[:ru:Вторая конголезская война|Вторая конголезская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q75756]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 650
| [[]]
| [[:ru:Вторая итало-эфиопская война|Вторая итало-эфиопская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q94916]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 651
| [[]]
| [[:ru:Сокото (государство)|Сокото (государство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q600524]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 652
| [[]]
| [[:ru:Землетрясение на Гаити (2010)|Землетрясение на Гаити (2010)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43777]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 653
| [[АКШ ватандашлар сугышы]]
| [[:ru:Гражданская война в США|Гражданская война в США]]
| align=right| 6197


| align=right| [[d:Q8676]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 654
| [[]]
| [[:ru:Индейские войны|Индейские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q849680]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 655
| [[]]
| [[:ru:Движение за гражданские права чернокожих в США|Движение за гражданские права чернокожих в США]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q48537]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 656
| [[Америка Конфедератив Штатлары]]
| [[:ru:Конфедеративные Штаты Америки|Конфедеративные Штаты Америки]]
| align=right| 4724


| align=right| [[d:Q81931]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 657
| [[]]
| [[:ru:Карибский кризис|Карибский кризис]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q128160]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 658
| [[]]
| [[:ru:Кубинская революция|Кубинская революция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11264]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 659
| [[]]
| [[:ru:Пыльный котёл|Пыльный котёл]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q726501]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 660
| [[]]
| [[:ru:Бразильская империя|Бразильская империя]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q217230]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 661
| [[]]
| [[:ru:Великая Колумбия|Великая Колумбия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q199821]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 662
| [[]]
| [[:ru:Гаитянская революция|Гаитянская революция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q689128]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 663
| [[Манхэттен (проект)]]
| [[:ru:Манхэттенский проект|Манхэттенский проект]]
| align=right| 3917


| align=right| [[d:Q127050]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 664
| [[Мексика бәйсезлеге өчен сугыш]]
| [[:ru:Война за независимость Мексики|Война за независимость Мексики]]
| align=right| 31507


| align=right| [[d:Q68750]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 665
| [[]]
| [[:ru:Мексиканская революция|Мексиканская революция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q214426]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 666
| [[]]
| [[:ru:Американо-мексиканская война|Американо-мексиканская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6683]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 667
| [[]]
| [[:ru:Террористические акты 11 сентября 2001 года|Террористические акты 11 сентября 2001 года]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q10806]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 668
| [[Испан-америка сугышы]]
| [[:ru:Испано-американская война|Испано-американская война]]
| align=right| 5232


| align=right| [[d:Q12583]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 669
| [[]]
| [[:ru:Биржевой крах 1929 года|Биржевой крах 1929 года]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201684]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 670
| [[]]
| [[:ru:Англо-американская война|Англо-американская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q26013]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 671
| [[]]
| [[:ru:Парагвайская война|Парагвайская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q58947]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 672
| [[]]
| [[:ru:Вторая тихоокеанская война|Вторая тихоокеанская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q152004]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 673
| [[]]
| [[:ru:Дикий Запад|Дикий Запад]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q14947899]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 674
| [[]]
| [[:ru:Новый курс Рузвельта|Новый курс Рузвельта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q186356]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 675
| [[]]
| [[:ru:Наводнение в Китае (1931)|Наводнение в Китае (1931)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1150973]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 676
| [[]]
| [[:ru:Таншаньское землетрясение|Таншаньское землетрясение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q462195]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 677
| [[]]
| [[:ru:Землетрясение в Японии (2011)|Землетрясение в Японии (2011)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q36204]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 678
| [[]]
| [[:ru:Ихэтуаньское восстание|Ихэтуаньское восстание]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q150229]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 679
| [[]]
| [[:ru:История Китайской Народной Республики|История Китайской Народной Республики]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q862552]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 680
| [[]]
| [[:ru:Гражданская война в Китае|Гражданская война в Китае]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179975]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 681
| [[]]
| [[:ru:Культурная революция в Китае|Культурная революция в Китае]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8690]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 682
| [[Япон империясе]]
| [[:ru:Японская империя|Японская империя]]
| align=right| 10202


| align=right| [[d:Q188712]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 683
| [[]]
| [[:ru:Первая опиумная война|Первая опиумная война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191282]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 684
| [[Беренче япон-кытай сугышы]]
| [[:ru:Японо-китайская война (1894—1895)|Японо-китайская война (1894—1895)]]
| align=right| 3149


| align=right| [[d:Q178687]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 685
| [[]]
| [[:ru:Большой скачок|Большой скачок]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q58715]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 686
| [[]]
| [[:ru:Великий китайский голод|Великий китайский голод]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2454958]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 687
| [[Корея сугышы]]
| [[:ru:Корейская война|Корейская война]]
| align=right| 10635


| align=right| [[d:Q8663]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 688
| [[]]
| [[:ru:Мэйдзи|Мэйдзи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3125096]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 689
| [[Mäyci inqıylabı]]
| [[:ru:Реставрация Мэйдзи|Реставрация Мэйдзи]]
| align=right| 1588


| align=right| [[d:Q8707]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 690
| [[Чиң династиясе]]
| [[:ru:Империя Цин|Империя Цин]]
| align=right| 4481


| align=right| [[d:Q8733]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 691
| [[Рус-япон сугышы]]
| [[:ru:Русско-японская война|Русско-японская война]]
| align=right| 8643


| align=right| [[d:Q159950]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 692
| [[]]
| [[:ru:Вторая опиумная война|Вторая опиумная война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q418151]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 693
| [[]]
| [[:ru:Японо-китайская война (1937—1945)|Японо-китайская война (1937—1945)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170314]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 694
| [[]]
| [[:ru:Восстание тайпинов|Восстание тайпинов]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192408]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 695
| [[]]
| [[:ru:События на площади Тяньаньмэнь (1989)|События на площади Тяньаньмэнь (1989)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q99717]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 696
| [[]]
| [[:ru:Синьхайская революция|Синьхайская революция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q190517]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 697
| [[]]
| [[:ru:Неравные договоры|Неравные договоры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q864737]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 698
| [[]]
| [[:ru:Бхола (циклон)|Бхола (циклон)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q245551]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 699
| [[]]
| [[:ru:Война за независимость Бангладеш|Война за независимость Бангладеш]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q371394]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 700
| [[Британия Һиндстаны]]
| [[:ru:Британская Индия|Британская Индия]]
| align=right| 1333


| align=right| [[d:Q129286]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 701
| [[]]
| [[:ru:Индийское национально-освободительное движение|Индийское национально-освободительное движение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q12444025]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 702
| [[]]
| [[:ru:Восстание сипаев|Восстание сипаев]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q129864]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 703
| [[]]
| [[:ru:Третья индо-пакистанская война|Третья индо-пакистанская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1922071]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 704
| [[]]
| [[:ru:Раздел Британской Индии|Раздел Британской Индии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q129053]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 705
| [[]]
| [[:ru:Династия Нгуен|Династия Нгуен]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6500483]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 706
| [[]]
| [[:ru:Конбаун|Конбаун]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1062422]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 707
| [[]]
| [[:ru:Землетрясение в Индийском океане (2004)|Землетрясение в Индийском океане (2004)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q130754]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 708
| [[]]
| [[:ru:Голландская Ост-Индия|Голландская Ост-Индия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q188161]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 709
| [[]]
| [[:ru:Французский Индокитай|Французский Индокитай]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q185682]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 710
| [[]]
| [[:ru:Война за независимость Индонезии|Война за независимость Индонезии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1332160]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 711
| [[]]
| [[:ru:Филиппино-американская война|Филиппино-американская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q214456]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 712
| [[]]
| [[:ru:Филиппинская революция|Филиппинская революция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q422082]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 713
| [[Вьетнам сугышы]]
| [[:ru:Война во Вьетнаме|Война во Вьетнаме]]
| align=right| 14291


| align=right| [[d:Q8740]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 714
| [[]]
| [[:ru:Красные кхмеры|Красные кхмеры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191764]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 715
| [[]]
| [[:ru:Индокитайская война|Индокитайская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q748780]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 716
| [[]]
| [[:ru:Арабское восстание|Арабское восстание]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q239060]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 717
| [[Төркия бәйсезлеге өчен сугыш]]
| [[:ru:Война за независимость Турции|Война за независимость Турции]]
| align=right| 14145


| align=right| [[d:Q234738]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 718
| [[Ärmännär genotsidı]]
| [[:ru:Геноцид армян|Геноцид армян]]
| align=right| 3808


| align=right| [[d:Q80034]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 719
| [[]]
| [[:ru:Подмандатная Палестина|Подмандатная Палестина]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193714]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 720
| [[]]
| [[:ru:Арабо-израильский конфликт|Арабо-израильский конфликт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8669]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 721
| [[]]
| [[:ru:Гражданская война в Северном Йемене|Гражданская война в Северном Йемене]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q521199]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 722
| [[]]
| [[:ru:Гражданская война в Ливане|Гражданская война в Ливане]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q208484]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 723
| [[]]
| [[:ru:Исламская революция в Иране|Исламская революция в Иране]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q126065]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 724
| [[Äfğänstan suğışı (1979-1989)]]
| [[:ru:Афганская война (1979—1989)|Афганская война (1979—1989)]]
| align=right| 18709


| align=right| [[d:Q83085]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 725
| [[]]
| [[:ru:Ирано-иракская война|Ирано-иракская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q82664]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 726
| [[]]
| [[:ru:Война в Персидском заливе|Война в Персидском заливе]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q37643]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 727
| [[]]
| [[:ru:Война в Афганистане (2001—2021)|Война в Афганистане (2001—2021)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q182865]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 728
| [[]]
| [[:ru:Иракская война|Иракская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q545449]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 729
| [[Süriä watandaşlar suğışı]]
| [[:ru:Гражданская война в Сирии|Гражданская война в Сирии]]
| align=right| 4136


| align=right| [[d:Q178810]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 730
| [[Австрия империясе]]
| [[:ru:Австрийская империя|Австрийская империя]]
| align=right| 6652


| align=right| [[d:Q131964]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 731
| [[Австро-Маҗарстан]]
| [[:ru:Австро-Венгрия|Австро-Венгрия]]
| align=right| 9788


| align=right| [[d:Q28513]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 732
| [[Вена конгрессы]]
| [[:ru:Венский конгресс|Венский конгресс]]
| align=right| 6818


| align=right| [[d:Q46362]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 733
| [[]]
| [[:ru:Европейская интеграция|Европейская интеграция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1048268]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 734
| [[]]
| [[:ru:История Европейского союза|История Европейского союза]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q212114]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 735
| [[Holokost]]
| [[:ru:Холокост|Холокост]]
| align=right| 3310


| align=right| [[d:Q2763]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 736
| [[]]
| [[:ru:Священный союз|Священный союз]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q154640]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 737
| [[]]
| [[:ru:Железный занавес|Железный занавес]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q124425]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 738
| [[]]
| [[:ru:Революции 1848—1849 годов|Революции 1848—1849 годов]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3588]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 739
| [[Париж солыхы (1814)]]
| [[:ru:Парижский мирный договор (1814)|Парижский мирный договор (1814)]]
| align=right| 5007


| align=right| [[d:Q740724]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 740
| [[Версаль килешүе]]
| [[:ru:Версальский договор|Версальский договор]]
| align=right| 4652


| align=right| [[d:Q8736]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 741
| [[]]
| [[:ru:Балканские войны|Балканские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q165725]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 742
| [[]]
| [[:ru:Первая Балканская война|Первая Балканская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q177918]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 743
| [[]]
| [[:ru:Вторая Балканская война|Вторая Балканская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184183]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 744
| [[Чернобыль һәлакәте]]
| [[:ru:Авария на Чернобыльской АЭС|Авария на Чернобыльской АЭС]]
| align=right| 5704


| align=right| [[d:Q486]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 745
| [[Qırım suğışı]]
| [[:ru:Крымская война|Крымская война]]
| align=right| 9333


| align=right| [[d:Q254106]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 746
| [[Чехословакия]]
| [[:ru:Чехословакия|Чехословакия]]
| align=right| 6610


| align=right| [[d:Q33946]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 747
| [[ССРБ таркалуы]]
| [[:ru:Распад СССР|Распад СССР]]
| align=right| 25917


| align=right| [[d:Q5167679]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 748
| [[Германия Демократик Республикасы]]
| [[:ru:Германская Демократическая Республика|Германская Демократическая Республика]]
| align=right| 8190


| align=right| [[d:Q16957]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 749
| [[1812 елгы Ватан сугышы]]
| [[:ru:Отечественная война 1812 года|Отечественная война 1812 года]]
| align=right| 5188


| align=right| [[d:Q179250]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 750
| [[Zur terror]]
| [[:ru:Большой террор|Большой террор]]
| align=right| 7664


| align=right| [[d:Q187650]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 751
| [[]]
| [[:ru:Вторая греко-турецкая война|Вторая греко-турецкая война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q87138]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 752
| [[]]
| [[:ru:Греческая революция|Греческая революция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q182062]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 753
| [[ГУЛАГ]]
| [[:ru:ГУЛАГ|ГУЛАГ]]
| align=right| 4045


| align=right| [[d:Q161448]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 754
| [[]]
| [[:ru:Голодомор на Украине|Голодомор на Украине]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q165058]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 755
| [[]]
| [[:ru:Венгерское восстание (1956)|Венгерское восстание (1956)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q164348]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 756
| [[]]
| [[:ru:Советско-польская война|Советско-польская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q186284]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 757
| [[]]
| [[:ru:Пражская весна|Пражская весна]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q162401]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 758
| [[]]
| [[:ru:Революции 1989 года|Революции 1989 года]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q382861]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 759
| [[Россия ватандашлар сугышы]]
| [[:ru:Гражданская война в России|Гражданская война в России]]
| align=right| 84327


| align=right| [[d:Q79911]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 760
| [[Россия империясе]]
| [[:ru:Российская империя|Российская империя]]
| align=right| 12901


| align=right| [[d:Q34266]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 761
| [[Беренче Россия инкыйлабы]]
| [[:ru:Революция 1905—1907 годов в России|Революция 1905—1907 годов в России]]
| align=right| 5500


| align=right| [[d:Q184928]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 762
| [[Россия инкыйлабы (1917)]]
| [[:ru:Революция 1917 года в России|Революция 1917 года в России]]
| align=right| 9181


| align=right| [[d:Q8729]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 763
| [[]]
| [[:ru:Русско-турецкая война (1877—1878)|Русско-турецкая война (1877—1878)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q174205]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 764
| [[]]
| [[:ru:Солидарность (профсоюз)|Солидарность (профсоюз)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1003]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 765
| [[]]
| [[:ru:Восточный блок|Восточный блок]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170541]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 766
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге]]
| [[:ru:Союз Советских Социалистических Республик|Союз Советских Социалистических Республик]]
| align=right| 25982


| align=right| [[d:Q15180]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 767
| [[]]
| [[:ru:Меньшевики|Меньшевики]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191515]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 768
| [[ССРБ эчке эшләр халык комиссарлыгы]]
| [[:ru:Народный комиссариат внутренних дел СССР|Народный комиссариат внутренних дел СССР]]
| align=right| 3578


| align=right| [[d:Q182449]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 769
| [[]]
| [[:ru:Югославия|Югославия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q36704]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 770
| [[]]
| [[:ru:Депортации народов в СССР|Депортации народов в СССР]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q85125]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 771
| [[Бельгия революциясе]]
| [[:ru:Бельгийская революция|Бельгийская революция]]
| align=right| 827


| align=right| [[d:Q223933]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 772
| [[Берлин дивары]]
| [[:ru:Берлинская стена|Берлинская стена]]
| align=right| 2018


| align=right| [[d:Q5086]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 773
| [[]]
| [[:ru:Первая империя|Первая империя]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q71084]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 774
| [[]]
| [[:ru:Франко-прусская война|Франко-прусская война]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q46083]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 775
| [[]]
| [[:ru:Первая Французская республика|Первая Французская республика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q58296]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 776
| [[]]
| [[:ru:Германский союз|Германский союз]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q151624]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 777
| [[Алман империясе]]
| [[:ru:Германская империя|Германская империя]]
| align=right| 12237


| align=right| [[d:Q43287]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 778
| [[]]
| [[:ru:Объединение Германии (1990)|Объединение Германии (1990)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q56039]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 779
| [[]]
| [[:ru:Голод в Ирландии (1845—1849)|Голод в Ирландии (1845—1849)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q188371]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 780
| [[]]
| [[:ru:Сто дней|Сто дней]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q199955]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 781
| [[]]
| [[:ru:Рисорджименто|Рисорджименто]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q51122]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 782
| [[]]
| [[:ru:Июльская революция|Июльская революция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q214028]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 783
| [[Наполеон сугышлары]]
| [[:ru:Наполеоновские войны|Наполеоновские войны]]
| align=right| 2890


| align=right| [[d:Q78994]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 784
| [[Өченче рейх]]
| [[:ru:Нацистская Германия|Нацистская Германия]]
| align=right| 16728


| align=right| [[d:Q7318]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 785
| [[]]
| [[:ru:Пивной путч|Пивной путч]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q36749]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 786
| [[]]
| [[:ru:Гестапо|Гестапо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43250]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 787
| [[Национал-социалистик алман эшчеләр фиркасе]]
| [[:ru:Национал-социалистическая немецкая рабочая партия|Национал-социалистическая немецкая рабочая партия]]
| align=right| 8282


| align=right| [[d:Q7320]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 788
| [[]]
| [[:ru:СС|СС]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q44687]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 789
| [[]]
| [[:ru:Штурмовые отряды|Штурмовые отряды]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q150793]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 790
| [[]]
| [[:ru:Заговор 20 июля|Заговор 20 июля]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q105570]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 791
| [[]]
| [[:ru:Пиренейские войны|Пиренейские войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q152499]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 792
| [[]]
| [[:ru:Парижская коммуна|Парижская коммуна]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q133132]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 793
| [[]]
| [[:ru:Вторая Испанская Республика|Вторая Испанская Республика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178038]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 794
| [[]]
| [[:ru:Гражданская война в Испании|Гражданская война в Испании]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q10859]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 795
| [[]]
| [[:ru:Конфликт в Северной Ирландии|Конфликт в Северной Ирландии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q815436]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 796
| [[]]
| [[:ru:Объединение Германии (1871)|Объединение Германии (1871)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q154705]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 797
| [[]]
| [[:ru:Концентрационные лагеря нацистской Германии|Концентрационные лагеря нацистской Германии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q328468]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 798
| [[Веймар җөмһүрияте]]
| [[:ru:Веймарская республика|Веймарская республика]]
| align=right| 821


| align=right| [[d:Q41304]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 799
| [[]]
| [[:ru:Легенда об ударе ножом в спину|Легенда об ударе ножом в спину]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q160944]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 800
| [[]]
| [[:ru:Антиохия|Антиохия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q200441]]
|

|}</text>
      <sha1>hl8x393b5p8afmuvamhxcm0qyb55x1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Проект:Төмән/Таблица/Сәнгать</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1390348</id>
    <revision>
      <id>5840001</id>
      <parentid>5834847</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BlackisnewBot</username>
        <id>45862</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Таблицаны яңарту: мәкаләләрне тикшерү, зурлык һәм төсләр</comment>
      <origin>5840001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102670" sha1="ickmw7g9it2iytwbetpbpe1oonjs7qs" xml:space="preserve">[[Рәсем:Empty Star.svg|18px]] — 468 мәкалә һич юк.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star empty.svg|16px]] — 91 кыска мәкалә.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star half.svg|16px]] — 25 уртача мәкалә.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star full.svg|16px]] — 16 зур мәкалә.&lt;br /&gt;
''&lt;small&gt;{{Үзгәртү вакыты|Соңгы яңарту: }}&lt;/small&gt;''

{| class=&quot;sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;&quot;
|- bgcolor=#FFE0E0 align=&quot;center&quot;
!№ !! Мәкалә !! Урыс телендә !! Зурлыгы !! Викимәгълүмат !! Статус

|- bgcolor=#FFE0E0
| 1
| [[]]
| [[:ru:Искусства|Искусства]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2018526]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 2
| [[Архитектура]]
| [[:ru:Архитектура|Архитектура]]
| align=right| 9517


| align=right| [[d:Q12271]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 3
| [[]]
| [[:ru:Храмовая архитектура|Храмовая архитектура]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47848]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 4
| [[Архитектура стиле]]
| [[:ru:Архитектурный стиль|Архитектурный стиль]]
| align=right| 3956


| align=right| [[d:Q32880]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 5
| [[]]
| [[:ru:Теория архитектуры|Теория архитектуры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47537]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 6
| [[]]
| [[:ru:Архитектура Византии|Архитектура Византии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47591]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 7
| [[]]
| [[:ru:Готическая архитектура|Готическая архитектура]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q176483]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 8
| [[]]
| [[:ru:Ландшафтная архитектура|Ландшафтная архитектура]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47844]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 9
| [[Әбү-Симбел]]
| [[:ru:Абу-Симбел|Абу-Симбел]]
| align=right| 13317


| align=right| [[d:Q134140]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 10
| [[]]
| [[:ru:Айт-Бен-Хадду|Айт-Бен-Хадду]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q309436]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 11
| [[Асуан гидротөене]]
| [[:ru:Асуанский гидроузел|Асуанский гидроузел]]
| align=right| 11015


| align=right| [[d:Q38891]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 12
| [[]]
| [[:ru:Библиотека Александрина|Библиотека Александрина]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q501851]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 13
| [[]]
| [[:ru:Некрополь Гизы|Некрополь Гизы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q13217298]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 14
| [[Дженне Бөек мәчете]]
| [[:ru:Великая мечеть Дженне|Великая мечеть Дженне]]
| align=right| 11206


| align=right| [[d:Q683632]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 15
| [[Зур сфинкс]]
| [[:ru:Большой сфинкс|Большой сфинкс]]
| align=right| 23405


| align=right| [[d:Q130958]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 16
| [[]]
| [[:ru:Карнакский храм|Карнакский храм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q522862]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 17
| [[]]
| [[:ru:Луксорский храм|Луксорский храм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q319841]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 18
| [[]]
| [[:ru:Лалибэла|Лалибэла]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q207590]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 19
| [[]]
| [[:ru:Монастырь Святой Екатерины|Монастырь Святой Екатерины]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q185362]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 20
| [[]]
| [[:ru:Храм Эдфу|Храм Эдфу]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q613037]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 21
| [[Зур Зимбабве]]
| [[:ru:Большой Зимбабве|Большой Зимбабве]]
| align=right| 4891


| align=right| [[d:Q209217]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 22
| [[Чичен-Ица]]
| [[:ru:Чичен-Ица|Чичен-Ица]]
| align=right| 18984


| align=right| [[d:Q5859]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 23
| [[]]
| [[:ru:Крайслер-билдинг|Крайслер-билдинг]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11274]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 24
| [[Empayr Steyt Bilding]]
| [[:ru:Эмпайр-стейт-билдинг|Эмпайр-стейт-билдинг]]
| align=right| 5379


| align=right| [[d:Q9188]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 25
| [[]]
| [[:ru:Дом над водопадом|Дом над водопадом]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q463179]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 26
| [[]]
| [[:ru:Флэтайрон-билдинг|Флэтайрон-билдинг]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q220728]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 27
| [[]]
| [[:ru:Центр Гетти|Центр Гетти]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q29247]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 28
| [[]]
| [[:ru:Музей Соломона Гуггенхейма|Музей Соломона Гуггенхейма]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201469]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 29
| [[Маракана]]
| [[:ru:Маракана|Маракана]]
| align=right| 19548


| align=right| [[d:Q155174]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 30
| [[Maçu Pikçu]]
| [[:ru:Мачу-Пикчу|Мачу-Пикчу]]
| align=right| 13786


| align=right| [[d:Q676203]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 31
| [[]]
| [[:ru:Кафедральный собор в Мехико|Кафедральный собор в Мехико]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q610961]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 32
| [[]]
| [[:ru:Национальный конгресс Бразилии|Национальный конгресс Бразилии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q949699]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 33
| [[]]
| [[:ru:Уиллис-тауэр|Уиллис-тауэр]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q29294]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 34
| [[Азатлык сыны]]
| [[:ru:Статуя Свободы|Статуя Свободы]]
| align=right| 2677


| align=right| [[d:Q9202]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 35
| [[Кояш пирамидасы]]
| [[:ru:Пирамида Солнца|Пирамида Солнца]]
| align=right| 15528


| align=right| [[d:Q29238]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 36
| [[Ушмаль]]
| [[:ru:Ушмаль|Ушмаль]]
| align=right| 12654


| align=right| [[d:Q213232]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 37
| [[]]
| [[:ru:Всемирный торговый центр|Всемирный торговый центр]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11235]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 38
| [[Angkor Wat]]
| [[:ru:Ангкор-Ват|Ангкор-Ват]]
| align=right| 8452


| align=right| [[d:Q43473]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 39
| [[]]
| [[:ru:Арг-е Бам|Арг-е Бам]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43277]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 40
| [[]]
| [[:ru:Мечеть Бадшахи|Мечеть Бадшахи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q330872]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 41
| [[]]
| [[:ru:Паган|Паган]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q29317]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 42
| [[]]
| [[:ru:Боробудур|Боробудур]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42798]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 43
| [[Burc Xälifä]]
| [[:ru:Бурдж-Халифа|Бурдж-Халифа]]
| align=right| 5916


| align=right| [[d:Q12495]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 44
| [[]]
| [[:ru:Бурдж-эль-Араб|Бурдж-эль-Араб]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q62939]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 45
| [[]]
| [[:ru:Китайский сад|Китайский сад]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47692]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 46
| [[]]
| [[:ru:Дур-Унташ|Дур-Унташ]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4523]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 47
| [[]]
| [[:ru:Запретный город|Запретный город]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q80290]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 48
| [[Бөек Кытай дивары]]
| [[:ru:Великая Китайская стена|Великая Китайская стена]]
| align=right| 4142


| align=right| [[d:Q12501]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 49
| [[]]
| [[:ru:Хава-Махал|Хава-Махал]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q836531]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 50
| [[Ак Челән Кирмәне]]
| [[:ru:Замок Химэдзи|Замок Химэдзи]]
| align=right| 3950


| align=right| [[d:Q188754]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 51
| [[]]
| [[:ru:Хорю-дзи|Хорю-дзи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q261932]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 52
| [[]]
| [[:ru:Святилище Ицукусима|Святилище Ицукусима]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191763]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 53
| [[Кһаҗураһо]]
| [[:ru:Кхаджурахо|Кхаджурахо]]
| align=right| 4334


| align=right| [[d:Q178948]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 54
| [[]]
| [[:ru:Крак-де-Шевалье|Крак-де-Шевалье]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q177549]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 55
| [[Әл-Харам мәчете]]
| [[:ru:Мечеть аль-Харам|Мечеть аль-Харам]]
| align=right| 2247


| align=right| [[d:Q428858]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 56
| [[]]
| [[:ru:Гробницы императоров династии Мин|Гробницы императоров династии Мин]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41135]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 57
| [[]]
| [[:ru:Пещеры Могао|Пещеры Могао]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43286]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 58
| [[Имам мәйданы]]
| [[:ru:Площадь Накш-э Джахан|Площадь Накш-э Джахан]]
| align=right| 4046


| align=right| [[d:Q4519]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 59
| [[]]
| [[:ru:Петра|Петра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5788]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 60
| [[Потала сарае]]
| [[:ru:Потала|Потала]]
| align=right| 3812


| align=right| [[d:Q71229]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 61
| [[]]
| [[:ru:Прамбанан|Прамбанан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47721]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 62
| [[]]
| [[:ru:Лал-Кила|Лал-Кила]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q45957]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 63
| [[Регистан (Сәмәрканд)]]
| [[:ru:Регистан (Самарканд)|Регистан (Самарканд)]]
| align=right| 10961


| align=right| [[d:Q1373583]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 64
| [[]]
| [[:ru:Пагода Шведагон|Пагода Шведагон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q464535]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 65
| [[Таҗ Махал]]
| [[:ru:Тадж-Махал|Тадж-Махал]]
| align=right| 4847


| align=right| [[d:Q9141]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 66
| [[]]
| [[:ru:Храм Конфуция (Цюйфу)|Храм Конфуция (Цюйфу)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q339822]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 67
| [[Терракота гаскәре]]
| [[:ru:Терракотовая армия|Терракотовая армия]]
| align=right| 6492


| align=right| [[d:Q47672]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 68
| [[Өмейяд мәчете]]
| [[:ru:Мечеть Омейядов|Мечеть Омейядов]]
| align=right| 2755


| align=right| [[d:Q183562]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 69
| [[Афина акрополе]]
| [[:ru:Афинский Акрополь|Афинский Акрополь]]
| align=right| 7733


| align=right| [[d:Q131013]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 70
| [[]]
| [[:ru:Альгамбра|Альгамбра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47476]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 71
| [[]]
| [[:ru:Храм-памятник Александра Невского|Храм-памятник Александра Невского]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43282]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 72
| [[]]
| [[:ru:Нуэстра-Синьора-дель-Пилар|Нуэстра-Синьора-дель-Пилар]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q810684]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 73
| [[]]
| [[:ru:Бельведер (Вена)|Бельведер (Вена)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q211818]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 74
| [[Букингем сарае]]
| [[:ru:Букингемский дворец|Букингемский дворец]]
| align=right| 1955


| align=right| [[d:Q42182]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 75
| [[]]
| [[:ru:Капитолий (холм)|Капитолий (холм)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q34925]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 76
| [[]]
| [[:ru:Собор Святого Иакова|Собор Святого Иакова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q205136]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 77
| [[]]
| [[:ru:Большой Екатерининский дворец|Большой Екатерининский дворец]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2854543]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 78
| [[Альтамира]]
| [[:ru:Альтамира|Альтамира]]
| align=right| 12171


| align=right| [[d:Q133575]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 79
| [[]]
| [[:ru:Шартрский собор|Шартрский собор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180274]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 80
| [[]]
| [[:ru:Кёльнский собор|Кёльнский собор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4176]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 81
| [[Колизей]]
| [[:ru:Колизей|Колизей]]
| align=right| 963


| align=right| [[d:Q10285]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 82
| [[]]
| [[:ru:Дворец дожей|Дворец дожей]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q189883]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 83
| [[Эйфель манарасы]]
| [[:ru:Эйфелева башня|Эйфелева башня]]
| align=right| 3461


| align=right| [[d:Q243]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 84
| [[]]
| [[:ru:Эскориал|Эскориал]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q28471]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 85
| [[]]
| [[:ru:Санта-Мария-дель-Фьоре|Санта-Мария-дель-Фьоре]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191739]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 86
| [[]]
| [[:ru:Музей Гуггенхейма в Бильбао|Музей Гуггенхейма в Бильбао]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179199]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 87
| [[Айя Суфия]]
| [[:ru:Собор Святой Софии (Константинополь)|Собор Святой Софии (Константинополь)]]
| align=right| 5004


| align=right| [[d:Q12506]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 88
| [[]]
| [[:ru:Здание венгерского парламента|Здание венгерского парламента]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11819]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 89
| [[]]
| [[:ru:Казанский собор (Санкт-Петербург)|Казанский собор (Санкт-Петербург)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q404571]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 90
| [[Пиза манарасы]]
| [[:ru:Пизанская башня|Пизанская башня]]
| align=right| 9736


| align=right| [[d:Q39054]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 91
| [[]]
| [[:ru:Миланский собор|Миланский собор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q18068]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 92
| [[Ле-Мон-Сен-Мишель]]
| [[:ru:Мон-Сен-Мишель|Мон-Сен-Мишель]]
| align=right| 2173


| align=right| [[d:Q20892]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 93
| [[Мәскәү кремле]]
| [[:ru:Московский Кремль|Московский Кремль]]
| align=right| 3103


| align=right| [[d:Q133274]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 94
| [[]]
| [[:ru:Афон|Афон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q130321]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 95
| [[]]
| [[:ru:Памятники стиля мудехар в Арагоне|Памятники стиля мудехар в Арагоне]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q764675]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 96
| [[Parijdağı İzge Ana cämiğe]]
| [[:ru:Собор Парижской Богоматери|Собор Парижской Богоматери]]
| align=right| 2797


| align=right| [[d:Q2981]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 97
| [[Нойшванштайн]]
| [[:ru:Нойшванштайн|Нойшванштайн]]
| align=right| 16228


| align=right| [[d:Q4152]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 98
| [[]]
| [[:ru:Оперный театр Осло|Оперный театр Осло]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43280]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 99
| [[]]
| [[:ru:Палаццо Питти|Палаццо Питти]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q29286]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 100
| [[Parfenon]]
| [[:ru:Парфенон|Парфенон]]
| align=right| 6990


| align=right| [[d:Q10288]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 101
| [[]]
| [[:ru:Пантеон (Рим)|Пантеон (Рим)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q99309]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 102
| [[]]
| [[:ru:Петергоф (дворцово-парковый ансамбль)|Петергоф (дворцово-парковый ансамбль)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1258473]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 103
| [[]]
| [[:ru:Санктуарий в Лурде|Санктуарий в Лурде]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7709620]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 104
| [[]]
| [[:ru:Саграда Фамилия|Саграда Фамилия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q48435]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 105
| [[Vasili Blajennıy Çirkäwe]]
| [[:ru:Храм Василия Блаженного|Храм Василия Блаженного]]
| align=right| 1129


| align=right| [[d:Q129846]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 106
| [[İzge Petr Bazilikası]]
| [[:ru:Собор Святого Петра|Собор Святого Петра]]
| align=right| 5856


| align=right| [[d:Q12512]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 107
| [[]]
| [[:ru:Сикстинская капелла|Сикстинская капелла]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2943]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 108
| [[Стоунһендж]]
| [[:ru:Стоунхендж|Стоунхендж]]
| align=right| 9440


| align=right| [[d:Q39671]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 109
| [[Топкапы]]
| [[:ru:Топкапы|Топкапы]]
| align=right| 16904


| align=right| [[d:Q170495]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 110
| [[Версаль]]
| [[:ru:Версаль|Версаль]]
| align=right| 35800


| align=right| [[d:Q2946]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 111
| [[]]
| [[:ru:Путь Святого Иакова|Путь Святого Иакова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41150]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 112
| [[]]
| [[:ru:Уэмбли (1923)|Уэмбли (1923)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43279]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 113
| [[]]
| [[:ru:Вестминстерский дворец|Вестминстерский дворец]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q62408]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 114
| [[]]
| [[:ru:Виндзорский замок|Виндзорский замок]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42646]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 115
| [[Кышкы Сарай]]
| [[:ru:Зимний дворец|Зимний дворец]]
| align=right| 6055


| align=right| [[d:Q182147]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 116
| [[]]
| [[:ru:Сиднейский оперный театр|Сиднейский оперный театр]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q45178]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 117
| [[Dönyanıñ cide moğcizası]]
| [[:ru:Семь чудес света|Семь чудес света]]
| align=right| 3430


| align=right| [[d:Q489772]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 118
| [[Rodos Kolossı]]
| [[:ru:Колосс Родосский|Колосс Родосский]]
| align=right| 4250


| align=right| [[d:Q41553]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 119
| [[Xeops piramidası]]
| [[:ru:Пирамида Хеопса|Пирамида Хеопса]]
| align=right| 5223


| align=right| [[d:Q37200]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 120
| [[Babilneñ elenä torğan baqçaları]]
| [[:ru:Висячие сады Семирамиды|Висячие сады Семирамиды]]
| align=right| 4234


| align=right| [[d:Q41931]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 121
| [[Aleksandriä mayagı]]
| [[:ru:Александрийский маяк|Александрийский маяк]]
| align=right| 3576


| align=right| [[d:Q43244]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 122
| [[Halikarnastağı törbä]]
| [[:ru:Мавзолей в Галикарнасе|Мавзолей в Галикарнасе]]
| align=right| 4188


| align=right| [[d:Q45368]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 123
| [[Olimpiädäge Zevs sını]]
| [[:ru:Статуя Зевса в Олимпии|Статуя Зевса в Олимпии]]
| align=right| 3746


| align=right| [[d:Q46239]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 124
| [[Efestağı Artemida ğibädätxänäse]]
| [[:ru:Храм Артемиды Эфесской|Храм Артемиды Эфесской]]
| align=right| 2742


| align=right| [[d:Q43018]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 125
| [[Әдәбият]]
| [[:ru:Литература|Литература]]
| align=right| 1711


| align=right| [[d:Q8242]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 126
| [[]]
| [[:ru:Античная литература|Античная литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q541923]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 127
| [[]]
| [[:ru:Византийская литература|Византийская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2265137]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 128
| [[]]
| [[:ru:Латинская литература|Латинская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184890]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 129
| [[]]
| [[:ru:Африканская литература|Африканская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q386319]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 130
| [[]]
| [[:ru:Египетская литература|Египетская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3239427]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 131
| [[]]
| [[:ru:Арабская литература|Арабская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q194380]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 132
| [[]]
| [[:ru:Бельгийская литература|Бельгийская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q792357]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 133
| [[]]
| [[:ru:Чешская литература|Чешская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q282445]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 134
| [[Инглиз әдәбияты]]
| [[:ru:Английская литература|Английская литература]]
| align=right| 1858


| align=right| [[d:Q186579]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 135
| [[]]
| [[:ru:Литература США|Литература США]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q233762]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 136
| [[]]
| [[:ru:Австралийская литература|Австралийская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q781919]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 137
| [[]]
| [[:ru:Британская литература|Британская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q764912]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 138
| [[]]
| [[:ru:Канадская литература|Канадская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1723523]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 139
| [[]]
| [[:ru:Ирландская литература|Ирландская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q683732]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 140
| [[]]
| [[:ru:Китайская литература|Китайская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q456012]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 141
| [[]]
| [[:ru:Нидерландская литература|Нидерландская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1853321]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 142
| [[]]
| [[:ru:Французская литература|Французская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6689]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 143
| [[]]
| [[:ru:Немецкая литература|Немецкая литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q181287]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 144
| [[]]
| [[:ru:Литература Австрии|Литература Австрии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q303779]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 145
| [[]]
| [[:ru:Греческая литература|Греческая литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1089547]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 146
| [[]]
| [[:ru:Литература на иврите|Литература на иврите]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1057314]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 147
| [[]]
| [[:ru:Литература Индии|Литература Индии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q622237]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 148
| [[]]
| [[:ru:Итальянская литература|Итальянская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q74217]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 149
| [[]]
| [[:ru:Литература Японии|Литература Японии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q231425]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 150
| [[]]
| [[:ru:Персидская литература|Персидская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q365585]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 151
| [[]]
| [[:ru:Польская литература|Польская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q692327]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 152
| [[]]
| [[:ru:Португальская литература|Португальская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q548144]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 153
| [[]]
| [[:ru:Румынская литература|Румынская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2077256]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 154
| [[]]
| [[:ru:Русская литература|Русская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179161]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 155
| [[]]
| [[:ru:Испанская литература|Испанская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q238499]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 156
| [[]]
| [[:ru:Латиноамериканская литература|Латиноамериканская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1147454]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 157
| [[]]
| [[:ru:Литература Турции|Литература Турции]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1328366]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 158
| [[]]
| [[:ru:Модернизм в литературе|Модернизм в литературе]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q971480]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 159
| [[Матур әдәбият]]
| [[:ru:Художественный вымысел|Художественный вымысел]]
| align=right| 895


| align=right| [[d:Q8253]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 160
| [[]]
| [[:ru:Проза|Проза]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q676]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 161
| [[Риваять]]
| [[:ru:Легенда|Легенда]]
| align=right| 6069


| align=right| [[d:Q44342]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 162
| [[]]
| [[:ru:Сатира|Сатира]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q128758]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 163
| [[Роман]]
| [[:ru:Роман|Роман]]
| align=right| 2835


| align=right| [[d:Q8261]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 164
| [[]]
| [[:ru:Рассказ|Рассказ]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q49084]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 165
| [[Китап]]
| [[:ru:Книга|Книга]]
| align=right| 27613


| align=right| [[d:Q571]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 166
| [[Энциклопедия]]
| [[:ru:Энциклопедия|Энциклопедия]]
| align=right| 20756


| align=right| [[d:Q5292]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 167
| [[Шигърият]]
| [[:ru:Поэзия|Поэзия]]
| align=right| 1799


| align=right| [[d:Q482]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 168
| [[Эпос]]
| [[:ru:Эпос|Эпос]]
| align=right| 5931


| align=right| [[d:Q37484]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 169
| [[Хайку]]
| [[:ru:Хайку|Хайку]]
| align=right| 7623


| align=right| [[d:Q37707]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 170
| [[]]
| [[:ru:Сонет|Сонет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q80056]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 171
| [[]]
| [[:ru:Литературная теория|Литературная теория]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q459381]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 172
| [[]]
| [[:ru:Поэтика|Поэтика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q835023]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 173
| [[]]
| [[:ru:Стилистика|Стилистика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q28856]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 174
| [[]]
| [[:ru:Новая критика|Новая критика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q742302]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 175
| [[]]
| [[:ru:Литературные жанры|Литературные жанры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q223393]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 176
| [[]]
| [[:ru:Детская литература|Детская литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131539]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 177
| [[]]
| [[:ru:Детектив|Детектив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q186424]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 178
| [[]]
| [[:ru:Жанровая литература|Жанровая литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1194480]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 179
| [[]]
| [[:ru:Научная фантастика|Научная фантастика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q24925]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 180
| [[]]
| [[:ru:Подростковая литература|Подростковая литература]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1233720]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 181
| [[Мәсәл]]
| [[:ru:Басня|Басня]]
| align=right| 3484


| align=right| [[d:Q693]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 182
| [[Әкият]]
| [[:ru:Сказка|Сказка]]
| align=right| 11371


| align=right| [[d:Q699]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 183
| [[Фэнтези]]
| [[:ru:Фэнтези|Фэнтези]]
| align=right| 1593


| align=right| [[d:Q132311]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 184
| [[]]
| [[:ru:Тезаурус|Тезаурус]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179797]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 185
| [[]]
| [[:ru:Искусство войны|Искусство войны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8251]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 186
| [[]]
| [[:ru:Законы Хаммурапи|Законы Хаммурапи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q93304]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 187
| [[]]
| [[:ru:Начала (Евклид)|Начала (Евклид)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q172891]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 188
| [[Евгений Онегин]]
| [[:ru:Евгений Онегин|Евгений Онегин]]
| align=right| 17995


| align=right| [[d:Q50948]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 189
| [[]]
| [[:ru:Гамлет|Гамлет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41567]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 190
| [[]]
| [[:ru:Государство (Платон)|Государство (Платон)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q123397]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 191
| [[]]
| [[:ru:Государь (Макиавелли)|Государь (Макиавелли)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131719]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 192
| [[Meñ dä ber kiçä]]
| [[:ru:Тысяча и одна ночь|Тысяча и одна ночь]]
| align=right| 3631


| align=right| [[d:Q8258]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 193
| [[Кызыл бүлмәдәге төш]]
| [[:ru:Сон в красном тереме|Сон в красном тереме]]
| align=right| 11710


| align=right| [[d:Q8265]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 194
| [[]]
| [[:ru:Дон Кихот (роман)|Дон Кихот (роман)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q480]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 195
| [[Балдаклар хөкемдары]]
| [[:ru:Властелин колец|Властелин колец]]
| align=right| 2771


| align=right| [[d:Q15228]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 196
| [[]]
| [[:ru:Повесть о Гэндзи|Повесть о Гэндзи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8269]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 197
| [[Гилгәмеш дастаны]]
| [[:ru:Эпос о Гильгамеше|Эпос о Гильгамеше]]
| align=right| 16060


| align=right| [[d:Q8272]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 198
| [[Илиада]]
| [[:ru:Илиада|Илиада]]
| align=right| 20113


| align=right| [[d:Q8275]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 199
| [[]]
| [[:ru:Путешествие на Запад|Путешествие на Запад]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q70784]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 200
| [[Маһабһаратам]]
| [[:ru:Махабхарата|Махабхарата]]
| align=right| 21626


| align=right| [[d:Q8276]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 201
| [[Одиссея]]
| [[:ru:Одиссея|Одиссея]]
| align=right| 8606


| align=right| [[d:Q35160]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 202
| [[]]
| [[:ru:Парцифаль (роман)|Парцифаль (роман)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1247232]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 203
| [[]]
| [[:ru:Троецарствие (роман)|Троецарствие (роман)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q70806]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 204
| [[Шаһнамә]]
| [[:ru:Шахнаме|Шахнаме]]
| align=right| 7371


| align=right| [[d:Q8279]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 205
| [[]]
| [[:ru:Речные заводи|Речные заводи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q70827]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 206
| [[]]
| [[:ru:Кумранские рукописи|Кумранские рукописи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q145780]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 207
| [[]]
| [[:ru:Книга Перемен|Книга Перемен]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q181937]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 208
| [[]]
| [[:ru:Септуагинта|Септуагинта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q29334]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 209
| [[]]
| [[:ru:Фауст (трагедия)|Фауст (трагедия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q29478]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 210
| [[]]
| [[:ru:Британская энциклопедия|Британская энциклопедия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q455]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 211
| [[]]
| [[:ru:Математические начала натуральной философии|Математические начала натуральной философии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q205921]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 212
| [[]]
| [[:ru:Происхождение видов|Происхождение видов]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q20124]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 213
| [[]]
| [[:ru:Оксфордский словарь английского языка|Оксфордский словарь английского языка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q44996]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 214
| [[]]
| [[:ru:Путешествия Гулливера|Путешествия Гулливера]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q181488]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 215
| [[]]
| [[:ru:Король Лир|Король Лир]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q181598]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 216
| [[]]
| [[:ru:Макбет (пьеса)|Макбет (пьеса)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q130283]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 217
| [[]]
| [[:ru:Сон в летнюю ночь|Сон в летнюю ночь]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q104871]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 218
| [[]]
| [[:ru:Отелло|Отелло]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q26833]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 219
| [[]]
| [[:ru:Робинзон Крузо|Робинзон Крузо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q483034]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 220
| [[]]
| [[:ru:Ромео и Джульетта|Ромео и Джульетта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83186]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 221
| [[]]
| [[:ru:Алиса в Стране чудес|Алиса в Стране чудес]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q92640]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 222
| [[]]
| [[:ru:Анна Каренина|Анна Каренина]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q147787]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 223
| [[]]
| [[:ru:Братья Карамазовы|Братья Карамазовы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q183157]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 224
| [[]]
| [[:ru:Над пропастью во ржи|Над пропастью во ржи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q183883]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 225
| [[]]
| [[:ru:Хроники Нарнии|Хроники Нарнии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q483412]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 226
| [[]]
| [[:ru:Преступление и наказание|Преступление и наказание]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q165318]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 227
| [[]]
| [[:ru:Франкенштейн, или Современный Прометей|Франкенштейн, или Современный Прометей]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q150827]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 228
| [[]]
| [[:ru:Отверженные|Отверженные]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180736]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 229
| [[Нәни принц]]
| [[:ru:Маленький принц|Маленький принц]]
| align=right| 4993


| align=right| [[d:Q25338]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 230
| [[]]
| [[:ru:Моби Дик|Моби Дик]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q174596]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 231
| [[1984 (roman)]]
| [[:ru:1984 (роман)|1984 (роман)]]
| align=right| 4234


| align=right| [[d:Q208460]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 232
| [[]]
| [[:ru:Старик и море|Старик и море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q26505]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 233
| [[]]
| [[:ru:Сто лет одиночества|Сто лет одиночества]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178869]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 234
| [[]]
| [[:ru:Гордость и предубеждение|Гордость и предубеждение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170583]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 235
| [[]]
| [[:ru:Улисс (роман)|Улисс (роман)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6511]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 236
| [[]]
| [[:ru:В ожидании Годо|В ожидании Годо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q19871]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 237
| [[]]
| [[:ru:Война и мир|Война и мир]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q161531]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 238
| [[]]
| [[:ru:Астерикс (комикс)|Астерикс (комикс)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42490]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 239
| [[]]
| [[:ru:Энеида|Энеида]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q60220]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 240
| [[]]
| [[:ru:Метаморфозы (Овидий)|Метаморфозы (Овидий)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184742]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 241
| [[]]
| [[:ru:Божественная комедия|Божественная комедия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q40185]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 242
| [[Нибелунглар турында җыр]]
| [[:ru:Песнь о Нибелунгах|Песнь о Нибелунгах]]
| align=right| 1312


| align=right| [[d:Q131554]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 243
| [[]]
| [[:ru:Кентавр|Кентавр]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83203]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 244
| [[]]
| [[:ru:Химера|Химера]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q182790]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 245
| [[]]
| [[:ru:Демон|Демон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q177413]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 246
| [[Аждаһа]]
| [[:ru:Дракон|Дракон]]
| align=right| 2868


| align=right| [[d:Q7559]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 247
| [[Пәри]]
| [[:ru:Фея|Фея]]
| align=right| 2363


| align=right| [[d:Q8028]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 248
| [[Öräk]]
| [[:ru:Привидение|Привидение]]
| align=right| 537


| align=right| [[d:Q45529]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 249
| [[Җен]]
| [[:ru:Джинн|Джинн]]
| align=right| 1987


| align=right| [[d:Q3465]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 250
| [[]]
| [[:ru:Лох-несское чудовище|Лох-несское чудовище]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q49658]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 251
| [[]]
| [[:ru:Морская дева|Морская дева]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q182559]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 252
| [[]]
| [[:ru:Пегас|Пегас]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q162797]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 253
| [[]]
| [[:ru:Единорог|Единорог]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7246]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 254
| [[]]
| [[:ru:Вампир|Вампир]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q46721]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 255
| [[]]
| [[:ru:Оборотень|Оборотень]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1133563]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 256
| [[Атлантида]]
| [[:ru:Атлантида|Атлантида]]
| align=right| 1364


| align=right| [[d:Q25373]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 257
| [[]]
| [[:ru:Утопия|Утопия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131156]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 258
| [[Музыка]]
| [[:ru:Музыка|Музыка]]
| align=right| 20110


| align=right| [[d:Q638]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 259
| [[Хор]]
| [[:ru:Хор|Хор]]
| align=right| 12220


| align=right| [[d:Q131186]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 260
| [[]]
| [[:ru:Интервал (музыка)|Интервал (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q189962]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 261
| [[]]
| [[:ru:Мажор|Мажор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q58795659]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 262
| [[]]
| [[:ru:Минор|Минор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q12827391]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 263
| [[]]
| [[:ru:Музыкальная импровизация|Музыкальная импровизация]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1049625]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 264
| [[]]
| [[:ru:Гамма (музыка)|Гамма (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179651]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 265
| [[Оркестр]]
| [[:ru:Оркестр|Оркестр]]
| align=right| 10453


| align=right| [[d:Q42998]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 266
| [[]]
| [[:ru:Ритм|Ритм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170406]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 267
| [[]]
| [[:ru:Пение|Пение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q27939]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 268
| [[Җыр]]
| [[:ru:Песня|Песня]]
| align=right| 2023


| align=right| [[d:Q7366]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 269
| [[]]
| [[:ru:Музыковедение|Музыковедение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q164204]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 270
| [[]]
| [[:ru:Артикуляция (музыка)|Артикуляция (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q372923]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 271
| [[]]
| [[:ru:Контрапункт|Контрапункт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q186393]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 272
| [[]]
| [[:ru:Теория музыки|Теория музыки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193544]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 273
| [[]]
| [[:ru:Музыкальная форма|Музыкальная форма]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q862597]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 274
| [[]]
| [[:ru:Лад (музыка)|Лад (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q731978]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 275
| [[]]
| [[:ru:Додекафония|Додекафония]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q221686]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 276
| [[]]
| [[:ru:Музыкальный видеоклип|Музыкальный видеоклип]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193977]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 277
| [[Рэп]]
| [[:ru:Рэп|Рэп]]
| align=right| 10031


| align=right| [[d:Q6010]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 278
| [[]]
| [[:ru:Мелодия|Мелодия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170412]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 279
| [[]]
| [[:ru:Гармония (музыка)|Гармония (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184421]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 280
| [[]]
| [[:ru:Аккорд|Аккорд]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170439]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 281
| [[]]
| [[:ru:Музыка Средневековья|Музыка Средневековья]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q163775]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 282
| [[]]
| [[:ru:Музыка эпохи Возрождения|Музыка эпохи Возрождения]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201405]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 283
| [[]]
| [[:ru:Музыка эпохи барокко|Музыка эпохи барокко]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8361]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 284
| [[]]
| [[:ru:Музыка эпохи классицизма|Музыка эпохи классицизма]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q17723]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 285
| [[]]
| [[:ru:Музыка эпохи романтизма|Музыка эпохи романтизма]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q207591]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 286
| [[]]
| [[:ru:Духовная музыка|Духовная музыка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1065742]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 287
| [[]]
| [[:ru:Академическая музыка XX века|Академическая музыка XX века]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1338153]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 288
| [[]]
| [[:ru:Импрессионизм (музыка)|Импрессионизм (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q837182]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 289
| [[]]
| [[:ru:Экспрессионизм (музыка)|Экспрессионизм (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q613707]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 290
| [[]]
| [[:ru:Неоклассицизм (музыка)|Неоклассицизм (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q535611]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 291
| [[]]
| [[:ru:Современная классическая музыка|Современная классическая музыка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q612024]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 292
| [[]]
| [[:ru:Сериализм|Сериализм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q507246]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 293
| [[]]
| [[:ru:Алеаторика|Алеаторика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q623715]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 294
| [[]]
| [[:ru:Минимализм (музыка)|Минимализм (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q572901]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 295
| [[]]
| [[:ru:Классическая музыка|Классическая музыка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9730]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 296
| [[]]
| [[:ru:Ария|Ария]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178122]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 297
| [[]]
| [[:ru:Канон (музыка)|Канон (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q53831]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 298
| [[]]
| [[:ru:Кантата|Кантата]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q174873]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 299
| [[]]
| [[:ru:Камерная музыка|Камерная музыка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q189201]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 300
| [[]]
| [[:ru:Концерт (произведение)|Концерт (произведение)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9748]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 301
| [[]]
| [[:ru:Этюд (музыка)|Этюд (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q207841]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 302
| [[]]
| [[:ru:Фуга|Фуга]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q181014]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 303
| [[Һимн]]
| [[:ru:Гимн|Гимн]]
| align=right| 1962


| align=right| [[d:Q484692]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 304
| [[]]
| [[:ru:Lied (жанр)|Lied (жанр)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q216860]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 305
| [[]]
| [[:ru:Мадригал|Мадригал]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193217]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 306
| [[]]
| [[:ru:Месса (музыка)|Месса (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q217295]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 307
| [[Опера]]
| [[:ru:Опера|Опера]]
| align=right| 2254


| align=right| [[d:Q1344]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 308
| [[]]
| [[:ru:Увертюра|Увертюра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q202287]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 309
| [[]]
| [[:ru:Прелюдия (музыка)|Прелюдия (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q212148]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 310
| [[]]
| [[:ru:Реквием|Реквием]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q51616]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 311
| [[]]
| [[:ru:Соната|Соната]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131269]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 312
| [[Сюита]]
| [[:ru:Сюита|Сюита]]
| align=right| 2424


| align=right| [[d:Q203005]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 313
| [[]]
| [[:ru:Симфоническая поэма|Симфоническая поэма]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q271802]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 314
| [[Симфония]]
| [[:ru:Симфония|Симфония]]
| align=right| 3062


| align=right| [[d:Q9734]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 315
| [[]]
| [[:ru:Блюз|Блюз]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9759]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 316
| [[]]
| [[:ru:Кантри|Кантри]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83440]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 317
| [[]]
| [[:ru:Танцевальная музыка|Танцевальная музыка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q316930]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 318
| [[]]
| [[:ru:Лёгкая музыка|Лёгкая музыка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q848399]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 319
| [[]]
| [[:ru:Электронная музыка|Электронная музыка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9778]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 320
| [[]]
| [[:ru:Музыка к фильму|Музыка к фильму]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q492264]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 321
| [[]]
| [[:ru:Фолк|Фолк]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43343]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 322
| [[]]
| [[:ru:Гамелан|Гамелан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q194492]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 323
| [[]]
| [[:ru:Григорианское пение|Григорианское пение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q26473]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 324
| [[]]
| [[:ru:Хип-хоп|Хип-хоп]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11401]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 325
| [[Джаз]]
| [[:ru:Джаз|Джаз]]
| align=right| 14222


| align=right| [[d:Q8341]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 326
| [[]]
| [[:ru:Бибоп|Бибоп]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q105513]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 327
| [[]]
| [[:ru:Диксиленд|Диксиленд]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q906647]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 328
| [[]]
| [[:ru:Фри-джаз|Фри-джаз]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q211781]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 329
| [[]]
| [[:ru:Свинг (жанр)|Свинг (жанр)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q203775]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 330
| [[]]
| [[:ru:Клезмер|Клезмер]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q212944]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 331
| [[Däwlät gimnı]]
| [[:ru:Государственный гимн|Государственный гимн]]
| align=right| 702


| align=right| [[d:Q23691]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 332
| [[]]
| [[:ru:Поп-музыка|Поп-музыка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q37073]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 333
| [[]]
| [[:ru:Регги|Регги]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9794]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 334
| [[]]
| [[:ru:Ритм-энд-блюз|Ритм-энд-блюз]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q45981]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 335
| [[]]
| [[:ru:Соул|Соул]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131272]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 336
| [[Рок-музыка]]
| [[:ru:Рок-музыка|Рок-музыка]]
| align=right| 17258


| align=right| [[d:Q11399]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 337
| [[]]
| [[:ru:Метал|Метал]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q38848]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 338
| [[]]
| [[:ru:Шлягер|Шлягер]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q959583]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 339
| [[]]
| [[:ru:Этническая музыка|Этническая музыка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q205049]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 340
| [[]]
| [[:ru:Диско|Диско]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q58339]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 341
| [[]]
| [[:ru:Фанк|Фанк]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q164444]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 342
| [[]]
| [[:ru:Регтайм|Регтайм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q185652]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 343
| [[]]
| [[:ru:Альтернативный рок|Альтернативный рок]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11366]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 344
| [[Панк-рок]]
| [[:ru:Панк-рок|Панк-рок]]
| align=right| 9094


| align=right| [[d:Q3071]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 345
| [[]]
| [[:ru:Рок-н-ролл|Рок-н-ролл]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7749]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 346
| [[]]
| [[:ru:Автор-исполнитель|Автор-исполнитель]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q488205]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 347
| [[]]
| [[:ru:Музыкальные инструменты|Музыкальные инструменты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q34379]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 348
| [[]]
| [[:ru:Аккордеоны|Аккордеоны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q79838]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 349
| [[]]
| [[:ru:Медные духовые музыкальные инструменты|Медные духовые музыкальные инструменты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180744]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 350
| [[]]
| [[:ru:Саксофон-альт|Саксофон-альт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q445275]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 351
| [[]]
| [[:ru:Бас-гитара|Бас-гитара]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q46185]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 352
| [[]]
| [[:ru:Большой барабан|Большой барабан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q211028]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 353
| [[]]
| [[:ru:Фагот|Фагот]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q159998]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 354
| [[Чаң]]
| [[:ru:Колокол|Колокол]]
| align=right| 4519


| align=right| [[d:Q101401]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 355
| [[]]
| [[:ru:Бонго (музыкальный инструмент)|Бонго (музыкальный инструмент)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q243998]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 356
| [[]]
| [[:ru:Карильон|Карильон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q505174]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 357
| [[]]
| [[:ru:Виолончель|Виолончель]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8371]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 358
| [[]]
| [[:ru:Челеста|Челеста]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q320341]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 359
| [[]]
| [[:ru:Оркестровые колокола|Оркестровые колокола]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178812]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 360
| [[]]
| [[:ru:Кларнет|Кларнет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8343]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 361
| [[]]
| [[:ru:Контрафагот|Контрафагот]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83513]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 362
| [[]]
| [[:ru:Корнет (музыкальный инструмент)|Корнет (музыкальный инструмент)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q202027]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 363
| [[]]
| [[:ru:Барабан|Барабан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11404]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 364
| [[]]
| [[:ru:Электронные музыкальные инструменты|Электронные музыкальные инструменты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1327500]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 365
| [[Электр гитарасы]]
| [[:ru:Электрогитара|Электрогитара]]
| align=right| 1203


| align=right| [[d:Q78987]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 366
| [[]]
| [[:ru:Электрическое фортепиано|Электрическое фортепиано]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1136507]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 367
| [[]]
| [[:ru:Секвенсор|Секвенсор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q646683]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 368
| [[]]
| [[:ru:Синтезатор|Синтезатор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q163829]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 369
| [[]]
| [[:ru:Английский рожок|Английский рожок]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q185041]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 370
| [[]]
| [[:ru:Эуфониум|Эуфониум]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q495529]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 371
| [[]]
| [[:ru:Флюгельгорн|Флюгельгорн]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q382616]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 372
| [[]]
| [[:ru:Флейта|Флейта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11405]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 373
| [[]]
| [[:ru:Валторна|Валторна]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q163759]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 374
| [[]]
| [[:ru:Гитара|Гитара]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6607]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 375
| [[Harmonika]]
| [[:ru:Губная гармоника|Губная гармоника]]
| align=right| 6168


| align=right| [[d:Q51290]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 376
| [[]]
| [[:ru:Фисгармония|Фисгармония]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q12460259]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 377
| [[]]
| [[:ru:Арфа|Арфа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47369]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 378
| [[]]
| [[:ru:Клавесин|Клавесин]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q81982]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 379
| [[]]
| [[:ru:Лира (музыкальный инструмент)|Лира (музыкальный инструмент)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201129]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 380
| [[]]
| [[:ru:Гобой|Гобой]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8377]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 381
| [[]]
| [[:ru:Фортепиано|Фортепиано]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5994]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 382
| [[]]
| [[:ru:Флейта-пикколо|Флейта-пикколо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83509]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 383
| [[]]
| [[:ru:Орган (музыкальный инструмент)|Орган (музыкальный инструмент)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q281460]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 384
| [[]]
| [[:ru:Блокфлейта|Блокфлейта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q187851]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 385
| [[]]
| [[:ru:Саксофон|Саксофон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9798]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 386
| [[]]
| [[:ru:Малый барабан|Малый барабан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q208421]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 387
| [[]]
| [[:ru:Сузафон|Сузафон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q499387]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 388
| [[]]
| [[:ru:Контрабас|Контрабас]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q80019]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 389
| [[]]
| [[:ru:Струнные музыкальные инструменты|Струнные музыкальные инструменты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1798603]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 390
| [[]]
| [[:ru:Литавры|Литавры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q189737]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 391
| [[]]
| [[:ru:Тромбон|Тромбон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8350]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 392
| [[]]
| [[:ru:Труба (музыкальный инструмент)|Труба (музыкальный инструмент)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8338]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 393
| [[]]
| [[:ru:Туба|Туба]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131168]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 394
| [[]]
| [[:ru:Вибрафон|Вибрафон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q206987]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 395
| [[]]
| [[:ru:Альт|Альт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q80284]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 396
| [[Скрипка]]
| [[:ru:Скрипка|Скрипка]]
| align=right| 924


| align=right| [[d:Q8355]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 397
| [[]]
| [[:ru:Ксилофон|Ксилофон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q165666]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 398
| [[]]
| [[:ru:Цитра|Цитра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q76239]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 399
| [[]]
| [[:ru:Мандолина|Мандолина]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q302497]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 400
| [[]]
| [[:ru:Лютня|Лютня]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180733]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 401
| [[]]
| [[:ru:Духовые музыкальные инструменты|Духовые музыкальные инструменты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q173453]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 402
| [[]]
| [[:ru:Деревянные духовые музыкальные инструменты|Деревянные духовые музыкальные инструменты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q181247]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 403
| [[]]
| [[:ru:Волынка|Волынка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8347]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 404
| [[]]
| [[:ru:Ударные музыкальные инструменты|Ударные музыкальные инструменты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q133163]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 405
| [[]]
| [[:ru:Тарелка (музыкальный инструмент)|Тарелка (музыкальный инструмент)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q190172]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 406
| [[]]
| [[:ru:Времена года (Вивальди)|Времена года (Вивальди)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q12016]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 407
| [[]]
| [[:ru:Симфония № 5 (Бетховен)|Симфония № 5 (Бетховен)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q188709]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 408
| [[]]
| [[:ru:Симфония № 9 (Бетховен)|Симфония № 9 (Бетховен)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11989]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 409
| [[Karmen]]
| [[:ru:Кармен (опера)|Кармен (опера)]]
| align=right| 7399


| align=right| [[d:Q185968]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 410
| [[]]
| [[:ru:Дон Жуан (опера)|Дон Жуан (опера)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192039]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 411
| [[]]
| [[:ru:Мадам Баттерфляй|Мадам Баттерфляй]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q19005]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 412
| [[]]
| [[:ru:Волшебная флейта|Волшебная флейта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5064]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 413
| [[]]
| [[:ru:Кольцо нибелунга|Кольцо нибелунга]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q190237]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 414
| [[La traviata]]
| [[:ru:Травиата|Травиата]]
| align=right| 3272


| align=right| [[d:Q186162]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 415
| [[]]
| [[:ru:Лебединое озеро|Лебединое озеро]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q199786]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 416
| [[]]
| [[:ru:The Dark Side of the Moon|The Dark Side of the Moon]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q150901]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 417
| [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]
| [[:ru:Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]
| align=right| 1514


| align=right| [[d:Q169226]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 418
| [[]]
| [[:ru:Thriller|Thriller]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q44320]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 419
| [[]]
| [[:ru:Исполнительские искусства|Исполнительские искусства]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184485]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 420
| [[]]
| [[:ru:Актёрское искусство|Актёрское искусство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q222749]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 421
| [[]]
| [[:ru:Публика|Публика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q211198]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 422
| [[]]
| [[:ru:Театр (архитектурное сооружение)|Театр (архитектурное сооружение)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q24354]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 423
| [[]]
| [[:ru:Шутка|Шутка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131138]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 424
| [[]]
| [[:ru:Пародия|Пародия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170539]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 425
| [[]]
| [[:ru:Акробатика|Акробатика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193036]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 426
| [[]]
| [[:ru:Хождение по канату|Хождение по канату]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q219616]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 427
| [[]]
| [[:ru:Цирковая труппа|Цирковая труппа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47928]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 428
| [[]]
| [[:ru:Жонглирование|Жонглирование]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q194326]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 429
| [[]]
| [[:ru:Дрессировка животных|Дрессировка животных]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1193939]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 430
| [[]]
| [[:ru:Иллюзионизм|Иллюзионизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q148442]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 431
| [[]]
| [[:ru:Манипуляция (фокусы)|Манипуляция (фокусы)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q350834]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 432
| [[]]
| [[:ru:Мюзикл|Мюзикл]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2743]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 433
| [[]]
| [[:ru:Оперетта|Оперетта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170384]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 434
| [[]]
| [[:ru:Речь (риторика)|Речь (риторика)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q861911]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 435
| [[]]
| [[:ru:Перформанс|Перформанс]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q213156]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 436
| [[Клоун]]
| [[:ru:Клоун|Клоун]]
| align=right| 1985


| align=right| [[d:Q7358]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 437
| [[Бию]]
| [[:ru:Танец|Танец]]
| align=right| 1301


| align=right| [[d:Q11639]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 438
| [[Балет]]
| [[:ru:Балет|Балет]]
| align=right| 10813


| align=right| [[d:Q41425]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 439
| [[]]
| [[:ru:Танец живота|Танец живота]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q182863]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 440
| [[]]
| [[:ru:Хореография|Хореография]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180856]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 441
| [[]]
| [[:ru:Босанова|Босанова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q486263]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 442
| [[]]
| [[:ru:Брейк-данс|Брейк-данс]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q169737]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 443
| [[]]
| [[:ru:Фламенко|Фламенко]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9764]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 444
| [[]]
| [[:ru:Народный танец|Народный танец]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201022]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 445
| [[]]
| [[:ru:Фокстрот|Фокстрот]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q245418]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 446
| [[]]
| [[:ru:Хип-хоп-культура|Хип-хоп-культура]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1132127]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 447
| [[]]
| [[:ru:Джиттербаг|Джиттербаг]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q950354]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 448
| [[]]
| [[:ru:Джайв|Джайв]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q17237]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 449
| [[]]
| [[:ru:Мамбо|Мамбо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q333002]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 450
| [[]]
| [[:ru:Танец модерн|Танец модерн]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q850130]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 451
| [[]]
| [[:ru:Пасодобль|Пасодобль]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q208341]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 452
| [[]]
| [[:ru:Квикстеп|Квикстеп]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q663529]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 453
| [[]]
| [[:ru:Самба (музыка)|Самба (музыка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11403]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 454
| [[]]
| [[:ru:Танго|Танго]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q338450]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 455
| [[]]
| [[:ru:Твист (танец)|Твист (танец)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q387916]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 456
| [[]]
| [[:ru:Вальс|Вальс]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193434]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 457
| [[Театр]]
| [[:ru:Театр|Театр]]
| align=right| 12813


| align=right| [[d:Q11635]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 458
| [[Борынгы Греция театры]]
| [[:ru:Театр в Древней Греции|Театр в Древней Греции]]
| align=right| 5392


| align=right| [[d:Q189072]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 459
| [[]]
| [[:ru:Любительский театр|Любительский театр]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q455695]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 460
| [[]]
| [[:ru:Театр импровизации|Театр импровизации]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1140700]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 461
| [[]]
| [[:ru:Прослушивание|Прослушивание]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1292520]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 462
| [[]]
| [[:ru:Бродвейский театр|Бродвейский театр]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q235065]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 463
| [[]]
| [[:ru:Кабаре|Кабаре]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131183]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 464
| [[]]
| [[:ru:Кордебалет|Кордебалет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1206595]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 465
| [[Комедия]]
| [[:ru:Комедия|Комедия]]
| align=right| 1594


| align=right| [[d:Q40831]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 466
| [[]]
| [[:ru:Комедия дель арте|Комедия дель арте]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191890]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 467
| [[]]
| [[:ru:Диалог|Диалог]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131395]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 468
| [[]]
| [[:ru:Драма (род литературы)|Драма (род литературы)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q25372]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 469
| [[]]
| [[:ru:Мистерия|Мистерия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q240911]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 470
| [[]]
| [[:ru:Театральный режиссёр|Театральный режиссёр]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3387717]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 471
| [[]]
| [[:ru:Театр кукол|Театр кукол]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q588750]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 472
| [[]]
| [[:ru:Солилоквий|Солилоквий]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184528]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 473
| [[]]
| [[:ru:Кабуки|Кабуки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q199701]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 474
| [[]]
| [[:ru:Пекинская опера|Пекинская опера]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q335101]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 475
| [[]]
| [[:ru:Но|Но]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q226887]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 476
| [[]]
| [[:ru:Сценография|Сценография]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q737201]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 477
| [[Ваянг]]
| [[:ru:Ваянг|Ваянг]]
| align=right| 48169


| align=right| [[d:Q1078316]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 478
| [[]]
| [[:ru:Трагедия|Трагедия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q80930]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 479
| [[Sänğät]]
| [[:ru:Искусство|Искусство]]
| align=right| 3597


| align=right| [[d:Q735]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 480
| [[]]
| [[:ru:Изобразительное искусство|Изобразительное искусство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q36649]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 481
| [[]]
| [[:ru:Искусство Византии|Искусство Византии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q211884]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 482
| [[]]
| [[:ru:Каролингское возрождение|Каролингское возрождение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q157123]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 483
| [[]]
| [[:ru:Кельтское искусство|Кельтское искусство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q914395]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 484
| [[]]
| [[:ru:Этрусское искусство|Этрусское искусство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q830331]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 485
| [[]]
| [[:ru:Миниатюра|Миниатюра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8362]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 486
| [[]]
| [[:ru:Оттоновское искусство|Оттоновское искусство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1066218]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 487
| [[]]
| [[:ru:Изобразительное искусство Возрождения|Изобразительное искусство Возрождения]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1133779]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 488
| [[]]
| [[:ru:Витраж|Витраж]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1473346]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 489
| [[]]
| [[:ru:Академизм|Академизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q189458]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 490
| [[Барокко]]
| [[:ru:Барокко|Барокко]]
| align=right| 309


| align=right| [[d:Q37853]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 491
| [[]]
| [[:ru:Классицизм|Классицизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170292]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 492
| [[]]
| [[:ru:Дюссельдорфская художественная школа|Дюссельдорфская художественная школа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q680559]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 493
| [[]]
| [[:ru:Золотой век голландской живописи|Золотой век голландской живописи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2352880]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 494
| [[]]
| [[:ru:Ампир|Ампир]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191105]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 495
| [[]]
| [[:ru:Готика|Готика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q46825]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 496
| [[]]
| [[:ru:Маньеризм|Маньеризм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131808]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 497
| [[]]
| [[:ru:Реализм (искусство)|Реализм (искусство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q10857409]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 498
| [[]]
| [[:ru:Романское искусство|Романское искусство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q46805]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 499
| [[]]
| [[:ru:Рококо|Рококо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q122960]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 500
| [[]]
| [[:ru:Модернизм в изобразительном искусстве|Модернизм в изобразительном искусстве]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q38166]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 501
| [[]]
| [[:ru:Абстракционизм|Абстракционизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q128115]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 502
| [[]]
| [[:ru:Абстрактный экспрессионизм|Абстрактный экспрессионизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q177725]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 503
| [[]]
| [[:ru:Ар-деко|Ар-деко]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q173782]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 504
| [[]]
| [[:ru:Модерн|Модерн]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q34636]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 505
| [[]]
| [[:ru:Баухаус|Баухаус]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q124354]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 506
| [[]]
| [[:ru:Конструктивизм (искусство)|Конструктивизм (искусство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q207103]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 507
| [[Кубизм]]
| [[:ru:Кубизм|Кубизм]]
| align=right| 4738


| align=right| [[d:Q42934]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 508
| [[]]
| [[:ru:Дадаизм|Дадаизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6034]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 509
| [[Экспрессионизм]]
| [[:ru:Экспрессионизм|Экспрессионизм]]
| align=right| 5412


| align=right| [[d:Q80113]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 510
| [[Футуризм]]
| [[:ru:Футуризм|Футуризм]]
| align=right| 11876


| align=right| [[d:Q131221]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 511
| [[İmpressionizm]]
| [[:ru:Импрессионизм|Импрессионизм]]
| align=right| 682


| align=right| [[d:Q40415]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 512
| [[]]
| [[:ru:Китч|Китч]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131711]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 513
| [[]]
| [[:ru:Неоклассицизм|Неоклассицизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q14378]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 514
| [[]]
| [[:ru:Прерафаэлиты|Прерафаэлиты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184814]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 515
| [[]]
| [[:ru:Постимпрессионизм|Постимпрессионизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q166713]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 516
| [[]]
| [[:ru:Супрематизм|Супрематизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191970]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 517
| [[]]
| [[:ru:Сюрреализм|Сюрреализм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q39427]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 518
| [[]]
| [[:ru:Символизм|Символизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q164800]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 519
| [[]]
| [[:ru:Современное искусство|Современное искусство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q186030]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 520
| [[]]
| [[:ru:Флюксус|Флюксус]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q108908]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 521
| [[]]
| [[:ru:Кинетическое искусство|Кинетическое искусство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q466521]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 522
| [[]]
| [[:ru:Ленд-арт|Ленд-арт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q326478]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 523
| [[]]
| [[:ru:Минимал-арт|Минимал-арт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q173436]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 524
| [[]]
| [[:ru:Неоэкспрессионизм|Неоэкспрессионизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q589655]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 525
| [[]]
| [[:ru:Концептуальное искусство|Концептуальное искусство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q203209]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 526
| [[]]
| [[:ru:Оптическое искусство|Оптическое искусство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q182331]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 527
| [[]]
| [[:ru:Ар брют|Ар брют]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q594150]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 528
| [[]]
| [[:ru:Поп-арт|Поп-арт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q134147]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 529
| [[]]
| [[:ru:Искусство постмодернизма|Искусство постмодернизма]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3318563]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 530
| [[]]
| [[:ru:Трансавангард|Трансавангард]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q224885]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 531
| [[]]
| [[:ru:Древесный уголь|Древесный уголь]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q177463]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 532
| [[]]
| [[:ru:Чернила|Чернила]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q127418]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 533
| [[]]
| [[:ru:Краски|Краски]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q174219]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 534
| [[Карандаш]]
| [[:ru:Карандаш|Карандаш]]
| align=right| 1244


| align=right| [[d:Q14674]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 535
| [[]]
| [[:ru:Пигмент|Пигмент]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q161179]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 536
| [[]]
| [[:ru:Ручка (канцелярия)|Ручка (канцелярия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q165447]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 537
| [[]]
| [[:ru:Дизайн|Дизайн]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q82604]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 538
| [[]]
| [[:ru:Графический дизайн|Графический дизайн]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q185925]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 539
| [[]]
| [[:ru:Веб-дизайн|Веб-дизайн]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q190637]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 540
| [[]]
| [[:ru:Боди-арт|Боди-арт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q678649]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 541
| [[Каллиграфия]]
| [[:ru:Каллиграфия|Каллиграфия]]
| align=right| 8624


| align=right| [[d:Q12681]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 542
| [[Комикс]]
| [[:ru:Комикс|Комикс]]
| align=right| 3374


| align=right| [[d:Q1004]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 543
| [[]]
| [[:ru:Рисунок|Рисунок]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q93184]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 544
| [[]]
| [[:ru:Энвайронмент (искусство)|Энвайронмент (искусство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q473743]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 545
| [[Мода]]
| [[:ru:Мода|Мода]]
| align=right| 25998


| align=right| [[d:Q12684]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 546
| [[]]
| [[:ru:Народные художественные промыслы|Народные художественные промыслы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q877729]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 547
| [[]]
| [[:ru:Живопись|Живопись]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11629]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 548
| [[]]
| [[:ru:Палитра|Палитра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q425548]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 549
| [[]]
| [[:ru:Портретная миниатюра|Портретная миниатюра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q282129]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 550
| [[]]
| [[:ru:Гончарное производство|Гончарное производство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11642]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 551
| [[]]
| [[:ru:Скульптура|Скульптура]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11634]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 552
| [[]]
| [[:ru:Видео-арт|Видео-арт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q682010]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 553
| [[]]
| [[:ru:Коллаж|Коллаж]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170593]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 554
| [[]]
| [[:ru:Манга|Манга]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q8274]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 555
| [[]]
| [[:ru:Граффити|Граффити]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q17514]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 556
| [[]]
| [[:ru:Иллюстрация|Иллюстрация]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178659]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 557
| [[Мозаика]]
| [[:ru:Мозаика|Мозаика]]
| align=right| 1413


| align=right| [[d:Q133067]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 558
| [[]]
| [[:ru:Масляная живопись|Масляная живопись]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q174705]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 559
| [[]]
| [[:ru:Оригами|Оригами]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83357]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 560
| [[]]
| [[:ru:Акварель|Акварель]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q50030]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 561
| [[Фильм]]
| [[:ru:Фильм|Фильм]]
| align=right| 12164


| align=right| [[d:Q11424]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 562
| [[]]
| [[:ru:Кинотеатр|Кинотеатр]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41253]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 563
| [[]]
| [[:ru:Мультипликация|Мультипликация]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11425]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 564
| [[Аниме]]
| [[:ru:Аниме|Аниме]]
| align=right| 2393


| align=right| [[d:Q1107]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 565
| [[]]
| [[:ru:Компьютерная анимация|Компьютерная анимация]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1401416]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 566
| [[]]
| [[:ru:Цветной кинематограф|Цветной кинематограф]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q941530]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 567
| [[]]
| [[:ru:Короткометражный фильм|Короткометражный фильм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q24862]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 568
| [[]]
| [[:ru:Немой кинематограф|Немой кинематограф]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q226730]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 569
| [[]]
| [[:ru:Кинопроизводство|Кинопроизводство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q932586]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 570
| [[Кинематограф]]
| [[:ru:Кинематограф|Кинематограф]]
| align=right| 2997


| align=right| [[d:Q590870]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 571
| [[]]
| [[:ru:Монтаж медиаконтента|Монтаж медиаконтента]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q237893]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 572
| [[]]
| [[:ru:Фоли (кинопроизводство)|Фоли (кинопроизводство)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q762316]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 573
| [[]]
| [[:ru:Спецэффект|Спецэффект]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q381243]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 574
| [[]]
| [[:ru:Студийная система|Студийная система]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11307668]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 575
| [[]]
| [[:ru:Техниколор|Техниколор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q674564]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 576
| [[]]
| [[:ru:Болливуд|Болливуд]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q93196]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 577
| [[Канн фестивале]]
| [[:ru:Каннский кинофестиваль|Каннский кинофестиваль]]
| align=right| 1842


| align=right| [[d:Q42369]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 578
| [[Оскар премиясе]]
| [[:ru:Оскар (кинопремия)|Оскар (кинопремия)]]
| align=right| 2864


| align=right| [[d:Q19020]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 579
| [[]]
| [[:ru:Голубой мальчик|Голубой мальчик]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q604761]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 580
| [[]]
| [[:ru:Смерть Сократа|Смерть Сократа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1752990]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 581
| [[Мона Лиза]]
| [[:ru:Мона Лиза|Мона Лиза]]
| align=right| 972


| align=right| [[d:Q12418]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 582
| [[]]
| [[:ru:Ночной дозор (картина)|Ночной дозор (картина)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q219831]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 583
| [[Кычкыру (рәсем)]]
| [[:ru:Крик (картина Мунка)|Крик (картина Мунка)]]
| align=right| 606


| align=right| [[d:Q471379]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 584
| [[]]
| [[:ru:Тайная вечеря (фреска Леонардо да Винчи)|Тайная вечеря (фреска Леонардо да Винчи)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q128910]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 585
| [[Йолдызлы төн]]
| [[:ru:Звёздная ночь|Звёздная ночь]]
| align=right| 602


| align=right| [[d:Q45585]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 586
| [[Герника (рәсем)]]
| [[:ru:Герника (картина)|Герника (картина)]]
| align=right| 624


| align=right| [[d:Q175036]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 587
| [[]]
| [[:ru:Мыслитель (скульптура)|Мыслитель (скульптура)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q18003128]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 588
| [[]]
| [[:ru:Давид (Микеланджело)|Давид (Микеланджело)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179900]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 589
| [[]]
| [[:ru:Писающий мальчик|Писающий мальчик]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q152072]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 590
| [[Су кызы (сын)]]
| [[:ru:Русалочка (статуя)|Русалочка (статуя)]]
| align=right| 1991


| align=right| [[d:Q214619]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 591
| [[]]
| [[:ru:Венера Милосская|Венера Милосская]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q151952]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 592
| [[Карсылу һәм җиде кәрлә (мультфильм)]]
| [[:ru:Белоснежка и семь гномов (мультфильм)|Белоснежка и семь гномов (мультфильм)]]
| align=right| 1324


| align=right| [[d:Q134430]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 593
| [[]]
| [[:ru:Гражданин Кейн|Гражданин Кейн]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q24815]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 594
| [[]]
| [[:ru:Лоуренс Аравийский (фильм)|Лоуренс Аравийский (фильм)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q228186]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 595
| [[]]
| [[:ru:Звуки музыки (фильм)|Звуки музыки (фильм)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q60072]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 596
| [[]]
| [[:ru:Касабланка (фильм)|Касабланка (фильм)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q132689]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 597
| [[]]
| [[:ru:Унесённые ветром (фильм)|Унесённые ветром (фильм)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2875]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 598
| [[]]
| [[:ru:Космическая одиссея 2001 года|Космическая одиссея 2001 года]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q103474]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 599
| [[Йолдыз сугышлары]]
| [[:ru:Звёздные войны|Звёздные войны]]
| align=right| 6665


| align=right| [[d:Q462]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 600
| [[]]
| [[:ru:Крёстный отец (фильм)|Крёстный отец (фильм)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47703]]
|

|}</text>
      <sha1>ickmw7g9it2iytwbetpbpe1oonjs7qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Проект:Төмән/Таблица/География</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1390349</id>
    <revision>
      <id>5839996</id>
      <parentid>5834755</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BlackisnewBot</username>
        <id>45862</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Таблицаны яңарту: мәкаләләрне тикшерү, зурлык һәм төсләр</comment>
      <origin>5839996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168688" sha1="7v9w0lv31tnz4ut5qs0kwawk7qykp8q" xml:space="preserve">[[Рәсем:Empty Star.svg|18px]] — 317 мәкалә һич юк.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star empty.svg|16px]] — 508 кыска мәкалә.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star half.svg|16px]] — 115 уртача мәкалә.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star full.svg|16px]] — 60 зур мәкалә.&lt;br /&gt;
''&lt;small&gt;{{Үзгәртү вакыты|Соңгы яңарту: }}&lt;/small&gt;''

{| class=&quot;sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;&quot;
|- bgcolor=#FFE0E0 align=&quot;center&quot;
!№ !! Мәкалә !! Урыс телендә !! Зурлыгы !! Викимәгълүмат !! Статус

|- bgcolor=#FFDAB9
| 1
| [[География]]
| [[:ru:География|География]]
| align=right| 8736
| align=right| [[d:Q1071]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 2
| [[Башкала]]
| [[:ru:Столица|Столица]]
| align=right| 1064


| align=right| [[d:Q5119]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 3
| [[Шәһәр]]
| [[:ru:Город|Город]]
| align=right| 2413


| align=right| [[d:Q515]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 4
| [[Ил]]
| [[:ru:Страна|Страна]]
| align=right| 1699


| align=right| [[d:Q6256]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 5
| [[]]
| [[:ru:Территориальное исследование|Территориальное исследование]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6502154]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 6
| [[]]
| [[:ru:Зависимая территория|Зависимая территория]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q161243]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 7
| [[]]
| [[:ru:Географическая граница|Географическая граница]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q133346]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 8
| [[]]
| [[:ru:Сельская местность|Сельская местность]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q175185]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 9
| [[]]
| [[:ru:Пригород|Пригород]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q188509]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 10
| [[Авыл]]
| [[:ru:Село|Село]]
| align=right| 2135


| align=right| [[d:Q532]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 11
| [[]]
| [[:ru:Географический атлас|Географический атлас]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q162827]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 12
| [[]]
| [[:ru:Изолиния|Изолиния]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6653802]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 13
| [[]]
| [[:ru:Датум|Датум]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1502887]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 14
| [[Geografik koordinatalar]]
| [[:ru:Географические координаты|Географические координаты]]
| align=right| 2025


| align=right| [[d:Q22664]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 15
| [[]]
| [[:ru:Широта|Широта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q34027]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 16
| [[]]
| [[:ru:Долгота|Долгота]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q36477]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 17
| [[]]
| [[:ru:Геоид|Геоид]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q185969]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 18
| [[Глобус]]
| [[:ru:Глобус|Глобус]]
| align=right| 2318


| align=right| [[d:Q133792]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 19
| [[]]
| [[:ru:Большой круг|Большой круг]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q146657]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 20
| [[]]
| [[:ru:Картографическая проекция|Картографическая проекция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q186386]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 21
| [[]]
| [[:ru:Проекция Меркатора|Проекция Меркатора]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q309372]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 22
| [[]]
| [[:ru:Референц-эллипсоид|Референц-эллипсоид]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1335878]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 23
| [[]]
| [[:ru:Масштаб|Масштаб]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193642]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 24
| [[Дөнья тарафлары]]
| [[:ru:Стороны света|Стороны света]]
| align=right| 1744


| align=right| [[d:Q23718]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 25
| [[Төньяк]]
| [[:ru:Север|Север]]
| align=right| 448


| align=right| [[d:Q659]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 26
| [[Көнчыгыш]]
| [[:ru:Восток|Восток]]
| align=right| 543


| align=right| [[d:Q684]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 27
| [[Көньяк]]
| [[:ru:Юг|Юг]]
| align=right| 514


| align=right| [[d:Q667]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 28
| [[Көнбатыш]]
| [[:ru:Запад|Запад]]
| align=right| 558


| align=right| [[d:Q679]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 29
| [[]]
| [[:ru:Южный полярный круг|Южный полярный круг]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q182657]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 30
| [[Tönyaq polär tügäräk]]
| [[:ru:Северный полярный круг|Северный полярный круг]]
| align=right| 1747


| align=right| [[d:Q176609]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 31
| [[]]
| [[:ru:Параллель|Параллель]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q146591]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 32
| [[Ekvator]]
| [[:ru:Экватор|Экватор]]
| align=right| 1680


| align=right| [[d:Q23538]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 33
| [[Меридиан]]
| [[:ru:Меридиан|Меридиан]]
| align=right| 8646


| align=right| [[d:Q32099]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 34
| [[Төньяк котып]]
| [[:ru:Северный полюс|Северный полюс]]
| align=right| 1794


| align=right| [[d:Q934]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 35
| [[]]
| [[:ru:Нулевой меридиан|Нулевой меридиан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3401774]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 36
| [[Көньяк котып]]
| [[:ru:Южный полюс|Южный полюс]]
| align=right| 962


| align=right| [[d:Q933]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 37
| [[]]
| [[:ru:Северный тропик|Северный тропик]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q176635]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 38
| [[]]
| [[:ru:Южный тропик|Южный тропик]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q177440]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 39
| [[Континент]]
| [[:ru:Континент|Континент]]
| align=right| 2498


| align=right| [[d:Q5107]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 40
| [[Африка]]
| [[:ru:Африка|Африка]]
| align=right| 49373


| align=right| [[d:Q15]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 41
| [[Америка (дөнья кисәге)]]
| [[:ru:Америка|Америка]]
| align=right| 1369


| align=right| [[d:Q828]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 42
| [[Антарктида]]
| [[:ru:Антарктида|Антарктида]]
| align=right| 5372


| align=right| [[d:Q51]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 43
| [[Азия]]
| [[:ru:Азия|Азия]]
| align=right| 14274


| align=right| [[d:Q48]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 44
| [[Австралия кыйтгасы]]
| [[:ru:Австралия (континент)|Австралия (континент)]]
| align=right| 1510


| align=right| [[d:Q3960]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 45
| [[Евразия]]
| [[:ru:Евразия|Евразия]]
| align=right| 7939


| align=right| [[d:Q5401]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 46
| [[Европа]]
| [[:ru:Европа|Европа]]
| align=right| 8395


| align=right| [[d:Q46]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 47
| [[Төньяк Америка]]
| [[:ru:Северная Америка|Северная Америка]]
| align=right| 3214


| align=right| [[d:Q49]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 48
| [[Көньяк Америка]]
| [[:ru:Южная Америка|Южная Америка]]
| align=right| 6026


| align=right| [[d:Q18]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 49
| [[Төньяк Боз океаны]]
| [[:ru:Северный Ледовитый океан|Северный Ледовитый океан]]
| align=right| 15380


| align=right| [[d:Q788]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 50
| [[Баффин диңгезе]]
| [[:ru:Море Баффина|Море Баффина]]
| align=right| 1419


| align=right| [[d:Q37040]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 51
| [[Баренц диңгезе]]
| [[:ru:Баренцево море|Баренцево море]]
| align=right| 788


| align=right| [[d:Q45823]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 52
| [[Бофорт диңгезе]]
| [[:ru:Море Бофорта|Море Бофорта]]
| align=right| 13687


| align=right| [[d:Q131274]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 53
| [[Чукот диңгезе]]
| [[:ru:Чукотское море|Чукотское море]]
| align=right| 522


| align=right| [[d:Q159252]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 54
| [[Көнчыгыш Себер диңгезе]]
| [[:ru:Восточно-Сибирское море|Восточно-Сибирское море]]
| align=right| 541


| align=right| [[d:Q163434]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 55
| [[]]
| [[:ru:Гренландское море|Гренландское море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q132868]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 56
| [[Һудзон култыгы]]
| [[:ru:Гудзонов залив|Гудзонов залив]]
| align=right| 1754


| align=right| [[d:Q3040]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 57
| [[Кара диңгезе]]
| [[:ru:Карское море|Карское море]]
| align=right| 1659


| align=right| [[d:Q33629]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 58
| [[Лаптевлар диңгезе]]
| [[:ru:Море Лаптевых|Море Лаптевых]]
| align=right| 514


| align=right| [[d:Q7988]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 59
| [[Ак диңгез]]
| [[:ru:Белое море|Белое море]]
| align=right| 771


| align=right| [[d:Q44133]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 60
| [[Атлантик океан]]
| [[:ru:Атлантический океан|Атлантический океан]]
| align=right| 13163


| align=right| [[d:Q97]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 61
| [[Балтыйк диңгезе]]
| [[:ru:Балтийское море|Балтийское море]]
| align=right| 1950


| align=right| [[d:Q545]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 62
| [[Ботния култыгы]]
| [[:ru:Ботнический залив|Ботнический залив]]
| align=right| 1713


| align=right| [[d:Q122574]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 63
| [[Бискай култыгы]]
| [[:ru:Бискайский залив|Бискайский залив]]
| align=right| 1971


| align=right| [[d:Q41573]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 64
| [[Гвинея култыгы]]
| [[:ru:Гвинейский залив|Гвинейский залив]]
| align=right| 1876


| align=right| [[d:Q41430]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 65
| [[]]
| [[:ru:Ирландское море|Ирландское море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41735]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 66
| [[]]
| [[:ru:Лабрадор (море)|Лабрадор (море)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184189]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 67
| [[Төньяк диңгез]]
| [[:ru:Северное море|Северное море]]
| align=right| 668


| align=right| [[d:Q1693]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 68
| [[]]
| [[:ru:Норвежское море|Норвежское море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47545]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 69
| [[Саргасс диңгезе]]
| [[:ru:Саргассово море|Саргассово море]]
| align=right| 2611


| align=right| [[d:Q169274]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 70
| [[Кара диңгез]]
| [[:ru:Чёрное море|Чёрное море]]
| align=right| 2974


| align=right| [[d:Q166]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 71
| [[Азак диңгезе]]
| [[:ru:Азовское море|Азовское море]]
| align=right| 3138


| align=right| [[d:Q35000]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 72
| [[Кариб диңгезе]]
| [[:ru:Карибское море|Карибское море]]
| align=right| 2117


| align=right| [[d:Q1247]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 73
| [[Мексика култыгы]]
| [[:ru:Мексиканский залив|Мексиканский залив]]
| align=right| 2636


| align=right| [[d:Q12630]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 74
| [[Изге Лаврентий култыгы]]
| [[:ru:Залив Святого Лаврентия|Залив Святого Лаврентия]]
| align=right| 1517


| align=right| [[d:Q169523]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 75
| [[Урта диңгез]]
| [[:ru:Средиземное море|Средиземное море]]
| align=right| 3916


| align=right| [[d:Q4918]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 76
| [[Әдрән диңгез]]
| [[:ru:Адриатическое море|Адриатическое море]]
| align=right| 3052


| align=right| [[d:Q13924]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 77
| [[Эгей диңгезе]]
| [[:ru:Эгейское море|Эгейское море]]
| align=right| 1210


| align=right| [[d:Q34575]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 78
| [[Ионик диңгез]]
| [[:ru:Ионическое море|Ионическое море]]
| align=right| 1337


| align=right| [[d:Q37495]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 79
| [[Лигур диңгезе]]
| [[:ru:Лигурийское море|Лигурийское море]]
| align=right| 5319


| align=right| [[d:Q42820]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 80
| [[Мәрмәр диңгезе]]
| [[:ru:Мраморное море|Мраморное море]]
| align=right| 1086


| align=right| [[d:Q35367]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 81
| [[Тиррен диңгезе]]
| [[:ru:Тирренское море|Тирренское море]]
| align=right| 5505


| align=right| [[d:Q38882]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 82
| [[Һинд океаны]]
| [[:ru:Индийский океан|Индийский океан]]
| align=right| 11336


| align=right| [[d:Q1239]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 83
| [[]]
| [[:ru:Андаманское море|Андаманское море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47632]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 84
| [[Ğäräbstan diñgeze]]
| [[:ru:Аравийское море|Аравийское море]]
| align=right| 3010


| align=right| [[d:Q58705]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 85
| [[]]
| [[:ru:Бенгальский залив|Бенгальский залив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q38684]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 86
| [[Фарсы култыгы]]
| [[:ru:Персидский залив|Персидский залив]]
| align=right| 936


| align=right| [[d:Q34675]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 87
| [[Кызыл диңгез]]
| [[:ru:Красное море|Красное море]]
| align=right| 2711


| align=right| [[d:Q23406]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 88
| [[]]
| [[:ru:Тиморское море|Тиморское море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131418]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 89
| [[Тын океан]]
| [[:ru:Тихий океан|Тихий океан]]
| align=right| 16352


| align=right| [[d:Q98]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 90
| [[]]
| [[:ru:Арафурское море|Арафурское море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q128880]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 91
| [[]]
| [[:ru:Берингово море|Берингово море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q44725]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 92
| [[]]
| [[:ru:Сулавеси (море)|Сулавеси (море)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q19270]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 93
| [[]]
| [[:ru:Коралловое море|Коралловое море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q82931]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 94
| [[]]
| [[:ru:Восточно-Китайское море|Восточно-Китайское море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q45341]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 95
| [[]]
| [[:ru:Флорес (море)|Флорес (море)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q150370]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 96
| [[]]
| [[:ru:Аляска (залив)|Аляска (залив)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180531]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 97
| [[]]
| [[:ru:Калифорнийский залив|Калифорнийский залив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q132811]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 98
| [[]]
| [[:ru:Карпентария|Карпентария]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180844]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 99
| [[]]
| [[:ru:Сиамский залив|Сиамский залив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131217]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 100
| [[]]
| [[:ru:Яванское море|Яванское море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q49364]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 101
| [[]]
| [[:ru:Молуккское море|Молуккское море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q185291]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 102
| [[]]
| [[:ru:Филиппинское море|Филиппинское море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q159183]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 103
| [[Япон диңгезе]]
| [[:ru:Японское море|Японское море]]
| align=right| 1343


| align=right| [[d:Q27092]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 104
| [[Охот диңгезе]]
| [[:ru:Охотское море|Охотское море]]
| align=right| 1365


| align=right| [[d:Q41602]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 105
| [[]]
| [[:ru:Соломоново море|Соломоново море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q199479]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 106
| [[Көньяк Кытай диңгезе]]
| [[:ru:Южно-Китайское море|Южно-Китайское море]]
| align=right| 4223


| align=right| [[d:Q37660]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 107
| [[]]
| [[:ru:Сулу (море)|Сулу (море)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q160194]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 108
| [[]]
| [[:ru:Тасманово море|Тасманово море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q33254]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 109
| [[]]
| [[:ru:Жёлтое море|Жёлтое море]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q37960]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 110
| [[Көньяк океан]]
| [[:ru:Южный океан|Южный океан]]
| align=right| 1752


| align=right| [[d:Q7354]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 111
| [[]]
| [[:ru:Море Амундсена|Море Амундсена]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q72154]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 112
| [[]]
| [[:ru:Большой Австралийский залив|Большой Австралийский залив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q186733]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 113
| [[]]
| [[:ru:Море Росса|Море Росса]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q164466]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 114
| [[]]
| [[:ru:Скоша|Скоша]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q204703]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 115
| [[]]
| [[:ru:Море Уэдделла|Море Уэдделла]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q173343]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 116
| [[Бабелмәндәб]]
| [[:ru:Баб-эль-Мандебский пролив|Баб-эль-Мандебский пролив]]
| align=right| 2265


| align=right| [[d:Q83318]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 117
| [[]]
| [[:ru:Бассов пролив|Бассов пролив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q171846]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 118
| [[Беринг бугазы]]
| [[:ru:Берингов пролив|Берингов пролив]]
| align=right| 2634


| align=right| [[d:Q11769]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 119
| [[Босфор бугазы]]
| [[:ru:Босфор|Босфор]]
| align=right| 1753


| align=right| [[d:Q35958]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 120
| [[]]
| [[:ru:Пролив Кука|Пролив Кука]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5023]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 121
| [[]]
| [[:ru:Девисов пролив|Девисов пролив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q189262]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 122
| [[]]
| [[:ru:Датский пролив|Датский пролив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q152058]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 123
| [[Дарданеллар]]
| [[:ru:Дарданеллы|Дарданеллы]]
| align=right| 2610


| align=right| [[d:Q6514]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 124
| [[]]
| [[:ru:Па-де-Кале|Па-де-Кале]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q159898]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 125
| [[Дрейк бугазы]]
| [[:ru:Пролив Дрейка|Пролив Дрейка]]
| align=right| 2377


| align=right| [[d:Q143650]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 126
| [[Ла-Манш]]
| [[:ru:Ла-Манш|Ла-Манш]]
| align=right| 1488


| align=right| [[d:Q34640]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 127
| [[]]
| [[:ru:Флоридский пролив|Флоридский пролив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q232912]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 128
| [[Гибралтар бугазы]]
| [[:ru:Гибралтарский пролив|Гибралтарский пролив]]
| align=right| 3232


| align=right| [[d:Q36124]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 129
| [[Ормуз бугазы]]
| [[:ru:Ормузский пролив|Ормузский пролив]]
| align=right| 671


| align=right| [[d:Q79883]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 130
| [[]]
| [[:ru:Гудзонов пролив|Гудзонов пролив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q207702]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 131
| [[Каттегат бугазы]]
| [[:ru:Каттегат|Каттегат]]
| align=right| 2770


| align=right| [[d:Q131716]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 132
| [[]]
| [[:ru:Корейский пролив|Корейский пролив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q52052]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 133
| [[Магеллан бугазы]]
| [[:ru:Магелланов пролив|Магелланов пролив]]
| align=right| 1643


| align=right| [[d:Q48365]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 134
| [[Малакка бугазы]]
| [[:ru:Малаккский пролив|Малаккский пролив]]
| align=right| 2768


| align=right| [[d:Q48359]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 135
| [[Мозамбик бугазы]]
| [[:ru:Мозамбикский пролив|Мозамбикский пролив]]
| align=right| 694


| align=right| [[d:Q165100]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 136
| [[]]
| [[:ru:Отранто (пролив)|Отранто (пролив)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q164070]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 137
| [[]]
| [[:ru:Полкский пролив|Полкский пролив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q186299]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 138
| [[Скагеррак]]
| [[:ru:Скагеррак|Скагеррак]]
| align=right| 1267


| align=right| [[d:Q1695]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 139
| [[]]
| [[:ru:Зондский пролив|Зондский пролив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192790]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 140
| [[]]
| [[:ru:Тайваньский пролив|Тайваньский пролив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q127031]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 141
| [[]]
| [[:ru:Торресов пролив|Торресов пролив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179188]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 142
| [[]]
| [[:ru:Цугару (пролив)|Цугару (пролив)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q271521]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 143
| [[]]
| [[:ru:Юкатанский пролив|Юкатанский пролив]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193260]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 144
| [[Өресунд]]
| [[:ru:Эресунн|Эресунн]]
| align=right| 2899


| align=right| [[d:Q104662]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 145
| [[Kongo yılğası]]
| [[:ru:Конго (река)|Конго (река)]]
| align=right| 3865


| align=right| [[d:Q3503]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 146
| [[]]
| [[:ru:Касаи|Касаи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q186541]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 147
| [[Убанги]]
| [[:ru:Убанги|Убанги]]
| align=right| 3193


| align=right| [[d:Q171649]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 148
| [[]]
| [[:ru:Лимпопо|Лимпопо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q173017]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 149
| [[Нигер (елга)]]
| [[:ru:Нигер (река)|Нигер (река)]]
| align=right| 2761


| align=right| [[d:Q3542]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 150
| [[Бенуэ]]
| [[:ru:Бенуэ|Бенуэ]]
| align=right| 1959


| align=right| [[d:Q204806]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 151
| [[Нил]]
| [[:ru:Нил|Нил]]
| align=right| 2402


| align=right| [[d:Q3392]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 152
| [[Зәңгәр Нил]]
| [[:ru:Голубой Нил|Голубой Нил]]
| align=right| 3935


| align=right| [[d:Q882739]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 153
| [[Ак Нил]]
| [[:ru:Белый Нил|Белый Нил]]
| align=right| 4692


| align=right| [[d:Q4814791]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 154
| [[Оранж]]
| [[:ru:Оранжевая|Оранжевая]]
| align=right| 2477


| align=right| [[d:Q181475]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 155
| [[Сенегал (елга)]]
| [[:ru:Сенегал (река)|Сенегал (река)]]
| align=right| 3074


| align=right| [[d:Q3569]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 156
| [[Замбези]]
| [[:ru:Замбези|Замбези]]
| align=right| 4572


| align=right| [[d:Q43106]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 157
| [[]]
| [[:ru:Колорадо (река)|Колорадо (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1265]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 158
| [[]]
| [[:ru:Колумбия (река)|Колумбия (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2251]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 159
| [[]]
| [[:ru:Маккензи (река)|Маккензи (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3411]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 160
| [[Миссисипи (елга)]]
| [[:ru:Миссисипи|Миссисипи]]
| align=right| 22874


| align=right| [[d:Q1497]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 161
| [[Миссури (елга)]]
| [[:ru:Миссури (река)|Миссури (река)]]
| align=right| 80193


| align=right| [[d:Q5419]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 162
| [[]]
| [[:ru:Огайо (река)|Огайо (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4915]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 163
| [[]]
| [[:ru:Рио-Гранде (река, впадает в Мексиканский залив)|Рио-Гранде (река, впадает в Мексиканский залив)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q160636]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 164
| [[]]
| [[:ru:Река Святого Лаврентия|Река Святого Лаврентия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q134750]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 165
| [[]]
| [[:ru:Юкон (река)|Юкон (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q104437]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 166
| [[Амазон елгасы]]
| [[:ru:Амазонка|Амазонка]]
| align=right| 2535


| align=right| [[d:Q3783]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 167
| [[]]
| [[:ru:Мадейра (река)|Мадейра (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q118251]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 168
| [[]]
| [[:ru:Риу-Негру (река)|Риу-Негру (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q118771]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 169
| [[]]
| [[:ru:Токантинс (река)|Токантинс (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q156054]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 170
| [[]]
| [[:ru:Магдалена (река)|Магдалена (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191829]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 171
| [[]]
| [[:ru:Ориноко|Ориноко]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131792]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 172
| [[]]
| [[:ru:Парана|Парана]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q127892]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 173
| [[]]
| [[:ru:Уругвай (река)|Уругвай (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q18278]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 174
| [[]]
| [[:ru:Сан-Франсиску|Сан-Франсиску]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q142148]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 175
| [[Янцзы]]
| [[:ru:Янцзы|Янцзы]]
| align=right| 2890


| align=right| [[d:Q5413]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 176
| [[Xuanxe]]
| [[:ru:Хуанхэ|Хуанхэ]]
| align=right| 3514


| align=right| [[d:Q7355]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 177
| [[Мекоң]]
| [[:ru:Меконг|Меконг]]
| align=right| 3397


| align=right| [[d:Q41179]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 178
| [[Лена]]
| [[:ru:Лена|Лена]]
| align=right| 3819


| align=right| [[d:Q46841]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 179
| [[Янәсәй]]
| [[:ru:Енисей|Енисей]]
| align=right| 1851


| align=right| [[d:Q78707]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 180
| [[Ангара]]
| [[:ru:Ангара|Ангара]]
| align=right| 2671


| align=right| [[d:Q162737]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 181
| [[Об]]
| [[:ru:Обь|Обь]]
| align=right| 7201


| align=right| [[d:Q973]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 182
| [[Иртеш]]
| [[:ru:Иртыш|Иртыш]]
| align=right| 4410


| align=right| [[d:Q128102]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 183
| [[Hind yılğası]]
| [[:ru:Инд|Инд]]
| align=right| 4333


| align=right| [[d:Q7348]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 184
| [[Браһмапутра]]
| [[:ru:Брахмапутра|Брахмапутра]]
| align=right| 3265


| align=right| [[d:Q45403]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 185
| [[Амур (елга)]]
| [[:ru:Амур|Амур]]
| align=right| 3137


| align=right| [[d:Q6862]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 186
| [[]]
| [[:ru:Сунгари|Сунгари]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q210326]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 187
| [[Yefrat yılğası]]
| [[:ru:Евфрат|Евфрат]]
| align=right| 3548


| align=right| [[d:Q34589]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 188
| [[Амудәрья]]
| [[:ru:Амударья|Амударья]]
| align=right| 2521


| align=right| [[d:Q8493]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 189
| [[Gang]]
| [[:ru:Ганг|Ганг]]
| align=right| 5242


| align=right| [[d:Q5089]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 190
| [[]]
| [[:ru:Джамна|Джамна]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q132726]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 191
| [[]]
| [[:ru:Салуин|Салуин]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q26422]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 192
| [[Җаек (елга)]]
| [[:ru:Урал (река)|Урал (река)]]
| align=right| 1525


| align=right| [[d:Q80240]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 193
| [[Сырдәрья]]
| [[:ru:Сырдарья|Сырдарья]]
| align=right| 3539


| align=right| [[d:Q483159]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 194
| [[]]
| [[:ru:Иравади (река)|Иравади (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q26076]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 195
| [[Колыма]]
| [[:ru:Колыма|Колыма]]
| align=right| 2372


| align=right| [[d:Q78879]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 196
| [[]]
| [[:ru:Чжуцзян|Чжуцзян]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201463]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 197
| [[Tigr yılğası]]
| [[:ru:Тигр (река)|Тигр (река)]]
| align=right| 4424


| align=right| [[d:Q35591]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 198
| [[Индигирка]]
| [[:ru:Индигирка|Индигирка]]
| align=right| 1799


| align=right| [[d:Q82207]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 199
| [[]]
| [[:ru:Годавари|Годавари]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191314]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 200
| [[]]
| [[:ru:Кришна (река)|Кришна (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193499]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 201
| [[]]
| [[:ru:Ляохэ|Ляохэ]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q559661]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 202
| [[Идел]]
| [[:ru:Волга|Волга]]
| align=right| 8765


| align=right| [[d:Q626]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 203
| [[Дунай]]
| [[:ru:Дунай|Дунай]]
| align=right| 2037


| align=right| [[d:Q1653]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 204
| [[Днепр]]
| [[:ru:Днепр|Днепр]]
| align=right| 1960


| align=right| [[d:Q40855]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 205
| [[Тын]]
| [[:ru:Дон|Дон]]
| align=right| 7322


| align=right| [[d:Q1229]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 206
| [[Печора]]
| [[:ru:Печора|Печора]]
| align=right| 2786


| align=right| [[d:Q8168]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 207
| [[Төньяк Двина]]
| [[:ru:Северная Двина|Северная Двина]]
| align=right| 3042


| align=right| [[d:Q8187]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 208
| [[Рейн]]
| [[:ru:Рейн|Рейн]]
| align=right| 1400


| align=right| [[d:Q584]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 209
| [[Эльба]]
| [[:ru:Эльба (река)|Эльба (река)]]
| align=right| 1526


| align=right| [[d:Q1644]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 210
| [[Висла]]
| [[:ru:Висла|Висла]]
| align=right| 2202


| align=right| [[d:Q548]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 211
| [[]]
| [[:ru:Тахо (река)|Тахо (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q14294]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 212
| [[Көнбатыш Двина]]
| [[:ru:Западная Двина|Западная Двина]]
| align=right| 2187


| align=right| [[d:Q8197]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 213
| [[]]
| [[:ru:Луара|Луара]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1469]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 214
| [[Одер]]
| [[:ru:Одра|Одра]]
| align=right| 1219


| align=right| [[d:Q552]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 215
| [[]]
| [[:ru:Муррей (река)|Муррей (река)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q183078]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 216
| [[]]
| [[:ru:Великие Африканские озёра|Великие Африканские озёра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q87982]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 217
| [[Виктория күле]]
| [[:ru:Виктория (озеро)|Виктория (озеро)]]
| align=right| 22125


| align=right| [[d:Q5505]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 218
| [[Танганьика]]
| [[:ru:Танганьика|Танганьика]]
| align=right| 16855


| align=right| [[d:Q5511]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 219
| [[Ньяса күле]]
| [[:ru:Ньяса|Ньяса]]
| align=right| 1615


| align=right| [[d:Q5532]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 220
| [[Рудольф (күл)]]
| [[:ru:Рудольф (озеро)|Рудольф (озеро)]]
| align=right| 3276


| align=right| [[d:Q182719]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 221
| [[Альберт (күл)]]
| [[:ru:Альберт (озеро)|Альберт (озеро)]]
| align=right| 3361


| align=right| [[d:Q125888]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 222
| [[Мверу]]
| [[:ru:Мверу|Мверу]]
| align=right| 3611


| align=right| [[d:Q504433]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 223
| [[Чад күле]]
| [[:ru:Чад (озеро)|Чад (озеро)]]
| align=right| 3473


| align=right| [[d:Q125309]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 224
| [[Бөек күлләр]]
| [[:ru:Великие озёра|Великие озёра]]
| align=right| 15065


| align=right| [[d:Q7347]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 225
| [[]]
| [[:ru:Верхнее (озеро)|Верхнее (озеро)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1066]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 226
| [[]]
| [[:ru:Мичиган (озеро)|Мичиган (озеро)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1169]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 227
| [[]]
| [[:ru:Гурон|Гурон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1383]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 228
| [[]]
| [[:ru:Эри (озеро)|Эри (озеро)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5492]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 229
| [[]]
| [[:ru:Онтарио (озеро)|Онтарио (озеро)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1062]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 230
| [[]]
| [[:ru:Большое Медвежье озеро|Большое Медвежье озеро]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5525]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 231
| [[]]
| [[:ru:Большое Невольничье озеро|Большое Невольничье озеро]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5539]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 232
| [[]]
| [[:ru:Виннипег (озеро)|Виннипег (озеро)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3272]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 233
| [[]]
| [[:ru:Никарагуа (озеро)|Никарагуа (озеро)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q173862]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 234
| [[]]
| [[:ru:Маракайбо (озеро)|Маракайбо (озеро)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q182137]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 235
| [[Титикака]]
| [[:ru:Титикака|Титикака]]
| align=right| 2304


| align=right| [[d:Q35342]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 236
| [[]]
| [[:ru:Восток (озеро)|Восток (озеро)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q152044]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 237
| [[Каспий диңгезе]]
| [[:ru:Каспийское море|Каспийское море]]
| align=right| 9471


| align=right| [[d:Q5484]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 238
| [[Байкал]]
| [[:ru:Байкал|Байкал]]
| align=right| 4082


| align=right| [[d:Q5513]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 239
| [[Balxaş]]
| [[:ru:Балхаш|Балхаш]]
| align=right| 5165


| align=right| [[d:Q134485]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 240
| [[Esse-Kül]]
| [[:ru:Иссык-Куль|Иссык-Куль]]
| align=right| 5174


| align=right| [[d:Q42191]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 241
| [[]]
| [[:ru:Урмия (озеро)|Урмия (озеро)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q199551]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 242
| [[]]
| [[:ru:Ван (озеро)|Ван (озеро)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q126307]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 243
| [[]]
| [[:ru:Кукунор|Кукунор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201294]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 244
| [[]]
| [[:ru:Поянху|Поянху]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q207690]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 245
| [[Арал диңгезе]]
| [[:ru:Аральское море|Аральское море]]
| align=right| 1932


| align=right| [[d:Q35883]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 246
| [[Үле диңгез]]
| [[:ru:Мёртвое море|Мёртвое море]]
| align=right| 7182


| align=right| [[d:Q23883]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 247
| [[Ладога күле]]
| [[:ru:Ладожское озеро|Ладожское озеро]]
| align=right| 1688


| align=right| [[d:Q15288]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 248
| [[Онега күле]]
| [[:ru:Онежское озеро|Онежское озеро]]
| align=right| 8591


| align=right| [[d:Q166162]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 249
| [[]]
| [[:ru:Венерн|Венерн]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q173596]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 250
| [[Сайма]]
| [[:ru:Сайма|Сайма]]
| align=right| 801


| align=right| [[d:Q192770]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 251
| [[]]
| [[:ru:Чудско-Псковское озеро|Чудско-Псковское озеро]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q19253]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 252
| [[]]
| [[:ru:Эйр (озеро)|Эйр (озеро)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179970]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 253
| [[]]
| [[:ru:Эри (канал)|Эри (канал)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q459578]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 254
| [[Panama kanalı]]
| [[:ru:Панамский канал|Панамский канал]]
| align=right| 3499


| align=right| [[d:Q7350]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 255
| [[Сүәеш каналы]]
| [[:ru:Суэцкий канал|Суэцкий канал]]
| align=right| 9487


| align=right| [[d:Q899]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 256
| [[Канар утраулары]]
| [[:ru:Канарские острова|Канарские острова]]
| align=right| 8182


| align=right| [[d:Q5813]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 257
| [[Маскарен утраулары]]
| [[:ru:Маскаренские острова|Маскаренские острова]]
| align=right| 2223


| align=right| [[d:Q205695]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 258
| [[]]
| [[:ru:Занзибар|Занзибар]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q706541]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 259
| [[]]
| [[:ru:Большие Антильские острова|Большие Антильские острова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q128011]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 260
| [[]]
| [[:ru:Гаити (остров)|Гаити (остров)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q25277]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 261
| [[]]
| [[:ru:Малые Антильские острова|Малые Антильские острова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q93259]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 262
| [[]]
| [[:ru:Гренландия (административная единица)|Гренландия (административная единица)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q223]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 263
| [[Канада Арктика архипелагы]]
| [[:ru:Канадский Арктический архипелаг|Канадский Арктический архипелаг]]
| align=right| 3191


| align=right| [[d:Q85377]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 264
| [[]]
| [[:ru:Острова Королевы Елизаветы|Острова Королевы Елизаветы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q216533]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 265
| [[Элсмир]]
| [[:ru:Элсмир (остров)|Элсмир (остров)]]
| align=right| 2289


| align=right| [[d:Q146841]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 266
| [[Бәңкс (утрау)]]
| [[:ru:Банкс (остров)|Банкс (остров)]]
| align=right| 347


| align=right| [[d:Q200226]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 267
| [[Баффин Җире]]
| [[:ru:Баффинова Земля|Баффинова Земля]]
| align=right| 2147


| align=right| [[d:Q81178]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 268
| [[Виктория (утрау, Канада)]]
| [[:ru:Виктория (остров, Канада)|Виктория (остров, Канада)]]
| align=right| 2080


| align=right| [[d:Q158129]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 269
| [[Аксел-Һейберг]]
| [[:ru:Аксель-Хейберг|Аксель-Хейберг]]
| align=right| 369


| align=right| [[d:Q207666]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 270
| [[Мелвилл (утрау)]]
| [[:ru:Мелвилл (остров, Канада)|Мелвилл (остров, Канада)]]
| align=right| 354


| align=right| [[d:Q134116]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 271
| [[Саутһәмптон (утрау)]]
| [[:ru:Саутгемптон (остров)|Саутгемптон (остров)]]
| align=right| 365


| align=right| [[d:Q207751]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 272
| [[Велс шаһзадәсе утравы]]
| [[:ru:Остров Принца Уэльского (Канада)|Остров Принца Уэльского (Канада)]]
| align=right| 387


| align=right| [[d:Q207925]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 273
| [[Ньюфаундленд (утрау)]]
| [[:ru:Ньюфаундленд|Ньюфаундленд]]
| align=right| 1731


| align=right| [[d:Q48335]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 274
| [[]]
| [[:ru:Ванкувер (остров)|Ванкувер (остров)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170479]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 275
| [[Пасха утравы]]
| [[:ru:Остров Пасхи|Остров Пасхи]]
| align=right| 1846


| align=right| [[d:Q14452]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 276
| [[Галапагос утраулары]]
| [[:ru:Галапагос|Галапагос]]
| align=right| 2660


| align=right| [[d:Q38095]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 277
| [[Утлы Җир (архипелаг)]]
| [[:ru:Огненная Земля (архипелаг)|Огненная Земля (архипелаг)]]
| align=right| 2762


| align=right| [[d:Q82601]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 278
| [[]]
| [[:ru:Маражо|Маражо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193264]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 279
| [[Фолкленд утраулары]]
| [[:ru:Фолклендские острова|Фолклендские острова]]
| align=right| 1835


| align=right| [[d:Q9648]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 280
| [[Малай архипелагы]]
| [[:ru:Малайский архипелаг|Малайский архипелаг]]
| align=right| 2152


| align=right| [[d:Q208643]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 281
| [[]]
| [[:ru:Молуккские острова|Молуккские острова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3827]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 282
| [[Лусон]]
| [[:ru:Лусон|Лусон]]
| align=right| 665


| align=right| [[d:Q125384]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 283
| [[Минданао]]
| [[:ru:Минданао (остров)|Минданао (остров)]]
| align=right| 4786


| align=right| [[d:Q124873]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 284
| [[]]
| [[:ru:Зондские острова|Зондские острова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q154190]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 285
| [[]]
| [[:ru:Калимантан|Калимантан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q36117]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 286
| [[Суматра]]
| [[:ru:Суматра|Суматра]]
| align=right| 11847


| align=right| [[d:Q3492]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 287
| [[]]
| [[:ru:Сулавеси|Сулавеси]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3812]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 288
| [[Ява]]
| [[:ru:Ява|Ява]]
| align=right| 5889


| align=right| [[d:Q3757]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 289
| [[]]
| [[:ru:Малые Зондские острова|Малые Зондские острова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3803]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 290
| [[]]
| [[:ru:Тимор|Тимор]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83067]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 291
| [[Хонсю]]
| [[:ru:Хонсю|Хонсю]]
| align=right| 1313


| align=right| [[d:Q13989]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 292
| [[Хоккайдо]]
| [[:ru:Хоккайдо|Хоккайдо]]
| align=right| 2300


| align=right| [[d:Q35581]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 293
| [[Сахалин]]
| [[:ru:Сахалин|Сахалин]]
| align=right| 3543


| align=right| [[d:Q7792]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 294
| [[Кюсю]]
| [[:ru:Кюсю|Кюсю]]
| align=right| 497


| align=right| [[d:Q13987]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 295
| [[Төньяк Җир]]
| [[:ru:Северная Земля|Северная Земля]]
| align=right| 3033


| align=right| [[d:Q192281]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 296
| [[]]
| [[:ru:Новосибирские острова|Новосибирские острова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201012]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 297
| [[]]
| [[:ru:Сикоку|Сикоку]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q13991]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 298
| [[]]
| [[:ru:Тайвань (остров)|Тайвань (остров)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q22502]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 299
| [[]]
| [[:ru:Британские острова|Британские острова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q38272]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 300
| [[]]
| [[:ru:Великобритания (остров)|Великобритания (остров)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q23666]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 301
| [[]]
| [[:ru:Ирландия (остров)|Ирландия (остров)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q22890]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 302
| [[Яңа Җир]]
| [[:ru:Новая Земля|Новая Земля]]
| align=right| 2705


| align=right| [[d:Q80413]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 303
| [[]]
| [[:ru:Западный Шпицберген|Западный Шпицберген]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q21162]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 304
| [[Сицилия]]
| [[:ru:Сицилия|Сицилия]]
| align=right| 515


| align=right| [[d:Q1460]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 305
| [[Сардиния]]
| [[:ru:Сардиния|Сардиния]]
| align=right| 546


| align=right| [[d:Q1462]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 306
| [[Франц-Иосиф җире]]
| [[:ru:Земля Франца-Иосифа|Земля Франца-Иосифа]]
| align=right| 3529


| align=right| [[d:Q185018]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 307
| [[Корсика]]
| [[:ru:Корсика|Корсика]]
| align=right| 782


| align=right| [[d:Q14112]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 308
| [[Зеландия]]
| [[:ru:Зеландия (остров)|Зеландия (остров)]]
| align=right| 3578


| align=right| [[d:Q25535]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 309
| [[Гавай утраулары]]
| [[:ru:Гавайские острова|Гавайские острова]]
| align=right| 7173


| align=right| [[d:Q192626]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 310
| [[]]
| [[:ru:Новая Британия|Новая Британия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q59771]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 311
| [[]]
| [[:ru:Новая Гвинея|Новая Гвинея]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q40285]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 312
| [[]]
| [[:ru:Северный (остров, Новая Зеландия)|Северный (остров, Новая Зеландия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q118863]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 313
| [[]]
| [[:ru:Южный (остров, Новая Зеландия)|Южный (остров, Новая Зеландия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q120755]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 314
| [[Тасмания]]
| [[:ru:Тасмания|Тасмания]]
| align=right| 508


| align=right| [[d:Q34366]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 315
| [[]]
| [[:ru:Земля Александра I|Земля Александра I]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q200223]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 316
| [[Сомали ярымутравы]]
| [[:ru:Сомали (полуостров)|Сомали (полуостров)]]
| align=right| 1790


| align=right| [[d:Q40556]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 317
| [[Калифорния (ярымутрау)]]
| [[:ru:Калифорния (полуостров)|Калифорния (полуостров)]]
| align=right| 1737


| align=right| [[d:Q178543]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 318
| [[]]
| [[:ru:Аляска (полуостров)|Аляска (полуостров)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q60064]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 319
| [[]]
| [[:ru:Лабрадор (полуостров)|Лабрадор (полуостров)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q84170]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 320
| [[Юкатан]]
| [[:ru:Юкатан|Юкатан]]
| align=right| 1736


| align=right| [[d:Q130978]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 321
| [[]]
| [[:ru:Индийский субконтинент|Индийский субконтинент]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q60140]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 322
| [[Гарәбстан ярымутравы]]
| [[:ru:Аравийский полуостров|Аравийский полуостров]]
| align=right| 1853


| align=right| [[d:Q31945]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 323
| [[]]
| [[:ru:Индокитай|Индокитай]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43467]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 324
| [[Корея ярымутравы]]
| [[:ru:Корея (полуостров)|Корея (полуостров)]]
| align=right| 2415


| align=right| [[d:Q483134]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 325
| [[]]
| [[:ru:Малакка (полуостров)|Малакка (полуостров)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q18758]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 326
| [[Чукотка ярымутравы]]
| [[:ru:Чукотский полуостров|Чукотский полуостров]]
| align=right| 1763


| align=right| [[d:Q1002]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 327
| [[Камчатка]]
| [[:ru:Камчатка|Камчатка]]
| align=right| 1838


| align=right| [[d:Q993]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 328
| [[]]
| [[:ru:Синайский полуостров|Синайский полуостров]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q36755]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 329
| [[Таймыр ярымутравы]]
| [[:ru:Таймыр|Таймыр]]
| align=right| 2905


| align=right| [[d:Q37056]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 330
| [[Балкан ярымутравы]]
| [[:ru:Балканский полуостров|Балканский полуостров]]
| align=right| 2392


| align=right| [[d:Q23522]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 331
| [[Кырым]]
| [[:ru:Крым|Крым]]
| align=right| 3661


| align=right| [[d:Q7835]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 332
| [[Пиреней ярымутравы]]
| [[:ru:Пиренейский полуостров|Пиренейский полуостров]]
| align=right| 3295


| align=right| [[d:Q12837]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 333
| [[Апеннин ярымутравы]]
| [[:ru:Апеннинский полуостров|Апеннинский полуостров]]
| align=right| 846


| align=right| [[d:Q145694]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 334
| [[Ютландия ярымутравы]]
| [[:ru:Ютландия|Ютландия]]
| align=right| 6431


| align=right| [[d:Q25389]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 335
| [[Кола ярымутравы]]
| [[:ru:Кольский полуостров|Кольский полуостров]]
| align=right| 2944


| align=right| [[d:Q165608]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 336
| [[Скандинавия ярымутравы]]
| [[:ru:Скандинавский полуостров|Скандинавский полуостров]]
| align=right| 1559


| align=right| [[d:Q73169]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 337
| [[]]
| [[:ru:Кейп-Йорк|Кейп-Йорк]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q233770]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 338
| [[Антарктика ярымутравы]]
| [[:ru:Антарктический полуостров|Антарктический полуостров]]
| align=right| 2154


| align=right| [[d:Q185605]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 339
| [[]]
| [[:ru:Атлас (горы)|Атлас (горы)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q130135]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 340
| [[Аждаһа таулары]]
| [[:ru:Драконовы горы|Драконовы горы]]
| align=right| 4853


| align=right| [[d:Q183295]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 341
| [[]]
| [[:ru:Эфиопское нагорье|Эфиопское нагорье]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q319288]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 342
| [[]]
| [[:ru:Восточно-Африканская рифтовая долина|Восточно-Африканская рифтовая долина]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q81591]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 343
| [[]]
| [[:ru:Кордильеры|Кордильеры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q605761]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 344
| [[]]
| [[:ru:Адирондак|Адирондак]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q357546]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 345
| [[]]
| [[:ru:Аппалачи|Аппалачи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q93332]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 346
| [[]]
| [[:ru:Блэк-Хилс|Блэк-Хилс]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q250937]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 347
| [[]]
| [[:ru:Брайс-Каньон (национальный парк)|Брайс-Каньон (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q219562]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 348
| [[]]
| [[:ru:Канадский щит|Канадский щит]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q76034]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 349
| [[]]
| [[:ru:Большой каньон|Большой каньон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q118841]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 350
| [[Бөек тигезлекләр]]
| [[:ru:Великие равнины|Великие равнины]]
| align=right| 868


| align=right| [[d:Q12707]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 351
| [[]]
| [[:ru:Колумбийское плато|Колумбийское плато]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q401815]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 352
| [[]]
| [[:ru:Береговые хребты|Береговые хребты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q660304]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 353
| [[]]
| [[:ru:Сьерра-Невада (США)|Сьерра-Невада (США)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q26777]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 354
| [[Кыялы таулар]]
| [[:ru:Скалистые горы|Скалистые горы]]
| align=right| 2275


| align=right| [[d:Q5463]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 355
| [[Анд таулары]]
| [[:ru:Анды|Анды]]
| align=right| 931


| align=right| [[d:Q5456]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 356
| [[]]
| [[:ru:Альтиплано|Альтиплано]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q118574]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 357
| [[]]
| [[:ru:Бразильское плоскогорье|Бразильское плоскогорье]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q118899]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 358
| [[]]
| [[:ru:Гвианское плоскогорье|Гвианское плоскогорье]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q208807]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 359
| [[Иран таулыгы]]
| [[:ru:Иранское нагорье|Иранское нагорье]]
| align=right| 8616


| align=right| [[d:Q237660]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 360
| [[]]
| [[:ru:Загрос|Загрос]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q167021]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 361
| [[Һиндукуш]]
| [[:ru:Гиндукуш|Гиндукуш]]
| align=right| 2863


| align=right| [[d:Q5472]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 362
| [[]]
| [[:ru:Кавказские горы|Кавказские горы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5477]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 363
| [[Tän-Şän]]
| [[:ru:Тянь-Шань|Тянь-Шань]]
| align=right| 4406


| align=right| [[d:Q5474]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 364
| [[]]
| [[:ru:Эльбурс|Эльбурс]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q484725]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 365
| [[]]
| [[:ru:Туранская низменность|Туранская низменность]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q575516]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 366
| [[Бөек Кытай тигезлеге]]
| [[:ru:Великая Китайская равнина|Великая Китайская равнина]]
| align=right| 3634


| align=right| [[d:Q147304]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 367
| [[]]
| [[:ru:Тибетское нагорье|Тибетское нагорье]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179842]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 368
| [[Куньлунь]]
| [[:ru:Куньлунь|Куньлунь]]
| align=right| 3719


| align=right| [[d:Q187871]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 369
| [[Юннән-Гуйҗоу таулыгы]]
| [[:ru:Юньнань-Гуйчжоуское нагорье|Юньнань-Гуйчжоуское нагорье]]
| align=right| 1722


| align=right| [[d:Q604329]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 370
| [[]]
| [[:ru:Монгольское плато|Монгольское плато]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q560198]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 371
| [[Көнбатыш Себер тигезлеге]]
| [[:ru:Западно-Сибирская равнина|Западно-Сибирская равнина]]
| align=right| 4980


| align=right| [[d:Q191566]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 372
| [[]]
| [[:ru:Среднесибирское плоскогорье|Среднесибирское плоскогорье]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q155197]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 373
| [[Алтай таулары]]
| [[:ru:Алтайские горы|Алтайские горы]]
| align=right| 2805


| align=right| [[d:Q5955]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 374
| [[]]
| [[:ru:Саяны|Саяны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q203239]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 375
| [[]]
| [[:ru:Верхоянский хребет|Верхоянский хребет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q215917]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 376
| [[]]
| [[:ru:Сихотэ-Алинь|Сихотэ-Алинь]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q155322]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 377
| [[]]
| [[:ru:Декан (плоскогорье)|Декан (плоскогорье)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q169966]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 378
| [[Гималайлар]]
| [[:ru:Гималаи|Гималаи]]
| align=right| 3933


| align=right| [[d:Q5451]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 379
| [[]]
| [[:ru:Каракорум (горная система)|Каракорум (горная система)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5469]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 380
| [[]]
| [[:ru:Индо-Гангская равнина|Индо-Гангская равнина]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192305]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 381
| [[]]
| [[:ru:Западные Гаты|Западные Гаты]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4527]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 382
| [[]]
| [[:ru:Понтийские горы|Понтийские горы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q519263]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 383
| [[]]
| [[:ru:Тавр (хребет)|Тавр (хребет)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q172556]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 384
| [[]]
| [[:ru:Неджд|Неджд]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q208154]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 385
| [[Альп таулары]]
| [[:ru:Альпы|Альпы]]
| align=right| 3507


| align=right| [[d:Q1286]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 386
| [[Апеннин таулары]]
| [[:ru:Апеннины|Апеннины]]
| align=right| 695


| align=right| [[d:Q1285]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 387
| [[Балкан таулары]]
| [[:ru:Стара-Планина|Стара-Планина]]
| align=right| 3256


| align=right| [[d:Q170427]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 388
| [[Карпат таулары]]
| [[:ru:Карпаты|Карпаты]]
| align=right| 832


| align=right| [[d:Q1288]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 389
| [[Көнчыгыш Аурупа тигезлеге]]
| [[:ru:Восточно-Европейская равнина|Восточно-Европейская равнина]]
| align=right| 1874


| align=right| [[d:Q191862]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 390
| [[]]
| [[:ru:Среднеевропейская равнина|Среднеевропейская равнина]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q560549]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 391
| [[Пиреней таулары]]
| [[:ru:Пиренеи|Пиренеи]]
| align=right| 1096


| align=right| [[d:Q12431]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 392
| [[Скандинавия таулары]]
| [[:ru:Скандинавские горы|Скандинавские горы]]
| align=right| 716


| align=right| [[d:Q186547]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 393
| [[Урал таулары]]
| [[:ru:Уральские горы|Уральские горы]]
| align=right| 11686


| align=right| [[d:Q35600]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 394
| [[]]
| [[:ru:Большой Водораздельный хребет|Большой Водораздельный хребет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192583]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 395
| [[]]
| [[:ru:Южные Альпы (Новая Зеландия)|Южные Альпы (Новая Зеландия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q206650]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 396
| [[]]
| [[:ru:Трансантарктические горы|Трансантарктические горы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q319671]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 397
| [[]]
| [[:ru:Аконкагуа|Аконкагуа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q39739]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 398
| [[]]
| [[:ru:Денали (гора)|Денали (гора)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q130018]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 399
| [[]]
| [[:ru:Чогори|Чогори]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43512]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 400
| [[]]
| [[:ru:Мауна-Лоа|Мауна-Лоа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q159762]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 401
| [[]]
| [[:ru:Эльбрус|Эльбрус]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43105]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 402
| [[]]
| [[:ru:Этна|Этна]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q16990]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 403
| [[Джомолунгма]]
| [[:ru:Джомолунгма|Джомолунгма]]
| align=right| 1228


| align=right| [[d:Q513]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 404
| [[]]
| [[:ru:Кения (гора)|Кения (гора)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q172070]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 405
| [[Kilimancaro]]
| [[:ru:Килиманджаро|Килиманджаро]]
| align=right| 5449


| align=right| [[d:Q7296]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 406
| [[]]
| [[:ru:Косцюшко (гора)|Косцюшко (гора)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178167]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 407
| [[]]
| [[:ru:Логан (гора)|Логан (гора)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q120306]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 408
| [[]]
| [[:ru:Олимп|Олимп]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q80344]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 409
| [[]]
| [[:ru:Парнас|Парнас]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q105261]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 410
| [[]]
| [[:ru:Сент-Хеленс|Сент-Хеленс]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4675]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 411
| [[]]
| [[:ru:Везувий|Везувий]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q524]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 412
| [[]]
| [[:ru:Уитни (гора)|Уитни (гора)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q235539]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 413
| [[]]
| [[:ru:Винсон (массив)|Винсон (массив)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q163758]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 414
| [[]]
| [[:ru:Западно-Чилийское поднятие|Западно-Чилийское поднятие]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q603531]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 415
| [[]]
| [[:ru:Восточно-Тихоокеанское поднятие|Восточно-Тихоокеанское поднятие]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q604529]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 416
| [[]]
| [[:ru:Срединно-Атлантический хребет|Срединно-Атлантический хребет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q207313]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 417
| [[]]
| [[:ru:Южно-Тихоокеанское поднятие|Южно-Тихоокеанское поднятие]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q558800]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 418
| [[]]
| [[:ru:Центральноиндийский хребет|Центральноиндийский хребет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q190604]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 419
| [[]]
| [[:ru:Западно-Индийский хребет|Западно-Индийский хребет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q153840]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 420
| [[Мариан иңкүлеге]]
| [[:ru:Марианский жёлоб|Марианский жёлоб]]
| align=right| 1025


| align=right| [[d:Q510]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 421
| [[]]
| [[:ru:Гоби|Гоби]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42070]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 422
| [[Сахра]]
| [[:ru:Сахара|Сахара]]
| align=right| 2534


| align=right| [[d:Q6583]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 423
| [[]]
| [[:ru:Пустыни Аравийского полуострова|Пустыни Аравийского полуострова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q208299]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 424
| [[Калахари]]
| [[:ru:Калахари|Калахари]]
| align=right| 982


| align=right| [[d:Q47700]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 425
| [[Нәкаб]]
| [[:ru:Негев|Негев]]
| align=right| 4159


| align=right| [[d:Q162843]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 426
| [[]]
| [[:ru:Такла-Макан|Такла-Макан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q132956]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 427
| [[]]
| [[:ru:Большая пустыня Виктория|Большая пустыня Виктория]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q145165]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 428
| [[]]
| [[:ru:Атакама|Атакама]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47141]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 429
| [[]]
| [[:ru:Патагонская пустыня|Патагонская пустыня]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1061324]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 430
| [[]]
| [[:ru:Пустыня Большого Бассейна|Пустыня Большого Бассейна]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q273446]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 431
| [[Бөек барьер рифы]]
| [[:ru:Большой Барьерный риф|Большой Барьерный риф]]
| align=right| 32716


| align=right| [[d:Q7343]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 432
| [[]]
| [[:ru:Игуасу (водопады)|Игуасу (водопады)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q36332]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 433
| [[Ниагара шарлавыгы]]
| [[:ru:Ниагарский водопад|Ниагарский водопад]]
| align=right| 1449


| align=right| [[d:Q34221]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 434
| [[Бөтендөнья мирасы]]
| [[:ru:Всемирное наследие|Всемирное наследие]]
| align=right| 13936


| align=right| [[d:Q9259]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 435
| [[]]
| [[:ru:Аир (плато)|Аир (плато)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170383]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 436
| [[]]
| [[:ru:Тассилин-Адджер|Тассилин-Адджер]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q190048]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 437
| [[]]
| [[:ru:Селус (охотничий резерват)|Селус (охотничий резерват)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2268839]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 438
| [[]]
| [[:ru:Салонга (национальный парк)|Салонга (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q328488]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 439
| [[]]
| [[:ru:Национальный парк Маново-Гоунда-Сен-Флорис|Национальный парк Маново-Гоунда-Сен-Флорис]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q503835]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 440
| [[]]
| [[:ru:Серенгети (национальный парк)|Серенгети (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11812902]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 441
| [[]]
| [[:ru:Окапи (заповедник)|Окапи (заповедник)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q457304]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 442
| [[]]
| [[:ru:Национальный парк Банк-д’Арген|Национальный парк Банк-д’Арген]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q539518]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 443
| [[]]
| [[:ru:Национальный парк Комоэ|Национальный парк Комоэ]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q501344]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 444
| [[]]
| [[:ru:Нгоронгоро|Нгоронгоро]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1217726]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 445
| [[]]
| [[:ru:Сундарбан (национальный парк)|Сундарбан (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q532440]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 446
| [[]]
| [[:ru:Казиранга|Казиранга]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192764]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 447
| [[]]
| [[:ru:Лоренц (национальный парк)|Лоренц (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4516]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 448
| [[]]
| [[:ru:Девственные влажно-тропические леса Суматры|Девственные влажно-тропические леса Суматры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4521]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 449
| [[]]
| [[:ru:Беловежская пуща|Беловежская пуща]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192666]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 450
| [[]]
| [[:ru:Девственные леса Коми|Девственные леса Коми]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q593870]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 451
| [[]]
| [[:ru:Мостовая гигантов|Мостовая гигантов]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q106187]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 452
| [[Йеллоустоун милли паркы]]
| [[:ru:Йеллоустонский национальный парк|Йеллоустонский национальный парк]]
| align=right| 861


| align=right| [[d:Q351]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 453
| [[]]
| [[:ru:Редвуд (национальный парк)|Редвуд (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191824]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 454
| [[]]
| [[:ru:Чако (национальный исторический парк)|Чако (национальный исторический парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q732463]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 455
| [[]]
| [[:ru:Меса-Верде (национальный парк)|Меса-Верде (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q237128]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 456
| [[]]
| [[:ru:Йосемитский национальный парк|Йосемитский национальный парк]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180402]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 457
| [[]]
| [[:ru:Олимпик (национальный парк)|Олимпик (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q372093]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 458
| [[]]
| [[:ru:Эверглейдс (национальный парк)|Эверглейдс (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q274131]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 459
| [[]]
| [[:ru:Парки и резерваты Клуэйн, Рангел-Сент-Элайас, Глейшер-Бей и Татшеншини-Алсек|Парки и резерваты Клуэйн, Рангел-Сент-Элайас, Глейшер-Бей и Татшеншини-Алсек]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q604604]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 460
| [[]]
| [[:ru:Ла-Амистад (международный парк)|Ла-Амистад (международный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q379217]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 461
| [[]]
| [[:ru:Сиан-Каан|Сиан-Каан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q559789]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 462
| [[]]
| [[:ru:Грейт-Смоки-Маунтинс (национальный парк)|Грейт-Смоки-Маунтинс (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q464004]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 463
| [[]]
| [[:ru:Папаханаумокуакеа|Папаханаумокуакеа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q787425]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 464
| [[]]
| [[:ru:Те-Вахипоунаму|Те-Вахипоунаму]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q575398]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 465
| [[]]
| [[:ru:Серра-ду-Мар|Серра-ду-Мар]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q559784]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 466
| [[]]
| [[:ru:Жау (национальный парк)|Жау (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q332381]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 467
| [[]]
| [[:ru:Гренландский национальный парк|Гренландский национальный парк]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q309276]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 468
| [[]]
| [[:ru:Трансграничный парк Большой Лимпопо|Трансграничный парк Большой Лимпопо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q604422]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 469
| [[]]
| [[:ru:Сентрал-Калахари|Сентрал-Калахари]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q194732]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 470
| [[]]
| [[:ru:Вуд-Баффало (национальный парк)|Вуд-Баффало (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q391338]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 471
| [[]]
| [[:ru:Гейтс-оф-те-Арктик|Гейтс-оф-те-Арктик]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q605657]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 472
| [[]]
| [[:ru:Монтаньяс-ду-Тумукумаки (национальный парк)|Монтаньяс-ду-Тумукумаки (национальный парк)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q575822]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 473
| [[Әбу-Даби]]
| [[:ru:Абу-Даби|Абу-Даби]]
| align=right| 992


| align=right| [[d:Q1519]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 474
| [[Әхмәтабад]]
| [[:ru:Ахмадабад|Ахмадабад]]
| align=right| 553


| align=right| [[d:Q1070]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 475
| [[Алматы]]
| [[:ru:Алма-Ата|Алма-Ата]]
| align=right| 9791


| align=right| [[d:Q35493]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 476
| [[Амман]]
| [[:ru:Амман|Амман]]
| align=right| 5725


| align=right| [[d:Q3805]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 477
| [[Әнкара]]
| [[:ru:Анкара|Анкара]]
| align=right| 3512


| align=right| [[d:Q3640]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 478
| [[Ашкабад]]
| [[:ru:Ашхабад|Ашхабад]]
| align=right| 5758


| align=right| [[d:Q23438]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 479
| [[Багдад]]
| [[:ru:Багдад|Багдад]]
| align=right| 2920


| align=right| [[d:Q1530]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 480
| [[Бакы]]
| [[:ru:Баку|Баку]]
| align=right| 9912


| align=right| [[d:Q9248]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 481
| [[Bäñgäluru]]
| [[:ru:Бангалор|Бангалор]]
| align=right| 8111


| align=right| [[d:Q1355]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 482
| [[Bangkok]]
| [[:ru:Бангкок|Бангкок]]
| align=right| 5587


| align=right| [[d:Q1861]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 483
| [[Ханбалык]]
| [[:ru:Пекин|Пекин]]
| align=right| 6151


| align=right| [[d:Q956]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 484
| [[Бәйрут]]
| [[:ru:Бейрут|Бейрут]]
| align=right| 950


| align=right| [[d:Q3820]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 485
| [[Бишкәк]]
| [[:ru:Бишкек|Бишкек]]
| align=right| 5999


| align=right| [[d:Q9361]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 486
| [[Pusan]]
| [[:ru:Пусан|Пусан]]
| align=right| 6176


| align=right| [[d:Q16520]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 487
| [[Чыңду]]
| [[:ru:Чэнду|Чэнду]]
| align=right| 2839


| align=right| [[d:Q30002]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 488
| [[Ченнай]]
| [[:ru:Ченнаи|Ченнаи]]
| align=right| 628


| align=right| [[d:Q1352]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 489
| [[Чуңчиң]]
| [[:ru:Чунцин|Чунцин]]
| align=right| 3082


| align=right| [[d:Q11725]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 490
| [[]]
| [[:ru:Коломбо|Коломбо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q35381]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 491
| [[Dimäşq]]
| [[:ru:Дамаск|Дамаск]]
| align=right| 5250


| align=right| [[d:Q3766]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 492
| [[Dähli]]
| [[:ru:Дели|Дели]]
| align=right| 9005


| align=right| [[d:Q1353]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 493
| [[Dakka]]
| [[:ru:Дакка|Дакка]]
| align=right| 6025


| align=right| [[d:Q1354]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 494
| [[Дили]]
| [[:ru:Дили|Дили]]
| align=right| 598


| align=right| [[d:Q9310]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 495
| [[Doha]]
| [[:ru:Доха|Доха]]
| align=right| 4910


| align=right| [[d:Q3861]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 496
| [[Дөбәй]]
| [[:ru:Дубай|Дубай]]
| align=right| 1650


| align=right| [[d:Q612]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 497
| [[Дүшәнбе]]
| [[:ru:Душанбе|Душанбе]]
| align=right| 3740


| align=right| [[d:Q9365]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 498
| [[Исфәһан]]
| [[:ru:Исфахан|Исфахан]]
| align=right| 448


| align=right| [[d:Q42053]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 499
| [[Газзә]]
| [[:ru:Газа|Газа]]
| align=right| 3426


| align=right| [[d:Q47492]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 500
| [[Гуаңҗу]]
| [[:ru:Гуанчжоу|Гуанчжоу]]
| align=right| 8831


| align=right| [[d:Q16572]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 501
| [[Hanoy]]
| [[:ru:Ханой|Ханой]]
| align=right| 4708


| align=right| [[d:Q1858]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 502
| [[Һошимин]]
| [[:ru:Хошимин|Хошимин]]
| align=right| 3266


| align=right| [[d:Q1854]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 503
| [[Һоң Коң]]
| [[:ru:Гонконг|Гонконг]]
| align=right| 7480


| align=right| [[d:Q8646]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 504
| [[Хәйдәрабад]]
| [[:ru:Хайдарабад (город, Индия)|Хайдарабад (город, Индия)]]
| align=right| 899


| align=right| [[d:Q1361]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 505
| [[İslamabad]]
| [[:ru:Исламабад|Исламабад]]
| align=right| 4612


| align=right| [[d:Q1362]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 506
| [[Истанбул]]
| [[:ru:Стамбул|Стамбул]]
| align=right| 12753


| align=right| [[d:Q406]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 507
| [[Измир]]
| [[:ru:Измир|Измир]]
| align=right| 9639


| align=right| [[d:Q35997]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 508
| [[Җайпур]]
| [[:ru:Джайпур|Джайпур]]
| align=right| 838


| align=right| [[d:Q66485]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 509
| [[Cakarta]]
| [[:ru:Джакарта|Джакарта]]
| align=right| 5552


| align=right| [[d:Q3630]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 510
| [[Җиддә]]
| [[:ru:Джидда|Джидда]]
| align=right| 17626


| align=right| [[d:Q374365]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 511
| [[Иерусалим]]
| [[:ru:Иерусалим|Иерусалим]]
| align=right| 3175


| align=right| [[d:Q1218]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 512
| [[Кабул]]
| [[:ru:Кабул|Кабул]]
| align=right| 3354


| align=right| [[d:Q5838]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 513
| [[Karaçi]]
| [[:ru:Карачи|Карачи]]
| align=right| 5400


| align=right| [[d:Q8660]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 514
| [[Катманду]]
| [[:ru:Катманду|Катманду]]
| align=right| 11842


| align=right| [[d:Q3037]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 515
| [[Kälküttä]]
| [[:ru:Калькутта|Калькутта]]
| align=right| 5290


| align=right| [[d:Q1348]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 516
| [[Kuala-Lumpur]]
| [[:ru:Куала-Лумпур|Куала-Лумпур]]
| align=right| 6222


| align=right| [[d:Q1865]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 517
| [[]]
| [[:ru:Эль-Кувейт|Эль-Кувейт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q35178]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 518
| [[Kioto]]
| [[:ru:Киото|Киото]]
| align=right| 5096


| align=right| [[d:Q34600]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 519
| [[Lahor]]
| [[:ru:Лахор|Лахор]]
| align=right| 4125


| align=right| [[d:Q11739]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 520
| [[Lhasa]]
| [[:ru:Лхаса|Лхаса]]
| align=right| 5910


| align=right| [[d:Q5869]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 521
| [[Манама]]
| [[:ru:Манама|Манама]]
| align=right| 10516


| align=right| [[d:Q3882]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 522
| [[Манила]]
| [[:ru:Манила|Манила]]
| align=right| 523


| align=right| [[d:Q1461]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 523
| [[Мәккә]]
| [[:ru:Мекка|Мекка]]
| align=right| 7935


| align=right| [[d:Q5806]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 524
| [[]]
| [[:ru:Морони|Морони]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3901]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 525
| [[Mumbai]]
| [[:ru:Мумбаи|Мумбаи]]
| align=right| 7049


| align=right| [[d:Q1156]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 526
| [[]]
| [[:ru:Маскат|Маскат]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3826]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 527
| [[Нагоя]]
| [[:ru:Нагоя|Нагоя]]
| align=right| 2326


| align=right| [[d:Q11751]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 528
| [[Нанҗиң]]
| [[:ru:Нанкин|Нанкин]]
| align=right| 6233


| align=right| [[d:Q16666]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 529
| [[Нейпьидо]]
| [[:ru:Нейпьидо|Нейпьидо]]
| align=right| 9687


| align=right| [[d:Q37400]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 530
| [[Yaña Dähli]]
| [[:ru:Нью-Дели|Нью-Дели]]
| align=right| 5285


| align=right| [[d:Q987]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 531
| [[]]
| [[:ru:Нур-Султан|Нур-Султан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1520]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 532
| [[Osaka]]
| [[:ru:Осака|Осака]]
| align=right| 2841


| align=right| [[d:Q35765]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 533
| [[Pnompen]]
| [[:ru:Пномпень|Пномпень]]
| align=right| 4307


| align=right| [[d:Q1850]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 534
| [[Пхеньян]]
| [[:ru:Пхеньян|Пхеньян]]
| align=right| 4400


| align=right| [[d:Q18808]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 535
| [[]]
| [[:ru:Пуна|Пуна]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1538]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 536
| [[Ramallah]]
| [[:ru:Рамалла|Рамалла]]
| align=right| 7613


| align=right| [[d:Q158119]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 537
| [[Әр-Рияд]]
| [[:ru:Эр-Рияд|Эр-Рияд]]
| align=right| 14084


| align=right| [[d:Q3692]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 538
| [[Сәмәрканд]]
| [[:ru:Самарканд|Самарканд]]
| align=right| 5378


| align=right| [[d:Q5753]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 539
| [[Сәнга]]
| [[:ru:Сана|Сана]]
| align=right| 763


| align=right| [[d:Q2471]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 540
| [[Саппоро]]
| [[:ru:Саппоро|Саппоро]]
| align=right| 2351


| align=right| [[d:Q37951]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 541
| [[Seul]]
| [[:ru:Сеул|Сеул]]
| align=right| 7199


| align=right| [[d:Q8684]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 542
| [[Şanxay]]
| [[:ru:Шанхай|Шанхай]]
| align=right| 7394


| align=right| [[d:Q8686]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 543
| [[]]
| [[:ru:Шэньчжэнь|Шэньчжэнь]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q15174]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 544
| [[Сингапур]]
| [[:ru:Сингапур|Сингапур]]
| align=right| 9310


| align=right| [[d:Q334]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 545
| [[Сурабая]]
| [[:ru:Сурабая|Сурабая]]
| align=right| 510


| align=right| [[d:Q11462]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 546
| [[Сурат]]
| [[:ru:Сурат|Сурат]]
| align=right| 730


| align=right| [[d:Q4629]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 547
| [[Taybey]]
| [[:ru:Тайбэй|Тайбэй]]
| align=right| 5352


| align=right| [[d:Q1867]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 548
| [[Ташкент]]
| [[:ru:Ташкент|Ташкент]]
| align=right| 8842


| align=right| [[d:Q269]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 549
| [[Tbilisi]]
| [[:ru:Тбилиси|Тбилиси]]
| align=right| 6310


| align=right| [[d:Q994]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 550
| [[Тәһран]]
| [[:ru:Тегеран|Тегеран]]
| align=right| 7472


| align=right| [[d:Q3616]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 551
| [[Tel-Äviv]]
| [[:ru:Тель-Авив|Тель-Авив]]
| align=right| 7097


| align=right| [[d:Q33935]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 552
| [[Тхимпху]]
| [[:ru:Тхимпху|Тхимпху]]
| align=right| 1575


| align=right| [[d:Q9270]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 553
| [[Täncin]]
| [[:ru:Тяньцзинь|Тяньцзинь]]
| align=right| 2868


| align=right| [[d:Q11736]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 554
| [[Токио]]
| [[:ru:Токио|Токио]]
| align=right| 16847


| align=right| [[d:Q1490]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 555
| [[Ulaanbaatar]]
| [[:ru:Улан-Батор|Улан-Батор]]
| align=right| 18914


| align=right| [[d:Q23430]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 556
| [[]]
| [[:ru:Вьентьян|Вьентьян]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9326]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 557
| [[Владивосток]]
| [[:ru:Владивосток|Владивосток]]
| align=right| 8468


| align=right| [[d:Q959]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 558
| [[Үһән]]
| [[:ru:Ухань|Ухань]]
| align=right| 656


| align=right| [[d:Q11746]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 559
| [[]]
| [[:ru:Сиань|Сиань]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5826]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 560
| [[]]
| [[:ru:Янгон|Янгон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q37995]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 561
| [[Ереван]]
| [[:ru:Ереван|Ереван]]
| align=right| 7410


| align=right| [[d:Q1953]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 562
| [[Yokohama]]
| [[:ru:Иокогама|Иокогама]]
| align=right| 899


| align=right| [[d:Q38283]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 563
| [[]]
| [[:ru:Абуджа|Абуджа]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3787]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 564
| [[Аккра]]
| [[:ru:Аккра|Аккра]]
| align=right| 21609


| align=right| [[d:Q3761]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 565
| [[Аддис-Абеба]]
| [[:ru:Аддис-Абеба|Аддис-Абеба]]
| align=right| 2132


| align=right| [[d:Q3624]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 566
| [[]]
| [[:ru:Александрия|Александрия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q87]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 567
| [[Әлҗәзаир (шәһәр)]]
| [[:ru:Алжир (город)|Алжир (город)]]
| align=right| 5183


| align=right| [[d:Q3561]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 568
| [[]]
| [[:ru:Антананариву|Антананариву]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3915]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 569
| [[]]
| [[:ru:Бамако|Бамако]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3703]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 570
| [[]]
| [[:ru:Бисау|Бисау]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3739]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 571
| [[]]
| [[:ru:Браззавиль|Браззавиль]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3844]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 572
| [[]]
| [[:ru:Бужумбура|Бужумбура]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3854]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 573
| [[Каһирә]]
| [[:ru:Каир|Каир]]
| align=right| 8580


| align=right| [[d:Q85]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 574
| [[Keyptawn]]
| [[:ru:Кейптаун|Кейптаун]]
| align=right| 5871


| align=right| [[d:Q5465]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 575
| [[]]
| [[:ru:Касабланка|Касабланка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q7903]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 576
| [[]]
| [[:ru:Конакри|Конакри]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3733]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 577
| [[]]
| [[:ru:Дакар|Дакар]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3718]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 578
| [[]]
| [[:ru:Дар-эс-Салам|Дар-эс-Салам]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1960]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 579
| [[]]
| [[:ru:Дурбан|Дурбан]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5468]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 580
| [[]]
| [[:ru:Габороне|Габороне]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3919]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 581
| [[]]
| [[:ru:Хараре|Хараре]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3921]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 582
| [[Yohannesburg]]
| [[:ru:Йоханнесбург|Йоханнесбург]]
| align=right| 6254


| align=right| [[d:Q34647]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 583
| [[Кампала]]
| [[:ru:Кампала|Кампала]]
| align=right| 3101


| align=right| [[d:Q3894]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 584
| [[Хартум]]
| [[:ru:Хартум|Хартум]]
| align=right| 1945


| align=right| [[d:Q1963]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 585
| [[Kinşasa]]
| [[:ru:Киншаса|Киншаса]]
| align=right| 4861


| align=right| [[d:Q3838]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 586
| [[Лагос]]
| [[:ru:Лагос|Лагос]]
| align=right| 3828


| align=right| [[d:Q8673]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 587
| [[]]
| [[:ru:Либревиль|Либревиль]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3825]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 588
| [[]]
| [[:ru:Лилонгве|Лилонгве]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3876]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 589
| [[]]
| [[:ru:Ломе|Ломе]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3792]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 590
| [[]]
| [[:ru:Луанда|Луанда]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3897]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 591
| [[]]
| [[:ru:Лусака|Лусака]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3881]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 592
| [[]]
| [[:ru:Малабо|Малабо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3818]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 593
| [[]]
| [[:ru:Мале|Мале]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q9347]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 594
| [[]]
| [[:ru:Мапуту|Мапуту]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3889]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 595
| [[]]
| [[:ru:Масеру|Масеру]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3909]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 596
| [[]]
| [[:ru:Мбабане|Мбабане]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3904]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 597
| [[]]
| [[:ru:Могадишо|Могадишо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2449]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 598
| [[]]
| [[:ru:Монровия|Монровия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3748]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 599
| [[Найроби]]
| [[:ru:Найроби|Найроби]]
| align=right| 4222


| align=right| [[d:Q3870]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 600
| [[]]
| [[:ru:Нджамена|Нджамена]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3659]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 601
| [[]]
| [[:ru:Ниамей|Ниамей]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3674]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 602
| [[]]
| [[:ru:Нуакшот|Нуакшот]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3688]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 603
| [[]]
| [[:ru:Уагадугу|Уагадугу]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3777]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 604
| [[Порт-Луи]]
| [[:ru:Порт-Луи|Порт-Луи]]
| align=right| 8873


| align=right| [[d:Q3929]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 605
| [[]]
| [[:ru:Порто-Ново|Порто-Ново]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3799]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 606
| [[]]
| [[:ru:Прая|Прая]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3751]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 607
| [[Pretoriä]]
| [[:ru:Претория|Претория]]
| align=right| 3497


| align=right| [[d:Q3926]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 608
| [[]]
| [[:ru:Рабат|Рабат]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3551]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 609
| [[Сан-Томе (шәһәр)]]
| [[:ru:Сан-Томе (город)|Сан-Томе (город)]]
| align=right| 7298


| align=right| [[d:Q3932]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 610
| [[]]
| [[:ru:Триполи|Триполи]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3579]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 611
| [[Тунис (шәһәр)]]
| [[:ru:Тунис (город)|Тунис (город)]]
| align=right| 6690


| align=right| [[d:Q3572]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 612
| [[]]
| [[:ru:Виктория (Сейшельские Острова)|Виктория (Сейшельские Острова)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3940]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 613
| [[]]
| [[:ru:Виндхук|Виндхук]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3935]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 614
| [[Яунде]]
| [[:ru:Яунде|Яунде]]
| align=right| 7289


| align=right| [[d:Q3808]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 615
| [[Асунсьон]]
| [[:ru:Асунсьон|Асунсьон]]
| align=right| 1794


| align=right| [[d:Q2933]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 616
| [[Богота]]
| [[:ru:Богота|Богота]]
| align=right| 2373


| align=right| [[d:Q2841]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 617
| [[Бразилиа]]
| [[:ru:Бразилиа|Бразилиа]]
| align=right| 3511


| align=right| [[d:Q2844]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 618
| [[Буэнос-Айрес]]
| [[:ru:Буэнос-Айрес|Буэнос-Айрес]]
| align=right| 4077


| align=right| [[d:Q1486]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 619
| [[Каракас]]
| [[:ru:Каракас|Каракас]]
| align=right| 3151


| align=right| [[d:Q1533]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 620
| [[Куритиба]]
| [[:ru:Куритиба|Куритиба]]
| align=right| 1476


| align=right| [[d:Q4361]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 621
| [[Джорджтаун (Гайана)]]
| [[:ru:Джорджтаун|Джорджтаун]]
| align=right| 531


| align=right| [[d:Q10717]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 622
| [[La-Pas]]
| [[:ru:Ла-Пас (Боливия)|Ла-Пас (Боливия)]]
| align=right| 4248


| align=right| [[d:Q1491]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 623
| [[Лима]]
| [[:ru:Лима|Лима]]
| align=right| 1829


| align=right| [[d:Q2868]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 624
| [[Монтевидео]]
| [[:ru:Монтевидео|Монтевидео]]
| align=right| 4229


| align=right| [[d:Q1335]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 625
| [[Парамарибо]]
| [[:ru:Парамарибо|Парамарибо]]
| align=right| 1397


| align=right| [[d:Q3001]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 626
| [[Кито]]
| [[:ru:Кито|Кито]]
| align=right| 3026


| align=right| [[d:Q2900]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 627
| [[Ресифи]]
| [[:ru:Ресифи|Ресифи]]
| align=right| 1152


| align=right| [[d:Q48344]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 628
| [[Рио-де-Жанейро]]
| [[:ru:Рио-де-Жанейро|Рио-де-Жанейро]]
| align=right| 5091


| align=right| [[d:Q8678]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 629
| [[Сантьяго]]
| [[:ru:Сантьяго|Сантьяго]]
| align=right| 3541


| align=right| [[d:Q2887]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 630
| [[Сан-Паулу]]
| [[:ru:Сан-Паулу|Сан-Паулу]]
| align=right| 4307


| align=right| [[d:Q174]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 631
| [[Sukre]]
| [[:ru:Сукре (город)|Сукре (город)]]
| align=right| 3794


| align=right| [[d:Q2907]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 632
| [[Вальпараисо]]
| [[:ru:Вальпараисо|Вальпараисо]]
| align=right| 3093


| align=right| [[d:Q33986]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 633
| [[Атланта]]
| [[:ru:Атланта|Атланта]]
| align=right| 2468


| align=right| [[d:Q23556]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 634
| [[Бостон]]
| [[:ru:Бостон|Бостон]]
| align=right| 2474


| align=right| [[d:Q100]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 635
| [[Чикаго]]
| [[:ru:Чикаго|Чикаго]]
| align=right| 2505


| align=right| [[d:Q1297]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 636
| [[Даллас]]
| [[:ru:Даллас|Даллас]]
| align=right| 2444


| align=right| [[d:Q16557]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 637
| [[Денвер]]
| [[:ru:Денвер|Денвер]]
| align=right| 2462


| align=right| [[d:Q16554]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 638
| [[Детройт]]
| [[:ru:Детройт|Детройт]]
| align=right| 2484


| align=right| [[d:Q12439]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 639
| [[Хьюстон]]
| [[:ru:Хьюстон|Хьюстон]]
| align=right| 2454


| align=right| [[d:Q16555]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 640
| [[Лос-Анджелес]]
| [[:ru:Лос-Анджелес|Лос-Анджелес]]
| align=right| 2465


| align=right| [[d:Q65]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 641
| [[Лас-Вегас]]
| [[:ru:Лас-Вегас|Лас-Вегас]]
| align=right| 2403


| align=right| [[d:Q23768]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 642
| [[Маями]]
| [[:ru:Майами|Майами]]
| align=right| 2395


| align=right| [[d:Q8652]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 643
| [[Монреаль]]
| [[:ru:Монреаль|Монреаль]]
| align=right| 2521


| align=right| [[d:Q340]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 644
| [[Яңа Орлеан]]
| [[:ru:Новый Орлеан|Новый Орлеан]]
| align=right| 395


| align=right| [[d:Q34404]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 645
| [[Нью-Йорк]]
| [[:ru:Нью-Йорк|Нью-Йорк]]
| align=right| 2431


| align=right| [[d:Q60]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 646
| [[Ottawa]]
| [[:ru:Оттава|Оттава]]
| align=right| 3501


| align=right| [[d:Q1930]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 647
| [[Филадельфия]]
| [[:ru:Филадельфия|Филадельфия]]
| align=right| 2544


| align=right| [[d:Q1345]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 648
| [[Финикс]]
| [[:ru:Финикс|Финикс]]
| align=right| 2480


| align=right| [[d:Q16556]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 649
| [[Сент-Луис]]
| [[:ru:Сент-Луис|Сент-Луис]]
| align=right| 2409


| align=right| [[d:Q38022]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 650
| [[Сан-Франциско]]
| [[:ru:Сан-Франциско|Сан-Франциско]]
| align=right| 2443


| align=right| [[d:Q62]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 651
| [[Сиэтл]]
| [[:ru:Сиэтл|Сиэтл]]
| align=right| 2785


| align=right| [[d:Q5083]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 652
| [[Торонто]]
| [[:ru:Торонто|Торонто]]
| align=right| 3931


| align=right| [[d:Q172]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 653
| [[Ванкувер]]
| [[:ru:Ванкувер|Ванкувер]]
| align=right| 5984


| align=right| [[d:Q24639]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 654
| [[Вашингтон (башкала)]]
| [[:ru:Вашингтон|Вашингтон]]
| align=right| 1614


| align=right| [[d:Q61]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 655
| [[]]
| [[:ru:Бриджтаун|Бриджтаун]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q36168]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 656
| [[]]
| [[:ru:Кастри|Кастри]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41699]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 657
| [[Гвадалахара (Мексика)]]
| [[:ru:Гвадалахара|Гвадалахара]]
| align=right| 483


| align=right| [[d:Q9022]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 658
| [[Гватемала (шәһәр)]]
| [[:ru:Гватемала (город)|Гватемала (город)]]
| align=right| 493


| align=right| [[d:Q1555]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 659
| [[Һавана]]
| [[:ru:Гавана|Гавана]]
| align=right| 408


| align=right| [[d:Q1563]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 660
| [[]]
| [[:ru:Кингстон (Ямайка)|Кингстон (Ямайка)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q34692]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 661
| [[]]
| [[:ru:Кингстаун|Кингстаун]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41474]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 662
| [[Манагва]]
| [[:ru:Манагуа|Манагуа]]
| align=right| 649


| align=right| [[d:Q3274]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 663
| [[Мехико]]
| [[:ru:Мехико|Мехико]]
| align=right| 3954


| align=right| [[d:Q1489]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 664
| [[Монтеррей]]
| [[:ru:Монтеррей|Монтеррей]]
| align=right| 426


| align=right| [[d:Q81033]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 665
| [[]]
| [[:ru:Нассау (Багамские Острова)|Нассау (Багамские Острова)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2467]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 666
| [[Панама (шәһәр)]]
| [[:ru:Панама (город)|Панама (город)]]
| align=right| 479


| align=right| [[d:Q3306]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 667
| [[]]
| [[:ru:Порт-о-Пренс|Порт-о-Пренс]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q34261]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 668
| [[]]
| [[:ru:Порт-оф-Спейн|Порт-оф-Спейн]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q39178]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 669
| [[]]
| [[:ru:Розо|Розо]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q36281]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 670
| [[]]
| [[:ru:Сан-Хуан (Пуэрто-Рико)|Сан-Хуан (Пуэрто-Рико)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41211]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 671
| [[Сан-Хосе (Коста-Рика)]]
| [[:ru:Сан-Хосе (Коста-Рика)|Сан-Хосе (Коста-Рика)]]
| align=right| 439


| align=right| [[d:Q3070]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 672
| [[Сан-Сальвадор]]
| [[:ru:Сан-Сальвадор|Сан-Сальвадор]]
| align=right| 933


| align=right| [[d:Q3110]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 673
| [[]]
| [[:ru:Санто-Доминго|Санто-Доминго]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q34820]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 674
| [[]]
| [[:ru:Сент-Джорджес|Сент-Джорджес]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41547]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 675
| [[Sent-Cons]]
| [[:ru:Сент-Джонс|Сент-Джонс]]
| align=right| 5549


| align=right| [[d:Q36262]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 676
| [[Тегусигальпа]]
| [[:ru:Тегусигальпа|Тегусигальпа]]
| align=right| 512


| align=right| [[d:Q3238]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 677
| [[Братислава]]
| [[:ru:Братислава|Братислава]]
| align=right| 945


| align=right| [[d:Q1780]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 678
| [[Будапешт]]
| [[:ru:Будапешт|Будапешт]]
| align=right| 6206


| align=right| [[d:Q1781]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 679
| [[Лиссабон]]
| [[:ru:Лиссабон|Лиссабон]]
| align=right| 4494


| align=right| [[d:Q597]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 680
| [[Любляна]]
| [[:ru:Любляна|Любляна]]
| align=right| 3691


| align=right| [[d:Q437]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 681
| [[Никосия]]
| [[:ru:Никосия|Никосия]]
| align=right| 3855


| align=right| [[d:Q3856]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 682
| [[Прага]]
| [[:ru:Прага|Прага]]
| align=right| 5147


| align=right| [[d:Q1085]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 683
| [[Валлетта]]
| [[:ru:Валлетта|Валлетта]]
| align=right| 4111


| align=right| [[d:Q23800]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 684
| [[Амстердам]]
| [[:ru:Амстердам|Амстердам]]
| align=right| 5079


| align=right| [[d:Q727]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 685
| [[Брюссель]]
| [[:ru:Брюссель|Брюссель]]
| align=right| 16087


| align=right| [[d:Q239]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 686
| [[Haaga]]
| [[:ru:Гаага|Гаага]]
| align=right| 4546


| align=right| [[d:Q36600]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 687
| [[Копенһаген]]
| [[:ru:Копенгаген|Копенгаген]]
| align=right| 7020


| align=right| [[d:Q1748]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 688
| [[Һельсинки]]
| [[:ru:Хельсинки|Хельсинки]]
| align=right| 3475


| align=right| [[d:Q1757]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 689
| [[Осло]]
| [[:ru:Осло|Осло]]
| align=right| 4899


| align=right| [[d:Q585]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 690
| [[Рейкьявик]]
| [[:ru:Рейкьявик|Рейкьявик]]
| align=right| 5075


| align=right| [[d:Q1764]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 691
| [[Стокгольм]]
| [[:ru:Стокгольм|Стокгольм]]
| align=right| 5519


| align=right| [[d:Q1754]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 692
| [[Афина]]
| [[:ru:Афины|Афины]]
| align=right| 6225


| align=right| [[d:Q1524]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 693
| [[Белград]]
| [[:ru:Белград|Белград]]
| align=right| 8522


| align=right| [[d:Q3711]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 694
| [[Бухарест]]
| [[:ru:Бухарест|Бухарест]]
| align=right| 6167


| align=right| [[d:Q19660]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 695
| [[Подгорица]]
| [[:ru:Подгорица|Подгорица]]
| align=right| 3440


| align=right| [[d:Q23564]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 696
| [[Сараево]]
| [[:ru:Сараево|Сараево]]
| align=right| 1396


| align=right| [[d:Q11194]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 697
| [[Өскеп]]
| [[:ru:Скопье|Скопье]]
| align=right| 3115


| align=right| [[d:Q384]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 698
| [[Sofiä]]
| [[:ru:София|София]]
| align=right| 7617


| align=right| [[d:Q472]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 699
| [[Сәләник]]
| [[:ru:Салоники|Салоники]]
| align=right| 478


| align=right| [[d:Q17151]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 700
| [[Тирана]]
| [[:ru:Тирана|Тирана]]
| align=right| 3257


| align=right| [[d:Q19689]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 701
| [[Загреб]]
| [[:ru:Загреб|Загреб]]
| align=right| 3142


| align=right| [[d:Q1435]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 702
| [[Берлин]]
| [[:ru:Берлин|Берлин]]
| align=right| 43058


| align=right| [[d:Q64]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 703
| [[Берн]]
| [[:ru:Берн|Берн]]
| align=right| 904


| align=right| [[d:Q70]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 704
| [[Көлн]]
| [[:ru:Кёльн|Кёльн]]
| align=right| 6031


| align=right| [[d:Q365]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 705
| [[Дрезден]]
| [[:ru:Дрезден|Дрезден]]
| align=right| 1649


| align=right| [[d:Q1731]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 706
| [[Дүсселдорф]]
| [[:ru:Дюссельдорф|Дюссельдорф]]
| align=right| 8073


| align=right| [[d:Q1718]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 707
| [[Франкфурт]]
| [[:ru:Франкфурт-на-Майне|Франкфурт-на-Майне]]
| align=right| 5385


| align=right| [[d:Q1794]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 708
| [[Женева]]
| [[:ru:Женева|Женева]]
| align=right| 3391


| align=right| [[d:Q71]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 709
| [[Һамбург]]
| [[:ru:Гамбург|Гамбург]]
| align=right| 6100


| align=right| [[d:Q1055]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 710
| [[Hannover]]
| [[:ru:Ганновер|Ганновер]]
| align=right| 2576


| align=right| [[d:Q1715]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 711
| [[Мүнхен]]
| [[:ru:Мюнхен|Мюнхен]]
| align=right| 10999


| align=right| [[d:Q1726]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 712
| [[Nürnberg]]
| [[:ru:Нюрнберг|Нюрнберг]]
| align=right| 6185


| align=right| [[d:Q2090]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 713
| [[Штутгарт]]
| [[:ru:Штутгарт|Штутгарт]]
| align=right| 1624


| align=right| [[d:Q1022]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 714
| [[Вена шәһәре]]
| [[:ru:Вена|Вена]]
| align=right| 10416


| align=right| [[d:Q1741]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 715
| [[Tsürix]]
| [[:ru:Цюрих|Цюрих]]
| align=right| 2633


| align=right| [[d:Q72]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 716
| [[Birminghem]]
| [[:ru:Бирмингем|Бирмингем]]
| align=right| 4262


| align=right| [[d:Q2256]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 717
| [[Дублин]]
| [[:ru:Дублин|Дублин]]
| align=right| 3492


| align=right| [[d:Q1761]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 718
| [[Эдинбург]]
| [[:ru:Эдинбург|Эдинбург]]
| align=right| 3299


| align=right| [[d:Q23436]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 719
| [[Glazgo]]
| [[:ru:Глазго|Глазго]]
| align=right| 4925


| align=right| [[d:Q4093]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 720
| [[Лидс]]
| [[:ru:Лидс|Лидс]]
| align=right| 516


| align=right| [[d:Q39121]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 721
| [[Liverpul]]
| [[:ru:Ливерпуль|Ливерпуль]]
| align=right| 3692


| align=right| [[d:Q24826]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 722
| [[Лондон]]
| [[:ru:Лондон|Лондон]]
| align=right| 7289


| align=right| [[d:Q84]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 723
| [[Mançester]]
| [[:ru:Манчестер|Манчестер]]
| align=right| 4264


| align=right| [[d:Q18125]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 724
| [[Бордо]]
| [[:ru:Бордо|Бордо]]
| align=right| 3174


| align=right| [[d:Q1479]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 725
| [[Лион]]
| [[:ru:Лион|Лион]]
| align=right| 2184


| align=right| [[d:Q456]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 726
| [[Марсель]]
| [[:ru:Марсель|Марсель]]
| align=right| 7311


| align=right| [[d:Q23482]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 727
| [[Париж]]
| [[:ru:Париж|Париж]]
| align=right| 64356


| align=right| [[d:Q90]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 728
| [[Страсбург]]
| [[:ru:Страсбург|Страсбург]]
| align=right| 2668


| align=right| [[d:Q6602]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 729
| [[Тулуза]]
| [[:ru:Тулуза|Тулуза]]
| align=right| 14689


| align=right| [[d:Q7880]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 730
| [[Барселона]]
| [[:ru:Барселона|Барселона]]
| align=right| 1952


| align=right| [[d:Q1492]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 731
| [[Флоренция]]
| [[:ru:Флоренция|Флоренция]]
| align=right| 1099


| align=right| [[d:Q2044]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 732
| [[Җенова]]
| [[:ru:Генуя|Генуя]]
| align=right| 3462


| align=right| [[d:Q1449]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 733
| [[Madrid]]
| [[:ru:Мадрид|Мадрид]]
| align=right| 9031


| align=right| [[d:Q2807]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 734
| [[Милан]]
| [[:ru:Милан|Милан]]
| align=right| 1063


| align=right| [[d:Q490]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 735
| [[Наполи]]
| [[:ru:Неаполь|Неаполь]]
| align=right| 3624


| align=right| [[d:Q2634]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 736
| [[Палермо]]
| [[:ru:Палермо|Палермо]]
| align=right| 1059


| align=right| [[d:Q2656]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 737
| [[Рим]]
| [[:ru:Рим|Рим]]
| align=right| 1043


| align=right| [[d:Q220]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 738
| [[Севилья]]
| [[:ru:Севилья|Севилья]]
| align=right| 1020


| align=right| [[d:Q8717]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 739
| [[Торино]]
| [[:ru:Турин|Турин]]
| align=right| 8118


| align=right| [[d:Q495]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 740
| [[Валенсия]]
| [[:ru:Валенсия|Валенсия]]
| align=right| 538


| align=right| [[d:Q8818]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 741
| [[Венеция]]
| [[:ru:Венеция|Венеция]]
| align=right| 5562


| align=right| [[d:Q641]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 742
| [[Кишинёв]]
| [[:ru:Кишинёв|Кишинёв]]
| align=right| 9097


| align=right| [[d:Q21197]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 743
| [[Харьков]]
| [[:ru:Харьков|Харьков]]
| align=right| 11126


| align=right| [[d:Q42308]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 744
| [[Киев]]
| [[:ru:Киев|Киев]]
| align=right| 10201


| align=right| [[d:Q1899]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 745
| [[Львов]]
| [[:ru:Львов|Львов]]
| align=right| 13539


| align=right| [[d:Q36036]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 746
| [[Минск]]
| [[:ru:Минск|Минск]]
| align=right| 12231


| align=right| [[d:Q2280]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 747
| [[Мәскәү]]
| [[:ru:Москва|Москва]]
| align=right| 41204


| align=right| [[d:Q649]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 748
| [[Түбән Новгород]]
| [[:ru:Нижний Новгород|Нижний Новгород]]
| align=right| 16938


| align=right| [[d:Q891]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 749
| [[Новосибирск]]
| [[:ru:Новосибирск|Новосибирск]]
| align=right| 17203


| align=right| [[d:Q883]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 750
| [[Одесса]]
| [[:ru:Одесса|Одесса]]
| align=right| 9499


| align=right| [[d:Q1874]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 751
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:ru:Санкт-Петербург|Санкт-Петербург]]
| align=right| 29173


| align=right| [[d:Q656]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 752
| [[Волгоград]]
| [[:ru:Волгоград|Волгоград]]
| align=right| 22945


| align=right| [[d:Q914]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 753
| [[Екатеринбург]]
| [[:ru:Екатеринбург|Екатеринбург]]
| align=right| 18055


| align=right| [[d:Q887]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 754
| [[Гданьск]]
| [[:ru:Гданьск|Гданьск]]
| align=right| 8459


| align=right| [[d:Q1792]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 755
| [[Краков]]
| [[:ru:Краков|Краков]]
| align=right| 9583


| align=right| [[d:Q31487]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 756
| [[Рига]]
| [[:ru:Рига|Рига]]
| align=right| 9470


| align=right| [[d:Q1773]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 757
| [[Таллинн]]
| [[:ru:Таллин|Таллин]]
| align=right| 8452


| align=right| [[d:Q1770]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 758
| [[Vilnius]]
| [[:ru:Вильнюс|Вильнюс]]
| align=right| 3372


| align=right| [[d:Q216]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 759
| [[Варшава]]
| [[:ru:Варшава|Варшава]]
| align=right| 7842


| align=right| [[d:Q270]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 760
| [[Канберра]]
| [[:ru:Канберра|Канберра]]
| align=right| 1022


| align=right| [[d:Q3114]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 761
| [[Фунафути]]
| [[:ru:Фунафути|Фунафути]]
| align=right| 9216


| align=right| [[d:Q34126]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 762
| [[Һониара]]
| [[:ru:Хониара|Хониара]]
| align=right| 22197


| align=right| [[d:Q40921]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 763
| [[Гонолулу]]
| [[:ru:Гонолулу|Гонолулу]]
| align=right| 592


| align=right| [[d:Q18094]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 764
| [[Маджуро]]
| [[:ru:Маджуро|Маджуро]]
| align=right| 9148


| align=right| [[d:Q12919]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 765
| [[Мельбурн]]
| [[:ru:Мельбурн|Мельбурн]]
| align=right| 4111


| align=right| [[d:Q3141]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 766
| [[Нукуалофа]]
| [[:ru:Нукуалофа|Нукуалофа]]
| align=right| 6565


| align=right| [[d:Q38834]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 767
| [[Паликир]]
| [[:ru:Паликир|Паликир]]
| align=right| 8755


| align=right| [[d:Q42751]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 768
| [[]]
| [[:ru:Перт (Австралия)|Перт (Австралия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3183]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 769
| [[Порт-Вила]]
| [[:ru:Порт-Вила|Порт-Вила]]
| align=right| 10197


| align=right| [[d:Q37806]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 770
| [[Сува]]
| [[:ru:Сува|Сува]]
| align=right| 9250


| align=right| [[d:Q38807]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 771
| [[Сидней]]
| [[:ru:Сидней|Сидней]]
| align=right| 2753


| align=right| [[d:Q3130]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 772
| [[Wellington]]
| [[:ru:Веллингтон|Веллингтон]]
| align=right| 3203


| align=right| [[d:Q23661]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 773
| [[Дөнья дәүләтләре исемлеге]]
| [[:ru:Список государств|Список государств]]
| align=right| 22188


| align=right| [[d:Q11750]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 774
| [[]]
| [[:ru:Абхазия|Абхазия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q23334]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 775
| [[Әфганстан]]
| [[:ru:Афганистан|Афганистан]]
| align=right| 20787


| align=right| [[d:Q889]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 776
| [[Албания]]
| [[:ru:Албания|Албания]]
| align=right| 75587


| align=right| [[d:Q222]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 777
| [[Алжир]]
| [[:ru:Алжир|Алжир]]
| align=right| 13345


| align=right| [[d:Q262]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 778
| [[Америка Самоасы]]
| [[:ru:Американское Самоа|Американское Самоа]]
| align=right| 2861


| align=right| [[d:Q16641]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 779
| [[Андорра]]
| [[:ru:Андорра|Андорра]]
| align=right| 3800


| align=right| [[d:Q228]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 780
| [[Ангола]]
| [[:ru:Ангола|Ангола]]
| align=right| 1454


| align=right| [[d:Q916]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 781
| [[Антигуа һәм Барбуда]]
| [[:ru:Антигуа и Барбуда|Антигуа и Барбуда]]
| align=right| 3652


| align=right| [[d:Q781]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 782
| [[Аргентина]]
| [[:ru:Аргентина|Аргентина]]
| align=right| 18617


| align=right| [[d:Q414]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 783
| [[Әрмәнстан]]
| [[:ru:Армения|Армения]]
| align=right| 108200


| align=right| [[d:Q399]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 784
| [[Аруба]]
| [[:ru:Аруба|Аруба]]
| align=right| 3834


| align=right| [[d:Q21203]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 785
| [[Австралия]]
| [[:ru:Австралия|Австралия]]
| align=right| 33829


| align=right| [[d:Q408]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 786
| [[Австрия]]
| [[:ru:Австрия|Австрия]]
| align=right| 12160


| align=right| [[d:Q40]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 787
| [[Азәрбайҗан]]
| [[:ru:Азербайджан|Азербайджан]]
| align=right| 37572


| align=right| [[d:Q227]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 788
| [[Багамалар]]
| [[:ru:Багамские Острова|Багамские Острова]]
| align=right| 7137


| align=right| [[d:Q778]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 789
| [[Бәхрәйн]]
| [[:ru:Бахрейн|Бахрейн]]
| align=right| 6657


| align=right| [[d:Q398]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 790
| [[Бангладеш]]
| [[:ru:Бангладеш|Бангладеш]]
| align=right| 5156


| align=right| [[d:Q902]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 791
| [[Барбадос]]
| [[:ru:Барбадос|Барбадос]]
| align=right| 2417


| align=right| [[d:Q244]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 792
| [[]]
| [[:ru:Белоруссия|Белоруссия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 793
| [[Бельгия]]
| [[:ru:Бельгия|Бельгия]]
| align=right| 3655


| align=right| [[d:Q31]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 794
| [[Белиз]]
| [[:ru:Белиз|Белиз]]
| align=right| 1682


| align=right| [[d:Q242]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 795
| [[Бенин]]
| [[:ru:Бенин|Бенин]]
| align=right| 2123


| align=right| [[d:Q962]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 796
| [[Бермуда утраулары]]
| [[:ru:Бермудские Острова|Бермудские Острова]]
| align=right| 3477


| align=right| [[d:Q23635]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 797
| [[Бутан]]
| [[:ru:Бутан|Бутан]]
| align=right| 1816


| align=right| [[d:Q917]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 798
| [[Боливия]]
| [[:ru:Боливия|Боливия]]
| align=right| 4353


| align=right| [[d:Q750]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 799
| [[Босния һәм Герцеговина]]
| [[:ru:Босния и Герцеговина|Босния и Герцеговина]]
| align=right| 7101


| align=right| [[d:Q225]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 800
| [[Ботсвана]]
| [[:ru:Ботсвана|Ботсвана]]
| align=right| 2715


| align=right| [[d:Q963]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 801
| [[Бразилия]]
| [[:ru:Бразилия|Бразилия]]
| align=right| 9870


| align=right| [[d:Q155]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 802
| [[Бруней]]
| [[:ru:Бруней|Бруней]]
| align=right| 10745


| align=right| [[d:Q921]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 803
| [[Болгария]]
| [[:ru:Болгария|Болгария]]
| align=right| 18949


| align=right| [[d:Q219]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 804
| [[Буркина Фасо]]
| [[:ru:Буркина-Фасо|Буркина-Фасо]]
| align=right| 7142


| align=right| [[d:Q965]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 805
| [[Мьянма]]
| [[:ru:Мьянма|Мьянма]]
| align=right| 4077


| align=right| [[d:Q836]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 806
| [[Бурунди]]
| [[:ru:Бурунди|Бурунди]]
| align=right| 3554


| align=right| [[d:Q967]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 807
| [[Камбоджа]]
| [[:ru:Камбоджа|Камбоджа]]
| align=right| 1753


| align=right| [[d:Q424]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 808
| [[Камерун]]
| [[:ru:Камерун|Камерун]]
| align=right| 2569


| align=right| [[d:Q1009]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 809
| [[Канада]]
| [[:ru:Канада|Канада]]
| align=right| 10333


| align=right| [[d:Q16]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 810
| [[Кабо-Верде]]
| [[:ru:Кабо-Верде|Кабо-Верде]]
| align=right| 3366


| align=right| [[d:Q1011]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 811
| [[Үзәк Африка Җөмһүрияте]]
| [[:ru:Центральноафриканская Республика|Центральноафриканская Республика]]
| align=right| 5228


| align=right| [[d:Q929]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 812
| [[Чад]]
| [[:ru:Чад|Чад]]
| align=right| 6427


| align=right| [[d:Q657]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 813
| [[Чили]]
| [[:ru:Чили|Чили]]
| align=right| 17940


| align=right| [[d:Q298]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 814
| [[Кытай]]
| [[:ru:Китай|Китай]]
| align=right| 54410


| align=right| [[d:Q148]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 815
| [[Колумбия]]
| [[:ru:Колумбия|Колумбия]]
| align=right| 5395


| align=right| [[d:Q739]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 816
| [[Коморлар]]
| [[:ru:Коморы|Коморы]]
| align=right| 8064


| align=right| [[d:Q970]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 817
| [[Конго Җөмһүрияте]]
| [[:ru:Республика Конго|Республика Конго]]
| align=right| 2545


| align=right| [[d:Q971]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 818
| [[Конго Демократик Республикасы]]
| [[:ru:Демократическая Республика Конго|Демократическая Республика Конго]]
| align=right| 2505


| align=right| [[d:Q974]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 819
| [[Кук утраулары]]
| [[:ru:Острова Кука|Острова Кука]]
| align=right| 2720


| align=right| [[d:Q26988]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 820
| [[Коста-Рика]]
| [[:ru:Коста-Рика|Коста-Рика]]
| align=right| 3068


| align=right| [[d:Q800]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 821
| [[Кот-д’Ивуар]]
| [[:ru:Кот-д’Ивуар|Кот-д’Ивуар]]
| align=right| 5649


| align=right| [[d:Q1008]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 822
| [[Хорватия]]
| [[:ru:Хорватия|Хорватия]]
| align=right| 10586


| align=right| [[d:Q224]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 823
| [[Куба]]
| [[:ru:Куба|Куба]]
| align=right| 4188


| align=right| [[d:Q241]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 824
| [[Кипр Республикасы]]
| [[:ru:Республика Кипр|Республика Кипр]]
| align=right| 4297


| align=right| [[d:Q229]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 825
| [[Чехия]]
| [[:ru:Чехия|Чехия]]
| align=right| 12759


| align=right| [[d:Q213]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 826
| [[Дания]]
| [[:ru:Дания|Дания]]
| align=right| 11321


| align=right| [[d:Q35]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 827
| [[Җибути]]
| [[:ru:Джибути|Джибути]]
| align=right| 6104


| align=right| [[d:Q977]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 828
| [[Доминика]]
| [[:ru:Доминика|Доминика]]
| align=right| 10120


| align=right| [[d:Q784]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 829
| [[Доминикан Җөмһүрияте]]
| [[:ru:Доминиканская Республика|Доминиканская Республика]]
| align=right| 2741


| align=right| [[d:Q786]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 830
| [[Көнчыгыш Тимор]]
| [[:ru:Восточный Тимор|Восточный Тимор]]
| align=right| 5447


| align=right| [[d:Q574]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 831
| [[Эквадор]]
| [[:ru:Эквадор|Эквадор]]
| align=right| 7276


| align=right| [[d:Q736]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 832
| [[Мисыр]]
| [[:ru:Египет|Египет]]
| align=right| 6802


| align=right| [[d:Q79]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 833
| [[Сальвадор]]
| [[:ru:Сальвадор|Сальвадор]]
| align=right| 8319


| align=right| [[d:Q792]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 834
| [[Экваториаль Гвинея]]
| [[:ru:Экваториальная Гвинея|Экваториальная Гвинея]]
| align=right| 7541


| align=right| [[d:Q983]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 835
| [[Эритрея]]
| [[:ru:Эритрея|Эритрея]]
| align=right| 9354


| align=right| [[d:Q986]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 836
| [[Эстония]]
| [[:ru:Эстония|Эстония]]
| align=right| 18733


| align=right| [[d:Q191]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 837
| [[Хәбәшстан]]
| [[:ru:Эфиопия|Эфиопия]]
| align=right| 20619


| align=right| [[d:Q115]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 838
| [[Фарер утраулары]]
| [[:ru:Фарерские острова|Фарерские острова]]
| align=right| 1748


| align=right| [[d:Q4628]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 839
| [[Фиджи]]
| [[:ru:Фиджи|Фиджи]]
| align=right| 5815


| align=right| [[d:Q712]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 840
| [[Финляндия]]
| [[:ru:Финляндия|Финляндия]]
| align=right| 35789


| align=right| [[d:Q33]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 841
| [[Франция]]
| [[:ru:Франция|Франция]]
| align=right| 31509


| align=right| [[d:Q142]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 842
| [[Габон]]
| [[:ru:Габон|Габон]]
| align=right| 7794


| align=right| [[d:Q1000]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 843
| [[Гамбия]]
| [[:ru:Гамбия|Гамбия]]
| align=right| 5767


| align=right| [[d:Q1005]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 844
| [[Гөрҗистан]]
| [[:ru:Грузия|Грузия]]
| align=right| 6174


| align=right| [[d:Q230]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 845
| [[Алмания]]
| [[:ru:Германия|Германия]]
| align=right| 150721


| align=right| [[d:Q183]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 846
| [[Гана]]
| [[:ru:Гана|Гана]]
| align=right| 2484


| align=right| [[d:Q117]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 847
| [[Гибралтар]]
| [[:ru:Гибралтар|Гибралтар]]
| align=right| 6136


| align=right| [[d:Q1410]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 848
| [[Греция]]
| [[:ru:Греция|Греция]]
| align=right| 10342


| align=right| [[d:Q41]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 849
| [[Гренада]]
| [[:ru:Гренада|Гренада]]
| align=right| 12252


| align=right| [[d:Q769]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 850
| [[Гуам]]
| [[:ru:Гуам|Гуам]]
| align=right| 2911


| align=right| [[d:Q16635]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 851
| [[Гватемала]]
| [[:ru:Гватемала|Гватемала]]
| align=right| 9069


| align=right| [[d:Q774]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 852
| [[Гвинея]]
| [[:ru:Гвинея|Гвинея]]
| align=right| 2408


| align=right| [[d:Q1006]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 853
| [[Гвинея-Бисау]]
| [[:ru:Гвинея-Бисау|Гвинея-Бисау]]
| align=right| 2158


| align=right| [[d:Q1007]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 854
| [[Гайана]]
| [[:ru:Гайана|Гайана]]
| align=right| 3342


| align=right| [[d:Q734]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 855
| [[]]
| [[:ru:Республика Гаити|Республика Гаити]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q790]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 856
| [[Һондурас]]
| [[:ru:Гондурас|Гондурас]]
| align=right| 5245


| align=right| [[d:Q783]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 857
| [[Маҗарстан]]
| [[:ru:Венгрия|Венгрия]]
| align=right| 13248


| align=right| [[d:Q28]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 858
| [[Исландия]]
| [[:ru:Исландия|Исландия]]
| align=right| 12885


| align=right| [[d:Q189]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 859
| [[Һиндстан]]
| [[:ru:Индия|Индия]]
| align=right| 33547


| align=right| [[d:Q668]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 860
| [[Индонезия]]
| [[:ru:Индонезия|Индонезия]]
| align=right| 33899


| align=right| [[d:Q252]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 861
| [[Иран]]
| [[:ru:Иран|Иран]]
| align=right| 32242


| align=right| [[d:Q794]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 862
| [[Гыйрак]]
| [[:ru:Ирак|Ирак]]
| align=right| 15065


| align=right| [[d:Q796]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 863
| [[Ирландия]]
| [[:ru:Ирландия|Ирландия]]
| align=right| 22603


| align=right| [[d:Q27]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 864
| [[Исраил]]
| [[:ru:Израиль|Израиль]]
| align=right| 6273


| align=right| [[d:Q801]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 865
| [[Италия]]
| [[:ru:Италия|Италия]]
| align=right| 32646


| align=right| [[d:Q38]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 866
| [[Ямайка]]
| [[:ru:Ямайка|Ямайка]]
| align=right| 2096


| align=right| [[d:Q766]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 867
| [[]]
| [[:ru:Япония|Япония]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q17]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 868
| [[]]
| [[:ru:Иордания|Иордания]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q810]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 869
| [[Казакъстан]]
| [[:ru:Казахстан|Казахстан]]
| align=right| 8534


| align=right| [[d:Q232]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 870
| [[Кения]]
| [[:ru:Кения|Кения]]
| align=right| 6179


| align=right| [[d:Q114]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 871
| [[Кирибати]]
| [[:ru:Кирибати|Кирибати]]
| align=right| 6860


| align=right| [[d:Q710]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 872
| [[Көньяк Корея]]
| [[:ru:Республика Корея|Республика Корея]]
| align=right| 10671


| align=right| [[d:Q884]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 873
| [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте]]
| [[:ru:Корейская Народно-Демократическая Республика|Корейская Народно-Демократическая Республика]]
| align=right| 8032


| align=right| [[d:Q423]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 874
| [[Косово Җөмһүрияте]]
| [[:ru:Республика Косово|Республика Косово]]
| align=right| 1504


| align=right| [[d:Q1246]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 875
| [[Күвәйт]]
| [[:ru:Кувейт|Кувейт]]
| align=right| 12158


| align=right| [[d:Q817]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 876
| [[]]
| [[:ru:Киргизия|Киргизия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q813]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 877
| [[Лаос]]
| [[:ru:Лаос|Лаос]]
| align=right| 3330


| align=right| [[d:Q819]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 878
| [[Латвия]]
| [[:ru:Латвия|Латвия]]
| align=right| 12430


| align=right| [[d:Q211]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 879
| [[Ливан]]
| [[:ru:Ливан|Ливан]]
| align=right| 14042


| align=right| [[d:Q822]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 880
| [[Лесото]]
| [[:ru:Лесото|Лесото]]
| align=right| 3290


| align=right| [[d:Q1013]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 881
| [[Либерия]]
| [[:ru:Либерия|Либерия]]
| align=right| 4626


| align=right| [[d:Q1014]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 882
| [[Ливия]]
| [[:ru:Ливия|Ливия]]
| align=right| 5686


| align=right| [[d:Q1016]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 883
| [[Лихтенштейн]]
| [[:ru:Лихтенштейн|Лихтенштейн]]
| align=right| 3761


| align=right| [[d:Q347]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 884
| [[Литва]]
| [[:ru:Литва|Литва]]
| align=right| 24152


| align=right| [[d:Q37]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 885
| [[Люксембург]]
| [[:ru:Люксембург|Люксембург]]
| align=right| 14800


| align=right| [[d:Q32]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 886
| [[Төньяк Македония]]
| [[:ru:Северная Македония|Северная Македония]]
| align=right| 11814


| align=right| [[d:Q221]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 887
| [[Мадагаскар]]
| [[:ru:Мадагаскар|Мадагаскар]]
| align=right| 9727


| align=right| [[d:Q1019]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 888
| [[Малави]]
| [[:ru:Малави|Малави]]
| align=right| 3239


| align=right| [[d:Q1020]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 889
| [[Малайзия]]
| [[:ru:Малайзия|Малайзия]]
| align=right| 16191


| align=right| [[d:Q833]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 890
| [[Мальдивлар]]
| [[:ru:Мальдивы|Мальдивы]]
| align=right| 8261


| align=right| [[d:Q826]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 891
| [[Мали]]
| [[:ru:Мали|Мали]]
| align=right| 24445


| align=right| [[d:Q912]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 892
| [[Мальта]]
| [[:ru:Мальта|Мальта]]
| align=right| 6328


| align=right| [[d:Q233]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 893
| [[Маршалл утраулары]]
| [[:ru:Маршалловы Острова|Маршалловы Острова]]
| align=right| 7142


| align=right| [[d:Q709]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 894
| [[Мавритания]]
| [[:ru:Мавритания|Мавритания]]
| align=right| 10823


| align=right| [[d:Q1025]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 895
| [[Маврикий]]
| [[:ru:Маврикий|Маврикий]]
| align=right| 90834


| align=right| [[d:Q1027]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 896
| [[Мексика]]
| [[:ru:Мексика|Мексика]]
| align=right| 21715


| align=right| [[d:Q96]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 897
| [[Микронезия Федератив Штатлары]]
| [[:ru:Федеративные Штаты Микронезии|Федеративные Штаты Микронезии]]
| align=right| 5932


| align=right| [[d:Q702]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 898
| [[]]
| [[:ru:Молдавия|Молдавия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q217]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 899
| [[Монако]]
| [[:ru:Монако|Монако]]
| align=right| 8909


| align=right| [[d:Q235]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 900
| [[Монголия]]
| [[:ru:Монголия|Монголия]]
| align=right| 18444


| align=right| [[d:Q711]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 901
| [[Черногория]]
| [[:ru:Черногория|Черногория]]
| align=right| 3184


| align=right| [[d:Q236]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 902
| [[Марокко]]
| [[:ru:Марокко|Марокко]]
| align=right| 3692


| align=right| [[d:Q1028]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 903
| [[Мозамбик]]
| [[:ru:Мозамбик|Мозамбик]]
| align=right| 7199


| align=right| [[d:Q1029]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 904
| [[Намибия]]
| [[:ru:Намибия|Намибия]]
| align=right| 6333


| align=right| [[d:Q1030]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 905
| [[Науру]]
| [[:ru:Науру|Науру]]
| align=right| 3075


| align=right| [[d:Q697]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 906
| [[Непал]]
| [[:ru:Непал|Непал]]
| align=right| 9959


| align=right| [[d:Q837]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 907
| [[Нидерланд]]
| [[:ru:Нидерланды|Нидерланды]]
| align=right| 19539


| align=right| [[d:Q55]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 908
| [[Яңа Зеландия]]
| [[:ru:Новая Зеландия|Новая Зеландия]]
| align=right| 21783


| align=right| [[d:Q664]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 909
| [[Никарагуа]]
| [[:ru:Никарагуа|Никарагуа]]
| align=right| 7953


| align=right| [[d:Q811]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 910
| [[Нигер]]
| [[:ru:Нигер|Нигер]]
| align=right| 15768


| align=right| [[d:Q1032]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 911
| [[Нигерия]]
| [[:ru:Нигерия|Нигерия]]
| align=right| 9724


| align=right| [[d:Q1033]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 912
| [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]]
| [[:ru:Турецкая Республика Северного Кипра|Турецкая Республика Северного Кипра]]
| align=right| 16734


| align=right| [[d:Q23681]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 913
| [[Норвегия]]
| [[:ru:Норвегия|Норвегия]]
| align=right| 11386


| align=right| [[d:Q20]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 914
| [[Оман]]
| [[:ru:Оман|Оман]]
| align=right| 9036


| align=right| [[d:Q842]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 915
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте]]
| [[:ru:Пакистан|Пакистан]]
| align=right| 10361


| align=right| [[d:Q843]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 916
| [[Палау]]
| [[:ru:Палау|Палау]]
| align=right| 2587


| align=right| [[d:Q695]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 917
| [[Фәлистыйн]]
| [[:ru:Палестина (историческая область)|Палестина (историческая область)]]
| align=right| 8240


| align=right| [[d:Q23792]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 918
| [[Панама]]
| [[:ru:Панама|Панама]]
| align=right| 3747


| align=right| [[d:Q804]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 919
| [[Папуа — Яңа Гвинея]]
| [[:ru:Папуа — Новая Гвинея|Папуа — Новая Гвинея]]
| align=right| 5422


| align=right| [[d:Q691]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 920
| [[Парагвай]]
| [[:ru:Парагвай|Парагвай]]
| align=right| 8135


| align=right| [[d:Q733]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 921
| [[Перу]]
| [[:ru:Перу|Перу]]
| align=right| 12546


| align=right| [[d:Q419]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 922
| [[Филиппин]]
| [[:ru:Филиппины|Филиппины]]
| align=right| 5742


| align=right| [[d:Q928]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 923
| [[Польша]]
| [[:ru:Польша|Польша]]
| align=right| 27845


| align=right| [[d:Q36]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 924
| [[Португалия]]
| [[:ru:Португалия|Португалия]]
| align=right| 8033


| align=right| [[d:Q45]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 925
| [[Пуэрто-Рико]]
| [[:ru:Пуэрто-Рико|Пуэрто-Рико]]
| align=right| 2977


| align=right| [[d:Q1183]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 926
| [[Катар]]
| [[:ru:Катар|Катар]]
| align=right| 5117


| align=right| [[d:Q846]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 927
| [[Румыния]]
| [[:ru:Румыния|Румыния]]
| align=right| 9782


| align=right| [[d:Q218]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 928
| [[Россия]]
| [[:ru:Россия|Россия]]
| align=right| 63119


| align=right| [[d:Q159]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 929
| [[Руанда]]
| [[:ru:Руанда|Руанда]]
| align=right| 2851


| align=right| [[d:Q1037]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 930
| [[Сент-Китс һәм Невис]]
| [[:ru:Сент-Китс и Невис|Сент-Китс и Невис]]
| align=right| 6324


| align=right| [[d:Q763]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 931
| [[Сент-Люсия]]
| [[:ru:Сент-Люсия|Сент-Люсия]]
| align=right| 6869


| align=right| [[d:Q760]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 932
| [[Сент-Винсент һәм Гренадиналар]]
| [[:ru:Сент-Винсент и Гренадины|Сент-Винсент и Гренадины]]
| align=right| 6296


| align=right| [[d:Q757]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 933
| [[Самоа]]
| [[:ru:Самоа|Самоа]]
| align=right| 6319


| align=right| [[d:Q683]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 934
| [[Сан-Марино]]
| [[:ru:Сан-Марино|Сан-Марино]]
| align=right| 2211


| align=right| [[d:Q238]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 935
| [[Сан-Томе һәм Принсипи]]
| [[:ru:Сан-Томе и Принсипи|Сан-Томе и Принсипи]]
| align=right| 4205


| align=right| [[d:Q1039]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 936
| [[Согуд Гарәбстаны]]
| [[:ru:Саудовская Аравия|Саудовская Аравия]]
| align=right| 5345


| align=right| [[d:Q851]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 937
| [[Сенегал]]
| [[:ru:Сенегал|Сенегал]]
| align=right| 8060


| align=right| [[d:Q1041]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 938
| [[Сербия]]
| [[:ru:Сербия|Сербия]]
| align=right| 14425


| align=right| [[d:Q403]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 939
| [[Сейшел утраулары]]
| [[:ru:Сейшельские Острова|Сейшельские Острова]]
| align=right| 6186


| align=right| [[d:Q1042]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 940
| [[Сьерра-Леоне]]
| [[:ru:Сьерра-Леоне|Сьерра-Леоне]]
| align=right| 15734


| align=right| [[d:Q1044]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 941
| [[Словакия]]
| [[:ru:Словакия|Словакия]]
| align=right| 5479


| align=right| [[d:Q214]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 942
| [[Словения]]
| [[:ru:Словения|Словения]]
| align=right| 7046


| align=right| [[d:Q215]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 943
| [[Соломон утраулары]]
| [[:ru:Соломоновы Острова|Соломоновы Острова]]
| align=right| 6706


| align=right| [[d:Q685]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 944
| [[Сомали]]
| [[:ru:Сомали|Сомали]]
| align=right| 12827


| align=right| [[d:Q1045]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 945
| [[Көньяк Африка Республикасы]]
| [[:ru:Южно-Африканская Республика|Южно-Африканская Республика]]
| align=right| 5271


| align=right| [[d:Q258]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 946
| [[Көньяк Осетия]]
| [[:ru:Южная Осетия|Южная Осетия]]
| align=right| 1764


| align=right| [[d:Q23427]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 947
| [[Көньяк Судан]]
| [[:ru:Южный Судан|Южный Судан]]
| align=right| 2920


| align=right| [[d:Q958]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 948
| [[Испания]]
| [[:ru:Испания|Испания]]
| align=right| 17189


| align=right| [[d:Q29]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 949
| [[Шри-Ланка]]
| [[:ru:Шри-Ланка|Шри-Ланка]]
| align=right| 10890


| align=right| [[d:Q854]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 950
| [[Судан]]
| [[:ru:Судан|Судан]]
| align=right| 3139


| align=right| [[d:Q1049]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 951
| [[Суринам]]
| [[:ru:Суринам|Суринам]]
| align=right| 11195


| align=right| [[d:Q730]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 952
| [[Эсватини]]
| [[:ru:Эсватини|Эсватини]]
| align=right| 8390


| align=right| [[d:Q1050]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 953
| [[Швеция]]
| [[:ru:Швеция|Швеция]]
| align=right| 12102


| align=right| [[d:Q34]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 954
| [[Швейцария]]
| [[:ru:Швейцария|Швейцария]]
| align=right| 17016


| align=right| [[d:Q39]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 955
| [[Сүрия]]
| [[:ru:Сирия|Сирия]]
| align=right| 8814


| align=right| [[d:Q858]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 956
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| [[:ru:Китайская Республика (Тайвань)|Китайская Республика (Тайвань)]]
| align=right| 12597


| align=right| [[d:Q865]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 957
| [[Таҗикстан]]
| [[:ru:Таджикистан|Таджикистан]]
| align=right| 8951


| align=right| [[d:Q863]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 958
| [[Танзания]]
| [[:ru:Танзания|Танзания]]
| align=right| 1983


| align=right| [[d:Q924]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 959
| [[Таиланд]]
| [[:ru:Таиланд|Таиланд]]
| align=right| 2650


| align=right| [[d:Q869]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 960
| [[Того]]
| [[:ru:Того|Того]]
| align=right| 9476


| align=right| [[d:Q945]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 961
| [[Тонга]]
| [[:ru:Тонга|Тонга]]
| align=right| 8475


| align=right| [[d:Q678]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 962
| [[Тринидад һәм Тобаго]]
| [[:ru:Тринидад и Тобаго|Тринидад и Тобаго]]
| align=right| 5659


| align=right| [[d:Q754]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 963
| [[Тунис]]
| [[:ru:Тунис|Тунис]]
| align=right| 3360


| align=right| [[d:Q948]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 964
| [[Төркия]]
| [[:ru:Турция|Турция]]
| align=right| 32891


| align=right| [[d:Q43]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 965
| [[]]
| [[:ru:Туркмения|Туркмения]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q874]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 966
| [[Тувалу]]
| [[:ru:Тувалу|Тувалу]]
| align=right| 6039


| align=right| [[d:Q672]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 967
| [[Уганда]]
| [[:ru:Уганда|Уганда]]
| align=right| 2264


| align=right| [[d:Q1036]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 968
| [[Украина]]
| [[:ru:Украина|Украина]]
| align=right| 29998


| align=right| [[d:Q212]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 969
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[:ru:Объединённые Арабские Эмираты|Объединённые Арабские Эмираты]]
| align=right| 6291


| align=right| [[d:Q878]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 970
| [[Бөекбритания]]
| [[:ru:Великобритания|Великобритания]]
| align=right| 53909


| align=right| [[d:Q145]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 971
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[:ru:Соединённые Штаты Америки|Соединённые Штаты Америки]]
| align=right| 17464


| align=right| [[d:Q30]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 972
| [[Уругвай]]
| [[:ru:Уругвай|Уругвай]]
| align=right| 11792


| align=right| [[d:Q77]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 973
| [[Үзбәкстан]]
| [[:ru:Узбекистан|Узбекистан]]
| align=right| 14929


| align=right| [[d:Q265]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 974
| [[Вануату]]
| [[:ru:Вануату|Вануату]]
| align=right| 2537


| align=right| [[d:Q686]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 975
| [[Ватикан]]
| [[:ru:Ватикан|Ватикан]]
| align=right| 11629


| align=right| [[d:Q237]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 976
| [[Венесуэла]]
| [[:ru:Венесуэла|Венесуэла]]
| align=right| 4687


| align=right| [[d:Q717]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 977
| [[Вьетнам]]
| [[:ru:Вьетнам|Вьетнам]]
| align=right| 2890


| align=right| [[d:Q881]]
| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 978
| [[]]
| [[:ru:Западная Сахара|Западная Сахара]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6250]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 979
| [[Йәмән]]
| [[:ru:Йемен|Йемен]]
| align=right| 19696


| align=right| [[d:Q805]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 980
| [[Замбия]]
| [[:ru:Замбия|Замбия]]
| align=right| 3705


| align=right| [[d:Q953]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 981
| [[Зимбабве]]
| [[:ru:Зимбабве|Зимбабве]]
| align=right| 4320


| align=right| [[d:Q954]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 982
| [[Үзәк Америка]]
| [[:ru:Центральная Америка|Центральная Америка]]
| align=right| 954


| align=right| [[d:Q27611]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 983
| [[Урта Көнчыгыш]]
| [[:ru:Средний Восток|Средний Восток]]
| align=right| 638


| align=right| [[d:Q7204]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 984
| [[Австралия һәм Океанлык]]
| [[:ru:Австралия и Океания|Австралия и Океания]]
| align=right| 1104


| align=right| [[d:Q55643]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 985
| [[Скандинавия]]
| [[:ru:Скандинавия|Скандинавия]]
| align=right| 952


| align=right| [[d:Q21195]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 986
| [[Көньяк-Көнчыгыш Азия]]
| [[:ru:Юго-Восточная Азия|Юго-Восточная Азия]]
| align=right| 1952


| align=right| [[d:Q11708]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 987
| [[Аляска]]
| [[:ru:Аляска|Аляска]]
| align=right| 5381


| align=right| [[d:Q797]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 988
| [[Бавария]]
| [[:ru:Бавария|Бавария]]
| align=right| 8724


| align=right| [[d:Q980]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 989
| [[Калифорния (штат)]]
| [[:ru:Калифорния|Калифорния]]
| align=right| 3019


| align=right| [[d:Q99]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 990
| [[Каталония]]
| [[:ru:Каталония|Каталония]]
| align=right| 3940


| align=right| [[d:Q5705]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 991
| [[Англия]]
| [[:ru:Англия|Англия]]
| align=right| 5067


| align=right| [[d:Q21]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 992
| [[Флорида (штат)]]
| [[:ru:Флорида|Флорида]]
| align=right| 9095


| align=right| [[d:Q812]]
| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 993
| [[Төньяк Ирландия]]
| [[:ru:Северная Ирландия|Северная Ирландия]]
| align=right| 12140


| align=right| [[d:Q26]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 994
| [[Онтарио]]
| [[:ru:Онтарио|Онтарио]]
| align=right| 453


| align=right| [[d:Q1904]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 995
| [[Квебек]]
| [[:ru:Квебек|Квебек]]
| align=right| 5871


| align=right| [[d:Q176]]
| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 996
| [[Шотландия]]
| [[:ru:Шотландия|Шотландия]]
| align=right| 16168


| align=right| [[d:Q22]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 997
| [[Себер]]
| [[:ru:Сибирь|Сибирь]]
| align=right| 4012


| align=right| [[d:Q5428]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 998
| [[Техас (штат)]]
| [[:ru:Техас|Техас]]
| align=right| 2497


| align=right| [[d:Q1439]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 999
| [[Тоскана]]
| [[:ru:Тоскана|Тоскана]]
| align=right| 519


| align=right| [[d:Q1273]]
| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 1000
| [[Уэльс]]
| [[:ru:Уэльс|Уэльс]]
| align=right| 4714


| align=right| [[d:Q25]]
| 

|}</text>
      <sha1>7v9w0lv31tnz4ut5qs0kwawk7qykp8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Проект:Төмән/Таблица/Фәлсәфә һәм дин</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1390350</id>
    <revision>
      <id>5839975</id>
      <parentid>5834339</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BlackisnewBot</username>
        <id>45862</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Таблицаны яңарту: мәкаләләрне тикшерү, зурлык һәм төсләр</comment>
      <origin>5839975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56978" sha1="36b2gftxwha9uf9mlzraiw90vf3u70l" xml:space="preserve">[[Рәсем:Empty Star.svg|18px]] — 200 мәкалә һич юк.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star empty.svg|16px]] — 98 кыска мәкалә.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star half.svg|16px]] — 23 уртача мәкалә.&lt;br /&gt;
[[Рәсем:Star full.svg|16px]] — 29 зур мәкалә.&lt;br /&gt;
''&lt;small&gt;Соңгы яңарту: 24 февраль 2026&lt;/small&gt;''

{| class=&quot;sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;&quot;
|- bgcolor=#FFE0E0 align=&quot;center&quot;
!№ !! Мәкалә !! Урыс телендә !! Зурлыгы !! Викимәгълүмат !! Статус

|- bgcolor=#FFFBB3
| 1
| [[Фәлсәфә]]
| [[:ru:Философия|Философия]]
| align=right| 4550
| align=right| [[d:Q5891]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 2
| [[]]
| [[:ru:Философия языка|Философия языка]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q484761]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 3
| [[]]
| [[:ru:Философия математики|Философия математики]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180536]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 4
| [[]]
| [[:ru:Философия сознания|Философия сознания]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q23407]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 5
| [[]]
| [[:ru:Политическая философия|Политическая философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179805]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 6
| [[]]
| [[:ru:Социальная философия|Социальная философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180592]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 7
| [[Сократка кадәрге фәлсәфә мәктәпләре]]
| [[:ru:Досократики|Досократики]]
| align=right| 6858


| align=right| [[d:Q178540]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 8
| [[]]
| [[:ru:Античная философия|Античная философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q204100]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 9
| [[]]
| [[:ru:Древнегреческая философия|Древнегреческая философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q999259]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 10
| [[]]
| [[:ru:Средневековая философия|Средневековая философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q192292]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 11
| [[]]
| [[:ru:Философия Возрождения|Философия Возрождения]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q917440]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 12
| [[]]
| [[:ru:Философия Нового времени|Философия Нового времени]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q860746]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 13
| [[]]
| [[:ru:Современная философия|Современная философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q943303]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 14
| [[]]
| [[:ru:Восточная философия|Восточная философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q307043]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 15
| [[]]
| [[:ru:Западная философия|Западная философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q842333]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 16
| [[]]
| [[:ru:Индийская философия|Индийская философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q376022]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 17
| [[]]
| [[:ru:Китайская философия|Китайская философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q184663]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 18
| [[]]
| [[:ru:Немецкая философия|Немецкая философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1203683]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 19
| [[]]
| [[:ru:Американская философия|Американская философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2364399]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 20
| [[Эстетика]]
| [[:ru:Эстетика|Эстетика]]
| align=right| 38447


| align=right| [[d:Q35986]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 21
| [[Матурлык]]
| [[:ru:Красота|Красота]]
| align=right| 3004


| align=right| [[d:Q7242]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 22
| [[]]
| [[:ru:Мимесис|Мимесис]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q468427]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 23
| [[]]
| [[:ru:Возвышенное|Возвышенное]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q999803]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 24
| [[Этика]]
| [[:ru:Этика|Этика]]
| align=right| 1097


| align=right| [[d:Q9465]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 25
| [[]]
| [[:ru:Прикладная этика|Прикладная этика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q538733]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 26
| [[]]
| [[:ru:Метаэтика|Метаэтика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q56003]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 27
| [[]]
| [[:ru:Нормативная этика|Нормативная этика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1321845]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 28
| [[]]
| [[:ru:Деонтология|Деонтология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q221373]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 29
| [[]]
| [[:ru:Нигилизм|Нигилизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q80968]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 30
| [[]]
| [[:ru:Релятивизм|Релятивизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83188]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 31
| [[]]
| [[:ru:Утилитаризм|Утилитаризм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q160590]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 32
| [[]]
| [[:ru:Долг (философия)|Долг (философия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q878070]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 33
| [[]]
| [[:ru:Зло|Зло]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q15292]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 34
| [[Ихтыяр иреге]]
| [[:ru:Свобода воли|Свобода воли]]
| align=right| 1638


| align=right| [[d:Q9476]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 35
| [[Яхшылык]]
| [[:ru:Добро|Добро]]
| align=right| 3930


| align=right| [[d:Q15290]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 36
| [[]]
| [[:ru:Свобода|Свобода]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2979]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 37
| [[Әхлак]]
| [[:ru:Мораль|Мораль]]
| align=right| 2724


| align=right| [[d:Q48324]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 38
| [[]]
| [[:ru:Добродетель|Добродетель]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q157811]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 39
| [[Хикмәт]]
| [[:ru:Мудрость|Мудрость]]
| align=right| 1535


| align=right| [[d:Q799]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 40
| [[Эпистемология]]
| [[:ru:Эпистемология|Эпистемология]]
| align=right| 36


| align=right| [[d:Q9471]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 41
| [[]]
| [[:ru:Бритва Оккама|Бритва Оккама]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131012]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 42
| [[]]
| [[:ru:Здравый смысл|Здравый смысл]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q332880]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 43
| [[Вөҗдан]]
| [[:ru:Совесть|Совесть]]
| align=right| 3577


| align=right| [[d:Q193526]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 44
| [[]]
| [[:ru:Мнение|Мнение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3962655]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 45
| [[]]
| [[:ru:Парадигма (философия)|Парадигма (философия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q28643]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 46
| [[Акыл]]
| [[:ru:Разум|Разум]]
| align=right| 5267


| align=right| [[d:Q178354]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 47
| [[]]
| [[:ru:Эмпиризм|Эмпиризм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83368]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 48
| [[]]
| [[:ru:Натурализм (философия)|Натурализм (философия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q56000]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 49
| [[Прагматизм]]
| [[:ru:Прагматизм|Прагматизм]]
| align=right| 4204


| align=right| [[d:Q126692]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 50
| [[Рационализм (фәлсәфә)]]
| [[:ru:Рационализм (философия)|Рационализм (философия)]]
| align=right| 21348


| align=right| [[d:Q483024]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 51
| [[]]
| [[:ru:Редукционизм|Редукционизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q206829]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 52
| [[]]
| [[:ru:Опытное знание|Опытное знание]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q164359]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 53
| [[Белем]]
| [[:ru:Знание|Знание]]
| align=right| 6271


| align=right| [[d:Q9081]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 54
| [[Хакыйкать]]
| [[:ru:Истина|Истина]]
| align=right| 4014


| align=right| [[d:Q7949]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 55
| [[Мантыйк]]
| [[:ru:Логика|Логика]]
| align=right| 7678


| align=right| [[d:Q8078]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 56
| [[Диалектика]]
| [[:ru:Диалектика|Диалектика]]
| align=right| 3355


| align=right| [[d:Q9453]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 57
| [[]]
| [[:ru:Философская логика|Философская логика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q491412]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 58
| [[]]
| [[:ru:Аргумент (логика)|Аргумент (логика)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q186619]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 59
| [[]]
| [[:ru:Вывод (рассуждение)|Вывод (рассуждение)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q408386]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 60
| [[]]
| [[:ru:Парадокс|Парадокс]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q483372]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 61
| [[]]
| [[:ru:Метафизика|Метафизика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q35277]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 62
| [[]]
| [[:ru:Абстракция|Абстракция]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q673661]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 63
| [[]]
| [[:ru:Причинность|Причинность]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179289]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 64
| [[]]
| [[:ru:Ничто|Ничто]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q154242]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 65
| [[]]
| [[:ru:Детерминизм|Детерминизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131133]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 66
| [[]]
| [[:ru:Дуализм (философия)|Дуализм (философия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q167312]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 67
| [[]]
| [[:ru:Идеализм|Идеализм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q33442]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 68
| [[Материализм]]
| [[:ru:Материализм|Материализм]]
| align=right| 2317


| align=right| [[d:Q7081]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 69
| [[]]
| [[:ru:Монизм|Монизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178801]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 70
| [[Яшәү]]
| [[:ru:Существование|Существование]]
| align=right| 1520


| align=right| [[d:Q468777]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 71
| [[]]
| [[:ru:Онтология|Онтология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q44325]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 72
| [[Чынбарлык]]
| [[:ru:Реальность|Реальность]]
| align=right| 4340


| align=right| [[d:Q9510]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 73
| [[]]
| [[:ru:Философия науки|Философия науки]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q59115]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 74
| [[]]
| [[:ru:Факт|Факт]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q188572]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 75
| [[Гипотеза]]
| [[:ru:Гипотеза|Гипотеза]]
| align=right| 2400


| align=right| [[d:Q41719]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 76
| [[]]
| [[:ru:Псевдонаука|Псевдонаука]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q483677]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 77
| [[]]
| [[:ru:Парапсихология|Парапсихология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179098]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 78
| [[]]
| [[:ru:Теория|Теория]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q17737]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 79
| [[]]
| [[:ru:Религиозная философия|Религиозная философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2054106]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 80
| [[]]
| [[:ru:Буддийская философия|Буддийская философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1001079]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 81
| [[]]
| [[:ru:Исламская философия|Исламская философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193104]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 82
| [[]]
| [[:ru:Христианская философия|Христианская философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q854807]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 83
| [[]]
| [[:ru:Философия религии|Философия религии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q209295]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 84
| [[]]
| [[:ru:Абсолют (философия)|Абсолют (философия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q481201]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 85
| [[]]
| [[:ru:Континентальная философия|Континентальная философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q59104]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 86
| [[]]
| [[:ru:Экзистенциализм|Экзистенциализм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q38066]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 87
| [[]]
| [[:ru:Гуманизм|Гуманизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q46158]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 88
| [[]]
| [[:ru:Логический позитивизм|Логический позитивизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193627]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 89
| [[Модернизм]]
| [[:ru:Модернизм|Модернизм]]
| align=right| 6906


| align=right| [[d:Q878985]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 90
| [[]]
| [[:ru:Позитивизм|Позитивизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q131015]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 91
| [[Постмодернизм]]
| [[:ru:Постмодернизм|Постмодернизм]]
| align=right| 2804


| align=right| [[d:Q47783]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 92
| [[]]
| [[:ru:Романтизм|Романтизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q37068]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 93
| [[]]
| [[:ru:Скептицизм|Скептицизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1395219]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 94
| [[Стоиклык]]
| [[:ru:Стоицизм|Стоицизм]]
| align=right| 52247


| align=right| [[d:Q48235]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 95
| [[]]
| [[:ru:Структурализм|Структурализм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179168]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 96
| [[]]
| [[:ru:Аналитическая философия|Аналитическая философия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q183216]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 97
| [[]]
| [[:ru:Феноменология|Феноменология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179235]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 98
| [[]]
| [[:ru:Томизм|Томизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q328945]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 99
| [[Дин]]
| [[:ru:Религия|Религия]]
| align=right| 5179


| align=right| [[d:Q9174]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 100
| [[]]
| [[:ru:Божество|Божество]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178885]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 101
| [[Ходай]]
| [[:ru:Бог|Бог]]
| align=right| 5592


| align=right| [[d:Q190]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 102
| [[]]
| [[:ru:Богиня|Богиня]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q205985]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 103
| [[Рухани]]
| [[:ru:Священник|Священник]]
| align=right| 1122


| align=right| [[d:Q42603]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 104
| [[]]
| [[:ru:Духовность|Духовность]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q168796]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 105
| [[Җан]]
| [[:ru:Душа|Душа]]
| align=right| 2115


| align=right| [[d:Q9165]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 106
| [[Медитация]]
| [[:ru:Медитация|Медитация]]
| align=right| 2267


| align=right| [[d:Q108458]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 107
| [[Дога]]
| [[:ru:Молитва|Молитва]]
| align=right| 15712


| align=right| [[d:Q40953]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 108
| [[Гыйбадәт]]
| [[:ru:Богопочитание|Богопочитание]]
| align=right| 5652


| align=right| [[d:Q851918]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 109
| [[]]
| [[:ru:Обрезание|Обрезание]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83345]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 110
| [[]]
| [[:ru:Дьявол|Дьявол]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6674]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 111
| [[Дин белеме]]
| [[:ru:Религиоведение|Религиоведение]]
| align=right| 2291


| align=right| [[d:Q34187]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 112
| [[]]
| [[:ru:Жертвоприношение|Жертвоприношение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q179723]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 113
| [[]]
| [[:ru:Сравнительное религиоведение|Сравнительное религиоведение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1075827]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 114
| [[Тәгълимат]]
| [[:ru:Доктрина|Доктрина]]
| align=right| 623


| align=right| [[d:Q117850]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 115
| [[]]
| [[:ru:Народная религия|Народная религия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1068640]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 116
| [[]]
| [[:ru:Свобода вероисповедания|Свобода вероисповедания]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q171899]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 117
| [[Дөньявилык]]
| [[:ru:Секуляризм|Секуляризм]]
| align=right| 2206


| align=right| [[d:Q216920]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 118
| [[]]
| [[:ru:Богословие|Богословие]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q34178]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 119
| [[]]
| [[:ru:Бог-Творец|Бог-Творец]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q635155]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 120
| [[]]
| [[:ru:Богиня-мать|Богиня-мать]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q334486]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 121
| [[Анимизм]]
| [[:ru:Анимизм|Анимизм]]
| align=right| 9914


| align=right| [[d:Q43004]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 122
| [[]]
| [[:ru:Сотворение мира|Сотворение мира]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q215304]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 123
| [[]]
| [[:ru:Проклятие|Проклятие]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q109411]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 124
| [[]]
| [[:ru:Эсхатология|Эсхатология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170337]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 125
| [[Иман (дин)]]
| [[:ru:Религиозная вера|Религиозная вера]]
| align=right| 2064


| align=right| [[d:Q5410500]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 126
| [[]]
| [[:ru:Миф о происхождении|Миф о происхождении]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q390248]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 127
| [[]]
| [[:ru:Воскресение из мёртвых|Воскресение из мёртвых]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q188681]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 128
| [[]]
| [[:ru:Святость|Святость]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1151419]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 129
| [[]]
| [[:ru:Сверхъестественное|Сверхъестественное]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q80837]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 130
| [[Тотемизм]]
| [[:ru:Тотемизм|Тотемизм]]
| align=right| 3810


| align=right| [[d:Q947965]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 131
| [[]]
| [[:ru:Теофания|Теофания]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q899918]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 132
| [[]]
| [[:ru:Апологетика|Апологетика]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q191776]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 133
| [[]]
| [[:ru:Пост (религия)|Пост (религия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q44602]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 134
| [[]]
| [[:ru:Ересь|Ересь]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q160598]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 135
| [[]]
| [[:ru:Икона|Икона]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q132137]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 136
| [[]]
| [[:ru:Иконоборчество|Иконоборчество]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q181543]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 137
| [[]]
| [[:ru:Идолопоклонство|Идолопоклонство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q840665]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 138
| [[]]
| [[:ru:Литургия|Литургия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q172331]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 139
| [[]]
| [[:ru:Паломничество|Паломничество]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1644573]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 140
| [[]]
| [[:ru:Пророчество|Пророчество]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q214267]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 141
| [[]]
| [[:ru:Религиозное обращение|Религиозное обращение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q904756]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 142
| [[]]
| [[:ru:Ритуал|Ритуал]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q189819]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 143
| [[]]
| [[:ru:Почитание|Почитание]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1579384]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 144
| [[]]
| [[:ru:Богослужение|Богослужение]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2514663]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 145
| [[Мәет]]
| [[:ru:Труп|Труп]]
| align=right| 1855


| align=right| [[d:Q48422]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 146
| [[]]
| [[:ru:Похороны|Похороны]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q201676]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 147
| [[Зират]]
| [[:ru:Кладбище|Кладбище]]
| align=right| 1301


| align=right| [[d:Q39614]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 148
| [[Кабер]]
| [[:ru:Могила|Могила]]
| align=right| 3075


| align=right| [[d:Q173387]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 149
| [[]]
| [[:ru:Кремация|Кремация]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q207315]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 150
| [[]]
| [[:ru:Образ смерти|Образ смерти]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q161936]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 151
| [[]]
| [[:ru:Дух (философия)|Дух (философия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193291]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 152
| [[]]
| [[:ru:Жизнь после смерти|Жизнь после смерти]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q623282]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 153
| [[Реинкарнация]]
| [[:ru:Реинкарнация|Реинкарнация]]
| align=right| 42748


| align=right| [[d:Q128593]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 154
| [[]]
| [[:ru:Бессмертие|Бессмертие]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193942]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 155
| [[]]
| [[:ru:Загробный мир|Загробный мир]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q16354816]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 156
| [[Җәннәт]]
| [[:ru:Рай|Рай]]
| align=right| 1745


| align=right| [[d:Q3363340]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 157
| [[Җәһәннәм]]
| [[:ru:Ад|Ад]]
| align=right| 972


| align=right| [[d:Q564]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 158
| [[]]
| [[:ru:Алтарь|Алтарь]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q101687]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 159
| [[]]
| [[:ru:Антиклерикализм|Антиклерикализм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q478004]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 160
| [[]]
| [[:ru:Символ веры|Символ веры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q183770]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 161
| [[]]
| [[:ru:Харизматический культ|Харизматический культ]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q11038979]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 162
| [[]]
| [[:ru:Монастырь|Монастырь]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q44613]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 163
| [[]]
| [[:ru:Конфессия|Конфессия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q13414953]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 164
| [[]]
| [[:ru:Раскол (религия)|Раскол (религия)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41521]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 165
| [[]]
| [[:ru:Секта|Секта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q19097]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 166
| [[]]
| [[:ru:Святилище|Святилище]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q697295]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 167
| [[Гыйбадәтханә]]
| [[:ru:Храм|Храм]]
| align=right| 3487


| align=right| [[d:Q44539]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 168
| [[]]
| [[:ru:Теизм|Теизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q620805]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 169
| [[]]
| [[:ru:Агностицизм|Агностицизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q288928]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 170
| [[Атеизм]]
| [[:ru:Атеизм|Атеизм]]
| align=right| 2090


| align=right| [[d:Q7066]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 171
| [[Деизм]]
| [[:ru:Деизм|Деизм]]
| align=right| 1740


| align=right| [[d:Q620629]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 172
| [[Фундаментализм]]
| [[:ru:Фундаментализм|Фундаментализм]]
| align=right| 3283


| align=right| [[d:Q9149]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 173
| [[Монотеизм]]
| [[:ru:Монотеизм|Монотеизм]]
| align=right| 1147


| align=right| [[d:Q9159]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 174
| [[]]
| [[:ru:Панентеизм|Панентеизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q221390]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 175
| [[]]
| [[:ru:Пантеизм|Пантеизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q728455]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 176
| [[Политеизм]]
| [[:ru:Политеизм|Политеизм]]
| align=right| 1610


| align=right| [[d:Q9163]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 177
| [[]]
| [[:ru:Экуменизм|Экуменизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q156112]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 178
| [[Неомәҗүсилек]]
| [[:ru:Неоязычество|Неоязычество]]
| align=right| 2772


| align=right| [[d:Q189753]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 179
| [[]]
| [[:ru:Ортодоксия|Ортодоксия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q383258]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 180
| [[Mäcüsilek]]
| [[:ru:Язычество|Язычество]]
| align=right| 960


| align=right| [[d:Q29536]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 181
| [[]]
| [[:ru:Синкретизм|Синкретизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q172904]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 182
| [[]]
| [[:ru:Унитарианство|Унитарианство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q106687]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 183
| [[]]
| [[:ru:Нетеизм|Нетеизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q871396]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 184
| [[]]
| [[:ru:Антитеизм|Антитеизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q5522978]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 185
| [[]]
| [[:ru:Свободомыслие|Свободомыслие]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q210115]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 186
| [[Христианлык]]
| [[:ru:Христианство|Христианство]]
| align=right| 11228


| align=right| [[d:Q5043]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 187
| [[]]
| [[:ru:Друзы|Друзы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q163943]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 188
| [[Ислам]]
| [[:ru:Ислам|Ислам]]
| align=right| 16010


| align=right| [[d:Q432]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 189
| [[Яһүд дине]]
| [[:ru:Иудаизм|Иудаизм]]
| align=right| 1024


| align=right| [[d:Q9268]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 190
| [[Фәрештә]]
| [[:ru:Ангел|Ангел]]
| align=right| 1514


| align=right| [[d:Q235113]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 191
| [[]]
| [[:ru:Святой Дух|Святой Дух]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q37302]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 192
| [[]]
| [[:ru:Мессия|Мессия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q51626]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 193
| [[Gönah]]
| [[:ru:Грех|Грех]]
| align=right| 2407


| align=right| [[d:Q60227]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 194
| [[Ун әмер]]
| [[:ru:Десять заповедей|Десять заповедей]]
| align=right| 656


| align=right| [[d:Q34623]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 195
| [[Xristian Çirkäwe]]
| [[:ru:Христианская церковь|Христианская церковь]]
| align=right| 2003


| align=right| [[d:Q34651]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 196
| [[]]
| [[:ru:Иегова|Иегова]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q3678579]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 197
| [[Шайтан]]
| [[:ru:Сатана|Сатана]]
| align=right| 2193


| align=right| [[d:Q35230]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 198
| [[Библия]]
| [[:ru:Библия|Библия]]
| align=right| 13600


| align=right| [[d:Q1845]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 199
| [[]]
| [[:ru:Новый Завет|Новый Завет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q18813]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 200
| [[]]
| [[:ru:Ветхий Завет|Ветхий Завет]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q19786]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 201
| [[Раштуа]]
| [[:ru:Рождество Христово|Рождество Христово]]
| align=right| 10563


| align=right| [[d:Q19809]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 202
| [[Олы көн бәйрәме]]
| [[:ru:Пасха|Пасха]]
| align=right| 9569


| align=right| [[d:Q21196]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 203
| [[]]
| [[:ru:День Святой Троицы|День Святой Троицы]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q39864]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 204
| [[]]
| [[:ru:Троица|Троица]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q37090]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 205
| [[]]
| [[:ru:Антитринитаризм|Антитринитаризм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q584205]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 206
| [[Католицизм]]
| [[:ru:Католицизм|Католицизм]]
| align=right| 13066


| align=right| [[d:Q1841]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 207
| [[Katolik çirkäw]]
| [[:ru:Католическая церковь|Католическая церковь]]
| align=right| 3171


| align=right| [[d:Q9592]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 208
| [[Рим папасы]]
| [[:ru:Папство|Папство]]
| align=right| 15154


| align=right| [[d:Q19546]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 209
| [[Pravoslawlıq]]
| [[:ru:Православие|Православие]]
| align=right| 1489


| align=right| [[d:Q3333484]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 210
| [[Протестантлык]]
| [[:ru:Протестантизм|Протестантизм]]
| align=right| 3920


| align=right| [[d:Q23540]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 211
| [[]]
| [[:ru:Англиканство|Англиканство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q6423963]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 212
| [[]]
| [[:ru:Баптизм|Баптизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q93191]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 213
| [[]]
| [[:ru:Евангельские христиане|Евангельские христиане]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q194253]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 214
| [[]]
| [[:ru:Лютеранство|Лютеранство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q75809]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 215
| [[]]
| [[:ru:Методизм|Методизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q33203]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 216
| [[]]
| [[:ru:Мормонизм|Мормонизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q747802]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 217
| [[]]
| [[:ru:Квакеры|Квакеры]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q170208]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 218
| [[]]
| [[:ru:Древневосточные православные церкви|Древневосточные православные церкви]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q49377]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 219
| [[]]
| [[:ru:Церковь (сооружение)|Церковь (сооружение)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q16970]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 220
| [[]]
| [[:ru:Собор (храм)|Собор (храм)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2977]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 221
| [[Рус православ чиркәве]]
| [[:ru:Русская православная церковь|Русская православная церковь]]
| align=right| 1105


| align=right| [[d:Q60995]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 222
| [[]]
| [[:ru:Кальвинизм|Кальвинизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q101849]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 223
| [[Исламның биш баганасы]]
| [[:ru:Пять столпов ислама|Пять столпов ислама]]
| align=right| 16974


| align=right| [[d:Q176770]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 224
| [[]]
| [[:ru:Исламские течения|Исламские течения]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1192063]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 225
| [[Шигыйчылык]]
| [[:ru:Шииты|Шииты]]
| align=right| 6265


| align=right| [[d:Q9585]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 226
| [[Сөнничелек]]
| [[:ru:Сунниты|Сунниты]]
| align=right| 2277


| align=right| [[d:Q483654]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 227
| [[Суфичылык]]
| [[:ru:Суфизм|Суфизм]]
| align=right| 3273


| align=right| [[d:Q9603]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 228
| [[Аллаһ]]
| [[:ru:Аллах|Аллах]]
| align=right| 3745


| align=right| [[d:Q234801]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 229
| [[Коръән]]
| [[:ru:Коран|Коран]]
| align=right| 14177


| align=right| [[d:Q428]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 230
| [[Имам]]
| [[:ru:Имам|Имам]]
| align=right| 1738


| align=right| [[d:Q125482]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 231
| [[Мәчет]]
| [[:ru:Мечеть|Мечеть]]
| align=right| 15732


| align=right| [[d:Q32815]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 232
| [[Хаҗ]]
| [[:ru:Хадж|Хадж]]
| align=right| 1553


| align=right| [[d:Q234915]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 233
| [[Хәдис]]
| [[:ru:Хадис|Хадис]]
| align=right| 11436


| align=right| [[d:Q234343]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 234
| [[Кагъбә]]
| [[:ru:Кааба|Кааба]]
| align=right| 7684


| align=right| [[d:Q29466]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 235
| [[Мөселман]]
| [[:ru:Мусульманин|Мусульманин]]
| align=right| 9859


| align=right| [[d:Q47740]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 236
| [[Шәригать]]
| [[:ru:Шариат|Шариат]]
| align=right| 1625


| align=right| [[d:Q482752]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 237
| [[]]
| [[:ru:Ортодоксальный иудаизм|Ортодоксальный иудаизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q80970]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 238
| [[]]
| [[:ru:Реформистский иудаизм|Реформистский иудаизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1133485]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 239
| [[]]
| [[:ru:Консервативный иудаизм|Консервативный иудаизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q205644]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 240
| [[]]
| [[:ru:Песах|Песах]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q121393]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 241
| [[]]
| [[:ru:Раввин|Раввин]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q133485]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 242
| [[Синагога]]
| [[:ru:Синагога|Синагога]]
| align=right| 8767


| align=right| [[d:Q34627]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 243
| [[]]
| [[:ru:Тора|Тора]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q34990]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 244
| [[]]
| [[:ru:Танах|Танах]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q83367]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 245
| [[]]
| [[:ru:Талмуд|Талмуд]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q43290]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 246
| [[]]
| [[:ru:Йом-кипур|Йом-кипур]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q132994]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 247
| [[Айяяважи]]
| [[:ru:Айявари|Айявари]]
| align=right| 126822


| align=right| [[d:Q217403]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 248
| [[Бәһаи]]
| [[:ru:Бахаи|Бахаи]]
| align=right| 4894


| align=right| [[d:Q22679]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 249
| [[Буддачылык]]
| [[:ru:Буддизм|Буддизм]]
| align=right| 15550


| align=right| [[d:Q748]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 250
| [[]]
| [[:ru:Махаяна|Махаяна]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q48362]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 251
| [[]]
| [[:ru:Авалокитешвара|Авалокитешвара]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q193849]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 252
| [[]]
| [[:ru:Алмазная сутра|Алмазная сутра]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q494235]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 253
| [[]]
| [[:ru:Нирвана|Нирвана]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42927]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 254
| [[]]
| [[:ru:Тхеравада|Тхеравада]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q132265]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 255
| [[]]
| [[:ru:Палийский канон|Палийский канон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q215685]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 256
| [[]]
| [[:ru:Тибетский буддизм|Тибетский буддизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q483889]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 257
| [[]]
| [[:ru:Ваджраяна|Ваджраяна]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q172175]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 258
| [[Дзен]]
| [[:ru:Дзэн|Дзэн]]
| align=right| 2635


| align=right| [[d:Q7953]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 259
| [[Конфуцийчылык]]
| [[:ru:Конфуцианство|Конфуцианство]]
| align=right| 4846


| align=right| [[d:Q9581]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 260
| [[]]
| [[:ru:Конфуцианский канон|Конфуцианский канон]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1377760]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 261
| [[Һинд дине]]
| [[:ru:Индуизм|Индуизм]]
| align=right| 10185


| align=right| [[d:Q9089]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 262
| [[Шиваизм]]
| [[:ru:Шиваизм|Шиваизм]]
| align=right| 1848


| align=right| [[d:Q234953]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 263
| [[Вишнуизм]]
| [[:ru:Вишнуизм|Вишнуизм]]
| align=right| 134689


| align=right| [[d:Q45584]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 264
| [[Шактизм]]
| [[:ru:Шактизм|Шактизм]]
| align=right| 5489


| align=right| [[d:Q849345]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 265
| [[Ом (мантрасы)]]
| [[:ru:Ом (мантра)|Ом (мантра)]]
| align=right| 6782


| align=right| [[d:Q184128]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 266
| [[Аватара]]
| [[:ru:Аватара|Аватара]]
| align=right| 37038


| align=right| [[d:Q83090]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 267
| [[Аюрведа]]
| [[:ru:Аюрведа|Аюрведа]]
| align=right| 102574


| align=right| [[d:Q132325]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 268
| [[Бхагавад Гита]]
| [[:ru:Бхагавадгита|Бхагавадгита]]
| align=right| 8668


| align=right| [[d:Q46802]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 269
| [[Брахма]]
| [[:ru:Брахма|Брахма]]
| align=right| 49783


| align=right| [[d:Q11389]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 270
| [[Brahman]]
| [[:ru:Брахман|Брахман]]
| align=right| 1882


| align=right| [[d:Q746990]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 271
| [[Дхарма]]
| [[:ru:Дхарма|Дхарма]]
| align=right| 54946


| align=right| [[d:Q134293]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 272
| [[Ишвара]]
| [[:ru:Ишвара|Ишвара]]
| align=right| 9585


| align=right| [[d:Q71684]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 273
| [[Карма]]
| [[:ru:Карма|Карма]]
| align=right| 53654


| align=right| [[d:Q132196]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 274
| [[Кришна]]
| [[:ru:Кришна|Кришна]]
| align=right| 116671


| align=right| [[d:Q42891]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 275
| [[Кумбха Мела]]
| [[:ru:Кумбха Мела|Кумбха Мела]]
| align=right| 12704


| align=right| [[d:Q10283]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 276
| [[Рамаяна]]
| [[:ru:Рамаяна|Рамаяна]]
| align=right| 6248


| align=right| [[d:Q37293]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 277
| [[Ригведа]]
| [[:ru:Ригведа|Ригведа]]
| align=right| 41238


| align=right| [[d:Q727413]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 278
| [[Шива]]
| [[:ru:Шива|Шива]]
| align=right| 139053


| align=right| [[d:Q11378]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 279
| [[Тримурти]]
| [[:ru:Тримурти|Тримурти]]
| align=right| 3752


| align=right| [[d:Q9595]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 280
| [[Упанишадалар]]
| [[:ru:Упанишады|Упанишады]]
| align=right| 48788


| align=right| [[d:Q6113985]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 281
| [[Ведалар]]
| [[:ru:Веды|Веды]]
| align=right| 2357


| align=right| [[d:Q39950]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 282
| [[]]
| [[:ru:Веданта|Веданта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q2512051]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 283
| [[Вишну]]
| [[:ru:Вишну|Вишну]]
| align=right| 25022


| align=right| [[d:Q11380]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 284
| [[Йога]]
| [[:ru:Йога|Йога]]
| align=right| 5999


| align=right| [[d:Q9350]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 285
| [[Җәйничелек]]
| [[:ru:Джайнизм|Джайнизм]]
| align=right| 5637


| align=right| [[d:Q9232]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 286
| [[Щинто]]
| [[:ru:Синтоизм|Синтоизм]]
| align=right| 9469


| align=right| [[d:Q812767]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 287
| [[Сикхчылык]]
| [[:ru:Сикхизм|Сикхизм]]
| align=right| 3141


| align=right| [[d:Q9316]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 288
| [[]]
| [[:ru:Гуру Грантх Сахиб|Гуру Грантх Сахиб]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q203249]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 289
| [[Алтын Гыйбадәтханә]]
| [[:ru:Хармандир-Сахиб|Хармандир-Сахиб]]
| align=right| 4335


| align=right| [[d:Q180422]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 290
| [[Даочылык]]
| [[:ru:Даосизм|Даосизм]]
| align=right| 2441


| align=right| [[d:Q9598]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 291
| [[]]
| [[:ru:Дао дэ цзин|Дао дэ цзин]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q134425]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 292
| [[]]
| [[:ru:Африканские традиционные религии|Африканские традиционные религии]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q386498]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 293
| [[]]
| [[:ru:Китайская народная религия|Китайская народная религия]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1074275]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 294
| [[]]
| [[:ru:Юй-ди|Юй-ди]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q860434]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 295
| [[Шаманлык]]
| [[:ru:Шаманизм|Шаманизм]]
| align=right| 24837


| align=right| [[d:Q42042]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 296
| [[Зәрдөштлек]]
| [[:ru:Зороастризм|Зороастризм]]
| align=right| 8081


| align=right| [[d:Q9601]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 297
| [[Авеста]]
| [[:ru:Авеста|Авеста]]
| align=right| 32862


| align=right| [[d:Q83426]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 298
| [[Парслар]]
| [[:ru:Парсы|Парсы]]
| align=right| 4655


| align=right| [[d:Q200263]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 299
| [[]]
| [[:ru:Мистицизм|Мистицизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q45996]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 300
| [[]]
| [[:ru:Масонство|Масонство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q41726]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 301
| [[]]
| [[:ru:Гностицизм|Гностицизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q48420]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 302
| [[Магия]]
| [[:ru:Магия|Магия]]
| align=right| 1995


| align=right| [[d:Q81741]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 303
| [[]]
| [[:ru:Астрология|Астрология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q34362]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 304
| [[]]
| [[:ru:Карты таро|Карты таро]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q583269]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 305
| [[]]
| [[:ru:Колдовство|Колдовство]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q259745]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 306
| [[]]
| [[:ru:Оккультизм|Оккультизм]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q178934]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 307
| [[]]
| [[:ru:Вуду|Вуду]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q177764]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 308
| [[Мифология]]
| [[:ru:Мифология|Мифология]]
| align=right| 2801


| align=right| [[d:Q9134]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 309
| [[Фольклор]]
| [[:ru:Фольклор|Фольклор]]
| align=right| 2104


| align=right| [[d:Q36192]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 310
| [[]]
| [[:ru:Австралийская мифология|Австралийская мифология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q376608]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 311
| [[]]
| [[:ru:Кельтское язычество|Кельтское язычество]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q263031]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 312
| [[]]
| [[:ru:Мифология Древнего Египта|Мифология Древнего Египта]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q205740]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 313
| [[]]
| [[:ru:Германское язычество|Германское язычество]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q1122452]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 314
| [[]]
| [[:ru:Древнегреческая мифология|Древнегреческая мифология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q34726]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 315
| [[]]
| [[:ru:Лилит|Лилит]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q180627]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 316
| [[]]
| [[:ru:Скандинавская мифология|Скандинавская мифология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q128285]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 317
| [[]]
| [[:ru:Римская мифология|Римская мифология]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q122173]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 318
| [[Хава]]
| [[:ru:Ева|Ева]]
| align=right| 9710


| align=right| [[d:Q830183]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 319
| [[Амон]]
| [[:ru:Амон|Амон]]
| align=right| 17329


| align=right| [[d:Q58373]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 320
| [[Анубис]]
| [[:ru:Анубис|Анубис]]
| align=right| 19976


| align=right| [[d:Q47534]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 321
| [[Атон]]
| [[:ru:Атон|Атон]]
| align=right| 20576


| align=right| [[d:Q130227]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 322
| [[Хатхор]]
| [[:ru:Хатхор|Хатхор]]
| align=right| 29758


| align=right| [[d:Q133343]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 323
| [[Гор (алла)]]
| [[:ru:Гор (бог)|Гор (бог)]]
| align=right| 16191


| align=right| [[d:Q84122]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 324
| [[Исида]]
| [[:ru:Исида|Исида]]
| align=right| 38007


| align=right| [[d:Q79876]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 325
| [[Осирис]]
| [[:ru:Осирис|Осирис]]
| align=right| 26947


| align=right| [[d:Q46491]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 326
| [[Ра]]
| [[:ru:Ра|Ра]]
| align=right| 13704


| align=right| [[d:Q1252904]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 327
| [[Zevs]]
| [[:ru:Зевс|Зевс]]
| align=right| 3648


| align=right| [[d:Q34201]]
|

|- bgcolor=#FFDAB9
| 328
| [[Эрот]]
| [[:ru:Эрот|Эрот]]
| align=right| 14168


| align=right| [[d:Q121973]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 329
| [[Poseydon]]
| [[:ru:Посейдон|Посейдон]]
| align=right| 3215


| align=right| [[d:Q41127]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 330
| [[Aid]]
| [[:ru:Аид|Аид]]
| align=right| 3699


| align=right| [[d:Q41410]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 331
| [[Hera]]
| [[:ru:Гера|Гера]]
| align=right| 3781


| align=right| [[d:Q38012]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 332
| [[Afrodita]]
| [[:ru:Афродита|Афродита]]
| align=right| 4600


| align=right| [[d:Q35500]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 333
| [[Artemida]]
| [[:ru:Артемида|Артемида]]
| align=right| 4352


| align=right| [[d:Q39503]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 334
| [[Афина (алиһә)]]
| [[:ru:Афина|Афина]]
| align=right| 1891


| align=right| [[d:Q37122]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 335
| [[Hestiä]]
| [[:ru:Гестия|Гестия]]
| align=right| 3741


| align=right| [[d:Q41419]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 336
| [[Ares]]
| [[:ru:Арес|Арес]]
| align=right| 3917


| align=right| [[d:Q40901]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 337
| [[Hermes]]
| [[:ru:Гермес|Гермес]]
| align=right| 3112


| align=right| [[d:Q41484]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 338
| [[Hefest]]
| [[:ru:Гефест|Гефест]]
| align=right| 4172


| align=right| [[d:Q44384]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 339
| [[Apollon]]
| [[:ru:Аполлон|Аполлон]]
| align=right| 2911


| align=right| [[d:Q37340]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 340
| [[Geya]]
| [[:ru:Гея|Гея]]
| align=right| 3702


| align=right| [[d:Q93172]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 341
| [[Кетцалькоатль]]
| [[:ru:Кетцалькоатль|Кетцалькоатль]]
| align=right| 19463


| align=right| [[d:Q179818]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 342
| [[Фрейя]]
| [[:ru:Фрейя|Фрейя]]
| align=right| 5101


| align=right| [[d:Q1647325]]
|

|- bgcolor=#E0FFE0
| 343
| [[Один]]
| [[:ru:Один|Один]]
| align=right| 38310


| align=right| [[d:Q43610]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 344
| [[]]
| [[:ru:Тор (мифология)|Тор (мифология)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q42952]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 345
| [[Yunona]]
| [[:ru:Юнона|Юнона]]
| align=right| 3884


| align=right| [[d:Q125046]]
|

|- bgcolor=#FFFBB3
| 346
| [[Yupiter]]
| [[:ru:Юпитер (бог)|Юпитер (бог)]]
| align=right| 3655


| align=right| [[d:Q4649]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 347
| [[]]
| [[:ru:Марс (мифология)|Марс (мифология)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q112]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 348
| [[]]
| [[:ru:Плутон (мифология)|Плутон (мифология)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q152262]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 349
| [[]]
| [[:ru:Венера (мифология)|Венера (мифология)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q47652]]
|

|- bgcolor=#FFE0E0
| 350
| [[]]
| [[:ru:Вулкан (мифология)|Вулкан (мифология)]]
| align=right| 0


| align=right| [[d:Q4640]]
|

|}</text>
      <sha1>36b2gftxwha9uf9mlzraiw90vf3u70l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Диана Габделганиева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1390777</id>
    <revision>
      <id>5840028</id>
      <parentid>5605503</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14301" sha1="irl1qu2ymzus4gjxlto6dtcdf0d2d7s" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Диана Габделганиева
| рәсем = Д.И.Габделганиева.jpeg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = 
| тулы исем = Диана Илдар кызы Габделганиева
| һөнәр = табиб, ректор {{comment|в.б.|вазыйфаларын башкаручы}}
| туу датасы = 11.10.1975
| туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Казан|Казанда}}
| гражданлык =  {{байрак|СССР}} [[СССР]]&lt;br/&gt; {{байрак|Россия}} [[РФ]]
| милләт = татар
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = [[Илдар Салихов]]
| әни = 
| ир = 
| хатын = [[Фәрит Габделганиев]]
| балалар = ике кызы
| кул кую =
| бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган табибы (2017)]] [[Файл:MedalTatarstan1.jpg|20px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале (2021)]] [[Файл:Znak zaslujeniy vrach.jpg|20px|РФ атказанган табибы (2026)]]
| сайт = 
| башка мәгълүмат = 
}}
{{Фш|Габделганиев}} 
'''Диана Габделганиева''', Диана Илдар кызы Габделганиева (''кыз фамилиясе'' '''Салихова'''; ''Диана Ильдаровна Абдулганиева, [[1975 ел]]ның [[11 октябрь|11 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') ― югары категорияле табиб, медицина фәннәре докторы (2012), профессор (2018), 2017 елдан [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]ның штаттан тыш баш терапевты, 2013 елдан [[Казан дәүләт медицина университеты|КДМУ]] госпиталь терапиясе кафедрасы мөдире. 2025 елның сентябреннән 2026 елның 31 мартына кадәр [[Казан дәүләт медицина университеты]] ректоры {{comment|в.б.|вазыйфаларын башкаручы}}&lt;ref&gt;[https://kazangmu.ru/top/rektor Диана Ильдаровна Абдулганиева ― и.о. Ректора.] Казанский государственный медицинский университет&lt;/ref&gt;. [[Татарстан Республикасының Атказанган табибы|Татарстанның]] (2017) һәм Россиянең (2026) атказанган табибы. 
Татарстанның «Ел табибы ― 2021».
 
== Тәрҗемәи хәле ==
1975 елның 11 окябрендә&lt;ref&gt;[https://www.tatar-inform.ru/grats/abdulganieva-diana-ildarovna Диана Абдулганиева биография.] [[Татар-информ]]&lt;/ref&gt; Казан шәһәрендә табиблар гаиләсендә туган. Диана Габделганиева ― өченче буын табибы. Ул ― профессор Илдар Газимҗан улы Салиховның (1941― 2011)&lt;ref&gt;[https://vk.com/wall-112799619_824  19 июня – 80 лет со дня рождения Ильдара Газимджановича Салихова.] ГАУ «РМБИЦ» Вконтакте, 19.06.2021{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; кызы (аның әтисе хөрмәтенә [[Казан дәүләт медицина университеты|КДМУда]] «Салихов укулары» үткәрелә); аның әнисе, әбисе һәм апасы да ― табиблар.

[[Казан дәүләт медицина университеты]]н (дәвалау факультеты, 1998 ел), клиник ординатураны (2000 ел), Казан дәүләт медицина университетының аспирантурасын (2003 ел), «Югары икътисад мәктәбе» магистратурасын ([[Мәскәү]], 2015 ел) тәмамлаган. [[Йель университеты]]нда ([[Нью-Һейвен|Нью-Хейвен]], [[АКШ]]) стажировка узган &lt;ref&gt;''Вероника Ваганова''. [https://www.business-gazeta.ru/article/684143 Талантливый ученый, хороший врач, а теперь и ректор? Ушедшего Созинова в КГМУ меняет Диана Абдулганиева.] Бизнес-Онлайн, 30.09.2025{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Хезмәт юлы ==
2000 елдан 2003 елга кадәр — [[Казан дәүләт медицина университеты|КДМУның]] эчке авырулар пропедевтикасы кафедрасында «эчке авырулар» белгечлеге буенча көндезге аспирант.

2003―2008 елларда ― КДМУның эндокринология курсы белән госпиталь терапиясе кафедрасы ассистенты.

2008―2013 елларда ― КДМУның эндокринология курсы белән госпиталь терапиясе кафедрасында доцент.

2013 елдан — Казан дәүләт медицина университеты госпиталь терапиясе кафедра мөдире (эчке авырулар һәм дәлилләү медицинасыннан укыта).

2017 елдан — [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]ның штаттан тыш баш белгеч — терапевты.

2017 елдан ― [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы|ТР ССМ]] терапия белгечлекләре буенча аттестация комиссиясе рәисе урынбасары.

2019 елдан ― Казан дәүләт медицина университеты проректоры. Университетның фәнни һәм инновацион эшчәнлеге юнәлешен җитәкли.

2025 елның сентябреннән 2026 елның 31 мартына кадәр&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/airat-farraxovny-kazan-medicina-universitety-kollektivyna-takdim-ittelar-5921500 Айрат Фәрраховны Казан медицина университеты коллективына тәкъдим иттеләр.] [[Татар-информ]], 1.04.2026&lt;/ref&gt; Казан дәүләт медицина университеты ректоры {{comment|в.б.|вазыйфаларын башкаручы}}. Ул бу вазыйфада 2009 елдан бирле вуз белән җитәкчелек иткән һәм [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|республика Дәүләт Советының]] Социаль сәясәт комитеты рәисе итеп сайланган [[Алексей Созинов]]ны алмаштырган&lt;ref&gt;''Дарья Лебедева''. [https://medvestnik.ru/content/news/V-Kazanskom-GMU-naznachili-novogo-i-o-rektora.html В Казанском ГМУ назначили нового и.о. ректора.] «Медвестник», 01.10.2025{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

1998 елдан Республика клиник хастаханәсендә баш белгеч―терапевт&lt;ref&gt;[https://rkbrt.ru/doctor/abdulganieva-diana-ildarovna-vnesh/ Абдулганиева Диана Ильдаровна.] rkbrt.ru{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. РКБ һәм РФ Сәламәтлек саклау министрлыгының бер үк вакытта өч белгечлек буенча эксперт советлары әгъзасы: «Терапия», «Гастроэнтерология» һәм «Ревматология».

2020 елда Д. И. Габделганиева Татарстанда [[Коронавируслар|коронавируска]] каршы төп көрәшчеләрнең берсе булган. [[COVID-19 коронавирус авыруы|COVID-19]] пандемиясе башланганнан бирле Республика клиник хастаханәсенең [[COVID-19 коронавирус авыруы|ковид]] госпиталендә эшләгән.

== Фәнни кызыксынулар өлкәсе ==
Д. И. Габделганиева ― иммун-ялкынсыну авырулары (ИВЗ) өлкәсендә белгеч. Фәнни эшчәнлегенең төп юнәлешләре: патогенезның фундаменталь, клиникага кадәрге, клиник аспектларын, башлангыч үсеш механизмнарын өйрәнү, ИВЗ ― җәрәхәтле колитны, крон авыруын, аутоиммун гепатитны, беренчел билиар холангитны, серонегатив спондилоартритларны диагностикалауның, дәвалауның, профилактикалауның яңа технологияләрен булдыру.

Фәнни хезмәтләре 700 дән артык фәнни һәм укыту басмаларында басылып чыккан. 250 дән артык фәнни хезмәт (Россия һәм халыкара дәрәҗәдә), дәреслекләр, гамәли кулланмалар һәм гамәли киңәшләр авторы&lt;ref&gt;''Айрат Нигматуллин, Ксения Соколова''. [https://www.business-gazeta.ru/article/501532 «Медицина – это не про болезни, это про жизнь»: Диана Абдулганиева – женщина года в Татарстане.] Бизнес-Онлайн, 7.03.2021{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Аның фәнни җитәкчелегендә 10 кандидатлык һәм 1 докторлык диссертациясе якланган, хәзерге вакытта 5 кандидатлык һәм 1 докторлык диссертациясе әзерләнә.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[2015 ел|2015]] ― ТР Хөкүмәте Рәхмәт хаты
* 2017 ― [[Татарстан Республикасының Атказанган табибы|Татарстанның атказанган табибы]]
* 2018 ― Россия Федерациясенең Федераль Мәҗлесе Федерация Советы Рәхмәт хаты
* 2020 ― РФ Сәламәтлек саклау министры Рәхмәт хаты
* 2020 ― терапевтларның Россия медицина фәнни җәмгыятенең Мактау грамотасы ― ''фидакарь хезмәт өчен''
* 2021 ― Татарстан Республикасының [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]]
* 2021 ― «Ак чәчәкләр» республика бәйгесенең төп җиңүчесе ― «Ел табибы» исеменә лаек булган&lt;ref&gt;''Динә Гыйлаҗиева''.
[https://vatantat.ru/news/el-tabiby-diana-gabdelganieva-beznen-esta-ial-bulmyi   «Ел табибы» Диана Габделганиева: «Безнең эштә ял булмый».] [[Ватаным Татарстан|«Ватаным Татарстан»]], 18.06.2021&lt;/ref&gt;
* 2022 ― ТР буенча Эчке эшләр министрлыгының Рәхмәт хаты
* 2023 ― РФ Сәламәтлек саклау министрлыгының Мактау грамотасы 
* 2023 ― РФ Дәүләт Думасының Хезмәт, социаль сәясәт һәм ветераннар эшләре комитетының Рәхмәт хаты
* 2023 ― ТР икътисад министры Рәхмәте 
* 2026 ― Россиянең атказанган табибы&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/ispolnyayushhei-obyazannosti-rektora-kgmu-abdulganievoi-prisvoili-zvanie-zasluzennyi-vrac-rf-5919008 КДМУ ректоры вазифаларын башкаручы Диана Габделганиевага мактаулы исеме бирелде.] [[Татар-информ]], 11.02.2026&lt;/ref&gt;

== Шәхси тормышы ==
Кияүдә. Ире ― 2018―2020 елларда [[Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгы|Татарстан Республикасының икътисад министры]], бизнес-омбудсмен [[Фәрит Габделганиев]] (1976 елның 13 мартында Казанда туган). Ике кыз тәрбиялиләр.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://tatcenter.ru/person/abdulganieva-diana-ildarovna/ Абдулганиева Диана Ильдаровна.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Татцентр.ру{{ref-ru}}
* [https://anrt.tatarstan.ru/abdulganieva-diana-ildarovna.htm  Абдулганиева Диана Ильдаровна.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ТР ФА|АН РТ]]{{ref-ru}}
* [https://minzdrav.tatarstan.ru/vrach-goda-5373809.htm   Абдулганиева Диана Ильдаровна. Врач года.] minzdrav.tatarstan.ru{{ref-ru}}
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Габделганиева, Диана}}
[[Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Медицина фәннәре докторлары]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган табиблары]]
[[Төркем:РФ атказанган табиблары]]
[[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Ректорлар]]</text>
      <sha1>irl1qu2ymzus4gjxlto6dtcdf0d2d7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Проект:Вики-яз 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1391184</id>
    <revision>
      <id>5839981</id>
      <parentid>5839859</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Timlesj</username>
        <id>35815</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар */</comment>
      <origin>5839981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27695" sha1="alxpkwur2x7u82wexwr4i4aag9bg9ct" xml:space="preserve">{{WAM
|header =  [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яз — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 

21.03-31.05: Татарча Википедияне [[Балкан ярымутравы]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европа]] илләре-халыклары-табигате тарихы, бүгенгесе һәм киләчәгенә багышланган мәкаләләр белән [[Проект:Вики яз|баету марафонында]] катнаш!

Проектның максаты һәм мәгънәсе — бәйле төбәкләрдә яшәүчеләрнең бер-берсенең мәдәнияте, тарихы, бүгенгесе һәм киләчәге өчен әһәмиятле феноменнарны өйрәнү, үз телебез аркылы үз итү һәм Википедия тел бүлекләре волонтёрлары арасында хезмәттәшлекне яхшырту. [[Татар Википедиясе]]н күршеләребез турында мәгълүмат белән баетканда, аларга исә [[Татар теле|татар дөньясын]] аңлау өчен әһәмиятле мәкаләләр исемлеген тәкъдим итәбез.&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;
{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&amp;agent=user&amp;source=category&amp;range=latest-10&amp;subjectpage=1&amp;subcategories=0&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;target=https://tt.wikipedia.org/wiki/%25D0%25A2%25D3%25A9%25D1%2580%25D0%25BA%25D0%25B5%25D0%25BC:%25D0%259F%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2582:%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D0%25B7_2026_%25D0%25BC%25D3%2599%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580%25D0%25B5|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}&lt;/div&gt;
__NOTOC__ 
|body = 

== Кагыйдәләр ==
* Конкурска Википедияда теркәлгән һәркем катнаша ала.
* Конкурска түбәндәге мәкаләләр кабул ителә:
# Мәкалә 2026 елның 21 мартыннан 31 маена кадәр татар телендә язылырга тиеш.
# Мәкаләләр [[Проект:Вики-яз 2026#Нәрсә турында язарга|түбәндәге илләр яки халыклар]] белән бәйле булырга тиеш. 
# Яңа мәкалә 150 сүздән һәм 2500 байттан артык булырга тиеш.
# Иске мәкәләгә 120 сүз һәм 2000 байт өстәргә кирәк.
# Мәкалә [[Википедия:Әһәмиятлелек|әһәмиятле]] булырга тиеш, мәкаләнең [[Википедия:Абруйлы чыганаклар|чыганаклары]] күрсәтелергә тиеш.
# Машина тәрҗемәсе булырга тиеш түгел.
# Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 
* Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, халыкара һәм аерым тел бүлегендәге урыннарга бәйле. 
* Урындагы жюри балларны кайгырта алуы өчен, баетылган/яңа мәкаләләр түбәндәге таблицага урнаштыру сорала.
* 4 мәкаләне булдырган/якшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә.
* Казыйлар карары шикәят ителә алмый.

== Бәяләү тәртибе ==

* Күрсәтелгән таләпләргә туры килгән өстәлгән материал күләме кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз булган иске/яңа мәкаләләргә жюри 1 балл бирә;
* Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 2000/2500 байт яки 120/150 сүз өстәгән иске/яңа мәкаләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 сүздән яки 3000 байттан артык мәгълүмат өстәгән мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 мең мәкалә]] арасыннан булса өстәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар ясаган мәкаләләр өчен баллар коэффициентын ике тапкыр арттыру каралган.

Катнашучы 1 мәкалә өчен максималь 8/16 балл ала ала.

== Жюри ==

* Жюри рәисе, техник башкаручы — {{u|Il Nur}} (Казан)
* Жюри рәисе — {{u|Fxan}} (Казан)

== Нәрсә турында язарга ==
{{Ябык блок башы|башлык = Гамәлдәге тематик материаллар}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Әрмәнстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайҗан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Маҗарстан — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казакъстан  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарлары — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төньяк Македония — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарлар — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чегәннәр (рома) — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — мәкаләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — мәкаләләр исемлеге]]

{{Ябык блок ахыры}}

Вики-яз 2026 чикләрендә бүтән конкурслар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хатын-кызлар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хокуклары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Яшьләр]].
|footer =

== Призлар ==
Сөйләшенә.

}}
== Катнашучылар ==
Язылган һәм төзәтелгән мәкаләләрне шушы таблицага теркәргә кирәк. Бәхәс битенә кимендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:Вики-яз мәкаләсе|мәкалә калыбы]] урнаштырыла: 
&lt;pre&gt;{{Вики-яз мәкаләсе|ел= 2026|кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз| ил = | ил2 = | ил3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Медея]] {{*}} [[Лилия Подкопаева]] {{*}} [[Ләйлә Зана]] {{*}} [[Казый Мөхәммәд]] {{*}} [[Фаррухру Парса]]{{*}} [[Земфира Латыйпова]] {{*}} [[Елена Прекрасная]]{{*}} [[Электра]]{{*}}[[Леда]]{{*}}[[Клитемнестра]]{{*}}[[Немезида]]{{*}} [[Нюкта]]{{*}} [[Ильяс (пәйгамбәр)]] {{*}} [[Фаил Фәтхетдинов]]{{*}} [[Фәрит Суфияров]] {{*}} [[Абдуллатыйп Хәкимов]]{{*}} [[Ибраһим Тынкачев]] {{*}} [[Ануше Ансари]]{{*}} [[Антонина Нухрат]] {{*}} [[Мостафиннар]]{{*}} [[Сергей Манжигеев]] {{*}} [[Сөләйманова Рима]]{{*}}[[Шириннар-Шихматовлар]]{{*}}[[Гельсий Зәйниев]]{{*}}[[Римма Үтәшева]]{{*}}[[Морат Йосыф]]{{*}}[[Анна Достоевская]]{{*}}[[Хайтарма (бию)]]{{*}}[[Николай Малиев]] {{*}} [[Елена Созина]] {{*}} [[Сәдагәт Кәримова]] {{*}} [[Нөшаба Мәһәммәдли]] {{*}} [[Шәфига Әфәндезадә]] {{*}} [[Рәфига Әлиева ]] {{*}} [[Аида Имангулиева]]{{*}} [[Хиҗран Хөсәенова]]{{*}} [[Наилә Велиханлы]]{{*}} [[Диләрә Әлиева]]{{*}} [[Зарифа Әлиева]]{{*}} [[Әдилә Намазова]]{{*}} [[Зарифа Будагова]]{{*}} [[Өммегөлсем Садихзадә]]{{*}} [[Хөршидбану Натаван]]{{*}} [[Ханбикә ханым]]{{*}}[[Сона Ахундова]]{{*}}[[Мәдинә Гөлгөн]]{{*}}[[Фатма ханым Кәминә]]{{*}}[[Дивеевлар]]{{*}}[[Габделвәли Яушев]]{{*}}[[Салих Ерзин]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[Әхмәтхаҗи Рәхманкулов]]{{*}}[[Мөхәммәтшәриф Яушев]]{{*}}[[]]
|52
|
|
|-
|{{u|Әмир}}
|[[Рөстәм Каженкин]] {{*}} [[Зөлфәт Нигъмәтҗанов]] {{*}} [[Форель Тинчурин]] {{*}} [[Ангелина Фәйрушина]]{{*}} [[Марат Фәйрушин ]] {{*}} [[Рәсим Низамов]]{{*}} [[Оскар Усманов]] {{*}} [[Алмаз Хәкимов]]{{*}} [[Ярмәк вагы (бию)]] {{*}} [[Люция Мусина]]{{*}} [[Айбаш мәчете (Татарстан)]] {{*}} [[Лилия Бикмаева]]{{*}} [[Альберт Вәлиуллин]] {{*}} [[Айдарбәк Сарманбетов]]{{*}} [[Илнар Миранов]] {{*}} [[Илнур Гомәров]]{{*}} [[Динар Кәримуллин]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]
|17
|
|
|-
|{{u|Aliya2111}}
|[[Нурания Вәлиева]]{{*}} [[Сабина Вәлиева]]{{*}} [[Людмила Иванова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Алёна Михайлова]]{{*}} [[Екатерина Семёнова]]{{*}} [[Екатерина Васильева]]{{*}} [[Лидия Сурикова]]{{*}} [[Татьяна Фәхретдинова]]{{*}} [[Людмила Путина]]{{*}} [[Наталья Крымова]] {{*}}[[Гүзәл Хәйретдинова]]{{*}} [[Дарья Деревень]]{{*}} [[Вера Хәйретдинова]]{{*}} [[Серафима Огарева]]{{*}} [[Фаина Романова]]{{*}} [[Надежда Васильева]]{{*}} [[Анастасия Талызина]]{{*}} [[Елизавета Смирнова]]{{*}} [[Александра Ильбекова]]{{*}} [[Наталья Чеховская]]{{*}} [[Светлана Басова]]{{*}} [[Вероника Никитина]]{{*}} [[Людмила Блонская]]{{*}} [[Камилла Реброва]]{{*}} [[Наталья Садовская]]{{*}} [[Людмила Коршунова]]{{*}} [[Юлия Корнейченко]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Анна Садченко]]{{*}} [[Надежда Владыко]]{{*}} [[София Шишкина]]{{*}} [[Екатерина Гатина]]{{*}} [[Наталья Слаутина]]{{*}} [[Ирина Зиновьева]]{{*}} [[Анастасия Анзорова]]{{*}} [[Евгения Щеглова]]{{*}} [[Александра Мамедова]]{{*}} [[Елена Грошева]]{{*}} [[Татьяна Шаповалова]]{{*}} [[Татьяна Ларина]]{{*}} [[Эльзара Баталова]]{{*}} [[Наталья Быстрова]]{{*}} [[Җәмилә Әсфәндиярова]]{{*}} [[Елена Вишленкова]]{{*}} [[Милана Кутякина]]{{*}} [[Мария Минаева]]{{*}} [[Марина Чуксеева]]{{*}} [[Эльмира Әхмәтшина]]{{*}} [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]{{*}} [[Карина Сабирова]]{{*}} [[Александра Воробьева]]{{*}} [[Нина Фуралева]]{{*}} [[Александра Капустина]]{{*}} [[Людмила Ремеслова]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} 
|55
|
|
|-
|{{u|Ramzanka2000}}
|[[Унжа (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Торино (Кострома өлкәсе)]] {{*}} [[Дешуково]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Gulnaz2015}}
|[[Кира Волконская]]{{*}} [[Ульяна Тимофеева]]{{*}} [[Камилә Харисова]]{{*}} [[Ирина Приходько]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ramazan Khab}}
|[[Сөмәйя бинт Хәйят]]{{*}}[[Әпипә]]{{*}}[[Аерым бию]]{{*}}[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Әтеш Сәйран]]{{*}} [[Өмми әл-Банин]]{{*}} [[Гөлүсә Галиева]]{{*}} [[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Регина Шәйдуллина]]{{*}} [[Эне Эргма]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Илон Викланд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Расиха Хафизова]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Вера Евлампиева]]{{*}} [[Клара Хафизова]]{{*}} [[Келли Сильдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[Клара Заменгоф]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперантистка)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Эльнара Гасыймова]]{{*}} [[Айнур Эльгюнеш]]
|38
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Лидия Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Il Nur}}
|[[Пүһаярв]] {{*}} [[Татар порталлары берлеге]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|2
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|-
|{{u|Марьям Султанбаева}}
|[[Җаникә (Кырым принцессасы)]] {{*}} [[Урия Эдемова]] {{*}} [[Халитова Мәрзия Ибраһим кызы]] {{*}} [[Кыявык]] {{*}} [[Кинҗәбулат (Ишембай районы)]]
|5
|
|
|-
|-
|{{u|Timlesj}}
|[[Сиреналар]] {{*}} [[Парфенопа]] {{*}} [[Гесперидлар]] {{*}} [[Роза Дерине]] {{*}} [[Шари Федак]] {{*}} [[Элизабета Гёргиевская]] {{*}} [[Ольга Бознанская]] {{*}} [[Анна Билинская]] {{*}} [[Янина Конарская]] {{*}} [[Сәгадәт Аксой]] {{*}} [[Бану Алкан]] {{*}} [[Мөфидә Кадри]] {{*}} [[Бәргүзар Корель]] {{*}} [[Алие Бергер]] {{*}} [[Гизи Байор]] {{*}} [[София Вейверите]] {{*}} [[Мария Гюбнерова]] {{*}} [[Ольга Шайнпфлюгова]] {{*}} [[Адриена Шимотова]] {{*}} [[Бланш Юбер]] {{*}} [[Ирен Кондачи]] {{*}} [[Александра Корнхаузер Фрейзер]] {{*}} [[Габриеле Мартиросян]] {{*}} [[Елена Мароти-Шолтесова]] {{*}} [[Юдита Вайчюнайте]] {{*}} [[Мирга Гражините-Тила]] {{*}} [[Гана Поницкая]] {{*}} [[Хильда Гобби]] {{*}} [[Ханна Хонти]] {{*}} [[Мария Корда]] {{*}} [[Милли театр (Будапешт)]] {{*}} [[Маҗарстан опера театры]] {{*}} [[Любляна университеты]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|33
|
|
|-
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Планеталар системасы]] {{*}} [[Фотометрия (астрономия)]] {{*}} [[Элемтә иярченнәре]] {{*}} [[Атмосфера химиясе]] {{*}} [[Табигать тарихы милли музее (Болгария)]]{{*}} [[Астрометрия]] {{*}} [[Кояш балкышы]] {{*}} [[Планетаара автоматик станция]] {{*}} [[Гаделша (шарлавык)]] {{*}} [[Көньяк Урал табигать тыюлыгы]] {{*}} [[Төшү аппараты]] {{*}} [[Августов каналы]] {{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]] {{*}} [[Керчь мәчете]] {{*}} [[Йолдызның формалашуы]]{{*}} [[Никос Казандзакис]] {{*}} [[Кояш җиле]]{{*}} [[Зөфәр Еникеев]] {{*}} [[Башкортстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты]]{{*}} [[Тотылу (астрономия)]] {{*}} [[Казакъстан Милли икътисад министрлыгы]]{{*}} [[Маҗарстан геологиясе]] {{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Еврозона]] {{*}} [[Дәвер (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системасы]] {{*}} [[Астрономиядә ераклык шкаласы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]]
|28
|
|
|-
|-
|{{u|Fxan}}
|[[Икътисадны либеральләштерү]] {{*}} [[Күчеш икътисады]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|2
|
|
|-
|-
|{{u|Tegebot}}
|[[Абу Абуд]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|1
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;бәйгедән тыш&lt;/small&gt;
|-
|-
|{{u|}}
|[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|0
|
|
|-
|-
|{{u|}}
|[[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]
|0
|
|
|-
|-
|Тулаем
|
|166
|
|
|-
|}

== Конкурстың халык-ара статистикасы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халык-ара статистика бите]]

== Нәтиҗәләр ==
[[Файл:TT-CEESpring-2023-ttwp-diploma.pdf|200px|thumb|right|Финалист дипломының татарча версиясе]]
[[File:CEE logo map vertical.xcf|20px]] [[m:Wikimedia_Central_and_Eastern_Europe/tt|Үзәк һәм Көнчыгыш Европа илләре вики-волонтёрларының хезмәттәшлеге]], аның [[m:Wikimedia CEE Hub|Халыкара ярдәмләшү үзәге]] һәм [[File:Wikimedia Österreich logo black.svg|20px]] [[m:Wikimedia Österreich|Викимедиа Австрия]] исеменнән тәкъдим ителгән призлар фонды (400 Евро) бүленүе тәртибе баллар категорияләренә нигезләнә: 
* Тупланган балларга карап урын буенча
* Һәр илдә гамәлдәге валюта алыштыру курсы буенча исәпләнү датасына билгеләнә
* Җирле сертификатлар булган суммага кадәр түгәрәкләнә
* 500 сумнан кимрәге таратылмый, бүләкләнүгә хокукы булган калганнары арасында бүленә
* 1 еврога ничә сум бирелгән көнендә ясалачак
&lt;!-- * 1 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-168994707/ 4000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 2 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382627/ 3000 сумлык OZON.ru сертификаты]
* 3-6 урын - 2500 сумлык OZON.ru сертификаты = [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135382612/ 2000] + [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-135378940/ 500]
* 7-8 урын - [https://www.ozon.ru/product/elektronnyy-podarochnyy-sertifikat-million-podarkov-138431442/ 1500 сумлык OZON.ru сертификаты]--&gt;

Тат.Википедиядә җирле оештыручысы (жюри рәисе) һәрбер призёрга бәйле эл.почтасы аркылы инструкцияләр белән хәбәр юллыячак &lt;small&gt;(элекке бер бәйгедән [[Кулланучы бәхәсе:Ilnur efende#Наши университеты|үрнәк]])&lt;/small&gt;.

&lt;!-- {| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! # 
! Кулланучы&lt;/br&gt;&lt;small&gt;User&lt;/small&gt; 
! Мәкаләләр саны&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Articles&lt;/small&gt; 
! Баллар&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Points&lt;/small&gt; 
! Баллар буенча (€)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;By points (€)&lt;/small&gt;
! Сертификат (руб)&lt;/br&gt;&lt;small&gt;Gift certificate (RUR)&lt;/small&gt;
|-
|-style=&quot;background:#FF0000&quot;
 |Σ
 |Катнашучылар
 |
 |
 |400
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#fefca3&quot;
 |1
 |{{u|}} [[File:CEE Logo.svg|20px|Татарча Википедиядә Үзәк һәм Көнчыгыш Аурупа илчесе 2026]]
 |136
 |816
 |140
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5F5F5&quot;
 |2
 |{{u|}}
 |54
 |156
 |90
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#F5DEB3&quot;
 |3
|{{u|}}
 |52
 |93
 |
 |
 |-
 |-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |4
 |{{u|}}
 |10
 |30
 |60
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |5
 |{{u|}}
 |7
 |21
 |50
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |6
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
|-style=&quot;background:#00FF00&quot;
 |7
 |{{u|}}
 |
 |
 |
 |
|-
 |}
--&gt;

[[Категория:Проект:Вики-яз 2026| ]]</text>
      <sha1>alxpkwur2x7u82wexwr4i4aag9bg9ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Диаз Мөсәлимов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1391311</id>
    <revision>
      <id>5840027</id>
      <parentid>5792373</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14078" sha1="b3nakxb5ye7v7xmqq84pdmmyy3i84k2" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Исем              = Диаз Мөсәлимов
 |Имза          = 
 |Фото             = Диаз Мусалимов.jpg
 |Рәсем асты язуы    = 
 |Фон              = solo_singer
 |Тугандагы исеме = 
 |Тулы исеме       = Диаз Серикали улы Мөсәлимов
 |Туу көне    = 27.09.1991
 |Туу урыны   = [[СССР]], [[Казакъ ССР]], [[Симәй өлкәсе]] {{туу урыны|Симәй|Симәйдә}}
 |Үлү көне      = 
 |Үлү урыны     = 
 |Еллар             = 1995 ― {{х.в.}}
 |Дәүләт           = {{байрак|СССР}} [[СССР]]&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Казакъстан}} 
 |Һөнәрләр        = [[җырчы]], композитор, педагог
 |Моң  = тенор
 |Кораллар      = 
 |Жанрлар            = классика, мюзикл, R'N'B, поп-музыка
 |Псевдонимнар       = 
 |Коллективлар       = 
 |Хезмәттәшлек   = 
 |Лейбллар           = 
 |Бүләкләр          = 
 |Сайт             = [https://vk.com/public195545124  Diaz Mussalimov]
}}
'''Диаз Мөсәлимов''', Диаз Серикали улы Мөсәлимов, [[АКШ]]та: '''Diaz Mussalimov''' (''[[1991 ел]]ның [[27 сентябрь|27 сентябре]], [[СССР]], [[Казакъстан ССР]], [[Симәй]]'') ― Казакъстан җырчысы (''тенор''), композитор һәм педагог, 2018 елдан Нью-Йорк университетының вокал профессоры. Ул халыкара чараларда [[Казакъстан гимны]]н башкаручы, шулай ук төрле жанр элементларын берләштергән җырлар авторы буларак билгеле&lt;ref&gt;''Виктор Николаев''. [https://www.nur.kz/society/1760378-pevec-iz-semea-stal-professorom-po-vokalu-v-amerikanskom-vuze/ Певец из Семея стал профессором по вокалу в американском вузе.] nur.kz, 28.10.2018{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==
{{External media |рәсем1=[https://sun9-15.userapi.com/s/v1/ig2/raqQ6aOUCtkaiq3onAfECFxWyXbxVN8xAg0DtRZChWJ0Se6TXZBryHayafsCoqHD5jDCS2JpLQQA58tyMOyFG_30.jpg?quality=96&amp;as=32x32,48x48,72x72,108x108,160x160,240x239,360x359,453x452&amp;from=bu&amp;cs=453x0 Әнисе Альмира өч улы белән].}}
1991 елның 27 сентябрендә [[Симәй]] шәһәрендә өч балалы гаиләдә туган (унөч яшендә әтисе вафат булган). Бертуганнары Данияр, Дарий (2003 елгы). Бабалары [[Караганды өлкәсе]] [[Каркаралы]] шәһәреннән, алар атаклы сәүдәгәрләр булганнар. Әтисе Серикали һәм әнисе Альмира&lt;ref&gt;[https://vk.com/id15459468 Альмира Мусалимова Вконтакте]&lt;/ref&gt; бизнес белән шөгыльләнгән һәм улларын чит илләргә конкурсларга җибәрергә мөмкинлекләре булган. Әтисе шулай ук футболчы булган, Симәйнең «Спартак» һәм [[Таллыкурган]]ның «Жетыс» командалары өчен уйнаган. Өч яшендә кулына әтисенең гитарасын тотып, Диаз {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Игорь Сарухановның|Игорь Сарухановның|d|Q4408826}} «Дорогие мои старики» җырын башкарган. Дүрт яшендә әбисе Сабира аны Симәйнең Татар сәнгать мәктәбенә алып килгән, шунда музыкаль белем ала башлаган. 
{{External media |рәсем1=[https://vk.com/video25300550_456239048  Дүрт яшендә сәхнәдә чыгыш ясый. Янәшәсендә остазы Габделхак Ахунҗанов].}}

Дүрт яшендә Диаз беренче тапкыр сәхнәдә чыгыш ясаган: Симәй шәһәр мәдәният йортында [[Татар профессиональ музыкасы|татар музыкасы]] концерты вакытында ул сәхнәгә чыгарга сораган, «Дорогие мои старики» җырыннан өзек җырлаган һәм «Цыганочка»ны биегән. Бу очрак аның тормышында борылыш мизгеле булган ― аннан соң әти-әнисе малайны музыка мәктәбенә бирергә карар кылган&lt;ref&gt;[https://yk-news.kz/news/парень-из-семея-уехал-в-сша-и-подружился-с-дедушкой-рианны?ysclid=mmjblacnlb647907620 Парень из Семея уехал в США и подружился с дедушкой Рианны.] YK-news.kz, 26.02.2016{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Балачакта Диаз Мусалимов [[Үскәмән]]дә [[Нурсолтан Назарбаев]] каршында чыгыш ясаган&lt;ref&gt;[https://informburo.kz/kaz/diaz-musalimov-aza-nder-men-negzg-repertuarymda.html Диаз Мусалимов: Қазақ әндері – менің негізгі репертуарымда.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} informburo.kz, 2.08.2019{{ref-kz}}&lt;/ref&gt;.

«Иртеш таңнары» фестивалендә «Мин – джазмен» җырын башкарып, лауреат булган (укытучысы Габделхак Ахунҗанов).&lt;ref&gt;''[[Гөлзадә Сафиуллина]]''. Затлы дәвам фестивале. [[Безнең мирас|«Безнең мирас»]], 2021 ел, № 3. ― Б.99&lt;/ref&gt;. Балачагыннан [[Франция]], [[Италия]], [[Австрия]], [[Словакия]], [[Финляндия]], [[Швеция]], [[Кытай]], [[Россия]], [[Украина]], [[Америка]]да чыгыш ясаган.

Дүрт яшеннән тугызынчы сыйныфка кадәр Диаз үзен музыкаль белем алуга багышлаган. Соңрак ул Чайковский исемендәге Алматы музыка көллиятенә «Соло җырлау» белгечлегенә укырга кергән. Уку вакытында ул шулай ук фортепиано классы буенча шөгыльләнгән һәм музыка яза башлаган. 13 яшендә ул үзенең беренче җырын — «Семипалатинск мой»ны иҗат иткән, ул [[Симәй|шәһәрнең]] рәсми булмаган гимны булып әверелгән.

== АКШта уку ==
Көллиятне тәмамлагач, Диаз белемен чит илдә дәвам итәргә карар кыла. Алматы көллиятен тәмамлагач, 2013 елда ул TOEFL имтиханын уңышлы тапшырып, тыңлаулар узган һәм АКШның [[Виргиния|Вирджиния штатындагы]] Норфолк университетына грантка укырга кергән, анда музыка буенча бакалавр дәрәҗәсен алган. Соңрак ул [[Барак Обама]]ның президент стипендиясен алган.

АКШта беренче елларда җиңел булмаган ― ул савыт-саба юучы, официант булып эшләгән, ә соңрак балалар клубында футбол буенча тренер Кайрат Әүбакировның ярдәмчесе булган.

Норфолк университетында вокал сәнгатен өйрәнгәндә афроамерика {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Госпел |госпел|d |Q180268}} музыкантлары мәдәнияте җәлеп иткән, чөнки ул джаз, R'N'B һәм госпел белән мавыккан (хәтта чиркәү хорында җырлый башлаган). 2015 елда университетны тизләтелгән рәвештә алтын медаль һәм иң югары балл (Summa Cum Laude) белән тәмамлаган.

Бакалавриаттан соң [[Нью-Йорк]]ка күчеп килгән һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Нью-Йорк университеты| Нью-Йорк университеты|d|Q49210}} магистратурасына, классик вокал һәм опера факультетына укырга кергән. Ул «вокал башкару: музыкаль театр һәм вокал педагогикасы» белгечлеге буенча икеләтә магистр дәрәҗәсе алган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Милана Гузеева''. [https://time.kz/articles/chastnyj/2017/01/18/sudba-vunderkinda?ysclid=mmjh82v9rv255988072 Судьба вундеркинда.] time.kz, 18.01.2017{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== АКШта карьерасы ==
2016 елда, әле уку вакытында ук, Диазга {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Нью-Йорк университеты|Нью-Йорк университетында|d|Q49210}} вокал профессоры вазифасын тәкъдим иткәннәр. Ул бакалавриат студентларына вокал укыта башлаган. Мөсәлимов билгеләп үткәнчә, педагог эше аңа рәхәтлек китерә, бигрәк тә студентлар аңа талантларын ачуда ярдәм иткәне өчен рәхмәт әйтcәләр.

Укыту белән параллель рәвештә Диаз солист карьерасын үстерә. Ул [[Манхэттэн|Манхэттендагы]] легендар Birdland джаз-клубында чыгыш ясаган, анда үз җырларын башкарган. Аның [[инглиз теле]]ндәге бер композициясе ― «I'm from Kazakhstan» ― киң танылу алган.

Әһәмиятле чыгышлар арасында ― [[Лас-Вегас]]тагы T-Mobile аренасында {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Геннадий Головкин|Геннадий Головкинның|d|Q1009230}} ( Казакъстан) {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Сауль Альварес|Сауль Альвареска |d|Q2117769)}} (Мексика) каршы көрәше алдыннан [[Казакъстан гимны]]н башкару. Соңрак ул Madison Square Garden да НХЛ хоккей матчында [[АКШ гимны]]н җырлаган. Диаз шулай ук Джимми Фэллон шоуында чыгыш ясаган беренче казакъстанлы булган.

{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Flatbush Zombies|Flatbush Zombies|d|Q14921341}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Take 6|Take 6|d|Q327344)}} һәм The Manhattan Transfer, Джони Матис, шулай ук {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Рианна |Рианнаның| d| Q36844}} бабасы кебек музыкантлар белән хезмәттәшлек иткән. Казакъстанның яшь җырчысы Данеля Төлешова белән эшләгән, аны америкалы музыка индустриясе белгечләре белән таныштырган&lt;ref name=&quot;:0&quot;  /&gt;.

== Иҗаты ==
Диаз  җырларны башкарып кына калмый, музыка да яза. Аның җырлары төрле жанрларны колачлый — классика һәм мюзикллардан алып R'N'B һәм поп-музыкага кадәр. 2024 елда ул [[Актүбә]]нең 155 еллыгына «Ziga Zaga» җырын багышлаган. Анда ул шәһәрнең тарихи шәхесләрен, илне һәм җирне саклаган батырларны телгә алган, спорттагы, мәдәнияттәге һәм сәнәгатьтәге казанышларын санап чыккан&lt;ref&gt;[https://vk.com/wall-69220446_31478  Певец и композитор Диаз Мусалимов посвятил песню 155-летию Актобе.] Актюбинский вестник ВКонтакте, 29.05.2024{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* ''Милана Гузеева''. [https://time.kz/articles/chastnyj/2017/01/18/sudba-vunderkinda?ysclid=mmjh82v9rv255988072 Судьба вундеркинда.] time.kz, 18.01.2017{{ref-ru}}
* [https://weproject.media/articles/detail/diaz-musalimov-ot-pesni-v-dome-kultury-v-semee-do-vystupleniya-v-madison-square-garden/?amp=y Диаз Мусалимов: «от песни в Доме культуры в Семее, до выступления в Madison Square Garden».] Weproject, 11.12.2017{{ref-ru}}
* [https://www.drivemusic.club/artist/diaz-mussalimov.html    Diaz Mussalimov. Песни]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
{{Тышкы сылтамалар}}

{{DEFAULTSORT:Мөсәлимов, Диаз}}
[[Төркем:Казакъстан җырчылары]]
[[Төркем:Тенорлар]]
[[Төркем:Нью-Йорк университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Норфолк дәүләт университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Әнисе татар, әтисе башка милләттән булган шәхесләр]]
[[Төркем:Нью-Йорк университеты укытучылары]]</text>
      <sha1>b3nakxb5ye7v7xmqq84pdmmyy3i84k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Галина Айдарова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1391387</id>
    <revision>
      <id>5840002</id>
      <parentid>5839298</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10406" sha1="sxthob7fw907ijmjwfoz2omxkhe44gh" xml:space="preserve">{{Галим}}'''Галина Николаевна Айдарова''' ([[1947 ел]]ның [[19 июль|19 июлендә]], [[Биләр (Алексеевск районы)|Биләр]], [[Алексеевск районы]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татар Автономияле Совет Социалистик Республикасы]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] һәм [[Россия]] архитекторы, архитектура тарихчысы. Архитектура докторы (1997). Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2009).

== Биография ==
Галина Николаевна Айдарова 1947 елның 19 июлендә [[Алексеевск районы|Алексеевский районының]] [[Биләр (Алексеевск районы)|Биләр]] авылында, Татар Автоном Совет Социалистик Республикасында туган. Кыз фамилиясе: Волкова.

1972 елда ул [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты|Казан дәүләт архитектура-төзелеш институтының]] архитектура факультетын тәмамлый. Белем алганнан соң, ул [[Татгражданпроект|«Татгражданпроект»]] институтына архитектор белгечлеге буенча укырга керә, анда ул берничә проект авторы була, шул исәптән [[Апакай|Ленино-Кокушкино]] авылындагы урта мәктәп өчен (1976) һәм [[Казан]]дагы Эчке эшләр министрлыгының укыту үзәге өчен биналар (1983). 1976 елда ул КИСИда укытуга күчә, башта архитектура дизайны бүлегендә, аннары шәһәр төзелеше бүлегендә белем бирә. 1983 елда ул СССР Архитекторлар берлегенә әгъза итеп кабул ителә.

1985 елда ул Мәскәү архитектура институтында аспирантураны тәмамлый, ә 1986 елда профессор [[Гольдзамт, Эдмунд Адамович|Э. А.]] [[Гольдзамт, Эдмунд Адамович|Гольдзамт]] җитәкчелегендә «1840-1910 елларда Казан архитектурасында милли мәдәниятләрнең үзара бәйләнеше» дигән диссертациясен яклый, [[Фәннәр кандидаты|архитектура фәннәре кандидаты]] дәрәҗәсен ала. 1991 елда доцент фәнни исемен алуга ирешә. 1997 елда ул Мәскәү архитектура институтында профессор В. Л. Хайтның фәнни җитәкчелегендә «16 гасыр уртасы — 20 гасыр башында Урта Идел буе архитектура һәм шәһәр төзелеше үсешендә мәдәниятләрнең үзара бәйләнеше» дигән темага диссертациясен яклый, архитектура докторы дәрәҗәсен ала. 1999 елда профессор була.

2000—2005 елларда ул [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты|Казан дәүләт архитектура һәм төзелеш университетының]] Архитектура һәм дизайн институтында архитектура факультеты деканы булып эшли. 2004 елда ул архитектура теориясе һәм тарихы кафедрасы мөдире була, 2015 елда архитектура дизайны кафедрасы белән берлектә архитектура теориясе һәм практикасы кафедрасына кушыла һәм аны 2021 елга кадәр җитәкли. Ул Россия архитектура һәм төзелеш фәннәре академиясенең киңәшчесе титулына ия һәм шулай ук Россия архитекторлар берлеге әгъзасы. Ул биш фәнни кандидат әзерли.

Ул архитектура тарихы һәм теориясе, [[Идел буе|Урта Идел буе]] шәһәр төзелешен планлаштыруда мәдәни үзара бәйләнеш мәсьәләләре, җирле архитектура мәдәниятен өйрәнү методологиясе һәм Казан үсешенең милли-төбәк үзенчәлекләре буенча белгеч була. Йөздән артык хезмәт авторы, шул исәпкә фәнни һәм методик мәкаләләр, монографияләр һәм дәреслекләр дә керә. Ул [[Татар энциклопедиясе]] белән хезмәттәшлек итә, аерым алганда, архитектура тикшеренүләре буенча мәкаләләр яза. Ул шулай ук ире [[Равил Айдаров|Р.]] [[Равил Айдаров|С. Айдаров]] белән бергә [[Татарстан]]ның кечкенә шәһәрләре һәм авылларының агач архитектурасы турында китапларның автордашы. Матбугатта Татарстанның архитектура мирасы, татар архитектурасы, [[Qazan Kirmäne|Казан Кремле]] һәм [[Казанның тарихи мәчетләре|Казан мәчетләре]] мәсьәләләре буенча актив чыгышлар ясый. Ул шулай ук Казанның заманча архитектурасы турында үз фикерен белдерә.

== Бүләкләр ==

* «[[Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы|Россия Федерациясенең югары һөнәри белем бирүнең мактаулы хезмәткәре]]» мактау билгесе (2008).
* «Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе» мактаулы исеме (2009) {{Sfn|с=67|Хасанов|2014}}.
* [[Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре|Казан шәһәренең Мактау грамотасы]] (2010) — ''күпьеллык намуслы хезмәте һәм архитектура һәм төзелеш өлкәсендә югары квалификацияле белгечләр әзерләүгә зур өлеш керткәне өчен''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kzn.ru/nayti-dokument/munitsipalnye-pravovye-akty-i-inaya-ofitsialnaya-informatsiya/3122/|title=Распоряжение мэра города Казани от 28.05.2010 г. № 227р «О награждении Г. Н. Айдаровой, Л. И. Маклакова, В. Ф. Строганова Почётными грамотами Казани»|date=2010-05-28|publisher=[[Градоначальники Казани|Мэрия Казани]]|accessdate=2023-05-26}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* «КДАСУның мактаулы профессоры» исеме (2015)&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{Cite web|url=https://museum.kgasu.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=457:2015-06-17-08-28-26&amp;catid=9:2013-10-30-13-02-54&amp;Itemid=14|title=Айдарова Галина Николаевна|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230529165136/https://museum.kgasu.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=457:2015-06-17-08-28-26&amp;catid=9:2013-10-30-13-02-54&amp;Itemid=14|archivedate=2023-05-29|date=|publisher=[[Казанский государственный архитектурно-строительный университет|Музей истории КГАСУ]]|accessdate=2023-05-26}}&lt;/ref&gt;.

== Шәхси тормыш ==
Ире — [[Равил Айдаров|Равил Саярович]] (1950 елда туган), Казан дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты профессоры. Алар 1967 елда укыганда танышканнар һәм 1972 елда өйләнешкәннәр. Уллары — [[Айдаров, Руслан Равилевич|Руслан]] (1973 елда туган), архитектор.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==

* {{Cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/personalii/ajdarova-galina-nikolaevna|title=Галина Николаевна Айдарова|publisher=[[Татарская энциклопедия]]}}

[[Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре]]
[[Төркем:Русиянең шәрәфле югары һөнәри белем бирү хезмәткәрләре]]
[[Төркем:Архитектура докторлары]]
[[Төркем:Татарстан архитекторлары]]
[[Төркем:Россия архитекторлары]]
[[Төркем:ССРБ архитекторлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча архитекторлар]]
[[Төркем:Алексеевск районында туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1947 елда туганнар]]
[[Төркем:19 июль көнне туганнар]]</text>
      <sha1>sxthob7fw907ijmjwfoz2omxkhe44gh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Илона Кутни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488014</id>
    <revision>
      <id>5840086</id>
      <parentid>5837854</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8763" sha1="mab0usbn0rezsib3egoiwwfg4ejff7y" xml:space="preserve">{{Галим|Знаменитые ученики=|Известен как=Специалист в области лингвистики и [[эсперанто]]логии|сайт=}}'''Илона Кутни''' ([[1953 ел|1953 елның]] [[1 март|1 мартында]] [[Будапешт|Будапешт шәһәрендә]] туган) - [[Маҗарлар|венгр]] тел белгече, эсперантолог, укытучы һәм лингвистика докторы, ул 1997 елдан бирле [[Польша|Польшада]] яши. Ул Познаньдагы Адам Мицкевич исемендәге университетта интерлингвистика курсларына нигез салучы һәм директор&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=68&amp;s=8cdbe15964447d5f6ee7cc8368f0f0fd|title=Ilona KOUTNY|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326061154/https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=68&amp;s=8cdbe15964447d5f6ee7cc8368f0f0fd|archivedate=2023-03-26|accessdate=2023-03-26}}&lt;/ref&gt;.

== Биография ==
1953 елның 1 мартында [[Будапешт]] шәһәрендә туган.

1977 елда Будапешт университетының математика, Француз филологиясе һәм эсперантология факультетын тәмамлый, анда профессор Иштван Шердахейи җитәкчелегендә укый. Соңрак гомуми һәм гамәли лингвистиканы өйрәнә башлый һәм 1990 елда туган университетында лингвистика докторы дәрәҗәсен ала, диссертациясе темасы: «Венгр телен һәм эсперантоны компьютерда өйрәтүдә сөйләм синтезын куллану». Познаньда Адам Мицкевич университетында 2009 елда хабилитация процедурасын узган.

Ул фәнни-тикшеренү институтларында компьютер фәннәре өлкәсендә, аннары мөхәррир булып эшләде, шулай ук Будапешттагы элеккеге UEA фәнни нәшрият үзәгендә (1983 елдан 1985 елга кадәр) хезмәт итте. Ул Interkomputo һәм Fokuso журналларының мөхәррирләренең берсе була. 1986 елдан бирле Будапештның Техник һәм Икътисад Университеты белән хезмәттәшлектә сөйләм эшкәртү өлкәсендә эшли.

1987 елда профессор Иштван Шердахейи вафат булганнан соң, ул Будапешт университетының Лингвистика кафедрасының Эсперанто бүлегендә эсперанто һәм лингвистика укытуны үз өстенә алды. Ул берничә ел дәвамында эшләгән Халыкара Эсперанто тикшеренүләре кафедрасына нигез салучыларның берсе булды. Исәпләү һәм гамәли лингвистика буенча курслар укытты&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt;.

1997 елда ул [[Польша|Польшага]] күченә, анда аның ире Збигнев Галор университетта социология һәм эсперанто телен укыта. Ул Адам Мицкевич исемендәге университетның Этнолингвистика институтында венгр теле һәм лингвистикасын укыта. Венгрларны өйрәнү кафедрасы мөдире (2010 елдан 2019 елга кадәр фин-угор фәннәре кафедрасы) вазыйфасын били.

1997 елда ул телара тикшеренүләр буенча халыкара аспирантурага нигез сала һәм аны җитәкли, шулай ук эсперанто лингвистикасы, халыкара һәм мәдәниятара коммуникацияләр, шулай ук эсперанто телен укыту буенча лекцияләр укый&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt;.

Ул 1998 елдан 2016 елга кадәр Эсперанто академиясе әгъзасы була.

== Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр ==

* 1989 - Венгрия Эсперанто Ассоциациясенең Мактау билгесе
* 2008 - Грабовский премиясе
* 2008 - Елның иң яхшы эсперантисты итеп сайланган
* 2015 - UEAның күренекле казанышлары өчен премиясе
* 2016 - ILEIның мактаулы әгъзасы
* 2018 - FAME премиясенә лаек була

== Библиография ==

* 1996: Венгр-Эсперанто сүзлеге (баш мөхәррир, Иштван Шердахейи белән берлектә)
* 2003: (лекция) Европада мәдәниятара коммуникация: инглиз һәм эсперанто альтернатив коммуникация чарасы буларак, Кисельман К., Мәдәниятара коммуникация буенча симпозиум, Прага: KAVA-PECH 2005
* 2018: Эсперантоның табигый тел буларак типологик характеристикасы, Кристер Кисельманда, Ренато Корсеттида һәм Пробаль Дасгуптада (ред.), Эсперанто, Добřичовица: Кава-Пек, 129–146&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/IlonaK_publ14.pdf|title=Publications of Ilona Koutny / Publikaĵoj de Ilona Koutny|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326061156/http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/IlonaK_publ14.pdf|archivedate=2023-03-26|accessdate=2023-03-26}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==

* {{Cite web|url=https://sezonoj.ru/2023/03/marto-10/|title=Jubileoj kaj memordatoj en marto 2023|author=Aleksander Korĵenkov|date=2023-03-01|language=eo|work=[[La Ondo de Esperanto]]}}
* [http://www.ais-sanmarino.org/isd/html/isd_ano.html?lingvo=&amp;jaro=1685&amp;aldono=AD&amp;numero=5 KOUTNY Ilona]
* [https://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Intervjuo_IK_IPR-1-2023.pdf Интервью Илоны Кутни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250324193310/https://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Intervjuo_IK_IPR-1-2023.pdf |date=2025-03-24 }}
* [http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Ilona.html ILONA KOUTNY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218164213/http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Ilona.html |date=2020-02-18 }}
* Видео на YouTube, dum la 52-aj [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]]
* {{Cite web|url=https://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Ilona.html|title=Ilona Koutny|language=eo|work=Adam Mickiewicz University in Poznan}}
* {{Cite web|url=https://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/IlonaK_publ14.pdf|title=Publications of Ilona Koutny / Publikaĵoj de Ilona Koutny|work=Adam Mickiewicz University in Poznan}}
* [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&amp;scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&amp;tab=onb_sondersammlungen&amp;mode=Basic&amp;vl(freeText0)=Ilona+koutny&amp;vid=ONB&amp;fn=search Libroj kaj aliaj dokumentoj]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (недоступная ссылка) de kaj pri Ilona Koutny en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }}
* [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Ilona Koutny en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA)
[[Төркем:Венгрия тел белгечләре]]
[[Төркем:Будапешт университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Будапештта туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1953 елда туганнар]]
[[Төркем:1 март көнне туганнар]]</text>
      <sha1>mab0usbn0rezsib3egoiwwfg4ejff7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Илнар Миранов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488113</id>
    <revision>
      <id>5840084</id>
      <parentid>5838908</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12322" sha1="lnymt7wc56ln233oy24lhjhhyj3ut1l" xml:space="preserve">{{ТатарДөньясы|чыгарылыш=I}}
{{Музыкант
 |Исем              = Илнар Миранов
 |Имза          = 
 |Фото             = И.И.Миранов.jpg
 |Рәсем асты язуы    = 
 |Фон              = solo_singer
 |Тугандагы исеме = 
 |Тулы исеме       = Илнар Илфир улы Миранов
 |Туу көне    = 11.10.1992
 |Туу урыны   = [[Россия Федерациясе|РФ]], [[Башкортстан Республикасы|БР]], {{туу урыны|Дәүләкән районы|Дәүләкән районында}}, [[Бик-Карамалы]]
 |Үлү көне      = 
 |Үлү урыны     = 
 |Еллар             = 2003 ― {{х.в.}}
 |Дәүләт           = {{байрак|Россия}} [[РФ]]
 |Һөнәрләр        = [[җырчы]]
 |Моң  = тенор
 |Кораллар      = 
 |Жанрлар            = эстрада
 |Псевдонимнар       = 
 |Коллективлар       = [[Салих Сәйдәшев исемендәге Дәүләт Зур концерт залы|С. Сәйдәшев ис. Зур концерт залы]]&lt;br/&gt; [[Татарстан халыкларының Дуслык йорты|Татарстан Халыклар Дуслыгы йорты]]
 |Хезмәттәшлек   = 
 |Лейбллар           = 
 |Бүләкләр          = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты (2020)]][[Файл:Татар моңы эмблемасы.jpg|25px|[[Татар моңы (конкурс)|«Татар моңы»]] халыкара конкурсы лауреаты]]
 |Сайт             = 
}}
'''Илнар Миранов''', Илнар Илфир улы Миранов (''Миронов''&lt;ref name=&quot;:rais&quot;&gt;[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_323141.pdf Указ Президента Республики Татарстан, № УП-749 от 13.11.2020]&lt;/ref&gt;) (''Ильнар Ильфирович Миранов; [[1992 ел]]ның [[11 октябрь|11 октябре]], [[Россия Федерациясе|РФ]], [[Башкортстан Республикасы|БР]], [[Дәүләкән районы]], [[Бик-Карамалы]]'') ― җырчы, вокал педагогы, [[Татарстан халыкларының Дуслык йорты|Татарстан Халыклары дуслыгы йорты]] дәүләт бюджет учреждениесе аккомпаниатор-концертмейстеры. [[Татарстанның атказанган артисты]] (2020)&lt;ref&gt;[https://realnoevremya.ru/articles/195059-zvezde-uzgaresh-jile-dali-zvanie Звезде «Үзгәреш җиле» дали звание.] «Реальное время», 25.11.2020{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==
1992 елның 11 октябрендә Башкортстан Республикасының [[Дәүләкән районы]] [[Бик-Карамалы]] авылында туган&lt;ref&gt;[https://stories-of-success.ru/iskusstvo/ilnara-mironova?ysclid=mnun9p5l8i547462182 Ильнар Миронов: биография, личная жизнь, жена и дети]&lt;/ref&gt;. Әтисе баянчы, әти-әнисе икесе дә җырлаган (әнисе авариядә һәлак булган). Энесе бар. Илнар 6-7 яшьләрдә җырлый башлаган. [[Дәүләкән]] лицей-интернатында 3 ел укыган&lt;ref&gt;[https://kazanfirst.ru/interviews/511097  «В башкирской школе надо мной издевались из-за национальности».] kazanfirst.ru, 13.02.2020{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Хореография белән яратып шөгыльләнсә дә, [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесына]] укырга баян классы буенча кергән, ике елдан академик вокал классына күчеп, шуны тәмамлаган. [[Казан дәүләт консерваториясе|Казан консерваториясенә]] кабул итмәгәннәр. 2019 елда [[Казан дәүләт мәдәният институты]]н тәмамлаган (РФ һәм ТР халык артисты [[Венера Ганиева]]да дүрт ел бакалавриатта, ике ел магистратурада укыган). Башта академик вокал манерасында җырлаган, аннары тулаем эстрадага күчкән. Европача җырлау манерасын татарча яңгыраш белән берләштерергә тырыша&lt;ref&gt;''Айрат Нигматуллин, Гульназ Бадретдин''. [https://www.business-gazeta.ru/article/456986?ysclid=mnuk6rwn6s105886089 Ильнар Миранов: «Возможно, прозвучит грубо, но я не вижу сейчас татарской эстрады».] Бизнес-Онлайн, 9.02.2020{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Тавышы, диапазоны, репертуары үзенчәлекле. Төрле телләрдә: [[инглиз теле|инглизчә дә]], [[рус теле|русча да]], [[татар теле|татарча да]], [[башкорт теле |башкортча да]] җырлый ала торган җырчы. Соул стилендә рус җырларын башкара&lt;ref&gt;''Чулпан Галихмәтова''. [https://syuyumbike.ru/news/skhn-m-yazmysh/ilnar-miranov-min-btenly-bashka Илнар Миранов: «Мин бөтенләй башка».] [[Сөембикә (журнал)|«Сөембикә»]], 6.04.2020&lt;/ref&gt;. Дәүләт дәрәҗәсендә зур кунаклар кабул ителә торган затлы залларга да еш чакыралар. 

[[Казан]] тамашачысы җырчыны беренче тапкыр 2011 елда «Татар моңы» конкурсында Гран-при алганда күргән.

2015 елда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Turkvision|Turkvision|d|Q15089348}} җыр фестиваленә сайлап алу турында «Ямьле» төркеме белән бер үк бал җыйганнар, «Ямьле» төркеме үтсә дә, ул вакытта [[Төркия]] белән [[Россия]] мөнәсәбәтләре начараю сәбәпле, төркем конкурска бармый калган.

4 ел «Үзгәреш җиле» фестивалендә катнашкан, «Үзгәреш җиле» фестивалендә катнашучы буларак, [[Нью-Йорк]]тагы [[Карнеги Залы|Карнеги-холл]] сәхнәсенә чыккан, тамашачы аны аеруча җылы каршы алган. Беренче сезонда [[Резеда Әхиярова]]ның «Зәңгәр томан» ([[Ренат Харис]] сүзләре), [[Алинә Шәрипҗанова]] белән дуэтта «Олы юлның тузаны» җырын, 2023 елда [[Зәйнәп Фәрхетдинова]] белән «Әнием» җырын, үзе [[Луиза Батыр-Болгари]] белән [[Фирая Зыятдинова]]ның «Мин сине шундый сагындым» җырын башкарган&lt;ref&gt;''Фирүзә Гыйниятова''. [https://intertat.tatar/news/ilnar-miranov-min-uzem-da-uzencalekle-kese-ham-minem-yrlavym-da-uzencalekle-5866398 Илнар Миранов: «Мин үзем дә үзенчәлекле кеше һәм минем җырлавым да үзенчәлекле».] [[Интертат]], 27.05.2024&lt;/ref&gt;.

Казанда беренче дебют концерты «Корстон» сәүдә-күңел ачу үзәгендәге Club Hotel залында 2020 елның 13 февралендә узган&lt;ref&gt;[https://intertat.tatar/news/tatar-estradasyna-ilnar-miranov-k-pt-n-kir-k-ide-5722770?ysclid=mnumyc0yz77762748 «Татар эстрадасына Илнар Миранов күптән кирәк иде».] Интертат, 14.02.2020&lt;/ref&gt;.

Татарча да, русча да җырлар яза. Аларны үзе генә түгел, башка җырчылар да  башкара.  

Иң яраткан әсәрләренең берсе ― [[Роберт Миңнуллин]] сүзләренә [[Резеда Әхиярова]] язган  «Син улгәнче мине сагынырсың» җыры&lt;ref&gt;[https://www.tatar-inform.ru/news/pevets-ilnar-miranov-vylozhil-zapis-svoego-vystupleniya-v-pamyat-o-roberte-minnulline-5732140?ysclid=mnuny5qinx530002647 Певец Ильнар Миранов выложил запись своего выступления в память о Роберте Миннуллине.] [[Татар-информ]], 27.03.2020&lt;/ref&gt;. 

[[Салих Сәйдәшев исемендәге Дәүләт Зур концерт залы]] солисты, [[Биектау]]ның С. Сәйдәшев исемендәге балалар сәнгать мәктәбендә вокал педагогы, [[Тынычлык бистәсе (Казан)|Мирный бистәсе]] Мәдәният йорты «Импровиз» эстрада вокал студиясе педагогы булган&lt;ref&gt;[https://dkmirnyi.ru/studiya-estradnogo-vokala-improviz/ Студия эстрадного вокала «Импровиз». Дом культуры  в жилом массиве Мирный]&lt;/ref&gt;.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* 2011, 2012, 2013 ― Ваһапов фестивалендә 3нче, 2нче, 1нче урын
* 2012 ― яшь башкаручыларның [[Татар моңы (конкурс)|«Татар моңы»]] халыкара телевизион конкурсының I премия лауреаты 
* 2013 ― Сәйдәшев исемендәге Халыкара вокалистлар конкурсында Гран-при
* 2013 ― [[Әстерхан]]да үткән Халыкара вокалистлар конкурсында Гран-при 
* 2014 ― «Уфа дулкыны» (Уфимская волна) халыкара җыр конкурсында Гран-при ({{Тәрҗемә ителмәгән 5|Уитни Хьюстон|Уитни Хьюстонның|d|Q34389}} «I Look to you» җырын башкарган)&lt;ref&gt;[https://bash.news/sputnik/novosti-ufimskoy-volny/108327-finalisty-ufimskoy-volny-berut-vse-novye-vysoty?ysclid=mnuo51srwp537369285 Финалисты «Уфимской Волны» берут все новые высоты.] bash.news, 29.01.2021&lt;/ref&gt; 
* 2018 ― Әлфия Авзалова исемендәге халыкара конкурста Гран-при 
* 2020 ― [[Татарстанның атказанган артисты]] ― ''музыка сәнгатен үстерүгә керткән өлеше өчен''&lt;ref name=&quot;:rais&quot;  /&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://zvon.top/artists/127139 Ильнар Миранов - все песни, треки и музыка исполнителя]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* [https://zvu4no.org/tracks/Ильнар%20Миранов?ysclid=mnuocpzcs6688196556 Ильнар Миранов - Найдено 63 трека]
* [https://uzgaresh.kazan-opera.ru/team/actors/ilnar-miranov/ Ильнар Миранов.] uzgaresh.kazan-opera.ru
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Миранов, Илнар}}
[[Төркем:Татар җырчылары]]
[[Төркем:Башкортстан җырчылары]]
[[Төркем:Татарстан җырчылары]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]]
[[Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:«Татар моңы» конкурсы лауреатлары]]</text>
      <sha1>lnymt7wc56ln233oy24lhjhhyj3ut1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Динар Кәримуллин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488319</id>
    <revision>
      <id>5840030</id>
      <parentid>5838907</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13531" sha1="soz52hfk7av663sdf676me3e8dr4cga" xml:space="preserve">{{ТатарДөньясы|чыгарылыш=I}}
{{Шәхес
| исем = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] Динар Кәримуллин
| рәсем = Динар Ирекович Каримуллин.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = 
| тулы исем = Динар Ирек улы Кәримуллин
| һөнәр = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] [[көрәш]]че, тренер
| туу датасы = 5.11.1996
| туу җире = [[Россия Федерациясе|РФ]], [[Татарстан Республикасы|ТР]], {{туу җире|Теләче районы|Теләче районында}}, [[Олы Мәтәскә]]
| гражданлык = {{байрак|Россия}} [[РФ]]
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = 
| әни = 
| ир = 
| хатын =
| балалар = 
| кул кую =
| бүләк һәм премияләр = Дөнья чемпионы&lt;br/&gt;Россия чемпионы&lt;br/&gt;Татарстан чемпионы&lt;br/&gt; [[Файл:Знак ЗМС России.png|20px|Россиянең атказанган спорт мастеры (2026)]]
| сайт = 
| башка мәгълүмат = 
}}
{{Фш| Кәримуллин}}
'''Динар Кәримуллин''', Динар Ирек улы Кәримуллин (''Динар Ирекович Каримуллин; [[1996 ел]]ның [[5 ноябрь|5 ноябре]], [[Россия Федерациясе|РФ]], [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Теләче районы]], [[Олы Мәтәскә]]'') – спортчы (''[[милли көрәш|көрәш]], [[билбаулы көрәш]]''), билбаулы көрәш буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры (2019), көрәш һәм билбаулы көрәш буенча күп тапкыр Татарстан, Россия һәм дөнья чемпионы, «Ватаным Татарстан» газетасы гамәлгә куйган Муса Җәлил истәлегенә багышланган көрәш турниры, Данил Галиев исемендәге турнир җиңүчесе. БРИКС илләре уеннары җиңүчесе (2024). 2024 елда «Алтын билбау» бөтенроссия премиясендә «Ел спортсмены» дигән мактаулы исемгә лаек булган&lt;ref&gt;[https://minsport.tatarstan.ru/index.htm/news/2349920.htm Татарстанский борец получил титул «Спортсмена года».] Министерство спорта Республики Татарстан, 9.10.2024&lt;/ref&gt;. Көрәш буенча Россиянең атказанган спорт мастеры (2026).

== Тәрҗемәи хәле ==
1996 елның 5 ноябрендә Татарстанның [[Теләче районы]] [[Олы Мәтәскә]] авылында туган &lt;ref&gt;[http://old.izbirkom.ru/region/region/tatarstan?action=show&amp;root=1&amp;tvd=4164048229732&amp;vrn=4164048229728&amp;region=16&amp;global=&amp;sub_region=0&amp;prver=0&amp;pronetvd=null&amp;cuiknum=null&amp;type=341&amp;vibid=4164048231490 Выборы депутатов Совета Большеметескинского СП Тюлячинского МР РТ IV созыва.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} old.izbirkom.ru&lt;/ref&gt;. Әтисе (''вафат'')―әнисе тәрбиясендә үскән. Кечкенәдән [[милли көрәш|көрәш]] белән кызыксынган. Алты-җиде яшьләрендә мәктәптәге көрәш түгәрәгенә йөри башлаган. Беренче тренеры ― Венер Әскаров. Якташы күп тапкырлар Россия һәм дөнья чемпионы [[Раил Нургалиев]], Илдар Гыйниятуллинның җанатары булган. Көрәш юлын [[Теләче районы]]нда башлаган. Тәкәнең беренчесен үз авылы [[Сабан туе]]нда алган. Беренче зур җиңүе ― 2010 елда Татарстан беренчелегендә отуы&lt;ref&gt;''Лилия Йосыпова''. [https://matbugat.ru/news/?id=39266&amp;ysclid=mo5v7ovuv894380397 Танылган көрәшче Динар Кәримуллин: Минем өчен ул әти дә, әни дә булды.] [[«Ирек мәйданы» газетасы|«Ирек мәйданы»]], 21.12.2022&lt;/ref&gt;.

[[Идел буе спорт һәм туризм академиясе|Идел буе дәүләт физик тәрбия, спорт һәм туризм университетын]] тәмамлаган (2018)&lt;ref&gt;[https://e-academy.sportacadem.ru/student-portfolio/portfolio/з00003812?ysclid=mo5z162015762585299 Портфолио студента Каримуллина Динара Ирековича]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Әлеге академиядә алты ел Азат Әхәтов җитәкчелегендә шөгыльләнгән&lt;ref&gt;[https://unifirst.ru/news/premiya-zolotoy-poyas-vypusknik-povolzhskogo-v-chisle-pobediteley?ysclid=mo5wt847qi275870271 Премия «Золотой пояс»: выпускник Поволжского — в числе победителей.] Unifirst, 10.10.2024{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 

2020 елда Теләчедән [[Лаеш]]ка күчеп килгән, анда көрәш буенча дөнья чемпионы Азат Нурмөхәммәтов патронажы астында көчле көрәшчеләр командасы җыела. Динар Лаеш районы спорт мәктәбенең көрәш буенча тренер-укытучысы булып эшли &lt;ref&gt;[https://test-edu.tatar.ru/laishevo/org5769/page4288271.htm МБУДО «Спортивная школа Лаишевского муниципального район»а.] edu.tatar.ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Людмила Никифорова''. [https://laishevskyi.ru/news/sport/laishevskiy-trener-chempion-rossii Лаишевский тренер Динар Каримуллин – чемпион России.] «Камская новь», 7.12.2020&lt;/ref&gt; һәм Лаеш командасы өчен 75 килога кадәр авырлык категориясендә чыгыш ясый&lt;ref&gt;''Лилия Гыймазова''. [https://tatar-congress.org/yanalyklar/koreshche-dinar-kerimullin-kelemdege-kondeshen-sinen-dustyn-bula-almyy/?ysclid=mo5wjo6oaq787021873 Көрәшче Динар Кәримуллин: Келәмдәге көндәшең синең дустың була алмый.] [[Ватаным Татарстан]], 22.01.2022&lt;/ref&gt;. Россия җыелмасы составында өлкән тренер вазыйфасын башкара. Динар үзен {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Катнаш сугышчан сәнгатьләр| катнаш көрәш|d|Q114466}} төрендә сынап карарга теләгән. Россиянең Көрәш федерациясендә белгеч.
[[Файл:Conor McGregor, UFC 189 World Tour London.jpg|130px|thumb|left|{{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Конор Макгрегор|Конор Макгрегор|d| Q5162259}}]]
Көрәш дөньясында Кәримуллинга тышкы яктан {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Ultimate Fighting Championship|UFC|d|Q186471}} ирланд көрәшчесе {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Конор Макгрегор|Конор Макгрегор|d| Q5162259}} белән охшашлыгы аркасында «татар Макгрегоры» кушаматы биргәннәр.

== Спортта уңышлары ==
Яшүсмерләр арасында Татарстан беренчелегендә берничә тапкыр җиңгән, хәзер  өлкәннәр дәрәҗәсендә иң зур уңышларга ирешкән. 
* [[2015 ел|2015]] ― [[билбаулы көрәш]] буенча Россиянең спорт мастеры&lt;ref name=&quot;:msrf&quot;&gt;[https://msrfinfo.ru/people/96481?ysclid=mo5ya1t6o2443605315 Каримуллин Динар Ирекович.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Минспорта России&lt;/ref&gt;
* 2018 ― билбау көрәше буенча дөнья чемпионаты җиңүчесе
* 2019 ― билбаулы көрәш буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры&lt;ref name=&quot;:msrf&quot;  /&gt;
* 2019, 2020, 2022, 2023 ― [[көрәш]] буенча дөнья чемпионаты җиңүчесе 
* 2020 ― көрәш буенча Россиянең спорт мастеры&lt;ref name=&quot;:msrf&quot;  /&gt;
* 2020 ― көрәш буенча Россия чемпионаты җиңүчесе&lt;ref&gt;[https://laishevo.bezformata.com/listnews/laishevskiy-trener-dinar-karimullin/89429977/ Лаишевский тренер Динар Каримуллин – чемпион России.] laishevo.bezformata.com, 07.12.2020{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* 2022 ― 75 кг га хәтле авырлыкта «Манзара» билбавын откан. 
* 2022 ― [[Сембер өлкәсе]]ндә узган Бөтенроссия Сабан туенда үз авырлыгында 1нче урын алган. 
* 2022 ― [[Самара]] Сабан туенда баш батыр калган. 
* 2024 ― [[БРИКС]] илләре уеннары җиңүчесе. Финалда [[Кыргызстан]] көрәшчесен откан&lt;ref&gt;''Энҗе Габдуллина''. [https://intertat.tatar/news/bu-inu-atiem-ocen-tatar-korascelare-briks-cempionnary-5866927 «Бу җиңү – әтием өчен»: Татар көрәшчеләре – БРИКС чемпионнары.] [[Интертат]], 22.06.2024&lt;/ref&gt;.
* 2024 ― сугышчан сәнгать өлкәсендә XV «Алтын билбау» бөтенроссия премиясендә «Ел спортсмены» («Иң яхшы спортчы» номинациясендә җиңүче). Бүләкне Россия спорт министры {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Михаил Дегтярев |Михаил Дегтярев |d |Q4156642}} кулыннан алган &lt;ref&gt;''Руслан Васильев''. [https://kam.business-gazeta.ru/article/651085?ysclid=mo5vi7s44h943377813 Как борцу корэш вручали премию «Спортсмен года» и почему его называют татарским Макгрегором.] Бизнес-Онлайн, 15.10.2024{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* 2024 ― Күчмә халыклар халыкара Уеннарында ([[Казакъстан]]) көмеш медаль&lt;ref&gt;''Зульфат Шафигуллин''. [https://realnoevremya.ru/news/319319-borec-koresh-dinar-karimullin-stal-sportsmenom-goda-premii-zolotoy-poyas Борец корэш Динар Каримуллин стал спортсменом года премии «Золотой пояс».] «Реальное время», 09.10.2024{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* 2024 ― «көрәш буенча Татарстан Республикасының иң яхшы спортчысы» 
* 2024 ― «яшүсмерләр һәм ир-атлар арасында иң яхшы тренер» 
* 2026 ― Россиянең атказанган спорт остасы&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-korascese-rossiyanen-atkazangan-sport-ostasy-isemena-laek-buldy-5922236 Татарстан көрәшчесе Россиянең атказанган спорт остасы исеменә лаек булды.] [[Татар-информ]], 15.04.2026&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://minsport.gov.ru/documents/?folder=608&amp;page=1&amp;text= Приказ Минспорта РФ № 76-НГ от 30.03.2026]&lt;/ref&gt;

== Шәхси тормышы ==
Өйләнмәгән. Йөргән кызы ― спортчы.
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* ''Зульфат Шафигуллин''. [https://realnoevremya.ru/news/319319-borec-koresh-dinar-karimullin-stal-sportsmenom-goda-premii-zolotoy-poyas Борец корэш Динар Каримуллин стал спортсменом года премии «Золотой пояс».]  «Реальное время», 09.10.2024{{ref-ru}}
* ''[[Рәмис Латыйпов]]''. [https://tatar-inform.tatar/news/korasce-dinar-karimullin-rossiyada-el-sportcysy-dip-tabyldy-5894479 Көрәшче Динар Кәримуллин Россиядә «Ел спортчысы» дип табылды.] [[Татар-информ]], 9.10.2024
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Мусин, Булат}}
[[Төркем:Көрәшчеләр]]
[[Төркем:Идел буе спорт һәм туризм академиясен тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Россия чемпионнары]]
[[Төркем:Көрәш буенча Россия чемпионнары]]
[[Төркем:Россиянең атказанган спорт осталары]]
[[Төркем:Көрәш буенча дөнья чемпионнары]]</text>
      <sha1>soz52hfk7av663sdf676me3e8dr4cga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гана Поницкая</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488339</id>
    <revision>
      <id>5840007</id>
      <parentid>5794996</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5831" sha1="9knuejhenni0q52fnwcbmtotybe7cjq" xml:space="preserve">{{Шәхес}}

'''Гана Поницкая''' ({{lang-sk|Hana Ponická}}; [[1922 ел|1922 елның]] [[15 июль|15 июле]], Галич, Банска-Бистрица крае — [[2007 ел|2007 елның]] [[21 август|21 августы]], Банска-Бистрица) — [[Словакия|словак]] язучысы, публицист, тәрҗемәче, җәмәгать эшлеклесе, диссидент.

== Тормыш юлы ==
Гана Поницкая 1922 елның 15 июлендә туа. 1944 елгы словак милли күтәрелешендә катнаша. 1948—1950 елларда ире, шагыйрь Штефан Жары белән бергә [[Рим|Римда]] яши. Туган иленә кайткач, ''Smena na nedeľu'' журналының әдәби мөхәррире булып эшли.

1956—1977 елларда — Язучылар берлеге әгъзасы. 1968 елда Варшава килешүе гаскәрләренең [[Чехословакия|Чехословакиягә]] керүенә каршы протест белдергән өчен эштән азат ителә. Соңрак 1972 елда аны ''Smena'' газетасы редакциясеннән эштән чыгаралар.

1977 елда Гана Поницкая ЧССР Язучылар берлеге корылтаенда заманча мәдәни сәясәтне тәнкыйтьләп чыгыш ясарга планлаштырган, ләкин аңа чыгыш ясарга рөхсәт итмиләр, әмма протоколга аның доклады кертелә. Шул чордан Поницкаяны Язучылар берлегеннән чыгаралар. Поницкая әсәрләрен бастыру тыелган була.

Гана Поницкая — Чехословакиянең әдәби андеграунды вәкиле.

1977 елда ул [[Вацлав Һавел]] һәм башка чехословак интеллектуаллары белән бергә «Хартия-77» кеше хокуклары манифестын имзалый.

1989 елга кадәр — актив диссидент, Гана Поницкая текстлары самиздатта һәм чит илдә чыга, «[[Азат Европа радиосы/Азатлык радиосы|Азат Европа]]» радиосында укыла. 1989 елның августында Чехословакиягә Советлар басып керүенең еллыгына митинг оештырган өчен Гана Поницкая кулга алына, ләкин ноябрьдә «бәрхет революция» вакытында азат ителә.

1990 елда — Христиан-демократик хәрәкәтне (KDH) оештыручыларның берсе.

Гана Поницкая 2007 елда вафат була. Туган авылы Галичта җирләнгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oklahoman.com/article/3108709/hana-ponicka-slovak-writer-dies-at-85/|title=Hana Ponicka, Slovak Writer Dies at 85|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027010356/http://oklahoman.com/article/3108709/hana-ponicka-slovak-writer-dies-at-85|archivedate=2020-10-27|publisher=Oklahoman.com|lang=en-US|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Бүләкләр ==

* I дәрәҗә «Казанышлары өчен» медале (1996, Чехия)
* I дәрәҗә Людовит Штур ордены (2002 ел)

== Иҗат ==
Гана Поницкая — балалар һәм өлкәннәр өчен повестьлар һәм хикәяләр, киносценарийлар авторы. [[Италия]], [[Франция]], [[Маҗарстан]] һәм [[Алмания]] язучыларының кайбер әдәби әсәрләрен словак теленә тәрҗемә итә.

== Сайланма библиография ==

* 1959 — ''Ábelovský dom''
* 1964 — ''Prísť, odísť'', рассказы
* 1968 — ''Bosými nohami'', рассказы
* 1974 — ''Janko Novák''
* 1989 — ''Lukavické zápisky''
* 1990 — ''Milan Rastislav Štefánik''

== Балалар һәм яшүсмерләр өчен әсәрләр ==

* 1953 — ''Slávikove husličky''
* 1961 — ''O Štoplíkovi''
* 1968 — ''Svietiaca ryba''
* 1955 — ''Halúzky''
* 1955 — ''Medvedí rok''
* 1961 — ''Zimná rozprávka''
* 1961 — ''Malí mičurinci''
* 1972 — ''O parádnici lienke''
* 1991 — ''O Štoplíkovi, kým do školy nechodil''
* 1991 — ''Ako Štoplík do školy chodil-nechodil''

== Сценарий ==

* 1976 — ''Zlatá réva'' (фильм, реж. Л. Филан, 1977)

== Искәрмәләр ==
&lt;references /&gt;

== Әдәбият ==

* Jozef Špaček, ''Ponická Hana'', (W:) ''Slovník slovenských spisovateľov'', red. Valér Mikula, Bratislava 2005

== Сылтамалар ==

* {{Cite web|url=http://resheto.ru/news/single/5492|title=Умерла Хана Поницка|author=|language=ru|work=resheto.ru|accessdate=2026-04-19|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221036/http://resheto.ru/news/single/5492}}

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Икенче бөтендөнья сугышында катнашучылар]]
[[Төркем:2007 елда вафатлар]]
[[Төркем:21 август көнне вафатлар]]
[[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]]
[[Төркем:1922 елда туганнар]]
[[Төркем:15 июль көнне туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча язучылар]]
[[Төркем:Словакия язучылары]]</text>
      <sha1>9knuejhenni0q52fnwcbmtotybe7cjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еврозона</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488585</id>
    <revision>
      <id>5840040</id>
      <parentid>5839223</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T04:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38764" sha1="13m775jtsx9qqoxevm0gxgrpxp1yasv" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Еврозона''' - рәсми валютасы [[евро]] булган [[Европа Берлеге|Европа Берлегенең]] 21 [[Ил|илен]] берләштергән [[Valüta|валюта]] зонасы, һәм шулай итеп, Европа Берлегенең икътисади һәм Валюта Берлеге сәясәтен тулысынча гамәлгә ашыра. Хәзерге вакытта Еврозона илләре -  [[Словения]] [[Финляндия]], [[Австрия]], [[Бельгия]], [[Болгария]], [[Алмания|Германия]], [[Греция]], [[Ирландия]], [[Испания]], [[Италия]], [[Кипр Республикасы]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Люксембург]], [[Мальта]], [[Нидерланд|Нидерландлар]], [[Португалия]] [[Эстония|,]] [[Франция]], [[Хорватия]] [[Словакия]], [[Словения]], [[Финляндия]] һәм  [[Эстония]]. .   

Евро шулай ук евроны валюта килешүе буенча куллана торган тагын дүрт дәүләтнең һәм Европа Берлегенең сигез махсус территориясенең милли валютасы булып тора. Шуңа да карамастан, еврозонада катнашучылардан аермалы буларак, әлеге илләр Европа Үзәк Банкының акча-кредит сәясәтенә йогынты ясый алмый һәм үз вәкилләрен аның җитәкче органнарына җибәрә алмый. Моннан тыш, евро Европа Берлеге белән килешүдән башка Черногория һәм Косовода кулланыла.

Европа Валюта Берлеге 1999 елның 1 гыйнварыннан, бердәм Европа валютасы - евро кертелгәннән соң гамәлдә. Ул дөньяда икътисади интеграциянең дүртенче этабына кергән беренче һәм әлегә бердәнбер төбәк берлеге (ирекле сәүдә зонасы, таможня берлеге һәм уртак базардан соң). Еврозона илләре Европа Үзәк банкына акча сәясәте өлкәсендәге барлык вәкаләтләрне, шул исәптән валюта чыгару күләме һәм төп процент ставкасы дәрәҗәсе буенча вәкаләтләрне тапшыралар.

== Барлыкка килү тарихы ==
Европа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлеге төзелгәнче, Европада акча хезмәттәшлегенең төрле формалары кулланылган. 1951 елда 17 [[Көнбатыш Аурупа]] иле үз валюталарының конвертацияләнүен торгызу максатыннан Европа Түләү Берлеген төзөй, ул 1958 елда гамәлгә ашырыла. 1964 елда СЭВ илләре үзара сәүдә буенча исәп-хисапларны гамәлгә ашыру өчен күчермә сумны куллана башлайлар. 1973 елда ЕЭС илләре «валюта еланы» — валюта коридоры булдыралар, аның кысаларында аларның акча берәмлекләре долларга һәм бер-берсенә карата тирбәлгән. 1979 елда ЕЭСта Европа валюта системасы булдырыла, ул валютаның күмәк йөзү механизмын Аурупа исәп—хисап берәмлеге-ЭКЮ белән берләштерә. ЭВС (Икътисадый һәм валюта берлеге) тарихы 1988 елда Аурупа Комиссиясе Президенты [[Делор Жак|Жак Делор]] җитәкчелегендәге эшче төркем тарафыннан әзерләнгән «Делор доклады» документыннан башлана. Төркем Аурупа Берлеге илләренә Аурупа Икътисади Берлеге эчендә капитал хәрәкәтенә чикләүләрне тулысынча бетерергә, финанс базарларын берләштерергә һәм аннары бердәм валютага күчәргә кирәк дигән нәтиҗәгә килә.

1990 елның 1 июленнән башлап, Икътисади Берләшмә илләре бу программаны гамәлгә ашыра башладылар. Рәсми рәвештә, ул февраль аенда имзаланган Аурупа Берлеге турындагы килешү белән раслана. Ул рәсми рәвештә Икътисади һәм Валюта Берлеген булдыру һәм бердәм валюта кертү максатын игълан итә. Килешү Аурупа Советы әгъзасы дәүләтләренең икътисади сәясәтенең төп юнәлешләре проектын раслый һәм аларның икътисади үсешен күзәтә. Ул милли үзәк банклардан һәм Европа үзәк банкыннан (ЕЦБ) торган һәм  валюта берлегенең акча-кредит сәясәтен билгеләргә бердәнбер хокуклы булган үзәк банкларның Европа системасын (ЕСЦБ) булдыруны күздә тота.

Икътисади һәм Валюта Берлеген төзү өч этапта алып барыла:

- Беренче этапта (1990 елның икенче яртысы - 1993) бердәм эчке базар формалашу тәмамлана, әгъза илләрнең макроикътисади күрсәткечләрен конвергенцияләү механизмнары эшләнә һәм ЕС эчендә капитал хәрәкәте либеральләштерелә. - Икенче этапның (1994-1998) бурычына валюта берлегенең институциональ, административ һәм юридик базасын әзерләү керә. 1998 елның маенда Аурупа Үзәк банкы оештырыла, һәм Аурупа Советы 1999 елның гыйнварынан еврога беренче булып күчкән илләр исемлеген билгеләй. - Өченче этапта (1999-2002 еллар) ЕС илләре уртак икътисади һәм бердәм акча сәясәтенә күчәләр. 1999 елның 1 гыйнварыннан 11 ЕС иле евроны кулакчасыз әйләнешкә кертәләр. Акча-кредит сәясәтенең барлык төп инструментлары (ставкалар билгеләү, ачык базарда операцияләр үткәрү, акча билгеләре эмиссиясе) милли үзәк банклардан ЕҮБга күчә. 2002 елның 1 гыйнварыннан евро банкноталары һәм тәңкәләре әйләнә башлый. Милли акча билгеләренең һәм евроның параллель йөреше ике ай дәвам итә. 2002 елның 1 мартыннан Еврозона территориясендә бердәнбер законлы түләү чарасы булып бердәм Европа валютасы тора. Милли акча билгеләре бу рольне югалтә, гәрчә озак вакыт дәвамында вәкаләтле банклар аларны еврога алмашалар&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |title=Европейский союз: Факты и комментарии. — Выпуск 26: Сентябрь—ноябрь 2001 г. |access-date=2014-05-16 |archive-date=2014-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140921135958/http://edc-aes.ru/ru/union/archive/vipusk_26 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.


== Әгъзалары ==
1999 елда евро Аурупа Берлегенең Икътисади һәм Валюта Берлегендә параллель валюта буларак акчасыз әйләнешкә кертелә. 1999 елда Аурупа Берлегенең 15 иленең 11е Маастрихт критерийларына туры килә һәм 1999 елның 1 гыйнварында рәсми рәвештә евроны акчасыз әйләнешкә кертә һәм еврозона төзей. Греция бу критерийларга 2000 елда җавап бирә башлай һәм 2001 елның 1 гыйнварда кабул ителә, 2002 елның 1 гыйнварында реаль тәңкәләр һәм банкнотлар әйләнешкә кертелә, 2007 елның 1 гыйнварында Словения, 2007 елда Кипр һәм Мальта килешү процедурасын үтә һәм 2008 елның 1 гыйнварында кабул ителәләр, 2009 елның 1 гыйнварында Словакия, 2011 елның 1 гыйнварында Эстония, 2014 елның 1 гыйнварында Латвия һәм 2015 елның 1 гыйнварында Литва кушыла.

2022 елның 12 июлендә Аурупа Берлеге Советы Хорватиянең еврога күчүе өчен кирәкле соңгы өч хокукый актны кабул итә, бу Хорватиягә 2023 елның 1 гыйнварыннан 20 нче әгъза булырга мөмкинлек бирә. Бәяләр 2022 елның 5 сентябренән евро һәм куналарда күрсәтелә&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Croatia to Display Prices Both in Kuna and Euro as of September 5|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135928/https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5|url-status=live|accessdate=2026-05-03|archivedate=2022-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220206135928/https://www.total-croatia-news.com/politics/59401-croatia-to-display-prices-both-in-kuna-and-euro-as-of-september-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Croatian Euro Coin Design Winners Officially Announced|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|access-date=2022-02-06|website=www.total-croatia-news.com|lang=en-gb|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206135930/https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin|url-status=live|accessdate=2026-05-03|archivedate=2022-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220206135930/https://www.total-croatia-news.com/politics/59956-croatian-euro-coin}}&lt;/ref&gt;.
{{Наднациональные европейские сущности|align = right|size = 540px}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Ил
!Кабул итә
!Халкы
! class=&quot;unsortable&quot; |Искәрмә
|-
|{{Байраклаштыру|Австрия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|8923507}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Бельгия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|11521238}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Болгария}}
| align=&quot;center&quot; |02026-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2026
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|6847402}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Алмания}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|83019200}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Греция}}
| align=&quot;center&quot; |02001-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2001
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|10340064}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Ирландия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|5123236}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Испания}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|47394223}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Италия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|58983122}}
|&lt;small&gt;[[Файл:Flag_of_Campione_d'Italia.svg|граница|22x22пкс]] [[Кампионе-д’Италия]]&lt;/small&gt;
|-
|{{Байраклаштыру|Кипр}}
| align=&quot;center&quot; |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|1229087}}
|&lt;small&gt; [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]]&lt;/small&gt;
|-
|{{Байраклаштыру|Латвия}}
| align=&quot;center&quot; |02014-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2014
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|1873100}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Литва}}
| align=&quot;center&quot; |02015-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2015
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|2797945}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Люксембург}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|626108}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Мальта}}
| align=&quot;center&quot; |02008-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2008
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|514564}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Нидерландлар}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|17710600}}
|&lt;small&gt;{{флагификация|ABW}}&lt;ref&gt;[[Аруба]] использует [[арубанский флорин]]. Она является частью Королевства Нидерланды, но не ЕС.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Флагификация|Кюрасао}}&lt;ref name=&quot;Caribbean guilder&quot;&gt;В настоящее время использует [[нидерландский антильский гульден]], 1 января 2012 планировался переход на карибский гульден, который был отложен на неопределённое время.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Флагификация|Синт-Мартен}}&lt;ref name=&quot;Caribbean guilder&quot; /&gt;&lt;br&gt;{{Flagicon|Netherlands}} [[Карибские Нидерланды]]&lt;ref&gt;1 января 2011 перешли на американский доллар с антильского гульдена.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|-
|{{Байраклаштыру|Португалия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|10347892}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Словакия}}
| align=&quot;center&quot; |02009-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2009
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|5466965}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Словения}}
| align=&quot;center&quot; |02007-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2007
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|2085556}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Финляндия}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|5550066}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Франция}}
| align=&quot;center&quot; |01999-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 1999
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|68084217}}
|&lt;small&gt;{{NCL}}&lt;br /&gt;{{PYF}} &lt;br /&gt;{{WLF}}&lt;/small&gt;
|-
|{{Байраклаштыру|Хорватия}}
| align=&quot;center&quot; |02023-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2023
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|4188853}}
|
|-
|{{Байраклаштыру|Эстония}}
| align=&quot;center&quot; |02011-01-Ҡалып:0expr 1 гыйнвар 2011
| align=&quot;right&quot; |{{Nts|1331824}}
|
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=2| {{Флаг|Евросоюз}} '''Еврозона'''
| align=&quot;right&quot; | 347 111 377
|
|}
[[Файл:Euro outside.svg|thumb|200px|{{legend|#003399|Еврозона әгъзалары}}
{{legend|#46a43b|ERM II әгъзалары}}
{{legend|#ffd617|Ирекле конвертацияләнә торган валюталы ЕС әгъзалары}}
{{legend|#c39467|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйләмәгән илләр}}
{{legend|#da2131|ЕС ка кермәгән һәм евроны кулланган илләр һәм территорияләр (Монако, Андорра, Сан-Марино, Ватикан-ЕС белән килешү буенча; Черногория, Косово, Акротири һәм Декелия-ЕС белән килешүдән башка)}}
{{legend|#a050ff|ЕС ка кермәгән һәм валютаны еврога бәйли торган илләр}}]] Хәзерге вакытта еврозона составына 350 миллионнан артык халкы булган 21 ил керә.


=== Киңәйү мөмкинлеге ===
Европа Берлегенең евро кулланмаган илләре:

* {{Байраклаштыру|Венгрия}}
* {{Байраклаштыру|Дания}}
* {{Байраклаштыру|Польша}}
* {{Байраклаштыру|Румыния}}
* {{Байраклаштыру|Чехия}}
* {{Байраклаштыру|Швеция}}

[[Дания]] гамәлдәге маастрихт килешүеннән аерым йомшарту ала. 2011 елда Дания Премьер-министры Ларс Раске Расмуссен илнең еврозонага кушылырга тиешлеге турында референдум үткәрү мәсьәләсен күтәрә&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |title=В Дании вновь заговорили о переходе на евро |date=2011-03-04 |access-date=2012-06-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2Rikn1?url=http://news.euro-coins.info/2011/03/5888/ |archive-date=2012-06-26 }}&lt;/ref&gt;. Ләкин ул уңышсыз тәмамлана, һәм яңа хөкүмәт әлегә мондый референдум үткәрергә җыенмый&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |title=Denmark scraps border-control plans |date=2011-10-13 |access-date=2012-06-01 |lang=en |publisher=European Voice |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2TTvpa?url=http://www.europeanvoice.com/article/2011/october/denmark-scraps-border-control-plans/72315.aspx |archive-date=2012-06-26 }}&lt;/ref&gt;.

2011 елның 23 октябрендә Британия Премьер-министры Дэвид Кэмерон Британиянең еврозонага кушылу турындагы позициясе үзгәрешсез кала дип белдерде: еврога күчү булмаячак&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.mail.ru/politics/7142306/ |title=Великобритания не перейдет на евро, заявил Кэмерон — Новости Политики. Новости@Mail.ru |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111111228/http://news.mail.ru/politics/7142306/ |archive-date=2012-01-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

2026 елның 1 гыйнварында Болгария Еврозонага керә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://polites.news/1106.html|title=Болгария присоединилась к еврозоне на фоне общественных дебатов {{!}} Polites News|lang=ru|first=Алина|last=Рахимова|website=Polites News – свежие новости Азии, мировой политики, бизнеса и IT|date=2026-01-01|access-date=2026-01-01}}&lt;/ref&gt;.

== Европа Берлеге чикләреннән тыш куллану  ==

=== Килешү белән ===
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;margin-right:1em&quot;
! Ил
! Кабул итә
! Килешү
! Халык
|-
| {{Флагификация|Ватикан}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
|align=&quot;center&quot;| 31 декабрь 1998
|align=&quot;right&quot;| 800
|-
| {{Флагификация|Монако}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
|align=&quot;center&quot;| 31 декабрь 1998
|align=&quot;right&quot;| 32 671
|-
| {{Флагификация|Сан-Марино}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
|align=&quot;center&quot;| 31 декабрь 1998
|align=&quot;right&quot;| 29 615
|-
| {{Флагификация|Сен-Пьер и Микелон}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
|align=&quot;center&quot;| 31 декабрь 1998
|align=&quot;right&quot;| 6 125
|-
| {{Флагификация|Майотта}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
|align=&quot;center&quot;| 31 декабрь 1998
|align=&quot;right&quot;| 186 452
|-
| {{Флагификация|Андорра}}
|align=&quot;center&quot;| 1 гыйнвар 1999
| 1 апрель 2012
|align=&quot;right&quot;| 82 000
|}
Европа Берлеге (ЕБ) чикләреннән тыш урнашкан берничә ил евроны үз валютасы буларак кабул итте. Еврозонага формаль рәвештә кушылу, үз тәңкәләрен сугу хокукы да кертеп, акча килешүе төзүне шарт итә. Мондый килешү [[Ватикан]], [[Монако]], [[Сан-Марино]] һәм [[Андорра|Андорра]] белән төзелгән иде. Рәсми рәвештә Ватикан һәм Сан-Мариноның Италия лирасына тиңләштерелгән үз валюталары булган (Ватикан лирасы һәм сан-Марин лирасы), ә Монако Француз франкына 1:1 нисбәтендә булган монак франкын кулланган&lt;ref name=&quot;agreements&quot;&gt;{{cite web |url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l25040.htm |title=Agreements on monetary relations (Monaco, San Marino, the Vatican and Andorra) |date=2004-09-30 |access-date=2006-09-12 |lang=en |publisher=European Communities |archive-url=https://www.webcitation.org/65iNaeuxe?url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l25040.htm |archive-date=2012-02-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agreements 2&quot;&gt;[http://www.imf.org/external/Pubs/FT/fandd/1998/12/green.htm Евро за пределами еврозоны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724063503/http://www.imf.org/external/Pubs/FT/fandd/1998/12/green.htm |date=2008-07-24 }}.&lt;/ref&gt;. Италия һәм Франция Европа Берлегенә кергәннән соң һәм евроны акчалата әйләнешкә керткәннән соң, бу илләр Европа Берлеге белән чикләнгән күләмдә евро тәңкәләрен кулланырга һәм сугарга мөмкинлек бирә торган килешүләр төзей (милли ягында үз милли символлары белән), алар бөтен еврозонада гамәлдә.

2002 елда Андорра еврога берьяклы тәртиптә, Европа Берлеге белән килешүдән башка күчә.
Андоррада еврога рәсми статус бирү турында сөйләшүләр 2003 елдан алып барыла. Алар банк конфиденциальлегенең югары дәрәҗәсе һәм илнең салым оазисы статусы аркасында күп тапкырлар тукталып тора&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.andorra-intern.com/news_2006/andorraeuros.htm |title=Andorranische Euros nicht zu jedem Preis |date=2006-11-15 |access-date=2007-01-03 |author=Boldt, Hans H. and Sant Julià de Lòria |lang=de |publisher=Andorra-Intern |archive-url=https://www.webcitation.org/65iNbA9t3?url=http://www.andorra-intern.com/news_2006/andorraeuros.htm |archive-date=2012-02-25 }}&lt;/ref&gt;. Акча-кредит килешүе, ниһаять, 2011 елның февралендә ике як тарафыннан да килештерелә һәм 2011 елның 30 июнендә имзалана&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:EN:PDF|title=Monetary agreement between the European Union and the Principality of Andorra|date=2011-12-17|access-date=2012-06-01|lang=en|publisher=eur-lex.europa.eu|archive-url=https://www.webcitation.org/68i2UZgim?url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:369:0001:0013:EN:PDF|archive-date=2012-06-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2012 елның 1 апрелендә евро Андорраның рәсми валютасы була. Шулай ук дәүләт 2013 елның 1 июненнән үз милли ягы белән 2 млн. 342 мең экземплярга кадәр тираж белән евро тәңкәләрен чыгару хокукы ала&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.euro-coins.info/2011/07/6866/ |title=Монетам евро Андорры — быть! |date=2011-07-03 |access-date=2012-07-01 |publisher=Euro-Coins.News |archive-url=https://www.webcitation.org/68i2V8Veh?url=http://news.euro-coins.info/2011/07/6866/ |archive-date=2012-06-26 }}&lt;/ref&gt;.

Шулай ук килешүләр Франциянең ике диңгез арты территориясе белән дә төзелә. Болар - Канада һәм Һинд океанындагы Майотта ярлары буендагы Сен-Пьер һәм Микелон. Алар Евросоюздан читтә урнашкан, аларга евроны үз валютасы сыйфатында кулланырга рөхсәт ителә. Шуңа да карамастан, аларга акча билгеләрен үзләренә чыгарырга рөхсәт итмәгәннәр&lt;ref name=&quot;agreements 2&quot;/&gt;. 

=== Килешүсез ===
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;margin-right:1em&quot;
!Ил/Территория
! Кабул ителде
! Килешү
! халык саны
|-
|{{Байраклаштыру|Косово}}
| align=&quot;center&quot; | 1999 елның 1 гыйнвары
| әгъзалык
| align=&quot;right&quot; | 2,200,000
|-
|{{Байраклаштыру|Черногория}}
| align=&quot;center&quot; | 1999 елның 1 гыйнвары
| әгъзалык
| align=&quot;right&quot; | 684,736
|-
|{{Байрак1|Великобритания}} [[Акротири һәм Декелия]]
| align=&quot;center&quot; | 2008 елның 1 гыйнвары
| Юк
| align=&quot;right&quot; | 14,500
|-
|}
Евро чыгу мизгеленнән евроны кулланган Черногория һәм Косово элегрәк Алмания маркаларын кулланганнар, шул рәвешле алынма маркадан файдаланып, көнбатыш ярдәмен алганнар. Алар марка алыштырылгач еврога күчәләр, ләкин Европа Үзәк банкы белән килешүләре булмай, илнең инде йөри торган евродан гына бәйлелеген өстен күрәләр&lt;ref name=&quot;IHT use07&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20070104055657/http://www.iht.com/articles/2007/01/01/business/euro.php Евро используется в официальных торгах нациями не из еврозоны] [[International Herald Tribune]] (01.01.2007)&lt;/ref&gt;. [[Косово Җөмһүрияте|Косово]] шулай ук сепаратистлар контролендә булмаган өлкәләрдә Серб динарларыннан файдалана&lt;ref&gt;[http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm Косово — экономический профиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080217051818/http://ec.europa.eu/enlargement/serbia/kosovo/economic_profile_en.htm |date=2008-02-17 }}{{ref|en}}&lt;/ref&gt;.

Кипрда евро кабул ителгәннән соң, элек Кипр фунтын кулланган бәйсез Акротири һәм Декелия төбәкләре дә евро кабул итәләр.Бу өлкәләр Берләшкән Корольлекнең бер өлеше булып торалар, ләкин Евросоюздан читтә хәрби юрисдикция астында торалар. Шуңа да карамастан, аларның кануннары, валютаны да кертеп, [[Кипр Республикасы|Кипр Республикасына]] һәм анда кабул ителгән еврога йөз тота&lt;ref&gt;Theodoulou, Michael (27.12.2007 [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece Euro reaches field that is for ever England] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814104634/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3097521.ece |date=2011-08-14 }}, Times Online&lt;/ref&gt;

== Еврозонаны киңәйтү хроникасы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:90%&quot; width=&quot;100%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;| Дәүләт / Территория
! colspan=&quot;13&quot; | Үз валютасы һәм аны алмаштыру датасы
! rowspan=&quot;2&quot;| Гомуми валюта
|-
! 1991 елга кадәр
! 1991—1997
! 1998
! 1999—2001
! colspan=&quot;5&quot;| 2002—2011
! 2014
! 2015
! 2023
!2026
|-
| width=&quot;24%&quot;|
| width=&quot;14%&quot;|
| width=&quot;18%&quot;|
| width=&quot;16%&quot;|
| width=&quot;8%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;2%&quot;|
| width=&quot;4%&quot;|
|
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флаг|Европа Берлеге}} [[Европа валюта кооперациясе фонды]]
| colspan=&quot;3&quot;| → [[ЭКЮ|экю]] (1999, январь)
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FAFAD2&quot; rowspan=&quot;27&quot;|
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;28&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;29&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;30&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;32&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;33&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;34&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;35&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; rowspan=&quot;36&quot;|[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| rowspan=&quot;37&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; |[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
| rowspan=&quot;38&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EEE8AA&quot; |[[Евро|€]]&lt;br&gt;↓
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Австрия}}
| colspan=&quot;4&quot;| → [[австрийский шиллинг|Австрия шиллингы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Бельгия}}
| rowspan=&quot;2&quot;| → [[конвертируемый франк]]&lt;br&gt;[[финанс франкы]] (1990, март)
| colspan=&quot;3&quot;| [[Бельгия франкы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Люксембург}}
| colspan=&quot;3&quot;| [[люксембург франкы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Алмания}}
| → [[немецкая марка]]
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Алман маркасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|ГДР}} ([[Алмания]] составына керде)
| → [[ГДР маркасы]] (1990, сентябрь)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Греция}}
| colspan=&quot;4&quot;| → [[грек драхмасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Ирландия}}
| colspan=&quot;4&quot;| → [[ирланд фунты]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Испания}}
| → [[Испан песетасы]] (1981)
| [[конвертируемая песета]] (1994, декабрь)
| colspan=&quot;2&quot;| [[Испан песетасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Италия}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;3&quot;| → [[Италия лирасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Ватикан}}&lt;ref group=&quot;e&quot; name=&quot;Lira&quot;&gt;Помимо [[итальянская лира|итальянской лиры]] на территории [[Сан-Марино]] и [[Ватикан]]а использовались [[сан-маринская лира|сан-маринская]] и [[ватиканская лира|ватиканская]] лиры, [[Список национальных валют, не включённых в стандарт ISO 4217|не включённые]] в стандарт [[ISO 4217]]&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Сан-Марино}}&lt;ref group=&quot;e&quot; name=&quot;Lira&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Нидерландтар}}
| colspan=&quot;4&quot;| → [[Нидерланд гульдены]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Португалия}}
| colspan=&quot;4&quot;| → [[Португалия эскудосы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Финляндия}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot;| → [[Финляндия маркасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Аланд утраулары}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Франция}}
| colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;11&quot;| → [[Француз франкы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Гваделупа}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Майотта}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Мартиника}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Монако}}&lt;ref group=&quot;e&quot;&gt;Помимо [[французский франк|французского франка]] на территории [[Монако]] использовался [[монегасский франк|монегасский (монакский) франк]], [[Список национальных валют, не включённых в стандарт ISO 4217|не включённый]] в стандарт [[ISO 4217]]&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Реюньон}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флаг Франции}} [[Сен-Бартелеми (заморское сообщество)|Сен-Бартелеми]]
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Сен-Пьер һәм Микелон}}
|-
| align=&quot;center&quot;| [[Файл:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]] [[Сен-Мартен (Франция)|Сен-Мартен]]
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Француз Гвианасы}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Француз Көньяк һәм Антарктика территорияләре}}
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Черногория}}&lt;ref group=&quot;e&quot; name=&quot;dF&quot;&gt;Использование евро [[де-факто]], но не [[де-юре]]&lt;/ref&gt; (2002, март)
| → [[югославский динар|Яңа динар]] (1990, гыйнвар)
| [[Югославия динары]] (1995, ноябрь)
| [[Югославия динары]] (1999, гыйнвар)
| [[Алман маркасы]] (2002, март)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Андорра}}
| colspan=&quot;5&quot;| → [[Андорра песетасы]] (2003, июль)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Словения}}
| → [[Югославский динар|Яңа динар]] (1990, гыйнвар)
| [[Югославия динары]] (1991, октябрь)
| colspan=&quot;4&quot;| [[Словен толары]] (2007, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Кипр}}
| colspan=&quot;7&quot;| → [[Кипр фунты]] (2008, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Мальта}}
| → [[Мальта фунты]] (1983, июнь)
| colspan=&quot;6&quot;| [[Мальта лирасы]] (2008, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Словакия}}
| colspan=&quot;2&quot;| → [[Чехословакия кронасы]] (1993)
| colspan=&quot;6&quot;| [[Словак кронасы]] (2009, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Эстония}}
| colspan=&quot;2&quot;| → [[СССР сумы]] (1992, июнь)
| colspan=&quot;7&quot;| → [[Эстония кронасы]] (2011, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Латвия}}
| colspan=&quot;2&quot;| → [[СССР сумы]] (1992, июнь) → [[Латвия сумы]] (1993, март)
| colspan=&quot;8&quot;| → [[Латвия латы]] (2014, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Литва}}
| colspan=&quot;2&quot;| → [[СССР сумы]] (1992, сентябрь) → [[Литва талоны]] (1993, июль)
| colspan=&quot;9&quot;| → [[Литва литы]] (2015,гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot;| {{Флагификация|Хорватия}}
| → [[Югославский динар|Яңа динар]] (1990, гыйнвар)
| [[Хорват динары]] (1994, май)
| colspan=&quot;10&quot;| [[Хорват кунасы]] (2023, гыйнвар)
|-
| align=&quot;center&quot; |{{Флагификация|Болгария}}
| colspan=&quot;13&quot; |→ [[Болгар левы]] (2026, январь)
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
| style=&quot;background:#FAFAD2&quot;|01.01.1999 елдан [[евро]] акчасыз әйләнешкә кертелгән, милли валюталар акчалата сакланып калган
| style=&quot;background:#EEE8AA&quot;| 01.01.2002 елдан [[евро]] кул әйләнешенә кертелә
|}
{{примечания|group=e|2}}

== Аңлатмалар ==
{{комментарийҙар}}

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==

* [https://www.ecb.europa.eu/ Сайт Европейского центрального банка]

Ҡалып:Европейский союз в темах
Ҡалып:Евро
Ҡалып:Коллективные валюты
[[Төркем:Евро]]
[[Төркем:Әлифба буенча оешмалар]]
[[Төркем:Википедия:Татар телендә имзаланмаган Викимәгълүмат элементларына сылтамалары булган мәкаләләр]]</text>
      <sha1>13m775jtsx9qqoxevm0gxgrpxp1yasv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дәвер (астрономия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488597</id>
    <revision>
      <id>5840036</id>
      <parentid>5839347</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T04:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5840036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9515" sha1="6v6eodmz8it5hyqo37679tfuizwiwgh" xml:space="preserve">{{УК}}
Астрономиядә '''дәвер''' ({{Lang-grc|ἐποχή}} — «туктау, тоткарлану, туктату») — күк җисемнәренең астрономик координаталары яки орбиталь элементлары билгеләнгән вакытның сайланган мизгеле.

Объектның прецессия һәм нутация, шулай ук үз хәрәкәте аркасында күренмә координаталары үзгәрә алганлыктан, координаталарны үлчәгәндә алар үлчәнгән моментны исәпкә алырга кирәк&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Китап|автор=Жаров В. Е.|isbn=5–85099–168–9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Китап|ref=Soop|автор=Soop, E. M.|isbn=978-0-7923-3054-7}}&lt;/ref&gt;

Мондый параметрларның билгеле бер вакытлардагы төгәл кыйммәтләре объектның координаталарын киләчәктә фаразларга мөмкинлек бирә: аерым алганда, эфемеридлар (Кояш, Ай, планеталар һәм башка астрономик объектларның күк координаталары таблицасы) булдыру өчен кирәк.

== Координаталар системасының үзгәрүе ==
Экватор яссылыгы прецессия аркасында үз позициясен үзгәртә, ә эклиптика яссылыгы башка планеталардан килгән комачаулаулар аркасында үз позициясен үзгәртә. Бу яссылыклар экваториаль һәм эклиптик координата системаларын билгеләү өчен кулланыла, ә язгы көн-төн тигезлеге ноктасы аларның ике кисешү ноктасының берсе, ике системаны билгеләүдә дә кулланыла. Бу яссылыкларның һәм язгы көн-төн тигезлеге ноктасының торышы билгеләнгән дәвер ''көн-төн тигезлеге дәвере'' дип атала&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Китап|автор=Жаров В. Е.|isbn=5–85099–168–9}}&lt;/ref&gt;

Бу сәбәпләрнең объектларның үзләренең хәрәкәте белән, аерым алганда, орбитадагы хәрәкәте белән бернинди бәйләнеше юк. Шуңа күрә, мәсәлән, Кояш системасындагы кечкенә планеталар өчен, барлык орбиталь элементлар да сайланган ''стандарт дәвер'' өчен билгеләнмәй — бу функция хәзерге вакытта J2000.0 тарафыннан башкарыла. Координаталар системасын сайлауга бәйле булмаганнары кайвакыт башка дәвер өчен билгеләнә. Орбитаның Кеплер элементларынан калкыу төененең озынлыгы, перицентр аргументы һәм авышлык координаталар сайлауга бәйле — бу координаталар стандарт дәвер өчен билгеләнә. Зур ярымкүсәр, эксцентриситет һәм уртача аномалия бу координаталардан бәйсез һәм, гадәттә, хәзерге чор өчен күрсәтеләләр&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://minorplanetcenter.net//iau/info/OrbElsExplanation.html|title=Explanation Of Orbital Elements|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111183728/https://minorplanetcenter.net//iau/info/OrbElsExplanation.html|archivedate=2020-11-11|author=|date=|publisher=|accessdate=2020-04-29}}&lt;/ref&gt; .

== Дәвернең искерүе ==
Әгәр координаталар системасы көн белән төн тигезлегенең берәр дәверенә билгеләнгән булса, теориядә аны теләсә күпме файдаланырга мөмкин, гәрчә бу һәрвакытта да уңайлы булмаса да. Планета орбиталары башка объектларның тәэсире аркасында тотрыксыз, ә йолдызларның координаталары үз хәрәкәтләре аркасында тотрыксыз. Шуңа күрә иртәме-соңмы бу параметрлар билгеле бер чор өчен үлчәнгәннәрдән бик нык аерылып торачак һәм куллануга яраксыз булачак.

Ләкин, [[Күк механикасы|күк механикасы үсеше белән,]] планета орбиталары элементлары башка объектларның тәэсире аркасында нинди законнар белән үзгәрүе ачыкланды, һәм аларны элементларның вакытка бәйлелеге функциясын полином белән якынлаштырып, фаразлау мөмкин булды.

Кайбер дәверләрне касы бер сәбәпләр аркасында озаграк вакыт кулланырга туры килә. Мәсәлән, Халыкара Астрономия Берлеге тарафыннан расланган [[Йолдызлык|йолдызлыкларның]] чикләре 1875 елга карый исәпләнгән һәм әлегәчә үзгәрмәгән. Шуңа күрә, мәсәлән, планетаның нинди йолдызлыкта булуын төгәл билгеләү өчен, аның 1875 ел чорына координаталарын билгеләргә кирәк&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Китап|ref=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office|автор=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office, Nautical Almanac Office; U.K. Hydrographic Office, H.M. Nautical Almanac Office}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Мәкалә|автор=Aoki, S.; Soma, M.; Kinoshita, H.; Inoue, K.|год=1983|издание=[[Astronomy and Astrophysics]]|страницы=263—267}}&lt;/ref&gt;.

== Стандарт дәверләрнең үзгәрүе ==
Стандарт дәверләр вакыт узу белән искергәнлектән, аларны вакыт-вакыт үзгәртергә һәм координаталарны бер дәвердән икенчесенә яңадан исәпләргә кирәк. Хәзерге вакытта J2000.0 дәвере кулланыла, ул 2000 елның 1 гыйнварына, TT буенча 12:00 сәгатькә туры килә. 1976 елда Халыкара Астрономия Берлеге Ассамблеясе бу дәверне 1984 елдан кулланырга карар кылды; моңа кадәр B1875.0, B1900.0 һәм B1950.0 дәверләре кулланылган. Координаталарны яңадан исәпләү аларны барлык объектлар өчен дә бертөрле булган һәм координаталар системасының төп яссылыгы һәм андагы исәпләү ноктасы торышына гына бәйле булган борылыш матрицасына тапкырлап башкарыла&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Китап|ref=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office|автор=U.S. Naval Observatory Nautical Almanac Office, Nautical Almanac Office; U.K. Hydrographic Office, H.M. Nautical Almanac Office}}&lt;/ref&gt;.

== Термин тарихы ==
Астрономиядә иң еш кулланыла торган экваториаль һәм эклиптик координата системалары '''язгы көн-төн тигезлеге''' нокталарына карата билгеләнә, ул үз чиратында Җирнең әйләнү күчәренең һәм аның Кояш тирәсендәге орбитасының ориентациясе белән билгеләнә. Җир күчәренең юнәлеше үзгәрә (бик әкрен булса да), мәсәлән, прецессия нәтиҗәсендә. Озак вакытлы перспективада бу үзгәрешләр шактый сизелә. Мәсәлән, Гиппарх чорында (б.э.к. II гасыр) язгы көн-төн тигезлеге Кучкар йолдызлыгында булган, ләкин бүген ул Балыклар йолдызлыгында. Шуңа күрә, төрле вакытларда үткәрелгән күзәтүләрне чагыштыру өчен, аларның үткәрелгән '''''дәверен''''' күрсәтергә кирәк.

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Сылтамалар ==

* [http://hea.iki.rssi.ru/AZT22/RUS/cgi-bin/c_prec1.htm Калькулятор для пересчёта экваториальных координат из одной эпохи в другую] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170314131226/http://hea.iki.rssi.ru/AZT22/RUS/cgi-bin/c_prec1.htm |date=2017-03-14 }} .
[[Төркем:Күк координатлары системалары]]</text>
      <sha1>6v6eodmz8it5hyqo37679tfuizwiwgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roblox ооф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488623</id>
    <revision>
      <id>5839956</id>
      <timestamp>2026-05-07T12:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taffkotava</username>
        <id>60734</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «'''Roblox ооф''' (шулай ук ​​&quot;''ооф''&quot; яки &quot;''oof''&quot; дип тә атала) - уенчы үлгәндә яки онлайн видеоуен платформасы [[Roblox]]'та яңадан башланганда уйный торган тавыш эффекты. Бу тавыш үзенең юморы аркасында интернет мемына әйләнде.  [[2025 ел|2025]] елның июлендә Roblox социаль медиа ак...»</comment>
      <origin>5839956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="piugjxjysa8kntpwjv3tnpgaptgv03k" xml:space="preserve">'''Roblox ооф''' (шулай ук ​​&quot;''ооф''&quot; яки &quot;''oof''&quot; дип тә атала) - уенчы үлгәндә яки онлайн видеоуен платформасы [[Roblox]]'та яңадан башланганда уйный торган тавыш эффекты. Бу тавыш үзенең юморы аркасында интернет мемына әйләнде.

[[2025 ел|2025]] елның июлендә Roblox социаль медиа аккаунтларында урнаштырылган видеода ооф тавышының кире кайтуы турында игълан итте, бу хәл аның бетерелгәннән һәм яңасы белән алыштырылганнан соң якынча 3 ел үткәч булды.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/newsround/62317700&lt;/ref&gt;

==Чыгышы==
&quot;Ооф&quot; тавышының килеп чыгышы турында еш кына бәхәсләр туа. [[2013 ел|2013]] елга кадәрге кулланучы метамәгълүматларын кулланып, тавышка караганда, аудионың [[1999 ел|1999]] елның 18 сентябрендә язылган булуы әйтелә.&lt;ref&gt;https://www.theverge.com/2022/7/27/23280552/roblox-replaces-iconic-oof-sound&lt;/ref&gt;

== ''Ооф'' тавышы кире кайта ==
Авторлык хокукы мәсьәләсен хәл иткәннән соң, 2025 елның 18 июлендә Roblox рәсми рәвештә оригиналь &quot;ооф&quot; тавышының Roblox Creator Hubка кире кайтуын игълан итте. Roblox [[Твиттер]]ка видео урнаштырды, анда персонаж камерага керә һәм шунда ук &quot;ооф&quot; дип кычкыра.&lt;ref&gt;https://www.windowscentral.com/gaming/surprise-the-iconic-roblox-oof-sound-is-back-the-beloved-meme-makes-a-comeback-so-good-it-hurts-after-three-years-of-licensing-issues&lt;/ref&gt;

==Искәрмәләр==
{{reflist}}
[[Category:Roblox]]
[[Category:Тавыш эффектлары]]</text>
      <sha1>piugjxjysa8kntpwjv3tnpgaptgv03k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Любляна университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488624</id>
    <revision>
      <id>5839977</id>
      <timestamp>2026-05-07T18:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Timlesj</username>
        <id>35815</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/152885001|Люблянский университет]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>5839977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9317" sha1="81qwxywdxh6ouqdxieel477m2jrlqus" xml:space="preserve">{{Универсаль калып}}
'''Любляна университеты''' ({{lang-sl|Univerza v Ljubljani}}) — [[Любляна|Люблянадагы]] университет.

Илнең иң борынгы университеты, анда 37 меңнән артык студент белем ала. Европаның иң зур университетларының берсе: 23 факультет, 3 сәнгать академиясе бар&lt;ref name=&quot;stat&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.uni-lj.si/university/university_in_numbers/|title=University in numbers|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722224443/http://www.uni-lj.si/university/university_in_numbers/|archivedate=2019-07-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Утрехт челтәре Европа университетлары ассоциациясенә керә.


== Тарих ==
XVII гасырда ук [[Любляна|Люблянада]] гуманитар һәм дини академияләр эшли, ә 1810 елда, Наполеон заманында, Словения Иллирия провинцияләре составына кергәндә, биредә беренче университет ({{lang-fr|Écoles centrales}}) ачыла, ләкин тиздән ябыла.

[[Беренче бөтендөнья сугышы|Беренче бөтендөнья сугышыннан]] соң һәм Серблар, Хорватлар һәм Словеннар Корольлеге оешканнан соң Люблянада Университет комиссиясе төзелә (1918 елның 23 ноябре), ул 1918 елның 5 декабрендә доктор Д. Маярон рәислегендә тәмам формалаша; комиссия сәркатибе итеп доктор Фран Рамовш билгеләнә.

1919 елның мартыннан ук булачак университетның аерым факультетларының подкомиссияләрен формалаштыру буенча эш башлана. Юридик, фәлсәфи, техник, теологик һәм медицина (соңгысы тулы булмаган ике еллык белем белән) факультетлары булган университет ачу турындагы карар 1919 елның 16 июлендә [[Белград|Белградта]] Серблар, Хорватлар һәм Словеннар Корольлеге парламенты тарафыннан кабул ителә, ә 23 июльдә законга регент Александр кул куя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.uni-lj.si/o_univerzi_v_ljubljani/zgodovina_ul.aspx|title=Официальный сайт Люблянского университета. История ЛУ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227173954/http://www.uni-lj.si/o_univerzi_v_ljubljani/zgodovina_ul.aspx|archivedate=2013-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Профессор Фран Рамовшның словен теле турында беренче лекциясе 1919 елның 3 декабрендә укыла.

Беренче академия елында (1919—1920 елларда) университетта 942 студент (28 хатын-кыз һәм 914 ир-ат) белем ала, 1940—1941 нче академия елында инде 2474 студент була. Бүген университетта 3500 профессор һәм фәнни ассистент, шулай ук 900 техник һәм административ хезмәткәр эшли. Еллык бюджет 330,7 млн евро тәшкил итә (2018)&lt;ref name=&quot;stat&quot; /&gt;.

[[Марибор|Мариборда]] университет нигезләнгәнче (1978 ел) Словениянең бердәнбер университеты була.

Университет ректораты Любляна үзәгендәге тарихи сарайда урнашкан.

== Структура ==

=== Факультетлар ===

* Биотехника факультеты (Ямникарьев урамы, 101)
* Икътисад факультеты (Кардельева мәйданы, 17)
* Архитектура факультеты (Цойсов урамы, 12)
* Иҗтимагый фәннәр факультеты (Кардельев мәйданы, 5)
* Электротехника факультеты (Тржашкая урамы, 25)
* Фармацевтика факультеты (Ашкерчев урамы, 7)
* Төзелеш-геодезия факультеты (Ямов урамы, 2)
* Химия һәм химик технология факультеты (Ашкерчев урамы, 5)
* Физика-математика факультеты (Ядранская урамы, 19)
* Диңгезчелек һәм транспорт факультеты (Диңгезчеләр юлы, Порторож)
* Компьютер фәннәре һәм информатика факультеты (Тржашка урамы, 25)
* Социаль эш факультеты (Топнишка урамы, 31)
* Машина төзелеше факультеты (Ашкерчев урамы, 6)
* Спорт факультеты (Гортанов урамы, 22)
* Менеджмент факультеты (Госарьев урамы, 2)
* Философия факультеты (Ашкерчев урамы, 2)
* Медицина факультеты (Вразов трг)
* Табигый-техник факультет (Ашкерчев урамы, 12)
* Педагогика факультеты (Кардельева мәйданы, 16)
* Юридик факультет (Полянская урамы, 2)
* Теология факультеты (Полянская урамы, 4)
* Ветеринария факультеты (Гербичев урамы, 60)
* Дәвалау факультеты (Лечебная дорога, 5)

Шулай ук университет каршында астрономик геофизик обсерватория эшли.

=== Академияләр ===

* Музыка академиясе (Стари трг, 34)
* Театр, радио, кино һәм телевидение академиясе (Назорьев урамы, 3)
* Рәсем сәнгате академиясе (Эрьявчева урамы, 23)

=== Бетерелгәннәр ===

* Авыл хуҗалыгы факультеты (1947–1949)
* Авыл хуҗалыгы һәм урманчылык факультеты (1949–1956)
* Авыл хуҗалыгы, урманчылык һәм ветеринария факультеты (1956–1961)
* Электротехника һәм компьютер фәннәре факультеты (1989–1996)
* Табигый фәннәр һәм технологияләр факультеты (1960–1994)
* Тау эшләре, металлургия һәм химик технологияләр факультеты (1960 елга кадәр)
* Гомуми медицина факультеты (1950–1954)
* Социология, сәяси фәннәр һәм журналистика факультеты (1970–1991)
* Табигый-фәнни факультет (1957–1960)
* Педагогика академиясе (1975–199?)
* Икътисад-юридик факультет (1954–1957)
* Табигый фәннәр һәм математика факультеты (1949–1957)
* Табигый фәннәр, математика һәм фәлсәфә факультеты (1954–1958)
* Стоматология факультеты (1950–1954)
* Техник факультет (1919–1950, 1954–1957)
* Социаль эш югары мәктәбе
* Физик культура югары мәктәбе (1975–?)
* Сәламәтлек саклау хезмәткәрләре югары мәктәбе (1975–1993)
* Сәламәтлек саклау югары мәктәбе (1993–2009)
* Югары техник куркынычсызлык мәктәбе
* Югары идарә мәктәбе

== Танылган укучылар ==

* Горан Войнович — Словения язучысы, шагыйрь һәм журналист, кинорежиссёр, сценарист.
* Славой Жижек — Словения культурологы һәм фрейдомарксистик юнәлештәге социаль философ.
* Дарья Бавдаж Курет — Словения дипломаты.

== Искәрмәләр ==
&lt;references /&gt;

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|год=2011|том=18|страницы=227|ref=БРЭ|статья=Люблянский университет|ссылка=https://old.bigenc.ru/education/text/2161730|архив=https://web.archive.org/web/20230104003800/https://bigenc.ru/education/text/2161730|архив дата=2023-01-04}}

== Сылтамалар ==

* [https://www.uni-lj.si/ Любляна университетының рәсми сайты]{{Ref-sl}}{{Ref-en}}

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Словения университетлары]]</text>
      <sha1>81qwxywdxh6ouqdxieel477m2jrlqus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5839978</id>
      <parentid>5839977</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Timlesj</username>
        <id>35815</id>
      </contributor>
      <origin>5839978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9329" sha1="k369gf83jbc9ic7sjaqxjpv1trp3qik" xml:space="preserve">{{Универсаль калып}}
'''Любляна университеты''' ({{lang-sl|Univerza v Ljubljani}}) — [[Любляна|Люблянадагы]] университет.

Илнең иң борынгы университеты, анда 37 меңнән артык студент белем ала. Европаның иң зур университетларының берсе: 23 факультет, 3 сәнгать академиясе бар&lt;ref name=&quot;stat&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.uni-lj.si/university/university_in_numbers/|title=University in numbers|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722224443/http://www.uni-lj.si/university/university_in_numbers/|archivedate=2019-07-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Утрехт челтәре Европа университетлары ассоциациясенә керә.
== Тарих ==
XVII гасырда ук [[Любляна|Люблянада]] гуманитар һәм дини академияләр эшли, ә 1810 елда, Наполеон заманында, Словения Иллирия провинцияләре составына кергәндә, биредә беренче университет ({{lang-fr|Écoles centrales}}) ачыла, ләкин тиздән ябыла.

[[Беренче бөтендөнья сугышы|Беренче бөтендөнья сугышыннан]] соң һәм Серблар, Хорватлар һәм Словеннар Корольлеге оешканнан соң Люблянада Университет комиссиясе төзелә (1918 елның 23 ноябре), ул 1918 елның 5 декабрендә доктор Д. Маярон рәислегендә тәмам формалаша; комиссия сәркатибе итеп доктор Фран Рамовш билгеләнә.

1919 елның мартыннан ук булачак университетның аерым факультетларының подкомиссияләрен формалаштыру буенча эш башлана. Юридик, фәлсәфи, техник, теологик һәм медицина (соңгысы тулы булмаган ике еллык белем белән) факультетлары булган университет ачу турындагы карар 1919 елның 16 июлендә [[Белград|Белградта]] Серблар, Хорватлар һәм Словеннар Корольлеге парламенты тарафыннан кабул ителә, ә 23 июльдә законга регент Александр кул куя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.uni-lj.si/o_univerzi_v_ljubljani/zgodovina_ul.aspx|title=Официальный сайт Люблянского университета. История ЛУ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227173954/http://www.uni-lj.si/o_univerzi_v_ljubljani/zgodovina_ul.aspx|archivedate=2013-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Профессор Фран Рамовшның словен теле турында беренче лекциясе 1919 елның 3 декабрендә укыла.

Беренче академия елында (1919—1920 елларда) университетта 942 студент (28 хатын-кыз һәм 914 ир-ат) белем ала, 1940—1941 нче академия елында инде 2474 студент була. Бүген университетта 3500 профессор һәм фәнни ассистент, шулай ук 900 техник һәм административ хезмәткәр эшли. Еллык бюджет 330,7 млн евро тәшкил итә (2018)&lt;ref name=&quot;stat&quot; /&gt;.

[[Марибор|Мариборда]] университет нигезләнгәнче (1978 ел) Словениянең бердәнбер университеты була.

Университет ректораты Любляна үзәгендәге тарихи сарайда урнашкан.

== Структура ==

=== Факультетлар ===

* Биотехника факультеты (Ямникарьев урамы, 101)
* Икътисад факультеты (Кардельева мәйданы, 17)
* Архитектура факультеты (Цойсов урамы, 12)
* Иҗтимагый фәннәр факультеты (Кардельев мәйданы, 5)
* Электротехника факультеты (Тржашкая урамы, 25)
* Фармацевтика факультеты (Ашкерчев урамы, 7)
* Төзелеш-геодезия факультеты (Ямов урамы, 2)
* Химия һәм химик технология факультеты (Ашкерчев урамы, 5)
* Физика-математика факультеты (Ядранская урамы, 19)
* Диңгезчелек һәм транспорт факультеты (Диңгезчеләр юлы, Порторож)
* Компьютер фәннәре һәм информатика факультеты (Тржашка урамы, 25)
* Социаль эш факультеты (Топнишка урамы, 31)
* Машина төзелеше факультеты (Ашкерчев урамы, 6)
* Спорт факультеты (Гортанов урамы, 22)
* Менеджмент факультеты (Госарьев урамы, 2)
* Философия факультеты (Ашкерчев урамы, 2)
* Медицина факультеты (Вразов трг)
* Табигый-техник факультет (Ашкерчев урамы, 12)
* Педагогика факультеты (Кардельева мәйданы, 16)
* Юридик факультет (Полянская урамы, 2)
* Теология факультеты (Полянская урамы, 4)
* Ветеринария факультеты (Гербичев урамы, 60)
* Дәвалау факультеты (Лечебная дорога, 5)

Шулай ук университет каршында астрономик геофизик обсерватория эшли.

=== Академияләр ===

* Музыка академиясе (Стари трг, 34)
* Театр, радио, кино һәм телевидение академиясе (Назорьев урамы, 3)
* Рәсем сәнгате академиясе (Эрьявчева урамы, 23)

=== Бетерелгәннәр ===

* Авыл хуҗалыгы факультеты (1947–1949)
* Авыл хуҗалыгы һәм урманчылык факультеты (1949–1956)
* Авыл хуҗалыгы, урманчылык һәм ветеринария факультеты (1956–1961)
* Электротехника һәм компьютер фәннәре факультеты (1989–1996)
* Табигый фәннәр һәм технологияләр факультеты (1960–1994)
* Тау эшләре, металлургия һәм химик технологияләр факультеты (1960 елга кадәр)
* Гомуми медицина факультеты (1950–1954)
* Социология, сәяси фәннәр һәм журналистика факультеты (1970–1991)
* Табигый-фәнни факультет (1957–1960)
* Педагогика академиясе (1975–199?)
* Икътисад-юридик факультет (1954–1957)
* Табигый фәннәр һәм математика факультеты (1949–1957)
* Табигый фәннәр, математика һәм фәлсәфә факультеты (1954–1958)
* Стоматология факультеты (1950–1954)
* Техник факультет (1919–1950, 1954–1957)
* Социаль эш югары мәктәбе
* Физик культура югары мәктәбе (1975–?)
* Сәламәтлек саклау хезмәткәрләре югары мәктәбе (1975–1993)
* Сәламәтлек саклау югары мәктәбе (1993–2009)
* Югары техник куркынычсызлык мәктәбе
* Югары идарә мәктәбе

== Танылган укучылар ==

* Горан Войнович — Словения язучысы, шагыйрь һәм журналист, кинорежиссёр, сценарист.
* Славой Жижек — Словения культурологы һәм фрейдомарксистик юнәлештәге социаль философ.
* Дарья Бавдаж Курет — Словения дипломаты.

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|год=2011|том=18|страницы=227|ref=БРЭ|статья=Люблянский университет|ссылка=https://old.bigenc.ru/education/text/2161730|архив=https://web.archive.org/web/20230104003800/https://bigenc.ru/education/text/2161730|архив дата=2023-01-04}}

== Сылтамалар ==

* [https://www.uni-lj.si/ Любляна университетының рәсми сайты]{{Ref-sl}}{{Ref-en}}

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Словения университетлары]]</text>
      <sha1>k369gf83jbc9ic7sjaqxjpv1trp3qik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5839979</id>
      <parentid>5839978</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Timlesj</username>
        <id>35815</id>
      </contributor>
      <origin>5839979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9327" sha1="q2ya1d8jed5w323ky5w0e9ix5a98jti" xml:space="preserve">{{Универсаль калып}}
'''Любляна университеты''' ({{lang-sl|Univerza v Ljubljani}}) — [[Любляна|Люблянадагы]] университет.

Илнең иң борынгы университеты, анда 37 меңнән артык студент белем ала. Европаның иң зур университетларының берсе: 23 факультет, 3 сәнгать академиясе бар&lt;ref name=&quot;stat&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.uni-lj.si/university/university_in_numbers/|title=University in numbers|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722224443/http://www.uni-lj.si/university/university_in_numbers/|archivedate=2019-07-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Утрехт челтәре Европа университетлары ассоциациясенә керә.
== Тарих ==
XVII гасырда ук [[Любляна|Люблянада]] гуманитар һәм дини академияләр эшли, ә 1810 елда, Наполеон заманында, Словения Иллирия провинцияләре составына кергәндә, биредә беренче университет ({{lang-fr|Écoles centrales}}) ачыла, ләкин тиздән ябыла.

[[Беренче бөтендөнья сугышы|Беренче бөтендөнья сугышыннан]] соң һәм Серблар, Хорватлар һәм Словеннар Корольлеге оешканнан соң Люблянада Университет комиссиясе төзелә (1918 елның 23 ноябре), ул 1918 елның 5 декабрендә доктор Д. Маярон рәислегендә тәмам формалаша; комиссия сәркатибе итеп доктор Фран Рамовш билгеләнә.

1919 елның мартыннан ук булачак университетның аерым факультетларының подкомиссияләрен формалаштыру буенча эш башлана. Юридик, фәлсәфи, техник, теологик һәм медицина (соңгысы тулы булмаган ике еллык белем белән) факультетлары булган университет ачу турындагы карар 1919 елның 16 июлендә [[Белград|Белградта]] Серблар, Хорватлар һәм Словеннар Корольлеге парламенты тарафыннан кабул ителә, ә 23 июльдә законга регент Александр кул куя&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.uni-lj.si/o_univerzi_v_ljubljani/zgodovina_ul.aspx|title=Официальный сайт Люблянского университета. История ЛУ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227173954/http://www.uni-lj.si/o_univerzi_v_ljubljani/zgodovina_ul.aspx|archivedate=2013-02-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Профессор Фран Рамовшның словен теле турында беренче лекциясе 1919 елның 3 декабрендә укыла.

Беренче академия елында (1919—1920 елларда) университетта 942 студент (28 хатын-кыз һәм 914 ир-ат) белем ала, 1940—1941 нче академия елында инде 2474 студент була. Бүген университетта 3500 профессор һәм фәнни ассистент, шулай ук 900 техник һәм административ хезмәткәр эшли. Еллык бюджет 330,7 млн евро тәшкил итә (2018)&lt;ref name=&quot;stat&quot; /&gt;.

[[Марибор|Мариборда]] университет нигезләнгәнче (1978 ел) Словениянең бердәнбер университеты була.

Университет ректораты Любляна үзәгендәге тарихи сарайда урнашкан.

== Структура ==

=== Факультетлар ===

* Биотехника факультеты (Ямникарьев урамы, 101)
* Икътисад факультеты (Кардельева мәйданы, 17)
* Архитектура факультеты (Цойсов урамы, 12)
* Иҗтимагый фәннәр факультеты (Кардельев мәйданы, 5)
* Электротехника факультеты (Тржашкая урамы, 25)
* Фармацевтика факультеты (Ашкерчев урамы, 7)
* Төзелеш-геодезия факультеты (Ямов урамы, 2)
* Химия һәм химик технология факультеты (Ашкерчев урамы, 5)
* Физика-математика факультеты (Ядранская урамы, 19)
* Диңгезчелек һәм транспорт факультеты (Диңгезчеләр юлы, Порторож)
* Компьютер фәннәре һәм информатика факультеты (Тржашка урамы, 25)
* Социаль эш факультеты (Топнишка урамы, 31)
* Машина төзелеше факультеты (Ашкерчев урамы, 6)
* Спорт факультеты (Гортанов урамы, 22)
* Менеджмент факультеты (Госарьев урамы, 2)
* Философия факультеты (Ашкерчев урамы, 2)
* Медицина факультеты (Вразов трг)
* Табигый-техник факультет (Ашкерчев урамы, 12)
* Педагогика факультеты (Кардельева мәйданы, 16)
* Юридик факультет (Полянская урамы, 2)
* Теология факультеты (Полянская урамы, 4)
* Ветеринария факультеты (Гербичев урамы, 60)
* Дәвалау факультеты (Лечебная дорога, 5)

Шулай ук университет каршында астрономик геофизик обсерватория эшли.

=== Академияләр ===

* Музыка академиясе (Стари трг, 34)
* Театр, радио, кино һәм телевидение академиясе (Назорьев урамы, 3)
* Рәсем сәнгате академиясе (Эрьявчева урамы, 23)

=== Бетерелгәннәр ===

* Авыл хуҗалыгы факультеты (1947—1949)
* Авыл хуҗалыгы һәм урманчылык факультеты (1949—1956)
* Авыл хуҗалыгы, урманчылык һәм ветеринария факультеты (1956—1961)
* Электротехника һәм компьютер фәннәре факультеты (1989—1996)
* Табигый фәннәр һәм технологияләр факультеты (1960—1994)
* Тау эшләре, металлургия һәм химик технологияләр факультеты (1960 елга кадәр)
* Гомуми медицина факультеты (1950м1954)
* Социология, сәяси фәннәр һәм журналистика факультеты (1970—1991)
* Табигый-фәнни факультет (1957—1960)
* Педагогика академиясе (1975—199?)
* Икътисад-юридик факультет (1954—1957)
* Табигый фәннәр һәм математика факультеты (1949—1957)
* Табигый фәннәр, математика һәм фәлсәфә факультеты (1954—1958)
* Стоматология факультеты (1950—1954)
* Техник факультет (1919—1950, 1954—1957)
* Социаль эш югары мәктәбе
* Физик культура югары мәктәбе (1975м?)
* Сәламәтлек саклау хезмәткәрләре югары мәктәбе (1975—1993)
* Сәламәтлек саклау югары мәктәбе (1993—2009)
* Югары техник куркынычсызлык мәктәбе
* Югары идарә мәктәбе

== Танылган укучылар ==

* Горан Войнович — Словения язучысы, шагыйрь һәм журналист, кинорежиссёр, сценарист.
* Славой Жижек — Словения культурологы һәм фрейдомарксистик юнәлештәге социаль философ.
* Дарья Бавдаж Курет — Словения дипломаты.

== Искәрмәләр ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|год=2011|том=18|страницы=227|ref=БРЭ|статья=Люблянский университет|ссылка=https://old.bigenc.ru/education/text/2161730|архив=https://web.archive.org/web/20230104003800/https://bigenc.ru/education/text/2161730|архив дата=2023-01-04}}

== Сылтамалар ==

* [https://www.uni-lj.si/ Любляна университетының рәсми сайты]{{Ref-sl}}{{Ref-en}}

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Словения университетлары]]</text>
      <sha1>q2ya1d8jed5w323ky5w0e9ix5a98jti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Любляна университеты</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1488625</id>
    <revision>
      <id>5839980</id>
      <timestamp>2026-05-07T18:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Timlesj</username>
        <id>35815</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{ТИМ|ru|Люблянский университет}} {{Вики-яз мәкаләсе|ел=2026|кулланучы=Timlesj|ил=Словения|тема=фән}}»</comment>
      <origin>5839980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="167" sha1="dk3jcg0p5jdtqtdiegwocm3kzn0aa7v" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Люблянский университет}}
{{Вики-яз мәкаләсе|ел=2026|кулланучы=Timlesj|ил=Словения|тема=фән}}</text>
      <sha1>dk3jcg0p5jdtqtdiegwocm3kzn0aa7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Potd/2026-05-08</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1488626</id>
    <revision>
      <id>5840003</id>
      <timestamp>2026-05-07T20:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Hoverfly May 2008-8.jpg»</comment>
      <origin>5840003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="m43prte9esign7e8fbhy2vv45zlxui3" xml:space="preserve">Hoverfly May 2008-8.jpg</text>
      <sha1>m43prte9esign7e8fbhy2vv45zlxui3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Motd/2026-05-08</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1488627</id>
    <revision>
      <id>5840006</id>
      <timestamp>2026-05-07T20:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors – Wikimania 2025 in Nairobi, Kenya.webm»</comment>
      <origin>5840006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="6s9t964yvfzcpt4z9br7wlivnie1wv5" xml:space="preserve">Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors – Wikimania 2025 in Nairobi, Kenya.webm</text>
      <sha1>6s9t964yvfzcpt4z9br7wlivnie1wv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ТулыКуәт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1488628</id>
    <revision>
      <id>5840082</id>
      <timestamp>2026-05-08T10:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:en:Special:Redirect/revision/1324423294|FlatOut]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>5840082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8729" sha1="qx1nyrtgljck58z5iox9j4m2bei15ld" xml:space="preserve">
''ТулыКуәт''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''FlatOut'') — бу [[Җимергеч дерби|җимергеч дербигә]] һәм [[Узыш уены|узышларга]] багышланган [[Санак уены|видео уеннары]] сериясе, аны уеннарны бәйсез булдыручы ясаган, аның исеме [[Багбир Энтертэйнмент]] һәм ул [[Финляндия|Финляндиядә]] урнашкан.&lt;ref name=&quot;Kuorikoski&quot;&gt;{{Cite book|last=Kuorikoski|first1=Juho|title=Finnish Video Games: A History and Catalog|date=2015|publisher=[[McFarland &amp; Company]]|isbn=978-1-4766-2119-7|url=https://books.google.com/books?id=tGRiCQAAQBAJ&amp;q=flatout|access-date=16 March 2019}}&lt;/ref&gt; ТулыКуәт сериясе гомумән алганда өч миллионга якын күчермә белән бөтен дөньяда сатылган. Багбир [[ТулыКуәт: Маңгай]] уенын ясагач, ''Team6 Game Studios'' исемле [[нидерланд]] [[Санак уеннар булдыручысы|уеннар булдыручысы]] сериянең киләсе өч уенын булдырган, алар ''[[Microsoft Windows|Windows’ның]]'' эксклюзив [[ТулыКуәт 3]] уены һәм ''Wii'' һәм [[Android|Андроид]] платформаларындагы ике спин-офф. Килотонн сериянең ''[[ТулыКуәт 4: Тулы акылсызлык]]'' исемле дүртенче өлешен ясаган. Уен [[Европа|Ауропада]] ''PlayStation 4'' һәм ''Xbox One'' өчен 2017 елның 17 мартында чыккан, ә [[Америка Кушма Штатлары|АКШда]] 2 майда чыккан.  2024 елда ''Flat2VR'' студиясе ТулыКуәт’нең ремейкын ''Meta Quest'', ''PSVR2'' һәм ''SteamVR'' өчен анонслады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.roadtovr.com/flat2vr-announcement-port-wrath-aeon-ruin-roboquest-flatout-trombone-champ/|title=Flat2VR Studios Announces Four Flatscreen Games Getting VR Ports for Major Headsets|author=Lang|first=Ben|date=2024-08-15|language=en-US|work=Road to VR|accessdate=2024-08-16}}&lt;/ref&gt;

Серия Багбир җитештерүе чорында тәнкыйтьчеләрнең икърарын алган,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/mattgardner1/2019/08/01/13-years-on-bugbears-flatout-2-is-still-king-of-car-combat-will-wreckfest-change-that/?sh=74c64becb61b|title=13 Years On, BugBear's ''FlatOut 2'' is Still the King of Car Combat. Will Wreckfest Change That?|author=Matt Gardner|date=1 August 2019|work=Forbes}}&lt;/ref&gt; ә [[Эмпайр Интерэктив]] банкротлыгыннан һәм милек хокукы ''Team6'' кулына бирелгәннән соң тискәре рәвештә кабул ителгән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eurogamer.net/articles/2012-01-03-flatout-3-chaos-and-destruction-review|title=FlatOut 3: Chaos and Destruction Review|author=Rich Stanton|date=5 January 2012|work=Eurogamer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2012/01/17/flatout-3-how-to-ruin-a-good-racing-series-forever|title=FlatOut 3: How to Ruin a Good Racing Series Forever|author=Luke Reilly|date=18 January 2012|work=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; ''[[ТулыКуәт 3: Хаос &amp; Җимереклек]]'' барлык вакытларның иң начар уеннарының берсе дип танылган,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/worst-video-games-metacritic-2018-4?r=US&amp;IR=T#17-flatout-3-chaos-and-destruction-34|title=Worst 50 Games Of All Time, According to Critics|author=Ben Gilbert|date=17 April 2018|work=Business Insider}}&lt;/ref&gt; ә ''[[ТулыКуәт 2]]'' үз ''Максималь сугыш'' ремейкы белән сериянең иң яхшы уеннары дип саналган.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2006/08/03/flatout-2-review|title=FlatOut 2 Review|author=Chris Roper|date=17 May 2012|work=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; Тәүге Багбир булдыручысы шул вакыттан соң ТулыКуәт рухи варисы булган 2017 елгы [[Җимерлекфесты]](''Wreckfest'') уенын булдырган.

== Уеннар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Исем
!Төп нөсхә исеме
!Чыгу көне
!Платформалар
|-
|ТулыКуәт
|FlatOut
|2004
|Windows, PS2, Xbox
|-
|ТулыКуәт 2
|FlatOut 2
|2006
|Windows, PS2, Xbox
|-
|ТулыКуәт: Максималь сугыш
|FlatOut: Ultimate Carnage
|2007
|X360, Windows
|-
|ТулыКуәт: Маңгай
|FlatOut: Head On
|2008
|PSP
|-
|ТулыКуәт
|FlatOut
|2010
|Wii
|-
|ТулыКуәт 3: Хаос &amp; Җимереклек
|FlatOut 3: Chaos &amp; Destruction
|2011
|Windows
|-
|ТулыКуәт Каскадёр
|FlatOut Stuntman
|2013
|Андроид
|-
|ТулыКуәт 4: Тулы акылсызлык
|FlatOut 4: Total Insanity
|2017
|PS4, Xbox One, Windows
|-
|ТулыКуәт ВЧ
|FlatOut VR
|М.ю.
|Meta Quest, PS5, SteamVR
|}
''ТулыКуәт'' барышы еллар дәвамында гомумән алганда үзгәрмәгән, шуңа күрә ул туктап тору һәм кабатлану өчен тәнкыйтьләнгән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemablend.com/games/14-Game-Franchises-Got-Way-Worse-91857.html|title=14 Game Franchises That Got Way Worse|author=Will Usher|work=Cinema Blend}}&lt;/ref&gt; [[ТулыКуәт (санак уены)|Беренче уен]] санак йөрткән җиде машиналарга каршы стандарт түгәрәк узышлар һәм җимергеч дерби ярышлары, я ачык бушлыкта я стадион трассаларында, тәкъдим итте. Ул машиналарның артык зарарлануы, мәгънәсез физика һәм көлке барыш өчен аерылган,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/flatout-review/1900-6129383/|title=FlatOut Review|author=Alex Navarro|date=18 July 2005|work=Gamespot}}&lt;/ref&gt; ә ''[[ТулыКуәт 2]]'' беренче уенның барышын үстерү һәм яхшырак узышлар, транспорт чаралары, графика һәм идарә булуы өчен макталган.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2006/08/03/flatout-2-review|title=FlatOut 2 Review|author=Chris Roper|date=17 May 2012|work=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; Ул . ''ТулыКуәт: Максималь сугыш'' исемле киңәйтелгән юрамасын ''Xbox 360'' өчен алган, ә ул ''ТулыКуәт: Маңгай'' исемле портын PlayStation Portable өчен алган.

''[[ТулыКуәт 2|ТулыКуәт 2’дән]]'' соң, [[Багбир Энтертэйнмент]] серияне ташлады һәм [[нидерланд]] ''Team6 Game Stuios'' исемле төркеме франшизаның киләсе өч өлешен булдырды, ә Килотонн сериянең соңгы уен булган ''[[ТулыКуәт 4: Тулы акылсызлык]]'' уенын ясады. Әмма, киләсе уеннар ''[[ТулыКуәт 2|ТулыКуәт 2’нең]]'' кабул ителүен узып китмәделәр: ''[[ТулыКуәт 3: Хаос &amp; Җимереклек]]'' иң начар уеннар берсе дип саналды,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/worst-video-games-metacritic-2018-4?r=US&amp;IR=T#17-flatout-3-chaos-and-destruction-34|title=Worst 50 Games Of All Time, According to Critics|author=Ben Gilbert|date=17 April 2018|work=Business Insider}}&lt;/ref&gt; ''Nintendo Gamer'' ТулыКуәт уенының ''Wii'' өчен басмасын “җирәнгеч” дип санады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=wii|title=FlatOut for Wii Reviews|work=[[Metacritic]]|accessdate=24 November 2021}}&lt;/ref&gt;, һәм ''[[ТулыКуәт 4: Тулы акылсызлык]]'' урта билгеләр алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout-4-total-insanity/critic-reviews/?platform=playstation-4|title=FlatOut 4: Total Insanity for PlayStation 4 Reviews|work=[[Metacritic]]|accessdate=24 November 2021}}&lt;/ref&gt; 2013 елда, ''Team6 Game Studios'' [[айОс]] платформасындагы рэг-долл физикасы кулланган ''ТулыКуәт Каскадёр'' спин-оффын чыгарды.

== Сылтамалар ==</text>
      <sha1>qx1nyrtgljck58z5iox9j4m2bei15ld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5840083</id>
      <parentid>5840082</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5840083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8784" sha1="miez48j5ax1ql2dpumnujm0qkmyayxt" xml:space="preserve">
''ТулыКуәт''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''FlatOut'') — бу [[Җимергеч дерби|җимергеч дербигә]] һәм [[Узыш уены|узышларга]] багышланган [[Санак уены|видео уеннары]] сериясе, аны уеннарны бәйсез булдыручы ясаган, аның исеме [[Багбир Энтертэйнмент]] һәм ул [[Финляндия|Финляндиядә]] урнашкан.&lt;ref name=&quot;Kuorikoski&quot;&gt;{{Cite book|last=Kuorikoski|first1=Juho|title=Finnish Video Games: A History and Catalog|date=2015|publisher=[[McFarland &amp; Company]]|isbn=978-1-4766-2119-7|url=https://books.google.com/books?id=tGRiCQAAQBAJ&amp;q=flatout|access-date=16 March 2019}}&lt;/ref&gt; ТулыКуәт сериясе гомумән алганда өч миллионга якын күчермә белән бөтен дөньяда сатылган. Багбир [[ТулыКуәт: Маңгай]] уенын ясагач, ''Team6 Game Studios'' исемле [[нидерланд]] [[Санак уеннар булдыручысы|уеннар булдыручысы]] сериянең киләсе өч уенын булдырган, алар ''[[Microsoft Windows|Windows’ның]]'' эксклюзив [[ТулыКуәт 3]] уены һәм ''Wii'' һәм [[Android|Андроид]] платформаларындагы ике спин-офф. Килотонн сериянең ''[[ТулыКуәт 4: Тулы акылсызлык]]'' исемле дүртенче өлешен ясаган. Уен [[Европа|Ауропада]] ''PlayStation 4'' һәм ''Xbox One'' өчен 2017 елның 17 мартында чыккан, ә [[Америка Кушма Штатлары|АКШда]] 2 майда чыккан.  2024 елда ''Flat2VR'' студиясе ТулыКуәт’нең ремейкын ''Meta Quest'', ''PSVR2'' һәм ''SteamVR'' өчен анонслады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.roadtovr.com/flat2vr-announcement-port-wrath-aeon-ruin-roboquest-flatout-trombone-champ/|title=Flat2VR Studios Announces Four Flatscreen Games Getting VR Ports for Major Headsets|author=Lang|first=Ben|date=2024-08-15|language=en-US|work=Road to VR|accessdate=2024-08-16}}&lt;/ref&gt;

Серия Багбир җитештерүе чорында тәнкыйтьчеләрнең икърарын алган,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/mattgardner1/2019/08/01/13-years-on-bugbears-flatout-2-is-still-king-of-car-combat-will-wreckfest-change-that/?sh=74c64becb61b|title=13 Years On, BugBear's ''FlatOut 2'' is Still the King of Car Combat. Will Wreckfest Change That?|author=Matt Gardner|date=1 August 2019|work=Forbes}}&lt;/ref&gt; ә [[Эмпайр Интерэктив]] банкротлыгыннан һәм милек хокукы ''Team6'' кулына бирелгәннән соң тискәре рәвештә кабул ителгән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eurogamer.net/articles/2012-01-03-flatout-3-chaos-and-destruction-review|title=FlatOut 3: Chaos and Destruction Review|author=Rich Stanton|date=5 January 2012|work=Eurogamer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2012/01/17/flatout-3-how-to-ruin-a-good-racing-series-forever|title=FlatOut 3: How to Ruin a Good Racing Series Forever|author=Luke Reilly|date=18 January 2012|work=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; ''[[ТулыКуәт 3: Хаос &amp; Җимереклек]]'' барлык вакытларның иң начар уеннарының берсе дип танылган,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/worst-video-games-metacritic-2018-4?r=US&amp;IR=T#17-flatout-3-chaos-and-destruction-34|title=Worst 50 Games Of All Time, According to Critics|author=Ben Gilbert|date=17 April 2018|work=Business Insider}}&lt;/ref&gt; ә ''[[ТулыКуәт 2]]'' үз ''Максималь сугыш'' ремейкы белән сериянең иң яхшы уеннары дип саналган.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2006/08/03/flatout-2-review|title=FlatOut 2 Review|author=Chris Roper|date=17 May 2012|work=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; Тәүге Багбир булдыручысы шул вакыттан соң ТулыКуәт рухи варисы булган 2017 елгы [[Җимерлекфесты]](''Wreckfest'') уенын булдырган.

== Уеннар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Исем
!Төп нөсхә исеме
!Чыгу көне
!Платформалар
|-
|[[ТулыКуәт (санак уены)|ТулыКуәт]]
|FlatOut
|2004
|Windows, PS2, Xbox
|-
|[[ТулыКуәт 2]]
|FlatOut 2
|2006
|Windows, PS2, Xbox
|-
|ТулыКуәт: Максималь сугыш
|FlatOut: Ultimate Carnage
|2007
|X360, Windows
|-
|ТулыКуәт: Маңгай
|FlatOut: Head On
|2008
|PSP
|-
|ТулыКуәт
|FlatOut
|2010
|Wii
|-
|[[ТулыКуәт 3: Хаос &amp; Җимереклек]]
|FlatOut 3: Chaos &amp; Destruction
|2011
|Windows
|-
|ТулыКуәт Каскадёр
|FlatOut Stuntman
|2013
|Андроид
|-
|[[ТулыКуәт 4: Тулы акылсызлык]]
|FlatOut 4: Total Insanity
|2017
|PS4, Xbox One, Windows
|-
|ТулыКуәт ВЧ
|FlatOut VR
|М.ю.
|Meta Quest, PS5, SteamVR
|}
''ТулыКуәт'' барышы еллар дәвамында гомумән алганда үзгәрмәгән, шуңа күрә ул туктап тору һәм кабатлану өчен тәнкыйтьләнгән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemablend.com/games/14-Game-Franchises-Got-Way-Worse-91857.html|title=14 Game Franchises That Got Way Worse|author=Will Usher|work=Cinema Blend}}&lt;/ref&gt; [[ТулыКуәт (санак уены)|Беренче уен]] санак йөрткән җиде машиналарга каршы стандарт түгәрәк узышлар һәм җимергеч дерби ярышлары, я ачык бушлыкта я стадион трассаларында, тәкъдим итте. Ул машиналарның артык зарарлануы, мәгънәсез физика һәм көлке барыш өчен аерылган,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/flatout-review/1900-6129383/|title=FlatOut Review|author=Alex Navarro|date=18 July 2005|work=Gamespot}}&lt;/ref&gt; ә ''[[ТулыКуәт 2]]'' беренче уенның барышын үстерү һәм яхшырак узышлар, транспорт чаралары, графика һәм идарә булуы өчен макталган.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2006/08/03/flatout-2-review|title=FlatOut 2 Review|author=Chris Roper|date=17 May 2012|work=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; Ул . ''ТулыКуәт: Максималь сугыш'' исемле киңәйтелгән юрамасын ''Xbox 360'' өчен алган, ә ул ''ТулыКуәт: Маңгай'' исемле портын PlayStation Portable өчен алган.

''[[ТулыКуәт 2|ТулыКуәт 2’дән]]'' соң, [[Багбир Энтертэйнмент]] серияне ташлады һәм [[нидерланд]] ''Team6 Game Stuios'' исемле төркеме франшизаның киләсе өч өлешен булдырды, ә Килотонн сериянең соңгы уен булган ''[[ТулыКуәт 4: Тулы акылсызлык]]'' уенын ясады. Әмма, киләсе уеннар ''[[ТулыКуәт 2|ТулыКуәт 2’нең]]'' кабул ителүен узып китмәделәр: ''[[ТулыКуәт 3: Хаос &amp; Җимереклек]]'' иң начар уеннар берсе дип саналды,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/worst-video-games-metacritic-2018-4?r=US&amp;IR=T#17-flatout-3-chaos-and-destruction-34|title=Worst 50 Games Of All Time, According to Critics|author=Ben Gilbert|date=17 April 2018|work=Business Insider}}&lt;/ref&gt; ''Nintendo Gamer'' ТулыКуәт уенының ''Wii'' өчен басмасын “җирәнгеч” дип санады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=wii|title=FlatOut for Wii Reviews|work=[[Metacritic]]|accessdate=24 November 2021}}&lt;/ref&gt;, һәм ''[[ТулыКуәт 4: Тулы акылсызлык]]'' урта билгеләр алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout-4-total-insanity/critic-reviews/?platform=playstation-4|title=FlatOut 4: Total Insanity for PlayStation 4 Reviews|work=[[Metacritic]]|accessdate=24 November 2021}}&lt;/ref&gt; 2013 елда, ''Team6 Game Studios'' [[айОс]] платформасындагы рэг-долл физикасы кулланган ''ТулыКуәт Каскадёр'' спин-оффын чыгарды.

== Сылтамалар ==</text>
      <sha1>miez48j5ax1ql2dpumnujm0qkmyayxt</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>