Wikipedia ttwiki https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Медиа Махсус Бәхәс Кулланучы Кулланучы бәхәсе Википедия Википедия бәхәсе Файл Файл бәхәсе МедиаВики МедиаВики бәхәсе Калып Калып бәхәсе Ярдәм Ярдәм бәхәсе Төркем Төркем бәхәсе Портал Портал бәхәсе TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 11680 5970299 5969445 2026-07-01T18:23:53Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970299 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Карабаш сусаклагычы''' ({{lang-ru|Карабашское водохранилище}}) сусаклагычы [[Зәй]] елгасының (Бөгелмә Зәе) түбән агымында, [[Дала Зәе]] елгасына кушылган җирендә урнашкан. Плотина Татарстанның көньяк-көнчыгышындагы Бөгелмә районында урнашкан шәһәр тибындагы [[Карабаш]] бистәсенең көнчыгыш өлешендә урнашкан. Сусаклагычның төп билгеләнеше — Карабаштан Бигашевога кадәрге нефть чыганакларын һәм сәнәгать предприятиеләрен су белән тәэмин итү; 1957 елда корыла. Су өслегенең мәйданы 7,31 км², озынлыгы 8,7 км, уртача тирәнлеге 7, 2 м, су күләме 52,3 млн м³<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/karabashskoe-vodohranilishe |title=Карабаш сусаклагычы|accessdate=2026-06-18|publisher=Татар энциклопедиясе}}</ref>. == География == Карабаш сусаклагычы дамбасы Бөгелмә Зәе елгасы тамагыннан 2,5 км һәм чыганагыннан 47,5 км ераклыкта урнашкан. Сусаклагыч [[Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгы]]ның тармаклары арасында, [[Лениногорск]]тан төньяк-көнчыгышка 15 км, [[Бөгелмә]]дән төньяк-көнбатышка 20 км һәм [[Әлмәт]]тән көньяк-көнчыгышка 30 км ераклыкта урнашкан<ref name="N-39-046-C"/>. Елга тугайлары буйлап киң юнәлештә сузылган. . Көньяк (сул) яр буе йомшак, төньяк яры калкулыклы, диңгез өслегеннән 300 м га кадәр биеклектә<ref name="N-39-046-C">{{карта|N-39-46-C|ГГЦ}}</ref>. Бөгелмә районы чикләрендә урнашкан, бары тик иң төньяк-көнчыгыш өлеше генә (Зәй елгасы кушылган урын) Азнакай районына карый. == Төп үзенчәлекләр == Елганың еллык агымы начар көйләнгән, гидрограф язгы ташуларның күп булуы һәм суның аз булуы белән характерлана<ref name="Drilling">{{cite web |author = |url = http://www.drillings.ru/vody?razdel=1&object=3 |title = Поверхностные воды Татарстана |lang = ru |website = www.drillings.ru |date = |access-date = 2020-07-13 |url-status = live |archive-date = 2021-04-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210423170929/http://www.drillings.ru/vody?razdel=1&object=3 }}</ref>. 2012 елдан бирле нормаль сусаклагыч дәрәҗәсе (ГРД) 139,5 м итеп билгеләнә. Чынбарлыктагы дәрәҗәләр ел дәвамында үзгәреп тора: мәсәлән, 2005—2013 елларда, ел башында, сусаклагычтагы су дәрәҗәсе ГРДдан 2 м түбәнрәк, беренче квартал ахырына алар тагын 2 м га төшә, ә язгы ташу башына алар 135,7-136,0 м. Икенче квартал башында дәрәҗә ГРДга (139,5) күтәрелә, кечкенә тирбәнешләр белән, ул җәйге чор дәвамында шул ук кала<ref name="Проект">{{cite web |author = |url = http://www.nvbvu.ru/files/5339.pdf |title = Разработка проекта правил использования Карабашского водохранилища |lang = ru |website = www.nvbvu.ru |date = |access-date = 2019-06-17 |url-status = live |archive-date = 2022-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220124012141/http://www.nvbvu.ru/files/5339.pdf |accessdate = 2026-06-18 |archivedate = 2022-01-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20220124012141/http://www.nvbvu.ru/files/5339.pdf }}</ref>. Гадәти сусаклагыч дәрәҗәсендәге өслек мәйданы 7,3 км², сусаклагыч күчәре буенча озынлыгы 8,7 км, дамба янындагы максималь киңлеге 1,1 км, уртача тирәнлеге 7,2 м, максималь тирәнлеге 20,4 м. Гадәти сусаклагыч дәрәҗәсендәге сусаклагычның гомуми күләме 0,0524 км³ тәшкил итә<ref name="Проект"/>. == Хуҗалык әһәмияте == Гидроузел комплексы СССР Нефть һәм газ министрлыгының «Центроспецстрой» тресты тарафыннан төзелә һәм 1957 елда файдалануга тапшырыла. Ул 1200 метр озынлыктагы тимер-бетон дамбадан, су агызу каналыннан һәм насос станцияләреннән тора. Сусаклагычның төп тәгаенләнеше — якындагы нефть чыганакларын һәм сәнәгать предприятиеләрен су белән тәэмин итү. Моның өчен Бигашев авылы янында Бигашев су алу җайланмасы төзелә. Сусаклагыч ярлары буенда ял итү зоналары урнашкан, спорт балыкчылыгы үсеш ала<ref name="Проект"/>. Балыкларның 15 кә кадәр төре бар: [[Чабак|чабак]], [[Корбан балыгы|корбан балык]], җилем, [[алабуга]], густера, [[Кыртыш|кыртыш]], [[Судаки|судак]], [[Опты|опты]] башкалар<ref name=":1" />. 1992—1996 елларда Карабаш гидроэлектростанциясе һәм насос станцияләре реконструкцияләнә, ә 1997—1999 елларда бер турбиналы һәм 500 кВт куәтле кечкенә гидроэлектростанция төзелә<ref name="GidroEnergoProm">{{cite web |author = |lang = ru |url = http://www.gidroenergoprom.ru/about_p1_5.html |url-status = dead |title = Сайт ЗАО Гидроэнергопром, Санкт-Петербург |access-date = 2011-01-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304070456/http://www.gidroenergoprom.ru/about_p1_5.html |archive-date = 2016-03-04 }}</ref>. === Дәүләт су реестрыннан алынган мәгълүматлар === Сусаклагыч Кама елгасы бассейнының, Кама бассейны округының бер өлеше. Дәүләт су реестры буенча су объекты коды 10010101521411100008649<ref name="Reestr">{{ГВР|10010101521411100008649|вдхр. Карабашское}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://tatarica.org/ru/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/karabashskoe-vodohranilishe Татар энциклопедиясе «Карабаш сусаклагычы» ] [[Төркем:Татарстан сусаклагычлары]] [[Төркем:Русия сусаклагычлары]] [[Төркем:Әлифба буенча сусаклагычлар]] [[Төркем:Зәй бассейны]] h2y3l6kvd1qoji6019bcz9g5gxigw0k 0 20480 5970298 5964405 2026-07-01T18:23:26Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970298 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Зәй сусаклагычы'''  ({{lang-ru|Заинское водохранилище}}) — [[Дала Зәе]] елгасында урнашкан, [[1963 ел]]да төзелгән Зәй ГРЭСының су суыту буасы. Күләме 63 миллион м³, су өслегенең мәйданы 20,5 км², озынлыгы 12 км, уртача киңлеге 1,7 км, уртача тирәнлеге 3,1 м. == Сыйфатлама == Сусаклагыч 1963 елда Зәй дәүләт район электр станциясенең су әйләнеше өчен суыткыч буларак төзелгән. Ул елга буйлап көньяктан төньякка таба сузыла. Аның озынлыгы якынча 12 км, ә дамба янында киңлеге 2 км дан артык (дамбаның үзе 2,65 км озынлыкта). Гадәти биеклектә (73 м) су өслегенең мәйданы 20,5 км2 тәшкил итә, тулы күләме — 63 млн м3, файдалы күләме — 34,8 млн м3, уртача тирәнлеге 3,1 м; озынлыгы 15 км га кадәр (ташу вакытында); иң зур киңлеге 3,2 км.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/zj-susaklagychy|title=Зәй сусаклагычы|accessdate=2026-06-19|publisher=Татар энциклопедиясе}}</ref> Сусаклагычның сыйдырышлыгы 63 миллион м³, ә реестр мәгълүматлары буенча аның мәйданы 16,1 км² (башка мәгълүматлар буенча 20,5 км²). Су бассейнының мәйданы 2910 км²<ref>{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/463300413 |title=Постановление КМ РТ от 29 сентября 2012 г. N 804 «Об утверждении республиканской целевой программы „Развитие водохозяйственного комплекса Республики Татарстан на 2013—2020 годы“» |access-date=2018-02-19 |archive-date=2018-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180226003238/http://docs.cntd.ru/document/463300413 |url-status=live }}</ref>. [[Дала Зәе]] елгасының кушылдыклары, сусаклагычка турыдан-туры коя (сулдан): [[Шумыш (елга)|Шумыш]], Саракла, [[Кармала (Дала Зае кушылдыгы)|Кармала]]. Көнбатыш (сул) яр буенда Зәй шәһәре һәм аның дәүләт район электр станциясе (ГРЭС), [[Әгерҗе]] — [[Бөгелмә]] тимер юл линиясе, төньяк-көнчыгышта Иске Зәй микрорайоны урнашкан. Көнчыгыш яр буйлап 140 метрга кадәр биеклектәге калкулыклар яфраклы һәм ылыслы урманнар белән капланган. Елга агымы белән йөзмә матдәләр (елына 57 мең т га кадәр) килү сәбәпле, сулык ләмләнә бара. Уртача еллык минеральләшүе 1 г/л дан арта<ref name=":1" />. == Икътисади әһәмияте == Әйләнештәге суның гомуми агым тизлеге сәгатенә якынча 300 000 куб метр тәшкил итә. Әйләнештәге су агымы юлын озайту һәм аның суытуын яхшырту өчен, көнбатыш яр буенда су керү һәм чыгу каналы, шулай ук агымны юнәлтүче дамба төзелгән. Сусаклагыч аша 220 В электр тапшыру линиясе кичүе төзелгән. [[Сулык]] шулай ук рекреацион максатларда һәм товар балыгын җитештерү өчен дә файдаланыла. Сулык фаунасында балыкларның 18 төре бар. Промысел нигезен [[Корбан балыгы|корбан балык]], [[чабак]] тәшкил итә. Үсемлекләр белән туенучы балык төрләре интродуцияләнгән: ак амур, ак һәм чуар ташмаңгай. Карп үрчетелә<ref name=":1" />. == Су реестры мәгълүматлары == Сусаклагыч [[Кама елгасы]] бассейнының, [[Чулман су бассейны округы]]ның бер өлеше. Дәүләт су реестры буенча су объекты коды 10010101521411100008656<ref name="Reestr">{{ГВР|182198|вдхр Заинское}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/vodohranilisha/zj-susaklagychy Татар энциклопедиясе «Зәй сусаклагычы»] [[Төркем:Зәй бассейны]] [[Төркем:Зәй районы]] [[Төркем:Татарстан сусаклагычлары]][] [[Төркем:Русия сусаклагычлары]] [[Төркем:Әлифба буенча сусаклагычлар]] pg6rjhcxtamc88xufvt6jrybqkkav5w 0 22268 5970301 5969098 2026-07-01T18:25:00Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970301 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{TwinCYR|Kuybışev susaqlağıçı}} {{Сусаклагыч |Исем = Куйбышев сусаклагычы |Милли исем = ru/Куйбышевское водохранилище/cv/Куйбышев шывусравӗ/mhr/Куйбышев вӱдаралымвер |Сурәт = Kuib-vodoh-oliv.jpg |Сурәт язуы = [[Сембер]] янында |Координатлар = 53/27/00/N/49/10/00/E |CoordScale = |Ил = Россия |Төбәкләр = Самар өлкәсе/Чуашстан/Мари Ил/Татарстан/Сембер өлкәсе |Позицион харита = Россия |Позицион харита 1 = Россия Идел буе ФО |Высота над уровнем моря= |Озынлык = 500 |Киңлек = |Мәйдан = 6,45 мең |Күләм = 58 |Яр сызыгы озынлыгы = 2604 |Иң зур тирәнлек = 41 |Уртача тирәнлек = 8 |Прозрачность = |Площадь водосбора = |Коючы елгалар = [[Чулман|Кама]], [[Зөя (елга)|Зөя]], [[Казансу]], [[Олы Чирмешән]], [[Уса]] |Вытекающие реки = |Тутыру елы = 1957 |Высота плотины = }} '''Куйбышев сусаклагычы''' ({{lang-ru|Куйбышевское водохранилище}}) — [[Идел]] елгасының урта өлешендә, [[Сембер өлкәсе|Сембер]] һәм [[Самар өлкәсе|Самара өлкәләрендә]] һәм бер өлеше [[Татарстан]]да урнашкан [[сусаклагыч]]. Дөньяда мәйданы буенча [[Евразия]]дә — иң зурысы, Вольта һәм Смолвуд сусаклагычларыннан соң — өченче урында<ref>{{cite web |author = Михайлов В. Н., Михайлова М. В. |title = Водохранилище |url = https://water-rf.ru/a895 |website = Научно-популярная энциклопедия «Вода России» |access-date = 2019-04-08 |archive-date = 2019-04-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190408160359/https://water-rf.ru/a895 |url-status = live }}</ref><ref>{{БСЭ3 |статья=Водохранилище |автор= |том=5 |страницы= |ref= }}</ref>. Ул 1955—1957 елларда [[Тольятти]] (элеккеге Ставрополь) шәһәре янындагы елга үзәнен каплаган Җигүле ГЭСы дамбасы (элеккеге [[В.И. Ленин исемендәге Идел ГЭС]]ы) төзелеше тәмамлану нәтиҗәсендә барлыкка килгән. Сусаклагыч исемен елга агымының түбәнге өлешендә урнашкан [[Куйбышев]] шәһәреннән алган. Сусаклагычның түбәнге өлеше еш кына сөйләштә [[Җигүле]] диңгезе дип атала<ref>{{публикация|книга|автор=Шевцов Р., Куклис М.|заглавие=Природа России. Иллюстрированный путеводитель|издательство=Издательство Э|год=2016|isbn=9785699907540|серия=Занимательная энциклопедия|страницы=38|страниц=96|тираж=4000}}</ref>. Яр буеның гомуми озынлыгы — 2604 км, Татарстанда — 1392 км; мәйданы — 6,15 мең км² (шушың 51 % Татарстанда); су күләме — 57,3 км³; озынлыгы — 510 км; иң киң урыны — 27 км; уртача тирәнлеге — 8 м, [[буа (архитектура)|буа]] янында — 41 м, [[Казан]] янында 16-18 м. Дамбадагы су дәрәҗәсе 29 м, ул Идел буйлап [[Яңа Чабаксар]] шәһәренә кадәр, Чулман буйлап — [[Нократ елгасы]] тамагына кадәр сузыла. Сусаклагыч [[Чулман]], [[Зөя (елга)|Зөя]], [[Олы Чирмешән]] һәм башка елгалар үзәннәре буйлап зур култыклар барлыкка китерә. Сусаклагычның төп билгеләнеше — электр энергиясе җитештерү, суднолар йөрешен яхшырту, су белән тәэмин итү, сугару. Ул шулай ук [[Балыклар|балык]] тоту өчен дә кулланыла. Сусаклагыч Идел елгасының агым режимына сизелерлек үзгәреш кертә: ташкын вакытында су агымы шактый кими, ә су кимү чорында, киресенчә, арта. Казан янындагы су кимәле хәзер 5-6 метрга тирбәлә, сусаклагыч төзелгәнче бу күрсәткеч 10-11 метр була. Идел белән чагыштырганда, сусаклагыч хәзер 3-5 көнгә иртәрәк туңа һәм боздан соңрак арына. Сусаклагычтан 3-6 км эчендәге микроклимат сизелерлек үзгәрә, елга төбендә һәм яр буе сызатында үзгәрешләр була, шул исәптән абразия (тау токымнарының механик җимерелүе һәм җимерелүе процессы) һәм яр буе эрозиясе, [[шуышма]]. Яр буе һәм су үсемлекләре, шулай ук кошлар һәм балыклар яшәү урыннары өчен шартлар да сизелерлек үзгәрә. Сусаклагыч ярларында зур шәһәрләр — [[Казан]], [[Тольятти]], [[Ульяновск]], [[Яңа Чабаксар]], [[Димитровград]], [[Яшел Үзән]]. Жигули торбасының көнчыгыш ярында «Жигули I» (Алтын Урда чорының грунт каберлеге) археологик һәйкәле урнашкан<ref>{{Cite web |url=https://news.rambler.ru/internet/47351292-v-samarskoy-oblasti-arheologi-obnaruzhili-bolshe-sta-pogrebeniy-epohi-zolotoy-ordy/ |title=В Самарской области археологи обнаружили больше ста погребений эпохи Золотой Орды |access-date=2021-10-09 |archive-date=2021-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009045637/https://news.rambler.ru/internet/47351292-v-samarskoy-oblasti-arheologi-obnaruzhili-bolshe-sta-pogrebeniy-epohi-zolotoy-ordy/ |url-status=live }}</ref>. == Барлыкка килү тарихы == [[Урта Идел]]нең су ресурсларын файдалану проектлары турындагы беренче мәгълүмат XVIII гасырга карый. Аның түбәнге агымында [[:ru:Уса (приток Волги)|Уса]] һәм Идел елгаларын тоташтырыр өчен канал казу тәкъдим ителә, бу [[:ru:Самарская Лука|Самара Лукасы]] борылышындагы суднолар юлын алты тапкыр кыскартыр була<ref>{{книга |автор = Штеренлихт Д. В. |заглавие = Очерки истории гидравлики, водных и строительных искусств. В пяти книгах. Книга 3. Россия. Конец XVII – начало XIX вв. Учебное пособие для вузов |место = М. |издательство = ГЕОС |год = 1999 |страницы = 253 |страниц = 382}}</ref>. XIX гасыр ахырында нәтиҗәле гидравлик двигательләр һәм электр генераторлары барлыкка килә, бу су ресурсларын файдалану мөмкинлекләренә яңа кызыксыну тудыра. Электр энергиясе алу өчен Иделне файдалануның беренче проекты [[1910 ел]]да барлыкка килә, Самара инженеры К. В. Богоявленский арзан энергия ярдәмендә төбәкнең индустриаль үсешен тәэмин итү өчен Самара Лукасы янындагы гидроэлектростанция һәм плотина төзү проекты буенча эшли башлый{{sfn|Бурдин Е. А. «Исторические аспекты…»|2010|с = 108|name = buria108}} для обеспечения индустриального развития региона при помощи дешёвой энергии<ref>{{sfn0|Богоявленский|1928|с = 22}} [Цит. по {{sfn0|Бурдин Е. А. «Исторические аспекты…»|2010|с = 108}}]</ref>. [[1951 ел]]ның [[21 август]]ында [[СССР]] Хөкүмәте «Идел елгасында Куйбышев ГЭСын төзү турында» карар чыгара, рәсми рәвештә төзелеш башлап җибәрелә {{sfn|Куйбышевское водохранилище (справочник)|2008|c=9}}. Куйбышев ГЭСы һәм сусаклагыч төзелә башлаган вакытта дөньяда иң зуры була. Төп төзелеш һәм монтаж эшләре 1953—1955 елларда башкарыла{{sfn|Куйбышевское водохранилище (справочник)|2008|c=10}}. 1955 елның 29 декабрендә ясалма диңгездәге су дәрәҗәсе Куйбышев ГЭСының беренче гидроагрегатын эшләтеп җибәрергә мөмкинлек бирә. 1957 елның 14 октябрендә соңгы, егерменче гидроагрегат эшләтеп җибәрелә, ә 1958 елның 10 августында хөкүмәт комиссиясе Куйбышев ГЭСын даими эксплуатациягә кабул итү актын раслый{{sfn|Куйбышевское водохранилище (справочник)|2008|c=11}}. == Физик-географик үзенчәлекләр == Куйбышев сусаклагычы Урта Идел буеның үзәк өлешендә [[Идел буе калкулыгы]] һәм Түбән Идел аръягының урман-дала провинциясе чигендә урнашкан. Ул меридиан юнәлешендә сузыла, төньяк-көнбатышта [[Чабаксар сусаклагычы]], төньяк-көнчыгышта [[Түбән Кама сусаклагычы]] һәм көньякта Саратов сусаклагычы белән тоташа. Сусаклагыч мәйданының күпчелек өлеше [[Татарстан]]да (50,7 %) урнашкан, [[Сембер өлкәсе]]ндә — 30,9 %, [[Самар өлкәсе]]ндә — 14 %, калган өлеше [[Мари Ил]] һәм [[Чуашстан]] Республикаларында урнашкан. Яр буе зонасында 26 муниципаль район, 55 шәһәр һәм шәһәр тибындагы посёлок, һәм 1900 дән артык авыл торак пункты урнашкан{{sfn|Куйбышевское водохранилище (справочник)|2008|c=13}}. Куйбышев сусаклагычы Идел агымын сезонлы, атналык һәм көндәлек көйләүне гамәлгә ашыра, Урта һәм Түбән Идел өчен сезонлы агымның төп көйләүчесе булып тора. Сусаклагыч халык хуҗалыгында, энергия ихтыяҗлары өчен (Жигулевская ГЭС үзе), елга транспортында, авыл хуҗалыгын сугаруда, балык үрчетүдә, коммуналь һәм сәнәгать су белән тәэмин итүдә, рекреацион һәм туристик максатларда, шулай ук агынты суларны кабул итүче буларак киң кулланыла{{sfn|Куйбышевское водохранилище (справочник)|2008|c=14}}. == Балык ресурслары == Урта Иделнең күпсанлы [[Ихтиология|ихтиологик]] тикшеренүләре нәтиҗәсендә түбәндәгеләрне ачыклау мөмкин була. Элегрәк Куйбышев сусаклагычы районында Идел буенда 49 балык төре яшәгән<ref>''Лукин А. В.'' Куйбышевское водохранилище // Известия ГосНИОРХ. — 1961. — T. L.</ref>. Куйбышев ГЭС төзелгәннән соң, анадром (күченүче)) төрләр югалу сәбәпле, аларның гомуми саны 39-40 ка кадәр кимегән. Аларның кайберләре әле аерым очраса да, хәзер коммерция яки экологик йогынты ясамыйлар. Хәзер сусаклагычның үзендә 42 төр бар<ref>Евланов И. А., Козловский С. В., Антонов П. И. Кадастр рыб Самарской области. [[Тольятти]]: [[Институт экологии Волжского бассейна|ИЭВБ РАН]], 1998</ref>. Гомумән алганда, галимнәр хәзерге вакытта сусаклагычта даими яшәүче балыкларны 6 фауна төренә бүләләр: * бореаль-тигезлек ([[чуртан]], [[бөгәрчә]], [[опты]], [[кушбаш]], [[карабалык]], алтын һәм көмеш [[табан балыгы]], [[алабуга (балык)|алабуга]], [[шыртлака]]); * төче су амфибореалы ([[сазан]], судак, [[супа]], [[чөгә]], [[җәен]]); * понтик төче сулары ([[кызылбалык]], [[кызылканат]], [[кәлчәк]], [[бурыш]], [[агарчак]]); * арктика төче суы ([[шамбы]]); * понтик диңгезе<ref>Понтик диңгез — элек 8-4 млн еллар элек [[Кара диңгез|Кара]] һәм [[Каспий диңгезе|Каспий диңгез]]ләре урынында булган борынгы төче диңгез-күл</ref> ([[Вак балыклар]], энәле балык); * Кытай тигезлекләре (ак амур, ак һәм зур башлы [[сазан]]). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{БСЭ3|заглавие=Куйбышевское водохранилище}} * {{книга |автор = Богоявленский К. В. |заглавие = Волжская районная гидроэлектрическая станция. (К вопросу о Волгострое) |место = Самара |издательство = Государственное издательство. Средневолжское краевое отделение |год = 1928 |страниц = 22 |ref = Богоявленский}} * {{статья |автор = Бурдин Е. А. |заглавие = Основные факторы сооружения волжского каскада гидроузлов (1930—1950-е годы) |ссылка = https://cyberleninka.ru/article/n/osnovnye-faktory-sooruzheniya-volzhskogo-kaskada-gidrouzlov-1930-1950-e-gody |издание = Вестник Чувашского университета |тип = журнал |место = Чебоксары |издательство = Чувашский государственный университет имени И. Н. Ульянова |год = 2010 |выпуск = 2 |issn = 1810-1909 |ref = Бурдин Е. А. «Основные факторы…»}} * {{статья |автор = Бурдин Е. А. |заглавие = Разработка планов хозяйственного освоения водных ресурсов Волги в 1930–1936 гг. |ссылка = http://solex-un.ru/sites/solex-un/files/review/files/burdinplanygidrostroitelstva.pdf |издание = [[Вопросы истории естествознания и техники]] |тип = журнал |год = 2010 |номер = 3 |issn = 0205-9606 |ref = Бурдин Е. А. «Разработка планов…»}} * {{книга |заглавие = Вечный двигатель. Волжско-Камский гидроэнергетический каскад: вчера, сегодня, завтра |ответственный = под общ. ред. Р. М. Хазиахметова; Авт.-сост. [[Мельник, Сергей Георгиевич|С. Г. Мельник]] |место = М. |издательство = Фонд «Юбилейная летопись» |год = 2007 |страниц = 352 |тираж = 3000 |ref = Вечный двигатель}} * {{статья |заглавие = Становление и развитие ихтиологической науки в Среднем Поволжье |автор = Козловский С. В. |ссылка = http://www.ssc.smr.ru/ftp/2001/02_ii.pdf |издание = [[Известия Самарского научного центра Российской академии наук]] |тип = журнал |место = [[Самара]] |год = 2001 |том = 3 |выпуск = 2 |страницы = 274—332}} * {{книга |заглавие = Куйбышевское водохранилище (научно-информационный справочник) |ответственный = Отв. ред. [[Розенберг, Геннадий Самуилович|Розенберг Г. С.]], Выхристюк Л. А. |место = Тольятти |издательство = [[ИЭВБ РАН]] |год = 2008 |страниц = 123 |тираж = 200 |ref = Куйбышевское водохранилище (справочник)}} * {{книга |заглавие = ГУЛАГ: Главное управление лагерей. 1918—1960 |ответственный = Под ред. акад. [[Яковлев, Александр Николаевич|А. Н. Яковлева]]; сост. А. И. Кокурин, Н. В. Петров |место = М. |издательство = МФД |год = 2002 |страниц = 888 |серия = [[Россия. XX век. Документы]] |isbn = 5-85646-046-4 |тираж = 3000 |ref = ГУЛАГ: Главное управление лагерей…}} * {{книга |заглавие = Куйбышевское водохранилище |ответственный = |место = Л. |издательство = Наука |год = 1983 |страниц = 213}} * {{статья |автор = Бурдин Е. А. |заглавие = Исторические аспекты и динамика развития российской гидроэнергетики в 1900—1980-х гг. (на примере Волжского каскада гидроузлов) |ссылка = http://www.ssc.smr.ru/media/journals/izvestia/2010/2010_2_107_113.pdf |издание = [[Известия Самарского научного центра Российской академии наук]] |тип = журнал |место = Самара |издательство = Самарский научный центр РАН |год = 2010 |том = 12 |номер = 2 |ref = Бурдин Е. А. «Исторические аспекты…» }} * {{книга |автор = Бурдин Е. А. |заглавие = Гидростроительство в России: от Самарского Волгостроя к Большой Волге (1930—1980 гг.) |место = Ульяновск |издательство = УлГПУ |год = 2010 |страниц = 222 |isbn = 978-5-86045-392-0 |ref = Бурдин Е. А. «Гидростроительство в России…»}} * {{книга |автор = [[Комзин, Иван Васильевич|Комзин И. В.]] |заглавие = Волжская ГЭС имени В. И. Ленина |ответственный = И. В. Комзин, Е. В. Лукьянов |место = Куйбышев |издательство = Куйбышевское книжное издательство |год = 1960 |страниц = 120 |ref = Комзин}} * {{статья |автор = Захарченко А. В. |заглавие = НКВД и строительство гидроэлектростанций в Среднем Поволжье в 1937—1940 гг. |ссылка = http://www.ssc.smr.ru/media/journals/izvestia/2008/2008_4_1113_1124.pdf |издание = [[Известия Самарского научного центра РАН]] |тип = журнал |место = Самара |издательство = Самарский научный центр РАН |год = 2008 |том = 10 |номер = 4 |страницы = 1113—1124 |ref = Захарченко}} * {{статья |автор = Носкова О. Л., [[Розенберг, Геннадий Самуилович|Розенберг Г. С.]] |заглавие = История создания Куйбышевского водохранилища |ссылка = http://www.ssc.smr.ru/media/journals/izvestia/2012/2012_1_222_226.pdf |издание = [[Известия Самарского научного центра Российской академии наук]] |тип = журнал |место = Самара |издательство = [[Самарский научный центр РАН]] |год = 2012 |том = 14 |номер = 1 |страницы = 222—226 |ref = История создания Куйбышевского водохранилища}} {{Идел елгасы}} [[Төркем:Татарстан сусаклагычлары]] kz4jas0v5j1jopydmfrb4hxs9x6ekh8 0 37728 5970340 5853824 2026-07-02T02:39:48Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970340 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = село |татар исеме = Түбән Якый |чын исем = Түбән Якый |ил = Русия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 54 |lat_min = 53 |lat_sec = 60 |lon_deg = 52 |lon_min = 49 |lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =250 |төбәк харитасы зурлыгы =250 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Азнакай районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 286 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +4 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423308 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Нижнее Якеево |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92202000032 | add4n = ОКТМО | add4 = 92602436106 }} '''Түбән Якый''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Азнакай районы]]ндагы авыл. == Географиясе == Түбән Якый Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 254 чакрым, ә район үзәге Азнакайдан төньяк-көнбатышка таба 17 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-11.2|-11|-5.8|4.6|13.8|19.1|20.9|18.3|12.5|4.5|-4.8|-10.4|4.2}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 4.2&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Халык саны == 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 228 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 97.37%, башка халыклар — 2.19%, милләтен күрсәтмәүчеләр — 0.44%<ref name=16t />. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18792059. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1901" | 1901-12-23 | [[Мәкәрим Мәһдиев]] | [[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Уфа дәүләт «Нур» татар театры]]<br/>[[Мәскәү татар театры|Мәскәү үзәк татар эшче театры]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]]<br/>[[Башкорт дәүләт академия драма театры]] | data-sort-value="1938" | 1938-07-10 | [[Мәскәү]] |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Азнакай районы}} i3xs4ux25p29naqb557ptiup0b7sygs 0 39666 5970342 5853829 2026-07-02T02:40:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970342 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = село |татар исеме = Урманасты Шонталысы |чын исем = Урманасты Шонталысы |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 55 |lat_min = 6 |lat_sec = 36 |lon_deg = 50 |lon_min = 21 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Алексеевск районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 425 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 422918 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Подлесная Шентала |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92206000037 | add4n = ОКТМО | add4 = 92606470101 }} '''Урманасты Шонталысы''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Алексеевск районы]]ндагы авыл. == Географиясе == Урманасты Шонталысы Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 109 чакрым, ә район үзәге Алексеевскидан көньяк-көнчыгышка таба 27 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Тарихы == {{Викикитап|Урманасты Шонталысы тарихы}} == Халык саны == 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 317 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 93.06%, башка халыклар — 6.94%<ref name=16t />. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-10.9|-10.9|-5.8|4.5|13.4|18.5|20.4|17.8|12.1|4.4|-4.8|-10.2|4.0}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18796843. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1902" | 1902 | ''[[:d:Q135190187|Гальгаф]]'' | ''[[:d:Q1584938|Rabfak]]'' | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-10-27 | [[Сандармох]] |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Алексеевск районы}} {{MyTatarstan2020}} shnk4tjg4givhgaq8l0t2udsg9su88b 0 42325 5970323 4699831 2026-07-01T21:35:45Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970323 wikitext text/x-wiki {{ТП-Россия |халәт = Авыл |татар исеме = Ярабайкүл |чын исем = Ярабайкуль |чын исем = |герб = |байрак = |lat_deg = 53 |lat_min = 58 |lat_sec = 1 |lon_deg = 54 |lon_min = 32 |lon_sec = 35 |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Башкортстан |төбәк җәдвәлдә = Башкортстан |район төре = |район = Әлшәй районы{{!}}Башкортстанның Әлшәй районы |район җәдвәлдә = Әлшәй районы |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан = |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 15 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 452130 |сәгать кушагы = +6 |почта индекслары = |телефон коды = |санлы идентификатор = 80202806010 |Commons та төркем = |сайт = }} '''Ярабайкүл''' — [[Башкортстан]]ның [[Әлшәй районы]]нда урнашкан авыл. == Демография == Халык саны динамикасы: {| class="wikitable" style="text-align: center; width:200px;" class=bright; |--- class='bright' ! [[2002]]<ref name='белешмә'>Башкортостан Республикасының муниципаль районнары турындагы бердәм электрон белешмәсе — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Excel форматындагы кушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref> !! [[2010]]<ref name='башстат'>{{Citation |title=Башкортстан Җөмһүрияте торак нокталары буенча халык саны |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-03-19 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Rxi3K6iw?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81 |dead-url=yes }}</ref> |--- class='bright' | 29 || 15 |} [[Бөтенроссия халык санын алу, 2010|2010 ел җанисәбен алу]] буенча биредә 15 кешенең яшәве мәгълүм.<ref name="башстат"/> == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2569465. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы]. {{Әлшәй районы}} [[Төркем:Башкортстан авыллары]] {{Bashkir-geo-stub}} qfg0drw2ckxw4fykbw36351m6pj6fps 0 44764 5970277 5957150 2026-07-01T17:44:01Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970277 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Казанның Яңа Татар бистәсе зираты''' — [[XVIII гасыр]]ның урталарында [[Яңа Татар бистәсе]] белән бер үк вакытта барлыкка килгән [[Казан]]дагы [[зират]]. == Тарих == Яңа Татар бистәсе Казандагы мөселман халкын чукындыру барышында һәм аларның мәчетләрен җимергәндә җирле хакимиятнең [[Лука Канашевич]] җитәкчелегендә [[татарлар]]ны Иске Татар бистәсеннән күчерүе нәтиҗәсендә барлыкка килә. Берникадәр дәрәҗәдә моңа шулай ук шәһәрдә килеп чыккан янгын да сәбәпче була. Язулары гарәп, латин һәм кирилл әлифбалары белән башкарылган үзенең мөселман кабер ташлары, мәчете һәм капкасы белән берлектә зират Казанның истәлекле урыны булып тора. 1813 елдан башлап күп еллар дәвамында зират Казан мөселманнарының төп каберлеге булып тора. Бүгенге көндә, анда урыннар булмау сәбәпле яңа каберләр казылмый, кеше күмүләр исә бары тик туганнар каберлекләрендә башкарыла. ==Кайбер мәгълүмәтләр== * Зиратның гомуми мәйданы 21 гектар. * [[2016 ел|2016 елда]] Казанның тарих институты хезмәткәрләре 1920 елларга ахырына кадәр ([[кириллица]] кертелгәнче) чорга караган, [[Гарәп графикасы|гарәп графикасындагы]] бөтен кабер ташларын ачыклап чыгу максатында тикшеренү нәтиҗәсендә зиратта шундый 1600-гә якын кабер ташы булуын ачыкланган.<ref>[https://inde.io/article/9851-kazan-ziratlaryna-bargach-n-rs-kararga Казан зиратларына баргач нәрсә карарга?] Алмаз Загрутдинов, Динара Валеева. Инде.</ref> * Рәсми әдәбиятта теркәлеп, бөтен белешмәлекләрдә дә искә алына торган иң борынгы кабер [[1803 ел|1803 елгы]] дип күрсәтелә, сакланганнарның иң борынгысы — [[1813 ел|1813 елныкы]]. <ref>[https://inde.io/article/9851-kazan-ziratlaryna-bargach-n-rs-kararga Казан зиратларына баргач нәрсә карарга?] Алмаз Загрутдинов, Динара Валеева. Инде.</ref> == Җирләнгәннәр== {{seealso|Төркем:Казанның Яңа бистә зиратында җирләнгән шәхесләр}} Бу зиратта татар мәдәниятенең мәшһүр эшлеклеләре күмелгәннәр. Алар арасында (хронология тәртибендә) [[Шиһабетдин Мәрҗани]] (1889), [[Каюм Насыйри]] (1902), [[Таиб Яхин]] (1910), [[Габдулла Тукай]] (1913), [[Фатих Әмирхан]] (1926), [[Салих Сәйдәшев]] (1954), [[Гөлсем Болгарская]] (1968), [[Җәүдәт Фәйзи]] (1973), [[Сәхибҗамал Гыйззәтуллина-Волжская]] (1974), [[Габдрахман Әпсәләмов]] (1979), [[Сара Садыйкова]] (1986), [[Бакый Урманче]] (1990), [[Нәкый Исәнбәт]] (1992), [[Гомәр Бәширов]] (1999), [[Әмирхан Еники]] (2000), [[Әнвәр Бакиров]] (2001), [[Туфан Миңнуллин]] (2012), [[Хәния Фәрхи]] (2017), [[Әлфия Авзалова]] (2017), [[Илһам Шакиров]] (2019), [[Нәҗибә Ихсанова]] (2021) һ.б. бар. {{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P119 wd:Q4452529. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p570 |columns=label:исем,description:тасвирлама,p373,p106,p569,p19,p570}} {| class='wikitable sortable' ! исем ! тасвирлама ! Викиҗыентыктагы төркем ! һөнәр төре ! туу датасы ! туу урыны ! үлем датасы |- | [[Шаһиәхмәт Алкин]] | | | | data-sort-value="1812" | 1812 | [[Казан]] | data-sort-value="1879" | 1879 |- | [[Шиһабетдин Мәрҗани]] | татар мәгърифәтчесе, фәлсәфәче, тарихчысы, дин галиме, педагог, археограф, этнограф, көнчыгыш халыклар белгече | [[:commons:Category:Shigabutdin Marjani|Shigabutdin Marjani]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[язучы]] | data-sort-value="1818" | 1818-01-13 | [[Казан]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-15 |- | [[Мөхәммәтҗан Казаков]] | | | | data-sort-value="1806" | 1806 | [[Кече Шырдан]] | data-sort-value="1890" | 1890 |- | [[Шаһбазгәрәй Әхмәров|Шаһбазгәрәй Әхмәрев]] | | | [[укытучы]] | data-sort-value="1853" | 1853-03-12 | [[Казан]] | data-sort-value="1900" | 1900-04-01 |- | [[Каюм Насыйри]] | танылган татар мәгърифәтчесе, тел галиме, тарихчы, тәрҗемәче, язучы, фольклорчы | [[:commons:Category:Kayum Nasyri|Kayum Nasyri]] | ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[укытучы]]<br/>[[галим]] | data-sort-value="1825" | 1825-02-02 | [[Кече Шырдан]] | data-sort-value="1902" | 1902-08-20 |- | [[Хөсәен Ямашев]] | | [[:commons:Category:Husain Yamashev|Husain Yamashev]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | data-sort-value="1882" | 1882-01-06 | [[Казан]] | data-sort-value="1912" | 1912-03-13 |- | [[Габдулла Тукай]] | татар халкының бөек шагыйре, татар әдәбияты классигы, әдәби тәнкыйтьче, публицист, яңа заман татар әдәбиятына һәм әдәби теленә нигез салучыларның берсе | [[:commons:Category:Gabdulla Tukay|Gabdulla Tukay]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | data-sort-value="1886" | 1886-04-14 | [[Кушлавыч]] | data-sort-value="1913" | 1913-04-02 |- | [[Борһанетдин Мәрҗани]] | | | | data-sort-value="1856" | 1856 | No/unknown value | data-sort-value="1916" | 1916-03 |- | [[Ногман Габделкәримов]] | | | | data-sort-value="1840" | 1840-01-03 | [[Түбән Көек]] | data-sort-value="1918" | 1918 |- | [[Габдулла Кариев]] | | [[:commons:Category:Gabdulla Kariev|Gabdulla Kariev]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | data-sort-value="1886" | 1886-05-20 | [[Күлбай Мораса]] | data-sort-value="1920" | 1920-01-28 |- | [[Галимҗан Баруди]] | күренекле дин галиме, мәшһүр җәмәгать эшлеклесе, педагог | [[:commons:Category:Galimjan Barudi|Galimjan Barudi]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | data-sort-value="1857" | 1857-02-17 | [[Кече Кавал]] | data-sort-value="1921" | 1921-12-06 |- | [[Фатих Әмирхан|Фатыйх Әмирхан]] | татар язучысы, драматург, публицист, әдәби тәнкыйтьче, җәмәгать эшлеклесе. Татар сатира жанрын тудыручы | [[:commons:Category:Fatikh Amirkhan|Fatikh Amirkhan]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | data-sort-value="1886" | 1886-01-01 | [[Казан]] | data-sort-value="1926" | 1926-03-09 |- | [[Нури Сакаев]] | | | | data-sort-value="1885" | 1885-08-01 | [[Шланлыкүл]] | data-sort-value="1927" | 1927-02-28 |- | [[Гыйләҗетдин Казанский|Гыйләҗетдин Казански]] | | | | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Өчиле]] | data-sort-value="1938" | 1938 |- | [[Гариф Бадәмшин]] | | [[:commons:Category:Garif Badamshin|Garif Badamshin]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1865" | 1865 | [[Түбән Чаллы (Норлат районы)|Түбән Чаллы]] | data-sort-value="1939" | 1939 |- | [[Мөхетдин Корбангалиев]] | | [[:commons:Category:Muhitdin Kurbangaliev|Muhitdin Kurbangaliev]] | [[галим]] | data-sort-value="1873" | 1873-10-26<br/>1873-11-07 | [[Биектау (Әгерҗе районы)]] | data-sort-value="1941" | 1941-06-03 |- | [[Әхмәтһади Максуди]] | | [[:commons:Category:Ahmedhadi Maksudi|Ahmedhadi Maksudi]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-09-28 | [[Ташсу]] | data-sort-value="1941" | 1941-06-28 |- | [[Шәриф Камал]] | язучы, драматург, тәрҗемәче һәм җәмәгать эшлеклесе | [[:commons:Category:Sharif Kamal|Sharif Kamal]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | data-sort-value="1884" | 1884-02-16 | [[Пешлә]] | data-sort-value="1942" | 1942-12-22 |- | [[Фатиха Аитова|Фатыйха Габделвәли кызы Аитова]] | хәйрияче, җәмәгать эшлеклесе, Казанда татар кызлары өчен үз акчасына дөньяви мәктәп ачучы | [[:commons:Category:Fatikha Aitova|Fatikha Aitova]] | ''[[:d:Q15472169|иганәче]]''<br/>''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]''<br/>''[[:d:Q12362622|philanthropist]]'' | data-sort-value="1866" | 1866 | [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] | data-sort-value="1942" | 1942 |- | [[Гыймад Нугайбәк]] | | [[:commons:Category:Gimad Nugaybek|Gimad Nugaybek]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | data-sort-value="1881" | 1881-02-13 | [[Черкели]] | data-sort-value="1943" | 1943-02-08 |- | [[Шакир Шамильский]] | драма артисты, спектакльләр куючы, татар театрына нигез салучыларның берсе | [[:commons:Category:Shakir Shamilskiy|Shakir Shamilskiy]] | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | data-sort-value="1892" | 1892-09-10 | [[Юеш Көрнәле]] | data-sort-value="1945" | 1945-05-08 |- | [[Хәдичә Әхмәрова]] | тәрҗемәче, мәгърифәтче | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | data-sort-value="1861" | 1861-04-30 | [[Казан]] | data-sort-value="1945" | 1945-03-31 |- | [[Галимҗан Шәрәф]] | | [[:commons:Category:Galimzhan Sharaf|Galimzhan Sharaf]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-12-29 | [[Татар Аксуы]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-13 |- | [[Зәйни Солтанов]] | Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты, язучы | [[:commons:Category:Zayni Sultanov|Zayni Sultanov]] | [[язучы]] | data-sort-value="1892" | 1892-01-17 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="1952" | 1952-05-05 |- | [[Салих Сәйдәшев]] | татар композиторы | [[:commons:Category:Salikh Saydashev|Salikh Saydashev]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-12-03 | [[Казан]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-16 |- | [[Габдрахман Рәфыйков]] | мөгаллим, Хезмәт Батыры | | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]] | data-sort-value="1873" | 1873-03-01 | [[Казан]] | data-sort-value="1954" | 1954-05-03 |- | [[Таҗи Гыйззәт]] | татар драматургы һәм актер. ТАССР (1939), РСФСР (1940) атказанган сәнгать эшлеклесе | [[:commons:Category:Tazi Gizzat|Tazi Gizzat]] | [[язучы]] | data-sort-value="1895" | 1895-04-03 | [[Әгерҗе районы]] | data-sort-value="1955" | 1955-03-07 |- | [[Кави Нәҗми]] | татар язучысы һәм җәмәгать эшлеклесе | [[:commons:Category:Kavi Nadzhmi|Kavi Nadzhmi]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | data-sort-value="1901" | 1901-12-02<br/>1901-12-15 | [[Кызыл Атау]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-24 |- | [[Өммегөлсем Камалова-Акчурина]] | | | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q15253558|активист]]'' | data-sort-value="1889" | 1889 | [[Чистай]] | data-sort-value="1957" | 1957 |- | [[Әхмәт Фәйзи]] | татар язучысы, драматург, шагыйрь, әдәбият тәнкыйтьчесе, публицист | [[:commons:Category:Ahmed Fayzi|Ahmed Fayzi]] | ''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-02-26 | [[Уфа]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-11 |- | [[Каюм Поздняков|Каюм Позднәков]] | | [[:commons:Category:Kayum Pozdnyakov|Kayum Pozdnyakov]] | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | data-sort-value="1897" | 1897 | [[Кече Татар Карае]] | data-sort-value="1960" | 1960-04-07 |- | [[Рәшит Ваһапов]] | татар җырчысы (тенор) | [[:commons:Category:Rashid Vagapov|Rashid Vagapov]] | [[җырчы]] | data-sort-value="1908" | 1908-05-07 | [[Актук]] | data-sort-value="1962" | 1962-12-14 |- | [[Хәлил Әбҗәлилов|Хәлил Әбҗәлилев]] | | [[:commons:Category:Khalil Abzhalilov|Khalil Abzhalilov]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-09-29 | ''[[:d:Q4336208|Ырынбур өязе]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-03-18 |- | [[Кадыйр Вәлетдинов]] | | | | data-sort-value="1905" | 1905-06-09 | [[Карамалы (Әлки районы)|Карамалы]] | data-sort-value="1965" | 1965-11-01 |- | [[Мансур Мозаффаров]] | татар композиторы, фольклорчы һәм укытучы | | [[композитор]] | data-sort-value="1902" | 1902-03-06 | [[Казан]] | data-sort-value="1966" | 1966-11-20 |- | [[Гөлсем Болгарская]] | татар сәхнәсенең күренекле остасы, ТАССР халык, РСФСР атказанган артисты | [[:commons:Category:Gulsum Bolgarskaya|Gulsum Bolgarskaya]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-10-15 | [[Казан]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-09 |- | [[Гыйлем Камай]] | татар галиме, химик | [[:commons:Category:Gilm Kamay|Gilm Kamay]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-02-23 | [[Тәтеш]] | data-sort-value="1970" | 1970-03-13 |- | [[Мәгубә Сыртланова]] | Советлар Берлеге каһарманы | [[:commons:Category:Maguba Syrtlanova|Maguba Syrtlanova]] | ''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-07-15 | [[Бәләбәй]] | data-sort-value="1971" | 1971-10-01 |- | [[Җәүдәт Фәйзи]] | татар композиторы | [[:commons:Category:Dzhaudat Fayzi|Dzhaudat Fayzi]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]'' | data-sort-value="1910" | 1910 | [[Ырынбур]] | data-sort-value="1973" | 1973 |- | [[Сәхибҗамал Гыйззәтуллина-Волжская|Сәхибҗамал Гыйззәтуллина]] | | [[:commons:Category:Sakhibzhamal Gizzatullina-Volzhskaya|Sakhibzhamal Gizzatullina-Volzhskaya]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | data-sort-value="1892" | 1892-05-15 | [[Казан]] | data-sort-value="1974" | 1974-04-06 |- | [[Сәлах Хөсни]] | | [[:commons:Category:Salah Husni|Salah Husni]] | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | data-sort-value="1912" | 1912-10-05 | [[Тыба|Көрәле]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-11 |- | [[Абдулла Әхмәт]] | татар язучысы, драматург | [[:commons:Category:Abdulla Ahmet|Abdulla Ahmet]] | [[Jurnalist|журналист]] | data-sort-value="1905" | 1905-03-12 | ''[[:d:Q4189600|Zverinogolovskoye]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-10-28 |- | [[Байназар Әлминов]] | | [[:commons:Category:Baynazar Almenov|Baynazar Almenov]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-08-14 | [[Ырынбур өлкәсе]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-31 |- | [[Исмәгыйль Гайнетдинов|Исмәгыйль Гайнетдинев]] | | [[:commons:Category:Ismagil Gaynutdinov|Ismagil Gaynutdinov]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-02-10 | [[Олы Мәңгәр]] | data-sort-value="1977" | 1977 |- | [[Кәшифә Тумашева]] | | [[:commons:Category:Kashifa Tumasheva|Kashifa Tumasheva]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-01-07 | [[Нөнәгәр]] | data-sort-value="1978" | 1978-04-19 |- | [[Габдрахман Әпсәләмов]] | татар язучысы | [[:commons:Category:Abduranman Absalyamov|Abduranman Absalyamov]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-12-15 | [[Искил (Ковылкин районы)|Искил]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-07 |- | [[Мөхит Кичүбаев]] | драма актёры, ТАССР халык артисты (1957) | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-08-16 | [[Сыскы]] | data-sort-value="1979" | 1979-06-24 |- | [[Хәсән Туфан]] | Татар шагыйре | [[:commons:Category:Hasan Tufan|Hasan Tufan]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | data-sort-value="1900" | 1900-11-27 | [[Иске Кармәт]] | data-sort-value="1981" | 1981-06-10 |- | [[Габдулла Шамуков]] | | [[:commons:Category:Gabdulla Shamukov|Gabdulla Shamukov]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-12-11 | [[Әсән (Чардаклы районы)|Әсән]] | data-sort-value="1981" | 1981-12-21 |- | [[Фуат Халитов|Фуат Халитев]] | | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-02-18 | [[5 нче полиция бүлеге (Казан)|5 нче пүлисә бүлеге]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-16 |- | [[Хәмид Мөштәри]] | татар галиме, физик | [[:commons:Category:Hamid Mushtari|Hamid Mushtari]] | [[математик]] | data-sort-value="1900" | 1900-07-22 | [[Ырынбур]] | data-sort-value="1981" | 1981-01-23 |- | [[Рөстәм Хәлитов|Рөстәм Халитев]] | | | | data-sort-value="1920" | 1920-10-30 | [[Казан]] | data-sort-value="1981" | 1981-05-22 |- | [[Хәмит Ярми]] | | [[:commons:Category:Hamit Yarmi|Hamit Yarmi]] | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-05-05 | [[Кырынкүл]] | data-sort-value="1981" | 1981-10-30 |- | [[Габделхак Үмәркин|Габделхак Гомәркин]] | Сәвитләр Берлеге Каһарманы | [[:commons:Category:Abdulkhak Umerkin|Abdulkhak Umerkin]] | [[укытучы]] | data-sort-value="1917" | 1917-01-31 | [[Зөябаш]] | data-sort-value="1982" | 1982-02-16 |- | [[Заһит Хәбибуллин]] | | [[:commons:Category:Zagid Habibullin|Zagid Habibullin]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-10-03 | [[Орски|Ыр]] | data-sort-value="1983" | 1983-11-20 |- | [[Гарифулла Гайнуллин]] | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | data-sort-value="1894" | 1894-03-24 | [[Аксу (Буа районы)|Аксу]] | data-sort-value="1984" | 1984-04-06 |- | [[Гөлчирә Мансурова-Такташева]] | | | [[укытучы]] | data-sort-value="1909" | 1909 | [[Яңа Әлем]] | data-sort-value="1984" | 1984 |- | [[Сара Садыйкова]] | татар композиторы, беренче һөнәри татар хатын-кыз композиторы, югары музыкаль белемле беренче профессиональ татар җырчысы (сопрано), драма актрисасы | [[:commons:Category:Sara Sadykova|Sara Sadykova]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>[[композитор]]<br/>[[җырчы]] | data-sort-value="1906" | 1906-11-01 | [[Казан]] | data-sort-value="1986" | 1986-06-07 |- | [[Сибгат Хәким]] | татар шагыйре, публицист, җәмәгать эшлеклесе, Татарстанның Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе иясе | [[:commons:Category:Sibgat Hakim|Sibgat Hakim]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | data-sort-value="1911" | 1911-12-04 | [[Күлле Киме]] | data-sort-value="1986" | 1986-08-03 |- | [[Исмәгыйль Хәкимов]] | | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-11-01 | [[Казан губернасы]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-19 |- | [[Фатыйх Булатов]] | | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-03-20 | [[Түбән Сукаеш]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-30 |- | [[Нәкыйп Сафин|Накип Сафин]] | | | | data-sort-value="1921" | 1921-03-15 | [[Татарстан]] | data-sort-value="1987" | 1987-05-22 |- | [[Васил Булатов]] | Сәвитләр Берлеге Каһарманы | | | data-sort-value="1921" | 1921-09-15 | [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-25 |- | [[Заһидә Тинчурина]] | | [[:commons:Category:Zakhida Tinchurina|Zakhida Tinchurina]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-06-13 | [[Казан]] | data-sort-value="1988" | 1988-08-13 |- | [[Нәби Дәүли]] | шагыйрь | [[:commons:Category:Nabi Dauli|Nabi Dauli]] | [[язучы]] | data-sort-value="1910" | 1910-06-01 | [[Яңа Камка]] | data-sort-value="1989" | 1989-05-18 |- | ''[[:d:Q112989113|Михаил Грачёв]]'' | | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | data-sort-value="1916" | 1916 | [[Карсун өязе]] | data-sort-value="1989" | 1989-12-08 |- | [[Бакый Урманче]] | татар һөнәри сынлы сәнгатенә нигез салучы, рәссам, график, скульптор һәм архитектор, Татарстан АССРның (1960) һәм РСФСРның (1982) халык рәссамы, Татарстан АССРның Г. Тукай исемендәге дәүләт бүләге лауреаты (1967) | [[:commons:Category:Baki Urmanche|Baki Urmanche]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-02-23 | [[Күл Черкене]] | data-sort-value="1990" | 1990-08-06 |- | [[Галия Нигъмәтуллина]] | | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-01-02 | [[Орски|Ыр]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-04 |- | [[Габдрахман Сәлимов]] | | | ''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-12-16 | [[Күәм]] | data-sort-value="1990" | 1990 |- | [[Әнәс Таҗетдинов]] | Татарстан АССР юстиция министры (1971 - 1987) | | [[хокук белгече]] | data-sort-value="1927" | 1927-02-23 | [[Югары Мәлем]] | data-sort-value="1990" | 1990-06 |- | [[Нури Арсланов]] | татар шагыйре | [[:commons:Category:Nuri Arslanov|Nuri Arslanov]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | data-sort-value="1912" | 1912-09-19 | [[Петропавел|Кызылъяр]] | data-sort-value="1991" | 1991-04-12 |- | [[Нәкый Исәнбәт]] | татар язучысы, шагыйрь, драматург, галим-филолог һәм фольклорчы, Г. Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты һәм Татарстанның Халык язучысы | [[:commons:Category:Naki Isanbet|Naki Isanbet]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-12-29 | [[Малаяз]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-12 |- | [[Гали Халит]] | татар әдәбият галиме һәм тәнкыйтьчесе, филолог | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-06-26 | [[Үтәмеш (Тәтеш районы)|Үтәмеш]] | data-sort-value="1992" | 1992-08-24 |- | [[Гарәфи Хәсәнов]] | татар язучысы һәм тәрҗемәчесе | [[:commons:Category:Garafi Hasanov|Garafi Hasanov]] | [[язучы]] | data-sort-value="1921" | 1921-06-13 | [[Казан]] | data-sort-value="1992" | 1992-04-15 |- | [[Рөстәм Яхин]] | | [[:commons:Category:Rustem Yakhin|Rustem Yakhin]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-08-16 | [[Казан]] | data-sort-value="1993" | 1993-11-23 |- | [[Галия Кайбицкая]] | татар җырчысы | [[:commons:Category:Galiya Kaybitskaya|Galiya Kaybitskaya]] | [[җырчы]] | data-sort-value="1905" | 1905-05-21 | [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-16 |- | [[Шамил Бариев]] | татар артисты | [[:commons:Category:Shamil Bariev|Shamil Bariev]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-14 | [[Олы Арташ (Саба районы)]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-11 |- | [[Әхмәтзәки Сафиуллин]] | | | [[имам]] | data-sort-value="1896" | 1896-03-28 | [[Күлбай Мораса]] | data-sort-value="1995" | 1995-06-01 |- | [[Фатих Хөсни]] | язучы-прозаик, әдәби тәнкыйтьче, публицист һәм драматург | [[:commons:Category:Fatih Husni|Fatih Husni]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-02-03 | [[Олы Мәтәскә]] | data-sort-value="1996" | 1996-05-19 |- | [[Хәйдәр Бигичев]] | татар җырчысы | [[:commons:Category:Haidar Bigichev|Haidar Bigichev]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-06-16 | [[Чүмбәли]] | data-sort-value="1998" | 1998-11-13 |- | [[Гомәр Бәширов]] | татар язучысы, фольклорчы | [[:commons:Category:Gumer Bashirov|Gumer Bashirov]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-01-07 | [[Яңасала (Арча районы)|Яңасала]] | data-sort-value="1999" | 1999-05-07 |- | [[Таһир Якупов]] | | [[:commons:Category:Tagir Yakupov|Tagir Yakupov]] | [[җырчы]] | data-sort-value="1946" | 1946-05-13 | [[Казан]] | data-sort-value="1999" | 1999-10-01 |- | [[Барый Әхтәмов]] | | [[:commons:Category:Gabdulbari Ahtyamov|Gabdulbari Ahtyamov]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-06-19 | [[Казан]] | data-sort-value="1999" | 1999-01-17 |- | [[Әмирхан Еники]] | татар язучысы, журналист, тәрҗемәче | [[:commons:Category:Amirkhan Yeniki|Amirkhan Yeniki]] | [[язучы]] | data-sort-value="1909" | 1909-02-17 | [[Каргалы (Благовар районы)|Каргалы]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-16 |- | [[Әнвәр Бакиров (1920)|Әнвәр Бакиров]] | совет татар композиторы | | [[композитор]] | data-sort-value="1920" | 1920-07-07 | [[Казан]] | data-sort-value="2001" | 2001-08-10 |- | [[Аяз Гыйләҗев]] | татар язучысы, драматург | | [[язучы]] | data-sort-value="1928" | 1928-01-17 | [[Чукмарлы]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-13 |- | [[Марсель Сәлимҗанов]] | татар режиссеры, СССР халык артисты, РФ һәм ТАССРның атказанган сәнгать хезмәткәре | [[:commons:Category:Marcel Salimzhanov|Marcel Salimzhanov]] | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-11-07 | [[Казан]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-26 |- | [[Зәйнәп Байгилдиева]] | Музей эше белгече, әдәбият тарихы белгече | | ''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1910" | 1910 | [[Пешлә]] | data-sort-value="2002" | 2002 |- | [[Сәйфихан Нәфиев]] | | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-26 | [[Мунчәли|Иске Мочали]] | data-sort-value="2004" | 2004-08-31 |- | [[Илдар Юзеев]] | татар шагыйре | [[:commons:Category:Ildar Yuzeev|Ildar Yuzeev]] | [[язучы]] | data-sort-value="1933" | 1933-01-03 | [[Ямады]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-21 |- | [[Асия Хәйруллина]] | | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-07-15 | [[Түбән Барыш|Ясаклы Бураш]] | data-sort-value="2004" | 2004-11-04 |- | [[Нәүфәл Адылов]] | | [[:commons:Category:Naufal Adylov|Naufal Adylov]] | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-12-03 | [[Казан]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-01 |- | [[Тимерхан Борһанов]] | | | | data-sort-value="1925" | 1925-07-11 | [[Вәрәшбаш]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-13 |- | [[Люция Фарсина]] | Республика күчмә театрында әйдәп баручы актриса (1951-1985) | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-30 | [[Казан]] | data-sort-value="2005" | 2005-03-04 |- | [[Сөләйман Еникиев]] | үсемлек физиологиясе белгече, фән докторы, профессор | | | data-sort-value="1914" | 1914-03-26 | [[Каргалы (Благовар районы)|Каргалы]] | data-sort-value="2005" | 2005-01-03 |- | [[Азат Аббасов]] | татар опера җырчысы, тенор, ССРБ халык артисты | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-01-19 | [[Алабуга]] | data-sort-value="2006" | 2006-10-11 |- | [[Флора Әхмәтова-Урманче]] | | [[:commons:Category:Flora Ahmetova-Urmanche|Flora Ahmetova-Urmanche]] | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-23 | [[Күкрәнде]] | data-sort-value="2007" | 2007-10-16 |- | [[Мирза Мәхмүтов]] | | [[:commons:Category:Mirza Makhmutov|Mirza Makhmutov]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-05-01 | [[Ләбәжә]] | data-sort-value="2008" | 2008-03-25 |- | [[Диләрә Бәширева]] | | | | data-sort-value="1926" | 1926-10-07 | [[Казан]] | data-sort-value="2008" | 2008-08-07 |- | [[Халидә Вәлиева]] | | | | data-sort-value="1920" | 1920-12-29 | [[Самар]]<br/>[[Усолье-Сибирское]] | data-sort-value="2009" | 2009-01-28 |- | [[Җанбәк Әхмәрев]] | | | | data-sort-value="1921" | 1921-02-02 | [[Казан]] | data-sort-value="2009" | 2009-01-20 |- | [[Вил Байкин]] | | | | data-sort-value="1925" | 1925-09-09 | No/unknown value | data-sort-value="2009" | 2009-07-13 |- | [[Габделхак Саматов]] | | | [[имам]]<br/>[[казый]]<br/>''[[:d:Q974144|укытучы]]''<br/>''[[:d:Q352388|йөртүче]]''<br/>''[[:d:Q3479990|слесарь]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-12 | [[Иске Ибрай]] | data-sort-value="2009" | 2009-03-06 |- | [[Миркасыйм Госманов]] | Тарихчы-галим | [[:commons:Category:Mirkasym Usmanov|Mirkasym Usmanov]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-05-31 | [[Голҗа]] | data-sort-value="2010" | 2010-10-11 |- | [[Айрат Арсланов (артист)|Айрат Арсланов]] | артист, нәфис сүз остасы, эстрада режиссеры (1928-2010) | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q1371925|диктор]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-10 | [[Ахун (Бүздәк районы)|Ахун]] | data-sort-value="2010" | 2010-04-23 |- | [[Ләбибә Ихсанова]] | татар язучысы, ТАССРның һәм РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре, Татарстан Язучылар берлегенең идарә әгъзасы, СССР Язучылар берлеге әгъзасы | | ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-08-23 | | data-sort-value="2010" | 2010-07-27 |- | [[Әмин Тәрҗеманов]] | | | | data-sort-value="1924" | 1924-01-04 | [[Казан]] | data-sort-value="2010" | 2010-05-27 |- | [[Равилә Борнашева]] | | | | data-sort-value="1924" | 1924-04-01 | [[Әҗе]] | data-sort-value="2010" | 2010-08-03 |- | [[Рөстәм Габәшев]] | | | ''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-05-10 | [[Уфа]] | data-sort-value="2010" | 2010-01-02 |- | [[Шәүкәт Галиев]] | Татарстан Республикасы халык шагыйре (1995) | [[:commons:Category:Shaukat Galiev|Shaukat Galiev]] | ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-11-20 | [[Бакырчы (Апас районы)|Олы Бакырчы]] | data-sort-value="2011" | 2011-05-07 |- | [[Фәнис Яруллин]] | татар шагыйре, язучы һәм драматург | [[:commons:Category:Fanis Yarullin|Fanis Yarullin]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | data-sort-value="1938" | 1938-02-09 | [[Баулы районы]] | data-sort-value="2011" | 2011-12-09 |- | [[Рафаэль Мостафин]] | | [[:commons:Category:Rafael Mustafin|Rafael Mustafin]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>[[язучы]] | data-sort-value="1931" | 1931-05-14 | [[Баулы]] | data-sort-value="2011" | 2011-04-14 |- | [[Туфан Миңнуллин]] | күренекле татар драматургы, язучы, публицист, җәмәгать эшлеклесе, сәясәтче (1935-2012) | [[:commons:Category:Tufan Minnullin|Tufan Minnullin]] | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-08-25 | [[Олы Мәрәтхуҗа]] | data-sort-value="2012" | 2012-05-02 |- | [[Равил Бохараев]] | татар язучысы, шагыйрь, прозаик, драматург һәм тәрҗемәче | [[:commons:Category:Ravil Bucharaev|Ravil Bucharaev]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q10270331|radio editor]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-18 | [[Казан]] | data-sort-value="2012" | 2012-01-24 |- | [[Шәүкәт Биктимеров]] | татар артисты, Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры актеры | [[:commons:Category:Shaukat Biktemirov|Shaukat Biktemirov]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-10-28 | [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | data-sort-value="2012" | 2012-05-28 |- | [[Үзбәк Богданович]] | | | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q71134636|ортопед]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-07-17<br/>1921 | [[Чистай]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-20 |- | [[Шәүкәт Вәлиев]] | | | | data-sort-value="1921" | 1921-10-01 | [[Богырыслан]] | data-sort-value="2012" | 2012-04-30 |- | [[Данияр Мөштәри]] | | | [[галим]] | data-sort-value="1945" | 1945-04-10 | [[Казан]] | data-sort-value="2013" | 2013-10-15 |- | [[Кадыйр Җәмалетдинев]] | | | | data-sort-value="1929" | 1929 | [[Буй (шәһәр)|Буй]] | data-sort-value="2013" | 2013-10-14 |- | [[Чулпан Бәхтиярова]] | | | | data-sort-value="1926" | 1926-11-06 | [[Казан]] | data-sort-value="2013" | 2013-12-18 |- | [[Якуп Ханбикев]] | | | | data-sort-value="1928" | 1928-03-18 | [[Иске Кулаткы]] | data-sort-value="2014" | 2014-05-09 |- | [[Гомәр Усманов]] | Татарстанның партия һәм дәүләт эшлеклесе | [[:commons:Category:Gumer Usmanov|Gumer Usmanov]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-03-16 | [[Чистай]] | data-sort-value="2015" | 2015-02-23 |- | [[Владимир Кайгородов]] | | | | data-sort-value="1936" | 1936-12-24 | [[Яңа (Туринская Слобода районы)|Яңа]] | data-sort-value="2015" | 2015-09-28 |- | [[Рәүф Игъламов]] | | | | data-sort-value="1941" | 1941-10-19 | [[Казан]] | data-sort-value="2016" | 2016-05-25 |- | [[Рәшит Вәгыйзев]] | | | | data-sort-value="1947" | 1947-03-28 | [[Әндиҗан]] | data-sort-value="2016" | 2016-10-07 |- | [[Әлфия Авзалова|Әлфия Әфзалова]] | | [[:commons:Category:Alfiya Avzalova|Alfiya Avzalova]] | [[җырчы]] | data-sort-value="1933" | 1933-01-15 | [[Актаныш]] | data-sort-value="2017" | 2017-06-15 |- | [[Илһам Шакиров]] | мәшһүр татар җырчысы | [[:commons:Category:Ilgam Shakirov|Ilgam Shakirov]] | [[җырчы]] | data-sort-value="1935" | 1935-02-15 | [[Яңа Бүләк (Тукай районы)|Яңа Бүләк]] | data-sort-value="2019" | 2019-01-16 |- | [[Рәшит Әхмәтов|Рәшит Әхмәтев]] | | | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-12 | [[Түбән Новгород өлкәсе]] | data-sort-value="2020" | 2020-10-13 |- | [[Фәридә Зәбирова]] | | [[:commons:Category:Farida Zabirova|Farida Zabirova]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q2145981|реставратор]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-02-11 | [[Казан]] | data-sort-value="2021" | 2021-06-27 |- | [[Нәҗибә Ихсанова]] | татар театры артисты, Татарстанның һәм Ру­си­я Федерациясе­нең ха­лык артисты, Азнакай районының мактаулы гражданы | [[:commons:Category:Najiba Ikhsanova|Najiba Ikhsanova]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-25 | [[Тымытык районы]] | data-sort-value="2021" | 2021-03-12 |- | [[Кәрим Долотказин]] | Галим, җәмәгать эшлеклесе, дәүләтсез Татар милли университетын оештыручыларның берсе. | | ''[[:d:Q462390|доцент]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-18 | [[Иса]] | data-sort-value="2022" | 2022-09-06 |- | [[Мөхәммәттаип Алтынбаев]] | | | | data-sort-value="1882" | 1882 | ''[[:d:Q4514952|Чутай]]'' | No/unknown value |- | [[Җәүдәт Вилкиев]] | | | [[галим]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-16 | [[Волгоград]] | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <references group="" responsive=""></references> == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://www.azatliq.org/a/29630128.html Яңа бистә зираты туристларны җәлеп итә аламы?] Марат Гарипов. "[[Азатлык радиосы]]", 3 декабрь 2018 * [https://intertat.tatar/news/religion/17-09-2018/ostazlarny-kaderen-bel-ostazlarny-kaberen-bel-ya-a-tatar-bist-se-ziratyny-yul-k-rs-tkeche-eshl-nde-5037204 "Остазларның кадерен бел, остазларның каберен бел”. Яңа Татар бистәсе зиратының юл күрсәткече эшләнде] Динә Йосыпова. "[[Интертат]]", 17 сентябрь 2018 * [https://matbugat.ru/news/?id=10318 Татар зираты ни хәлдә?] [[Илфак Шиһапов]], [[Рәмис Латыйпов|Рәмис ЛАТЫЙПОВ]]. "[[Шәһри Казан]]", 23.09.2014 * [http://tashlar.narod.ru/text/hadiev-kazan.htm Зират тынлыгында еллар хәтере] [[Ирек Һадиев]]. "[[Гасырлар авазы (журнал)|Гасырлар авазы - Эхо веков]]" 2000 1/2 == Моны да карагыз == {{Казан истәлекле урыннары}} [[Төркем:Татар зиратлары]] [[Төркем:Казан зиратлары]] {{Tatar 4.0-2021}} qcy2lw5blqkrvj7kn1mo1yf3xk30x58 0 45596 5970267 4755945 2026-07-01T16:53:20Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970267 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Яңа Константиновка (мәгънәләр)}} {{ТП-Россия |халәт = Авыл |татар исеме = Яңа Константиновка |чын исем = |чын исем = |герб = |байрак = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Башкортстан |төбәк җәдвәлдә = Башкортстан |район төре = |район = Болгавар районы{{!}}Башкортстанның Болгавар районы |район җәдвәлдә = Болгавар районы |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан = |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 176 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 452743 |сәгать кушагы = +6 |почта индекслары = |телефон коды = |санлы идентификатор = 80214823002 |Commons та төркем = |сайт = }} '''Яңа Константиновка''' — [[Башкортстан]]ның [[Болгавар районы]]нда урнашкан авыл. == Демография == {{ХСВМ||Таблица}} == Танылган шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1057208. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1920" | 1920-09-10 | ''[[:d:Q15070510|Michail Pavlovitsj Krivorotov]]'' | | | | data-sort-value="1943" | 1943-02-18 | |} {{Wikidata list end}} * Михаил Криворотов (1920-1943), [[Советлар Берлеге каһарманы|Сәвитләр Берлеге Каһарманы]]. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы]. {{Болгавар районы}} [[Төркем:Башкортстан авыллары]] {{Bashkir-geo-stub}} kyx7myyd6s9kvwq6og1gp0ar6t7al9n 0 46281 5970203 5862445 2026-07-01T12:03:30Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970203 wikitext text/x-wiki {{ТП-Россия |халәт = Авыл |татар исеме = Башкорт Үргене |чын исем = |чын исем = |герб = |байрак = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Башкортстан |төбәк җәдвәлдә = Башкортстан |район төре = |район = Зиянчура районы{{!}}Башкортстанның Зиянчура районы |район җәдвәлдә = Зиянчура районы |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан = |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 866 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 453388 |сәгать кушагы = +6 |почта индекслары = |телефон коды = |санлы идентификатор = 80226825002 |Commons та төркем = |сайт = }} '''Башкорт Үргене''' — [[Башкортстан]]ның [[Зиянчура районы]]нда урнашкан авыл. == Демография == Халык саны динамикасы: {| class="wikitable" style="text-align: center; width:200px;" class=bright; |--- class='bright' ! [[2002]]<ref name='белешмә'>Башкортостан Республикасының муниципаль районнары турындагы бердәм электрон белешмәсе — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Excel форматындагы кушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref> !! [[2009]]<ref name='белешмә'/> !! [[Җанисәп 2010|2010]]<ref name='башстат'>{{Citation |title=Башкортстан Республикасы торак нокталары буенча халык саны |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-04-13 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Rxi3K6iw?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81 |dead-url=yes }}</ref> |--- class='bright' | 992 || 1 030 || 866 |} [[Бөтенроссия халык санын алу, 2010|2010 ел җанисәбен алу]] буенча биредә 866 кешенең яшәве мәгълүм.<ref name="башстат"/> == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1062836. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1860" | 1860 | ''[[:d:Q113505883|Аҡъюлов Әхмәтбаҡый Фәхретдин улы]]'' | | | | data-sort-value="1936" | 1936 | Башкорт Үргене |- | data-sort-value="1888" | 1888 | [[Мөхәммәт Абдуллин]] | [[Хөсәения мәдрәсәсе]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936 | [[Югары Муйнак]] |- | data-sort-value="1931" | 1931-06-26<br/>1930 | [[Азат Абдуллин]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[язучы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-11 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1931" | 1931-08-15 | ''[[:d:Q73005608|Солтанбаев Иншар Әхмәҙулла улы]]'' | | [[җырчы]] | | data-sort-value="2006" | 2006-11-07 | |- | data-sort-value="1935" | 1935-05-21 | ''[[:d:Q31750830|Абдуллин Рәүеф Әхәт улы]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q4455875|Тирмән-Елга]]''<br/>[[галим]] | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-05-09 | ''[[:d:Q106824310|Аблаев Ирек Йомабай улы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]] | | data-sort-value="2011" | 2011-01-11 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1962" | 1962-04-18 | ''[[:d:Q110793058|Юлдашбаев Юлай Хәйрулла улы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} * [[Азат Абдуллин]] (1931—2023) — [[Башкортстанның халык язучысы]] (2014). * [[Мөхәммәт Абдуллин]] (1888—1936) — хәрби һәм дәүләт эшлеклесе. * [[Мохтар Әхтәмов]] (1929—2020), филология фәннәре докторы (1996), профессор (1994). БАССР атказанган укытучысы (1989), БР атказанган фән эшлеклесе (2009). == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.asmo-rb.ru Башкортстан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы]. {{Зиянчура районы}} [[Төркем:Башкортстан авыллары]] klejh8p458d9wicm9nhbhmbut65j03g 0 47632 5970375 5969120 2026-07-02T10:34:00Z Taw Tülki 14037 5970375 wikitext text/x-wiki <small>{{мәгънәләр| Татарлар (мәгънәләр) }}</small> '''АКШ татарлары''' — [[Америка Кушма Штатлары]]нда яшәүче этник азчылык. Америка Кушма Штатларында татарларның ике төркеме бар. Алар иске һәм яңа эмиграцияны чагылдыра. Беренче эмиграция юлы озын һәм катмарлы була. Бу төркемнең әгьзалары [[Бөек Октябрь инкыйлабы]]нан соң большевиклардан качып [[Кытай]], [[Корея]], [[Япония]]дә төпләнәләр. [[1949 ел|1949]]-[[1951 ел|1951]] елларда Кытай коммунистларынан [[Австралия]], [[Төркия]] һәм [[Япония]]гә качарга мәҗбүр булалар. 1950 елларда аларның күбесе Америкага күчеп килә. Алар арасында инженер-атомчы [[Сәит Сәлах]], профессор [[Онур Сенарслан]], тюрколог профессор [[Юлай Шамил Улы]]. Иске эмиграцияның күпчелеге чыгышы буенча [[Мордовия]]дән. Америка татарлары Ассоциацияссе, [[1950 ел]]да [[Нью-Йорк]]та төзелгән, Татар җәмгыяте нигезендә оештырыла. Җәмәгать җитәкчесе бер ничә ел [[инженер]] Илдар Агиш була, бүгенге көндә Рөстәм Бурлучи. [[Американ Төрки-Татар Ассоциациясе]] мәдәни юнәлештә эшли. == Чыганаклар == * [[Ирек Биккинин]]. [https://web.archive.org/web/20121214221248/http://nailtimler.narod.ru/tatars_abroad/tatars_in_amerika.html Америка глазами татарина] {{ref-ru}} * [http://www.atany.com/ American Tatar Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812153017/http://www.atany.com/ |date=2011-08-12 }} {{ref-en}} {{Rq|image}} {{Татарлар}} {{Татарстаннан читтә яшәүче татарлар}} [[Төркем:Илләр буенча татарлар]] [[Төркем:АКШ халыклары]] 6bm2kzjivvie8z5ls2k523m464ovn9b 0 49656 5970250 3087884 2026-07-01T14:56:52Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970250 wikitext text/x-wiki {{АТБВМ |Татар исеме= Аргаяш районы |Герб=Coat of Arms of Argayash rayon (Chelyabinsk oblast).png |Гербның астагы язуы= |Байрак = |Харита= Chelyabinskaya oblast Argayashsky rayon.png |Хаританың астагы язуы= |Чын исем= {{lang-ru|Аргаяшский район}},<br /> {{lang-ba|Арғаяш районы}} |Регион= [[Чиләбе өлкәсе]] |Нигезләү= [[20 август]] [[1930]] |Башкала= [[Аргаяш]] авылы |Регион төре=Төбәк |Киңлек= |Озынлык= |Башлык исеме= |Башлык= |Башлык исеме2= |Башлык2= |ТМП= <!--тулаем милли продукт--> |ТМП исәбе елы= |Телләр= [[рус теле|рус]] |Халык саны= 41 375 кеше<ref>http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls</ref> |Халык саны исәбе елы=2010 |Халык тыгызлыгы= |Мәйдан= 2 791 |Сәгать поясы= {{MSK+2}} |Сайт=http://www.argayash.ru/ |Искәрмә= }} '''Аргаяш районы''' ({{lang-ru|Аргаяшский район}}, {{lang-ba|Арғаяш районы}}) — [[Чиләбе өлкәсе]]ндә ураншкан [[административ-территориаль берәмлек]]. [[административ үзәк|Административ үзәге]] — [[Аргаяш]] авылы. == География == === Чиктәшлек === {| class="wikitable" |- ! Як !! Район |- | [[Төньяк]] || [[Карабаш (Чиләбе өлкәсе)|Карабаш]], [[Кыштым|Кыштым шәһәр округ]]лары, [[Кәсле районы]] |- | [[Төньяк]]-[[көнчыгыш]] || [[Коншак районы]] |- | [[Көньяк]]-[[көнчыгыш]] || [[Сосновка районы (Чиләбе өлкәсе)|Сосновка районы]] |- | [[Көньяк]] || [[Чибәркүл районы]] |- | [[Көнбатыш]] || [[Мияс|Мияс шәһәр округы]] |} Район территориясенең 26 % урманнар, 11 % — сулыклар белән капланган. == Тарих == Район [[1930 ел]]ның [[20 август]]та [[Башкорт АССР]] составында оештырылган. 1934 елның [[гыйнвар]]да-[[ноябрь]]дә [[Аргаяш милли округы]] составында булган. == Халык == {| class="wikitable" |- ! 1959<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg1.php</ref> !! 1970<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg1.php</ref> !! 1979<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg1.php</ref> !! 1989<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg1.php</ref> !! 2002<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg1.php</ref> !! 2010 |- | 47 563 || 44 932 || 43 667 || 43 733 || 42 808 || 41 375 |} Милли состав: [[башкортлар]] — 60 %, [[руслар]] — 30 %, [[татарлар]] — 5 % == Административ бүленеш == {| class="wikitable" border="1" |- ! № ! Муниципаль берәмлеге ! Үзәге ! {{коммент|АТП|Авыл торак пунктларның}} саны ! Халык саны <br />(2002), кеше |- | 1 | Акбаш авыл җирлеге | [[Акбаш (Чиләбе өлкәсе)|Акбаш]] | style="text-align:right" |8 | style="text-align:right" |3 336 |- | 2 | Аргаяш авыл җирлеге | [[Аргаяш]] | style="text-align:right" |1 | style="text-align:right" |10 170 |- | 3 | Аязгол авыл җирлеге | [[Аязгол]] | style="text-align:right" |9 | style="text-align:right" |2 176 |- | 4 | Байрамгол авыл җирлеге | [[Байрамгол]] | style="text-align:right" |9 | style="text-align:right" |3 289 |- | 5 | Дербишева авыл җирлеге | [[Дербишева]] | style="text-align:right" |7 | style="text-align:right" |2 903 |- | 6 | Ишалино авыл җирлеге | [[Ишалино]] | style="text-align:right" |2 | style="text-align:right" |1 939 |- | 7 | Камышевка авыл җирлеге | [[Камышевка (Чиләбе өлкәсе)|Камышевка]] | style="text-align:right" |6 | style="text-align:right" |2 490 |- | 8 | Кузнецкое авыл җирлеге | [[Кузнецкое (Чиләбе өлкәсе)|Кузнецкое]] | style="text-align:right" |9 | style="text-align:right" |3 353 |- | 9 | Кулуево авыл җирлеге | [[Кулуево]] | style="text-align:right" |13 | style="text-align:right" |5 896 |- | 10 | Норкино авыл җирлеге | [[Норкино]] | style="text-align:right" |5 | style="text-align:right" |2 832 |- | 11 | Худайбердинский авыл җирлеге | [[Худайбердинский]] | style="text-align:right" |6 | style="text-align:right" |1 557 |- | 12 | Яраткулова авыл җирлеге | [[Яраткулова]] | style="text-align:right" |10 | style="text-align:right" |2 867 |} == Икътисад == [[Рәсем:Uvildhi lake (Chelyabinsk Oblast).JPG|200px|thumb|right|Өялге күле]] Районда бөртекле, бөртекле-кузаклы культураларны, [[бәрәңге]]не, яшелчәләрне үстерәләр. Алтын руданың, кара мәрмәрнең чыганаклары. Өялге бальнеология курорты == Танылган шәхесләр == * [[Гали Зөлкәрнәев]] ([[1905]], ''Сарыкүлмәк'' - [[1982]], ''[[Уфа]]'') - [[язучы]], [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|БАССР]] [[язучы]]лар берлеге рәисе, [[Башкортстан (газета)|«''Кызыл Башкортстан''»]] [[газета]]сының, [[Агыйдел (журнал)|«''Октябрь''»]] журналының баш мөхәррире. * [[Кәтибә Кинҗәбулатова]] (1920-2012) – язучы, шагыйрә. БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1980), «''Башкортстан кызы''» журналының беренче баш мөхәррире. == Моны да карагыз == * [[Аргаяш милли округы]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [http://www.argayash.ru Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521045440/http://argayash.ru/ |date=2013-05-21 }} * [http://www.poarg.ucoz.ru] * [http://www.yeshlek.ru/habar/print.php?subaction=showfull&id=1124941548&archive=1125819437&start_from=&ucat=1&]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Аргаяш районы}} {{Чиләбе өлкәсе}} [[Төркем:Чиләбе өлкәсе районнары]] a5ab172zp0xc2diasozqqfxjtpiqn03 0 49841 5970330 5969645 2026-07-02T01:08:52Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970330 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{бутамагыз|К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты}} '''{{Label|Q4080166|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4080166|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4080166|lang=en}}}}, {{lang-ba|{{Label|Q4080166|lang=ba}}}}) — [[Уфа]]дагы педагогик [[югары уку йорты]]. == Тарихи белешмә == Уфада педадогик югары уку йортын ике тапкыр ачарга туры килгән. Патша заманында ук ачылган Укытучылар институты нигезендә советлар чорында [[К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институты|Тимирязев исемендәге педагогия институты]] эшләп килгән. Ләкин [[1956 ел]]да институтлар һәм Фәннәр академиясе үзәге өчен кадрлар әзерләү максатында Тимирязев исемендәге педагогия институты урынына классик юнәлешле [[Башкортстан дәүләт университеты]] оештырыла. Нәк шул чорда илдә тулы урта мәктәпләр күпләп ачыла башлаган. Башкортстанда югары белемле укытучыларга кытлык үзен сиздерде. [[Бөре педагогия институты|Бөре]] һәм [[Стәрлетамак педагогия институты|Стәрлетамак]] укытучылар институтлары, берничә педагогия училищесы ихтыяҗны каплый алмады. Ун ел узуга, [[1967 ел]]да Башкортстан дәүләт педагогия институты яңадан диярлек ачыла. Аңа ректор итеп партиянең Уфа шәһәре комитетының беренче секретаре [[Мәрван Янгиров]] билгеләнә. Педагогия институты өч факультеттан тора. [[1971 ел]]да Мәрван Янгиров персональ пенсиягә киткәч, ректор вазифасы [[Рөстәм Кузеев]]ка тапшырыла. Институтның өченче ректоры [[Эдуард Хәмитов]] йөкне 22 ел буе тартты. Бу чорда факультет һәм кафедралар саны кискен артты, анда эшләүче профессорлар һәм доцентлар Мәскәү һәм башка шәһәрләрдәге иң алдынгы югары уку йортлары базасында үз квалификацияләрен күтәрде. Уннан артык профессор академик дәрәҗәсе алды. Хәмитов Россия Федерациясе Дәүләт думасына депутатлыкка сайлангач, 2005 елдан университет белән җитәкчелек итү дилбегәсе яшь профессор [[Раил Әсәдуллин]] кулына күчте. Аның тырышлыгы белән [[2000 ел]]да педагогия университетына мәгърифәтче [[Мифтахетдин Акмулла]] исеме бирелгән. [[2018 ел]]да [[Башкортстан Корылтае|Башкортстан Дәүләт Җыелышының]] мәгариф, мәдәният, спорт һәм яшьләр сәясәте комитеты рәисе итеп сайлануы сәбәпле, Раил Әсәдуллин ректор вазифасыннан китә<ref>[https://www.azatliq.org/a/29514931.htmlУфада БДПУ ректоры Раил Әсәдуллин вазифасыннан китте.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508222645/https://www.azatliq.org/a/29514931.html%D0%A3%D1%84%D0%B0%D0%B4%D0%B0 |date=2021-05-08 }} [[Азатлык радиосы]], 28.09.2018</ref> 12 факультет һәм институтларында 55 кафедрада 2007 елда 580 кеше укыту-тәрбия эше алып бара. Алар арасында 75 фән докторы, профессор һәм академик, 267 фән кандидаты һәм доцент студентлар саны — 7880. == Галерея == <gallery> Akmullah monument in Ufa.jpg|[[Мифтахетдин Акмулла]] монументы университетнын 1-че корпусы янында Bashkir State Pedagogical University.jpg|Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты 1-че корпусы </gallery> == Шәхесләр == ===Ректорлар=== * [[1967 ел|1967]]-[[1971 ел|1971]] — [[Мәрван Янгиров]] * [[1971 ел|1971]]-[[1983 ел|1983]] — [[Рөстәм Кузеев]] * [[1983 ел|1983]]-[[2005 ел|2005]] — [[Эдуард Хәмитов]] * [[2005 ел|2005]]-[[2018 ел|2018]] — [[Раил Әсәдуллин]] * [[2018 ел|2018]]-[[{{CURRENTYEAR}} ел|{{CURRENTYEAR}}]] — [[Салават Сәгыйтов]] === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Башкорт дәүләт педагогика университеты укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4080166. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q4080166/p580:башлау,p108/Q4080166/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | [[Гобәй Дәүләтшин|Гобәй Дәүләтштин]] | data-sort-value="1893" | 1893-12-29 | [[Самар губернасы]] | | [[язучы]] | data-sort-value="1938" | 1938-07-10 | [[Уфа]] |- | | | [[Андрей Ушаков]] | data-sort-value="1900" | 1900-12-13 | [[Красноусол]] | | [[укытучы]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-25 | [[Уфа]] |- | 1940 | 1942 | ''[[:d:Q64995503|Махлаев, Василий Георгиевич]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-01-29 | ''[[:d:Q4084430|Беразіно (Смаленская вобласць)]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-07 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | [[Әхим Кәримов]] | data-sort-value="1917" | 1917-12-05 | [[Актаныш]]<br/>[[Уфа]] | ''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q16335312|геохимик]]'' | data-sort-value="2015" | 2015-08-28 | [[Уфа]] |- | | | [[Рөстәм Кузеев]] | data-sort-value="1923" | 1923-01-05 | [[Әмин]] | ''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]''<br/>[[К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты|К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1998" | 1998-03-23 | [[Уфа]] |- | | | [[Анастасия Грекова]] | data-sort-value="1923" | 1923-11-24 | [[Үмер]] | [[К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты|К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-06-01 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q18274782|Ников Григорий Петрович]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-07-28 | [[Воронеж губернасы]] | | [[язучы]] | | |- | | | [[Талмас Гарипов]] | data-sort-value="1928" | 1928-07-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="2022" | 2022-05-19 | |- | | | [[Раил Кузеев]] | data-sort-value="1929" | 1929-01-10 | [[Әмин]] | [[К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты|К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | data-sort-value="2005" | 2005-08-02<br/>2005-08-01 | [[Уфа]] |- | | | [[Камил Әхияров]] | data-sort-value="1930" | 1930-02-19 | [[Югары Манчар]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[укытучы]] | | |- | | | [[Җәүдәт Гыйләҗетдинов]] | data-sort-value="1930" | 1930-04-15 | [[Арыслан (Чишмә районы)|Арслан]] | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[галим]] | data-sort-value="2011" | 2011-08-30 | |- | | | ''[[:d:Q108253678|Хисматов, Мухамедьян Фазыльянович]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-10 | [[Кыдрач (Әбҗәлил районы)|Кыдрач]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | data-sort-value="2010" | 2010-03-18 | [[Уфа]] |- | | | [[Суфиян Сафуанов]] | data-sort-value="1931" | 1931-10-02 | [[Бикмәт (Туймазы районы)|Бикмәт]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-11-30 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q31750937|Ғиләжев Мансаф Тажетдин улы]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-05-17 | [[Чакмагыш районы]] | | [[шагыйрь]] | | |- | 1969 | 2014 | [[Вадим Сафин]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-11 | [[Яңа Чебенле]] | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>[[укытучы]] | data-sort-value="2021" | 2021-09-07 | [[Уфа]] |- | 1967 | 1989 | [[Салават Касыймов]] | data-sort-value="1934" | 1934-12-19 | [[Белорет]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | data-sort-value="2018" | 2018-11-21 | [[Уфа]] |- | | | [[Рәисә Халикова|Рәисә Халикыва]] | data-sort-value="1934" | 1934-03-16 | [[Каршы (шәһәр)|Каршы]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2005" | 2005 | [[Уфа]] |- | 1989 | | [[Әхмәр Азнабаев]] | data-sort-value="1934" | 1934-05-23 | [[Кобагыш (Башкортстан)|Кобагыш]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-04 | [[Уфа]] |- | | | [[Владимир Сухов]] | data-sort-value="1934" | 1934-02-11 | [[Электросталь]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-02-26 | [[Уфа]] |- | | | [[Зиләрә Хәсәнова]] | data-sort-value="1935" | 1935-12-05 | [[Яңа Мөслим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Лира Камалова|Лира Камалыва]] | data-sort-value="1935" | 1935-11-07 | [[Сәеткол (Күгәрчен районы)|Сәеткол]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q11130536|water burial]]''<br/>''[[:d:Q12771457|methodologist]]'' | | |- | 1998 | 2012 | [[Рәшит Шәкүр]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-11 | [[Яңа Габдрахман (Стәрлетамак районы)|Яңа Абдрахман]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q11424130|toponymist]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="2024" | 2024-06-23 | |- | | | [[Булат Дәүләтбаев]] | data-sort-value="1937" | 1937-07-27 | [[Олы Ака]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2020" | 2020-07-03 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q112115043|Смирнов Виталий Борисович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-13 | [[Волгоград]] | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-01-25 | [[Волгоград]] |- | | | [[Рифат Вәлиәхмәтов]] | data-sort-value="1938" | 1938-02-04 | [[Башкортстан]] | | | data-sort-value="2014" | 2014-06-25 | [[Уфа]] |- | | | [[Әхмәт Сөләйманов]] | data-sort-value="1939" | 1939-03-15 | [[Нәби (Бөрҗән районы)|Нәби]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-11-21<br/>2016 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q74823817|Rinat Abdullovič Fatkullin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-23<br/>1939 | [[Илче (Учалы районы)|Илче]] | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q23655021|Valeriy Bashenev]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-22 | [[Карпинск]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[укытучы]] | data-sort-value="2024" | 2024-02-01 | |- | | | [[Александр Антышев]] | data-sort-value="1942" | 1942-02-20 | [[Иглин районы]]<br/>[[Олы Теләк (Иглин районы)|Олы Теләк]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]'' | | |- | | | [[Зөлфирә Фәрхетдинова]] | data-sort-value="1943" | 1943-04-08 | [[Балтач районы (Башкортстан)|Балтач районы]] | | [[җырчы]] | | |- | | | [[Әхәт Вилданов]] | data-sort-value="1944" | 1944-08-01 | [[Ишембай районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20604422|Дәүләтҡолов Әхмәт Хажмөхәмәт улы]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-07-17 | [[Архангель районы (Башкортстан)|Архангель районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Венер Вахитов]] | data-sort-value="1945" | 1945-11-11 | [[Солтанморат]] | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Усеин Җәмилев]] | data-sort-value="1946" | 1946-05-15 | | | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | [[Вәкил Хаҗин]] | data-sort-value="1946" | 1946-07-11 | [[Бирдегол]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | |- | | | [[Идрис Фәхретдинов]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-01 | [[Кызыл Бүләк (Бакалы районы)|Кызыл Бүләк]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | |- | | | [[Валентина Горбунова]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-21 | [[Ярмәкәй районы|Ярмәкәй райуны]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3126128|генетик]]'' | data-sort-value="2025" | 2025-03-22 | [[Уфа]] |- | 1988 | 2014 | [[Валерий Гуров]] | data-sort-value="1949" | 1949-01-05 | [[Маяк (Миякә районы)|Маяк]] | | [[галим]] | | |- | | | [[Валентина Старикова]] | data-sort-value="1949" | 1949-02-24 | [[Уфа]] | | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | |- | | | [[Фирдәвес Хисаметдинова]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-01 | [[Рәхмәт (авыл)|Рәхмәт]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | [[галим]] | data-sort-value="2023" | 2023-10-03 | [[Уфа]] |- | | | [[Рәсимә Уракчына|Рәсимә Ураксина]] | data-sort-value="1950" | 1950-10-19 | [[Яңа Яппар]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-23 | [[Уфа]] |- | | | [[Миңсылу Усманова]] | data-sort-value="1950" | 1950-05-01 | [[Баймак районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Василий Бабенко]] | data-sort-value="1950" | 1950-06-20 | ''[[:d:Q25436462|Verkhny Kulchum]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | |- | | | [[Владимир Иванов (1950)|Владимир Иванов]] | data-sort-value="1950" | 1950-04-28 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |- | | | [[Светлана Горбушина]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-13 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[укытучы]] | | |- | | | ''[[:d:Q113535182|Кашапова Ләлә Мөхәмәтдин ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-22 | [[Төньяк Шакша]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>[[галим]] | | |- | | | [[Миңлегали Нәдергулов]] | data-sort-value="1953" | 1953-10-07 | [[Ишбулды (Җылаер районы)|Ишбулды]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Раил Әсәдуллин]] | data-sort-value="1953" | 1953-04-25 | [[Чишмә (Башкортстан)|Чишмә эшчеләр бистәсе]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | [[галим]] | | |- | | | [[Валентина Борисова]] | data-sort-value="1953" | 1953-04-16<br/>1953 | [[Бишбүләк районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q75433019|Ivan Borisov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-30 | [[Казакъ Совет Социалистик Республикасы|Казакъ Cовет Социалистик Республикаcы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q76252896|Фәтихов Миңлехан Әбүҙәр улы]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-09 | [[Кушкаран]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | [[Ринат Харисов (1953)]] | data-sort-value="1953" | 1953-06-12 | [[Ленин Бүләге]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q4685922|adult educator]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q124460548|Хәйруллина Рәйсә Хәниф ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-15 | [[Уфа]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q134621888|Харисов Ринат Зөфәр улы]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-12 | [[Ленин Бүләге]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q4685922|adult educator]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | |- | | | [[Эльза Хөснетдинова|Илзә Хөснетдинева]] | data-sort-value="1954" | 1954-05-24 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3126128|генетик]]'' | | |- | | | [[Ринат Солтанов]] | data-sort-value="1954" | 1954-05-09 | [[Сибай]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-05-26 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q74850778|Бенин Владислав Львович]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-24 | [[Пенза]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q19829999|культуролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q110458205|Михаил Бикмеев]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-05-04 | [[Кашкалаша]]<br/>[[Благовар районы]] | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |- | 1987 | 1994 | [[Лариса Ямаева]] | data-sort-value="1955" | 1955-11-07 | [[Улан-Удэ]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-05 | [[Уфа]] |- | | | [[Рөстәм Гаделшин]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-14 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[математик]] | data-sort-value="2016" | 2016-05-10 | |- | | | [[Әлфис Гаязов]] | data-sort-value="1956" | 1956-06-03 | [[Иске Казанчы]] | | [[шагыйрь]] | | |- | | | ''[[:d:Q65334233|Борханова Флүрә Булат ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-01-10 | [[Азәрбайҗан]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | [[Рамил Мөдәрисов]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-18 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | | |- | | | [[Гүзәл Әбсаттарова|Гүзәл Габделсаттарыва]] | data-sort-value="1957" | 1957-10-01 | [[Уфа]] | | ''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q76143966|Әпсәләмова Әминә Ғәбделәхәт ҡыҙы‎]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-17 | [[Иске Турай]] | [[Адыгея дәүләт университеты]] | [[укытучы]] | | |- | | | [[Сергей Ковалёв (1958)]] | data-sort-value="1958" | 1958-10-30 | [[Төньяк Шакша]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q38053159|геоморфолог]]'' | | |- | | | [[Ришат Нигъмәтуллин (1959)]] | data-sort-value="1959" | 1959-01-11 | [[Зиянчура районы]]<br/>[[Исәнгол (Зиянчура районы)|Исәнгол]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]] | | |- | | | [[Гөлнур Бохарова]] | data-sort-value="1960" | 1960-11-29 | [[Гафури районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q111902233|Сөләймәнов Ринат Рәмил улы]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-21 | [[Чакмагыш районы]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q109614624|Абдуллин Рәмил Рәйес улы]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-22 | ''[[:d:Q4065333|Andijan (village)]]'' | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q117280356|Хөсәйенова Ләйлә Миҙхәт ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-29 | [[Усман (Торымбәт авыл советы)|Усман]] | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q74698266|Bajmiev Aleksej Chәnif uly]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-04-23 | [[Тәтешле районы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | [[Илүзә Ногманова]] | data-sort-value="1972" | 1972-08-22 | [[Баймак]] | ''[[:d:Q4080164|Башкортстан дәүләт хореография көллияте]]''<br/>[[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q55104373|Вахитова, Юлия Венеровна]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-17 | | | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | |- | | | [[Луиза Сәмситова]] | data-sort-value="1973" | 1973-02-14 | [[Балакатай районы]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | [[Лилия Хәйбуллина]] | data-sort-value="1974" | 1974-04-18 | [[Гомәр (Ишембай районы)|Гомәр]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="2007" | 2007-05-06 | |- | | | ''[[:d:Q60831159|Denis Borisov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-18 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q159630|Хемниц тихникә үнивирситите]]'' | [[математик]] | | |- | 2002-08-28 | | ''[[:d:Q60393785|Nikolai Shcherbakov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1999 | | ''[[:d:Q64500283|Zolya Khusnutdinova]]'' | | | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2006-07-01 | | ''[[:d:Q87479824|Lira A Gaysina]]'' | | | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q12358881|альголог]]'' | | |} {{Wikidata list end}} ===Тәмамлаучылар=== {{seealso|Төркем:Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4080166. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q4080166/p580:башлау,p69/Q4080166/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | [[Хәй Мөхәмәдьяров]] | data-sort-value="1911" | 1911-09-02 | [[Пермь губернасы]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1942" | 1942-12 | [[Мәскәү өлкәсе]] |- | | | ''[[:d:Q106998190|Вәлиев Баҡый Вәли улы]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-12-28 | [[Түбән Таулыкай]]<br/>[[Югары Таулыкай]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007 | [[Сибай]] |- | | | [[Мостай Кәрим]] | data-sort-value="1919" | 1919-10-20 | [[Келәш]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="2005" | 2005-09-21 | [[Уфа]] |- | | | [[Лия Шакирова|Лия Шакирыва]] | data-sort-value="1921" | 1921-02-09 | [[Уфа]] | [[галим]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="2015" | 2015-07-29 | [[Казан]] |- | | | ''[[:d:Q109014661|Кәримов Зәки Вәли улы]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-01-15 | [[Үрнәк (Чакмагыш районы)|Үрнәк]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-05-18 | [[Уфа]] |- | | 1950 | [[Гали Сәетбатталов|Гали Сәетбатталыв]] | data-sort-value="1928" | 1928-12-17 | [[Сәеткол (Күгәрчен районы)|Сәеткол]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2010" | 2010-07-31 | [[Уфа]] |- | | | [[Флүрә Әхмәрева]] | data-sort-value="1928" | 1928-11-14 | [[Карышбаш]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-03-20 | [[Уфа]] |- | | 1974 | [[Фирдәвес Хисаметдинова]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-01 | [[Рәхмәт (авыл)|Рәхмәт]] | [[галим]] | [[Тарих, тел һәм әдәбият институты (Уфа)|РФА УФҮ Тарих, тел һәм әдәбият иниституты]]<br/>Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | data-sort-value="2023" | 2023-10-03 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q18396335|Нариман Гаетмөхәммәтев]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-20 | [[Шәехләр (Омск өлкәсе)|Шәехләр]] | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q111008033|Шәрәфетдинова Әлфиә Мазһар ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-06 | [[Иске Собхангол (Бөрҗән районы)|Иске Собхангол]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Башкортстан Корылтае]] | | |- | | | ''[[:d:Q16713210|Mavletbay Khalilov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-12-02 | [[Ишембай]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q112324671|Ғүмәрова Роза Шәриф ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-11 | [[Иске Собхангол (Бөрҗән районы)|Иске Собхангол]] | [[укытучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q112655565|Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-05 | [[Башкорт Илчекәе|Баш-Ильчикей]] | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]'' | | | |- | | | [[Раил Әсәдуллин]] | data-sort-value="1953" | 1953-04-25 | [[Чишмә (Башкортстан)|Чишмә эшчеләр бистәсе]] | [[галим]] | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | | |- | | | ''[[:d:Q57203463|Шәйбәков Ринат Гәрәй улы]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-20 | [[Зөяк]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | |- | | | [[Розалия Солтангәрәева]] | data-sort-value="1955" | 1955-03-28 | [[Яңа Сәпәш (Әлшәй районы)|Яңа Сәпәш]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q52107355|folklore collector]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>[[шагыйрь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20596083|Вәгыйзь Шәйхетдинов]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-03-08 | [[Бүздәк районы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | [[Вәгыйзь Шәйхетдинов|Шәйхетдинов Вәгыйз Гайнелгыйлем улы]] | data-sort-value="1955" | 1955-03-08 | [[Кәпәй-Кобау]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | [[Зифа Нагаева]] | data-sort-value="1956" | 1956-03-01 | [[Иске Итекәй]] | [[композитор]]<br/>[[җырчы]] | [[Юлдаш радиосы]]<br/>''[[:d:Q4080194|GTRK Bashkortostan]]''<br/>[[Туган тел (телеканал)|Туган тел]] | | |- | | | ''[[:d:Q112065058|Шәйәхмәтов Өлфәт Шәйхизаман улы]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-15 | [[Яңа Катай]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q113561556|Ҡаҙыева Розалия Мәүләүи ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-15 | [[Абдулла (Мәчетле районы)|Абдулла]] | [[укытучы]] | | | |- | | | [[Рафаил Кадыйров (1957)|Рафаил Кадыйров]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-02 | [[Тугай (Гафури районы, Үтәк авыл советы)|Тугай]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | 1979 | ''[[:d:Q4519486|Шаймөхәмәтов Фәнил Сафуан улы]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-21 | [[Әлшәй районы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | [[Муллаян Дәүләтьяров|Муллаҗан Дәүләтъяров]] | data-sort-value="1957" | 1957-11-02 | [[Ишмәмәт]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-07-07 | [[Наполи]] |- | | | [[Борис Самосюк]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-29 | [[Башкортстан]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | [[Айрат Терегулов|Айрат Тереголыв]] | data-sort-value="1957" | 1957-10-30 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q49240256|Хәмитова Гөлнур Карамат ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-14 | [[Төйлегән районы|Төлген районы]] | | | | |- | | | [[Салават Исхаков]] | data-sort-value="1959" | 1959-09-07 | [[Миңҗитәр]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q60475897|Диярова Зиниә Әнүәр ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-05 | [[Искуҗа (Әбҗәлил районы)|Искуҗа]] | ''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''<br/>''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]'' | | | |- | | | [[Әхмәр Үтәбаев]] | data-sort-value="1960" | 1960-01-29 | [[Баймак районы]] | [[шагыйрь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q111902233|Сөләймәнов Ринат Рәмил улы]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-21 | [[Чакмагыш районы]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | | |- | | | ''[[:d:Q4454377|Matveï Teliatnikov]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-05-18 | | ''[[:d:Q19827985|җиңел атлетика тренеры]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q109614624|Абдуллин Рәмил Рәйес улы]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-22 | ''[[:d:Q4065333|Andijan (village)]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | | |- | | | [[Айрат Янчур улы Зарипов|Айрат Янчура улы Зарипов]] | data-sort-value="1962" | 1962-10-12 | [[Ләмәзтамак]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q4080157|Bashkir Encyclopedia, publisher]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q109280343|Хәлитов Ғайса Әхәт улы]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-12-05 | | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q11130536|water burial]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q84081220|Алсынбаев Нияз Зәбихулла улы]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-05-01 | [[Ишморза (Баймак районы)|Ишморза]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="2026" | 2026-06-09 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q122962443|Ҡылысов Урал Ишбирҙе улы]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-10 | [[Иске Сибай]] | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-05-08 | |- | | | [[Чулпан Билалова]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-16 | [[Борай районы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | 2005 | | [[Зөлфия Шакирова]] | data-sort-value="1965" | 1965-06-05 | [[Югары Аташ]] | [[җырчы]] | [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]] | | |- | | | ''[[:d:Q116959969|Алғышаева Гөлшат Әбдрәхим ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-10-01 | [[Галиәкбәр (Бөрҗән районы)|Галиәкбәр]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[мәктәп]] | | |- | | | [[Рөстәм Әхмәдинуров]] | data-sort-value="1968" | 1968-04-11 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | ''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]''<br/>[[Башкортстан Корылтае]] | | |- | | | ''[[:d:Q110751287|Ситдиков, Ринат Даянович]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-10-08 | [[Лагыр (Башкортстан)|Лагыр]] | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]'' | | | |- | | | [[Марат Кәбиров|Марат Кәбирев]] | data-sort-value="1970" | 1970-08-23 | [[Чуракай]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>[[язучы]] | | | |- | 1988 | 1993 | [[Гөл Мирһади]] | data-sort-value="1971" | 1971-04-23 | [[Түбән Карыш]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | | | [[Лена Абдрахманова]] | data-sort-value="1971" | 1971-06-10 | [[Күгәрчен районы]] | [[Jurnalist|журналист]] | | | |- | | | [[Лилия Гомәрова]] | data-sort-value="1972" | 1972-12-16 | [[Учалы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q109278764|Хәкимова Фәнүзә Әҡсән ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-02-09 | [[Ишембай районы]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[мәктәп]] | | |- | | | [[Аббас Галләмов]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-30 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q49176591|public relations executive]]''<br/>''[[:d:Q8125919|political adviser]]''<br/>''[[:d:Q175301|нотыклар язучы]]''<br/>''[[:d:Q5027838|campaign manager]]''<br/>''[[:d:Q1642960|pundit]]'' | ''[[:d:Q686098|Уң көчләр берлеге]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q60040332|Aibulat Khazhin]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-09-30 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | | |- | | | [[Луиза Сәмситова]] | data-sort-value="1973" | 1973-02-14 | [[Балакатай районы]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | | |- | | | [[Лилия Хәйбуллина]] | data-sort-value="1974" | 1974-04-18 | [[Гомәр (Ишембай районы)|Гомәр]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | data-sort-value="2007" | 2007-05-06 | |- | | | ''[[:d:Q62072691|Vener Yashaev]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-03-16 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | | | [[Гүзәл Вилданова]] | data-sort-value="1975" | 1975-06-28 | [[Учалы районы]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | 1993 | 1998 | [[Илнур Миргалиев]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-25 | [[Якуп (Кушнарин районы)|Якуп]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | | |- | | | ''[[:d:Q118954303|Мөхәмәтйәнова Гөлназ Әнүәр ҡыҙы]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-01-16 | [[Байназар (Бөрҗән районы)|Байназар]] | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q16854264|Андрей Строкин]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-05-09 | [[Чернушка (шәһәр)|Чурныш]] | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | | |- | | 2022 | ''[[:d:Q115088212|Хәйбуллин Ишморат Нәзир улы]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-12-04 | [[Мәскәү (Учалы районы)|Мәскәү]] | ''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | |- | | | [[Елизавета Гречишникова]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-12 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | | | [[Оксана Савченко]] | data-sort-value="1990" | 1990-10-10 | [[Петропавловск-Камчатский]] | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | | |- | 1998-09-01 | 2004-06-01 | ''[[:d:Q56866786|Rustam G Rakhmeyev]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q48625422|Institute of Physics of Molecules and Crystals]]'' | | |- | 2000-09-01 | 2005-07-02 | ''[[:d:Q60321122|Irek I. Musabirov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30263254|Institute of Metal Superplasticity Problems]]'' | | |- | 1991-09-01 | 1996-06-26 | ''[[:d:Q87479824|Lira A Gaysina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q12358881|альголог]]'' | ''[[:d:Q30263261|Russian Research Institute for Phytopathology]]''<br/>Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты | | |- | 2016-09-01 | 2018-06-30 | ''[[:d:Q90594116|Mansaf Tayupov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q48625422|Institute of Physics of Molecules and Crystals]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Чыганак == * [http://ktrb.ru/trubrik/page_430.html/trub4/6683.html Зәки Кәримов, Киләчәге якты, өметле]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Мәгариф|Уфа|Башкортстан|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] {{Башкортстан мәгарифе}} [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:1967 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:Россиянең педагогика югары уку йортлары]] [[Төркем:Уфа университетлары]] lyfgqjejyj89754if0qojprmhrujwps 0 51000 5970343 5969651 2026-07-02T02:42:24Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970343 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Белорет (мәгънәләр)}} {{ТП |халәт = шәһәр |татар исеме = Белорет |чын исем ={{lang-ba|Белорет}} |ил = Россия |сурәт = Beloretsk Stalevar.jpg |герб = Coat_of_Arms_of_Beloretsk_(Bashkortostan).png |байрак = Flag_of_Beloretsk_(Bashkortostan).png |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 53|lat_min = 58|lat_sec = 00 |lon_deg = 58|lon_min = 24|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(69300)_region:RU |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Республика |төбәк = Башкортстан |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = мэр |башлык = Миронов Владислав |нигезләү датасы = 1762 |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = 1923 |мәйдан = 41 |шәһәр = 1923 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = уртача |рәсми тел = |халык саны = {{кимү}} 68 803<ref>{{Citation |title=Демографические показатели по городам и районам Республики Башкортостан |url=http://www.bashstat.ru/bashdigital/region1/DocLib/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%202010%20%28%D1%81%20%D1%83%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%92%D0%9F%D0%9D2010%29.htm |access-date=2012-06-05 |archive-date=2012-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428041153/http://www.bashstat.ru/bashdigital/region1/DocLib/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%202010%20%28%D1%81%20%D1%83%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%92%D0%9F%D0%9D2010%29.htm |dead-url=yes }}</ref> |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = |DST = |телефон коды = 34792 |почта индексы = 453500 |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = http://www.beladmin.ru/ru/index.php }} '''Белорет''' – [[Башкортстан республикасы]]ндагы [[моношәһәр]]. Башкортстанның мөһим [[сәнәгать]] [[үзәк|үзәге]]. [[Белорет районы]] [[территория]]сендә Башкортстанның иң зур [[түбә]]ләре: [[Ямантау]] (1640 м) белән [[Ирәмәл]] (1582 м) урнашкан. == Тарихи мәгълүмат == [[1762 ел]]да [[Агыйдел елгасы]] буенда беренче [[корыч]] эретү заводы пәйда булган. [[1774 ел]]ны заводны [[Пугачев]] отрядлары көлен күккә очыра. Еллар үтү белән ул Белорет шәһәренә әйләнгән. [[2001 ел]]дан завод «Мечел» компаниясенә карый. [[2012 ел]]да биредә 6 мең кеше эшли. [[1977 ел]]ны [[КПСС ҮК]] карары белән 40 км читтә урманлы [[тайга]] эчендә яшерен хәрби база төзелә башлый. Серлелекне саклау өчен ул металлурглар шәһәре Белоретка буйсына. [[1995]] елны «Белорет-15» һәм «Белорет-16» бистәләре шәһәрдән чыгарыла һәм «Межгорье» исеме белән аерым шәһәр булып санала башлый. Бүгенгә кадәр базаның нинди максатларга хезмәт итүе билгесез булып кала. Анда яшәүчеләр [[Ерак Төньяк]]та яшәүчеләргә тигезләнгәннәр. Шәһәрдә халыкара икътисад һәм хокук институты, [[Магнитогорски]] техник университеты филиаллары, медицина, металлург, педагогия колледжлары, 25нче, 21нче санлы лицей, Янбай Хамматов исемендәге башкорт гимназия эшли. «Белорецкий рабочий», «Металлург», «Урал» газеталары рус һәм башкорт телләрендә чыга. «Белорет ТВ-6» телекомпаниясе эфирга чыга. Белорет районында һәм шәһәрендә зур күпчелек халкын [[руслар]] белән [[башкортлар]] алып тора. Сигез меңнән артык [[татарлар|татар]] яши. Районда һәм шәһәрдә 1990 елдан бирле эшләп килүче [[Татар иҗтимагый үзәге]] бүлеге актив эшли. Җитәкчесе Әлфирә Хәлиуллина. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=65% |- class='bright' ! [[1897]]<ref name="mojgorod">http://www.mojgorod.ru/r_bashkortst/beloreck/</ref> !! [[1926]]<ref name="mojgorod"/> !! [[1939]]<ref name="mojgorod"/> !! [[1959]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1970]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1979]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1989]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[2002]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php 2002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[2010]]<ref name='башстат'>{{Citation |title=Численность населения по населенным пунктам Республики Башкортостан |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-11-02 |archive-date=2019-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517104742/http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |dead-url=yes }}</ref> |-class='bright' |~8 300 |~19 900 |~40 600 |59 155 |67 099 |71 246 |72 434 |71 093 |68 806 |} ==Икътисады== *Белорет рессораллар һәм пружиналар заводы - трактор һәм авыл хуҗалыгы машиналары эшләүче, автомобил сәнәгате, юл транспорты, энергетика өчен комплектлау (эссе һәм салкын уралган пружиналар, автомобиль һәм трактор рессорлар, тәгәрмәч чылбыры буынының трак бармаклары) һәм запас чәсләр җитештерелә. Составы: эссе килеш уралган пружиналар һәм рессорлар җитештерү цехлары, салкын килеш уралган пружиналар җитештерү, төзәтү-механика, төзәтү-энергетика, транспорт-склад участкалары. 2010 елда 396 кеше эшләгән. Продукциясе БР һәм РФ ның башка төбәкләренең 200 дән артык предприятиесенә җибәрелә, якын чит илләргә чыгарыла<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/2299-beloret-ressor-ar-m-pruzhinalar-zavody |access-date=2017-06-13 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406000637/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/2299-beloret-ressor-ar-m-pruzhinalar-zavody |dead-url=yes }}</ref>. == Танылган шәхесләр == * [[Вәсилә Фәттахова]] – татар җырчысы * [[Фёдор Токарев]] (1904-...), [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|БАССР]] Югары мәхкәмәсе рәисе (1937-1943), [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССР]] Югары мәхкәмәсе рәисе (1925-1927). * [[Салават Касыймов]] (1934), тарих фәннәре докторы. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q104778. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20:үлем урыны}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1871" | 1871-07-24 | ''[[:d:Q19971978|Vasiliy Kosorotov]]'' | | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-12-01 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1877" | 1877-10-18 | [[Дмитрий Татаринов]] | ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]<br/>[[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | [[Уфа]] |- | data-sort-value="1879" | 1879-01-19 | ''[[:d:Q17908203|Grigory Larionov]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-01-18 | [[Скопин]] |- | data-sort-value="1886" | 1886-05-15 | ''[[:d:Q84723697|Сызранкин, Фёдор Николаевич]]'' | | | | data-sort-value="1978" | 1978-05-11 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1888" | 1888-11-25 | ''[[:d:Q20483338|Andreĭ Kuchkin]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201575|Marx-Engels-Lenin Institute]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-03-30 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1889" | 1889-10-13 | ''[[:d:Q15064537|Grigory Bobrov]]'' | | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-08-05 | |- | data-sort-value="1900" | 1900-03-24 | ''[[:d:Q4097088|Iakov Broud]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-07-27 | [[Волгоград өлкәсе]] |- | data-sort-value="1903" | 1903-11-14 | [[Фёдор Токарев]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | ''[[:d:Q2622450|Россия Федерациясе Югары Мәхкәмәсе]]''<br/>[[Татарстан Республикасы Югары Суды|Татарстан Республикасының Югары Мәхкәмәсе]]<br/>[[Башкортстан Республикасының Югары Суды]] | No/unknown value | |- | data-sort-value="1905" | 1905-04-07 | ''[[:d:Q19908996|Gavriil Zaytsev]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1975" | 1975-06-08 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1907" | 1907-09-06 | [[Иван Сухов (1907)]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-10-11 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1909" | 1909-08-12 | ''[[:d:Q4229002|Yuriy Koltsov]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-22 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1915" | 1915-09-19 | ''[[:d:Q99484866|Залавин Константин Петрович]]'' | | | | data-sort-value="2001" | 2001-09-11 | [[Уфа]] |- | data-sort-value="1916" | 1916-01-25 | ''[[:d:Q110516628|Heinrich Schröder]]'' | | ''[[:d:Q16102070|Marineoffizier]]''<br/>''[[:d:Q3492027|су асты диңгезчесе]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | data-sort-value="1973" | 1973-10-03 | |- | data-sort-value="1917" | 1917 | ''[[:d:Q16082181|Pranas Mažeika]]'' | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010 | [[Чикаго]] |- | data-sort-value="1917" | 1917 | ''[[:d:Q107154894|Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы]]'' | | ''[[:d:Q1250916|сугышчы]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-08-22 | [[Курск өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q24685258|Лобановка]]'' |- | data-sort-value="1923" | 1923-06-01 | ''[[:d:Q28355438|Ivan Averyanov]]'' | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-01-05 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1923" | 1923-05-06 | ''[[:d:Q107137730|Саламатов Георгий Тимофеевич]]'' | | ''[[:d:Q1324245|сәпүр]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-09-23 | Белорет |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q129844103|Зимин, Василий Васильевич]]'' | ''[[:d:Q4228344|Kolomna Higher Military Artillery Command School]]'' | ''[[:d:Q4070283|тупчы]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-11-03 | ''[[:d:Q4350413|Perekopsky shaft]]'' |- | data-sort-value="1925" | 1925-12-02 | ''[[:d:Q21645118|Хисмәтуллин Фәйзрахман Шәйхитдин улы]]'' | | | | data-sort-value="1998" | 1998 | |- | data-sort-value="1929" | 1929-03-10 | [[Вениамин Сурин]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | ''[[:d:Q4345946|фирка эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1995" | 1995-07-24 | Белорет |- | data-sort-value="1931" | 1931-04-06 | ''[[:d:Q28790435|Leonid Nikolaevitsj Barmin]]'' | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-06-16 | [[Екатеринбург]] |- | data-sort-value="1932" | 1932-06-08 | ''[[:d:Q16668603|Vadim Kulesha]]'' | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Белорет металлургия комбинаты]]<br/>[[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | data-sort-value="2011" | 2011-03-07 | |- | data-sort-value="1934" | 1934-12-19 | [[Салават Касыймов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]<br/>[[Тарих, тел һәм әдәбият институты (Уфа)|РФА УФҮ Тарих, тел һәм әдәбият иниституты]] | data-sort-value="2018" | 2018-11-21 | [[Уфа]] |- | data-sort-value="1935" | 1935-08-20 | ''[[:d:Q12163206|Тімофєєв Вадим Михайлович]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1936" | 1936-07-23 | ''[[:d:Q112993646|Корольков, Борис Фёдорович]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-07-06 | ''[[:d:Q1944828|Monino]]'' |- | data-sort-value="1942" | 1942-06-07 | ''[[:d:Q4209956|Valeriy Kalistratov]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | data-sort-value="2020" | 2020-01-03 | |- | data-sort-value="1942" | 1942-02-22 | ''[[:d:Q22919541|Dmitri Miller]]'' | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | data-sort-value="2016" | 2016-01-24 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1942" | 1942-10-11 | ''[[:d:Q65334434|Nina Zimina]]'' | ''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="2014" | 2014-06-24 | Белорет |- | data-sort-value="1944" | 1944-10-04 | ''[[:d:Q100255555|Лаврентьев Владимир Николаевич]]'' | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | | | | |- | data-sort-value="1945" | 1945-09-16 | ''[[:d:Q496277|Sergey Paramonov]]'' | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947-10-11 | ''[[:d:Q19634826|Nina Zimina]]'' | | | | data-sort-value="2014" | 2014-06-24 | Белорет |- | data-sort-value="1947" | 1947 | [[Роза Ильясова]] | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-05-17 | ''[[:d:Q47453042|Lidia Litvinova]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-06-16 | Белорет |- | data-sort-value="1953" | 1953-01-06 | [[Валерий Платонов]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-11-04 | ''[[:d:Q16537040|Ildar Bikbulatov]]'' | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-07-14 | ''[[:d:Q28664862|Александренко Галина Васильевна]]'' | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1958" | 1958-01-07 | [[Елена Созина]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>[[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201532|Institute of History and Archaeology]]'' | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-09-15 | ''[[:d:Q4055696|Vyacheslav Averyanov]]'' | ''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]'' | ''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-01-27 | ''[[:d:Q4218865|Lyudmila Kedrina]]'' | | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-10-10 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1963" | 1963-12-22 | ''[[:d:Q15065162|Илдар Габитов]]'' | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q327029|механик]]''<br/>[[инженер]] | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-03-12 | ''[[:d:Q15260453|Natal'ja Syčeva]]'' | ''[[:d:Q3646646|Belarusian State University of Culture and Arts]]'' | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-11-08 | [[Юрий Пустовгаров]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | [[инженер]] | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-01-12 | ''[[:d:Q85859185|Vsevolod Glukhovtsev]]'' | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-02-03 | ''[[:d:Q29401931|Olha Lohinova]]'' | | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-02-20 | ''[[:d:Q18590452|Падин Андрей Викторович]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-08-30 | ''[[:d:Q134524422|Аверьянов, Сергей Витальевич]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | ''[[:d:Q4110856|Denis Vizgalov]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="2014" | 2014-07-29 | Белорет |- | data-sort-value="1976" | 1976-03-30 | ''[[:d:Q2644007|Alexei Tscheparew]]'' | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-09-10 | ''[[:d:Q8061784|Yury Dubinin]]'' | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-11-13 | ''[[:d:Q258203|Liliya Shobukhova]]'' | | ''[[:d:Q13382460|marathon runner]]''<br/>''[[:d:Q4439155|long-distance runner]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-10-15 | ''[[:d:Q447957|Galina Bogomolova]]'' | | ''[[:d:Q13382460|marathon runner]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-12-31 | [[Вәсилә Фәттахова|Вәсилә Фәттах]] | | [[җырчы]] | | data-sort-value="2016" | 2016-01-26 | [[Уфа]] |- | data-sort-value="1980" | 1980-11-21 | ''[[:d:Q112164142|Alena Samokhvalova]]'' | ''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-04-12 | ''[[:d:Q2019136|Oleg Marusin]]'' | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-09-07 | ''[[:d:Q96486596|Pavel Zarubin]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | ''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]'' | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-02-04 | ''[[:d:Q140235177|Semyon Skrepetsky]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q8246794|блогер]]''<br/>''[[:d:Q3658608|карикатурачы рәссам]]''<br/>''[[:d:Q10774753|эстрада артисты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-06-15 | [[Бяла-Подляска|Бәла-Подләска]] |- | data-sort-value="1982" | 1982-09-21 | ''[[:d:Q1913839|Maksim Kedrin]]'' | | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-01-25 | ''[[:d:Q18634382|Равил Казаков]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-06-09 | ''[[:d:Q4086568|Azamat Bikbajew]]'' | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-03-30 | ''[[:d:Q70690699|Florida Chanturiya]]'' | | [[җырчы]] | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-08-28 | ''[[:d:Q9282656|Gulshat Fazlitdinova]]'' | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-05-30 | ''[[:d:Q15910758|Kseniya Alopina]]'' | | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-06-22 | ''[[:d:Q38588672|Egor Feoktistov]]'' | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-03-22 | ''[[:d:Q24642364|Нажмудинов, Курбан Магомедович]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1995" | 1995-10-05 | ''[[:d:Q4276252|Ksenia Maksimova]]'' | | ''[[:d:Q13381376|авыл атлетикачы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-03-07 | ''[[:d:Q97661720|Vladislav Lisovskiy]]'' | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | |} {{Wikidata list end}}== Урамнар == * [[Габдулла Тукай урамы (Белорет)|Габдулла Тукай урамы]] * [[Муса Җәлил урамы (Белорет)|Муса Җәлил урамы]] == Фотогалерея == <center><gallery> Файл:IlshatsBeloretsk.jpg|Белорет Файл:BeloretskView.jpg|Белоретның Уфа юлыннан ачылган күренеше </gallery></center> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганак == {{Башкортстан}} {{Татарлар саны буенча Россия торак пунктлары}} [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Белорет]] [[Төркем:Башкортстанның район үзәкләре]] 6nj1kc4z49yvujpyd4mdg4n54m45ten 0 51092 5970297 5969824 2026-07-01T18:21:42Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970297 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Orphan|date=июль 2012}} {{Taxobox | name = Дуңгыз гөмбәсе | image file = Paxillus involutus EtgHollande 041031 063.jpg | image title = Дуңгыз гөмбәсе | image descr = Дуңгыз гөмбәсе | regnum = Гөмбәләр | divisio = [[Basidiomycota|Базидиомицетлар]] | classis = [[Agaricomycetes|Агарикомицетлар]] | ordo = ''[[Boletales]]'' | familia = [[Paxillaceae]] | genus = '''Дуңгыз гөмбәсе''' | latin = {{btname|Paxillus|[[Fr.]] 1835}} | section name = [[Төр]] | section text = <center>{{btname|Paxillus involutus|([[Batsch]]) [[Fr.]] 1838}}</center> | ncbi = 5395 | wikispecies = Paxillus | commons = Category:Paxillus }} '''Дуңгы́з гөмбәсе́''' ({{lang-lat|Paxillus}}) — [[дуңгыз гөмбәләре]] [[гаилә (биология)|семьялыгына]] кергән [[гөмбәләр]] [[ыру (биология)|ыругы]]. [[Июнь]]нән [[октябрь]]гә кадәр төркемләп һәм берәрләп дымлы [[туфрак]]та үсә. [[Фән]]гә аның 15кә якын [[төр (биология)|төре]] билгеле. [[Ауразия]], [[Төньяк Америка]]да киң таралган. [[Татарстан]] [[территория]]сендә дә үсә. == Тасвирлау == [[Файл:Paxillus atrotomentosus (29958785832).jpg|мини|Юан дуңгыз гөмбәсе (P. atrotomentosus)]] Евразиядә, Төньяк Америкада таралган. Татарстан территориясендә ике төре билгеле. [[Файл:Navadne podvihanke (Paxillus involutus).jpg|мини|Нечкә дуңгыз гөмбәсе (P. involutus) ]] Нечкә дуңгыз гөмбәсе (P. involutus) яфраклы һәм ылыслы урманнарда очрый. Июньнән октябрьгә кадәр төркемләп һәм берәрләп дымлы туфракта үсә. Споралы порошогы көрән. Нечкә дуңгыз гөмбәсендә пешергәндә таркалмый торган мускарин агуы бар. Юан дуңгыз гөмбәсе (P. atrotomentosus) агач төпләрендә, ауган чыршы һәм нарат кәүсәләрендә үсә. Нечкә дуңгыз гөмбәсеннән бәрхетсыман кара-көрән сабы һәм итләчрәк булуы белән аерыла. Споралы порошогы балчыксыл көрән. Эшләпәсе соры-көрән, диаметры 5-20 см, кырые үзенчәлекле итеп аска кайтарылган. Пластинкалары сары көрән, тулысы беләняки эре кисәкле булып йомшагыннан аерыла. Сабы кыска, эшләпәсе беләнбер үк төстә. Йомшагы саргылт, йомшак, әчкелтем тәмле.<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/dugyz-gmbse Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Дуңгыз гөмбәсе|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Агулану куркынычы == Нечкә дуңгыз гөмбәсе элегрәк 3нче категория ашарга яраклы гөмбәләр рәтенә кергән, ләкин СССРда 1984нче елдан башлап<ref name="gribniki">Все о грибах: Сбор, переработка, хранение, выращивание: Справочник грибника / ''Ю. И. Смирняков, А. К. Кощеев, А. А. Кощеев.'' — М.: Изд-во Ч. А. О. и К., 2000.— ISBN 5-89676-071-X</ref> агулы һәм ашарга яраксыз гөмбә дип исәпләнә. Ыругның башка вәкилләре, шул исәптән, юан дуңгыз гөмбәсе, бу агулы гөмбәләр рәтенә керми<ref name="kulinarija">Грибная кулинария / ''И. В. Алехин, Ю. К. Довлетов, А. И. Дмитриева.'' — М.: Экономика, 1994. — 351 с. — С. 25. — ISBN 5-282-01640-0</ref>, тик шулай да, [[:ru:Союз_Советских_Социалистических_республик|Россия]] территориясендә аларны эшкәртү һәм сату тыелган<ref name="gribniki" /><ref>«Санитарные правила по заготовке, переработке и продаже грибов (СП 2.3.4.009-93)», утв. постановлением Госкомсанэпиднадзора России от 20.08.1993 № 10</ref>. Нечкә дуңгыз гөмбәсен ашаган очракта, организмга эритроцитларда урнашучы һәм юкка чыкмыйча туплана торган [[:ru:Антиген|антиген]] эләгә<ref name="kulinarija" />. Эритроцит табигый рәвештә таркалганнан соң, антиген яңа эритроцитка күчә, һәм яшәү дәверендә антиген концентрациясе организмда арта. Берзаман аутоимун аллергия реакциясе башланырга мөмкин — организм дуңгыз гөмбәсе антигенына каршы антитәнчекләр эшләп чыгара башлый. Ләкин антитәнчекләр аны җиңә алмый һәм аның тарафыннан юкка чыгарылалар. Шулай итеп, антитәнчекләр тагын да күбрәк ясала башлый, азканлылык, бавыр һәм бөер авырулары килеп чыга, алар үлемгә дә китерергә мөмкин <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jyH3gdiJNvY|title=Михаил Вишневский — Свинушка может «подложить свинью»|access-date=2019-07-12|archive-date=2021-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910234933/https://www.youtube.com/watch?v=jyH3gdiJNvY|url-status=live}}</ref>. Өстәвенә, дуңгыз гөмбәләре еш кына тимер юл, автомобиль юллары һәм сәнәгать территорияләре тирәсендә үсәргә, авыр металлар тозлары һәм радионуклидлар да тукпларга мөмкин<ref>{{Книга|ссылка=https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/36106/1/978-5-7996-1568-0_2015.pdf|автор=Лакиза Н.В., Неудачница Л.К.|заглавие=Анализ пищевых продуктов|год=2015|страницы=113|isbn=978-5-7996-1568-0|archive-date=2022-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521121808/https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/36106/1/978-5-7996-1568-0_2015.pdf}}</ref>. == Төрләре == * {{bt-latrus|Paxillus adelphus|aut=[[J.P.Chaumeton]], [[Gryta]], [[Jargeat]] & [[P.A.Moreau]], 2016}} * {{bt-latrus|Paxillus ammoniavirescens|aut=[[Contu]] & [[Dessì (ботаник)|Dessì]], 1999}} * {{bt-latrus|Paxillus cuprinus|aut=Jargeat, Gryta, J.P.Chaumeton & [[Vizzini]], 2014}} * {{bt-latrus|Paxillus gymnopus|aut=[[C.Hahn]], 1996}} * {{bt-latrus|Paxillus involutus|aut=(Batsch) Fr., 1838|Нечкә дуңгыз гөмбәсе}} * {{bt-latrus|Paxillus obscurisporus|aut=C.Hahn, 1999}} * {{bt-latrus|Paxillus olivellus|aut=P.A.Moreau, J.P.Chaumeton, Gryta & Jargeat, 2016}} * {{bt-latrus|Paxillus orientalis|aut=[[Gelardi]], Vizzini, [[E.Horak]] & [[G.Wu]], 2014}} * {{bt-latrus|Paxillus rubicundulus|aut=[[P.D.Orton]], 1969|Зирек дуңгыз гөмбәсе}} * {{bt-latrus|Paxillus vernalis|aut=[[Watling]], 1969}} == Сылтамалар == * [http://tatarile.org/maglumat/мәкалә/дуңгыз-гөмбәсе Татар энциклопедиясе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304130047/http://tatarile.org/maglumat/%D0%BC%D3%99%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D3%99/%D0%B4%D1%83%D2%A3%D0%B3%D1%8B%D0%B7-%D0%B3%D3%A9%D0%BC%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5 |date=2016-03-04 }} [[Төркем:Гөмбәләр]] [[Төркем:Дуңгыз гөмбәләре]] 2utx360mv2au44mtvlwrtftvtp9eplu 0 53561 5970325 5854434 2026-07-01T22:18:33Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970325 wikitext text/x-wiki {{Мәгънәләр|Татарстан (мәгънәләр)}} {{Телеканал | исем = «Татарстан» ДТРК | тулы исеме = «Татарстан» Дәүләт телерадиокомпаниясе | логотип = | логоисем = логотип | киңлеге = | ил = Россия | тапшыру җирләре = Татарстан | тапшыру вакыты = | тел = [[татар теле|татар]], [[рус теле|рус]] | үзәк = [[Казан]] | формат = | тематика = | тапшыру башлау вакыты = [[1959 ел]]ның [[3 ноябрь]] | тапшыру тәмамлау вакыты = | ябылу сәбәбе = | алыштырачак = | алыштырган = | алыштырылды = | таныклык = | аудитория = | өлеш = | өлеш-дата = | өлеш-чыганак = | нигезләүче = | хуҗа = ВГТРК | җитәкчеләр = [[Фирдус Гыймалетдинов]] | элекке исемнәр = | тугандаш каналлар = | канал тавышы = | партнерлар = | шигарь = | сайт = http://trt-tv.ru/ |add1n = Адресы |add1 = 420095, Казан, Шамил Усманов ур, 9 йорт }} '''«Татарстан» ДТРК''' — [[Татарстан Республикасы]]нда [[Бөтенрусия дәүләт телевидение һәм радиотапшыру компаниясе]]нең филиалы. == Тарих == {{seealso|«Татарстан» радиосы}} Казан телевидение студиясе эфирга беренче мәртәбә [[1959 ел]]ның [[3 ноябрь|3 ноябрендә]] чыкты. Ә радиотапшырулар исә моннан элек — [[1927 ел]]ның [[7 ноябрь|7 ноябрендә]]. [[1992 ел]]да «Татарстан» дәүләт телевидение һәм радиотапшыру компаниясе оештыра. 1990 елларда «ТРТ» каналы ([[«Татарстан» радиосы|Татарстан радиосы]] һәм телевидениесе) оештыра, әмма 2000 елларда ул [[Россия (телеканал)|«Россия»]] каналына күчә. [[2004 ел]]ның [[24 декабрь|24 декабрендә]] компания БДТРК нең филиалы була. «Татарстан» ДТРК программалары «[[Россия-1]]», «Россия-2», «Россия-24» каналларында, «Россия радиосы», «Казан» дулкыннарында чыгалар. == Шәхесләр == === Җитәкчеләр === * [[1959 ел|1959]]-???? — .... * ????-???? — .... * ????-???? — .... * ????-[[2011 ел|2011]] — .... * [[2011 ел|2011]]-[[{{CURRENTYEAR}} ел|{{CURRENTYEAR}}]] — [[Фирдүс Гыймалтдинов]] === Танылган хезмәткәрләр === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4452537. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q4452537/p580:башлау,p108/Q4452537/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | 1940 | 1958 | [[Исмәгыйль Илялов]] | data-sort-value="1898" | 1898-12-15 | [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-07-24 |- | 1961 | 1965 | [[Айрат Арсланов (артист)|Айрат Арсланов]] | data-sort-value="1928" | 1928-04-10 | [[Ахун (Бүздәк районы)|Ахун]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q1371925|диктор]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-04-23 |- | 1963 | 1964 | [[Туфан Миңнуллин]] | data-sort-value="1935" | 1935-08-25 | [[Олы Мәрәтхуҗа]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q30197878|А.М. Горький ис. Әдәбият институтының Югары әдәби курслары]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | [[:commons:Category:Tufan Minnullin|Tufan Minnullin]] | data-sort-value="2012" | 2012-05-02 |- | | | [[Әхтәм Зарипов]] | data-sort-value="1935" | 1935-07-15 | [[Тәҗәй]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2059704|телережиссёр]]'' | [[:commons:Category:Ahtyam Zaripov|Ahtyam Zaripov]] | data-sort-value="2024" | 2024-06-19 |- | 1990 | 2005 | [[Владимир Праченко]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-21 | [[Алексеевка (шәһәр, Белгород өлкәсе)|Алексеевка]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q18786111|К. Э. Раутио исемендәге Петрозаводск музыка колледжы]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q12377274|trumpeter]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-08-29 |- | | | [[Индус Сирматов]] | data-sort-value="1937" | 1937-03-11 | | [[Казан федераль университетының Алабуга институты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q23016178|television editor]]'' | | |- | 1963 | 1965 | [[Рабит Батулла]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-26 | [[Зәй районы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]''<br/>[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q9334029|сатирик]]'' | [[:commons:Category:Rabit Batulla|Rabit Batulla]] | |- | 1965 | 1970 | [[Рүзәл Йосыпов]] | data-sort-value="1938" | 1938-09-14 | [[Кышкар]] | ''[[:d:Q51841783|Казан җиңел сәнәгать техникумы]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | 1964 | 2005 | [[Рафаэль Ильясов|Рафаил Ильясов]] | data-sort-value="1939" | 1939-04-28 | [[Түбән Чәке]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Казан музыка көллияте]] | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q6941738|музыкаль редактор]]'' | [[:commons:Category:Rafael Ilyasov|Rafael Ilyasov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-09 |- | 1990 | 2005 | [[Рөстәм Үтәй]] | data-sort-value="1943" | 1943-12-14 | [[Казан]] | [[Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-05-02 |- | | | [[Лена Шакирҗанова]] | data-sort-value="1945" | 1945-06-04 | [[Пучы]] | | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]'' | [[:commons:Category:Lena Shagyirzhan|Lena Shagyirzhan]] | data-sort-value="2017" | 2017-01-16 |- | | | [[Роза Туфитуллова]] | data-sort-value="1945" | 1945-10-17 | [[Яңа Үзи]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | | |- | | | ''[[:d:Q119846918|Юрий Гвоздь]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-19 | [[Берлин]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q61817103|principal director]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | [[:commons:Category:Yuri Gvozd|Yuri Gvozd]] | |- | | | [[Гөлнара Зиннәтуллина]] | data-sort-value="1952" | 1952-04-07 | [[Хәерби]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="2020" | 2020-09-08 |- | 1981 | 1984 | [[Зөфәр Галиуллин]] | data-sort-value="1957" | 1957-01-01 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[Мир Араб мәдрәсәсе]]<br/>''[[:d:Q6068104|Iraqi University]]''<br/>[[Россия ислам институты (Казан)|Россия ислам институты]] | [[мөфти]] | | |- | | | [[Гафур Каюмов]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-02 | [[Яңа Сәрдә]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q1817742|National Academy of Arts]]'' | [[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-07-27 |- | | | [[Илфат Фәйзрахманов]] | data-sort-value="1961" | 1961-03-29 | [[Түбән Оры]] | [[Яңа Кенәр урта мәктәбе]]<br/>''[[:d:Q30257816|Алабуга дәүләт педагогика университеты]]''<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | | |- | 1997 | 2002 | [[Гөлназ Шәйхи]] | data-sort-value="1970" | 1970-11-04 | [[Каенсар (Арча районы)|Каенсар]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | | |- | 1993 | No/unknown value | [[Искәндәр Сираҗи]] | data-sort-value="1972" | 1972-12-11 | [[Архангельск]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | | |- | 1998 | 1999 | [[Алмаз Миргаязов]] | data-sort-value="1977" | 1977-05-24 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | | ''[[:d:Q1162163|директор]]'' | | |- | 2022 | | [[Эльза Газизова]] | data-sort-value="1988" | 1988-01-08 | [[Чаллы]] | [[Мулланур Вахитов исемендәге 2нче гимназия (Яр Чаллы)]]<br/>[[Елховой урта гомуми белем бирү мәктәбе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | | |- | | | [[Гадел Әхмәтҗанов]] | data-sort-value="1998" | 1998-04-28 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | |- | | | [[Галәветдин Зыятдинов]] | | [[Кече Мирәтәк]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q22976182|тележурналист]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-05-31 |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == == Сылтамалар == * [http://trt-tv.ru/ «Татарстан» ДТРК рәсми сайты] {{ref-ru}} * [http://www.vgtrk.com/ Бөтенрусия ДТРК сайты] {{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Идмас Үтәгәнов]] {{Татар телле телеканаллар}} [[Төркем:Татарстан телекомпанияләре]] phqfmg65jhvc6rs2b317qgkacj36e21 0 54254 5970275 5969975 2026-07-01T17:41:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970275 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Armillaria mellea 2014 G3.jpg|мини|Көзге (чын) баллы гөмбә (Armillariella mellea)]] '''Баллы гөмбә''' - төрле ыругларга һәм гаиләләргә караган [[гөмбәләр]] төркеме өчен систематикалы булмаган халык атамасы. Нигездә рядовкалылар һәм строфарияләр семьялыкларына караган организмнарны берләштерә. Аларның күбесе тере һәм үле агачларда, төпләрдә үсә. Болын баллы гөмбәсе бөтенләй башка шартларда яши, ләкин аның җимеш гәүдәләре тышкы кыяфәте буенча башка бал гөмбәләре белән охшаш. == Таралу == [[Татарстан|Татарстанда]] 4 төре бар: көзге (чын) баллы гөмбә ''(Armillariella mellea)'', болын баллы гөмбә (Marasmius oreades), җәйге баллы гөмбә ''(Kuehneromyces mutabilis)'', күкертсыман сары ялган  баллы гөмбә (Hypholoma fasciculare) киң таралган.<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/bally-gmblr Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Баллы гөмбәләр|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Төрләре == * Armillaria ыруы: ** Көзге баллы гөмбә (''Armillaria mellea'') ** Юан аяклы баллы гөмбә (''Armillaria gallica'') ** Кибүче баллы гөмбә (''Armillaria tabescens'') ** Кара баллы гөмбә (''Armillaria ostoyae'') ** Төньяк баллы гөмбәсе (''Armillaria borealis'') ** Суганча аяклы баллы гөмбә (''Armillaria cepistipes'') * Җәйге баллы гөмбә ''(Kuehneromyces mutabilis)'' * Кышкы баллы гөмбә ''(Flammulina velutipes)'' * Язгы баллы гөмбә ''(Collybia dryophila)'' * Нарат баллы гөмбәсе (''Tricholomopsis rutilans'') * Лайлалы баллы гөмбә (''Oudemansiella mucida'') * Йонлач баллы гөмбә (Pholiota) * Чикләвек баллы гөмбәсе (Tricholoma) * Патша баллы гөмбәсе (Pholiota) [[Файл:Marasmius_alliaceus_20070928wa.JPG|сулда|мини|Сарымсак баллы гөмбәсе ]] Marasmius ыругының кайбер төрләре: * Болын баллы гөмбәсе ''(Marasmius oreades)'' * Сарымсаклы баллы гөмбә: ** Гади сарымсак гөмбәсе (''Marasmius scorodonius'') ** Зур сарымсак гөмбәсе (''Marasmius alliaceus'') ** [[Чесночник дубовый|Имән сарымсак гөмбәсе]] (''Marasmius prasiosmus'') Кайвакыт ''Pholiota nameko'' атамалы гөмбәләр дә “баллы гөмбәләр” исеме астында сатылырга мөмкин. == Төрләр тасвирламасы == '''Көзге яки чын баллы гөмбә''' агач төпләрендә һәм тамырларында, ауган агачларда зур төркемнәр булып үсә. Эшләпәсенең диаметры 3-10 см, яшь гөмбәнең читләре кабарынкы, эчкә бөгелгән, соңрак, үсүенә карап, ул яссыга әйләнә, кайвакыт уртасында төере була. Тышы көрәнрәк яки коңгырт сары, күп санлы кабырчыклы. Пластинкалары аксыл сары төстә. Сабының өске ягында ак ярылы боҗрасы бар. Йомшагы ак, көпшәк, тәмле гөмбә исе килеп тора. Сентябрь-октябрь айларында өлгерә. Тере агачлар үзагачын бозучы, урман төрләренең куркыныч паразиты булып тора. Гөмбәлек тере үзагачка үтеп керә, агач кайрысы астында тарала, туфрак һәм тамырлар буйлап ул агачтан агачка күчә, урманның бер өлешен корыта. '''Болын баллы гөмбәсе''' болыннарда, көтүлекләрдә, сирәгрәк аланнарда һәм урман буйларында үсә, июньнән сентябрьгә кадәр очрый. Эшләпәсенең диаметры 3-5 см, яшь гөмбәнеке конуссыман, соңрак киңәйгән, уртасында җәенке төере бар, саргылт төстә. Төбе тигез, тыгыз, кимерчәкле. Пластинкалары киң, тонык сары төстә, ак ончыл куныклары бар. Гөмбә өлгергәннән соң череми, кибә. '''Җәйге баллы гөмбә''' агач төпләрендә, тамырыннан корыган кәүсәләрдә, яфраклы агачларның куышларында үсә, июньнән октябрьгә кадәр очрый. Эшләпәсенең диаметры 4-6 см, юка итләч, башта кабарынкы, астан челтәрсыман япма белән капланган, соңыннан яссы-кабарынкы һәм җәелгән, сары көрән төстә, төбе цилиндрсыман, бөгелгән, коңгырт, кабырчыклы боҗралы. '''Ялган баллы гөмбә''' агач төпләрендә, яфраклы һәм ылыслы токымнарның черегән үзагачларында, июнь ахырыннан сентябрьгә кадәр очрый, еш кына төркем-төркем булып үсәләр. Эшләпәсе юка итләч, саргылт, уртасында карарак, кызгылт яки кызгылт сары төсмерләре бар, яшь гөмбәнеке кыңгыраусыман, соңыннан яссы кабарынкы. Пластинкалары яшькелт төстә, төбе белән тоташ. Төбе нәзек, 5 см чамасы озынлыкта, сары төстә, куыш. Йомшагы ачык сары төстә, ачы. Ялган баллы гөмбәдән тыш барлык төрләре дә ашарга яраклы. == Әдәбият == * {{Китап|автор=Ляхов П. Р.|isbn=5-04-003208-0}} == Сылтамалар == * [https://gribomaniya.ru/sistematika-gribov/razryady-gribov/sedobnye-griby/opyonki-armillyarii Armillaria бал гөмбәләре]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918101128/https://gribomaniya.ru/sistematika-gribov/razryady-gribov/sedobnye-griby/opyonki-armillyarii |date=2021-09-18 }} * [https://babushkinadacha.ru/griby/sedobnye-griby-opyata-vidy-s-foto.html Ашарга яраклы баллы гөмбәләр: фотолары белән төрләре.]аша{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423181420/https://babushkinadacha.ru/griby/sedobnye-griby-opyata-vidy-s-foto.html |date=2020-04-23 }} . == Искәрмәләр == [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] [[Төркем:Гөмбәләр]] 95ijq4ld5zazm5w9ik3hfsqelrnhe9w 5970296 5970275 2026-07-01T18:21:13Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970296 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} [[Файл:Armillaria mellea 2014 G3.jpg|мини|Көзге (чын) баллы гөмбә (Armillariella mellea)]] '''Баллы гөмбә''' - төрле ыругларга һәм гаиләләргә караган [[гөмбәләр]] төркеме өчен систематикалы булмаган халык атамасы. Нигездә рядовкалылар һәм строфарияләр семьялыкларына караган организмнарны берләштерә. Аларның күбесе тере һәм үле агачларда, төпләрдә үсә. Болын баллы гөмбәсе бөтенләй башка шартларда яши, ләкин аның җимеш гәүдәләре тышкы кыяфәте буенча башка бал гөмбәләре белән охшаш. == Таралу == [[Татарстан|Татарстанда]] 4 төре бар: көзге (чын) баллы гөмбә ''(Armillariella mellea)'', болын баллы гөмбә (Marasmius oreades), җәйге баллы гөмбә ''(Kuehneromyces mutabilis)'', күкертсыман сары ялган  баллы гөмбә (Hypholoma fasciculare) киң таралган.<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/bally-gmblr Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Баллы гөмбәләр|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Төрләре == * Armillaria ыруы: ** Көзге баллы гөмбә (''Armillaria mellea'') ** Юан аяклы баллы гөмбә (''Armillaria gallica'') ** Кибүче баллы гөмбә (''Armillaria tabescens'') ** Кара баллы гөмбә (''Armillaria ostoyae'') ** Төньяк баллы гөмбәсе (''Armillaria borealis'') ** Суганча аяклы баллы гөмбә (''Armillaria cepistipes'') * Җәйге баллы гөмбә ''(Kuehneromyces mutabilis)'' * Кышкы баллы гөмбә ''(Flammulina velutipes)'' * Язгы баллы гөмбә ''(Collybia dryophila)'' * Нарат баллы гөмбәсе (''Tricholomopsis rutilans'') * Лайлалы баллы гөмбә (''Oudemansiella mucida'') * Йонлач баллы гөмбә (Pholiota) * Чикләвек баллы гөмбәсе (Tricholoma) * Патша баллы гөмбәсе (Pholiota) [[Файл:Marasmius_alliaceus_20070928wa.JPG|сулда|мини|Сарымсак баллы гөмбәсе ]] Marasmius ыругының кайбер төрләре: * Болын баллы гөмбәсе ''(Marasmius oreades)'' * Сарымсаклы баллы гөмбә: ** Гади сарымсак гөмбәсе (''Marasmius scorodonius'') ** Зур сарымсак гөмбәсе (''Marasmius alliaceus'') ** [[Чесночник дубовый|Имән сарымсак гөмбәсе]] (''Marasmius prasiosmus'') Кайвакыт ''Pholiota nameko'' атамалы гөмбәләр дә “баллы гөмбәләр” исеме астында сатылырга мөмкин. == Төрләр тасвирламасы == '''Көзге яки чын баллы гөмбә''' агач төпләрендә һәм тамырларында, ауган агачларда зур төркемнәр булып үсә. Эшләпәсенең диаметры 3-10 см, яшь гөмбәнең читләре кабарынкы, эчкә бөгелгән, соңрак, үсүенә карап, ул яссыга әйләнә, кайвакыт уртасында төере була. Тышы көрәнрәк яки коңгырт сары, күп санлы кабырчыклы. Пластинкалары аксыл сары төстә. Сабының өске ягында ак ярылы боҗрасы бар. Йомшагы ак, көпшәк, тәмле гөмбә исе килеп тора. Сентябрь-октябрь айларында өлгерә. Тере агачлар үзагачын бозучы, урман төрләренең куркыныч паразиты булып тора. Гөмбәлек тере үзагачка үтеп керә, агач кайрысы астында тарала, туфрак һәм тамырлар буйлап ул агачтан агачка күчә, урманның бер өлешен корыта. '''Болын баллы гөмбәсе''' болыннарда, көтүлекләрдә, сирәгрәк аланнарда һәм урман буйларында үсә, июньнән сентябрьгә кадәр очрый. Эшләпәсенең диаметры 3-5 см, яшь гөмбәнеке конуссыман, соңрак киңәйгән, уртасында җәенке төере бар, саргылт төстә. Төбе тигез, тыгыз, кимерчәкле. Пластинкалары киң, тонык сары төстә, ак ончыл куныклары бар. Гөмбә өлгергәннән соң череми, кибә. '''Җәйге баллы гөмбә''' агач төпләрендә, тамырыннан корыган кәүсәләрдә, яфраклы агачларның куышларында үсә, июньнән октябрьгә кадәр очрый. Эшләпәсенең диаметры 4-6 см, юка итләч, башта кабарынкы, астан челтәрсыман япма белән капланган, соңыннан яссы-кабарынкы һәм җәелгән, сары көрән төстә, төбе цилиндрсыман, бөгелгән, коңгырт, кабырчыклы боҗралы. '''Ялган баллы гөмбә''' агач төпләрендә, яфраклы һәм ылыслы токымнарның черегән үзагачларында, июнь ахырыннан сентябрьгә кадәр очрый, еш кына төркем-төркем булып үсәләр. Эшләпәсе юка итләч, саргылт, уртасында карарак, кызгылт яки кызгылт сары төсмерләре бар, яшь гөмбәнеке кыңгыраусыман, соңыннан яссы кабарынкы. Пластинкалары яшькелт төстә, төбе белән тоташ. Төбе нәзек, 5 см чамасы озынлыкта, сары төстә, куыш. Йомшагы ачык сары төстә, ачы. Ялган баллы гөмбәдән тыш барлык төрләре дә ашарга яраклы. == Әдәбият == * {{Китап|автор=Ляхов П. Р.|isbn=5-04-003208-0}} == Сылтамалар == * [https://gribomaniya.ru/sistematika-gribov/razryady-gribov/sedobnye-griby/opyonki-armillyarii Armillaria бал гөмбәләре]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918101128/https://gribomaniya.ru/sistematika-gribov/razryady-gribov/sedobnye-griby/opyonki-armillyarii |date=2021-09-18 }} * [https://babushkinadacha.ru/griby/sedobnye-griby-opyata-vidy-s-foto.html Ашарга яраклы баллы гөмбәләр: фотолары белән төрләре.]аша{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423181420/https://babushkinadacha.ru/griby/sedobnye-griby-opyata-vidy-s-foto.html |date=2020-04-23 }} . == Искәрмәләр == [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] [[Төркем:Гөмбәләр]] dtp3wm9iv7h56ypr7zsucauxtux13zv 0 54256 5970256 5969819 2026-07-01T15:52:43Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970256 wikitext text/x-wiki {{УК}}'''Арыш анасы, спорынья''' ({{Lang-la|Cláviceps}}) - арыш анасысыманнар семьялыгының (''Clavicipitaceae'') [[гөмбәләр]] [[Ыруг (биология)|ыругы]], [[арыш]] һәм [[бодай]] кебек кайбер [[Кыяклылар|ярма]] культураларында [[Паразитлык|паразитлык итә]] <ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Спорынья|[[Блауберг, Магнус Богданович|Блауберг М. Б.]], [[Гинзберг, Александр Семёнович|Гинзберг А. С.]], [[Каменский, Давид Абрамович|Каменский Д. А.]], [[Менделеев, Дмитрий Иванович|Менделеев Д. И.]], [[Ячевский, Артур Артурович|Ячевский А. А.]]}}</ref> . == Этимология == ''Спорынья'' сүзе {{Lang-orv|[[Спорыш (мифология)|спорынꙗ]]}} — “муллык, артыклык” (“spore” сүзеннән — артыклык, табыш, уңыш <ref>Макс Фасмер. [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=\usr\local\share\starling\morpho\vasmer\vasmer&first=1&text_word=&method_word=substring&text_general=&method_general=substring&text_origin=&method_origin=substring&text_trubachev=&method_trubachev=substring&text_editorial=&method_editorial=substring&text_pages=3%3F738&method_pages=substring&text_any=&method_any=substring&sort=word Этимологический словарь русского языка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418174929/http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=%5Cusr%5Clocal%5Cshare%5Cstarling%5Cmorpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&text_word=&method_word=substring&text_general=&method_general=substring&text_origin=&method_origin=substring&text_trubachev=&method_trubachev=substring&text_editorial=&method_editorial=substring&text_pages=3%3F738&method_pages=substring&text_any=&method_any=substring&sort=word |date=2012-04-18 }}</ref>, кара: ''sporey, spoley'' сүзләре); О. Н. Трубачев фикеренчә, мәгънәнең мондый парадоксаль үзгәреше эвфемистик характерда булган <ref>{{Cite web|url=http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=%5Cusr%5Clocal%5Cshare%5Cstarling%5Cmorpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&text_word=%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8C%D1%8F&method_word=substring&text_general=&method_general=substring&text_origin=&method_origin=substring&text_trubachev=&method_trubachev=substring&text_editorial=&method_editorial=substring&text_pages=&method_pages=substring&text_any=&method_any=substring&sort=word|title=Комментарии О. Н. Трубачёва к переводу словаря Фасмера|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120419033100/http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=%5Cusr%5Clocal%5Cshare%5Cstarling%5Cmorpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&text_word=%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8C%D1%8F&method_word=substring&text_general=&method_general=substring&text_origin=&method_origin=substring&text_trubachev=&method_trubachev=substring&text_editorial=&method_editorial=substring&text_pages=&method_pages=substring&text_any=&method_any=substring&sort=word|archivedate=2012-04-19|accessdate=2008-09-19}}</ref> . == Тасвирлау == Татарстанда бер төре – куе кызыл арыш анасы (C. purpurea) очрый. Кыяклы үсемлекләрдә, бигрәк тә арыш, тимофеевка, кындыр уты, бодай, арпада һәм башкада паразитлык итә. Зарарланган үсемлекләрнең чәчәк төркемнәрендә төрле формадагы һәм үлчәмдәге мөгезсыман куе шәмәхә төстәге склероцияләр (гөмбәлек) яхшы беленә. Туфракта яки ашлыкта кыш чыгып, язын үрә, аскоспоралары кыяклы үсемлекләрне чәчәк аткан вакытта зарарлый. Кыяклы культураларда үсеп, аларның уңышын киметә. Игенчелек алымнарын яхшырту (орлыкларны җентекләп чистарту, туфракны вакытында һәм югары сыйфатлы итеп эшкәртү) нәтиҗәсендә бу гөмбәнең чәчүлекләргә зыяны шактый кимеде. Хәзерге вакытта арыш өчен куркыныч түгел. Арыш анасыннан күбрәк кыяклы азык культуралары (тимофеевка, кындыр уты) зыян күрә. Орлыкны склероцийлардан чистарту бик авыр, чөнки аларның үлчәмнәре нык үзгәрә. Арыш анасы бөртекләрендә агулы алкалоидлар, шулай ук органик кислоталар, май, пигментлар һәм башкалар бар. Медицинада кан туктатучы препаратлар ясау өчен файдаланыла.<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/arysh-anasy Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Арыш анасы|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Тормыш циклы == === Үсеш циклы === [[Файл:Claviceps_purpurea_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-185.jpg|сулда|мини|195x195пкс|Шәмәхә арыш анасының (''Claviceps purpurea'') төзелеше]] Яз көне кызыл мицелий рәвешендә барлыкка килә. Аның эчендә ''гаметангиогамия'' (гаметангияләрнең кушылуын үз эченә алган җенси процесс) бара. Нәтиҗәдә барлыкка килгән зигота мейозга дучар була. Җәй көне җепсыман "+" һәм "−" ''аскоспоралар'' барлыкка килә, аларны җил яки бөҗәкләр чәчәкле бөртекле үсемлекнең җимешлегенә алып бара, алар анда җимшән эченә керә, нәтиҗәдә бөртек урынына гөмбә мицелие, ''конидиофорлар,'' һәм аларда ''конидияләр'' үсеш ала, ә гөмбә татлы сок - ''аю чыгы'' бүлеп чыгара, ул конидияләрне бөртекле үсемлекләрнең башка чәчәкләренә илтүче бөҗәкләрне җәлеп итә, анда алардан яңа мицелий барлыкка килә. Җимшән кибеп беткәннән соң, аның урынында псевдосклероций - тыгыз кушылган гөмбә гифалары һәм хуҗа үсемлек тукымаларыннан торган озынча мөгез барлыкка килә, ул, ярма өлгергәч, [[Туфрак|туфракка]] төшә, анда кышлый, яз көне мицелий җитештерә <ref>{{Китап|автор=Игорь Стенин, Надежда Стенина|isbn=9785457945890}}</ref> . Зиготадан кала, бөтен тормыш циклы гаплоид фазада бара. == Агулану == [[Файл:Mathis_Gothart_Grünewald_018.jpg|мини|212x212пкс|Эрготизм белән авыручы - Изенхайм алтаренең уң канатының аскы өлешеннән алынган деталь, Матиас Грюневальд тарафыннан, якынча 1506–1515 елларда ясалган, хәзерге вакытта [[Кольмар|Кольмардагы]] (Франция) Унтерлинден музеенда саклана.]] Арыш анасы күбесенчә арышка зыян китергән, бигрәк тә дымлы һәм салкын елларда <ref name=":0">{{Китап|автор=Говард Хаггард|isbn=5457184749|archivedate=2017-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223103959/https://books.google.com.ua/books?id=XWgIVfBaKUMC&pg=PT274&dq=спорынья&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjyvbW63Z7YAhVDMZoKHYqZCaAQ6AEIUjAI#v=onepage&q&f=false}}</ref>. [[Урта гасырлар|Урта гасырларда]], һава шартлары арыш анасы үсешен арттырган елларда, аның белән зарарланган игеннән пешерелгән [[Ипи|икмәк]] куллану аркасында "эрготизм" дип аталган эпидемияләр - эргот алкалоидларыннан азык-төлек белән агулану таралган <ref name=":0" /> . Якынча 1070 елда Изге Антоний ордены оешкан. Бу учреждение арыш анасы белән агуланган пациентларны дәвалау үзәгенә әйләнгән. == ''Claviceps purpurea'' расалары == ''Claviceps purpureaның'' 3 расасы (төре) бар, алар фенотипик яктан шактый аерылып тора <ref>[http://www2.biomed.cas.cz/~pazouto/purpurea.htm Intraspecific variability of C. purpurea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060310052745/http://www2.biomed.cas.cz/~pazouto/purpurea.htm|date=2006-03-10}}</ref> : * G1 - [[Болын|болыннар]] һәм басуларның [[Кыяклылар|бөртекле]] культураларында; * G2 - [[Урман|урманнарда]], тауларда; * G3 ( ''C. purpurea'' var. ''Spartinae'' ). == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Китап|автор=[[Бернардино де Саагун]], [[Куприенко, Сергей Анатольевич|Куприенко С.А.]]|том=|серия=Месоамерика. Источники. История. Человек|isbn=978-617-7085-07-1|ref=Саагун}} * ''Ле Гофф Ж.'' Цивилизация средневекового Запада. Пер. с фр./ Общ. ред. Ю. Л. Бессмертного; Послесл. А. Я. Гуревича.— М.: ИГ «Прогресс», Прогресс-Академия, 1992. — 376 с. * ''Михель Д. В.'' Болезнь и всемирная история: учеб. пособ. для студентов и аспирантов — Саратов: Научная книга, 2009. — 196 с. ISBN 978-5-903357-18-5 * [http://www.adventus.info/medicine/flora/documents/274-1.php Эрготның тасвирламасы] * [http://absentis.org/abs/lsd_01_preface1.htm D. Absentis. Христианлык һәм Эргот] * [http://www.fito.nnov.ru/special/alkaloids/claviceps_purpurea.phtml Эргот мөгезләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051016043108/http://www.fito.nnov.ru/special/alkaloids/claviceps_purpurea.phtml |date=2005-10-16 }} - химик составның җентекле тасвирламасы === Инглиз телендә === *[https://web.archive.org/web/20060508235645/http://www.pubmedcentral.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed Һавада очрый торган гадәти гөмбә Aspergillus fumigatus'тан күп күләмдә сулый торган эргот алкалоидлары] * [https://www.pbs.org/wnet/secrets/case_salem/index.html PBS Secrets of the Dead: "The Witches carghet" (Сейлем сынаулары һәм эргот турында)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419121427/http://www.pbs.org/wnet/secrets/case_salem/index.html/ |date=2014-04-19 }} * [http://content.nejm.org/cgi/content/short/356/1/29 Яңа Англия медицина журналы - Дофамин агонистлары һәм йөрәк клапаннары регургитациясе куркынычы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107083844/http://content.nejm.org/cgi/content/short/356/1/29 |date=2007-01-07 }} * [http://www.healthday.com/Article.asp?AID=600564 HealthDay — Паркинсон дарулары йөрәк клапаннарына зыян китерә ала.] Архивная копия [[Төркем:ITIS булмаган биология буенча мәкаләләр]] [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] [[Төркем:Гөмбәләр]] shpjjmkm3xpl78iefabztbj1k7uox6j 5970295 5970256 2026-07-01T18:18:09Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970295 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}}'''Арыш анасы, спорынья''' ({{Lang-la|Cláviceps}}) - арыш анасысыманнар семьялыгының (''Clavicipitaceae'') [[гөмбәләр]] [[Ыруг (биология)|ыругы]], [[арыш]] һәм [[бодай]] кебек кайбер [[Кыяклылар|ярма]] культураларында [[Паразитлык|паразитлык итә]] <ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Спорынья|[[Блауберг, Магнус Богданович|Блауберг М. Б.]], [[Гинзберг, Александр Семёнович|Гинзберг А. С.]], [[Каменский, Давид Абрамович|Каменский Д. А.]], [[Менделеев, Дмитрий Иванович|Менделеев Д. И.]], [[Ячевский, Артур Артурович|Ячевский А. А.]]}}</ref> . == Этимология == ''Спорынья'' сүзе {{Lang-orv|[[Спорыш (мифология)|спорынꙗ]]}} — “муллык, артыклык” (“spore” сүзеннән — артыклык, табыш, уңыш <ref>Макс Фасмер. [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=\usr\local\share\starling\morpho\vasmer\vasmer&first=1&text_word=&method_word=substring&text_general=&method_general=substring&text_origin=&method_origin=substring&text_trubachev=&method_trubachev=substring&text_editorial=&method_editorial=substring&text_pages=3%3F738&method_pages=substring&text_any=&method_any=substring&sort=word Этимологический словарь русского языка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418174929/http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=%5Cusr%5Clocal%5Cshare%5Cstarling%5Cmorpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&text_word=&method_word=substring&text_general=&method_general=substring&text_origin=&method_origin=substring&text_trubachev=&method_trubachev=substring&text_editorial=&method_editorial=substring&text_pages=3%3F738&method_pages=substring&text_any=&method_any=substring&sort=word |date=2012-04-18 }}</ref>, кара: ''sporey, spoley'' сүзләре); О. Н. Трубачев фикеренчә, мәгънәнең мондый парадоксаль үзгәреше эвфемистик характерда булган <ref>{{Cite web|url=http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=%5Cusr%5Clocal%5Cshare%5Cstarling%5Cmorpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&text_word=%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8C%D1%8F&method_word=substring&text_general=&method_general=substring&text_origin=&method_origin=substring&text_trubachev=&method_trubachev=substring&text_editorial=&method_editorial=substring&text_pages=&method_pages=substring&text_any=&method_any=substring&sort=word|title=Комментарии О. Н. Трубачёва к переводу словаря Фасмера|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120419033100/http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=%5Cusr%5Clocal%5Cshare%5Cstarling%5Cmorpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&text_word=%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8C%D1%8F&method_word=substring&text_general=&method_general=substring&text_origin=&method_origin=substring&text_trubachev=&method_trubachev=substring&text_editorial=&method_editorial=substring&text_pages=&method_pages=substring&text_any=&method_any=substring&sort=word|archivedate=2012-04-19|accessdate=2008-09-19}}</ref> . == Тасвирлау == Татарстанда бер төре – куе кызыл арыш анасы (C. purpurea) очрый. Кыяклы үсемлекләрдә, бигрәк тә арыш, тимофеевка, кындыр уты, бодай, арпада һәм башкада паразитлык итә. Зарарланган үсемлекләрнең чәчәк төркемнәрендә төрле формадагы һәм үлчәмдәге мөгезсыман куе шәмәхә төстәге склероцияләр (гөмбәлек) яхшы беленә. Туфракта яки ашлыкта кыш чыгып, язын үрә, аскоспоралары кыяклы үсемлекләрне чәчәк аткан вакытта зарарлый. Кыяклы культураларда үсеп, аларның уңышын киметә. Игенчелек алымнарын яхшырту (орлыкларны җентекләп чистарту, туфракны вакытында һәм югары сыйфатлы итеп эшкәртү) нәтиҗәсендә бу гөмбәнең чәчүлекләргә зыяны шактый кимеде. Хәзерге вакытта арыш өчен куркыныч түгел. Арыш анасыннан күбрәк кыяклы азык культуралары (тимофеевка, кындыр уты) зыян күрә. Орлыкны склероцийлардан чистарту бик авыр, чөнки аларның үлчәмнәре нык үзгәрә. Арыш анасы бөртекләрендә агулы алкалоидлар, шулай ук органик кислоталар, май, пигментлар һәм башкалар бар. Медицинада кан туктатучы препаратлар ясау өчен файдаланыла.<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/arysh-anasy Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Арыш анасы|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Тормыш циклы == === Үсеш циклы === [[Файл:Claviceps_purpurea_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-185.jpg|сулда|мини|195x195пкс|Шәмәхә арыш анасының (''Claviceps purpurea'') төзелеше]] Яз көне кызыл мицелий рәвешендә барлыкка килә. Аның эчендә ''гаметангиогамия'' (гаметангияләрнең кушылуын үз эченә алган җенси процесс) бара. Нәтиҗәдә барлыкка килгән зигота мейозга дучар була. Җәй көне җепсыман "+" һәм "−" ''аскоспоралар'' барлыкка килә, аларны җил яки бөҗәкләр чәчәкле бөртекле үсемлекнең җимешлегенә алып бара, алар анда җимшән эченә керә, нәтиҗәдә бөртек урынына гөмбә мицелие, ''конидиофорлар,'' һәм аларда ''конидияләр'' үсеш ала, ә гөмбә татлы сок - ''аю чыгы'' бүлеп чыгара, ул конидияләрне бөртекле үсемлекләрнең башка чәчәкләренә илтүче бөҗәкләрне җәлеп итә, анда алардан яңа мицелий барлыкка килә. Җимшән кибеп беткәннән соң, аның урынында псевдосклероций - тыгыз кушылган гөмбә гифалары һәм хуҗа үсемлек тукымаларыннан торган озынча мөгез барлыкка килә, ул, ярма өлгергәч, [[Туфрак|туфракка]] төшә, анда кышлый, яз көне мицелий җитештерә <ref>{{Китап|автор=Игорь Стенин, Надежда Стенина|isbn=9785457945890}}</ref> . Зиготадан кала, бөтен тормыш циклы гаплоид фазада бара. == Агулану == [[Файл:Mathis_Gothart_Grünewald_018.jpg|мини|212x212пкс|Эрготизм белән авыручы - Изенхайм алтаренең уң канатының аскы өлешеннән алынган деталь, Матиас Грюневальд тарафыннан, якынча 1506–1515 елларда ясалган, хәзерге вакытта [[Кольмар|Кольмардагы]] (Франция) Унтерлинден музеенда саклана.]] Арыш анасы күбесенчә арышка зыян китергән, бигрәк тә дымлы һәм салкын елларда <ref name=":0">{{Китап|автор=Говард Хаггард|isbn=5457184749|archivedate=2017-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223103959/https://books.google.com.ua/books?id=XWgIVfBaKUMC&pg=PT274&dq=спорынья&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjyvbW63Z7YAhVDMZoKHYqZCaAQ6AEIUjAI#v=onepage&q&f=false}}</ref>. [[Урта гасырлар|Урта гасырларда]], һава шартлары арыш анасы үсешен арттырган елларда, аның белән зарарланган игеннән пешерелгән [[Ипи|икмәк]] куллану аркасында "эрготизм" дип аталган эпидемияләр - эргот алкалоидларыннан азык-төлек белән агулану таралган <ref name=":0" /> . Якынча 1070 елда Изге Антоний ордены оешкан. Бу учреждение арыш анасы белән агуланган пациентларны дәвалау үзәгенә әйләнгән. == ''Claviceps purpurea'' расалары == ''Claviceps purpureaның'' 3 расасы (төре) бар, алар фенотипик яктан шактый аерылып тора <ref>[http://www2.biomed.cas.cz/~pazouto/purpurea.htm Intraspecific variability of C. purpurea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060310052745/http://www2.biomed.cas.cz/~pazouto/purpurea.htm|date=2006-03-10}}</ref> : * G1 - [[Болын|болыннар]] һәм басуларның [[Кыяклылар|бөртекле]] культураларында; * G2 - [[Урман|урманнарда]], тауларда; * G3 ( ''C. purpurea'' var. ''Spartinae'' ). == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Китап|автор=[[Бернардино де Саагун]], [[Куприенко, Сергей Анатольевич|Куприенко С.А.]]|том=|серия=Месоамерика. Источники. История. Человек|isbn=978-617-7085-07-1|ref=Саагун}} * ''Ле Гофф Ж.'' Цивилизация средневекового Запада. Пер. с фр./ Общ. ред. Ю. Л. Бессмертного; Послесл. А. Я. Гуревича.— М.: ИГ «Прогресс», Прогресс-Академия, 1992. — 376 с. * ''Михель Д. В.'' Болезнь и всемирная история: учеб. пособ. для студентов и аспирантов — Саратов: Научная книга, 2009. — 196 с. ISBN 978-5-903357-18-5 * [http://www.adventus.info/medicine/flora/documents/274-1.php Эрготның тасвирламасы] * [http://absentis.org/abs/lsd_01_preface1.htm D. Absentis. Христианлык һәм Эргот] * [http://www.fito.nnov.ru/special/alkaloids/claviceps_purpurea.phtml Эргот мөгезләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051016043108/http://www.fito.nnov.ru/special/alkaloids/claviceps_purpurea.phtml |date=2005-10-16 }} - химик составның җентекле тасвирламасы === Инглиз телендә === *[https://web.archive.org/web/20060508235645/http://www.pubmedcentral.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed Һавада очрый торган гадәти гөмбә Aspergillus fumigatus'тан күп күләмдә сулый торган эргот алкалоидлары] * [https://www.pbs.org/wnet/secrets/case_salem/index.html PBS Secrets of the Dead: "The Witches carghet" (Сейлем сынаулары һәм эргот турында)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419121427/http://www.pbs.org/wnet/secrets/case_salem/index.html/ |date=2014-04-19 }} * [http://content.nejm.org/cgi/content/short/356/1/29 Яңа Англия медицина журналы - Дофамин агонистлары һәм йөрәк клапаннары регургитациясе куркынычы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107083844/http://content.nejm.org/cgi/content/short/356/1/29 |date=2007-01-07 }} * [http://www.healthday.com/Article.asp?AID=600564 HealthDay — Паркинсон дарулары йөрәк клапаннарына зыян китерә ала.] Архивная копия [[Төркем:ITIS булмаган биология буенча мәкаләләр]] [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] [[Төркем:Гөмбәләр]] e6uqva823kdhp0en40go54ga02g1bi4 0 55468 5970278 4555900 2026-07-01T17:52:43Z T1nn27 56384 5970278 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Аэропорт (мәгънәләр)}} [[Файл:Airport infrastructure.png|thumb|400px|Һава аланының типик инфраструктурасы]] [[Файл:World-airport-map-2008.png|thumb|400px|Дөнья һава аланнары харитасы, 2008]] [[Файл:EK tERMINAL 3 Trip 2009 242.jpg|thumb|[[Дубай халыкара һава аланы]]ндагы 3нче терминалның бер өлеше]] '''Һава аланы''', яисә '''аэропорт'''— [[очкыч]]лар, [[боралак]]лар һәм бүтән һава судноларының очып килүен һәм очып китүен тәэмин итү өчен төзелгән корылмалар комплексы. Һәр һава аланында бер яки берничә [[аэродром]], аэровокзал бинасы (кайчакта берничә), йөк терминалы һәм бүтән җирле корылмалар, җиһазлар бар. <p>Аэропорт [[аэродром]]ында һава судноларын сакларга яки аларга кирәкле хезмәт күрсәтүне оештырырга мөмкин. Һава аланында ким дигәндә очкычның кузгалып очып китүе һәм җиргә төшеп утыруы өчен кулланылган махсус бер юл, боралак кабул итү пункты, яки очып китү һәм утыру өчен [[су]] өслеге, еш кына [[очышларны идарә итү манарасы]], [[ангар]] һәм [[һава аланы терминалы]] [[бина]]лары була. == Моны да карагыз == * [["Borisoglebskiy" (KAPO aerodromı)|Казан-КАПО һава аланы]] * [[Qazan-"Yudino" (KVZ aerodromı)|Казан-КВЗ һава аланы]] * [[Qazan-"Qurqaçı" (aerodrom)|Казан-Коркачык һава аланы]] * [[Qazan-"Vişnevka" (aerodrom)|Казан-Вишнёвка һава аланы]] * [[Begişevo (aeroport)|Бегишево Халыкара Аэропорты]] * [[Bögelmä (aeroport)|"Бөгелмә" аэропорты]] * [[Bolğar (aerodrom)|Болгар hава аланы]] * [[Һава аланы]] [[Төркем:Һава аланнары]] 0xawpx2tkty7ywag49pyl1hniyzbdan 0 59302 5970360 5372356 2026-07-02T06:42:29Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970360 wikitext text/x-wiki {{ТП-Россия |халәт = Авыл |татар исеме = Кызыл Чишмә |чын исем = |чын исем = |герб = |байрак = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Башкортстан |төбәк җәдвәлдә = Башкортстан |район төре = |район = Миякә районы{{!}}Башкортстанның Миякә районы |район җәдвәлдә = Миякә районы |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан = |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 178 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = |сәгать кушагы = +6 |почта индекслары = |телефон коды = |санлы идентификатор = |Commons та төркем = |сайт = }} '''Кызыл Чишмә''' — [[Башкортстан]]ның [[Миякә районы]]нда урнашкан татар авылы. == Демография == Халык саны динамикасы: {| class="wikitable" style="text-align: center; width:200px;" class=bright; |--- class='bright' ! [[2002]]<ref name='белешмә'>Башкортостан Республикасының муниципаль районнары турындагы бердәм электрон белешмәсе — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Excel форматындагы кушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref> !! [[2009]]<ref name='белешмә'/> !! [[2010]]<ref name='башстат'>{{Citation |title=Башкортстан Җөмһүрияте торак нокталары буенча халык саны |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-05-12 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Rxi3K6iw?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81 |dead-url=yes }}</ref> |--- class='bright' | 192 || 193 || 178 |} [[Бөтенроссия халык санын алу, 2010|2010 ел җанисәбен алу]] буенча биредә 178 кешенең яшәве мәгълүм.<ref name="башстат"/> == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4250669. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы]. {{Миякә районы}} [[Төркем:Башкортстан авыллары]] {{Bashkir-geo-stub}} ll55wdsv5jiz8v7bi9hk2ik8s6mv5bl 0 59380 5970313 4760728 2026-07-01T19:40:13Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970313 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Бычковка (мәгънәләр)}} {{ТП-Россия |халәт = Авыл |татар исеме = Бычковка |чын исем = |чын исем = |герб = |байрак = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Башкортстан |төбәк җәдвәлдә = Башкортстан |район төре = |район = Салават районы{{!}}Башкортстанның Салават районы |район җәдвәлдә = Салават районы |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан = |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 41 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 452490 |сәгать кушагы = +6 |почта индекслары = |телефон коды = |санлы идентификатор = 80247835002 |Commons та төркем = |сайт = }}'''Бычковка''' — [[Башкортстан]]ның [[Салават районы]]нда урнашкан авыл. [[Бөтенроссия халык санын алу, 2010|2010 ел җанисәбен алу]] буенча биредә 41 кешенең яшәве мәгълүм.<ref name="башстат"/> == Демография == Халык саны динамикасы: {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! [[2002]]<ref name='белешмә'>Башкортостан Республикасының муниципаль районнары турындагы бердәм электрон белешмәсе — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Excel форматындагы кушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref> !![[Җанисәп 2010|2010]]<ref name='башстат'>{{Citation |title=Башкортстан Республикасы торак нокталары буенча халык саны |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-11-27 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Rxi3K6iw?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81 |dead-url=yes }}</ref> |--- class='bright' | 40 || 41 |} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1069332. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы]. {{Салават районы}} [[Төркем:Башкортстан авыллары]] eacvs4udvwo7zc9kpggsvz98r6k5x8y 0 59407 5970345 5853843 2026-07-02T03:08:08Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970345 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Борисовка (мәгънәләр)}} {{ТП-Россия |халәт = Авыл |татар исеме = Борисовка |чын исем = |чын исем = |герб = |байрак = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Башкортстан |төбәк җәдвәлдә = Башкортстан |район төре = |район = Стәрлебаш районы{{!}}Башкортстанның Стәрлебаш районы |район җәдвәлдә = Стәрлебаш районы |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан = |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 35 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 453183 |сәгать кушагы = +6 |почта индекслары = |телефон коды = |санлы идентификатор = 80248810002 |Commons та төркем = |сайт = }}'''Борисовка''' — [[Башкортстан]]ның [[Стәрлебаш районы]]нда урнашкан авыл. [[Бөтенроссия халык санын алу, 2010|2010 ел җанисәбен алу]] буенча биредә 35 кешенең яшәве мәгълүм.<ref name="башстат"/> == Демография == Халык саны динамикасы: {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! [[2002]]<ref name='белешмә'>Башкортостан Республикасының муниципаль районнары турындагы бердәм электрон белешмәсе — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Excel форматындагы кушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref> !![[Җанисәп 2010|2010]]<ref name='башстат'>{{Citation |title=Башкортстан Республикасы торак нокталары буенча халык саны |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-11-27 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Rxi3K6iw?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81 |dead-url=yes }}</ref> |--- class='bright' | 42 || 35 |} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1068596. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q12541527|Yevgeny Antoshkin]]'' | | | | data-sort-value="2010" | 2010-09-01 | [[Рудный]] |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы]. {{Стәрлебаш районы}} [[Төркем:Башкортстан авыллары]] ry8143534cxers5rs27me3ofi5qsxwv 0 130857 5970269 4657708 2026-07-01T17:05:51Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970269 wikitext text/x-wiki {{ТП-Русия |халәт = авыл |татар исеме= Исмаил |чын исеме ={{lang-mhr|Исмаил}}, {{lang-ru|Исмаил}} |герб = |байрак = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Мари Ил |төбәк җәдвәлдә= Мари Ил |район төре = Район |район = Мари-Төрек районы{{!}}Мари-Төрек районы |район җәдвәлдә = |җирлек төре = |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан= |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 73 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |почта индексы =425526 |сәгать кушагы = +3 |почта индекслары= |телефон коды = 83634 |санлы идентификатор = 88224822007 |Commons та төркем = |сайт = |add3n = [[Федераль салым хезмәте инспекциясе коды|ФСХИК]] |add3 = 1206 }} '''Исмаил''' ({{lang-mhr|Исмаил}}, {{lang-ru|Исмаил}}) — [[Мари Ил]]нең [[Мари-Төрек районы]]нда урнашкан авыл. == Сәгать поясы == {{ОбъектныңСәгатьКушагы/MSK|Объект={{PAGENAME}}}} == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=64% |- class='bright' ! [[2002]]<ref>{{Citation |title=База микроданных Всероссийской переписи населения 2002 года. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |access-date=2014-05-18 |archive-date=2019-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712135622/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |dead-url=yes }}</ref> !! [[2010]]<ref>{{Citation |title=Мари-Турекский муниципальный район |url=http://maristat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/maristat/resources/7b25e6004d99bfdaabd4eb4f41f7af70/2241.htm |access-date=2014-05-18 |archive-date=2018-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314142506/http://maristat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/maristat/resources/7b25e6004d99bfdaabd4eb4f41f7af70/2241.htm |dead-url=yes }}</ref> |- class='bright' || 95 || 73 |} [[2010 елгы җанисәп]] буенча күпчелекне алып торучы халыклар: [[татарлар]] (100%).<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-05-18 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref><ref>Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә</ref> == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18779038. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [http://aboutmari.com/wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F:%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD Мари-Төрек районы авыллары aʙoutmari.com сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140404195029/http://aboutmari.com/wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD |date=2014-04-04 }} {{Мари-Төрек районы}} {{Мари Иле татар авыллары}} [[Төркем:Мари Иле татар авыллары]] [[Төркем:Мари-Төрек районы торак пунктлары]] [[Төркем:Мари Иле торак пунктлары]] {{Mari-El-geo-stub}} oma80wmroho6bcwpubneeel9abkctc8 0 157887 5970303 5969665 2026-07-01T18:26:19Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970303 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Ромашкино нефть чыганагы''' ({{lang-ru|Ромашкинское нефтяное месторождение}}) — [[Идел-Урал нефть-газ төбәге|Идел-Урал нефть-газлы төбәгенең]] иң зур чыганагы. [[Татарстан]]ның көньягында, [[Лениногорск районы]]нда, [[Әлмәт]]тән 70 километр ераклыкта урнашкан<ref>http://igras.ru/index.php?r=124&id=3897</ref>. [[1948 ел]]да хәзерге Лениногорск районының [[Тимәш]] авылы кырыенда 3 нче скважина белән ачыла, бу урында истәлек стеласы куелган. Геологик [[нефть]] запаслары 5 млрд тонна белән бәяләнә. Исбатлаган һәм чыгаруга яраклы запаслар саны 3 млрд тонна белән бәяләнә. Ятмалар 1600—1800 метр тирәлектә яталар. [[Скважина]]ларның башлангыч дебиты 200 т/сәг-кә кадәр җитә. Нефть тыгызлыгы 0,80—0,82 г/см³, [[күкерт]] микъдары 1,5—2,1 %. 1973 елда Ромашкино нефть чыганагы составына 1943 елда ачылган Шөгер нефть чыганагы кертелә. [[Татнефть]] компаниясе тарафыннан эшкәртелә<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/romashkino-neft-chyganagy|title=Ромашкино нефть чыганагы|accessdate=2026-06-22|publisher=Татар энциклопедиясе}}</ref>. == Чыгымнарның үзенчәлекләре == Геологик нефть запаслары 5 миллиард тонна дип бәяләнә. Расланган һәм чыгарыла торган запаслар 3 миллиард тонна дип бәяләнә. Девон һәм карбон чорларының нефтьле комташлары. Чыганаклар 1,6-1,8 км тирәнлектә урнашкан. Башлангыч скважина дебиты тәүлегенә 200 тоннага кадәр җитә. Нефтьнең уртача тыгызлыгы 0,80-0,82 г/см³, күкерт күләме 1,5-2,1 %, парафин 3,8-5,1 %. Чыганакта 22 нефть горизонты, шуның 18 ендә сәнәгый нефть. Зур күләмле һәм катламлы-гөмбәзсыман 400 дән артык ятма билгеләнгән. Терриген коллекторлар — катламланган комсу, алевролит һәм аргиллит токымнардан, карбонат коллекторлар известьташ һәм доломитлардан тора<ref name=":1" />. === Чыганакларны эшкәртү === Ромашкино нефть чыганагын Россиянең «Татнефть» нефть компаниясе эшкәртә. Ромашкино нефть чыганагында төп эшкәртү объектлары булып Д1-Д0 һәм Бобрики горизонтлары тора. Девонның терриген утырмаларында 19,5 меңнән артык скважина борауланган. Еллык максималь чыгарылышы 81,5 млн т (1970), 6 ел дәвамында 80 млн т дәрәҗәсен тота, 1999 елга 11,1 млн т га кадәр кими. Бобрики горизонты утырмаларында 13 нефть ятмасы билгеләнә; максималь нефть чыгышы 1980 елда — якынча 7 млн т (карбон), 1999 елда 2,9 млн т га төшә. 2008 елда нефть чыгару күләме 15,2 миллион тонна тәшкил иткән. Нефть чыгару суэтем юлы белән катлам басымы режимында алып барыла<ref name=":1" />. == Тарих == Ромашкино нефть чыганагын сәнәгать максатларында үзләштерү тарихы [[1943 ел]]га барып тоташа. 1943—1944 елларда үткәрелгән разведка бораулау эшләре Шөгер чыганагын ачуга һәм уникаль мәгълүматлар туплауга китерә. Прекембрий кристалл нигезенең рельефы Шөгердан төньяк-көнчыгышка, Ромашкино (Тимәш) авылына таба күтәрелүен күрсәтергә мөмкин була. Нәкъ шушы юнәлештә нәтиҗәлерәк нефть чыганакларын эзләүне дәвам итәргә карар кылына. 1934 елда Е. И. Тихвинская җитәкчелегендә Татарстан геологлары тарафыннан Пермьнең Казан утырмалары буенча картага төшерелә, соңрак тагын да борынгырак структур бораулау белән раслана<ref name=":1" />. 1948 елда Ромашкино ([[Тимәш]]) авылы янында бригадир Сергей Кузьмин һәм бораулаучы Рәхим Халиков җитәкчелегендәге төркем көчле девон формациясен ача<ref>{{Cite web|url=https://100tatarstan.100tatarstan.ru/news/etot-den-v-istorii/tri-milliarda-dlya-neskolkikh-pokoleniy|title=Три миллиарда для нескольких поколений|accessdate=2026-06-22|publisher=К 100-летию образования Татварской АССР}}</ref>. [[25 июль]]дә скважиналарны сынау вакытында көненә 120 тоннадан артык дебит фонтаны алына. Үзләштерү башлану белән, [[Татар АССР]]ның көньяк-көнчыгышындагы көчле нефть чыганаклары [[СССР]]да «Икенче [[Бакы]]» дип атала. Ромашкино нефть чыганагы иң зурларының берсе. Берничә дистә ел дәвамында бу чыганак геологик разведка, скважина бораулау һәм нефть чыгаруда күп кенә алдынгы технологияләр һәм җиһазлар өчен сынау полигоны булып хезмәт итә. Алар «Татнефть» чыганакларында гына түгел, ә бөтен ил буенча һәм аннан читтә дә киң кулланыла<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.tatneft.ru/o-kompanii/history/detailed/discovery_of_the_romashkinskoye|title=Открытие Ромашкинского месторождения|accessdate=2026-06-22|publisher=Татнефть|archivedate=2022-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220910232702/https://www.tatneft.ru/o-kompanii/history/detailed/discovery_of_the_romashkinskoye}}</ref>. Ромашкино чыганагында беренче тапкыр кулланылган ''контур эчендәге суэтем '' ысулы бөтен дөньяда киң кулланыла торган зур чыганакны рациональ үзләштерүнең классик үрнәгенә әйләнә. Бу ысулны керткән өчен — «контур эчендәге суэтем ярдәмендә нефть чыганакларын эшкәртүнең яңа системасы, аны СССРдагы иң зур Ромашкино нефть чыганагында гамәлгә ашыру» эше өчен — 1962 елда «Татнефть» белгечләренең һәм ВНИИнефть галимнәренең зур төркеме Ленин премиясенә лаек була. Ромашкино ел саен 15 миллион тоннадан артык нефть чыгара; бу Татарстан Республикасында җитештерелгән күләмнең яртысы. Аның тирәнлегеннән 2,2 миллиард тоннадан артык нефть чыгарылган, һәм ятма үзенең югары потенциалын саклый<ref>{{Cite web|url=https://glavportal.com/materials/25-iyulya-den-v-promyshlennoj-istorii-xx-veka|title=25 июля – день в промышленной истории XX века|accessdate=2026-06-22|publisher=Информационно-аналитическое СМИ}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/poleznye-iskopaemye/romashkino-neft-chyganagy Татар энциклопедиясе «Ромашкино нефть чыганагы»] [[Төркем:Россия нефть чыганаклары]] [[Төркем:Татарстан икътисады]] [[Төркем:Лениногорск районы]] fgu4v6l4r3o48oll4ezzqu497yad2pi 0 158155 5970305 5936460 2026-07-01T18:27:08Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970305 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Orphan|date=март 2026}} {{Тыюлык |Исем = «Түбән Кама» милли паркы |ХТСБ төркеме = II |Изображение = |Подпись = |Урын = [[Татарстан]], [[Русия]] |Ил = Русия |Иң якын шәһәр = [[Алабуга]], [[Яр Чаллы]] |Координатлар = 55/49/13/N/52/27/52/E |CoordScale = |nocat = |Мәйдан = 265,87 km² |Нигезләү датасы = [[20 апрель]] [[1991]] |Идарә итүче оешма = «Түбән Чулман» милли паркы федераль дәүләт оешмасы |Позицион харита 1 = Русия Татарстан |Сайт = http://nkama-park.ru/ }} '''«Түбән Чулман» милли паркы''' ({{lang-ru|Нижняя Кама (национальный парк)}}) — [[Алабуга]], [[Яр Чаллы]] һәм [[Түбән Кама]] шәһәрләренә якын [[Чулман]] елгасының уң һәм сул ярлары буйлап урнашкан урнашкан милли парк. [[1991 ел]]ның [[20 апрель|20 апреленд]]ә урман массивларының һәм Түбән Чулман тугайларының эталон табигый комплексын саклап калу максатыннан нигезләнгән<ref name="тэ">{{Cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/priroda/ohrana-prirody/nizhnyaya-kama|title=Нижняя Кама|accessdate=2026-06-04|publisher=Татарская энциклопедия}}</ref>. == География == Милли парк Татарстанның төньяк-көнчыгышында, Чулман һәм аның кушылдыклары ([[Туйма елгасы|Туйма]], Криуша, [[Танай (елга)|Танай]], [[Шилнә]]) буенда урнашкан. Административ яктан парк җирләре Татарстанның [[Алабуга районы|Алабуга]] һәм [[Чаллы районы|Чаллы]] районнарына карыйлар. Аның территориясендә [[Түбән Кама сусаклагычы]] урнашкан. Милли парк 26 601 гектар мәйданны били<ref name="брэ">{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/nizhniaia-kama-c94924|title=Нижняя Кама|accessdate=2026-06-04|author=Бобров В.В.|publisher=Большая российская энциклопедия}}</ref>. === Рельеф === Төп рельеф формалары Кама үзәненең текә битләүләрендәге чокырлар һәм сай ярлар аркасында катлаулырак. Аерым сай [[Çoqır|ерым]]нар — [[Чокыр|чокырлар]], алар тирән булып, берничә километр озынлыкка җитәләр («Тулапин лог», «Богатый лог», «Малиновый лог» һәм башкалар)<ref name="тэ" />. == Климат == Территориянең климаты уртача континенталь. Җәйләре җылы, ә кышлары уртача салкын. Гыйнварда уртача температура −13,8 °C, ә июльдә уртача температура −19,6 °C. Еллык уртача явым-төшем күләме 420—480 мм<ref name="брэ" />. == Хайваннанар дөньясы == [[Файл:Nkama Malybor2.jpg|слева|мини|Алабуга янындагы Кече нарат урманы участогы]] Милли паркта имезүчеләрнең 41 ([[поши]], коралай, кабан, [[селәүсен]], бурсык, урман сусары, [[тиен]], ләтчә, [[кондыз]], [[ондатра]], кама, янутсыман эт, һәм башкалар), кошларның 180 (кара тилгән, көртлекче [[карчыга]], [[кыр үрдәге]], соры челән, зур чуар [[тукран]], [[тәлләтәвеч]], күл акчарлагы, соры ябалак, [[күкшә]]), җир-су хайваннарының 10, сөйрәлүчеләрнең 6 ([[кара елан]], [[бакыр елан]], һәм башкалар), балыкларның 16 ([[чуртан]], [[сыла балыгы]], бөрш, [[сазан]], [[чөгә]], корбан балыгы, [[шамбы]], [[җәен]], синец, этләч, каспий энә балыгы, һәм башкалар), умырткасызларның 1000нән артык төре яши, шуларның 22 төре Татарстанның Кызыл китабына кертелгән<ref name="брэ" />. Тәбигый паркта яшәүче су төн [[Ярканатлар|ярканаты]], зур колаклы көрән ярканат, урман ярканаты, урман тычканы һәм бурундук — сирәк төрләр булып торалар һәм Татарстанның Кызыл китабына кертелгәннәр. Күпчелек төрләр урман, ачык мәйданнар һәм су-сазлыклар төрләренә керә. Сирәк төрләргә 22 кош төре керә (Татарстанның Кызыл китабына кертелгән) — [[байгыш]], соры ябалак, озын койрыклы ябалак, төньяк [[Өке|өке]]се, аккойрык (орлан-белохвост), гадәти торымтай (пустельга), куркылдай (ремез), [[Чикләвек чыпчыгы|чикләвек чыпчыгы]] (кедровка, ореховка), кара башлы байгыш (ихахай байгыш) һәм башкалар<ref>{{Китап|автор=Сафина Э.И.|исеме= Татарча-русча-латинча кош атамалары сүзлеге|сылтама=http://antat.tatar/ru/iyli/publishing/book/2019/Сафина-Словарь%20орнитонимов-2018.pdf|басма=|шәһәр=Казан|нәшрият=ТӘһСИ|битләр ничек бар=184|битләр=|isbn=978-5-93091-257-9}}</ref><ref name="брэ" />. [[Файл:Богатый лог (Пихтовый лес на Каме) (Шишкин).jpg|мини|Богатый лог (Камадагы Пихта урманы) (Шишкин И. И. картинасы)]] == Флора == Паркның өч табигый-климат субзонасының (киң яфраклы-[[Чыршы|чыршы]] һәм киң яфраклы урманнар, [[Болын|болын]] далалары) чигендә урнашуы паркның табигый ландшафт комплексларының һәм флорасының төрлелеген билгели. == Туризм == Парк эчендә урманлы зоналар аша берничә җир һәм су туристик маршруты, шулай ук сусаклагыч һәм [[Чулман]] һәм Криуша елгалары буйлап су маршрутлары планлаштырыла. Парк территориясендә күп кенә чишмәләр бар, алар арасында – Кече урманның «Изге Пантелеймон-дәвалаучы чишмәсе» (И.И. Шишкинның «Елабуга янындагы Изге чишмә», 1886 ел картинасында сурәтләнгән), Танай урманның тирән чокыр битендәге «Урман әкияте», Зур урманның төньяк-көнбатыш өлешендәге «Толкушка». Кама һәм Тоймы елгаларының су басу җирләрендә күп кенә иске елгалар (Бока, Двуисточное, Курья, Запесочье һәм башкалар) бар. Олы наратта Отарка һәм Подборное күлләре буенда ял итү базалары һәм балаларны савыктыру лагерьлары урнашкан. Танай урманында чаңгы юлы салынган. Кызыл Тау табигый ызандагы күзәтү мәйданчыгыннан Кама киңлекләре күренеше ачыла (И.И. Шишкинның «Елабуга янындагы Кызыл Тау», 1852 ел картинасында сурәтләнгән). Кунаклар өчен танып-белү максатларында экологик сукмаклар оештырылган. Табигать музее эшли. 1998 елда 80 дән артык агач һәм куак төрләрен үз эченә алган дендрологик бакчага нигез салынган. Парк территориясендә якынча 20 археологик комарткы бар (безнең эрага кадәр 3-2 меңьеллыкларда яшәгән борынгы кешеләрнең торак урыннары һәм зиратлары)<ref name="тэ" />. == Моны да карагыз == * [[Идел-Чулман тыюлыгы]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://tatarica.org/ru/razdely/priroda/ohrana-prirody/nizhnyaya-kama Татарская энциклопедия «Нижняя Кама»] * [http://oopt.info/ Особо охраняемые природные территории России] * http://www.nkama.my1.ru * [http://makovski.ru/books/45 Книга «Места заповедные» о заповедниках Татарстана(сайт ИД Маковского)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180416134807/http://makovski.ru/books/45 |date=2018-04-16 }} [[Төркем:Русия милли парклары]] [[Төркем:Татарстанның сакланган табигать территорияләре]] [[Төркем:Алабуга районы]] [[Төркем:Тукай районы]] 744nksw0pec9uslwo55edkk4b567lox 0 164022 5970344 4212036 2026-07-02T02:53:24Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970344 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Исем = ''Венера Гыймадиева''<br/><small>''Венера Гимадиева''</small> |Имза = |Фото = В.Гыймадиева.jpg |Рәсем асты язуы = Венера Гыймадиева |Фон = |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Венера Фәрит кызы Гыймадиева |Туу көне = 28.05.1984 |Туу урыны = {{Туу җире|Казан|Казанда}} |Үлү көне = |Үлү урыны = |Еллар = 2008―{{х.в.}} |Дәүләт = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = [[җырчы]] |Моң = |Кораллар = |Жанрлар = опера, классика |Псевдонимнар = |Коллективлар = [[Мәскәү]]нең [[Зур театр]]ы |Хезмәттәшлек = [[Муса Җәлил]] исемендәге [[Татар дәүләт опера һәм балет театры]] |Лейбллар = |Бүләкләр = [[Файл:Премия Президента РФ.png|25px|РФ Президенты премиясе - 2012]] [[Файл:Golden Mask Award.png|25px|«Алтын битлек» премиясе - 2014]] |Сайт = }} {{Фш|Гыймадиева}} '''Венера Гыймадиева''' (Венера Фәрит кызы Гыймадиева) ― җырчы (''сопрано''). [[Мәскәү]]нең [[Зур театр]]ы солисты (2011―2017). <ref>{{Cite web|url=http://www.bolshoi.ru/persons/opera/1345/|title=Оперная труппа Большого театра|publisher=www.bolshoi.ru|accessdate=2017-02-09|archive-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327173801/http://bolshoi.ru/persons/opera/1345/|deadlink=yes}}</ref> Яшь мәдәният эшлеклеләре өчен Россия Федерациясе Президенты (2012), [[«Алтын битлек» премиясе|«Алтын битлек» театр]] (2014), Л Bravo (2019) премияләре лауреаты. == Тәрҗемәи хәле == [[1984 ел]]ның 28 маенда [[Казан]]да туган. [[Ильяс Әүхәдиев|И. Әүхәдиев]] исемендәге [[Казан]] музыка көллиятен «хор дирижёры» белгечлеге буенча ([[2003]]), [[Санкт-Петербург]] консерваториясенең ''(С. Горенкова сыйныфы)'' вокал бүлеген ([[2009]]) тәмамлый. [[2008 ел]]дан «Санктъ-Петербургъ-Опера» театрында эшли. [[Муса Җәлил]] исемендәге [[Татар дәүләт опера һәм балет театры]]ның чакырулы артисты. [[2010 ел]]да [[Мәскәү]]нең «Musica Viva» камера оркестры белән чыгыш ясый. В. Спиваковның Милли филармония оркестры белән хезмәттәшлек итә. «Травиата» фестивалендә (Савонлинна, [[Финляндия]]) катнаша. «Альберт-холл»да еллык ''BBC Proms'' концертында чыгыш ясый. * [[2009]]-[[2011]] [[Зур театр]]ның ([[Мәскәү]]) яшьләр [[опера]] программасы артисты * [[2011 ел]]дан [[Зур театр]]ның төп труппасы солисты == Иҗаты == ==== Партияләре ==== [[Файл:В.Гыймадиева 1.jpg|200px|thumb|right|<small>«Сомнамбула» операсында Әминә. [[2014]]</small>]] [[Файл:В.Гыймадиева 2.jpg|200px|thumb|right|<small>«Патша кәләше» операсында Марфа</small>]] [[Файл:В.Гыймадиева 3.jpg|200px|thumb|right|<small>Венера Гыймадиева</small>]] * «Лючия ди Ламмермур» - ''Лючия'' * «Кыңгырау» (''Колокольчик'') Г. Доницетти - ''Серафина'' * «Риголетто» Дж. Верди - ''Джильда'' * «Лукрецияне мыскыл итү» (''Поругание Лукреции'') Б. Бриттен - ''Люция'' * «Анжелика сеңел» (''Сестра Анжелика'') Дж. Пуччини - ''Женевьева'' ==== Зур театр ([[Мәскәү]]) ==== * «Китеж һәм Феврония турында хикәят» ''(Сказание о невидимом граде Китеже и деве Февронии) - Сирин кошы'' * «Кар кызы» (''Снегурочка'') – ''Кар кызы'' * «Алтын әтәч» ''(Золотой петушок) – Шемаха патшабикәсе'' * «Патша кәләше» ''(Царская невеста'') Н. Римский-Корсаков - ''Марфа'' * «Борис Годунов» М. Мусоргский - ''Ксения'' * «Травиата» Дж. Верди – ''Виолетта'' ==== Репертуар ==== * «Реквием» В.А. Моцарт - ''сопрано партиясе'' * «Реквием» Э. Ллойд Уэббер - ''сопрано партиясе'' * «[[Алман]] реквиемы» И. Брамс - ''сопрано партиясе'' * «Асрау-хуҗабикә» (''Служанка-госпожа'') Дж. Перголези - ''Серпина'' == «Алтын битлек» премиясе == [[Файл:Золотая маска омского театра кукол АРЛЕКИН.jpg|lihts|100px]] [[2014]] – Феличе Романи либреттосы буенча [[Мәскәү]]нең Зур театрында куелган «Сомнамбула» [[опера]] спектаклендагы ''(режиссёр Пьер Луиджи Пицци)'' Әминә партиясен башкарган өчен ''(иң яхшы башкарылган хатын-кыз роле номинациясендә)'' == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2008]] – Н. Римский-Корсаков исемендәге халыкара конкурс ([[Санкт-Петербург]]) лауреаты * [[2009]] - Competizione dell’ Opera (Дрезден, [[Алмания]]) конкурсы дипломы * [[2010]] – Халыкара Шаляпин конкурсы, 1 премия * [[2012]] – яшь мәдәният эшлеклеләре өчен РФ президенты премиясе * [[2014]] - «Алтын битлек» премиясе * [[2018]] - «Bravo» премиясе ― «Иң яхшы классик хатын-кыз вокалы»<ref>{{Cite web |url=https://regnum.ru/news/2594552.html |title=В Большом театре наградили победителей музыкальной премии BraVo |access-date=2019-03-20 |archive-date=2019-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321160237/https://regnum.ru/news/2594552.html |deadlink=no |accessdate=2023-03-26 |archivedate=2019-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190321160237/https://regnum.ru/news/2594552.html }}</ref> [[Файл:Medvedev and Gimadieva.jpeg|200px|thumb|left|[[Дмитрий Медведев|Д. А. Медведев]] премия тапшыра. 2012]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.goldenmask.ru/pers.php?id=902&year=20&cat=2&nom=-5 «Алтын битлек» премиясе рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023025230/http://www.goldenmask.ru/pers.php?id=902&year=20&cat=2&nom=-5 |date=2014-10-23 }} * [http://top-antropos.com/history/21-century/item/572-venera-gimadieva Венера Гыймадиева «Тарихта һәм мәдәниятта кеше» сайтында] {{DEFAULTSORT:Гыймадиева, Венера}} [[Төркем:Сәнгать уку йортларын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан уку йортларын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан музыка көллиятен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Санкт-Петербург консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Опера җырчылары]] [[Төркем:«Алтын битлек» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:РФ Президенты премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Сопранолар]] eu9nfcpimbfiqam95hkil4bibf8prw8 0 172859 5970379 5838477 2026-07-02T10:48:49Z Spokiyny 55729 /* */ 5970379 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Токмак |чын исем = {{lang-uk|Токмак}}, {{lang-ru|Токмак}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Запорожье өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1784 ел{{!}}1784 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =32772 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Токмак''' (Токмак, {{lang-uk|Токмак}}, {{lang-ru|Токмак}}) — [[Украина]]ның [[Запорожье өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 1270 кеше (2024). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Токмак Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1784 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||6940||9293||29675||28575||36201||42178||45112||36275||32772 |} </div> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 70,3%, рус теле — 29,4%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/Mult/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Запорожье өлкәсе шәһәрләре]] nyc9ion1rtd9t0kpu0xfnhjyr6lmv9z 0 175904 5970215 5969292 2026-07-01T13:33:16Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970215 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Butyagin yorty.jpg|300px|thumb|right|Уку йорты урнашкан бина, хәзерге Тукай урамы, 73]] '''Казан татар укытучылар мәктәбе''' — рус-татар казна мәктәпләре өчен укытучылар хәзерләүгә хезмәт иткән уку йорты. == Башлангыч чоры == [[1876 ел]]ның [[13 сентябрь|13 сентябрендә]] Казанда сигезъеллык Татар укытучылар мәктәбе — «Татарская учительская школа» ачыла. Татар укытучылар мәктәбе башлангыч белем бирүче казна башлангыч татар мәктәпләре өчен мөгаллимнәр әзерләргә тиеш була. Шул төрдәге мәктәпләр арасында сан буенча өченче. Аңа кадәр шундыйрак мәктәпләр [[Уфа]] һәм [[Акмәчет]]тә ачыла. Мәктәп Бутягин йортында (хәзер [[Габдулла Тукай урамы (Казан)|Тукай урамы]]) урнаша. Уку йортын булдыру — [[1871 ел]]да татар казна мәктәпләре инспекторы итеп билгеләнгән бөек тюрколог-галим [[Вилһелм Радлов]] башлангычы. Радлов мәктәп өчен программалар әзерли, дәреслекләр төзи, укытучыларны таба. Уку йортының төп максаты — «мөселман динендәге яшь егетләрне Казан губернасының татар мәктәпләрендә рус телен тарату өчен әзерләү». [[1917 ел]]ның [[14 июнь|14 июнендә]] Вакытлы хөкүмәт укытучылар мәктәбен укытучылар семинариясе итеп үзгәртелә.<ref>http://rustik68.narod.ru/kazan/1437_kazan_uchit_shkola_tukai-73.html</ref> == Уку-укыту процессы == Мәктәптә уку 4 ел тәшкил иткән. Мәктәпкә 15 яшькә җиткән егетләр алынган. Укучылар хәрби хезмәттән азат ителә. Уку-укыту программасына 1-нче сыйныфтан рус теле, математика, дин гыйлеме, табигать белеме, икенче сыйныфтан аларга тарих, география өстәлә. Өченче курстан педагогика һәм дидактика укытыла. Шулай ук рәсем дәресләре, сызым ясау, гимнастика дәресләре керә. Татар теле укытылмый. Уку-укытуга абруйлы мөгаллимнәр җәлеп ителә. Күпчелек укытучылар руслар була. Татарлардан мәктәптә табигать белемен һәм рус телен [[Ибраһим Терегулов]] белән [[Каюм Насыйри]], дини гыйлемнәрне [[Шиһабетдин Мәрҗани]], аннары [[Таиб Яхин]], рәсем һәм каллиграфияне [[Шакирҗан Таһиров]] укыта. Инспекторлар (хәзергечә — директор булыр иде): [[Мөхәммәтгали Мәхмүтов]] ([[1876 ел|1876]]-[[1881 ел|1881]]), [[Шаһбазгәрәй Әхмәров]] ([[1881 ел|1881]]-[[1900 ел|1900]]), [[Михаил Пинегин]] ([[1900 ел|1900]]-[[1907 ел|1907]]), В.&nbsp;П.&nbsp;Брюханов ([[1907 ел|1907]]-[[1911 ел|1911]]), В.&nbsp;А.&nbsp;Зеленецкий ([[1911 ел|1911]]-[[1912 ел|1912]]), И.&nbsp;М.&nbsp;Крестников ([[1912 ел|1912]]-[[1917 ел|1917]]). Уку йортына шик белән караучы татар халкының ихтирамын яулау өчен укучыларның әхлак һәм тәртип якларына зур игътибар бирелгән. Укучылар биш вакыт намаз укырга, атнага бер тапкыр булса да мәчеткә барырга, мөселманча киенергә тиеш була. Моны мәктәпнең тәрбиячеләре даими тикшереп торган. == Бәяләмәләр == Мәктәп оештыручылар тоткан максатны акламаган. Рус миссионеры [[Николай Ильминский|Н.&nbsp;Ильминский]], [[Ырынбур Татар укытучылар мәктәбе]] ([[1872 ел|1872]]-[[1890 ел|1890]]) ябылу уңаеннан язганча: «Мәктәпнең ябылуы&nbsp;— бик файдалы гамәл, чөнки бу мәктәп татар-мөселманнарны руслаштыру эшендә үзенең файдасызлыгын күрсәтте, (мәктәпләр) татар фанатизмын киметмиләр, бәлки татар зыялыларын тәрбиялиләр». Ильминский, шулай ук Казан укытучылар мәктәбен дә ябарга киңәш итә.<ref>{{Citation |title=Айдар Хабутдинов. Лидеры нации |url=http://kitap.net.ru/habutdinov/1-10.php |access-date=2017-01-28 |archive-date=2017-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501043848/http://kitap.net.ru/habutdinov/1-10.php |dead-url=yes }}</ref> == Шәхесләр == === Җитәкчеләре === * === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Казан Татар укытучылар мәктәбе укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q31444375. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1870" | 1870-09-22 | [[Николай Ашмарин]] | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-08-26 |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Казан Татар укытучылар мәктәбен тәмамлаучылар}} [[1876 ел|1876]]-[[1917 ел]]ларда эшләү дәверендә әлеге мәктәпнең көндезге бүлеген 396 кеше тәмамлаган. Беренче чыгарылыш [[1880 ел]]да була, ул елны мәктәпне 5 кеше тәмамлый. Укып чыгучылар юллама белән казна мәктәпләренә җибәрелә. Алар мәгърифәт министрлыгы учреждениеләрендә мәҗбүри 6 ел хезмәт куярга тиеш була. Монда төрле елларда укыган шәхесләрдән язучы һәм сәясәтче [[Гаяз Исхакый]], сәясәтче, II һәм III дәүләт думалары депутаты [[Садри Максуди]], революционер [[Хөсәен Ямашев]], шагыйрь [[Сәгыйть Сүнчәләй]], татар профессиональ театрын оештыручыларның берсе [[Ильяс Кудашев-Ашказарский|Ильясбәк Кудашев-Ашказарский]], галимнәр [[Мөхетдин Корбангалиев]], [[Гыйлем Камай]], [[Гыйбад Алпаров]], педагог [[Нургали Надиев]], дәүләт эшлеклесе [[Мирсәет Солтангалиев]], мөгаллим, [[Хезмәт Батыры]] [[Габдрахман Рәфыйков]]ны атарга була. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q31444375. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1858" | 1858 | [[Шакирҗан Таһири]] | [[язучы]] | | [[:commons:Category:Shakirdzhan Tagirov|Shakirdzhan Tagirov]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-14 |- | data-sort-value="1873" | 1873-10-26<br/>1873-11-07 | [[Мөхетдин Корбангалиев]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Мөселман балалар приюты]]<br/>[[Шәрык клубы]]<br/>[[Казан мөселман хәйрия җәмгыяте]]<br/>[[Казан шәһәр Думасы|Казан шәһәр думасы]]<br/>[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]<br/>[[Казан педагогика көллияте]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Мәктәп (журнал)|Мәктәп]]<br/>[[Гыйльми Үзәк]] | [[:commons:Category:Muhitdin Kurbangaliev|Muhitdin Kurbangaliev]] | data-sort-value="1941" | 1941-06-03 |- | data-sort-value="1873" | 1873-03-01 | [[Габдрахман Рәфыйков]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]] | [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]] | | data-sort-value="1954" | 1954-05-03 |- | data-sort-value="1875" | 1875-03-19 | [[Тимерша Соловьёв]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | | | data-sort-value="1947" | 1947 |- | data-sort-value="1878" | 1878-02-10 | [[Гаяз Исхакый]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q132349148|Әмирхания мәдрәсәсе]]''<br/>[[Хөсәения мәдрәсәсе]]<br/>[[Таң йолдызы (газета, Казан)|Таң йолдызы]]<br/>[[Ил (гәҗит)|Ил]]<br/>[[Маяк (гәҗит, Петропавел)|Маяк]] | [[:commons:Category:Ayaz İshaki|Ayaz İshaki]] | data-sort-value="1954" | 1954-07-22 |- | data-sort-value="1878" | 1878-07-06 | [[Кәлимулла Хәсәнов|Кәлимулла Хәсәнев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Дума (гәҗит)|Дума]] | [[:commons:Category:Kalimulla Khasanov|Kalimulla Khasanov]] | data-sort-value="1949" | 1949 |- | data-sort-value="1882" | 1882-01-29 | [[Галимҗан Сәйфетдинев]] | | [[Кызыл байрак (газета)|«Кызыл байрак»]]<br/>[[Аваз (газета)|«Аваз»]] | | data-sort-value="1918" | 1918-09-10 |- | data-sort-value="1883" | 1883-04-09 | [[Гомәр Терегулов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | [[:commons:Category:Gomer Teregulov|Gomer Teregulov]] | data-sort-value="1938" | 1938-08-29 |- | data-sort-value="1883" | 1883-12-25 | [[Шакир Мөхәммәдъяров]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="1967" | 1967 |- | data-sort-value="1889" | 1889-12-11 | [[Гариф Багданов]] | | | | data-sort-value="1955" | 1955-08-10 |- | data-sort-value="1891" | 1891-04-07 | [[Миргазиян Крымов]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | [[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]]<br/>[[5-нче армия (ЭККА)]]<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>[[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]<br/>[[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]] | | data-sort-value="1945" | 1945-04-15 |- | data-sort-value="1892" | 1892-07-13 | [[Мирсәет Солтангалиев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]]<br/>[[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]]<br/>''[[:d:Q4313353|Council of People's Commissars on War Affairs]]''<br/>''[[:d:Q4397983|Russian Muslim Communist Party]]'' | [[:commons:Category:Mirsaid Sultan-Galiev|Mirsaid Sultan-Galiev]] | data-sort-value="1940" | 1940-01-28 |- | data-sort-value="1896" | 1896-01-15 | [[Микъдәт Борындыков|Микъдәт Юныс улы Борындыков]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]]<br/>''[[:d:Q4127433|Бөтенроссия баш штабы]]''<br/>''[[:d:Q552978|Эшче-крестьян инспекциясе]]''<br/>''[[:d:Q1695906|РСФСР Милләтләр эшләре халык комиссариаты]]''<br/>[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q966148|ССРБ Дәүләт банкы]]''<br/>''[[:d:Q121806769|БСЭ1/Кожсиндикат]]''<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]] | | data-sort-value="1965" | 1965 |- | data-sort-value="1898" | 1898-01-13 | [[Фәтхи Бурнаш]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]]<br/>[[Таң (гәҗит, Сембер)|Таң]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Безнең байрак (гәҗит)|Безнең байрак]]<br/>[[«Чаян» журналы]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Татар опера студиясе (Мәскәү консерваториясе)|Татар опера студиясе]]<br/>[[КПССның Татарстан өлкә комитеты]] | [[:commons:Category:Fathi Burnash|Fathi Burnash]] | data-sort-value="1942" | 1942-08-01 |- | data-sort-value="1901" | 1901-12-23 | [[Мәкәрим Мәһдиев]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Уфа дәүләт «Нур» татар театры]]<br/>[[Мәскәү татар театры|Мәскәү үзәк татар эшче театры]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]]<br/>[[Башкорт дәүләт академия драма театры]] | | data-sort-value="1938" | 1938-07-10 |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://www.archive.gov.tatarstan.ru/_go/anonymous/main/?path=/pages/ru/2nart/92vistupl/442Sharangina «Казанская татарская учительская школа — новое образовательное заведение для татар (по документам Национального архива Республики Татарстан)»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703125338/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/_go/anonymous/main/?path=%2Fpages%2Fru%2F2nart%2F92vistupl%2F442Sharangina |date=2017-07-03 }} * [http://tatar-inform.tatar/news/2016/09/13/126004/ Татар укытучылар мәктәбе бик күп татар зыялыларын формалашуга этәргеч биргән, дип саный галимнәр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160915113152/http://tatar-inform.tatar/news/2016/09/13/126004/ |date=2016-09-15 }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Инкыйлабкача Казанда югары, урта һәм махсус уку йортлары}} [[Төркем:Әлифба буенча көллиятләр]] [[Төркем:1876 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Педагогика көллиятләре]] [[Төркем:Казан урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:1917 елда ябылган уку йортлары]] [[Төркем:Татар телле урта һөнәри уку йортлары]] fvh7rm6p2skjuakn98zp3oum98l4xv6 0 180274 5970371 5967537 2026-07-02T09:42:38Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970371 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Бөгелмә педагогика көллияте 1.JPG|250px|thumb|right|Укуханә бинасы (''[[2015 ел]]га кадәр'')]] [[Файл:Бөгелмә педагогика көллияте.JPG|150px|thumb|Эмблемасы]] '''Бөгелмә педагогия училищесы''', {{lang-ru|Бугульминское педагогическое училище}} — [[Татарстан АССР]]ның (''[[1991 ел]]дан [[Татарстан]]'') [[Бөгелмә]] шәһәрендә [[1929 ел]]дан [[2008 ел]]га кадәр (''[[2008 ел|2008]]-[[2015 ел]]ларда [[Бөгелмә педагогика көллияте|көллият]] буларак'') эшләгән урта-һөнәри белем бирүче дәүләт {{comment|мохтариятлы|автономиялы}} белем бирү йорты. [[2015 ел]]да мөстәкыйль эшчәнлеген туктата, [[Бөгелмә һөнәри-педагогика көллияте]]нә кушыла.<br/> == Тарих == [[Файл:Бөгелмә укытучылар институты.jpg|250px|thumb|right|[[Бөгелмә укытучылар институты]] бинасы]] * [[1917 ел]]да [[Февраль инкыйлабы]]ннан соң, [[Самара губернасы]] [[Бөгелмә өязе]]нең [[ислам|мөселман]] халкы (''өяз халкының 48% ы'') яши торган авыллары өчен [[укытучы]]лар әзерләү максатында, [[Бөгелмә]]дә '''Татар-башкорт семинариясе''' (''4 еллык педагогик куслар)'' ачыла. Уку йортының җитәкчесе — [[Габдрахман Сәгъди]]. Укытучылар — [[Һади Атласи]] (''[[ел|1920]]-[[1929 ел]]ларда [[тарих]] һәм [[алман теле]] укыта''), А. Таһиров, С. Рахманкулов, И. Чанышев, [[Фазыл Туйкин]], [[Кәбир Туйкин]], К. Исхаков, Х. Бастамов һ.б. * [[Ватандашлар сугышы]] елларында семинария эшен туктатып тора. * [[1926 ел|1926]]-[[1927 ел|1927]] уку елында семинария '''2нче баскыч мәктәп''' итеп үзгәртелә. * [[1929 ел]]да [[ТАССР]] халык мәгарифе комиссариаты карары белән 2нче баскыч мәктәп {{comment|җирлегендә|базасында}} '''Бөгелмә педагогия техникумы''' ачыла<ref>ТАССР халык мәгарифе комиссариаты карары 15.07.1929</ref>. Техникум буларак, уку йорты [[1929 ел|1929]]-[[1937 ел]]ларда эшли. Техникумның беренче директоры (''[[1929 ел|1929]]-[[1937 ел]]лар'') — Фәттах Шәймөхәммәт улы Халиков. * [[1948 ел]]да техникум '''[[Бөгелмә укытучылар институты]]''' итеп үзгәртелә. Институт урта мәктәпнең 5-7 сыйныфлары өчен укытучылар әзерли. Физика-математика факультеты, филология факультеты, табигать фәннәре-география факультеты оештырыла. [[1955 ел]]да институт ябыла. * [[1984 ел]]да элекке 2нче мәктәп-интернат җирлегендә, [[ТАССР]]ның көньяк-көнчыгыш регионы мәгариф оешмаларын педагогик кадрлар белән тәэмин итү максатында, '''Бөгелмә педагогия училищесы''' ачыла. Укуханә 23 чыгарылыш ясый, ''6 116'' белгеч әзерли. Алар [[Татарстан]]да, [[Башкортстан]]да, [[Самара өлкәсе|Самара]], [[Ырынбур өлкәсе|Ырынбур]], [[Төмән өлкәсе|Төмән]] һ.б. өлкәләрдә хезмәт куя. 11 кеше мәктәп директоры, 36 кеше балалар бакчасы мөдире булып эшли. * [[2008 ел|2008]]-[[2009 ел|2009]] уку елыннан [[Бөгелмә педагогика көллияте]]. * [[2015 ел]]да [[Бөгелмә һөнәри-педагогика көллияте]] белән берләштерелә<ref>ТР министрлар кабинеты карары № 224 06.04.2015</ref><ref>[http://college-bppk.ucoz.ru/ Көллиятнең рәсми сайты]</ref>. == Белгечлекләр == [[2015 ел]]гы үзгәртеп корулар алдыннан, көллият әзерләгән белгечлекләр: * Мәктәпкәчә тәрбия * Башлангыч сыйныфларда укыту **''өстәмә белгечлек'': татар теле һәм әдәбияты укытучысы (''[[2013 ел]]га кадәр'')<ref>РФ мәгариф һәм фән министрлыгының № 1199 29.10.2013 фәрманы белән белгечлек бетерелгән</ref> * Чит тел == Кызыклы факт == Уку йортының популярлыгын күрсәтүче сан: [[1944 ел]]да 120 урынга җидееллык мәктәпне тәмамлаган 200 уку отличнигы (!) дәгъва итә <ref>[http://rt-online.ru/p-rubr-nau-32690/ Ш. Җәләев. Юл башында. «''Республика Татарстан''», 10.06.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221001215621/https://rt-online.ru/p-rubr-nau-32690/ |date=2022-10-01 }}</ref>. == Шәхесләр == === Директорлар === * * ????-[[2015 ел]] — Елена Александр кызы Плеско. === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q31444388. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q31444388/p580:башлау,p108/Q31444388/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |} {{Wikidata list end}} === Техникумны тәмамлаучылар === * [[:ru:Баздырев, Николай Дмитриевич|Николай Дмитрий улы Баздырев]], [[Советлар Берлеге Каһарманы]]. * [[:ru:Барышев, Николай Андреевич|Николай Андрей улы Барышев]] (''[[1907 ел|1907]]-[[1944 ел|1944]]''), [[Советлар Берлеге Каһарманы]]. * [[:ru:Кудряшев, Герасим Павлович|Герасим Павел улы Кудряшев]], [[Советлар Берлеге Каһарманы]]. * [[Фатыйх Шәрипов|Фатыйх Зариф улы Шәрипов]], [[Советлар Берлеге Каһарманы]]. * [[Әкълим Мөхәммәтҗанов]], «[[Татнефть]]» генераль директоры (''[[1980 ел|1980]]-[[1990 ел|1990]]''), ССРБ нефть һәм газ сәнәгате министры урынбасары (''[[1990 ел|1990]]-[[1991 ел|1991]]''). * [[Камил Фасиев]], КПСС Татарстан өлкә комитеты сәркатибы (''[[1957 ел|1957]]-[[1959 ел|1959]]''), Г. Ибраһимов исемендәге ТӘҺСИН директоры (''[[1960 ел|1960]]-[[1963 ел|1963]]''). * [[Шакирҗан Җәләев]], [[Азнакай районы]] мәгариф бүлеге мөдире. === Институтны тәмамлаучылар === ''Моны да карагыз'': [[:Төркем:Бөгелмә укытучылар институтын тәмамлаучылар]] * [[Ләбиб Ибраһимов]] (1933―2007), [[Әлмәт политехник техникумы]] директоры (1964―2006), РСФСР (1983) һәм Татарстанның (1994) атказанган укытучысы. === Укуханәне тәмамлаучылар === ''Моны да карагыз'': [[:Төркем:Бөгелмә педагогика көллиятен тәмамлаучылар]] === Гомумән тәмамлаучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q31444388. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q31444388/p580:башлау,p69/Q31444388/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | 1937 | [[Фатыйх Шәрипов]] | data-sort-value="1921" | 1921-01-20 | [[Бәйрәкәтамак]] | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q4451210|танкист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]'' | | data-sort-value="1996" | 1996-06-04 |- | | 1940 | [[Тәкыя Шәрипова]] | data-sort-value="1922" | 1922-06-29 | [[Иске Каразирек]] | [[укытучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="2013" | 2013 |- | | 1954 | [[Ләбиб Ибраһимов]] | data-sort-value="1933" | 1933-08-06 | [[Яңа Кәшер]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | [[Әлмәт политехник техникумы]] | | data-sort-value="2007" | 2007-08-15 |- | | | [[Альбина Гайнетдинова]] | data-sort-value="1967" | 1967-12-04 | [[Яңа Сәфәр (Мөслим районы)|Яңа Сәфәр]] | [[укытучы]]<br/>[[галим]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Чыганаклар == # Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Әдәбият == # Е. Плеско. Көллиятнең үзенә тартып торучы имиджын һәм позитив репутациясен формалаштыру. «[[Мәгариф (журнал)|Мәгариф]]», 2014 ел, № 1.{{ref-ru}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%91%D1%83%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5 Бөгелмә педагогия училищесы «Милләттәшләр» сайтында]{{ref-ru}} * [http://pedkolledg-bugulma.narod.ru/O_kolledge.html Көллиятнең элекке рәсми сайты]{{ref-ru}} * [https://edu.tatar.ru/bugulma/org6188/page966973.htm Берләштерелгән көллиятнең «Татарстанның электрон мәгарифе» порталындагы сәхифәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927000227/https://edu.tatar.ru/bugulma/org6188/page966973.htm |date=2020-09-27 }}{{ref-ru}} * [http://11klassniki.ru/spo/1667 Бөгелмә педагогика көллияте] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916104210/http://11klassniki.ru/spo/1667 |date=2016-09-16 }}{{ref-ru}} == Моны да карагыз == {{Татарстан мәгарифе}} [[Төркем:Әлифба буенча көллиятләр]] [[Төркем:Татарстан урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:Педагогика көллиятләре]] [[Төркем:Бөгелмә уку йортлары]] myzlvsck1w6nlrh8wlkxczyuoclwrpx 0 183800 5970307 5881458 2026-07-01T18:34:15Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970307 wikitext text/x-wiki {{ТП-Русия |халәт=авыл |татар исеме=Сәрмән |чын исеме=Сәрмән |lat_deg = |lon_deg = |ил=Русия |төбәк харитасы= |район харитасы= |ил харитасы зурлыгы= |төбәк харитасы зурлыгы= |район харитасы зурлыгы= |төбәк=Башкортстан |төбәк җәдвәлдә=Башкортстан |район төре=Район |район=Белорет районы{{!}}Белорет районы |район җәдвәлдә= |җирлек төре= |җирлек= |җирлек җәдвәлдә= |эчке бүленеш= |башлык= |нигезләнү елы= |беренче язма искә алу= |элекке исемнәр= |бирле= |мәйдан= |ТП үзәге биеклеге= |халык саны={{formatnum:{{ Халык саны | Серменево | тс }}}} |исәп елы={{ Халык саны | Серменево | г }} |тыгызлык= |агломерация= |милли состав= |дини состав= |этнохороним= |почта индексы= |сәгать кушагы= |почта индекслары= |телефон коды= |санлы идентификатор= |Commons та төркем= |сайт= |add3n= |add3=}} '''Сәрмән''' (Серменево) — [[Башкортстан]]ның [[Белорет районы]]нда урнашкан торак пункт. == Сәгать поясы == {{ОбъектныңСәгатьКушагы/MSK+2|Объект={{PAGENAME}}}} == Халык == {{Халык саны| Серменево | гс |Бизәнү=standard}} == Тарихы == Авыл кайчан салынганы турында тура мәгълүмат юк. Кыек рәвештә авылның нигезләгән вакыты турында түбәндәге язу кисмә кабер ташы белдерә: "1702 елда Сермән авылында Стәрлетамак саудагәр Гиляз җирләнгән". Әммә китерелгән елда Стәрлетамак булмаган – бу кала Ашказар пристане янында 1766 елда гына барлыкка килә. Шуның өчен, ташта кисмә язуның дөрес укылмавы яки башка Стәрлетамак турында ителүе мөмкин. 1795 елда үткән V Рәүиз язмаларында авылның исеме Сермән дип бирелә, икенче исеме Аккөчек дип бирелә. Ул чорда ул [[Катай]] башкортларның иң зур авылы булып тора: 60 хуҗалыкта 205 ир-ат, 200 хатын-кыз тора. Авылның исеме кайдан килеп чыккан икән? Урындагы халыкта йөргән риваять буенча, авылга Аккөчек исемле кеше нигез салган; авылның урынын аның атасы Сермән сайлап алган, диләр. Авылны нигезләүче кешенең исеме тарихи документларда да раслана – Аккөчек Таһиров 1773 -1775 еллардагы [[Авылдаш сугышы]]нда катнашучы буларак чыганакларда аңга алына ( "Документы ставки Пугачева", "Крестьянская война 1773-1775 гг. на территории Башкирии" җыентыклары). Авыл бу кешенең хөрмәтенә аталуы шулай ук аның хәрби төркеменә ингән Абузар Абделгаер тарафыннан [[Төпчек Арсланов]] исеменә язган рапортларда да әйтелә. Бу рапорт Аккөчек авылы телгә алына; бу авылда торучы Батыр Апаев белән Уразгилде Имангуловны карателләр әсирлеккә алган, дип белдерелә. Авылны нигезләүченең улы Ходайбирде Аккөчеков исеме дә билгеле. Авылның өченче исеме Кормашлы булган. [[Кече Башкортстан]] чорында Сермән [[Тамъян-Катай кантон]]ның үзәге булып тора. == Авылда туган танылган шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4417691. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1894" | 1894-04-15 | [[Шаһиәхмәт Давытов|Шаһиәхмәт Давытыв]] | | | | data-sort-value="1937" | 1937-11-15 | [[Уфа]] |- | data-sort-value="1894" | 1894 | ''[[:d:Q65334487|Ишмөхәмәтов Кинйәбай Хәйретдин улы]]'' | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937 | |- | data-sort-value="1901" | 1901-10-10 | [[Ибраһим Абызбаев]] | [[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-12-08 | [[Уфа]] |- | data-sort-value="1916" | 1916-12-26 | [[Заһир Исмәгыйлев]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-05-30 | [[Уфа]] |- | data-sort-value="1923" | 1923-07-11 | [[Зөлфәр Хисмәтуллин]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1983" | 1983-04-06 | [[Уфа]] |- | data-sort-value="1930" | 1930-11-07 | ''[[:d:Q106412443|Marat Mullagalyamov]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q4345946|фирка эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-01-27 | [[Уфа]] |- | data-sort-value="1936" | 1936-06-23 | ''[[:d:Q100316114|Шәйәхмәтов Әнәс Ноғоман улы]]'' | ''[[:d:Q2177105|Россия дәүләт сәүдә-икътисад университеты]]'' | | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-01-01 | [[Эрнст Мулдашев]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''<br/>''[[:d:Q56122470|microsurgeon]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q7834824|transplant surgeon]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]]<br/>''[[:d:Q4479114|Өфә күз авырулары фәнни тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q4288849|"Күз микрохирургиясе" тармакара фәнни-техник комплексы]]'' | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-09-18 | [[Мөхәммәт Харрасов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2024" | 2024-03-09 | [[Уфа]] |} {{Wikidata list end}} * [[Риф Габитов]], биюче [Сәрмән мәктәбендә укыган]. * [[Заһир Исмәгыйлев]], композитор. * [[Альберт Мулдашев]] (1954), биология фәннәре кандидаты (1983). РФ атказанган экологы (2005). * [[Эрнст Мулдашев]], күз табибы, язучы. * [[Мөхәммәт Харрасов]] (1948―2024), физика-математика фәннәре докторы (1995), профессор (1996), [[БДУ]] ректоры (2000-2010), БР ФА әгъза-корреспонденты (2002). * [[Зөлфәр Хисмәтуллин]] == Фотогалерея == <gallery widths="200"> File:RUS-02-BK Sermen.JPG|Сәрмәннең ерактан күренеше File:Ismagilov Zagir Garipovich museum.jpg|Композитор [[Заһир Исмәгыйлев|З.Г. Исмәгыйлев]] музее File:IlshatsSermen.jpg|Юл күрсәткече </gallery> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Белорет районы}} [[Төркем:Белорет районы торак пунктлары]] 72kbdtjon3ofcyqi12274gjqaum4qy1 0 190548 5970349 5840372 2026-07-02T03:38:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970349 wikitext text/x-wiki {{Галим}} '''Виктор Андрей улы Скумин''' ({{lang-ru|Ви́ктор Андре́евич Скуми́н}}; [[1948 ел]], [[30 август]], [[Пенза өлкәсе]], [[РСФСР]])&nbsp;— [[Совет Социалистик Җөмһүриятләр Берлеге|ССРБ]] һәм [[Россия]] галиме, җәмәгать эшлеклесе, медицина фәннәре докторы, профессор, «Мәдәният аша&nbsp;— сәламәтлеккә» Халыкара иҗтимагый хәрәкәтенең президенты-нигез салучысы. Кардиопротезлы психопатологик симптом комплексын ([[Скумин синдромы]]) һәм соматик авыруның невротик фантом синдромын тасвирлап бирә. Гәүдә-тән кимчелеге булган һәм психикалары какшаган пациентлар өчен тернәкләндерү программалары, [[Скуминча психотренинг|психотренинг]] методикасы авторы. == Тәрҗемәи хәле == === Балачагы һәм яшьлеге === [[1948 ел]]ның [[30 август]]ында<ref>{{cite web |url=https://www.calendarz.com/on-this-day/august/30/victor-skumin|title=Victor Skumin |publisher=calendarz.com |accessdate=2 June 2022}}</ref> РСФСР-ның [[Пенза өлкәсе]]ндә ССРБ [[SSRB däwlät iminlek komitäte|МГБ]] офицеры гаиләсендә туа. Әтисе&nbsp;— Скумин Андрей Никифорович. Әнисе&nbsp;— Скумина (кыз фамилиясе Власова) Мария Ивановна. Виктор туып озак та үтми, әтиләре Идел буе хәрби округы эчке эшләр гаскәрләренең хәрби трибуналы рәисе булып билгеләнүе<ref>{{cite journal |url=http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2002_3_4/03/03_7/ |first=Алтер |last=Литвин |title=Японские военнопленные: спецлагерь на Каме |trans-title=Japanese prisoners of war: special camp on the Kama river |journal=Гасырлар авазы — Эхо веков |year=2002 |volume=3/4 |oclc=33252147 |issn=2073-7483 |accessdate=25 августа 2019 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6wARmce07?url=http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2002_3_4%2F03%2F03_7%2F |archivedate=2 January 2018 |deadurl=yes |df=dmy-all |http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2002_3_4%2F03%2F03_7%2F }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925094939/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2002_3_4%2F03%2F03_7%2F |date=2015-09-25 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2002_3_4%2F03%2F03_7%2F |access-date=2018-02-13 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925094939/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2002_3_4%2F03%2F03_7%2F |dead-url=yes }}</ref> сәбәпле, гаилә [[Казан]]га күченә. Алга таба ул әти-әнисе белән [[Чиләбе]]дә, [[Петрозаводски]]да һәм башка шәһәрләрдә яши <ref>{{cite web |url=http://chgvs.chel.sudrf.ru/modules.php?name=info_court&id=14 |title=Современная история Челябинского гарнизонного военного суда (военного трибунала) |trans-title=The modern history of the Chelyabinsk garrison military court (military tribunal) |publisher=chgvs.chel.sudrf.ru |date=2011-10-25 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6ezifI12O?url=http://chgvs.chel.sudrf.ru/modules.php?name=info_court |archivedate=2016-02-02 |accessdate=2017-07-14 }}</ref>. [[1973 ел]]да [[Харковь]] милли медицина университетын бик яхшы билгеләренә генә тәмамлый. Аннан соң [[Киев]]та танылган галим һәм сәламәт яшәү рәвешен алга сөргән академик Н.&nbsp;М.&nbsp;Амосовта клиник ординатура үтә<ref>{{cite web |url=http://ukraine-in.ua/en/science/velikie-ukainskie-mediki |title=Украинские медики, изменившие мир |trans-title=Ukrainian doctors which changed the world |publisher=ukraine-in.ua |accessdate=20 июня 2017 года |lang=en |archiveurl=https://www.webcitation.org/6ezj3d6PC?url=http://ukraine.ui.ua/en/science/velikie-ukainskie-mediki |archivedate=2016-02-02 |deadlink=yes }}</ref><ref>{{cite web |author= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |datepublished= |url=http://24tv.ua/news/showNews.do?amosov_pervim_provel_protezirovanie_klapana_na_serdtse&objectId=389630&lang=ru |title=Амосов первым провёл протезирование клапана на сердце |trans-title=Amosov was the first Soviet surgeon, who held heart valve replacement |publisher=Киевский новостной общегосударственный телеканал «24» |date=2013-12-07 |accessdate= |lang=uk |description= |archiveurl=https://www.webcitation.org/6cCUYYGNN?url=http://24tv.ua/news/showNews.do?amosov_pervim_provel_protezirovanie_klapana_na_serdtse |archivedate=2015-10-11 }}</ref> һәм Харковьда дипломнан соң белем бирү медицина академиясенең психотерапия кафедрасында аспирантурада укый<ref>{{cite web |datepublished=2002 |url=http://www.psychiatry.ua/psyther/history.htm |title=История кафедры |trans-title=Кафедрасы тарихы |work=Кафедра психотерапии ХМАПО |publisher=Новости украинской психиатрии |accessdate=20 июня 2017 года |lang=ru |archiveurl=https://www.webcitation.org/6iOwrU2fK?url=http://www.psychiatry.ua/psyther/history.htm |archivedate=2016-06-20 }}</ref>. === Фәнни-педагогик карьерасы === [[1976 ел]]дан алып [[1980 ел]]га кадәр [[Николай Амосов]] исемендәге йөрәк-кан тамырлары хирургиясе Милли институтында эшли. [[1978 ел]]да моңарчы билгеле булмаган «кардиопротезлы психопатологик симптом комплексы» дип аталган авыруны сурәтләп бирә<ref>{{китап|автор=[[:ru: Амосов, Николай Михайлович|Амосов Н. М.]], [[:ru: Бендет, Яков Абрамович|Бендет Я. А.]]|часть=Реабилитация оперированных по поводу болезней сердца |башлык=Терапевтические аспекты кардиохирургии |сылтама=https://www.booksite.ru/fulltext/teraspekty/text.pdf |урын=Киев |нәшрият=Здоров’я |ел=1990 |битләр=137, 262−266 |isbn=5-311-00238-7|тираж=5000}}</ref><ref>{{китап|автор=Бачериков Н. Е., Михайлова К. В., В. Л. Гавенко и др. |часть=Психические расстройства при отдельных соматических заболеваниях |башлык=Клиническая психиатрия |ответственный=Под ред Н. Е. Бачерикова |сылтама=http://www.5port.ru/bacherikov/clinical_psych |урын=Киев |нәшрият=Здоров’я |ел=1989 |битләр=244 |isbn=5-311-00334-0 |тираж=40000}}</ref><ref>{{китап|автор=[[:ru: Менделевич, Владимир Давыдович|Менделевич В. Д.]], Соловьёва С. Л.|часть=Глава 9. Частная психосоматика |башлык=Неврозология и психосоматическая медицина |сылтама=https://www.worldcat.org/title/nevrozologiia-i-psikhosomaticheskaia-meditsina/oclc/52258948&referer=brief_results |урын=Москва |нәшрият=МЕДпресс-информ |ел=2002| битләр=505-506|isbn=5-901712-27-7 |тираж=3000}}</ref><ref>{{китап|автор=Соловьёва С. Л.|часть=Астения при сердечно-сосудистых заболеваниях |башлык=Астенические расстройства в терапевтической практике. Руководство по диагностике и лечению |сылтама=https://search.rsl.ru/ru/record/01005398442 |ответственный=Под ред. [[Шабров, Александр Владимирович|А. В. Шаброва]], С. Л. Соловьёвой |урын=СПб |нәшрият=ИнформМед |ел=2011| битләр=287 |isbn=978-5-904192-30-3|тираж=2000}}</ref>, ә соңрак аны «Скумин синдромы» дип йөртә башлыйлар<ref>{{cite web |url=http://heartforyoursoul.com/ |title=About artificial heart |trans-title=Об искусственном сердце |publisher=Heart For Your Soul |lang=en |quote=Рассказ о перспективах создания искусственного сердца на основе материалов, предоставленных WordPress |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525155932/http://heartforyoursoul.com/ |archivedate=2017-05-25 |accessdate=2017-07-14 }}</ref><ref>{{cite journal |first=Andrea |last=Ruzza |title=Nonpsychotic mental disorder after open heart surgery| journal=Asian Cardiovascular and Thoracic Annals |volume=22|issue=3 |pages=374 |date=16 October 2013 |df=dmy-all |doi=10.1177/0218492313493427 |pmid=24585929}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.medvestnik.by/ru/sovremennii_podxod/view/zachem-cheloveku-serdtse-12295-2014/ |author=Бизунков, A. |title=Зачем человеку сердце, раздел "Новый клапан доводит до депрессии" |trans-title=What for a man need a heart |publisher=Medvestnik.by |date=3 October 2014 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6wDFgf8lm?url=http://www.medvestnik.by/ru/sovremennii_podxod/view/zachem-cheloveku-serdtse-12295-2014/ |archivedate=4 January 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |author=Кондюкова Н.В., Рутковская Н.В., Барбараш О.Л. |url=https://cyberleninka.ru/article/v/kachestvo-zhizni-integralnyy-pokazatel-effektivnosti-lecheniya-vozmozhnosti-ego-ispolzovaniya-u-patsientov-s-porokami-klapanov-serdtsa |title=Качество жизни – интегральный показатель эффективности лечения, возможности его использования у пациентов с пороками клапанов сердца |trans-title=Quality of life as an integral indicator of successful treatment, opportunities of its use in patients with valvular heart disease |publisher=[[:ru:Сибирский медицинский журнал|Сибирский медицинский журнал]] |year=2015 |number=6 |pages=38 |issn=1815-7572 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6g0TCsW4l?url=http://smj.ismu.baikal.ru/jour/article/download/942/949 |archivedate=14 March 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>. Сергей Петухов үзенең мәкаләсендә галимнең әлеге өлкәдәге эзләнүләренә мондый бәяләмә бирә: {{цитата|Ватандаш галимебез Виктор Скумин тарафыннан кардиопротезлы психопатологик синдромга анлатма бирелде, ул дәреслекләргә «Скумин синдромы» буларак кертелгән. Кешенең игътибары даими рәвештә эчендә эшләп торган кечкенә моторга юнәлтелә. Протезлардан, әйтик, теш протезларыннан, хәтта ки кул һәм аяк протезларыннан аермалы буларак, кешенең игътибарын аннан аерып алу һич тә мөмкин түгел. Кеше һәрвакыт «Ә кинәт бу кечкенә мотор туктап калса?» дип көтеп яши. Тере йөрәктә бу хакта авырту хәбәр итә. Ә монда авырту юк һәм булуы да мөмкин түгел. Киләчәктә, мөгаен, йөрәк тибешен хәтерләткән протезлар да пәйда булыр. Әмма алар шулай ук авыртмаячак, шуңа күрә дә Скумин синдромы йөрәк протезлы кешенең психикасына басым ясап торачак<ref>{{cite web |author=Сергей Петухов |datepublished=2014-03-04 |url=http://ria.ru/analytics/20140304/998134091.html |title=Почему останавливаются искусственные сердца |trans-title=Why the artificial hearts to doing the stops |publisher=[[:ru:РИА Новости|РИА Новости]] |archiveurl=https://www.webcitation.org/6wAa8k0Sf?url=https://ria.ru/analytics/20140304/998134091.html |archivedate=2018-01-02}}</ref>.}} [[1979 ел]]да кардиохирургик профильле авырулар өчен [[Скуминча психотренинг|психотренинг]] методикасын<ref>{{китап|автор= Филатов А. Т., Скумин В. А. |башлык=Психопрофилактика и психотерапия в кардиохирургии |сылтама=https://biblmdkz.ru/m6.html |урын=Киев| нәшрият=Здоровье |ел=1985 |битләр=72 |серия=Библиотека практического врача |тираж=5000}}</ref>, эшли, соңрак ул башка авыруларны дәвалаганда да кулланылыш таба<ref>{{китап |автор=Степанов Е. Г.|часть=Психотерапия в условиях курорта |башлык=Санаторно-курортное лечение: Учебное пособие| сылтама=http://eprints.kname.edu.ua/400/1/КНИГА-2(окон).doc |урын=Харковь |нәшрият=Министерство образования и науки Украины |ел=2006 |битләр=317-327}} <small>В архиве WebCite ® на https://web.archive.org/web/20220218075709/http://eprints.kname.edu.ua/400/1/%D0%9A%D0%9D%D0%98%D0%93%D0%90-2(%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD).doc 11 октября 2015</small></ref>. [[1980 ел]]да «Йөрәк клапаны протезлы авыруларны тернәкләндерү системасында психотерапия һәм психопрофилактика» темасына кандидатлык диссертациясе яклый. [[1980 ел]]дан алып [[1990 ел]]га кадәр Харковь дипломнан соң белем бирү медицина академиясендә психотерапия укыта. [[1986 ел]]да соматик авыруның невротик фантом синдромын аңлатып бирә<ref>{{китап|автор=Скумин В. А.|башлык=Психотерапия и психопрофилактика в системе реабилитации больных с протезами клапанов сердца. Автореф. дисс. на соискание уч. ст. кандидата медицинских наук |сылтама=http://primo.nlr.ru/primo_library/libweb/action/display.do?tabs=detailsTab&ct=display&fn=search&doc=07NLR_LMS006229864&indx=20&recIds=07NLR_LMS006229864&recIdxs=9&elementId=9&renderMode=poppedOut&displayMode=full&frbrVersion=&dscnt=0&query=any%2Ccontains%2C%D1%81%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%BD&vl%28199889941UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%2807NLR%29&tab=default_tab&dym=true&dstmp=1438026637223&highlight=true&displayField=title&bulkSize=10&vl%28freeText0%29=%D1%81%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%BD&vid=07NLR_VU1&institution=07NLR |урын=Харковь |нәшрият= |ел=1980 |битләр=17}}</ref>. [[1988 ел]]да «[[Ашкайнату системасы]]нда хроник авыру булган балаларда һәм яшүсмерләрдә чиктәш психик тайпылышар (клиника, систематика, дәвалау, психопрофилактика)» темасына медицина фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсен алу өчен диссертация яклый. Яклау В.&nbsp;П.&nbsp;Сербский исемендәге иҗтимагый һәм суд психиатриясе Дәүләт фәнни үзәгендә үтә<ref>{{китап |автор=Скумин В. А.|башлык=Пограничные психические расстройства у детей и подростков с хроническими болезнями пищеварительной системы (клиника, систематика, лечение, психопрофилактика). Автореф. дисс. на соискание уч. ст. доктора медицинских наук |сылтама=https://biblmdkz.ru/m16.html |урын=Москва |нәшрият=Министерство здравоохранения СССР, Всесоюзный НИИ общей и судебной психиатрии им. Сербского |ел=1989|битләр=48}}</ref><ref>{{cite journal |author=Михайлов Б. В. |title=Харьковская психотерапевтическая школа |url=http://www.imj.kh.ua/archive/2004/3/10 |journal=Международный медицинский журнал |location=Харьков |year=2004 |issue=3 |pages=45 |issn=2308-5274 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6cENCB7SP |archivedate=2015-10-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926015646/http://www.imj.kh.ua/archive/2004/3/10 |date=2015-09-26 }}</ref>. [[1990 ел|1990]]-[[1994 ел]]ларда [[Харковь]] дәүләт мәдәният академиясендә педагогика һәм психология кафедрасы профессоры, шулай ук физик культура һәм сәламәтлек кафедрасы профессоры вазифаларын башкара. Социаль педагоглар әзерләү буенча «Сәламәтлек культурасы нигезләре» курсын эшли һәм гамәлгә куя. Сәламәтлек культурасы теоретиклары О.&nbsp;В.&nbsp;Верхорубова һәм Н.&nbsp;А.&nbsp;Лобанова, раславынча, {{цитата|В.&nbsp;А.&nbsp;Скумин тарафыннан тәкъдим ителгән сәламәтлек культурасы гыйлеме концепциясе (2002)<ref>{{китап |автор=Скумин В. А. |башлык=Культура здоровья: избранные лекции |сылтама=https://biblmdkz.ru/sl.html |урын=Чебоксары |нәшрият=К здоровью через культуру |ел=2002 |битләр=264 |isbn=5-88167-019-1}}</ref> нигезендә, рухи, психик, физик культура кешенең сәламәтлек халәтен билгели. Ә рухи, психик, физик сәламәтлек исә тагын да югарырак дәрәҗәдәге культурага ирешүгә алшарт булып хезмәт итә<ref>{{cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/mnogoobrazie-opredeleniy-fenomena-kultura-zdorovya-kak-pokazatel-ego-mnogogrannosti-v-pedagogicheskom-obrazovanii |author=Verhorubova O. V., Lobanova N. A. |title=Многообразие определений феномена "культура здоровья" как показатель его многогранности в педагогическом образовании |trans-title=The diversity of definitions the phenomenon of "culture of health" as an indicator of its versatility in education |publisher=[[:ru:Томский государственный педагогический университет|Вестник Томского государственного педагогического университета]] |year=2012 |volume=5 |pages=161–5 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6cKKxNxWb?url=http://cyberleninka.ru/article/n/mnogoobrazie-opredeleniy-fenomena-kultura-zdorovya-kak-pokazatel-ego-mnogogrannosti-v-pedagogicheskom-obrazovanii |archivedate=16 October 2015}}</ref>.}} === Иҗтимагый эшчәнлеге === [[File:VicSkumin31.08.23.png|thumb|В. А. Скумин, Л. А. Бобина, 2023. [[Кырым]], [[Ялта]] ]]. [[1994 ел]]да «Мәдәният аша&nbsp;— сәламәтлеккә» (The World Organisation of Culture of Health) Халыкара иҗтимагый хәрәкәте президенты вазифасына сайлана. Оешма Россия Федерациясе юстиция министрлыгында теркәлү узган Устав нигезендә эшли<ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=824 |title=Устав Международного общественного Движения «К Здоровью через Культуру» |trans-title=Charter of the World Organisation of Culture of Health |publisher=kult-zdor.ru |archiveurl=https://www.webcitation.org/6poMifaLN?url=http://kult-zdor.ru/?page_id=824 |archivedate=18 April 2017}}</ref>. Хәрәкәт нәшрияты тарафыннан сәламәтлек культурасының нәзари һәм гамәли аспектлары буенча китаплар бастырыла<ref>{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=7 |title=Библиотека Культуры Здоровья |trans-title=The Library of Culture of Health |publisher=kult-zdor.ru}}</ref><ref>{{cite web |url=https://biblmdkz.ru/knigi.html |title=БИБЛИОТЕКА КУЛЬТУРЫ ЗДОРОВЬЯ |trans-title=The Library of Culture of Health|publisher=biblmdkz.ru}}</ref>. Шулай ук «К здоровью через культуру» журналы (ISSN 0204-3440, OCLC 70966742) нәшер ителә<ref>{{cite web |url=https://search.rsl.ru/ru/search#q=identity%3A(%22ISSN%200204-3440%22) |title=Журнал «К здоровью через культуру». — 1995, №1 в Российской государственной библиотеке |trans-title=To health via culture |accessdate=2019-09-25 |archivedate=2019-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=identity%3A(%22ISSN%200204-3440%22) }}</ref><ref>{{cite web |url=http://catalog.loc.gov/vwebv/search?searchCode=STNO&searchType=1&recCount=25&searchArg=0204-3440 |title=Журнал «К здоровью через культуру». — 1995, №1 в Библиотеке Конгресса США |trans-title=To health via culture}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.worldcat.org/title/k-zdoroviu-cherez-kulturu-zhurnal-mezhdunarodnogo-obshchestvennogo-dvizheniia-k-zdoroviu-cherez-kulturu-to-health-via-culture-journal-of-the-world-health-culture-organization/oclc/70966742 |title=K zdorovʹi︠u︡ cherez kulʹturu: zhurnal Mezhdunarodnogo obshchestvennogo dvizhenii︠a︡ "K zdorovʹi︠u︡ cherez kulʹturu" |trans-title=To health via culture: journal of the World Health Culture Organization |publisher=worldcat.org |oclc=70966742}}</ref>. == Кызыклы фактлар == «МедНовости» тарафыннан [[2015 ел]]да үткәрелгән тикшеренүләр күрсәткәнчә, В.&nbsp;А.&nbsp;Скумин «Медицина буенча Россия җыелмасына» кертелгән. Әлеге исемлек Россия Федерациясе, Советлар Союзы һәм Россия империясенең 53 галименнән тора<ref>{{cite web |url=https://medportal.ru/mednovosti/sbornaya-rossii-po-meditsine/ |title=Сборная России по медицине |trans-title=Медицина буенча Россия җыелма командасы |publisher=Medportal.ru |datepublished=2015-04-21 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6eymUOmtY?url=http://ria-ami.ru/read/10891 |archivedate=2016-02-01 |access-date=12 May 2022 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://farm.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/420424.htm |title=Сборная России по медицине |trans-title=Медицина буенча Россия җыелма командасы |publisher="Татарстан медицина техникасы һәм фармациясе" дәүләт унитар предприятиесе |datepublished=2015-04-22 |access-date=23 September 2019 }}{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Шулай ук карагыз == * [[Скумин синдромы]] * [[Скумин микстурасы]] * [[Скуминча психотренинг]] == Сайланма библиография == * {{cite web |url=http://search.rsl.ru/en/search#q=author%3A(%D1%81%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%BD%20%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80)|title=Российская государственная библиотека: Скумин Виктор Андреевич |trans-title=Россия Дәүләт китапханәсе: Скумин Виктор Андреевич}} * {{cite web |url=http://primo.nlr.ru/primo_library/libweb/action/search.do?fn=search&ct=search&initialSearch=true&mode=Basic&tab=default_tab&indx=2&dum=true&srt=rank&vid=07NLR_VU1&frbg=&vl%28freeText0%29=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80+%D0%A1%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%BD+&scp.scps=scope%3A%2807NLR%29 |title=Российская национальная библиотека: Виктор Скумин |trans-title=Россия Милли китапханәсе: Виктор Скумин}} * {{cite web |author=Skumin Victor Andreyevitch |url=http://www.opengrey.eu/item/display/10068/344619 |title=Boundary psychic disfunctions in infants and teenagers suffering from chronic disorders in digestive system (clinical picture, systematism, treatment, psychic prophylaxis) |trans-title=Пограничные психические расстройства у детей и подростков с хроническими болезнями пищеварительной системы (клиника, систематика, лечение, психопрофилактика) |publisher=Open Gray |date=1989 |accessdate=2017-07-14 |archivedate=2016-02-01 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6eykVcpZC?url=http://www.opengrey.eu/item/display/10068/344619 }} * {{cite web |url=https://biblmdkz.ru/skumin.html |title=The Library of Culture of Health: Виктор Скумин [Victor Skumin]}} * {{cite web |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed?term=Skumin%20V |title=US National Library of Medicine: Skumin VA |trans-title=Национальная медицинская библиотека США: Скумин В.А.}} * {{cite web |url=http://hollis.harvard.edu/primo_library/libweb/action/search.do?vl%28freeText0%29=%20Skumin%20%2c+V+A&vl%2851615747UI0%29=creator&vl%28117501629UI1%29=all_items&vl%281UI0%29=exact&fn=search&tab=everything&mode=Basic&vid=HVD&scp.scps=scope%3a%28HVD_FGDC%29%2cscope%3a%28HVD%29%2cscope%3a%28HVD_VIA%29%2cprimo_central_multiple_fe&ct=lateralLinking |title=Harvard Library: Skumin, VA |trans-title=Гарвардская библиотека: Скумин В.А. |accessdate=2017-07-14 |archivedate=2017-03-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170313034506/http://hollis.harvard.edu/primo_library/libweb/action/search.do?vl%28freeText0%29=%20Skumin%20%2C%20V%20A&vl%2851615747UI0%29=creator&vl%28117501629UI1%29=all_items&vl%281UI0%29=exact&fn=search&tab=everything&mode=Basic&vid=HVD&scp.scps=scope%3A%28HVD_FGDC%29%2Cscope%3A%28HVD%29%2Cscope%3A%28HVD_VIA%29%2Cprimo_central_multiple_fe&ct=lateralLinking }} * {{cite web |url=https://clio.columbia.edu/articles?q=Skumin%2C+V+A&s.ho=t&s.ps=10&s.ff%5B%5D=SubjectTerms%2Cand%2C1%2C10&s.ff%5B%5D=Language%2Cand%2C1%2C5&s.ff%5B%5D=ContentType%2Cand%2C1%2C10&s.q=Skumin%2C+V+A&s.pn=1&s.fvf=ContentType%2CNewspaper+Article%2Ct&source=articles&form=basic&search_field=s.fq%5BAuthorCombined%5D&commit=Search |title=Columbia University Libraries: Skumin, VA |trans-title=Библиотека Колумбийского университета: Скумин В.А. }}{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web |url=http://www.library.univer.kharkov.ua/OpacUnicode/index.php?url=/auteurs/view/20871/source:default |title=Електронний каталог ЦНБ Харківського національного університету імені В.Н. Каразіна: Скумин Виктор Андреевич |trans-title=Харьков Милли университетының үзәк фәнни китапханәсе: Скумин Виктор Андреевич |accessdate=2022-06-04 |archivedate=2017-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006112840/http://www.library.univer.kharkov.ua/OpacUnicode/index.php?url=%2Fauteurs%2Fview%2F20871%2Fsource%3Adefault }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == {{Commonscat|Victor Skumin}} * {{cite web |url=https://grokipedia.com/page/Victor_Skumin |title=Victor Skumin |publisher=[[Grokipedia]] |url-status=live |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20251227060236/https://grokipedia.com/page/Victor_Skumin |archive-date=2025-12-27 |url-status=live |accessdate=1 March 2026}} * {{cite web|lang=en|url=https://familypedia.wikia.org/wiki/Victor_Skumin_(1948-)|title=Victor Skumin (1948-)|publisher=Familypedia.wikia.org|access-date=21 November 2021|accessdate=2021-11-21|archivedate=2022-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220828183351/https://familypedia.fandom.com/wiki/Victor_Skumin_(1948-)}} * {{cite web |lang=en |url=https://psychology.wikia.org/wiki/Victor_Skumin |publisher=Psychology.wikia.org |title=Victor Skumin |access-date=21 November 2021 |accessdate=2021-11-21 |archivedate=2019-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802061326/https://psychology.wikia.org/wiki/Victor_Skumin }} * {{cite web |lang=en |url=https://wiki.kidzsearch.com/wiki/Victor_Skumin |title=Victor Skumin |publisher=KidzSearchEncyclopedia |access-date=11 June 2023}} {{DEFAULTSORT:Скумин, Виктор}} [[Төркем:Табиблар]] [[Төркем:Психиатрлар]] [[Төркем:Язучы-табиблар]] [[Төркем:Медицина фәннәре докторлары]] 4bbq3hz7zf7gj4ya2d6xboe1kd0gpbi 0 192598 5970300 5969132 2026-07-01T18:24:24Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970300 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Урам|Казан |шәһәр = [[Казан]] |төбәк = [[Татарстан]] |ил = [[Русия]] |төзөлә = 2012 |ачыла = 2015 |исем }} '''Кирмән яр буе урамы''' ( ''Кремль яр буе''; {{lang-ru|Кремлевская набережная}}) — Казан үзәгендәге [[Казансу]] елгасы буйлап җәяүлеләр өчен яр буе урамы. [[Казанның Вахитов районы]]на керә. Хәзерге исемен [[2014 ел]]ның [[25 декабрь|25 декәбренн]]ән йөртә. == Географиясе == Урам [[Киров дамбасы урамы (Казан)|Киров дамбасыннан]] [[Миллениум күпере]]нә кадәр Казансу буйлап бара. Ул якынча бер ярым километр озынлыкта һәм [[Казан кремле|Казан Кремле]] диварларыннан Милли китапханәгә кадәр сузыла. == Тарих һәм әһәмияте == Казансу елгасы буендагы шәһәр аша үтүче җәяүлеләр юлы күп еллар элек була. Ләкин яр буендагы ял итү зонасын тулы хокуклы итеп төзекләндерү 2010 елда башлана. Ул вакытта Кремль янында [[Игенчеләр сарае]] төзелеп, [[Сарай мәйданы (Казан)|Сарай мәйданы ]] комплексы барлыкка килгән була<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.kp.ru/russia/kazan/mesta/kremlevskaya-naberezhnaya/|title=Кремлевская набережная в Казани|accessdate=2026-06-23}}</ref>. Яр буе сызы киңәйтелә һәм биредә берничә ел дәвамында заманча йөрү һәм ял итү урыны булдырыла. Яр буеның беренче чираты [[2013 ел]]да — Казанда узган [[Җәйге Универсиада 2013|Бөтендөнья җәйге Универсиада]]га әзер була. Шул вакытта шәһәр халкына һәм кунакларга ике километрлы участок ачыла. Кремль яр буе тулысынча 2015 елда ачыла<ref name=":3" />. [[2021 ел]]да Шәһәр көненә ике яңа төзекләндерелгән участок ачыла: су буендагы җәяүлеләр зонасының дәвамы һәм [[Татарстан Республикасы Милли китапханәсе]]ннән «[[Миллениум күпере|Меңьеллык]]» күперенә кадәрге өлеш<ref name=":3" />. Яр буе — җирле халык һәм туристлар өчен ел әйләнәсендә популяр ял итү урыны. Монда еш кына фестивальләр, күргәзмәләр, иҗади кичәләр, конкурслар һәм башка җәмәгать чаралары үткәрелә<ref name=":1">{{Cite web|url=https://visit-tatarstan.com/tt/places/sightseeings/kremlevskaya_naberezhnaya/|title=Кремль яр буе|accessdate=2026-06-23|publisher=visit-tatarstan}}</ref>. == Җиһазлар == Яр буенда күп санлы рестораннар, кафелар һәм барлар, шулай ук аттракционнар, фонтаннар, скульптуралар һәм башка кечкенә архитектура объектлары урнашкан. Яр башында спорт мәйданчыгы һәм пристань бар. Йөрү зонасы җәяүлеләр сукмакларын һәм роликта, велосипедта һәм башка транспорт чараларында шуу өчен юлны үз эченә ала, анда шулай ук балалар өчен поезд һәм вагоннар рәвешендәге автопоездлар йөри. Кышын яр буенда «Кышкы шәһәр» төзелә, һәм Россиядә һәм Европада иң озын шугалакларның берсе (бер километр озынлыкта диярлек) оештырыла<ref name=":1" />. == Заманча үсеш == Кремль яр буе үсешен дәвам итә. «Казан — су өстендәге шәһәр» концепциясе кысаларында монда су транспорты өчен инфраструктура булдырыла. [[Кремль транспорт дамбасы|Ленин дамбасы]] янында кечкенә суднолар, елга трамвайлары һәм шәхси катерлар өчен понтоннар урнаштырыла. Бу яр буен гына түгел, транспорт үзәге дә итә. Ташландык дамбадан Кремль яр буе Казанның иң популяр һәм уңайлы җәмәгать урыннарының берсенә әверелә. Ул тарихи атмосфера белән заманча ял элементларын берләштерә<ref>{{Cite web|url=https://kzn.ru/meriya/press-tsentr/novosti/na-kremlevskoy-naberezhnoy-v-kazani-ustanovyat-tri-pontona-dlya-vodnogo-transporta/|title=На Кремлевской набережной в Казани установят три понтона для водного транспорта|accessdate=2026-06-23|publisher=kzn.ru}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://www.kp.ru/russia/kazan/mesta/kremlevskaya-naberezhnaya/ Кремлевская набережная в Казани] [[Төркем:Казанның истәлекле урыннары]] [[Төркем:Казанның Вахит районы урамнары]] tcz685rk0c99mbc7h8t070tqv9s9g0c 0 198057 5970302 5969559 2026-07-01T18:25:53Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970302 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес}} '''Николай Андреевски''' (Николай Ефим улы Андреевский, {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — [[Россия]] дәүләт эшлеклесе, яшерен совет әгъзасы. Төрле вакытларда [[Харьков]] (1869—1870), [[Пермь]] (1870—1878), [[Кострома]] (1878—1884) һәм [[Казан]] (1884—1889) [[губернатор]]ы вазифаларын биләгән. == Гаиләсе == 1822 елның 8 ноябрендә<ref>«Русский биографический словарь»</ref> яки 1824 елда<ref>{{Cite web |url=https://vivaldi.nlr.ru/bx000050135/view/#page=82 |title=Петербургский некрополь. Т. 1. — С. 60. |access-date=2020-12-11 |archive-date=2021-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206101229/https://vivaldi.nlr.ru/bx000050135/view/#page=82 |url-status=live }}</ref> [[Санкт-Петербург]]та туган, анда балачагын һәм гомеренең күп өлешен үткәргән. Аның әтисе ягыннан бабасы рухани булган. Әтисе, Ефим Иванович Андреевский, Бородино сугышында катнашучы һәм сарай табибы булган. Үз заманында Санкт-Петербургтагы иң яхшы табибларның берсе дип санала һәм үзенең искиткеч сәләтләре аркасында дворянлыкка ирешкән. Аның кече энесе, Иван Ефимович Андреевский (1831—1891), күренекле юрист, профессор, [[Санкт-Петербург университеты]] ректоры һәм Археология институты директоры булган. Әтисе 1840 елда үлгәннән соң, ул [[Рязань губернасы]]нда мирас итеп милек һәм 1250 десятина җир алган<ref name=":1">{{Статья|год=2000|автор=Долгов Е. Б.|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/po-vysochayshemu-poveleniyu-naznachen-kazanskim-gubernatorom-n-e-andreevskiy/viewer|заглавие=«По высочайшему повелению назначен казанским губернатором»: Н. Е. Андреевский|издание=Гасырлар авазы - Эхо века|тип=журнал|номер=34}}</ref>. == Хезмәт == [[Файл:Andreevskiy, 11-113.jpg|thumb|right|Андреевскийлар гербы, ОГ 11-113]] Башлангыч белемне ул өйдә ала, аннары Царское Село лицейына укырга керә, аны 1844 елда Александр лицейына үзгәртелгәннән соң көмеш медаль белән тәмамлый. Хәрби министрлыкка хезмәткә керә. 1844—1868 елларда Н. Е. Андреевский министрлык канцеляриясендә, хәрби карарлар һәм башка документлар җыентыгы бүлегендә төрле вазифаларда эшли, Николай I һәм Александр II императорларыннан бүләкләр һәм дәртләндерүләр ала. [[1858 ел]]да иррегуляр гаскәрләр идарәсенең гомуми эш башкаручысы итеп билгеләнә һәм "хәрби карарлар җыентыгы"ның икенче басмасын төзүгә җәлеп ителә. Биредә аны Д. А. Милютин күреп ала, ул хәрби реформаны эшләү белән шөгыльләнә һәм шуңа күрә үзенең ярдәмчесенә киләчәктә хезмәт карьерасын тәэмин итә<ref name=":1" />. 1861 елда Н. Е. Андреевский министр канцеляриясенең бүлек начальнигы, 1863 елда — хәрби министрлыкның хуҗалык комитеты әгъзасы, ә 1864 елдан хәрби министрлыкның хуҗалык комитеты җитәкчесе була. «Хәрби-округ идарәләре һәм җирле гаскәрләр турында нигезләмә» не редакцияләү буенча уңышлы эше өчен ул 1865 елның 4 апрелендә чын статский киңәшчесе дәрәҗәсенә күтәрелә. 1868 елда [[Александр Тимашев|А. Е. Тимашев]] Андреевскийны Эчке эшләр министрлыгына хезмәт итәргә чакыра, һәм аңа «Охтен дары заводының крестьяннарын мәҗбүри хезмәттән азат итү һәм көнкүрешен җайга салу турында, шулай ук [[Тула]], [[Ижевск]] һәм [[Сестрорецк]] корал заводларының һәм Райволовский тимер кою заводы корал осталары һәм эшчеләрен мәҗбүри хезмәттән азат итү һәм көнкүрешне оештыру турындагы кагыйдәләрне» эшләүдә, карауда һәм гамәлгә ашыруда катнашырга куша<ref>[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004941434?page=348 Андреевский Николай Ефимович] // Список гражданским чинам IV класса. Исправлен по 4-е февраля 1869 г. — С. 652.</ref>. Аннары Н. Е. Андреевский бер-бер артлы [[Харьков]] (1869—1870), Пермь (1870—1878) һәм [[Кострома]] (1878—1884) вице-губернаторы вазифаларын биләгән. Төрле дәүләт органнарында эшләрнең барышын шәхсән күзәтү кирәклеген аңлап, ул үз карамагындагы территорияләрнең шәһәр һәм районнарына еш сәяхәтләр ясаган. Замандашлары фикеренчә, [[Пермь крае]] аңа тимер юллар төзү белән бурычлы. 1876 елда ул яшерен совет әгъзасы дәрәҗәсен ала<ref name=":1" />. == Казан губернаторы == [[1884 ел]]ның [[24 май|24 маенда]] Николай Ефимович Казан губернаторы итеп билгеләнә (ул Казанга килә һәм 30 июньдә вазифасына керешә). Ул, биш елдан да кимрәк вакыт эчендә төбәк белән идарә иткәндә, җирле җәмгыятьнең ихтирамын казана ала, һәм моның белән барысын да «крестьян тормышы һәм авыл хуҗалыгы турындагы белемнәре белән» гаҗәпләндергән. Килгәннән соң ук ул [[Ваба|холера]] һәм чума [[эпидемия]]ләренә каршы көрәшергә туры килә, губернада булган уңышсызлык аркасында халыкка азык-төлек ярдәме күрсәтә<ref name=":1" />. Ул, аеруча, хәйрия һәм һөнәрчелек оешмаларына игътибар итә. Аның җитәкчелегендә Казанда руханиларның ярлы тол хатыннары һәм ятимнәре өчен хәйрия йортлары (1885), 268 кеше өчен И. Н. Журавлев төнге приюты һәм Андреевская арзан ашханәсе (1887) оештырыла; Ксеньевская гимназиясенең хатын-кыз укучыларына ярдәм итү җәмгыяте (1884), китап бастыручыларның үзара ярдәмләшү җәмгыяте (1885), Казан җеназа фонды (1886), Хәрби санитария җәмгыяте (1886), Фармацевтика җәмгыяте (1888), Ярдәмче медицина фонды (1887) һәм башкалар үз эшчәнлекләрен киңәйтәләр<ref name=":2">[https://charity.fgurgia.ru/object/109838531?lc=ru История Российской благотворительности «Андреевский Николай Ефимович»]</ref>. 1887 елда сукыр балалар өчен мәктәп, Казан ярлы һәм авыру балаларны карау җәмгыяте һәм саңгырау-телсез балаларны карау һәм укыту шәһәр җәмгыяте оештыруда Н. Е. Андреевский җаваплы була. Губернатор тарихи һәйкәлләрне саклауга омтылган һәм 1884 елда Казан юридик җәмгыятенең (1886 елда «Идел-Кама төбәгендәге рус һәм рус булмаган халыкның хокукый гореф-гадәтләрен җыю һәм өйрәнү» максатыннан даими комиссия төзи) һәм 1887 елда Казан музыка сөючеләр түгәрәгенең яңадан эшләвен тәэмин итә<ref>[https://radiovera.ru/nikolaj-andreevskij.html Радио Вера «Николай Андреевский»]</ref>. Мәгариф системасы үсеше Адмиралтейство кызлар көллияте һәм Казанда беренче чиркәү мәктәбе (1884), муниципаль башлангыч мәктәпләр һәм земство фельдшер мәктәбе (1887) ачылуга китерә. 1886 елның мартында Казанда А. А. Орлов-Соколовский исемендәге музыка мәктәбе оештырыла, ә 1887 елда Россия музыка җәмгыятенең җирле бүлеге (С. Н. Теренин, А. А. Орлов-Соколовский, П. И. Александров) үзенең эшчәнлеген күрсәтә. [[1885 ел]]да муниципаль шахмат клубы оештырыла. 1885—1886 елларда яңа газета «Казан хәбәрләре» чыгарыла башлый (мөхәррир В. М. Ключников). 1885 елда Казан почта һәм телеграф районы, 1886 елда Крестьян җир банкының җирле бүлеге, ә 1887 елда [[ломбард]] ачыла. Шул ук вакытта башта 70 абонентка хезмәт күрсәтүче телефон линиясе эшләтеп җибәрелә. Николай Ефимович инициативасы ярдәмендә 1886 елда «Беренче Казан һөнәрчелеге һәм авыл хуҗалыгы күргәзмәсе» оештырыла. Замандашлары Н. Е. Андреевскийның төрмә эшләрендә һәм төрмә хезмәтен үстерүдәге нәтиҗәле эшчәнлеген билгеләп үтәләр. Идарәнең барлык биналарында диярлек капиталь ремонт эшләре башкарыла, тоткыннарны азык-төлек белән тәэмин итү яхшыртыла. Күренекле чиновник буларак, Н. Е. Андреевский [[Александр II]] һәм аның хезмәттәшләре чорында либерал була, [[Александр III]] идарә итү чорында ул үзен яңа монарх тарафдары итеп күрсәтә. Шул ук вакытта Казан губернаторы практик кеше була. 1884 елдан 1889 елга кадәр бу җаваплы вазифада эшләгәндә ул киң белем, идарә итү таланты һәм күпкырлы фикер йөртү сәләтен күрсәтә. Халык аның җирле территорияне үстерүдәге эшчәнлеген югары бәяли, һәм шәһәр советы Адмиралтейство бистәсендәге бер бакчага Н. Е. Андреевский исемен бирә<ref>[https://imha.ru/1144549211-andreevskij-nikolaj-efimovich-dejstvitelnyj-statskij-sovetnik.html Андреевский Николай Ефимович, действительный статский советник ]</ref>. 1889 йылдың 5 (17) февралендә Казан [[Губернатор сарае (Казан)|губернатор сараенда]] үлгән; аның [[җәсәт]]е [[Санкт-Петербург]]ка күчерелгән һәм Волковское православие зиратында җирләнгән<ref name=":2" />. == Шәхси тормышы == Ул ике тапкыр өйләнгән. Беренче хатыны — Надежда Петровна Делина (1836 елның 26 гыйнвары — 1856 елның 4 феврале). Икенче хатыны — Амалия Федоровна Фогель (1836 елның 28 декабре — 1875 елның 9 феврале), немец хәрби хезмәткәренең кызы. Икенче никахта дүрт бала туа<ref name=":1" />: * Надежда (28.06.1860 — ?); * Николай (24.10.1863 — ?); * Мелитина (Митилина) (10.24.1866 — ?) — укытучы, Казан һәм Мәскәү шәһәрләрендәге олылар мәктәпләрендә һәм институтларда рус һәм немец телләрен укыта, немец теле дәреслеге авторы һәм берничә уку әсбабы төзегән. 1920 елларда ул [[Мәскәү университеты]]ның немец теле кафедрасында доцент булып эшли. 1935 елның 16 апрелендә — кулга алына, Казакъстанга 5 елга сөргенгә хөкем ителгән; * Елена (06.10.1872 — ?). == Наградалары һәм бүләкләре == * II дәрәҗә Изге Станислав ордены, император таҗы белән; (15.04.1856); * 1 нче дәрәҗә Изге Станислав ордены . (03/01/1868) * 3 нче дәрәҗә Изге Анна ордены (08.04.1851); * 2 нче дәрәҗә Изге Анна ордены (11.04.1854); * II дәрәҗә Изге Анна орденының Император таҗы (17.04.1858); * 1 нче дәрәҗә Изге Анна ордены (1872 елның 30 августы); * 3 нче дәрәҗә Изге Владимир ордены . (17.04.1862); * 2 нче дәрәҗә Изге Владимир ордены . (30.08.1879); * Ак Бөркет ордены (1882 елның 30 августы) * Изге Андрей тасмасында җиңел бронзадан эшләнгән «1853-1856 еллардагы сугыш истәлегенә» медале * «Хәрби завод халкын урнаштырудагы хезмәте өчен» көмеш медале * Пермь губернасында халык мәгарифен үстерүгә керткән өлеше өчен аңа Кунгур һәм Пермь шәһәрләренең мактаулы гражданины исеме бирелә<ref>{{Cite web|url=https://kungurregion.ru/okrug/pochetnye-grazhdane/andreevskiy-nikolay-efimovich|title=Почётные граждане города|website=kungurregion.ru|access-date=2026-06-11|accessdate=2026-06-11|archivedate=2024-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240720090316/https://kungurregion.ru/okrug/pochetnye-grazhdane/andreevskiy-nikolay-efimovich}}</ref>. == Әдәбият == * {{ВТ-РБС|Андреевский, Николай Ефимович}} * ''Долгов Е. Б.'' Андреевский Николай Ефимович // Татарская энциклопедия: В 5 т. / Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Ин-т Татарской энциклопедии АН РТ, 2002. — Т. 1. — С. 151. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} qh9qsqiuyj2jwn196wilkrnxb80z893 0 202451 5970363 5967343 2026-07-02T07:19:59Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970363 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 633420100 }} '''Аягүз''' ({{lang-kk|Аягөз}}) — [[Казакъстан]]ның көнчыгышында урнашкан шәһәр<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref>. 2022 елның 8 июненнән ― яңа оештырылган [[Абай өлкәсе]] Аягүз районының [[административ үзәк|административ үзәге]]. == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 42351 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 95,45 %, башка халыклар — 4,55 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2391391. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1802" | 1802 | ''[[:d:Q12541020|Дулат Бабатайұлы]]'' | | [[шагыйрь]] | | data-sort-value="1874" | 1874 | Аягүз |- | data-sort-value="1846" | 1846-11-30 | [[Корбангали Хәлиди]] | [[мәдрәсә]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1913" | 1913 | ''[[:d:Q648696|Чәүчәк]]'' |- | data-sort-value="1937" | 1937-01-09 | ''[[:d:Q4164532|Vitaly Dolgov]]'' | | ''[[:d:Q12800682|саксофонист]]''<br/>[[композитор]] | | data-sort-value="2007" | 2007-06-30 | [[Рига]] |- | data-sort-value="1941" | 1941-04-30 | ''[[:d:Q60827314|Оразалы Сұлтан Шәріпұлы]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="2021" | 2021-08-22 | |- | data-sort-value="1944" | 1944-11-07 | ''[[:d:Q20482778|Марат Жахитов]]'' | ''[[:d:Q4208096|Kazakh National Agrarian Research University]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-08-15 | ''[[:d:Q18634289|Maschoet Koelikbaevitsj Doeysembaev]]'' | | | | data-sort-value="1998" | 1998 | |- | data-sort-value="1951" | 1951-01-28 | ''[[:d:Q56223885|Arbi Wagapow]]'' | [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | [[язучы]] | [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-12-16 | ''[[:d:Q4531522|Jusoep Moetoesjevitsj Elmoerzaev]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1996" | 1996-06-08 | ''[[:d:Q1026606|Урыс-Мартан районы]]'' |- | data-sort-value="1965" | 1965-01-16 | ''[[:d:Q12564485|Талғат Советбекұлы Донақов]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-10-17 | [[Толкын Зәбирова]] | [[Казакъ милли консерваториясе]] | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-03-27 | ''[[:d:Q17403063|Nurlan Koizhaiganov]]'' | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-11-17 | ''[[:d:Q15728896|Rinat Zaiytov]]'' | | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-04-11 | ''[[:d:Q140290410|Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-08-04 | ''[[:d:Q29053383|Mirzhan Zhaxylykov]]'' | | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-05-24 | ''[[:d:Q19930165|Doszhan Kartikov]]'' | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-07-28 | ''[[:d:Q133523221|Әділет Серікұлы Қасымханов]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-07-09 | [[Тәмирлан Ерланов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-07-29 | ''[[:d:Q56308772|Meiirim Nursultanov]]'' | | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-10-17 | ''[[:d:Q110721782|Birjan Orazov]]'' | | ''[[:d:Q18515558|мини-футбулчы]]''<br/>''[[:d:Q21057452|beach soccer player]]'' | | | |- | data-sort-value="2006" | 2006-07-25 | ''[[:d:Q135105401|Batyrkhan Toleugali]]'' | | ''[[:d:Q13382533|taekwondo athlete]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Абай өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 3zyeom9tnd7ouywobilu2psdr0p8zhu 0 202499 5970252 5910718 2026-07-01T15:20:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970252 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 434423100 }} '''Казалы''' ({{lang-kk|Қазалы}}) — [[Казакъстан]]ның [[Кызылорда өлкәсе‎]]ндә урнашкан шәһәр.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |URL=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |accessdate=2021-01-01 |archivedate=2019-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |deadurl= }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 7324 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 97,09 %, башка халыклар — 2,91 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1557559. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1864" | 1864-08-18<br/>1879-08-05 | ''[[:d:Q981179|Alexander Dutov]]'' | ''[[:d:Q3577830|Николай атлы гаскәр укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2996600|Генераль штаб академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1141929|Хәрби мөһәндис-техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921-03-07 | ''[[:d:Q4527391|Shuiding]]'' |- | data-sort-value="1884" | 1884-09-08 | ''[[:d:Q115474431|Sophie Danini]]'' | ''[[:d:Q4129789|Higher Women's Courses]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-06-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1884" | 1884 | ''[[:d:Q136165279|Aleksandr Kojuxov]]'' | ''[[:d:Q4452976|Ташкәнт укытучылар семинариясе]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938 | [[Ташкент]] |- | data-sort-value="1899" | 1899-05-08 | [[Кәмал Локман]] | ''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]''<br/>''[[:d:Q2732297|IFP School]]'' | ''[[:d:Q21002343|petroleum engineer]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-08-01 | [[Ташкент]] |- | data-sort-value="1902" | 1902-06-03 | ''[[:d:Q4307853|Ғани Мұратбаев]]'' | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1925" | 1925-04-15 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1902" | 1902 | ''[[:d:Q137076106|Бахарев, Георгий Лазаревич]]'' | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | data-sort-value="1905" | 1905-12-29 | ''[[:d:Q4160614|Murat Dżurabajew]]'' | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-01-18 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1909" | 1909-11-12 | ''[[:d:Q4269932|Michaił Łucenko]]'' | ''[[:d:Q4208096|Kazakh National Agrarian Research University]]'' | | | data-sort-value="1994" | 1994-12-02 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1912" | 1912-08-13 | ''[[:d:Q16435469|Геннадий Фадеевич Шляпин]]'' | | [[офицер]] | | data-sort-value="1970" | 1970-08-13 | [[Ташкент]] |- | data-sort-value="1922" | 1922-01-01 | ''[[:d:Q4074798|Roza Baglanova]]'' | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-02-08 | [[Алматы]] |- | data-sort-value="1923" | 1923-01-15 | ''[[:d:Q12542316|Takey Esetovitsj Esetov]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004 | [[Кызылурда]] |- | data-sort-value="1925" | 1925-05-15 | ''[[:d:Q16436707|Қалиев Ыдырыс]]'' | | | | data-sort-value="2017" | 2017-09-26 | |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q20438503|Vladimir Tsoy]]'' | ''[[:d:Q4154225|Ерак Көнчыгыш дәүләт сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-02-07 | [[Владивосток]] |- | data-sort-value="1938" | 1938-03-04 | ''[[:d:Q55024217|Pavel Abramovich Chirov]]'' | | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-12-30 | [[Сарытау]] |- | data-sort-value="1949" | 1949-10-19 | ''[[:d:Q25512030|Айзада Рахымқызы Ешмаханова]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-08-19 | ''[[:d:Q4692566|Agimsaly Duzelkhanov]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-04-10 | ''[[:d:Q4233139|Anatoly Korkmasov]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | [[язучы]] | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-03-20 | ''[[:d:Q4135038|Natalya Gellert]]'' | ''[[:d:Q4208086|Kazakh Agro Technical University]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q4461829|tractor driver]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-04-09 | ''[[:d:Q4176695|Әлімжан Қанағатұлы Ерниязов]]'' | | [[офицер]] | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-05-20 | ''[[:d:Q4250192|Qyrymbek Kösherbaev]]'' | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-01-06 | ''[[:d:Q131305498|Оналбаев, Онталап Серикбаевич]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-07-26 | ''[[:d:Q2107667|Marina Volnova]]'' | | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-04-17 | ''[[:d:Q115598746|V $ X V PRiNCE]]'' | | ''[[:d:Q2252262|рэп җырчысы]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Кызылорда өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} mrx2xdoaip6gy074fp5wlchj3oskqe4 0 211195 5970304 5958647 2026-07-01T18:26:41Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970304 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес}}{{Фш|Рәхмәтуллин}} '''Рәшит Рәхмәти Арат''' (''Габдерәшит Исмәтулла улы Рәхмәтуллин''; псевдонимы — Казанлы; [[15 май]] [[1900 ел]], [[Иске Өҗем|Иске Әҗем]] —[[29 ноябрь]] [[1964 ел]], [[Истанбул]]) — [[тюрколог]], филология докторы (1928), профессор, [[Төркия]] һәм [[Алмания]] [[Фәннәр Академиясе|Фәннәр Академияләренең]] хокукый әгъзасы, [[Истанбул университеты]] каршындагы [[Тюркология]] институты җитәкчесе. Төркиянeң тaриxи-чaгыштырмaлы [[Төрек теле|төрeк тeл]] бeлeмe мәктәбeнә нигeз сaлучы һәм борынгы [[Уйгырлар|уйгур]]-караханиларның төрки әдәби комарткыларын беренче булып өйрәнүче галим. == Тәрҗемәи хәле == === Балачак еллары === Габдерәшит Исмәтулла улы Рәхмәти [[1900 ел]]ның [[15 май|15 маенда]] Казаннан якынча 50 км төньяк-көнбатышта урнашкан [[Иске Өҗем]] авылында туган. 1906 елдан 1910 елга кадәр ул туган авылында башлангыч мәктәптә укый. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, абыйсы Рәшитне Кызылъяр шәһәренә (хәзерге [[Петропавел]]) алып китә, анда ул башта өч ел өйдә рус телен өйрәнә, 1914—1915 елларда фельдшер мәктәбендә һәм 1916—1918 елларда лицейда укый. Ул вакытта, үзенең химаячесе [[Хөсәен Габдүш]] ярдәмендә, ул җирле татар гәҗитләре «Берлек» («Бердәмлек») һәм «Яшьлек таңы» битләрендә «Арат» псевдонимы белән бастырыла башлый. Соңгы гәҗиттә ул еш кына үз исемен «Казанлы» («Казан») дип яза<ref name="статья">{{публикация|автор=Халиков, Альфред|часть=Из реки забвения|заглавие=Татарстан|год=1994|номер=7—8|страницы=116—118}}</ref>. === Журналистлык эше === Өлкән курста укыганда, Октябрь революциясе була, һәм Арат Чиләбе хәрби академиясенә алына, ләкин сәламәтлеге начарлану сәбәпле, укудан китә. Башка татарлар белән бергә Арат [[Харбин]]га китә, анда Казан төрки ассоциациясенә кушыла, мәкаләләре журналларда күренә башлый. Ул 1921 елда урта мәктәпне тәмамлый. Харбинда булганда, имам Инийәт (Гыйниятулла) Әхмәди (1879/1880-1926) һәм балачак дусты Хөсәен Габдүштан финанс һәм рухи ярдәм ала. Харбинда Арат Инийәт (Гыйниятулла) Әхмәди мөхәррирлегендәге «Ерак Шәрек» («Ерак Көнчыгыш») газетасында эшли. Газета төбәктәге төрки телле укучыларга йөз тоткан, җирле һәм гомуммилли мәсьәләләрне яктырткан, тарихи ватан белән мәдәни бәйләнешне хуплаган<ref>{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/108422-istoriya-erak-sharek-tatarskiy-zhurnal-v-harbine|title=«Ерак Шәрек»: яркая, но короткая жизнь татарского журнала в Харбине|accessdate=2026-06-05|author=Усманова Д.|publisher=Реальное время}}</ref>. Рәшит монда 1925 елга кадәр эшли, аннары басма ябылу сәбәпле, ул «Милли Байрак» газетасына күчә. Бу елларда үзенең «Безнең юл» газетасын оештырырга тырыша, ләкин акча җитмәү сәбәпле бу эшне алып бара алмый һәм кыска вакытка урындагы татар мәктәбендә укытучы булып эшли<ref name="статья" />. === Белем алу һәм карьера башлануы === [[1922 ел]]да Рәхмәти, журналистлык эшен ташламыйча, Хөсәен Габдүш ярдәме белән [[Берлин]]га китә һәм Берлин университетының филология факультетына укырга керә. Ул вакытта Берлин төрки халыклар тарихын, телен һәм филологиясен өйрәнү үзәкләренең берсе була. Истанбул, [[Бакы]], [[Казан]], [[Ташкент]] һәм башка урыннардан килгән яшь тюркологлар «Төрки халыклар укытучылары җәмгыяте» дигән фәнни һәм мәгариф берләшмәсен оештыралар. Анда яшь Рәшит [[Габдулла Тукай]] турында беренче фәнни докладын ясый. Соңрак бу берләшмә «Германиядәге төрки-татар укытучылары җәмгыяте» буларак билгеле була<ref name="статья" />. 1923 елда Арат Берлин университетының фәлсәфи факультетында докторантурада укый башлый. Рəшит Рəхмəти тюрколог профессор Вилли Бaнг-Каупның — укучысы, соңрак аның aссистенты булaрaк, [[:ru:Габайн, Аннемари фон|Aннемaри фон Гaбaйн]] белəн бергə, [[Турфан (шәһәр)|Турфaн]]нaн китерелгəн борынгы [[Уйгырлар|уйгыр]] язмaлaры белəн кызыксына башлый<ref name=":2">{{Cite web|url=https://kpfu.ru/portal/docs/F_467429077/14.pdf|title=Профессор, доктор Рәшит Рәхмәти Арат|accessdate=2026-06-06|author=Мостафа Өнәр}}</ref>. [[1927 ел]]да ул «Алтай телендә ярдәмче фигыльләр һәм фигыль рәвешләре» («Die Hilfsverben und Verbaladverbien im Altaischen») дигән диссертациясен әзерли<ref name="статья" />. Шул ук елда фәлсәфә докторы дәрәҗәсен ала. Ул шунда ук Берлин университетына төрки телләр укытучысы итеп кабул ителә, бер үк вакытта Берлин Фәннәр академиясе белән хезмәттәшлек итә. [[1933 ел]]дан Истанбул университетының төрки телләр һәм әдәбият кафедрасы профессоры; 1949—1951 елларда Лондон университетында лекцияләр укый. 1951 елдан Истанбул университеты каршындагы Тюркология институты директоры<ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/arat-rshit-rhmti Татар энциклопедиясе «Рәшит Рәхмәти Арат»]</ref>. 1958 елның 26 апрельендә профессор дәрәҗәсен ала. 1964—1967 елларда «Тукай Бюллетене» нең, 1971—1982 еллар арасында «Казан» исемле журналның чыгуы өчен күп көч сарыф итә. Вафат булганга кадәр [[Истанбул университеты]]ның әдәбият факультетында үз вазыйфаларын башкара<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/t-rkiyad-galim-r-shit-r-hm-ti-aratny-isk-aldylar-5128725 Татар Иформ «Төркиядә галим Рәшит Рәхмәти Аратны искә алдылар»]</ref>. == Вафаты == Рәшит Рәхмәти 1964 елның 29 ноябрендә кыска, ләкин каты авырудан соң вафат була<ref name=":2" />: {{Цитата|Хaлыкaрa тaнылып, яңa гыйльми эзлəнүлəр белəн кaйнaгaн 64 яшьлек Рəшит Рəхмəтинең сəламəтлеге какшый башлый. Шулай итеп, татар зыялыларының бер вəкиле Рəшит Рəхмəти, тугaн ягы Кaзaннaн китеп, дөнья гизгəннəн соң, Европaдa беркадəр яшəп алгач, үзенең ватаны итеп кабул иткəн Төркиядə 1964 елның 29 ноябрендə вафaт була. }} == Шәхси тормышы == Хатыны — Рабига Рəхмəти Арат (кыз фамилиясе Ибраһим) 1901 елда Пермь шəһəрендə татар сəүдəгəрлəре гаилəсендə туа. Рус гимназиясен тəмамлап, [[Томск]] университетының медицина бүлегенə укырга керə, совет хакимиятен кабул итмичə, 1919 елда башка татар яшьлəре белəн Харбинга китə. 1922 елда Германиягə укырга китə. 1927 елда Берлин университетының медицина бүлеген тəмамлый һəм Рəхмəти белəн гаилə кора. Аларның ике кызы була: Сөем (1931 елда туган) һәм Айсу (1935 елда туган). Рəшит Рəхмəти Аратның һөнəри уңышларында хəлəл җефете Рабига ханымның роле зур. Ул иренең фикердəше, киңəшчесе һəм ярдəмчесе була. Рабига ханым [[1974 ел]]да вафат була<ref>{{Статья|автор=Гайнанова М. Р.|ссылка=https://historicalethnology.org/wp-content/uploads/2024/02/ИЭ_1_2024_112-121.pdf|заглавие=«Фидакарь һәм нечкә күңелле табибә» Рабига Арат|язык=tt|издание=Историческая этнология|тип=журнал|место=Казань|издательство=Татарстан Республикасы Фəннəр академиясенең Ш. Мəрҗани исемендəге Тарих институты|том=9|номер=1|страницы=112-121|isbn=}}</ref>. == Фәнни эшчәнлеге == Рәхмәти Аратның фәнни эшчәнлеге якынча 40 ел дәвам итә. Гомумән алганда, Рәхмәтинең фәнни библиографиясендә 120 дән артык хезмәт бар. Кызыксыну даирәсенә тарих, тел һәм әдәбият проблемалары керә, аеруча төрки халыкларының тарихы, теле һәм әдәбияты аның игътибарын җәлеп итә. Борынгы төрки телнең 6645 [[Бәет|бəет]]тəн торган иң зур китaбы «[[Котадгу белег]]» не (1069) A. Вaмбери һəм В. Рaдловлар фəнни əйлəнешкə кертə. Ислaм-төрки мəдəниятенең бу ядкəрен, [[Мисыр]], Херaт һəм [[Фирганә|Фиргaнə]]дə сaклaнгaн кулъязмаларга таянып, фəнни басмасын Рәшит Рәхмәти Арат эшли. Ул 1947 елдa [[Әнкара|Əнкaрa]]дa «Котaдгу белек» нең текстын тəүге тaпкыр бaстыра һəм [[1959 ел]]дa аның төрекчəгə тəрҗемəсен эшли, соңрак «Ислам энциклопедиясе» нең алтынчы һәм җиденче томнарында «Котадгу белег» турында тулы аңлатмалар чыга<ref name=":2" />. Шул вакыттан бирле галимнәр Төркия һәм [[Европа]]дагы төрле басмаларда [[Идел буе Болгары|Идел буе]] һәм Урал төбәкләре халыклары тормышындагы күп кенә тарихи һәм әдәби күренешләр турында мәкаләләр бастыралар. Алар арасында Әстерхан һәм Казан, [[башкортлар]] һәм [[Идел буе татарлары]], [[Касыйм ханлыгы|Касыйм патшалыгы]] һәм [[Кыпчаклар|кыпчаклар]], [[Финляндия татарлары]] һәм Габдулла Тукай һәм башкалар турындагы материаллар «Ислам энциклопедиясе», «Төрки мәдәнияте» һәм башка берничә серияле басмаларда нәшер ителә<ref name=":2" />. Шулай ук 1920 елларда Рәхмәтинең Көнчыгыш төрекләренең — [[хакаслар]]ның, [[Уйгырлар|уйгырларны]]ң һәм башкаларның — тарихына, теленә һәм эпик әдәбиятына кызыксынуы арта башлый. Бу Көнчыгыш Төркия иле һәм халкы турында [[немец теле]]ндә бастырылган мәкалә белән башлана, аннары уйгырлар турында мөһим басмалар (аларның героик эпосы, алфавиты, җәмгыяте һәм башкалар) чыга. Галим хәтта төрки халыклар тарихында тулы бер уйгыр чорын билгели<ref name="статья" /><ref>{{Cite web|url=https://slava-dan.tatarstan.ru/rashid-rahmati-arat.htm|title=Рашид Рахмати Арат|accessdate=2026-06-06|publisher=Слава-Дан Республики Татарстан}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://historicalethnology.org/wp-content/uploads/2024/02/ИЭ_1_2024_112-121.pdf М. Р. Гайнанова «Фидакарь һәм нечкә күңелле табибә» Рабига Арат] * [https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/personalii/arat-rshit-rhmti Татар энциклопедиясе «Рәшит Рәхмәти Арат»] * [https://kazanutlary.ru/j-archive/journal-materials/2002-3/rshit-rkhmti-arat-m-gayaz-iskhakyy «Казан утлары» Лена Гайнанова Рәшит Рәхмәти Арат һәм Гаяз Исхакый] * [http://магариф.рф/rashit-rakhmati-aratnyn-tyurkologiya-olk/ Электронный педагогический журнал МАГАРИФ.РФ Гүзәл Ахсанова Рәшит «Рәхмәти Аратның тюркология өлкәсендәге эшчәнлеге»] * [https://kpfu.ru/portal/docs/F_467429077/14.pdf Мостафа Өнәр «Профессор, доктор Рәшит Рәхмәти Арат»] * [http://www.trt.net.tr/tatarca/toreklar-ham-tatarlar-urtaq-qiymmatlar/2018/03/15/rasit-raxmati-arat-930367 Räşit Räxmäti Arat] Törkiyä teleradiokompaniyäse. [[Төркем:29 ноябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:15 май көнне туганнар]] [[Төркем:Төрки телләр белгечләре]] [[Төркем:Татар милләтле төркиялеләр]] qrnq3f2yev428mpl5kf26mpykw6s69i 0 221201 5970324 5969520 2026-07-01T21:36:39Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970324 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Герменевтика'''({{lang-grc|ἑρμηνευτική}} – «Аңлатма осталык»)<ref>Chantraine P. Dictionnaire étymologique de la langue grecque, tome II. — Paris: Éditions Klincksieck, 1970. — P. 373.</ref><ref>Frisk H. Griechisches etymologisches Wörterbuch, Band I. — Carl Winter’s Universitätsbuchhandlung. — Heidelberg, 1960. — S. 563.</ref> * Текстларны аңлау һәм аңлату осталыгы * XX гасыр фәлсәфәсендә һәм гуманитар фәннәрендә юнәлеш. Заманча иҗтимагый фәннәрдә иң мөһим методологияләрнең берсе. == Герменевтика - фәлсәфә hәм гуманитар фәннәр == Текстларны аңлату, аларны шәрехләү принциплары турындагы методология. Ул гуманитар фәннәрне өйрәнүнең методологик нигезен тәшкил итә һәм авторның укучы белән аралашу-бәйләнеш характерын билгели. Фән буларак, герменевтика ХIХ йөздә Ф. [[Шлейермахер]], В. [[Дильтей]] хезмәтләренә нисбәтле барлыкка килә. ХХ йөздә Һ. [[Гадамер]], Г. [[Шпет]], М. [[Бахтин]] тарафыннан үстерелә. Әлеге фән, әдәбият һәм сәнгатьтә аңлашылмаучылыктан бигрәк, аңлау процессына йөз тота. Әдәби әсәр текстында һәрвакыт ике башлангыч яши, берсе – билгеле бер кагыйдәләргә нигезләнү, икенчесе – авторның үзенчәлегенә бәйле, алардан читләшү. Шуңа күрә әсәрне аңлау өчен әлеге кагыйдәләрне белү генә җитми, бәлки авторның сүз, фикер сөрешен тоемлау максатында аның роленә керү сорала. Ул исә «дивинация» дип аталган күренешкә китерә, ягъни текстны яңача аңлатуга, авторны тулырак ачуга бәйле һәм, иң мөһиме, бер акт белән генә тәмамланмыйча, ә төрле дәрәҗәдә кабатланыпторучы процесс тудыра. Аны Ф. Шлейермахер «герменевтик түгәрәк» термины белән атый.<ref>Закирҗанов Ә.М. Татар әдәбият белеме: традицияләр һәм үсеш тенденцияләре / Ә.М. Закирҗанов. – Казан: ТӘһСИ, 2018. б. 169. ISBN 978-5-93091-261-6</ref> == Танылган галимнәр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P101 wd:Q102686. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=label:Исем,p569,p19,p69,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | ''[[:d:Q170472|Origen]]'' | data-sort-value="185" | 185<br/>184 | ''[[:d:Q87|Искәндәрия]]'' | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q2259532|cleric]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q105085644|Kirchenschriftsteller]]'' | | [[:commons:Category:Origen|Origen]] | data-sort-value="254" | 254 |- | ''[[:d:Q76576|Friedrich Schleiermacher]]'' | data-sort-value="1768" | 1768-11-21 | [[Вроцлав|Вротслав]] | ''[[:d:Q32120|Һалле-Виттенберг үнивирситите]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q32120|Һалле-Виттенберг үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q20266894|Берлин университеты]]''<br/>[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | [[:commons:Category:Friedrich Schleiermacher|Friedrich Schleiermacher]] | data-sort-value="1834" | 1834-02-12 |- | ''[[:d:Q11705519|Ángel Amor Ruibal]]'' | data-sort-value="1869" | 1869-03-11 | ''[[:d:Q98594072|Cangrallo]]'' | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q482980|автор]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | | [[:commons:Category:Ángel Amor Ruibal|Ángel Amor Ruibal]] | data-sort-value="1930" | 1930-11-04 |- | ''[[:d:Q1248105|Aleksei Losev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-09-10<br/>1893-09-22 | [[Новочеркасск]] | ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="1988" | 1988-05-24 |- | ''[[:d:Q506973|Károly Kerényi]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-01-19 | [[Timişoara]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q24387326|мифограф]]''<br/>''[[:d:Q17488357|диннәр тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]'' | ''[[:d:Q1187444|University of Pécs]]''<br/>[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | [[:commons:Category:Károly Kerényi|Károly Kerényi]] | data-sort-value="1973" | 1973-04-14 |- | ''[[:d:Q5407341|Eugene Halliday]]'' | data-sort-value="1911" | 1911 | [[Mançester]] | | [[фәлсәфәче]] | | | data-sort-value="1987" | 1987 |- | ''[[:d:Q1916843|James M. Robinson]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-06-30 | [[Геттисберг (Пенсильвания)|Геттисберг]] | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q19829990|библеист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q50015|Клермонт-Грәдвейт үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-03-22 |- | ''[[:d:Q1627533|Robert W. Funk]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-07-18 | [[Эвансвил]] | ''[[:d:Q1017974|Butler University]]''<br/>''[[:d:Q29052|Вандербилт үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q5110194|Christian Theological Seminary]]''<br/>''[[:d:Q7914452|Vanderbilt University Divinity School]]'' | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="2005" | 2005-09-03 |- | ''[[:d:Q1526022|Kah Kyung Cho]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-06-07 | [[Seul|Сеул]] | ''[[:d:Q39913|Сеул милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q651233|Осака университеты]]''<br/>''[[:d:Q39913|Сеул милли университеты]]'' | [[:commons:Category:Kah Kyung Cho|Kah Kyung Cho]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-15 |- | ''[[:d:Q1676404|José Severino Croatto]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-19 | ''[[:d:Q2982604|Sampacho]]'' | ''[[:d:Q973767|Pontifical Catholic University of Argentina]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q98833890|Catholic theologian]]'' | ''[[:d:Q194223|Буйныс-Айрыс үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-04-26 |- | ''[[:d:Q43529201|Miroslav Mikulášek]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-14 | ''[[:d:Q1025213|Роситсе]]'' | ''[[:d:Q12016640|Masaryk University Faculty of Arts]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q60098894|русист]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93231952|Edgar V. McKnight]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-21 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020 |- | ''[[:d:Q1157217|Dagfinn Føllesdal]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-06-22 | ''[[:d:Q109469|Askim Municipality]]'' | [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>[[профессор]] | [[Stenford universitetı|Стенфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-03-01 |- | ''[[:d:Q2707309|Richard J. Bernstein]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-05-14 | [[Бруклин]] | [[Yel universitetı|Йель университеты]]<br/>''[[:d:Q10749664|Midwood High School]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Yel universitetı|Йель университеты]]<br/>''[[:d:Q599316|Яңа мәктәп]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-07-04 |- | ''[[:d:Q40259676|Richard E. Palmer]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-11-06 | [[Финикс]] | ''[[:d:Q1270831|University of Redlands]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q6722050|MacMurray College]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-07-12 |- | ''[[:d:Q91189596|Armido Rizzi]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-14 | [[Белджойозо]] | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-08-17 |- | ''[[:d:Q1457925|Friedrich-Wilhelm von Herrmann]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-08 | [[Потсдам]] | ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''<br/>[[Берлинның Ирекле университеты|Берлинның Ирекле үнивирситите]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]'' | [[:commons:Category:Friedrich-Wilhelm von Herrmann|Friedrich-Wilhelm von Herrmann]] | data-sort-value="2022" | 2022-08-02 |- | ''[[:d:Q23063254|Thomas M. Seebohm]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-07 | [[Гливице|Гливитсе]] | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q739627|Пенсилвания штаты университеты]]''<br/>''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]''<br/>''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-08-25 |- | ''[[:d:Q110363|Heinz Wismann]]'' | data-sort-value="1935" | 1935 | [[Берлин]] | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q18916625|иллинис]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q24265174|фәлсәфә тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | [[:commons:Category:Heinz Wismann|Heinz Wismann]] | |- | ''[[:d:Q562242|Mohammad Mojtahed Shabestari]]'' | data-sort-value="1936" | 1936 | [[Тәбриз]]<br/>''[[:d:Q765501|Shabestar]]'' | ''[[:d:Q4119319|Ком шәһәре семинариясе]]'' | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q573375|Schreiber]]'' | ''[[:d:Q737835|Тәһран университеты]]'' | [[:commons:Category:Mohammad Mojtahed Shabestari|Mohammad Mojtahed Shabestari]] | |- | ''[[:d:Q17204046|Herbert Anton]]'' | data-sort-value="1936" | 1936<br/>1936-02-16 | [[Гладбек]] | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2599593|гирманис]]'' | ''[[:d:Q317032|Дүсселдорф университеты]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-09-21 |- | ''[[:d:Q4707190|Alan M. Olson]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-07 | [[Миннеаполис]] | ''[[:d:Q1515763|Изге Олаф көллияте]]''<br/>''[[:d:Q6966890|Nashotah House]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q49110|Бостон үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-09-14 |- | ''[[:d:Q7377252|Rudolf Makkreel]]'' | data-sort-value="1939" | 1939 | [[Antwerpen|Антверпен]] | [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | [[фәлсәфәче]] | | | data-sort-value="2021" | 2021 |- | ''[[:d:Q55996485|Richard James Campbell]]'' | data-sort-value="1939" | 1939 | | ''[[:d:Q487556|Сидней университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q395678|Agostino Marchetto]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-28 | [[Виченца]] | | ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q611644|католик епископ]]'' | | [[:commons:Category:Agostino Marchetto|Agostino Marchetto]] | |- | ''[[:d:Q7347279|Robert Magliola]]'' | data-sort-value="1940" | 1940 | | [[Prinston universitetı|Принстон университеты]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q113961864|comparative literature academic]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16128545|Erwin Hufnagel]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-21 | ''[[:d:Q151993|Ruhr]]'' | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-06-10 |- | ''[[:d:Q112520304|Valerie Malhotra Bentz]]'' | data-sort-value="1942" | 1942 | | | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1900167|психотерапевт]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q9379869|лектор]]'' | | | |- | ''[[:d:Q96263|Anselm Haverkamp]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-18 | [[Бонн]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q149481|Яурупа Виадрина үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q49210|Нью-Йорк университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q560307|Nasr Abu Zayd]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-10 | ''[[:d:Q271771|Tanta]]'' | ''[[:d:Q194445|Каһирә университеты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]''<br/>[[Pensilvaniä universitetı|Пенсилвания университеты]] | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''<br/>''[[:d:Q24885626|thinker]]'' | ''[[:d:Q194445|Каһирә университеты]]''<br/>''[[:d:Q1711630|University of Humanistic Studies]]''<br/>''[[:d:Q221653|Утрехт университеты]]''<br/>''[[:d:Q651233|Осака университеты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | [[:commons:Category:Nasr Abu Zayd|Nasr Abu Zayd]] | data-sort-value="2010" | 2010-07-05 |- | ''[[:d:Q12044954|Petr Macek]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-05-21 | [[Прага]] | ''[[:d:Q11985226|Protestant Theological Faculty – Charles University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q152002|пастыр]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q432386|вәгыйз]]''<br/>''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q19609871|Kang-i Sun Chang]]'' | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Ханбалык|Пекин]] | ''[[:d:Q499451|Ратгерс университеты]]''<br/>[[Prinston universitetı|Принстон университеты]]<br/>''[[:d:Q32746|Тәйвән милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q2302260|South Dakota State University]]''<br/>''[[:d:Q707948|Tunghai University]]'' | ''[[:d:Q15255771|синолог]]''<br/>''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Yel universitetı|Йель университеты]]<br/>''[[:d:Q49120|Тафтс үнивирситите]]'' | | |- | ''[[:d:Q90890680|Guido Innocenzo Gargano]]'' | data-sort-value="1944" | 1944 | | | ''[[:d:Q733786|кәшиш]]''<br/>''[[:d:Q88104555|patristic scholar]]''<br/>''[[:d:Q98833890|Catholic theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120031229|Sergej Viktorovič Gorjunkov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-03-11 | | | ''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q19829999|культуролог]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1335789|Emil Angehrn]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-05-09 | [[Люцерн]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q50662|Франкфурт университеты]]''<br/>''[[:d:Q372608|Базел университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q112533645|Fernanda Henriques]]'' | data-sort-value="1946" | 1946 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q59526579|Jaroslav Hroch]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-06 | [[Брно]]<br/>''[[:d:Q656603|Йичин]]'' | | [[фәлсәфәче]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-06-17 |- | ''[[:d:Q2020599|David F. Ford]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-23 | [[Дублин]] | ''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q1068258|Дублин университеты колледжы – Ирландия милли университетының Дублин бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q691283|Изге Җон көллияте]]''<br/>''[[:d:Q10723329|Yale Divinity School]]'' | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]<br/>''[[:d:Q223429|Бирмингем университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q2093551|Pierre Judet de La Combe]]'' | data-sort-value="1949" | 1949 | | ''[[:d:Q1141586|University Lille-III]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q18916625|иллинис]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]'' | ''[[:d:Q1141586|University Lille-III]]''<br/>''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]'' | | |- | ''[[:d:Q3294483|Marlène Zarader]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-29 | [[Әлҗәзаир (шәһәр)]] | ''[[:d:Q546118|Paris-Sorbonne University - Paris IV]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q28004591|professeur des universités]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2912244|Paul-Valéry University (Montpellier, 1970-2024)]]'' | [[:commons:Category:Marlène Zarader|Marlène Zarader]] | data-sort-value="2025" | 2025-06-06 |- | ''[[:d:Q15229371|Giulio Raio]]'' | data-sort-value="1949" | 1949 | [[Наполи]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1632525|Naples Eastern University]]'' | | |- | ''[[:d:Q6006884|Mauricio Beuchot]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-04 | [[Торреон]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>[[рухани]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q36956043|Michael Lambek]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-11 | | [[Мичиган университеты]]<br/>''[[:d:Q201492|Макгилл университеты]]'' | ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q3137221|University of Toronto Scarborough]]'' | | |- | ''[[:d:Q1100163|Clemens Zerling]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-05 | [[Нойнкирхен-Зельшайд]] | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q61911662|marketing consultant]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5349711|Einar Thomassen]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-25 | [[Берген]] | ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''<br/>''[[:d:Q216273|Сент-Әндрүс үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q17488357|диннәр тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]'' | ''[[:d:Q486156|Осло университеты]]''<br/>''[[:d:Q204457|Берген университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q122943243|Vladimir Arkad‘jevič Dolinskij]]'' | data-sort-value="1951" | 1951 | | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q60098894|русист]]'' | | | |- | ''[[:d:Q23914124|Ștefan Afloroaei]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-25 | ''[[:d:Q16898352|Pașcani]]'' | ''[[:d:Q1523902|Яссы университеты]]'' | [[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q1523902|Яссы университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q93220098|Thomas Scott Caulley]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-16 | [[Юҗин (Орегон)|Юҗин]] | | ''[[:d:Q19829990|библеист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q126958201|Bill Gray]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-30<br/>1952 | [[Glazgo]] | ''[[:d:Q7006603|New College]]''<br/>''[[:d:Q909696|Princeton Theological Seminary]]''<br/>''[[:d:Q745967|Крайст-Чөрч]]''<br/>[[Оксфорд университеты]]<br/>[[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]]<br/>[[Prinston universitetı|Принстон университеты]] | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q6673651|әдәбиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-04-08<br/>2019 |- | ''[[:d:Q3217932|Larisa Cercel]]'' | data-sort-value="1953" | 20th century<br/>1977 | [[Бухарест|Бүкрәш]] | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q2599593|гирманис]]''<br/>''[[:d:Q2504617|раманис]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q84360572|translation scholar]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12779340|Zdeňka Kalnická]]'' | data-sort-value="1953" | 1953 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1783294|University of Ostrava]]'' | | |- | ''[[:d:Q20479568|Gábor Tolcsvai Nagy]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-11-24 | [[Будапешт]] | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q20046888|Luis Filipe Barreto]]'' | data-sort-value="1954" | 1954 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93221542|Bradford E. Hinze]]'' | data-sort-value="1954" | 1954 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q106523223|Rita Šerpytytė]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-26 | ''[[:d:Q193787|Таураге]]'' | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q109627281|David R. Bauer]]'' | data-sort-value="1954" | 1954 | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q7885972|Union Presbyterian Seminary]]'' | ''[[:d:Q152002|пастыр]]''<br/>''[[:d:Q19829990|библеист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2645880|Asbury Theological Seminary]]'' | | |- | ''[[:d:Q3172399|Jean Grondin]]'' | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q2936979|Cap-de-la-Madeleine]]'' | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1067935|Laval University]]''<br/>[[Monreal universitetı|Монреаль университеты]] | | |- | ''[[:d:Q4193748|Suren Zoljan]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-16 | [[Ереван]] | ''[[:d:Q104542136|ԵՊՀ ռուս բանասիրության ֆակուլտետ]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1962291|Ереван лингвистика университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q25345787|Ming Dong Gu]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-01 | | ''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q15255771|синолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1781394|Дәластагы Техас университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q4214270|Leonid Karasev]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-09-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | | |- | ''[[:d:Q112522454|Carlos Ruta]]'' | data-sort-value="1956" | 1956 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1685266|Jean-Pierre Wils]]'' | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q464454|Geel]]'' | ''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]'' | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q5403434|итик]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q632004|Неймеген университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q121066374|Evanghelia Stead]]'' | data-sort-value="1957" | 1957 | | ''[[:d:Q546118|Paris-Sorbonne University - Paris IV]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q21294582|Philippe Bordeyne]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-12-21 | [[Париж]] | | ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q117151914|Carmen Segura]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-17 | | | [[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q926068|University of Navarre]]'' | | |- | ''[[:d:Q112522174|Asger Sørensen]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-28 | ''[[:d:Q30096|Frederiksberg]]'' | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112547851|Placido Sgroi]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q55737401|Christian theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2018" | 2018 |- | ''[[:d:Q16408548|Tarmo Toom]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-05 | [[Эстония]] | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q55620494|Pierre Maréchaux]]'' | data-sort-value="1961" | 1961 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | | |- | ''[[:d:Q87474505|Giovanni Giorgio]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-21 | [[Потенца]] | ''[[:d:Q2261128|D'Annunzio University of Chieti–Pescara]]''<br/>''[[:d:Q475007|Pontifical Lateran University]]'' | ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | ''[[:d:Q475007|Pontifical Lateran University]]'' | | |- | ''[[:d:Q109905659|Pantelis Kalaitzidis]]'' | data-sort-value="1961" | 1961 | [[Сәләник]] | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113759987|Scott Ables]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-14 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6165619|Víctor Manuel Fernández]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-07-18 | ''[[:d:Q1063409|Río Cuarto Department]]'' | ''[[:d:Q467025|Pontifical Gregorian University]]''<br/>''[[:d:Q973767|Pontifical Catholic University of Argentina]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q25393460|католик дьякон]]''<br/>''[[:d:Q49476|баш әскаф]]''<br/>''[[:d:Q98833890|Catholic theologian]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q611644|католик епископ]]''<br/>''[[:d:Q127327158|theology teacher]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q21185790|exegete]]'' | ''[[:d:Q973767|Pontifical Catholic University of Argentina]]'' | [[:commons:Category:Víctor Manuel Fernández|Víctor Manuel Fernández]] | |- | ''[[:d:Q30904179|Rebeca Maldonado Rodriguera]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | | ''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | | | |- | ''[[:d:Q55116662|Karen Joisten]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-06-18 | [[Рүсселсһайм-ам-Майн]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q678965|University of Kaiserslautern]]'' | | |- | ''[[:d:Q6372454|Karla Pollmann]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | [[Түбинген]] | ''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]'' | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q2468727|classical scholar]]'' | ''[[:d:Q835440|University of Konstanz]]''<br/>''[[:d:Q216273|Сент-Әндрүс үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q24382|Bielefeld University]]''<br/>''[[:d:Q1432632|University of Reading]]''<br/>''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q459506|Бристоль университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q107278089|Mohamed El Hirech]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q185157|Tétouan]]'' | ''[[:d:Q3551490|Sidi Mohamed Ben Abdellah University]]''<br/>''[[:d:Q3551367|Abdelmalek Essaâdi University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q3551367|Abdelmalek Essaâdi University]]'' | | |- | ''[[:d:Q27565624|Pablo Blanco Sarto]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-07-12 | [[Сарагоса]] | | ''[[:d:Q1469535|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q926068|University of Navarre]]'' | | |- | ''[[:d:Q60580796|Laura Selva Carugati]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | [[Буэнос-Айрес]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q2599593|гирманис]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93233402|Piotr Ashwin-Siejkowski]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | [[Польша]] | | ''[[:d:Q55737401|Christian theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q245247|Лондон король көллияте]]''<br/>''[[:d:Q3551577|University of Chichester]]'' | | |- | ''[[:d:Q112478422|Jens Mattern]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | | | [[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q119811715|Jack Simmons]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q67159924|Lauren Swayne Barthold]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | | ''[[:d:Q599316|Яңа мәктәп]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93238559|Hyun Chul Paul Kim]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-10-16 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93242062|Catherine Broc-Schmezer]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-07-30 | | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q97160397|Rachel Fulton Brown]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3332711|медиевист]]'' | ''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q112498405|Burhanettin Tatar]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112563666|Bart van Klink]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q1065414|Vrije Universiteit Amsterdam]]'' | | |- | ''[[:d:Q117247142|Wei-Chieh Lin]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | [[Taybey|Тайпей]] | ''[[:d:Q963709|Tokai University]]''<br/>''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | ''[[:d:Q77081421|Institute of Chinese Literature and Philosophy, Academia Sinica]]'' | | |- | ''[[:d:Q56596974|Sean McGrath]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-12-12 | | ''[[:d:Q627969|University of Ottawa]]''<br/>''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]''<br/>''[[:d:Q1895354|Memorial University of Newfoundland]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1895354|Memorial University of Newfoundland]]'' | | |- | ''[[:d:Q57414579|Ivana Noble]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-09-29 | [[Пльзень|Плзен]] | ''[[:d:Q12020962|Hussite Theological Faculty, Charles University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q955464|parson]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q11985226|Protestant Theological Faculty – Charles University]]'' | | |- | ''[[:d:Q104214769|Leora Batnitzky]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-04-14 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q105416276|Ken-pa Chin]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | | | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124644247|Paul Fairfield]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1082840|Christiane Tietz]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-04-20 | [[Франкфурт]] | ''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1381199|Protestant theology]]''<br/>''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]''<br/>[[Цюрих университеты|Сүрих үнивирситите]]<br/>''[[:d:Q1196251|Union Theological Seminary]]''<br/>''[[:d:Q707283|Германия фәнни-тикшеренү җәмгыяте]]'' | [[:commons:Category:Christiane Tietz|Christiane Tietz]] | |- | ''[[:d:Q95321212|Philipp Stoellger]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112547850|Lorenzo Raniero]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | [[Виченца]] | | ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q98833890|Catholic theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q25930474|Abdel-Hakim Ourghi]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q131818|Oran]]''<br/>[[Алмания|Германия]] | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q1441203|University of Education Freiburg]]'' | [[:commons:Category:Abdel-Hakim Ourghi|Abdel-Hakim Ourghi]] | |- | ''[[:d:Q107975583|Taurino Araújo]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-12-25 | [[Жекие]] | ''[[:d:Q10387814|State University of Santa Cruz]]''<br/>''[[:d:Q600634|Pontifícia Universidade Católica do Rio Grande do Sul]]''<br/>''[[:d:Q6156851|Universidad del Museo Social Argentino]]''<br/>''[[:d:Q10387867|Universidade Salgado de Oliveira]]'' | ''[[:d:Q380075|advocate]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113836556|Daniele Giglioli]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]''<br/>''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q61970534|Kristin Gjesdal]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | [[Осло]] | ''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q112548548|Željko Radinković]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | [[Баня-Лука|Банә-Лука]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113785758|Csaba Olay]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q140386561|Douglas L. Berger]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16439183|Andreas Fickers]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q152748|Sankt Vith]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q20573094|Luxembourg Centre for Contemporary and Digital History (C2DH)]]'' | | |- | ''[[:d:Q28500359|Александр Михайлович Прилуцкий]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-09-10 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q4504549|дин хадиме]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q16402907|семиотик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q92377735|Vit Husek]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-06-29 | [[Һрадец-Кралове|Һрадетс-Кралове]] | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q1637611|Palacký University Olomouc]]''<br/>''[[:d:Q13221599|Saints Cyril and Methodius Faculty of Theology of Palacký University, Olomouc]]'' | | |- | ''[[:d:Q95078824|Kateřina Bauerová]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-12-03 | [[Йиһлава]] | ''[[:d:Q8312479|Faculty of Education]]''<br/>''[[:d:Q11985226|Protestant Theological Faculty – Charles University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q95174444|Peter Chvojka]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-09-10 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1428711|University of South Bohemia in České Budějovice]]'' | | |- | ''[[:d:Q127609040|Daniela Langer]]'' | data-sort-value="1972" | 1972 | | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | | |- | ''[[:d:Q67915358|Andreas Mauz]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112551152|Nicola Stricker]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q55737401|Christian theologian]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112509828|Cristian Ciocan]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q608338|Бухарест университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q112551150|Daniel Frey]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112561370|Nathan G. Jennings]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[рухани]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q10567966|liturgist]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107379816|Ivan Pintor Iranzo]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | [[Барселона]] | ''[[:d:Q24543|Pompeu Fabra University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q11814411|documentarian]]'' | ''[[:d:Q24543|Pompeu Fabra University]]'' | [[:commons:Category:Ivan Pintor Iranzo|Ivan Pintor Iranzo]] | |- | ''[[:d:Q112344078|Alina Isac Alak]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | | | ''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Вена университеты]] | | |- | ''[[:d:Q113834914|Tomislav Zelić]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q2599593|гирманис]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q95917040|Ondřej Sládek]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-11-11 | | | ''[[:d:Q18931911|назарияче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q112534051|Emanuela Primiceri]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112548336|Mihaela Mocanu]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q30131998|cultural anthropologist]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125996117|Stefano Marino]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | [[Катания]] | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q139481682|Natal‘ja Andrejevna Artemenko]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112552414|Matthew D. Kim]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1423891|дин хезмәтчесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57829823|Inga Römer]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-06-09 | [[Һамбург]] | ''[[:d:Q447953|University of Wuppertal]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q447953|University of Wuppertal]]''<br/>''[[:d:Q945876|Гренобль университеты]]''<br/>''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]'' | | |- | ''[[:d:Q93245167|Susanne Luther]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | [[Nürnberg]] | | [[Гыйльми хезмәткәр]]<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q95461769|Martin Jiskra]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-05-06 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112554911|Ioan Alexandru Tofan]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112562235|Thomas Hilgers]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113737876|Anna Varga-Jani]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-02-18 | [[Будапешт]] | ''[[:d:Q255285|Петер Пазмань катулик үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | [[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q113846575|Nicole Thiemer]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | | | |- | ''[[:d:Q130642844|Jurij Vladimirovič Podkovyrin]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | [[Кемерово]] | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q112562021|Chrystyna Bohdanìvna Vorok]]'' | data-sort-value="1983" | 1983 | | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | | |- | ''[[:d:Q123282424|Libera Pisano]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-11-24 | | ''[[:d:Q209344|Сапиенца Рим үнивирситите]]'' | [[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q1979891|NOVA University Lisbon]]'' | | |- | ''[[:d:Q113758968|Stephanie Rumpza]]'' | data-sort-value="1986" | 1986 | | | | | | |- | ''[[:d:Q112511122|Geoffrey Dierckxsens]]'' | data-sort-value="1987" | 1987 | | | [[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q30258522|Institute of Philosophy, Czech Academy of Sciences]]'' | | |- | ''[[:d:Q88969688|Wessel Reijers]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | | | [[галим]] | | | |- | ''[[:d:Q113753775|Thorben Alles]]'' | data-sort-value="1991" | 1991 | | | ''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]'' | | | |- | ''[[:d:Q23762735|Brian Treanor]]'' | | | ''[[:d:Q1026926|Лоң-Бичтәге Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q49118|Бостон көллияте]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1786078|Loyola Marymount University]]'' | | |- | ''[[:d:Q85483853|Won W. Lee]]'' | | | ''[[:d:Q50015|Клермонт-Грәдвейт үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q909696|Princeton Theological Seminary]]''<br/>''[[:d:Q39988|Yonsei University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q2698482|Calvin University]]''<br/>''[[:d:Q7552393|Society of Biblical Literature]]''<br/>''[[:d:Q19753652|Society for Old Testament Study]]'' | | |- | ''[[:d:Q95821710|Vicente de Haro Romo]]'' | | | ''[[:d:Q947259|Panamerican University]]''<br/>''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]'' | ''[[:d:Q16538479|Lehrbeauftragter]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q947259|Panamerican University]]'' | | |- | ''[[:d:Q113501583|David Weberman]]'' | | | | [[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q113759646|Jo-Ann Badley]]'' | | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120602139|Samuel Jakob]]'' | | | | ''[[:d:Q26831130|life coach]]''<br/>''[[:d:Q1900167|психотерапевт]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120679628|Chris Lawn]]'' | | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120681289|Niall Keane]]'' | | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q122873582|Nathan Eric Dickman]]'' | | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | | | |- | ''[[:d:Q124309490|Carmelo Meazza]]'' | | | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124644343|Roman Felde]]'' | | | | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q15319501|social scientist]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124645182|Neil Sadler]]'' | | | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q126292399|Monica E. McLellan Zikpi]]'' | | | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q138050130|Vladimir Stanislavovič Makovcev]]'' | | | | | | | |- | ''[[:d:Q139430723|Paul Forsell]]'' | | | | | | | |- | ''[[:d:Q139440348|Osman Bilen]]'' | | | | | | | |- | ''[[:d:Q139449587|Todd S. Mei]]'' | | | | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q139452668|Helena Tampierová]]'' | | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]'' | | | |- | ''[[:d:Q139464581|Robert Glenn Davis]]'' | | | | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q139475575|Martin Čurda]]'' | | | | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | ''[[:d:Q139482514|Gregory A. Ryan]]'' | | | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Фәлсәфә}} * [[Фәлсәфи төшенчәләр]] {{Фәннәр}} [[Төркем:Фәлсәфә]] k6w97icawss1dalutvaoa13wqohejp5 0 229024 5970339 5969650 2026-07-02T02:37:04Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970339 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''«Дуслык» ордены''' — [[2015 ел]]ның [[16 апрель|16 апрелендә]] [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|Татарстанның Дәүләт Советы]] тарафыннан расланды. «Дуслык» ордены белән гражданнар [[Татарстан|Татарстан Республикасының]] халыкара абруен, Татарстан Республикасы һәм чит ил дәүләтләре, [[Россия Федерациясе]]нең башка субъектлары арасында дуслык һәм хезмәттәшлекне ныгытудагы аерым казанышлары, Татарстан Республикасының көчле алга китешенә ярдәм итүче сәүдә, икътисадый, фәнни, техник, социаль, мәдәни элемтәләрне һәм сәнәгать потенциалын, нәтиҗәле инвестиция, хәйрия һәм иҗтимагый эшчәнлекне үстерүгә зур өлеш керткән өчен бүләкләнәләр. «Дуслык» ордены белән бүләкләнгән затлар аны күкрәкнең сул ягына тагып йөриләр, ә бүләкләнүчеләрнең [[Россия Федерациясе]], [[СССР]] орден­нары һәм медальләре, [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены]] булганда, алардан соң урнаштыралар. == Ияләре == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q86003372. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p166/Q86003372/p585 |columns=p166/Q86003372/p585:Ел,label:Исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! медиа ! үлем датасы |- | | [[Рафис Борһанов]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-17 | [[Мөслим районы]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Rafis Burganov|Rafis Burganov]] | |- | | ''[[:d:Q47453069|Сергей Готье]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Vladimirovich Gauthier|Sergey Vladimirovich Gauthier]] | |- | | [[Татьяна Ларионова]] | data-sort-value="1955" | 1955-07-02 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Tatyana Larionova|Tatyana Larionova]] | |- | | ''[[:d:Q48774631|Дмитрий Сотников]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-05-29 | [[Чаллы]] | | [[:commons:Category:Dmitry Sotnikov|Dmitry Sotnikov]] | |- | | [[Сәрдар Бәрдемөхәммәдов]] | data-sort-value="1981" | 1981-09-22 | [[Ашкабад]] | ''[[:d:Q4466158|Төркемәнстан авыл хуҗалыгы университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1502181|Geneva Centre for Security Policy]]'' | [[:commons:Category:Serdar Berdimuhamedow|Serdar Berdimuhamedow]] | |- | | [[Шамил Гафаров]] | data-sort-value="1969" | 1969-05-11 | [[Апас]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Shamil Gafarov|Shamil Gafarov]] | |- | 2022 | [[Камилә Вәлиева]] | data-sort-value="2006" | 2006-04-26 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Kamila Valieva|Kamila Valieva]] | |- | | [[Рим Гыйниятуллин]] | data-sort-value="1943" | 1943-09-18 | ''[[:d:Q1645112|Зәмин районы]]'' | ''[[:d:Q17372833|Ташкент ирригация һәм авыл хуҗалыгы механикалаштыру инженерлары институты]]'' | [[:commons:Category:Rim Giniyatullin|Rim Giniyatullin]] | data-sort-value="2026" | 2026-04-20 |- | | [[Альберт Суфианов]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-07 | [[Вихоревка]] | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Albert Sufianov|Albert Sufianov]] | |- | | [[Альберт Шиһабетдинов]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-12 | [[Первоуральск]] | | [[:commons:Category:Albert Shigabutdinov|Albert Shigabutdinov]] | |- | | [[Артем Хохорин]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-30 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]]<br/>[[131 нче лицей (Казан)|131 нче лицей]] | [[:commons:Category:Artyom Hohorin|Artyom Hohorin]] | |- | | [[Илгиз Гыйләҗев]] | data-sort-value="1957" | 1957-04-14 | [[Казан]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[:commons:Category:Ilgiz Gilazov|Ilgiz Gilazov]] | |- | | ''[[:d:Q84721693|Сабитов, Рифат Абдулвагапович]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[:commons:Category:Rifat Sabitov|Rifat Sabitov]] | |- | | [[Равил Мәганов]] | data-sort-value="1954" | 1954-09-25 | [[Әлмәт]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Ravil Maganov|Ravil Maganov]] | data-sort-value="2022" | 2022-09-01 |- | | [[Эдвард Габдуллаҗанов]] | data-sort-value="1957" | 1957-04-08 | [[Олы Әтнә]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Edward Abdullazyanov|Edward Abdullazyanov]] | |- | | [[Илдар Хәйруллин (1950)|Илдар Хәйруллин]] | data-sort-value="1950" | 1950-06-06 | [[Казан]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Ildar Khairullin (actor)|Ildar Khairullin (actor)]] | |- | | [[Илшат Әминов]] | data-sort-value="1963" | 1963-07-27 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ilshat Aminov|Ilshat Aminov]] | |- | | [[Александр Терентьев]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-13 | [[Югары Ослан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q277872|Мәскәү гуманитар университеты]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Terentyev (politician)|Aleksandr Terentyev (politician)]] | |- | | [[Фоат Зиннуров]] | data-sort-value="1959" | 1959-05-10 | [[Биектау районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Foat Zinnurov|Foat Zinnurov]] | |- | | [[Александр Лаврентьев]] | data-sort-value="1946" | 1946-10-09 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Alexander Lavrentyev|Alexander Lavrentyev]] | |- | | [[Юрий Камалтынов]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-11 | | | [[:commons:Category:Yuri Kamaltynov|Yuri Kamaltynov]] | |- | 2024-11-28 | [[Александр Куренков (1972)|Александр Куренков]] | data-sort-value="1972" | 1972-06-02 | ''[[:d:Q915653|Sofrino]]'' | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[:commons:Category:Alexander Kurenkov|Alexander Kurenkov]] | |- | | ''[[:d:Q119846918|Юрий Гвоздь]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-19 | [[Берлин]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Yuri Gvozd|Yuri Gvozd]] | |- | | ''[[:d:Q120277530|Сергей Хәйретдинов]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-06-23 | [[Грозный]] | | | |- | 2023-10-24 | [[Адам Кадыйров]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-24 | [[Чечня]] | | | |- | | ''[[:d:Q125896685|Оксана Лут]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-02-25 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[:commons:Category:Oksana Luth|Oksana Luth]] | |- | | ''[[:d:Q126387033|Анатолий Иванов]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-07 | [[Ылыя]] | | [[:commons:Category:Anatolij Ivanov|Anatolij Ivanov]] | |- | | ''[[:d:Q131306020|Патраков, Александр Михайлович]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-22 | [[Чиләбе]] | | | data-sort-value="2024" | 2024-11-06 |- | 2016 | [[Денис Калинкин|Денис Калинкин]] | data-sort-value="1974" | 1974-11-16 | [[Түбән Кама]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | [[Алмаз Шәрипов (1964)|Алмаз Шәрипов]] | data-sort-value="1964" | 1964-10-24 | [[Әнәк]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | |- | | ''[[:d:Q136023687|Павлов, Александр Филиппович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-25 | [[Надеждино (Питрәч районы)|Надеждино]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Filippovich Pavlov|Aleksandr Filippovich Pavlov]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-09 |- | 2024 | [[Александр Лукашенко]] | data-sort-value="1954" | 1954-08-30 | [[Копысь]] | ''[[:d:Q2858236|Mahilyow State A. Kulyashow University]]''<br/>''[[:d:Q105953357|Faculty of Economy of the Belarusian State Agricultural Academy]]''<br/>''[[:d:Q107300005|Alexandrya Secondary School]]'' | [[:commons:Category:Alexander Lukashenko|Alexander Lukashenko]] | |- | | [[Кирилл (Мәскәү патриархы)|Кирилл (Гундяев)]] | data-sort-value="1946" | 1946-11-20 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | [[:commons:Category:Patriarch Kirill I|Patriarch Kirill I]] | |- | | [[Эмомали Раһмон]] | data-sort-value="1952" | 1952-10-05 | ''[[:d:Q3815320|Danghara]]'' | ''[[:d:Q1528756|Таҗик милли университеты]]'' | [[:commons:Category:Emomali Rahmon|Emomali Rahmon]] | |- | 2024-10-23 | [[Илһам Әлиев]] | data-sort-value="1961" | 1961-12-24 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q25539284|Baku city secondary school number 6]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Ilham Aliyev|Ilham Aliyev]] | |- | | [[Горбангулы Бәрдемөхәммәдов]] | data-sort-value="1957" | 1957-06-29 | ''[[:d:Q13367422|Бабарап]]'' | ''[[:d:Q4146865|Myrat Garryyev State Medical University of Turkmenistan]]'' | [[:commons:Category:Gurbanguly Berdimuhamedow|Gurbanguly Berdimuhamedow]] | |- | | [[Шәүкәт Мирзияев]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-24 | ''[[:d:Q1645112|Зәмин районы]]'' | ''[[:d:Q17372833|Ташкент ирригация һәм авыл хуҗалыгы механикалаштыру инженерлары институты]]'' | [[:commons:Category:Shavkat Mirziyoyev|Shavkat Mirziyoyev]] | |- | | [[Юрий Лужков]] | data-sort-value="1936" | 1936-09-21 | [[Мәскәү]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Yuri Luzhkov|Yuri Luzhkov]] | data-sort-value="2019" | 2019-12-10 |- | 2016 | [[Софья Гобәйдуллина|София Гобәйдуллина]] | data-sort-value="1931" | 1931-10-24 | [[Чистай]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Sofia Gubaidulina|Sofia Gubaidulina]] | data-sort-value="2025" | 2025-03-13 |- | | [[Евгения Тарасова]] | data-sort-value="1994" | 1994-12-17 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Evgenia Tarasova|Evgenia Tarasova]] | |- | | [[Касыйм-Җумарт Тукаев]] | data-sort-value="1953" | 1953-05-17 | [[Алматы]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | [[:commons:Category:Kassym-Jomart Tokayev|Kassym-Jomart Tokayev]] | |- | | ''[[:d:Q238238|Елена Вяльбе]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-04-20 | [[Магадан]] | | [[:commons:Category:Yelena Välbe|Yelena Välbe]] | |- | | ''[[:d:Q253253|Екатерина Гамова]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-10-17 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | [[:commons:Category:Yekaterina Gamova|Yekaterina Gamova]] | |- | | ''[[:d:Q313989|Сергей Степашин]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | ''[[:d:Q623329|Люйшунькоу]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | [[:commons:Category:Sergei Stepashin|Sergei Stepashin]] | |- | 2015 | [[Минтимер Шәймиев]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-20 | [[Әнәк]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[:commons:Category:Mintimer Shaimiev|Mintimer Shaimiev]] | |- | | [[Тәлгать Таҗетдин]] | data-sort-value="1948" | 1948-10-12 | [[Казан]] | [[Мир Араб мәдрәсәсе]]<br/>[[Әл-Әзһәр университеты]] | [[:commons:Category:Talgat Tadzhuddin|Talgat Tadzhuddin]] | |- | | ''[[:d:Q458100|Элла Памфилова]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-12 | [[Алмалык (шәһәр)|Алмалык]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[:commons:Category:Ella Pamfilova|Ella Pamfilova]] | |- | | [[Алишер Усманов]] | data-sort-value="1953" | 1953-09-09 | [[Чуст]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q4671451|Academy of Finance]]'' | [[:commons:Category:Alisher Usmanov|Alisher Usmanov]] | |- | | ''[[:d:Q553302|Вячеслав Фетисов]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q30879389|Хәрби физик мәдәният институты]]'' | [[:commons:Category:Viacheslav Fetisov|Viacheslav Fetisov]] | |- | | [[Антон Силуанов]] | data-sort-value="1963" | 1963-04-12 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[:commons:Category:Anton Siluanov|Anton Siluanov]] | |- | | ''[[:d:Q663116|Александр Розенбаум]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Rosenbaum|Alexander Rosenbaum]] | |- | | [[Равил Гайнетдин]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-25 | [[Питрәч районы]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Мир Араб мәдрәсәсе]] | [[:commons:Category:Ravil Gaynutdin|Ravil Gaynutdin]] | |- | | [[Валентина Никонова]] | data-sort-value="1952" | 1952-03-05 | [[Казан]] | | | |- | | [[Илсур Метшин]] | data-sort-value="1969" | 1969-04-24 | [[Түбән Кама]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ilsur Metshin|Ilsur Metshin]] | |- | | ''[[:d:Q2053450|Julio Maglione]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-14 | [[Монтевидео]] | ''[[:d:Q1856423|Җөмһүрият университеты]]'' | [[:commons:Category:Julio Maglione|Julio Maglione]] | |- | | ''[[:d:Q2280388|Михаил Пиотровский]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-12-09 | [[Ереван]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Piotrovsky|Mikhail Piotrovsky]] | |- | | ''[[:d:Q2631745|Игорь Крутой]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-29 | ''[[:d:Q591848|Һайворон]]'' | ''[[:d:Q2022998|Леонид Витальевич Собинов исемендәге Сарытау дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q12116596|Kropyvnytskyi College of Music]]'' | [[:commons:Category:Igor Krutoy|Igor Krutoy]] | |- | | ''[[:d:Q2640965|Korniliy]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-08-01 | [[Орехово-Зуево]] | ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]'' | [[:commons:Category:Cornelius (Titov)|Cornelius (Titov)]] | |- | | [[Олег Газманов]] | data-sort-value="1951" | 1951-07-22 | [[Гусев (шәһәр)]] | | [[:commons:Category:Oleg Gazmanov|Oleg Gazmanov]] | |- | | ''[[:d:Q3050754|Элеонора Митрофанова]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-11 | [[Волгоград]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Eleonora Mitrofanova|Eleonora Mitrofanova]] | |- | | [[Ришат Әбүбакиров]] | data-sort-value="1959" | 1959-07-04 | [[Яңа Кәшер]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:Rishat Abubakirov|Rishat Abubakirov]] | data-sort-value="2019" | 2019-08-26 |- | | ''[[:d:Q4061076|Anatoly Alexandrov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-07 | ''[[:d:Q841029|Изәслав]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Alexandrov|Anatoly Alexandrov]] | |- | | [[Альберт Әсәдуллин]] | data-sort-value="1948" | 1948-09-01 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Albert Asadullin|Albert Asadullin]] | |- | | ''[[:d:Q4071605|Pavel Astakhov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-09-08 | [[Мәскәү]] | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>''[[:d:Q7896136|University of Pittsburgh School of Law]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q235034|Питтсбург университеты]]'' | [[:commons:Category:Pavel Astakhov|Pavel Astakhov]] | |- | | ''[[:d:Q4074398|Михаил Бабич]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-28 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q4402674|Ryazan Higher Military Command School of Communications]]''<br/>''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[:commons:Category:Michael Babich|Michael Babich]] | |- | | [[Николай Бех]] | data-sort-value="1946" | 1946-01-02 | ''[[:d:Q4086027|Бехы]]'' | ''[[:d:Q12074501|инженерно-физический факультет НТУУ «КПИ»]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Bekh|Nikolay Bekh]] | data-sort-value="2021" | 2021-04-03 |- | | [[Разил Вәлиев]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-04 | [[Ташлык (Татарстан)|Ташлык]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[:commons:Category:Razil Valeev|Razil Valeev]] | data-sort-value="2023" | 2023-10-20 |- | | ''[[:d:Q4103721|Рубен Варданян]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-05-25 | [[Ереван]] | ''[[:d:Q49126|Һарвард эшмәкәрлек мәктәбе]]''<br/>[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Ruben Vardanyan|Ruben Vardanyan]] | |- | | [[Людмила Вербицкая]] | data-sort-value="1936" | 1936-06-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Lyudmila Verbitskaya|Lyudmila Verbitskaya]] | data-sort-value="2019" | 2019-11-24 |- | | ''[[:d:Q4116829|Vitaly Naumkin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-21 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q4201451|Көнчыгыш телләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Naumkin|Vitaly Naumkin]] | |- | | [[Фәрит Газизуллин]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-20 | [[Яшел Үзән]] | | [[:commons:Category:Farit Gazizullin|Farit Gazizullin]] | |- | | ''[[:d:Q4154852|Сергей Данкверт]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-22 | ''[[:d:Q695151|Yenotayevka]]'' | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | [[:commons:Category:Sergey Dankvert|Sergey Dankvert]] | |- | | [[Ильяс Дауди]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-29 | [[Азнакай]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | [[:commons:Category:Ilyas Daudi|Ilyas Daudi]] | |- | | ''[[:d:Q4163665|Олег Добродеев]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | [[:commons:Category:Oleg Dobrodeev|Oleg Dobrodeev]] | |- | | ''[[:d:Q4174937|Viktor Yeliseyev]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[:commons:Category:Viktor Yeliseyev|Viktor Yeliseyev]] | |- | | ''[[:d:Q4181336|Valentin Zhukov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-16 | | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Valentin Zhukov|Valentin Zhukov]] | data-sort-value="2026" | 2026-04-13 |- | | [[Мирфатыйх Зәкиев]] | data-sort-value="1928" | 1928-08-14 | [[Зәйпе]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Mirfatykh Zakiev|Mirfatykh Zakiev]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-18 |- | | [[Рево Идиятуллин]] | data-sort-value="1938" | 1938-10-02 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Revo Idiatullin|Revo Idiatullin]] | |- | | ''[[:d:Q4204040|Марат Исламов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-28 | [[Алтынташ (Чиләбе өлкәсе)]] | ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[:commons:Category:Marat Islamov|Marat Islamov]] | |- | | [[Рәшит Кәлимуллин]] | data-sort-value="1957" | 1957-05-06 | [[Яшел Үзән]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Rashid Kalimullin|Rashid Kalimullin]] | |- | | ''[[:d:Q4217551|Sergey Katyrin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-02 | [[Мәскәү өлкәсе]] | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Katyrin|Sergey Katyrin]] | |- | | [[Сергей Когогин]] | data-sort-value="1957" | 1957-11-16 | [[Олы Клүчә|Олы Ключи]] | | [[:commons:Category:Sergey Kogogin|Sergey Kogogin]] | |- | | [[Николай Колесов]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-17 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov|Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov]] | |- | | [[Борис Кузнецов (1925)|Борис Кузнецов]] | data-sort-value="1925" | 1925-12-26 | [[Казан]] | ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | [[:commons:Category:Boris Kirillovich Kuznetsov|Boris Kirillovich Kuznetsov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-12 |- | | ''[[:d:Q4303668|Tatiana Moskalkova]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-30 | [[Витебск]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | [[:commons:Category:Tatyana Moskalkova|Tatyana Moskalkova]] | |- | | [[Равил Моратов]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-30 | [[Норлат районы]] | | [[:commons:Category:Ravil Muratov|Ravil Muratov]] | |- | | [[Фәрит Мөхәммәтшин]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-22 | [[Әлмәт]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[:commons:Category:Farid Mukhametshin|Farid Mukhametshin]] | |- | | ''[[:d:Q4369230|Татьяна Покровская]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-05 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Tatyana Pokrovskaya|Tatyana Pokrovskaya]] | |- | | ''[[:d:Q4403799|Виталий Савельев]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-18 | [[Ташкент]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Savelyev|Vitaly Savelyev]] | |- | | [[Renad Säğdiev]] | data-sort-value="1941" | 1941-12-13 | [[Казан]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Renad Sagdeyev|Renad Sagdeyev]] | |- | | [[Кев Салихов]] | data-sort-value="1936" | 1936-11-03 | [[Бәләбәй районы|Бәләбәй райуны]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Kev Salikhov|Kev Salikhov]] | |- | | [[Александр Сладковский]] | data-sort-value="1965" | 1965-10-20 | [[Таганрог]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Alexander Sladkovsky|Alexander Sladkovsky]] | |- | | [[Ринат Таҗетдинов|Ринат Таҗетдинев]] | data-sort-value="1938" | 1938-01-01 | [[Кече Чынлы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Rinat Tazetdinov|Rinat Tazetdinov]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-16 |- | | [[Игорь Тарчевский]] | data-sort-value="1931" | 1931-01-24 | [[Омск]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Igor Tarchevsky|Igor Tarchevsky]] | |- | | [[Шәфәгать Тәхәветдинов]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-23 | [[Габдрахман (Әлмәт районы)|Габдрахман]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Sharafat Tahautdinov|Sharafat Tahautdinov]] | |- | | ''[[:d:Q4459474|Николай Токарев]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-20 | [[Караганда|Караганды]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Tokarev|Nikolay Tokarev]] | |- | | [[Салават Фәтхетдинов|Салават Фәтхетдинев]] | data-sort-value="1960" | 1960-01-10 | [[Аксәет]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[:commons:Category:Salavat Fathutdinov|Salavat Fathutdinov]] | |- | | [[Талия Хәбриева]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-10 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Talia Khabrieva|Talia Khabrieva]] | |- | | [[Илдар Халиков]] | data-sort-value="1967" | 1967-11-21 | [[Әгерҗе]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ildar Khalikov|Ildar Khalikov]] | |- | | [[Васил Шәйхразиев|Васил Шайхразиев]] | data-sort-value="1963" | 1963-02-03 | [[Минзәлә районы]] | | [[:commons:Category:Vasil Shaykhraziev|Vasil Shaykhraziev]] | |- | | [[Рафаил Йосыпов]] | data-sort-value="1934" | 1934-07-17 | [[Казан]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2024" | 2024-11-07 |- | | [[Эдуард Николаев]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-21 | [[Чаллы]] | | [[:commons:Category:Eduard Nikolaev|Eduard Nikolaev]] | |- | | [[Равил Шәрәфиев]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-05 | [[Балык Бистәсе районы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Ravil Sharafeev|Ravil Sharafeev]] | |- | 2025 | [[Әзһәр Шакиров|Әзһәр Шакирев]] | data-sort-value="1940" | 1940-02-22 | [[Азнакай районы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Azgar Shakirov|Azgar Shakirov]] | |- | | ''[[:d:Q15066166|Валерий Фальков]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-10-18 | [[Төмән]] | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Valeriy Falkov|Valeriy Falkov]] | |- | | [[Индус Таһиров|Индус Таhиров]] | data-sort-value="1936" | 1936-05-24 | [[Лениногорск районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Indus Tagirov|Indus Tagirov]] | |- | | ''[[:d:Q16148663|Abdulrashid Sadulaev]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-05-09 | ''[[:d:Q4506186|Tsurib]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Abdulrashid Sadulaev|Abdulrashid Sadulaev]] | |- | | [[Камил Муллашев]] | data-sort-value="1944" | 1944-10-27 | [[Öremçe|Өремче]] | ''[[:d:Q12528547|Almaty College of Decorative and Applied Arts]]''<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Kamil Mullashev|Kamil Mullashev]] | |- | | [[Сәвия Сираева]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-05 | [[Иске Исай|Ишморат]] | | | |- | | ''[[:d:Q16720096|Василий Шестаков]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q6522615|Leningradsky Metallichesky Zavod]]'' | [[:commons:Category:Vasiliy Shestakov|Vasiliy Shestakov]] | |- | | [[Андрей Ларьков]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-25 | [[Яшел Үзән]] | | [[:commons:Category:Andrey Larkov|Andrey Larkov]] | |- | | [[Илдус Мостюков|Илдус Мәстүкев]] | data-sort-value="1928" | 1928-03-06 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Ildus Mostyukov|Ildus Mostyukov]] | data-sort-value="2024" | 2024-07-06 |- | | [[Анатолий Шутиков]] | data-sort-value="1946" | 1946-07-06 | [[Козельск]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Anatoliy Shutikov|Anatoliy Shutikov]] | |- | | [[Ильяс Айдаров]] | data-sort-value="1956" | 1956-01-29 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Ilyas Aidarov|Ilyas Aidarov]] | |- | 2023 | [[Марсель Бакиров]] | data-sort-value="1933" | 1933-12-10 | [[Мөслим (Мөслим районы)]] | | | |- | | [[Венера Ганиева]] | data-sort-value="1955" | 1955-03-24 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Venera Ganeeva|Venera Ganeeva]] | |- | | [[Наилә Гәрәева]] | data-sort-value="1940" | 1940-11-18 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | [[:commons:Category:Nailya Garaeva|Nailya Garaeva]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-28 |- | | [[Әхмәт Мазһаров]] | data-sort-value="1943" | 1943-01-01 | [[Түбән Сасна]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | [[:commons:Category:Ahmet Mazgarov|Ahmet Mazgarov]] | |- | | [[Светлана Романова (Славутская)|Светлана Романова]] | data-sort-value="1952" | 1952-12-24 | [[Алмания|Германия]] | | [[:commons:Category:Svetlana Slavutskaya|Svetlana Slavutskaya]] | |- | | [[Марта Зәйнуллина]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-30 | [[Түбән Кама]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[:commons:Category:Marta Zaynullina|Marta Zaynullina]] | |- | | [[Раилә Гарипова]] | data-sort-value="1946" | 1946-11-22 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[:commons:Category:Railya Garipova|Railya Garipova]] | |- | | [[Илшат Гафуров]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-01 | [[Баулы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Ilshat Gafurov|Ilshat Gafurov]] | |- | | [[Айрат Фәррахов]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-17 | [[Әгерҗе]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Ajrat Farrakhov|Ajrat Farrakhov]] | |- | | [[Садыр Жапаров]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-06 | ''[[:d:Q6391557|Keng-Suu, Tüp]]'' | ''[[:d:Q1743431|Kyrgyz-Russian Slavic University]]''<br/>''[[:d:Q104215974|Kyrgyzskaya State Academy of Physical Culture and Sports]]'' | [[:commons:Category:Sadyr Japarov|Sadyr Japarov]] | |- | | [[Рәсим Акчурин]] | data-sort-value="1931" | 1931-12-24 | ''[[:d:Q65283114|Зангиата]]'' | ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | [[:commons:Category:Rasim Akchurin|Rasim Akchurin]] | |- | | [[Рамил Хәйретдинов|Рамил Хәйретдинев]] | data-sort-value="1964" | 1964-06-16 | [[Буа районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ramil Khairutdinov|Ramil Khairutdinov]] | data-sort-value="2025" | 2025-06-20 |- | | [[Ринат Закиров]] | data-sort-value="1948" | 1948-08-01 | [[Нарат-Елга]] | | [[:commons:Category:Rinat Zakirov|Rinat Zakirov]] | |- | 2016 | [[Рифкать Миңнеханов]] | data-sort-value="1955" | 1955-06-01 | [[Яңа Арыш]] | [[Казан югары артиллерия командирлары училищесы]] | [[:commons:Category:Rifkat Minnikhanov|Rifkat Minnikhanov]] | |- | 2019-10-02 | ''[[:d:Q39388989|Динә Табиева]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-10-02 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Dina Tabeeva|Dina Tabeeva]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-28 |- | | [[Дамир Исхаков]] | data-sort-value="1951" | 1951-12-11<br/>1952 | [[Шәмәрдән]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]'' | [[:commons:Category:Damir Iskhakov|Damir Iskhakov]] | |- | | [[Рамил Хәбриев]] | data-sort-value="1953" | 1953-05-18 | [[Кукмара]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Ramil Khabriev|Ramil Khabriev]] | |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == * [[Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре]] * [[:Төркем:Дуслык ордены (Татарстан) кавалерлары]] * [[Калып:«Дуслык» ордены кавалерлары]] == Сылтамалар == * [http://president.tatarstan.ru/tat/gosudarstvennie-nagradi-respubliki-tatarstan.htm Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029092400/http://president.tatarstan.ru/tat/gosudarstvennie-nagradi-respubliki-tatarstan.htm |date=2019-10-29 }} {{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}} {{Казанда узучы чаралар}} [[Төркем:Татарстан орденнары]] [[Төркем:Дуслык ордены (Татарстан)]] 532kyu1iq1lm5w8l4r822os0ibyk12b 0 229637 5970306 4402419 2026-07-01T18:34:06Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970306 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Батум мәчете |Үз атамасы = {{lang-ka|თბილისის მეჩეთი}} |Рәсем = Batumi Mosque.jpg |Рәсем язуы = Мәчетнең урамнан күренеше |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Гөрҗистан |Урнашу урыны статусы = [[шәһәр]] |Урнашу урыны = [[Батум]] |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min = 38 |lat_sec = 55 |lon_dir =E |lon_deg = 41 |lon_min =38 |lon_sec = 38 |region = GE |CoordScale = 2000 |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = [[Сөнниләр|сөнни]], [[хәнәфи]] |Бина төре = җәмигъ мәчете |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = [[1886 ел|1886]] (''нигезләнү'')<br/>[[1932 ел|1932]] (''ябылу'')<br/>[[1946 ел|1946]] (''яңадан ачылу'')<br/>[[1995 ел|1995]] (''яңа манара куелу'')<br/>[[2007 ел|2007]] (''киңәйтү'')<br/> |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = [[1886]] |Төзелешнең тәмамлануы = [[1888]] |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} {{Портал|Ислам}} {{External media |рәсем1=[https://v-georgia.com/showplaces/batumskaya-mechet-orta-dzhame-v-adzharii/ Урта җәмигъ мәчете фотосурәтләре].}} {{External media |рәсем1=[http://zaurmargiev.sitecity.ru/stext_1001143136.phtml Батумның борынгы мәчетләре фотосурәтләре].}} '''Батум мәчете''', [[Урта җәмигъ мәчете]] ({{lang-ka|ბათუმის მეჩეთი}}) — [[Гөрҗистан]]ның {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Аҗарстан|Аҗарстан|ru|Аджария}} төбәге [[башкала]]сы [[Батум]] шәһәрендә урнашкан дини гыйбадәтханә, җәмигъ [[мәчет]]е. Батумдагы бердәнбер гамәлдәге мәчет булып тора. == Тарих == {{төп мәкалә|Гөрҗистанда ислам}} [[XVI гасыр]]ның икенче яртысыннан, [[1547 ел]]дан [[1878 ел]]га кадәр [[Госманлы империясе]] составында булганда, [[аҗарлар]] [[ислам]] динен тота. [[1926 ел]]га кадәр аҗарларны «[[гөрҗи-мөселманнар]]» дип атау кабул ителгән булган. [[1926 ел]]гы халык санын алу барышында 71 498 [[гөрҗи-мөселманнар|гөрҗи-мөселман]] «[[аҗарлар|аҗар]]» дип теркәлгән. Хәзерге [[Гөрҗистан]]да аҗарларның [[дин]]нәре турындагы мәгълүматлар халык санын алу вакытында җыелмый, ә иҗтимагый сораштырулар барышында билгеләнә. [[XX гасыр]] уртасында [[мөселманнар]] автономияле республика халкының 70 % ы, ә [[христианлык|христианнар]] 30 % ы булса, [[XXI гасыр]] башында христианнар 75%, ә мөселманнар 25% булган<ref>''Раффаэле Гуэрра''. [https://inosmi.ru/sngbaltia/20130921/213169675.html Грузия: рост числа обращений из ислама в христианство.] Vatican Insider, 21.09.2013{{ref-ru}}</ref><ref>''Александра Никифорова''. [https://pravoslavie.ru/57947.html Митрополит Батумский Димитрий — о чуде в Аджарии, мусульманах и Патриархе Илии.] Православие и мир, 6.12.2012{{ref-ru}}</ref>. [[Ислам|Ислам диненең]] Аҗарстанның [[көнчыгыш]]ында һәм [[көньяк|көньягында]] позицияләре көчле, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Хуло муниципалитеты|Хуло муниципалитетында|ru|Хулойский муниципалитет}} [[мөселманнар]] саны барлык халыкның (25 450 кеше) 90 % нан артыграк<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5b/POPULATION_BY_RELIGIOUS_BELIEFS.pdf Дини карашлары буенча Гөрҗистан халкы]{{ref-en}}</ref> . [[2014 ел]]гы мәгълүматлар буенча, Аҗарстанның 334 мең халкының 133 меңе, [[Батум]] шәһәренең 152 839 халкының 38 762 е (''25, 4 %'') мөселман динендә булган. Батум шәһәренең мөселман җәмгыяте, халкының күпчелеген мөселманнар тәшкил иткән таулы Аҗарстаннан шәһәргә күченеп килүче яшьләр исәбенә елдан-ел арта бара, шулай ук соңгы елларда шәһәр яшьләре мәчеткә торган саен активрак йөри һәм ислам йолаларын төгәл үти. Бүген Батумда [[XIX гасыр]]да төзелгән бер генә мәчет — [[Урта җәмигъ мәчете]] генә бар. Ул [[намаз]] укырга килүчеләрнең яртысын да сыйдыра алмый. Калганнары мәчет ишегалдында яки урамда гыйбадәт кыла. «Яңа мәчет төзелешенә ярдәм итегез! Урамда намаз укуны бетерик!» дигән өндәмәләр Батум мәчетендә һәр [[җомга]] [[намаз]]ыннан соң яңгырый. Батум мөселманнары яңа мәчет төзү өчен җир бирүне, яки Абашидзе урамында бирелгән урында төзелеш эшләре башларга рөхсәт бирүне сорый. Әмма аларның үтенече хакимият (''[[мэр]]ия'') ягыннан да, [[Гөрҗистан]]дагы иң йогынтылы оешма булган [[Православие|православие чиркәве]] ягыннан да кискен каршылыкка дучар була. [[АКШ]] Дәүләт департаментының [[2017 ел]]ның [[15 август]]ында дөнья күргән дин иреге турындагы махсус докладында Батум мәчетенең хәл ителмәгән проблемасы аеруча ассызыкланган<ref>[https://jam-news.net/%D0%BC%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BC%D0%B8-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B1%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8C/?lang=ru Батум мөселманнары: мәчет өчен көрәш.] jam-news.net, 8.09.2017{{ref-ru}}</ref>. == Батум мәчетләре == {{төп мәкалә|Газизия мәчете (Батум)}} [[Батум|Шәһәрдә]] нибары өч [[мәчет]]: ике таш һәм бер кечкенә агач мәчет булган. Алар барысы да [[XIX гасыр]]да төзелгән<ref>[http://zaurmargiev.sitecity.ru/stext_1001143136.phtml Батум мәчетләре.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191113153258/http://zaurmargiev.sitecity.ru/stext_1001143136.phtml |date=2019-11-13 }}{{ref-ru}}</ref>. [[Батум]]ның беренче (''таш'') мәчете солтан [[II Мәхмүт|Мәхмүд II]] хатыны һәм солтан [[I Габделгазиз|Габделгазизнең]] әнисе {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Пәртәвниял вәлидә солтан|Пәртәвниял вәлидә солтан|ru|Пертевниял-султан}} (''[[1810 ел|1810]]—[[1883 ел|1883]]'') инициативасы белән [[1861 ел]]да төзелә. Улы [[I Габделгазиз|Габделгазиз]] хөрмәтенә төзеткәнгә күрә, мәчет «'''[[Газизия җәмигъ мәчете]]'''» дип аталган. Мәчет манаралы алтыпочмаклы бинада урнашкан була. Мәчетне [[ССРБ|совет]] чорында җимерәләр һәм аның урынында Ленин мәйданы ясыйлар. '''Мөфти Мәгасин җәмигъ мәчете''' [[Батум]]ның Чавчавадзе урамында [[Кара диңгез|диңгез]] буенда ук торган кечкенә [[агач]] мәчет була. Кайчан җимерелгәне билгесез. == Урта җәмигъ мәчете == [[Батум]]ның [[Урта җәмигъ мәчете]] [[1886 ел]]да [[гөрҗиләр|гөрҗи]]-[[мөселман]] {{comment|асылзаты|дворян}} Асланбәк Химшиашвили гаиләсе заказы буенча, аның әнисе акчасына корылган. Мәчет Газизия җәмигъ һәм Әхмәд-паша җәмигъ мәчетләре арасында төзелгәнгә күрә, «Урта җәмигъ» исемен алган. [[1932 ел]]дан [[1946 ел]]га кадәр [[ССРБ|Совет хакимияте]] тарафыннан ябылган. [[Бөек Ватан сугышы]] елларында мәчет хәрби корал склады итеп тотылган. [[1946 ел]]да (''[[Православие|православларның]] Изге Николай храмы белән бер вакытта'') мәчет яңадан эшли башлый <ref>[http://travelgeorgia.ru/551/ Батум мәчете.] Грузия для всех{{ref-ru}}</ref>. [[1995 ел]]да манарасы яңартылган. [[2007 ел]]да да төзәтү эшләре башкарылган. Мәчет каршында балалар өчен [[Коръән]] һәм [[ислам]] тарихы өйрәнелә торган пансионат-мәктәп эшли. Шулай ук бинада мөфтият, мәҗлес, берничә [[имам]] эшли<ref>[https://www.tourister.ru/world/asia/georgia/city/batumi/temples/17647 Батумдагы Урта җәмигъ мәчете.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920163810/https://www.tourister.ru/world/asia/georgia/city/batumi/temples/17647 |date=2020-09-20 }} tourister.ru{{ref-ru}}</ref>. == Бина == Мәчет [[Батум]]ның Кутаис урамы 33нче йорт адресы буенча, ике катлы [[ак төс]]тәге таш бинада урнашкан. Бер манарасы һәм [[алтын]]ланган [[гөмбәз]]е бар. Мәчетнең эчке бизәлешен {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Лазлар|лаз|ru|Лазы}} милләтеннән булган осталар булдырган. Мәчет бинасы ике катлы гадәти йортны хәтерләтә, әмма архитектурада [[Көнчыгыш]] элементлары тоемлана. Мәчет, архитектурасы ягыннан, манарасыннан башка, янәшәдәге йортлардан берничек тә аерылып тормый. == Фотогалерея == <center><gallery perrow=5 widths=160 heights=140 caption="Урта җәмигъ мәчете"> File:Mosque, batumi.jpg|Манарасы File:Kutaisi Street, Batumi.jpg|Кутаис урамыннан күренеше File:ბათუმი 21 Batumi.jpg|Мәчетнең эчке күренеше File:Batumi Mosque Entrance.jpg|Мәчеткә керү юлы File:|Мәчетнең яңартылган бинасы </gallery></center> == Әдәбият == # Путеводитель по Батуми и Аджарии. Инфоцентр туризма, 2019, с. 26. {{ref-ru}} # ''Заур Маргиев''. [http://zaurmargiev.sitecity.ru/stext_0111161506.phtml. Госманлы империясе чорында Батум.]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Батум]]: Алиони, 2008 {{ref-ru}} == Сылтамалар == * [https://jam-news.net/%D0%BC%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BC%D0%B8-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B1%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8C/?lang=ru Батуми мөселманнары: мәчет өчен көрәш.] jam-news.net, 8.09.2017{{ref-ru}} * [https://v-georgia.com/showplaces/batumskaya-mechet-orta-dzhame-v-adzharii/ Батуми мәчете.] v-georgia.com {{ref-ru}} == Моны да карагыз == * [[Файл:YouTube 2024.svg|60px]] [https://www.youtube.com/watch?v=BSCUOOWsTus&feature=emb_logo Батум мәчетендә азан.] (''[[YouTube]] видео, 2:31'') == Шулай ук карагыз == * [[Газизия мәчете (Батум)|Газизия мәчете]] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Батум мәчетләре]] [[Төркем:Сөнни мәчетләре]] [[Төркем:Гөрҗистанның истәлекле урыннары]] [[Төркем:1886 елда төзелгән мәчетләр]] i21chwmbs43q4rpq3g74or6zjzqbu07 0 261672 5970329 5969643 2026-07-02T00:52:02Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970329 wikitext text/x-wiki {{Бүләк карточкасы|исем= Башкортстан Республикасының халык артисты |рәсем= BashNarodArt1.jpg |рәсем лента=|ил={{Байрак|Россия}} {{Байрак|Башкортстан}}|төр=мактаулы исем|кемгә бирелә=|кем бирә=[[Башкортстан Республикасы Башлыгы]]|Бүләкләү сәбәбе=|статус=гамәлдә|Параметры=|ДатаУчреждения=|беренче бүләкләү=|сан=|олырак бүләк= [[Россия Федерациясенең атказанган артисты]] |кечерәк бүләк=[[Башкортстан Республикасының атказанган артисты]]|Соответствует=БАССР халык артисты}} '''Башкортстан Республикасының халык артисты''' — Башкортстанда кабул ителгән мактаулы исем, дәүләт бүләге. 1939 елдан «БАССР халык артисты», 1990 елдан «Башкорт ССР халык артисты» мактаулы исемнәре бирелгән. Хәзерге исем 1992 елдан кертелгән. БР Президенты Указы белән 1996 елда рәсмиләштерелгән. Әлеге исем бүләкләнүченең республика мәдәнияте үсешенә керткән зур өлешен һәм республиканың күпмилләтле халкы алдындагы казанышларын тануның иң югары чагылышы булып тора. == Нигезләмә == «Башкортстан Республикасының халык артисты» мактаулы исеме киң җәмәгатьчелек тарафыннан танылган, югары сәнгать үрнәге булырдай образлар, спектакльләр, кинофильмнар, концерт, эстрада, цирк программалары, музыкаль, телевизион һәм радиотапшырулар иҗат иткән, югары осталыкка ия булган артистларга, режиссерларга, балетмейстерларга, дирижерларга, хормейстерларга, музыкаль башкаручыларга һәм башка сәнгать әһелләренә бирелә. Кагыйдә буларак, «Башкортстан Республикасының халык артисты» мактаулы исеме сәнгатькәргә «[[Башкортстан Республикасының атказанган артисты]]» яки «[[Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]]» мактаулы исемнәре бирелеп 5 ел үткәч, бирелергә мөмкин. «Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән мактаулы исем бирүгә тәкъдим итү һәм билгеләнгән үрнәктәге Бүләкләү кәгазе [[Башкортстан Республикасы Башлыгы]] каравына кертелә. «Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән мактаулы исемгә лаек булган кешеләргә Башкортстан Республикасының Мактаулы исем бирү турында грамотасы һәм «Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән күкрәк билгесе тапшырыла. «Башкортстан Республикасының халык артисты» күкрәк билгесе күкрәкнең уң ягында йөртелә. == Күкрәк билгесе тасвирламасы == «Башкортстан Республикасының халык артисты» күкрәк билгесе түгәрәк формада эшләнгән. Алгы якта [[алтын]] белән йөгертелгән «Башкортстан Республикасының халык артисты» язуы урнаштырылган. Арткы ягы шома. Аскы өлештә башаклар көлтәсе, аның уртасында [[курай]] чәчәге ясалган. Башак — байлыкны, чәчәк — республика халыкларының бердәмлеген, җиде таҗ — тарихи ырулар санын гәүдәләндерә. Күкрәк билгесе боҗра һәм элмәк ярдәмендә дүртпочмаклы калыпка беркетелгән. Калыпның төсләре БР дәүләт байрагы төсләренә туры килә. == Башкортстанның халык артистлары == {{Төп мәкалә|:Төркем: Башкортстанның халык артистлары}} * [[Әскар Абдразаков]] (1994 елда бирелгән) * [[Илдар Абдразаков]] (2011 елда бирелгән) * [[Фәдис Ганиев]] (2008) * [[Азамат Гафаров]] (2014) * [[Таңчулпан Бабичева]] (1994) * [[Фән Вәлиәхмәтов]] (2011) * [[Идрис Газиев]] (1993) * [[Юлай Гайнетдинов]] (1994) * [[Айдар Галимов]] (2011) * [[Гөлсем Исәнголова]] (1996) * [[Илдар Маняпов]] (2014) * [[Рушат Мөдәрисов]] (2019)<ref>[https://teatrnur.ru/%d0%bc%d1%83%d0%b4%d0%b0%d1%80%d0%b8%d1%81%d0%be%d0%b2-%d1%80%d1%83%d1%88%d0%b0%d1%82/ Рушат Салих улы Мөдәрисов.] [[Нур театры]] сайты{{ref-ru}}</ref> * [[Алсу Сафина|Алсу]] (2019) * [[Илдар Сәетов]] (2002) * [[Салават Фәтхетдинов]] (2019) <ref>''[[Ләйлә Аралбаева]].'' [http://www.bashinform.ru/news/1289249-radiy-khabirov-v-professionalnyy-prazdnik-vruchil-zvaniya-luchshim-rabotnikam-kultury/ Радий Хабиров в профессиональный праздник вручил звания лучшим работникам культуры.] ИА «Башинформ», 25.03.2019</ref> * [[Хөрмәтулла Үтәшев]] (1995) һ. б. === Автоматик исемлек === {{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q4313313. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p166/Q4313313/p585 |columns=p166/Q4313313/p585:Ел,label:Исем,p21,p569,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! Исем ! җенес ! туу датасы ! үлем датасы |- | 1994 | [[Фәния Сөләйманова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-18 | data-sort-value="2026" | 2026-06-29 |- | | [[Алсу Бәхтиева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-26 | |- | | [[Асия Смакова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-08-27 | |- | 2019 | [[Наил Шәймәрдәнов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-12-02 | |- | 2025 | [[Ришат Төхвәтуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-03-03 | |- | 2011 | [[Фән Вәлиәхмәтов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-01-18 | data-sort-value="2024" | 2024-10-12 |- | | [[Әлфия Кәримова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-06-24 | |- | 2023 | [[Лилия Биктимерова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-01-12 | |- | | ''[[:d:Q65333456|Йосопов Вәкил Барый улы]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-20 | data-sort-value="2025" | 2025-03-14 |- | 2020 | [[Зифа Нагаева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-01 | |- | | ''[[:d:Q65334865|Әсәҙуллин Дамир Фәхретдин улы]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-02 | |- | 2008 | [[Альберт Шаһиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-14 | |- | | [[Флүрә Ногыманова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-18 | data-sort-value="2021" | 2021-02-18 |- | 2021 | ''[[:d:Q73269148|Әбделмәнов Йәмил Әбделәхәт улы]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-04-29 | |- | | [[Сәгыйдулла Байегетов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-04-03 | |- | | [[Илүзә Ногманова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-08-22 | |- | | [[Хана Варшавская|Варшавская Хана Леопольдовна]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-06-11 | data-sort-value="2006" | 2006-09-05 |- | | [[Рушат Мөдәрисов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-02-24 | |- | | ''[[:d:Q90887027|Ҡудашева Зөлфиә Иҙрис ҡыҙы]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-15 | |- | 2022-03-25 | [[Зөлфия Шакирова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-06-05 | |- | 2021-03-19 | ''[[:d:Q95133643|Фәрүәз Урманшин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-05-23 | |- | 1977 | ''[[:d:Q98270500|Кәримова Роза Шәйхетдин ҡыҙы]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-07 | |- | 2015 | [[Марат Корбангалиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-05-26 | data-sort-value="2022" | 2022-02-09 |- | | ''[[:d:Q100165794|Алмас Гафаров]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-06-19 | |- | 1993 | [[Наилә Галәветдинова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-03 | |- | 2021-03-19 | [[Раян Алтыншин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-02-27 | |- | 2021 | [[Әнвәр Нургалиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-28 | |- | | ''[[:d:Q106990175|Рахимова, Физалия Анваровна]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-25 | |- | | ''[[:d:Q108806601|Әбдиев Нәзир Закир улы]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-10 | data-sort-value="2009" | 2009-06-16 |- | | ''[[:d:Q108828107|Фәтихова Эльвира Миҙхәт ҡыҙы]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-08-15 | |- | | [[Резида Зарипова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-04-27 | |- | | [[Гөлназ Латыйпова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-02-13 | |- | 1990 | ''[[:d:Q110159820|Мостафина-Ниғмәтуллина Флүрә Миңлейәр ҡыҙы]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-16 | data-sort-value="2024" | 2024-01-04 |- | | ''[[:d:Q111736720|Гәрәева Лина Авзал ҡыҙы]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-01 | data-sort-value="2021" | 2021-11-11 |- | | [[Гөлназ Мөхәммәдиева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | |- | | ''[[:d:Q112079964|Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-03-08 | data-sort-value="2008" | 2008-07-04 |- | | ''[[:d:Q113578798|Шәмсетдинова Римма Фәрит ҡыҙы]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-23 | |- | | ''[[:d:Q113736936|Мәжитов Ринат Марсель улы]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-09-18 | |- | | [[Азат Нәдергулов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-08-01 | data-sort-value="2023" | 2023-03-01 |- | | ''[[:d:Q118090175|Ушанов Юлай Ғиниәт улы]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-17 | |- | | ''[[:d:Q119033064|Ҡәйүмов Әлим Абдуллайән улы]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | |- | | ''[[:d:Q120263308|Рахимов, Ильхам Ринатович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-05-02 | |- | 2023 | [[Радик Динәхмәтов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-04-02 | |- | | [[Ризван Хәкимов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-26 | |- | | ''[[:d:Q134725406|Юлдыбаев, Марат Хадиевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | |- | | ''[[:d:Q136816928|Тухватуллин, Ришат Айратович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-03-03 | |- | | ''[[:d:Q137682328|Әнвәр Мәрвәр улы Нургалиев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-28 | |- | | [[Гөлнара Нәзиуллина]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-07-28 | |- | | [[Зилә Сәетова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-09-22 | data-sort-value="2026" | 2026-06-13 |- | | [[Yuriy Şevçuk|Юрий Шевчук]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-16 | |- | | [[Дмитрий Шостакович]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-09-25 | data-sort-value="1975" | 1975-08-09 |- | 2024 | [[Полад Бүлбүлоглу]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-02-04 | |- | | ''[[:d:Q194917|Nikolay Baskov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-10-15 | |- | | [[Алсу Сафина|Алсу Абрамова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-06-27 | |- | | ''[[:d:Q272421|Ирина Архипова]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-01-02 | data-sort-value="2010" | 2010-02-11 |- | | ''[[:d:Q473580|Sergey Bezrukov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-18 | |- | | [[Владимир Спиваков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-09-12 | |- | | ''[[:d:Q739505|Denis Matsuev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-06-11 | |- | | ''[[:d:Q1393540|Yevgeny Mironov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-11-29 | |- | 1929 | [[Газиз Әлмөхәммәтов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1895" | 1895-10-29 | data-sort-value="1938" | 1938-07-10 |- | | ''[[:d:Q2622333|Юрий Григорович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-01-02 | data-sort-value="2025" | 2025-05-19 |- | | ''[[:d:Q2622339|Лев Лещенко]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-01 | |- | | [[Мария Биешу]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-08-03<br/>1934-05-05 | data-sort-value="2012" | 2012-05-16 |- | 1994 | [[Әскар Абдразаков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-07-11 | |- | | [[Илдар Абдразаков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-09-26 | |- | 1974 | [[Зәкия Арысланова|Зәкия Арысланыва]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-01-31 | data-sort-value="2012" | 2012-12-27 |- | | [[Рушанна Бабич]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-10-17 | |- | | [[Таңчулпан Бабичева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-15 | |- | 2024 | ''[[:d:Q4131386|Polina Gagarina]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-03-27 | |- | | [[Илсөяр Газетдинова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1951" | 1951 | |- | | [[Фидан Гафаров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-12 | data-sort-value="2025" | 2025-04-27 |- | 1973 | [[Ишмулла Дилмөхәммәтев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-09-15 | data-sort-value="1984" | 1984-10-19 |- | | [[Фәррух Закиров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-16 | |- | | ''[[:d:Q4192337|Rim Saljachovitsj Zijazetdinov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-19 | data-sort-value="2018" | 2018-03-11 |- | | [[Нурия Ирсаева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-10-13 | |- | 2000 | ''[[:d:Q4250101|Rail' Kuchukov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-28 | |- | 2010 | [[Риза Мәһәдиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-03-13 | data-sort-value="2021" | 2021-01-12 |- | | [[Дикалу Музакаев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-03-24 | |- | | [[Рәшидә Туйсина]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-05-10 | |- | | [[Салават Фәтхетдинов|Салават Фәтхетдинев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-01-10 | |- | | [[Гали Хәмзин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-12 | data-sort-value="2009" | 2009-11-15 |- | | [[Олег Ханов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-11 | data-sort-value="2025" | 2025-09-30 |- | | [[Рим Хәсәнов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-09 | |- | | [[Әминә Шәфыйкова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-03-24 | |- | | [[Нәзифә Кадыйрова|Нәзифә Кадыйрыва]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-13 | |- | 1996 | [[Габдулла Солтанов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-09-25 | data-sort-value="2023" | 2023-08-17 |- | 2023 | [[Илһам Вәлиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-07-19 | |- | 2020 | [[Хәмдүнә Тимергалиева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-05-24 | data-sort-value="2020" | 2020-09-14 |- | | [[Азат Гаеткулов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-01-27 | |- | | [[Салават Әскаров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-11 | data-sort-value="2019" | 2019-12-09 |- | | [[Леонора Куватова|Лианура Куәтева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-09 | |- | | [[Гүзәл Сөләйманова (1979)|Гүзәл Сөләйманова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-06-10 | |- | | [[Фәрит Идрисов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-12 | |- | | [[Гали Алтынбаев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-16 | |- | | [[Светлана Аргынбаева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-01-08 | |- | 2012 | [[Роберт Юлдашев|Рубирт Юлдашев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-07-09 | |- | | [[Идрис Газиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-21 | |- | 2009 | [[Роза Аккучукова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-02-12 | data-sort-value="2021" | 2021-02-08 |- | | [[Владимир Абросимов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-10 | data-sort-value="2018" | 2018-08-15 |- | 2004 | [[Алмас Әмиров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-05-06 | |- | | ''[[:d:Q16272850|Linar Minigajanovitsj Achmetvaliev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-05 | |- | | [[Айрат Әхмәтшин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-04 | |- | | [[Финә Вәлиева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-01-08 | |- | 1996 | [[Шәүрә Дилмөхәмәтова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-09-23 | |- | | [[Гөлсем Исәнголова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-10 | |- | | [[Миңзада Кирәева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-28 | |- | 2009 | [[Гүзәл Маликова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-11-08 | |- | 1955 | [[Анна Робин]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-11-01 | data-sort-value="1974" | 1974 |- | | [[Сәвия Сираева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-05 | |- | | [[Ризидә Фәхруллина]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-01 | |- | | [[Рәмилә Ходайголова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-10-12 | |- | | [[Нинель Юлтыева|Нинель Юлтый]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-02-03 | data-sort-value="2014" | 2014 |- | 1984 | [[Заһир Вәлитов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-11-01 | data-sort-value="2019" | 2019-02-17 |- | 2011 | [[Радик Вәлмөхәмәтов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-02-12 | |- | | [[Мәгъфирә Галиева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-24 | data-sort-value="2016" | 2016-10-03 |- | 2008 | [[Фәдис Ганиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-02-11 | |- | | [[Илдар Гомәров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-23 | |- | | ''[[:d:Q16652784|Raus Zagitov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-19 | |- | 1935 | [[Габдулла-Әмин Зөбәеров|Габдулла-Әмин Зөбәерев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-03-18 | data-sort-value="1963" | 1963-05-23<br/>1964-06-10 |- | | [[Рәсүл Карабулатов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-03-18 | |- | 1997 | [[Шамил Кинҗәкәев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-15 | |- | 1999 | [[Рөстәм Кудашев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-02-13 | |- | | [[Хөсәен Кудашев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-05-10 | data-sort-value="1986" | 1986-11-13 |- | | [[Ольга Лопухова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-06-12 | |- | 2003 | [[Ольга Мусина]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-04-13 | |- | 2003 | [[Руслан Мөхәммәтов|Руслан Мөхәммәтев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-06-26 | |- | | [[Илдар Сәетов|Илдар Сәетев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-01-25 | data-sort-value="2020" | 2020-10-14 |- | 1999 | [[Миңлегаян Сафина]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-02 | |- | | [[Газыйм Тукаев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-03-14 | data-sort-value="1981" | 1981-11-07 |- | | ''[[:d:Q16715024|Akhat Khusainov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-05 | |- | | [[Фәйрүзә Шәйдуллина]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-20 | |- | | [[Мөхәммәт Шәмсетдинов|Мөхәммәт Шәмсетдинев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-09-02 | data-sort-value="1971" | 1971-08-30 |- | 1995 | [[Моисей Швайштейн]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-02 | data-sort-value="2025" | 2025-05-20 |- | | [[Әлфия Юлчурина|Әлфия Юлсурина]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-25 | |- | | ''[[:d:Q16723260|Марат Җәмилев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-23 | data-sort-value="1996" | 1996-11-02 |- | 1994 | [[Үзәнбаева Тәнзилә Хәмит кызы]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-02 | |- | 1991 | ''[[:d:Q18009079|Nikolay Panov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-23 | data-sort-value="2021" | 2021-06-15 |- | 1995 | [[Пётр Токарев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-18 | data-sort-value="2012" | 2012-09-29 |- | 1993 | [[Игорь Капатов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-19 | data-sort-value="2024" | 2024-02-29 |- | 2001 | [[Майя Таһирова|Мая Таһирыва]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-02-08 | data-sort-value="2003" | 2003-06-09 |- | | [[Владимир Суханов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-27 | |- | | [[Рамазан Янбәков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-15 | data-sort-value="2019" | 2019-10-30 |- | 2014 | [[Азамат Гафаров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-06-19 | |- | 2011 | [[Идрис Кәлимуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-03-30 | |- | 2014 | [[Айбулат Рәхмәтуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-12 | |- | | [[Галия Солтанова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-16 | data-sort-value="2024" | 2024-05-19 |- | 1999 | [[Тәнзилә Хисамова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-04-04 | |- | | [[Шамил Хәмәдинуров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-02 | data-sort-value="2014" | 2014-11-14 |- | | [[Наил Галиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-10-09 | data-sort-value="2005" | 2005-02-07 |} {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20141129113842/http://bashkortostan.news-city.info/docs/sistemag/dok_leqihz/index.htm «Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән мактаулы исем турында Нигезләмә]{{ref-ru}} == Моны да карагыз == * [[Башкортстан Республикасының атказанган артисты]] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Әлифба буенча бүләкләр]] [[Төркем:1996 елда барлыкка килгән бүләкләр]] [[Төркем:Башкортстанның халык артистлары]] [[Төркем:Башкортстанның мактаулы исемнәре]] n1vo4wpgz7am4vi20bbwt8j7q06dgax 0 388997 5970257 5969626 2026-07-01T15:57:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970257 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q3626706|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q3626706|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q3626706|lang=en}}}}, {{lang-cv|{{Label|Q3626706|lang=cv}}}}) — Чуашстанның беренче милли югары уку йорты. Чабаксарда урнашкан. {{РФ халыкларының мәдәни мирасы}} == Тарих == Университетка [[1930 ел]]да нигез салына, [[БҮБК]] карары <ref>[http://www.chgpu.edu.ru/uploads/files/1591761434_arhivnaya-spravka.pdf Протокол №52] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712084801/http://www.chgpu.edu.ru/uploads/files/1591761434_arhivnaya-spravka.pdf |date=2020-07-12 }} заседания президиума Всероссийского центрального исполнительного комитета XIV созыва от 10 июня 1930 г. // Государственный исторический архив Чувашской Республики. Ф. Р-202. Оп. 3. Д. 37. Л. 374–380.</ref> һәм РСФСР ХКШ карары буенча 1930 елның октябрендә Чуаш дәүләт педагогика институты ({{lang-ru|Чувашский государственный педагогический институт}}) буларак ачыла<ref name="энц" /><ref name="ВПО">{{cite web |url = http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1286|title = Высшее профессиональное образование|author = Максимова О.Г., Смирнов Ю.П.|publisher = Электронная Чувашская энциклопедия|date = |accessdate = |description =}}</ref>. <br> Республикада ачылган беренче югары уку йорты булып санала<ref name="ВПО" />. Институт составында түбәндәге бүлекчәләр эшли: физика-техника; ''иҗтимагый-сәяси, чуаш теле һәм әдәбияты, рус теле һәм әдәбияты'' секцияләре булган иҗтимагый-әдәби; агрономия; химия-биология; мәктәпкәчә яшьтәге; сәяси-агарту; хезмәт; шулай ук әзерлек курслары һәм Чуаш педагогика эшче факультеты. [[1934 ел]]да бүлекчәләр факультетлар итеп үзгәртеп корыла: тарих, тел һәм әдәбият, табигать фәннәре, физика-математика факультетлары. Шул ук елны институтта 1952 елга хәтле эшләгән Укытучылар институты окштырыла. [[1950-еллар]]да ЧДПИда [[Осип Мандельштам]]ның хатыны язучы һәм лингвист {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Надежда Мандельштам|Надежда Яков кызы Мандельштам|ru|Мандельштам, Надежда Яковлевна}} укыта. РСФСР Министрлар Советы карары белән [[1958 ел]]да югары уку йортына чуаш педагог-мәгърифәтчесе [[Иван Яковлев|Иван Яков улы Яковлев]] исеме бирелә <ref name="энц">{{cite web |url = http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1284|title = Чувашский государственный педагогический университет им. И. Я. Яковлева|author = Краснов Н. Г., Харитонов М. Г.|publisher = Электронная [[Чувашская энциклопедия]]|date = |accessdate = |description =}}</ref>. [[1993 ел]]дан биредә профессор {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Дюис Ивлев|Дюис Данил улы Ивлев|ru|Ивлев, Дюис Данилович}} (Чуашстанның механика фәнни мәктәбенә нигез салучы) эшләгән. == Университет бүген == Студентлар саны 5,5 мең кешедән артык. Университетта бакалавриатның 91 программасы, 4 специалитет программасы, 41 магистратура программасы буенча 10 факультетта югары һөнәри белем бирелә<ref>{{cite web |url = http://www.chgpu.edu.ru/obrazovatelnaya-deyatelnost/spravochnaya-informaciya/Справочная |title = информация |deadlink = yes }}{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Сайт ЧГПУ им. И. Я. Яковлева</ref>. Хәзерге вакытта аспирантурада 9 фән тармагының 25 белгечлеге буенча аспирантлар әзерләнә. Уку йортында «Педвузовец» газетасы, ВАКның «Вестник ЧГПУ им. И. Я. Яковлева», "Вестник ЧГПУ им. И. Я. Яковлева: Серия «Механика предельного состояния» <ref>[http://limit21.ru/ Вестник Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева. Серия: Механика предельного состояния]</ref> фәнни журналлары нәшер ителә. Университетның Россия мәгарифендәге югары урыны РФ мәгариф министрлыгының рейтинг бәяләмәләре белән раслана. == Гыйльми-тикшеренү институтлары == Россия мәгариф академиясе академигы Геннадий Никандр улы Волков исемендәге Этнопедагогика гыйльми-тикшеренү институты == Факультетлар == * Физика-математика факультеты * Чит телләр факультеты * Чуаш һәм рус филологиясе факультеты (2017 елның июненнән) * Технология-икътисад факультеты * Тарих, идарә һәм хокук факультеты (2017 елның июненнән) * Сәнгать һәм музыка белеме факультеты * Табигать фәннәре белеме факультеты * Психология-педагогика факультеты * Мәктәпкәчә яшьтәге һәм коррекция педагогикасы һәм психологиясе факультеты * Физик тәрбия факультеты == Гомумуниверситет кафедралары == * Педагогика, психология һәм фәлсәфә кафедрасы * Чит телләр кафедрасы * Физик тәрбия кафедрасы == Инфраструктура == Университетның бина һәм корылмалары [[Чабаксар]]ның ике административ районында — [[Чабаксарның Ленин районы|Ленин]] һәм [[Чабаксарның Мәскәү районы|Мәскәү]] районнарында һәм Чуашстанның [[Чабаксар районы]]нда урнашкан.<br> Өч уку корпусы, ике тулай торак һәм уку-көнкүреш комплексы (ашханә) Чабаксарның Карл Маркс, Кооператив, Президент булвары урамнары һәм Ремспублика мәйданы белән чикләнгән кварталда урнашкан.<br> Тагын ике уку корпусы, бассейн (физик тәрбия-сәламәтләндерү комплексы), стадион һәм агробиостанция Пирогов, академик А. Н. Крылов, Зелёный һәм Радужный урамнары белән чикләнгән кварталда урнашкан, бер үк адреска ия — Пирогов ур., 25<ref name="структура">{{cite web |url = http://www.chgpu.edu.ru/universitet/strorguprav/ |title = Структура университета |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160901132223/http://www.chgpu.edu.ru/universitet/strorguprav/ |archivedate = 2016-09-01 }} //Сайт ЧГПУ им. И. Я. Яковлева</ref>. <br> Университетның калган корылмалары аерым урнашкан. === Уку корпуслары === * Баш уку корпусы, төбәк әһәмиятендәге архитектура һәйкәле ([[1956]])<ref>[https://okn-mk.mkrf.ru/cultureObjects/viewMaps/165434 Здание Чувашского государственного педагогического института им. И. Я. Яковлева. Регистрационный номер 211410087110005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160911184350/https://okn-mk.mkrf.ru/cultureObjects/viewMaps/165434 |date=2016-09-11 }} // Единый государственный реестр объектов культурного наследия (памятников истории и культуры) народов Российской Федерации</ref> — кирпечтән төзелгән, дүрт катлы Ш-гә охшаган бина — Республика мәйданы ансамбленың әһәмитяле өлеше булып тора. Архитектор А. М. Крылов проекты буенча корылган (сталин архитектурасы үрнәге)<ref>[http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=787 ''Муратов Н. И.'' Здание Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева] // Электронная Чувашская энциклопедия</ref>. Әлеге корпуста ректорат, фәнни китапханә (уку залы белән), гыйльми бүлекчәләр, Этнопедагогика гыйльми-тикшеренү институты, физика-математика факультеты, чит телләр факультеты, студентлар һәм укытучыларның һөнәри берлекләре комитетлары, [[Иван Яковлев|И. Я. Яковлев]] музее урнашкан<ref name="музеи">[http://www.chgpu.edu.ru/muzei-chgpu/ Музеи ЧГПУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160910032855/http://www.chgpu.edu.ru/muzei-chgpu/ |date=2016-09-10 }} // Сайт ЧГПУ им. И. Я. Яковлева</ref>; спорт һәм тантаналар заллары бар.<br><small>Адрес: К. Маркс урамы, 38.</small> * Икенче уку корпусы ([[1971]]) — кирпечтән корылган алты катлы бина. Корпуста сәнгать һәм музыка белеме факультеты (элекке музыкаль-педагогика һәм сәнгать-графика факультетлары), ана даны музее урнашкан<ref name="музеи" />; имеется концертный (актовый) зал<ref name="база">[http://www.chgpu.edu.ru/universitet/mattehobesp/1385-materialno-tehnicheskaya-baza-chgpu-im-iya-yakovleva.html Материально-техническая база ЧГПУ им. И. Я. Яковлева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821121841/http://www.chgpu.edu.ru/universitet/mattehobesp/1385-materialno-tehnicheskaya-baza-chgpu-im-iya-yakovleva.html |date=2016-08-21 }} // Сайт ЧГПУ им. И. Я. Яковлева</ref>.<br><small>Адрес: Президентс бульвары, 19.</small> * Өченче уку корпусы ([[1988]]) — өч катлы кирпеч-панельдән корылган бина, эчке ишегалдысы бар, бер типтагы мәктәп проекты буенча төзелгән<ref>[http://www.complexdoc.ru/ntdpdf/547226/rekomendatsii_po_proektirovaniyu_novogo_pokoleniya_blokov-pristroek_k_sushc.pdf Рекомендации по проектированию нового поколения блоков-пристроек к существующим зданиям общеобразовательных школ, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201212113222/http://www.complexdoc.ru/ntdpdf/547226/rekomendatsii_po_proektirovaniyu_novogo_pokoleniya_blokov-pristroek_k_sushc.pdf |date=2020-12-12 }} // База нормативной документации: www.complexdoc.ru</ref>, институтка Чуаш АССР хөкүмәте карары белән тапшырылган<ref name="база" />. Корпуста психология-педагогика факультеты, табигать фәннәре белеме факультеты, биология музее урнашкан<ref name="музеи" />; имеются спортивный и актовый залы, столовая.<br><small>Адрес: Пирогов урамы, 25.</small> * Дүртенче уку корпусы (1988) — өч катлы кирпеч-панельдән корылган бина, балалар бакчаларының бер типтагы проекты буенча төзелгән, институтка [[1998 ел]]да тапшырылган. Корпуста мәктәпкәчә яшьтәге һәм коррекция педагогикасы һәм психологиясе факультеты урнашкан.<br><small>Адрес: Шумилов урамы, 18А.</small> * Бишенче уку корпусы ([[2003]]) — биш-алты катлы кирпеч бина. Корпуста чуаш һәм рус филологиясе факультеты, технология-икътисад факультеты, тарих, идарә һәм хокук факультеты, уку-җитештерү остаханәсе, университет тарихы музее, [[Василий Каховский|Василий Филипп улы Каховский]] исемендәге археология-этнография музее <ref name="музеи" />; спорт һәм тренажерлар заллары, 2 тегү цехы урнашкан<ref name="база" />.<br><small>Адрес: Президент бульвары, 19А.</small> * Алтынчы уку корпусы ([[2005]]) — өч катлы кирпеч бина. Корпуста физик тәрбия факультеты урнашкан; өч спорт залы, велосипед базасы бар<ref name="база" />.<br><small>Адрес: Пирогов урамы, 25.</small> == Шәхесләр == === Ректорлар (директорлар) === * июль [[1930 ел|1930]] — май [[1931 ел|1931]] — Ефрем Семён улы Чернов * [[1931 ел|1931]]—[[1935 ел|1935]] — [[Тимофей Григорьев|Тимофей Григорий улы Григорьев]] * февраль [[1935 ел|1935]] — февраль [[1937 ел|1937]] — [[Сергей Кутяшов|Сергей Спиридон улы Кутяшов]] * апрель [[1937 ел|1937]] — июль 1937, август—ноябрь [[1942 ел|1942]] — директор в.в.б. Александра Анемподист кызы Кондакова * июль 1937 — август 1938, [[1944 ел|1944]]—[[1950 ел|1950]] — Варфоломей Тихон улы Харитонов * август 1938 — июль 1939 — Моисей Самуил улы Нейман * июль 1939 — сентябрь 1940 — Владимир Иван улы Широков <ref>{{статья |автор= Калинин А.И.|заглавие= Владимир Иванович Широков|ссылка= http://www.museum.unn.ru/contfs/paper/2005/2037_4.phtml|язык= |издание= Нижегородский университет|тип= газета|год= 2005|месяц= декабрь|число= |том= |номер= 12 (2037)|страницы= |doi= |issn=}}</ref> * сентябрь 1940 — сентябрь 1941 — директор в.б. Антонин Василий улы Хрусталёв <ref>{{cite web|url= http://enc.cap.ru/?lnk=4592&t=prsn|title= Хрусталёв Антонин Васильевич |author= Фёдоров Ф. Ф.|website= Электронная Чувашская энциклопедия|type= |date= |accessdate= |lang=}}</ref> * сентябрь — октябрь 1941, февраль — ноябрь 1942 — директор в.б. Николай Иван улы Бокарев * октябрь 1941 — февраль 1942 — Ян Георгий улы Авотин * ноябрь 1942 — апрель 1943 — Григорий Петр улы Булатов <ref>{{cite web|url=http://www.ncfu.ru/bulatov-grigoriy-petrovich.html|deadlink=yes|title=Булатов Григорий Петрович|author=|website=Северо-Кавказский федеральный университет|type=|date=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180117190940/http://www.ncfu.ru/bulatov-grigoriy-petrovich.html|archivedate=2018-01-17}}</ref> * апрель 1943 — март 1944 — Павел Иван улы Волощенко * март—август 1944 — директор в.б. Зином Михаил улы Миловидов * [[1950 ел|1950]]—[[1963 ел|1963]] — Константин Евлампий улы Евлампьев <ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=440 ''Фёдоров Ф. Ф.'' Евлампьев Константин Евлампьевич ]// Электронная Чувашская энциклопедия</ref> * [[1963 ел|1963]] — [[1983 ел|1983]] — Анатолий Семён улы Марков * январь 1983 — апрель 1984 — Гурий Николай улы Ахмеев<ref>{{cite web|url= http://enc.cap.ru/?lnk=445&t=prsn|title= Ахмеев Гурий Николаевич |author= Яковлев Г.А., Сергеев Т.С.|website= Электронная Чувашская энциклопедия|type= |date= |accessdate= |lang=}}</ref> * [[1984 ел|1984]] — [[1999 ел|1999]] — Георгий Сидор улы Сидоров <ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3078 ''Сергеев Т. С.'' Сидоров Георгий Сидорович ]// Электронная Чувашская энциклопедия</ref> * [[1999 ел|1999]] — [[2011 ел|2011]] — Георгий Николай улы Григорьев <ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1120 ''Максимова О. Г.'' Григорьев Георгий Николаевич ]// Электронная Чувашская энциклопедия</ref> * [[2011 ел|2011]] — май [[2016 ел|2016]] — Борис Гурий улы Миронов * [[2016 ел]]ның 18 маеннан — ректор в.б. Владимир Николай улы Иванов <ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1520 ''Бойко С. С.'' Иванов Владимир Николаевич ]// Электронная Чувашская энциклопедия</ref> * 2017 елның 30 июленнән — Владимир Николай улы Иванов. === Укытучылар === {{seealso|Чуаш дәүләт педагогика университеты укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q3626706. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q3626706/p580:башлау,p108/Q3626706/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | 1938 | 1941 | ''[[:d:Q12090143|Vladimir Vodyanitsky]]'' | data-sort-value="1892" | 1892-12-24 | ''[[:d:Q1104739|Красноһрад]]'' | ''[[:d:Q28024487|Харьков университеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-11-30 | [[Акъяр]] |- | 1941 | 1943 | ''[[:d:Q114346789|Абрам Іосіфавіч Лур’е]]'' | data-sort-value="1895" | 1895-12-21 | [[Бобруйск|Бабруйск]] | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-03-19 | |- | | | ''[[:d:Q18402594|Efrem Semjonovitsj Tsjernov]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-05-10 | [[Ядернә районы]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-04-29 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Сергей Кутяшов]] | data-sort-value="1899" | 1899-07-03 | [[Тоншерма]] | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-08-22<br/>1944-09-22 | [[Латвия Совет Социалистик Республикасы]] |- | | | [[Тимофей Григорьев]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-01 | [[Орабакасы]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1984" | 1984-05-19 | [[Чабаксар]] |- | | 1945 | ''[[:d:Q18740522|Fjodor Makarevitsj Netsjay]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-03-09 | [[Дзяражычы]] | ''[[:d:Q4398493|Ростов дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1990" | 1990-12-17 | [[Минск]] |- | | | ''[[:d:Q18740678|Харитонов, Варфоломей Тихонович]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-03-20 | [[Казан губернасы]] | | | data-sort-value="1974" | 1974-09-25 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Михаил Макаров (1906)]] | data-sort-value="1906" | 1906-12-04<br/>1906-11-21 | [[Канаш районы]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[укытучы]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-18 | [[Чабаксар]] |- | 1956 | 1966 | ''[[:d:Q17438493|Mikhail Sirotkin]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-11-08<br/>1908-11-21 | [[Чабаксар районы]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-12-20 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Владимир Алатырцев]] | data-sort-value="1908" | 1908-10-30<br/>1908-10-17 | [[Алатыр өязе]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | data-sort-value="1964" | 1964-10-30 | [[Рига]] |- | | | ''[[:d:Q4333790|Иван Олигер]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-09-08 | [[Түбән Новгород]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2012" | 2012-04-08 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q28357165|Nikolay Prokofyev]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-12-06 | ''[[:d:Q4090760|Boldyrikha]]'' | ''[[:d:Q4304062|В. П. Потёмкин исемендәге Мәскәү шәһәр педагогия институты]]'' | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-05-22 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q3876961|Nikolai Ovchinnikov]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-10-14 | [[Мария Посады районы]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | data-sort-value="2004" | 2004-02-18 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q4321570|Eduard Nitoburg]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-12-28<br/>1919-01-09 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-27 | |- | | | ''[[:d:Q18600794|David Pikus]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-09-05 | No/unknown value | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]] | data-sort-value="1990" | 1990 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q13209982|Канюкова Александра Семеновна]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-02-21 | [[Ходяково]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-10-01 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q23655419|Fyodor Vasilyev]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-10-04 | [[Чуаш автономияле өлкәсе|Чуаш айрат өлкәсе]] | | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-05-23 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Петр Денисов]] | data-sort-value="1928" | 1928-08-28 | [[Батыр районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2014" | 2014-04-24 | [[Россия]] |- | | | ''[[:d:Q17479699|Revel Fjodorovitsj Fjodorov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-12-29 | [[Ормар районы]] | ''[[:d:Q4496242|Харкау дәүләт дизайн һәм сынлы сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | data-sort-value="2022" | 2022-10-30 | |- | | | ''[[:d:Q638528|Ardalion Ignatyev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-22<br/>1930-11-24 | [[Яңа Тойдеряково]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | ''[[:d:Q4009406|эспринтир]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | data-sort-value="1998" | 1998-10-24 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q18402130|Arkady Ulangin]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-04 | [[Татмыш-Югелево]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-05-22 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q4296898|Anatoliĭ Mittov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-12-13 | [[Канаш районы]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-10-31 | [[Чабаксар]] |- | 1963 | 1979 | ''[[:d:Q63872062|Vladimir Petroviç Avramenka]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-11-14 | ''[[:d:Q4482028|Fedorivka]]'' | ''[[:d:Q4496368|Kharkiv State School of Art]]''<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-09-11 | [[Кривой Рог]] |- | | | ''[[:d:Q19614515|Stepan Stepanovitsj Golovatiy]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-25 | ''[[:d:Q65589177|Красный Яр]]'' | ''[[:d:Q4496242|Харкау дәүләт дизайн һәм сынлы сәнгать институты]]''<br/>''[[:d:Q12166926|Харьков дәүләт дизайн һәм сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4376445|Praski Vitti]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-09-17 | [[Алгазы (Чуашстан)|Алгазино]] | ''[[:d:Q4508058|Cheboksary Art School]]''<br/>''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | data-sort-value="2026" | 2026-01-30 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Аксар Сантар]] | data-sort-value="1938" | 1938-11-28 | [[Батыр районы]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | |- | | | [[Виталий Станьял]] | data-sort-value="1940" | 1940-01-01 | [[Чуаш Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | [[язучы]] | | |- | | | [[Анатолий Канюка]] | data-sort-value="1940" | 1940-11-18 | [[Черниговка (Диңгез буе крае)|Черниговка]] | ''[[:d:Q4154225|Ерак Көнчыгыш дәүләт сәнгать институты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q65048714|Igor Timofeev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-19 | [[Чабаксар]] | [[Вятка дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q109485785|Павлов, Иван Владимирович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-13 | [[Чабаксар районы]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | | | |- | | | ''[[:d:Q55664245|Скворцов, Викентий Григорьевич]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-28 | [[Ендоба]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | [[галим]] | data-sort-value="2014" | 2014-05-04 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q18648030|Galina Kuzmina]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-02 | [[Татарстан]] | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q48955469|Vladimir Krasnov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-17 | [[Комсомол (Чуашия)|Комсомол]]<br/>[[Чуаш Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4513833|Галина Петровна Чернова]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-17 | [[Келем|Климово]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4177385|Lev Yefimov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-12-03 | [[Әлек районы]] | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | [[язучы]] | | |- | | | ''[[:d:Q4452788|Gennady Tafayev]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-11-27 | [[Зур Акхуҗа]] | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2026" | 2026-04-12 | |- | | | ''[[:d:Q16676735|Миронов Борис Гурьевич]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-01 | [[Яншык-Норваш|Яншык-Нарваш]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q4226727|Gennady Kozlov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-07-16 | [[Янтык районы]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q25796412|Leonid Yegorov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-24 | [[Чабаксар]] | | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q24261835|Dmitry Vorobyev]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-06-24 | [[Канаш (шәһәр)|Канаш]] | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | [[шагыйрь]] | | |- | 2005-09-01 | | ''[[:d:Q87104944|Dimitri Dimitriev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Чуаш дәүләт педагогика университетын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q3626706. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q3626706/p580:башлау,p69/Q3626706/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | [[Наум Урхи]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-22<br/>1891-12-04 | [[Ядернә өязе]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1984" | 1984-09-01 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Мария Ухсай]] | data-sort-value="1908" | 1908-01-25<br/>1908-01-12 | [[Карач (Кузлаука районы)|Карач]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-09-25 | [[Карач (Кузлаука районы)|Карач]] |- | | 1934 | ''[[:d:Q17438493|Mikhail Sirotkin]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-11-08<br/>1908-11-21 | [[Чабаксар районы]] | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты<br/>[[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | data-sort-value="1970" | 1970-12-20 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Владимир Алатырцев]] | data-sort-value="1908" | 1908-10-30<br/>1908-10-17 | [[Алатыр өязе]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | data-sort-value="1964" | 1964-10-30 | [[Рига]] |- | | | [[Катра Мишши]] | data-sort-value="1911" | 1911-11-06 | [[Казан губернасы]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1944" | 1944-03-06 | [[Украина]] |- | | | ''[[:d:Q13210369|Николаев Яков Николаевич]]'' | data-sort-value="1911" | 1911 | [[Чабаксар өязе]] | | | data-sort-value="1943" | 1943 | [[Люблин воеводалыгы|Лүблин воеводалыгы]] |- | | | [[Александр Алга]] | data-sort-value="1913" | 1913-11-27 | [[Күшки-Яңа Тимбай]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''<br/>[[язучы]] | [[Ялав (журнал)]] | data-sort-value="1977" | 1977-06-15 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Метри Кибек]] | data-sort-value="1913" | 1913-09-15 | [[Тимерчекасы]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1991" | 1991-03-03 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4455622|Терентьев, Александр Иванович]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-12-04<br/>1913-11-21 | [[Түбән Новгород]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q63755054|төзелеш подрядчигы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q385378|төзелеш]]''<br/>''[[:d:Q101438904|regiografo]]''<br/>''[[:d:Q107933225|local historical society]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-12-18 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Илпек Микулай]] | data-sort-value="1915" | 1915-05-19 | [[Шомырша районы]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1981" | 1981-04-12 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Василий Каховский]] | data-sort-value="1915" | 1915-12-20 | [[Әтнәш]] | [[галим]] | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | data-sort-value="1993" | 1993-08-24 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Николай Дедушкин]] | data-sort-value="1915" | 1915-03-28 | [[Буа районы]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1995" | 1995-12-31 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q4236746|Aleksandr Kochetov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-03-08 | [[Алатыр]] | [[офицер]] | | data-sort-value="1994" | 1994-01-31 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Сергей Мерчен]] | data-sort-value="1919" | 1919 | [[Синьял-Яуши]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q13209982|Канюкова Александра Семеновна]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-02-21 | [[Ходяково]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | data-sort-value="2008" | 2008-10-01 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q4454858|Ivan Tenyushev]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-01-19 | [[Алманчы]] | [[галим]] | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | data-sort-value="2016" | 2016-02-14 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q4294113|Valentina Alekseevna Mineeva]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-12-30 | [[Епрәч]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="2010" | 2010-04-24<br/>2010-04-25 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q15975787|Мешаков Илья Григорьевич]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-08-10 | [[Муркаш районы]] | | | data-sort-value="1971" | 1971-10-12 | [[Муркаш районы]] |- | | | ''[[:d:Q18809895|Vasily Dimitriev]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-01-11 | [[Чуел районы]] | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4517486|Чуаш дәүләт һуманитар фәннәр институты]]''<br/>[[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | data-sort-value="2013" | 2013-01-08 | [[Россия]] |- | | 1949 | ''[[:d:Q126625569|Yurgen Sokolnikov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-01-30 | [[Ядернә]] | [[укытучы]] | | data-sort-value="2007" | 2007-06-01 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4123301|Gennady Volkov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-10-31 | [[Ялчык районы]] | [[язучы]] | ''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]'' | data-sort-value="2010" | 2010-12-27 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Александр Галкин]] | data-sort-value="1928" | 1928-02-12 | [[Әлек районы]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="2002" | 2002-04-09 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q4278090|Arkady Malov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-26 | [[Әлек районы]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | data-sort-value="1995" | 1995-04-25 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q21635529|Tamara Alekseevna Anisova]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-20 | [[Муркаш районы]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-11-05 | [[Муркаш]] |- | | | ''[[:d:Q113551041|Хаймулин Юсим Николаевич]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-12 | [[Чабаксар]] | [[математик]] | | data-sort-value="2020" | 2020-02-05 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q18402130|Arkady Ulangin]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-04 | [[Татмыш-Югелево]] | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | data-sort-value="1993" | 1993-05-22 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Анатолий Марков]] | data-sort-value="1930" | 1930-02-15 | [[Әлек районы]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-10 | |- | | | [[Никита Ларионов]] | data-sort-value="1932" | 1932-02-07 | [[Кармалы (Әлек районы)]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-09-21 | [[Әлек]] |- | | | ''[[:d:Q20616405|Казанов Аркадий Петрович]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-08-27 | [[Ормар районы]] | [[язучы]] | | data-sort-value="2013" | 2013-02-21 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Александр Петров (1933)|Александр Петров]] | data-sort-value="1933" | 1933-12-13 | [[Муркаш районы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | [[Юхма Мишши]] | data-sort-value="1936" | 1936-04-10 | [[Согыт]] | [[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | | |- | | | [[Михаил Козлов (1936)|Михаил Козлов]] | data-sort-value="1936" | 1936-04-12 | [[Асан (Шомырша районы)|Асан]] | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология институты]]'' | data-sort-value="2006" | 2006-09-11 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | [[Аркадий Айдак]] | data-sort-value="1937" | 1937-06-07 | [[Ядернә районы]]<br/>[[Чуашстан]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-09-09 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Анатолий Кипеч]] | data-sort-value="1937" | 1937-08-10 | [[Канаш районы]] | [[шагыйрь]] | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q4258584|Leonid Aleksandrovitsj Lenskiy]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-18 | [[Зур Тиуши]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28666041|Чебоксарский хлопчатобумажный комбинат]]''<br/>''[[:d:Q3626715|Чуаш дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-08-26 | ''[[:d:Q18804033|Troitse-Seltso]]'' |- | | | ''[[:d:Q4347803|Viktor Pegov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-06 | [[Урыс Юрмаш]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-10-22 | [[Уфа]] |- | | | [[Аксар Сантар]] | data-sort-value="1938" | 1938-11-28 | [[Батыр районы]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | | |- | | | [[Геннадий Юмарт]] | data-sort-value="1938" | 1938-05-05 | [[Кызыл Армия районы (Чуашстан)|Красноармейски районы]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | data-sort-value="2020" | 2020-01-12 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q28665617|Семёнов, Демьян Филиппович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-10 | [[Ядернә районы]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-06-25 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q4061641|Georgy Alekseyev]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-27 | [[Яңа Чураш|Починок-Быбыть]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | [[Виталий Станьял]] | data-sort-value="1940" | 1940-01-01 | [[Чуаш Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | [[язучы]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | | |- | | | ''[[:d:Q20604012|Владимиров Клементий Владимирович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-14 | [[Нимичкасы]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-01-07 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Нина Зобова]] | data-sort-value="1940" | 1940-01-01 | ''[[:d:Q4315693|Неверово]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-04-09 | [[Казан]] |- | | | ''[[:d:Q109485785|Павлов, Иван Владимирович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-13 | [[Чабаксар районы]] | | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | | |- | | | ''[[:d:Q55664245|Скворцов, Викентий Григорьевич]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-28 | [[Ендоба]] | [[галим]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | data-sort-value="2014" | 2014-05-04 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q111488256|Анисса Павловна Алексеева]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-16 | [[Тигашево]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q13210965|Федоров Георгий Иосифович]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-10 | [[Шөмерле районы]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4517486|Чуаш дәүләт һуманитар фәннәр институты]]''<br/>[[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | data-sort-value="2015" | 2015-12-09 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Григорий Эйдинов (1946)]] | data-sort-value="1946" | 1946-12-22 | [[Казан]] | ''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q107630297|Григорян, Миша Гришович]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-12-03 | [[Гөмре]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q4098153|Aleksandr Michaylovitsj Boednikov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-08 | [[Пилнә районы]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-12-02 | [[Шөмерле]] |- | | | ''[[:d:Q4536712|Maurice Yaklashkin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-08-04 | [[Янтык районы]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]'' | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | | |- | | | [[Валерий Ярды]] | data-sort-value="1948" | 1948-01-18 | [[Шөмерле районы]] | ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-08-01 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q48955469|Vladimir Krasnov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-17 | [[Комсомол (Чуашия)|Комсомол]]<br/>[[Чуаш Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | | |- | | | ''[[:d:Q118466874|Vladimir Slushkin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-03<br/>1948-03-03 | [[Ужур]] | ''[[:d:Q19827985|җиңел атлетика тренеры]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q44751913|Viktor Semyonov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-06-28 | [[Зур Выла]] | ''[[:d:Q17405793|спорт йөрешчесе]]'' | | | |- | | 1971 | ''[[:d:Q111470686|Diana Vladimirovna Abasheva]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-27 | [[Чабаксар]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q116297809|Ivan Tikhonov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-01<br/>1950-03-01 | [[Сабанчы (Ялчык районы)|Сабанчы]] | ''[[:d:Q17405793|спорт йөрешчесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q17333309|Vladimir Grishayev]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-04 | [[Сызран]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-06-06 | [[Чабаксар]] |- | | | [[Рәшит Гаимов]] | data-sort-value="1951" | 1951-01-16 | [[Казан]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4513833|Галина Петровна Чернова]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-17 | [[Келем|Климово]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | | |- | | | ''[[:d:Q4752186|Anatoly Danilov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-07 | [[Тоганаши (Кызыл Чутай районы)|Тоганаши]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[укытучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q61101848|Galina Nikolayeva]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-07 | [[Кызыл Октябрь (Шөмерле районы)|Кызыл Октябрь]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q116814089|Nikolay Grigoryev]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-23 | [[Яңа Тойдеряково]] | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''<br/>''[[:d:Q19827985|җиңел атлетика тренеры]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q30879306|Roza Underova]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-02-26 | [[Мария Посады районы]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q43380457|Aleksandr Gusev]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-01-09 | [[Чабаксар]] | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q115649154|Venyamin Nikolayev]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-10-07 | [[Челкас (Әлек районы)]] | ''[[:d:Q17405793|спорт йөрешчесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4156355|Aleksandra Grigoryeva]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-03-19 | [[Батыр районы]] | ''[[:d:Q17405793|спорт йөрешчесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q16676735|Миронов Борис Гурьевич]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-01 | [[Яншык-Норваш|Яншык-Нарваш]] | [[галим]] | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | | |- | | | ''[[:d:Q4226727|Gennady Kozlov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-07-16 | [[Янтык районы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты | | |- | | | ''[[:d:Q18709433|Igor Ulangin]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-27 | [[Чабаксар]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | [[Елена Сорочайкина|Елена Сорчайкина]] | data-sort-value="1962" | 1962-05-28 | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q115561582|Nikolay Chameyev]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-01-04 | [[Иске Чокалы (Чуашстан)|Иске Чокалы]] | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | | | [[Венер Усманов]] | data-sort-value="1963" | 1963 | [[Бакча (Стәрлебаш районы)|Бакча]] | ''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>''[[:d:Q133272772|Мирасханә]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q28500589|Irina Soldatova]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-02-23 | [[Чабаксар]] | ''[[:d:Q13382355|җәядән атучы]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-02-17 | [[Чабаксар]] |- | | | ''[[:d:Q464525|Olimpiada Ivanova]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-08-26 | [[Мунсют]] | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | | 1991 | ''[[:d:Q109448514|Vladimir Petrovitch Timofeïev]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-02-06 | [[Чагаси]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q126620855|Valentina Andreeva]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-12-21 | [[Чабаксар]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q126624181|Marina Mikhailova]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-09-13 | [[Чабаксар]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | |- | | | [[Сильвия Скворцова]] | data-sort-value="1974" | 1974-11-16 | [[Коршанга-Шигали]] | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q7086701|Olga Vasilyeva]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-03-13 | [[Мунсют]] | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q118442152|Aleksandr Skvortsov]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-10-30 | [[Икенче Ялдры]] | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q266727|Irina Kalentieva]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-11-10 | [[Норваш-Шигали]] | ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q2272604|Sergei Bashkirov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-12-30<br/>1977-12-20 | [[Чабаксар]] | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''<br/>''[[:d:Q19960661|biathlon coach]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q118442618|Sergey Yemelyanov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-11-24<br/>1978-02-24 | [[Первомайское (Батыр районы)]] | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q112111676|Pyotr Trofimov]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-12-18<br/>1983-11-29 | [[Изедеркино]] | ''[[:d:Q17405793|спорт йөрешчесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q130443434|Yevgeny N. Stepanov]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-08-18 | [[Чабаксар]] | ''[[:d:Q1039099|икыскурия йөртүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | | | ''[[:d:Q125253210|Фоминых Светлана Олеговна]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-02-11 | | ''[[:d:Q20826540|scholar]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q20982701|Dauren Kurugliev]]'' | data-sort-value="1992" | 1992-07-12 | [[Дәрбәнт]] | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | | 2006 | ''[[:d:Q67401770|Elena Shimanskaya]]'' | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q640652|University of Oklahoma]]''<br/>''[[:d:Q115376|Көнбатыш Вирҗиния үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q1185955|University of Nevada, Reno]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр|2}}</small> == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.chgpu.edu.ru/ ЧДПУ рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031103143/http://www.chgpu.edu.ru/ |date=2012-10-31 }} {{ref-ru}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:1930 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Чабаксар университетлары]] [[Төркем:И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты| ]] [[Төркем:Иван Яковлев]] [[Төркем:Россиянең педагогика югары уку йортлары]] {{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Чуаш%20дәүләт%20педагогика%20университеты |сүз+төзмә= Чуаш+дәүләт+педагогика+университеты |süz%20tözmä = Çuaş%20däwlät%20pedagogika%20universitetı}} {{Яхшы мәкалә}} jrgs0fqok7b8573txogxpq0pvrqn11g 0 389213 5970205 5969619 2026-07-01T12:28:56Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970205 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q2782346|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q2782346|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q2782346|lang=en}}}}) — [[1803 ел]]да император [[Александр I]] указы белән нигез салынган [[Санкт-Петербург]]ның югары уку йорты.<ref>Вереха И. Петерсон, Егор Андреевич // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.</ref> Санкт-Петербург дәүләт урман-техника университеты югары һәм югары уку йортыннан соңгы һөнәри белем бирү программаларын гамәлгә ашыра торган дәүләт югары уку йорты; [[урман]] хуҗалыгы, урман, агач эшкәртү, урман химиясе, целлюлоза-кәгазь, гидролиз сәнәгате өлкәсендә җитештерү, фәнни һәм фәнни-педагогик эшчәнлек өчен югары квалификацияле белгечләр әзерләү, яңадан әзерләү һәм квалификацияләрен күтәрүне гамәлгә ашыра; фундаменталь һәм гамәли фәнни тикшеренүләрне башкара. Университет Россия Федерациясе Югары урман-техник уку йортларының әйдәп баручы фәнни һәм методик үзәге булып тора. == Тарихы == 1803 елның 19 маенда иң югары указ белән патша авылында ([[Царское Село]]) практик урман училищесын булдыру турында нигезләмә раслана.<ref>Об учреждении Практического лесного училища // Полное собрание законов Российской империи, с 1649 года. — СПб.: Типография II отделения Собственной Его Императорского Величества канцелярии, 1830. — Т. XXVII. 1802—1803. № 20776. — С. 620—622</ref> Кайбер рәсми документларда уку йорты Царскосельский Урман институты дип атала. 1811 елның гыйнварында Царскосельский Урман институты Санкт-Петербургка Выборг ягына күчерелә (институт Иске ферманың агач корылмаларында урнашкан). Аның белән Орлов Урман институты кушылганнан соң Форст-Институт дип атала башлый. 1813 елда Форст-институтка Козельский Урман институты кушыла (1804 елда нигез салына). Берләшкән уку йорты Санкт-Петербург Урман институты дип атала. 1826-1833 елларда архитекторлар И.Ф. Лукини һәм А. Неллингер тарафыннан дүрт аерым академик корпус төзелгән. 1829 елда Форст-институт Урман институты дип үзгәртелә, уку курсы 4 яшьтән 6 яшькә кадәр арттырыла һәм аңа 10 яшьтән 14 яшькә кадәр балалар кабул итә башлый. 1837 елда Санкт-Петербург Урман институты Урман һәм ызан институты дип аталган хәрби-уку йорты итеп үзгәртелә. 1862 елда Урман һәм ызан институты ябыла. Урман академиясе оештырылган. 1863-1864 елларда тау-шәһәрчектән Санкт-Петербургка игенчелек Институтының Урман академиясе бинасына күчерелә. Санкт-Петербург игенчелек институты барлыкка килә, анда ике бүлек: агрономия һәм урман бүлеге бар. 1865 елда Урман академиясе ябыла. 1877 елның ноябрендә, аны Санкт-Петербург Урман институтына әверелдерү белән бәйле рәвештә, игенчелек институтының агрономия бүлеге ябыла. 1914 елда Санкт-Петербург Урман институты Петроград Урман институты дип үзгәртелә. 1924 елдан Институт Ленинград Урман институты дип атала. 1929 елның 26 ноябрендә Бөтенроссия Үзәк башкарма комитеты Ленинград Урман институтын урман-техника академиясенә әверелдерү турында карар чыга. 1935 елның 27 сентябрендә Ленинград урман-техника академиясенә С.М. Киров исеме бирелә. 1953 елның 15 октябрендә СССР Югары Советы Президиумы Указы белән Ленинград урман-техника академиясе. С. М. Киров ордены белән бүләкләнә. 1992 елның 13 февралендә Ленинград урман-техник академиясе Санкт-Петербург Ленин орденлы урман-техник академия дип үзгәртелә. 1993 елның 26 июленән Санкт-Петербург урман-техника академиясе. 2011 елның 10 февраленнән университет статусы бирелә. == Фотогалерея == <gallery> File: Park of Saint Petersburg State Forestry Academy (3).jpg File:LTA 13 migdal.jpg File:LTA_15_mem.jpg File:LTA_16_mem1_TkachenkoME.jpg File:LTA_monument_1.jpg File:LTA_17_mem2.jpg </gallery> == Танылган шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q2782346. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q2782346/p580:башлау,p108/Q2782346/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | 1814 | ''[[:d:Q4442415|Christian Friedrich Stephan]]'' | data-sort-value="1757" | 1757 | [[Лейпциг]] | ''[[:d:Q154804|Лейпциг үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]'' | data-sort-value="1814" | 1814-12-17 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4290975|Karl Eugen von Mercklin]]'' | data-sort-value="1821" | 1821-04-07 | [[Рига]] | ''[[:d:Q154561|Ена үнивирситите]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-11-26 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q3431204|Richard Schröder]]'' | data-sort-value="1822" | 1822 | | | ''[[:d:Q758780|бакчачы]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-05-08 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q3341631|Nikolai Shelgunov]]'' | data-sort-value="1824" | 1824-12-04 | [[Санкт-Петербург]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-04-24 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | [[Дмитрий Михайлов (1824)]] | data-sort-value="1824" | 1824-05-21 | [[Пенза]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | data-sort-value="1889" | 1889<br/>1890 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q3652296|Pavel Kostychev]]'' | data-sort-value="1845" | 1845-02-12 | ''[[:d:Q2218533|Shatsky District]]''<br/>[[Мәскәү]] | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q28378128|педолог]]''<br/>''[[:d:Q1781198|агроном]]''<br/>''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1895" | 1895-11-21 | [[Санкт-Петербург]] |- | 1869 | 1904 | ''[[:d:Q4094529|Ivan Borodin]]'' | data-sort-value="1847" | 1847-01-18 | [[Бөек Новгород]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-05 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4371677|Ilijodor Ivanovič Pomerancev]]'' | data-sort-value="1847" | 1847-08-29 | [[Орёл губернасы]] | ''[[:d:Q4231456|Konstantinovsky Surveying Institute]]'' | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-05-01 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4124767|Egbert Wolf]]'' | data-sort-value="1860" | 1860-09-05 | [[Берлин]] | ''[[:d:Q1001200|Прушкув]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-02-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q15071434|Геннадий Андреевич Любославский]]'' | data-sort-value="1860" | 1860 | [[Кинешма|Киңәшмә]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1915" | 1915 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q13032104|Pyotr Kossovich]]'' | data-sort-value="1862" | 1862-09-16 | [[Горки (шәһәр)|Һорки]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-08-13 | ''[[:d:Q4417957|Сестрына]]''<br/>[[Санкт-Петербург]] |- | 1886 | 1901 | ''[[:d:Q19138544|Vasily Dobrovlyansky]]'' | data-sort-value="1864" | 1864 | [[Киев]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q42296463|дендролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1910" | 1910 | |- | 1904 | 1912 | ''[[:d:Q7290386|Georgy Vysotsky]]'' | data-sort-value="1865" | 1865-02-07 | ''[[:d:Q4319877|Mikitivka]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-06 | [[Харьков]] |- | 1901 | 1917 | ''[[:d:Q4302949|Georgi Morozov]]'' | data-sort-value="1867" | 1867-01-19<br/>1867-01-07 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-05-09 | [[Акмәсҗит]] |- | | | ''[[:d:Q4336688|Mikhail Orlov]]'' | data-sort-value="1867" | 1867-09-20 | [[Елец]] | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1932" | 1932-12-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | 1892 | 1898 | ''[[:d:Q4462167|Vladimir Andreevich Tranzschel]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-02-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q2487799|миколог]]''<br/>''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''<br/>''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-21 | [[Санкт-Петербург]] |- | 1897 | 1941 | ''[[:d:Q21099064|Leonid Ivanov]]'' | data-sort-value="1871" | 1871-02-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-11 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q3648934|Konstantin Gedroits]]'' | data-sort-value="1872" | 1872-03-25 | ''[[:d:Q192176|Bender]]'' | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-10-05 | [[Мәскәү]] |- | | 1905 | ''[[:d:Q4271480|Vladimir Lyubimenko]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-01-04 | ''[[:d:Q1967547|Veydelevka]]'' | ''[[:d:Q110088701|Харьковское земледельческое училище]]''<br/>''[[:d:Q58878019|Урман институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4394686|Mikhail Rimsky-Korsakov]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-08-20 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-11 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q17466804|M. E. Tkachenko]]'' | data-sort-value="1878" | 1878-11-13 | ''[[:d:Q1104747|Валкы]]'' | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | ''[[:d:Q1895303|урманчы]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | 1911 | 1915 | [[Сергей Львов (1879)|Сергей Львов]] | data-sort-value="1879" | 1879-10-02 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q130369791|Хитрово Анатолий Арефьевич]]'' | data-sort-value="1879" | 1879 | | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1906" | 1906 | |- | | | [[Владимир Сукачёв|Владимир Сукачов]] | data-sort-value="1880" | 1880-05-26 | ''[[:d:Q4192615|Zmiyovsky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q1895303|урманчы]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q15839134|эколог]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q16021386|forestry engineer]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-02-09 | [[Мәскәү]] |- | 1905 | | [[Николай Максимов (1880)]] | data-sort-value="1880" | 1880-03-09<br/>1880-03-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q28667071|Saint Petersburg 6th gymnasium]]''<br/>''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-09 | ''[[:d:Q13636119|Луцино]]'' |- | | | ''[[:d:Q4089777|Sergey Alekseevitsj Bogoslovskiy]]'' | data-sort-value="1882" | 1882 | ''[[:d:Q4324800|Novooskolskij County]]'' | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | data-sort-value="1944" | 1944 | |- | | | ''[[:d:Q60826769|Vladimir Generozov]]'' | data-sort-value="1882" | 1882 | [[Раквере]] | ''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | |- | 1925 | 1942 | ''[[:d:Q19360704|Николай Петрович Кобранов]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-05-22 | ''[[:d:Q4499240|Kholmsky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q4420840|College for Noble Orphans (Gatchina)]]''<br/>''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | ''[[:d:Q12335817|урманчы]]''<br/>''[[:d:Q1895303|урманчы]]''<br/>''[[:d:Q26271631|skilled forestry worker]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-07 | [[Екатеринбург]] |- | | 1930 | ''[[:d:Q66662149|Аляксандр Давыдавіч Дубах]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-07-09 | ''[[:d:Q4095185|Botovo]]'' | ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1942" | 1942-04-21 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q54276628|Васіль Кірылавіч Захараў]]'' | data-sort-value="1886" | 1886-08-24 | [[Лодейное Поле]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | [[галим]] | data-sort-value="1967" | 1967-03-12 | |- | | | ''[[:d:Q4522895|Aleksandr Petrovich Shennikov]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-08-29 | [[Папулово (Киров өлкәсе)|Папулово]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-05-24 | [[Санкт-Петербург]] |- | | 1932 | ''[[:d:Q28359118|Yevgeniya Ivanova]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-12-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q24932262|Women's Pedagogical Institute]]'' | ''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-01-26 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4103374|Stepan Vanin]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-12-30 | ''[[:d:Q2628828|Касыйм районы]]'' | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-10 | |- | | 1924-09-01 | ''[[:d:Q83140547|Arnold Stamm]]'' | data-sort-value="1892" | 1892 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4479389|Annenschule]]''<br/>''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q21244999|урман хезмәткәре]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-10-04 | ''[[:d:Q955521|Karlag]]'' |- | | | ''[[:d:Q4169945|T. B. Dubâgo]]'' | data-sort-value="1899" | 1899 | [[Санкт-Петербург]] | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2815948|landscape architect]]'' | data-sort-value="1959" | 1959 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q62714157|Байтин, Айзик Абрамович]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-01-07 | [[Витебск]] | | [[галим]] | data-sort-value="1980" | 1980-08-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q21147331|Сухарев, Николай Фёдорович]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-03-12 | ''[[:d:Q27578788|Bol’shoye Kasargul’skoye]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-08-01 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4089267|Pyotr Bogdanov]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-11-25 | [[Смоленск]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q42296463|дендролог]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-02-09 | |- | | | ''[[:d:Q4401462|Stepan Rybalchenko]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-06-28 | ''[[:d:Q4326643|Novy Egorlyk]]'' | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-01-18 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q24009901|Сергей Яковлевич Коротов]]'' | data-sort-value="1908" | 1908 | | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1982" | 1982 | |- | | | ''[[:d:Q118435244|Andrey Alekseevich Yatsenko-Khmelevsky]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-10-30 | [[Гәнҗә]] | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1987" | 1987 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q19692561|David Merkin]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-09-18 | [[Орша]] | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-10-31 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4399169|Рубцов, Василий Иванович]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-04-13 | ''[[:d:Q4301468|Monastyrshchina]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-04 | [[Мәскәү]] |- | 1973 | | ''[[:d:Q19915980|Anatoly Polovko]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-11-14 | ''[[:d:Q149201|Ичнә]]'' | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | [[галим]]<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q5352191|техник]]'' | data-sort-value="2007" | 2007-04-17 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q55058428|Oleg Katayev]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-11-25 | [[Харьков]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>[[галим]] | data-sort-value="2006" | 2006-08-11 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4098981|Nikolay Bulygin]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-08-12 | [[Воронеж]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="2002" | 2002-05-22 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q28499940|Евгений Сергеевич Мурахтанов]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-10 | [[Ырынбур өлкәсе]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | [[галим]] | data-sort-value="2016" | 2016-09-25 | [[Брянск]] |- | 1951 | 1966 | ''[[:d:Q56884787|Дмитрий Павлович Столяров]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-13 | ''[[:d:Q19638618|Maksimovka]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | [[галим]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q28359261|Viktor Vyrodov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929 | ''[[:d:Q21335457|Verkhneye Beryozovo]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | [[галим]] | data-sort-value="1997" | 1997 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q26243685|Аким, Гарри Львович]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-06 | [[Санкт-Петербург]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="2007" | 2007 | [[Всеволожск районы]] |- | 1994 | | ''[[:d:Q109110321|Leonid Dmirtenko]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-06 | [[Харьков]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-03-03 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q131363720|Редько Георгий Иванович]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-25 | ''[[:d:Q4087837|Blahodatne]]'' | ''[[:d:Q131363748|Великоанадольский лесотехнический специализированный колледж имени Виктора Егоровича Фон Граффа]]''<br/>Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="2011" | 2011-11-24 | |- | | | ''[[:d:Q4360587|Villi Petritsky]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q19829999|культуролог]]''<br/>''[[:d:Q18120029|библиофил]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="2022" | 2022-10-31 | |- | | | ''[[:d:Q102287992|Andrey Punin]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-06-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q11486702|архитектура тарихчысы]]''<br/>[[инженер]]<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | data-sort-value="2020" | 2020-11-21 | [[Санкт-Петербург]] |- | 1974 | 1998 | ''[[:d:Q115891950|Yuri Ivanovich Holkin]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-27 | [[Архангельск]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | | data-sort-value="2018" | 2018-07-03 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q112989748|Онегин, Владимир Иванович]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-24 | ''[[:d:Q4232123|Конёчек]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | | | |- | | | ''[[:d:Q4413814|Andrey Vitimovich Selikhovkin]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-08 | [[Санкт-Петербург]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | |- | 1989 | | ''[[:d:Q136956279|Ирина Мельничук]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-07-20 | | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | ''[[:d:Q16021386|forestry engineer]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q12281215|Иван Степанович Крижин]]'' | | | | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q2443377|топограф]]'' | data-sort-value="1884" | 1884 | |- | 1995-02-01<br/>1993-02-01 | 2000-01-01<br/>1995-02-01 | ''[[:d:Q43163125|Anatoly A. Shatalov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2010-09-01 | | ''[[:d:Q56804708|Dmitry L. Musolin]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q57112241|Aleksander V Vasilyev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q58716450|Ekaterina Shorohova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1972-12-20 | | ''[[:d:Q74130810|Dmitry A. Ponomarev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1950-06-10 | | ''[[:d:Q89281657|Anatoly V Zhigunov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2008-09-01 | | ''[[:d:Q102335736|Pavel Lebedev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q105492321|Fedor Chepik]]'' | | | ''[[:d:Q4097524|Брянск дәүләт инженер-техник университеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q2782346. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q2782346/p580:башлау,p69/Q2782346/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q1239241|Peter Andreivich Dannenberg]]'' | data-sort-value="1792" | 1792-06-09 | [[Олонец губернасы|Олонец гөбернәсе]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1872" | 1872-08-06 | [[Россия империясе]] |- | | | [[Николай Казем-Бек|Николай Касыймбәк]] | data-sort-value="1818" | 1818-07-17 | [[Дәрбәнт]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q16832248|иранист]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Казан Император университеты]] | data-sort-value="1888" | 1888-06-05 | [[Казан]] |- | | | ''[[:d:Q3341631|Nikolai Shelgunov]]'' | data-sort-value="1824" | 1824-12-04 | [[Санкт-Петербург]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | data-sort-value="1891" | 1891-04-24 | [[Санкт-Петербург]] |- | | 1860 | ''[[:d:Q3133674|Jan Edward Wańkowicz]]'' | data-sort-value="1834" | 1834-10-10 | ''[[:d:Q30103075|Malaja Sliapianka]]'' | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899-08-02 | [[Краков]] |- | | 1873 | ''[[:d:Q3916265|Mitrofan Lodyzhensky]]'' | data-sort-value="1852" | 1852-01-28 | | ''[[:d:Q16004492|esotericist]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-05-18 | [[Тула]] |- | | | ''[[:d:Q15066812|Закржевский, Дмитрий Владимирович]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-10-20 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | No/unknown value | |- | | 1886 | ''[[:d:Q19138544|Vasily Dobrovlyansky]]'' | data-sort-value="1864" | 1864 | [[Киев]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q42296463|дендролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты<br/>''[[:d:Q57913869|Kyiv Polytechnic Institute of Emperor Alexander II]]'' | data-sort-value="1910" | 1910 | |- | | 1896 | ''[[:d:Q21606784|Nicolai J. Puring]]'' | data-sort-value="1865" | 1865 | | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1904" | 1904 | |- | | | ''[[:d:Q27258240|Jan Olszewski]]'' | data-sort-value="1865" | 1865 | | | | | |- | 1893 | 1895 | [[Николай Буш]] | data-sort-value="1869" | 1869-10-29<br/>1869-11-10 | [[Слабутски|Слободской]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q112055113|Museum of Botanical Garden of V.L. Komarov Botanical Institute]]''<br/>''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''<br/>''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-08-07 | [[Белозерск]] |- | | | ''[[:d:Q4450330|Viktor Viktorovich Talanov]]'' | data-sort-value="1871" | 1871-11-27 | [[Түбән Новгород]] | [[галим]] | ''[[:d:Q2466783|"Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты" федераль тикшеренү үзәге]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-05 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q16716601|Скоробогатый, Алексей Феодосьевич]]'' | data-sort-value="1871" | 1871-10-27 | [[Витебск губернасы|Витебск гөбернәсе]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-02-15 | [[Харьков]] |- | | | ''[[:d:Q28002058|Sergey Yuritsyn]]'' | data-sort-value="1873" | 1873 | [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]] | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | | No/unknown value | |- | | | ''[[:d:Q4515945|Chilikin Pheofilakt]]'' | data-sort-value="1876" | 1876-03-01 | [[Зарайск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-11-26 | ''[[:d:Q3739717|Voskresenskoye]]'' |- | | | ''[[:d:Q4371149|Boris Polynov]]'' | data-sort-value="1877" | 1877-07-23 | [[Ставрополь]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-16 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q130369791|Хитрово Анатолий Арефьевич]]'' | data-sort-value="1879" | 1879 | | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | data-sort-value="1906" | 1906 | |- | | | ''[[:d:Q18278362|N. I. Sus]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-06-01 | [[Волын губернасы]] | [[галим]] | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]<br/>''[[:d:Q4127475|Russian Research Institute of Agroforestry]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-08-26 | |- | | | ''[[:d:Q4057148|Vladimir Agte]]'' | data-sort-value="1881" | 1881-06-27 | [[Новочеркасск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-12-28 | [[Мәскәү]] |- | | | [[Виталий Эделштейн|Витали Эделштейн]] | data-sort-value="1881" | 1881-04-17 | [[Казан]] | ''[[:d:Q1781198|агроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-08-01 | [[Мәскәү]] |- | | | [[Леонид Кулик]] | data-sort-value="1883" | 1883-08-19 | [[Тарту]] | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q44494016|Committee on Meteorites]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-04-14 | [[Спас-Деменск]] |- | | 1911 | ''[[:d:Q96012681|Сцяпан Паўлавіч Мельнік]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-08-13 | ''[[:d:Q12118508|Lokhvitsky Uyezd]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4496332|Хабарау милли аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376002|Central Botanical Garden, Minsk]]''<br/>''[[:d:Q123018612|сельскагаспадарчая секцыя Інбелкульта]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-28 | [[Минск]] |- | | 1903 | ''[[:d:Q130369798|Владимир Савич]]'' | data-sort-value="1885" | 1885 | | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q894660|National Botanical Garden of Georgia]]''<br/>[[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q135818863|Дальневосточное отделение Всесоюзного института растениеводства]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | |- | | | ''[[:d:Q26776955|Gerasim Barinov]]'' | data-sort-value="1886" | 1886-03-01 | ''[[:d:Q20672571|Покровское]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | No/unknown value | |- | | | ''[[:d:Q54276628|Васіль Кірылавіч Захараў]]'' | data-sort-value="1886" | 1886-08-24 | [[Лодейное Поле]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]''<br/>Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты<br/>''[[:d:Q54913928|Forestry Institute of the National Academy of Sciences of Belarus]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-03-12 | |- | 1903 | 1904 | ''[[:d:Q4422288|Konstantin Skorobogatov]]'' | data-sort-value="1887" | 1887-02-22 | ''[[:d:Q4061514|Alexandrovskoye]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q1186567|Александр тиятры]]''<br/>''[[:d:Q2012301|Obukhov State Plant]]''<br/>''[[:d:Q1255617|Сарытау драма театры]]''<br/>''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-07-28 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q13028351|Aleksandr Nikolaevitsj Sak]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-08-14 | [[Сёгда]] | [[шагыйрь]] | ''[[:d:Q14916966|Belarus]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-26 | ''[[:d:Q26214540|NKVD of Minsk]]'' |- | | | ''[[:d:Q100156581|Барыс Дзмітрыевіч Жылкін]]'' | data-sort-value="1895" | 1895-03-02 | ''[[:d:Q21844429|Гастынскі павет]]'' | [[галим]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q4097524|Брянск дәүләт инженер-техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-03-05 | |- | | | ''[[:d:Q46123630|Vasiliy Ivanovitsj Kazanskiy]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-05-30 | [[Мәскәү]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-07-07 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q3876955|Nikolai Sokolov]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-04-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | data-sort-value="1988" | 1988-12-15 | [[Сестрорецк]] |- | | | [[Сергей Соколов (1897)|Сергей Соколов]] | data-sort-value="1897" | 1897-05-08 | [[Бәләбәй]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-03-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4495914|Sergey Kharitonov]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-06-27 | [[Переславль-Залесский]] | [[галим]] | | data-sort-value="1992" | 1992-06-07 | [[Переславль-Залесский]] |- | | 1927 | ''[[:d:Q112411422|Leonid Pravdin]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-03-23 | ''[[:d:Q113058600|Новографское]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q16021386|forestry engineer]]''<br/>[[галим]] | | data-sort-value="1987" | 1987 | |- | | | ''[[:d:Q19369147|Aleksandr Korchagin]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-03-17 | [[Витебск]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-08-20 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q22703870|Ковтун-Станкевич, Андрей Игнатьевич]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-10-10 | ''[[:d:Q2235501|Кролевец]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-08-31 | [[Акмәсҗит]] |- | | | ''[[:d:Q4089267|Pyotr Bogdanov]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-11-25 | [[Смоленск]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q42296463|дендролог]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | data-sort-value="1977" | 1977-02-09 | |- | | 1931 | ''[[:d:Q4520710|Nikolai Sharonov]]'' | data-sort-value="1901" | 1901 | | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | data-sort-value="2000" | 20th century | |- | | | ''[[:d:Q4098673|Aleksey Bukshtynov]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-02-11 | [[Витебск губернасы|Витебск гөбернәсе]] | [[галим]] | | data-sort-value="2000" | 2000-12-21 | |- | | | ''[[:d:Q4399177|Leonid Rubtsov]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-03-10 | [[Фурманов (шәһәр)|Фурманов]] | ''[[:d:Q2815948|landscape architect]]'' | ''[[:d:Q2466783|"Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты" федераль тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q280791|Hryshko National Botanical Garden]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-03 | [[Киев]] |- | | | ''[[:d:Q104628137|Фёдар Трафімавіч Касцюковіч]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-03-01 | ''[[:d:Q2092836|Барысав районы]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4127508|All-russian Research Institute for Silviculture and Mechanization of Forestry]]''<br/>''[[:d:Q54913928|Forestry Institute of the National Academy of Sciences of Belarus]]''<br/>''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]''<br/>''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-07-15 | |- | | 1931 | ''[[:d:Q109493493|Дьяченко, Андрей Ефимович]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-09-01 | ''[[:d:Q4322026|Nova Guta]]'' | | | data-sort-value="1983" | 1983-04-16 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4067716|Nikolay Anuchin]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-04-26 | | [[галим]] | ''[[:d:Q4304099|Moscow State Forest University]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-06-07 | |- | | | ''[[:d:Q4102631|Alexander Vakin]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-09-04 | [[Ржев]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966 | |- | | 1930 | ''[[:d:Q4261011|Alexey Liverovsky]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-12-07<br/>1903-12-20 | [[Санкт-Петербург]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1714828|hunter]]''<br/>[[инженер]] | | data-sort-value="1989" | 1989-11-27 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4336661|Gieorgij Orłow]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-03-29 | ''[[:d:Q16021738|Лубянки]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-11-30 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q21638498|Vasil Gulisashvili]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-04-23<br/>1903-05-06 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q5060555|батрак]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979-10-19 | [[Tbilisi|Тбилиси]] |- | | 1930 | ''[[:d:Q23656112|Кощеев, Андрей Лукич]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-11-08 | [[Ылыч (шәһәр)|Ылыс]] | [[галим]] | | data-sort-value="1955" | 1955-08-13 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q56240702|Владимир Николаевич Пономарёв]]'' | data-sort-value="1903" | 1903 | [[Ржев]] | [[инженер]] | | No/unknown value | |- | | | ''[[:d:Q76822538|Воробьёв Дмитрий Васильевич]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-11-06 | | | | data-sort-value="1976" | 1976-08-08 | [[Харьков]] |- | | 1935 | ''[[:d:Q17044087|Даніла Уладзіміравіч Жаркоўскі]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-01-02 | ''[[:d:Q2024126|Һорки районы]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q17043283|Institute of Chemistry of BSSR Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q4082743|Беларус дәүләт аграр техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q30289956|Institute of Physical and Organic Chemistry]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-12-31 | [[Минск]] |- | | | ''[[:d:Q21106797|Ivan Melekhov]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-09-15 | ''[[:d:Q2607262|Приморски районы]]''<br/>''[[:d:Q4070626|Arkhangelsky Uyezd]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4304099|Moscow State Forest University]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-12-06 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q110982416|Аляксандр Іосіфавіч Скрыган]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-08-11 | [[Труханавичы (Капыльский районы)]] | [[галим]] | ''[[:d:Q17043283|Institute of Chemistry of BSSR Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q30289956|Institute of Physical and Organic Chemistry]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-08-28 | |- | | | ''[[:d:Q4406048|Mikhail Saltykov]]'' | data-sort-value="1906" | 1906 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1975" | 1975-11-01 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4103562|Fiodor Waraksin]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-07-21 | ''[[:d:Q4130398|Вялсы]]'' | | | data-sort-value="1975" | 1975-02-02 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q16698110|Igor Dolgushin]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-03-30 | [[Омск]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-07-04 | [[Алматы]] |- | | | ''[[:d:Q24009901|Сергей Яковлевич Коротов]]'' | data-sort-value="1908" | 1908 | | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | data-sort-value="1982" | 1982 | |- | | | ''[[:d:Q15065559|Ivan Vasilevitsj Gratsjjov]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-08-26 | [[Касыйм (шәһәр)|Касыйм]] | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-11-25 | [[Петрозаводск]] |- | | | ''[[:d:Q26243720|Pyotr Lapin]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-01-29 | [[Пенза]] | [[галим]] | ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''<br/>''[[:d:Q894654|Nikitsky Botanical Garden]]''<br/>''[[:d:Q894653|N.V. Tsitsin Main Botanical Garden]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-04-26 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4499432|Viktor Kholopov]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-03-01 | [[Рязань]] | [[эшкуар]] | | data-sort-value="2007" | 2007-01-13 | [[Кондопога]] |- | | | ''[[:d:Q4519590|Грыгорый Логвінавіч Шакулаў]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-10-11<br/>1910-09-28 | ''[[:d:Q96579955|Паўлавічы]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987-11-22 | |- | | | ''[[:d:Q39082856|Лавунов, Пётр Павлович]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-06-12 | ''[[:d:Q942749|Kletnya]]'' | | | data-sort-value="1997" | 1997-10-25 | [[Калуга]] |- | | | ''[[:d:Q4171563|Nikolai Vladislavovich Dylis]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-12-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q19961388|геоботаник]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q16021386|forestry engineer]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-07-26 | [[Мәскәү]] |- | | 1955 | ''[[:d:Q60838281|Олонцев, Михаил Иванович]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-10-15 | ''[[:d:Q4499210|Kholmogorsky Uyezd]]'' | | | data-sort-value="1990" | 1990-11-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q13027984|Іван Іларыёнавіч Бардышаў]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-07-14 | [[Рус Норвашы|Урыс Нарвашы]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-10-30 | |- | | | ''[[:d:Q29359375|Поздняков, Лев Константинович]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-05-28 | [[Борисоглебск]] | ''[[:d:Q15143191|science communicator]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-06-17 | |- | | | ''[[:d:Q4399169|Рубцов, Василий Иванович]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-04-13 | ''[[:d:Q4301468|Monastyrshchina]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | data-sort-value="1973" | 1973-04-04 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q19909678|Vyacheslav Korolyov]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-03-12 | [[Олонец губернасы|Олонец гөбернәсе]] | | | data-sort-value="2000" | 2000 | [[Петрозаводск]] |- | 1934 | 1939 | ''[[:d:Q117281876|Александр Матвеевич Матвеев]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-06-16 | ''[[:d:Q18773324|Горушка (Струги Краснин кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1989" | 1989-10-19 | [[Санкт-Петербург]] |- | | 1941 | ''[[:d:Q4080623|Boris Bedny]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-08-25 | ''[[:d:Q4538815|Yaroslavskaya]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | data-sort-value="1977" | 1977 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4379690|Mikhail Provorov]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-09-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q21244999|урман хезмәткәре]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-03-30 | |- | | | ''[[:d:Q18634544|Leonid Zinovevitsj Loere]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-03-11 | [[Аккирмән]] | [[укытучы]] | ''[[:d:Q4070609|Архангельск дәүләт техника университеты]]'' | data-sort-value="1992" | 1992-08-24 | [[Архангельск]] |- | 1938 | | ''[[:d:Q18380386|Міхаіл Іванавіч Герасімаў]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-10-20 | ''[[:d:Q29404618|Старина]]'' | ''[[:d:Q212948|партизан]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-11-05 | |- | | | ''[[:d:Q4067095|Pyotr Antipov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-12-26 | ''[[:d:Q4339039|Ostrovsky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q12335817|урманчы]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-10-20 | [[Иске Ладога]] |- | | 1948 | ''[[:d:Q55058428|Oleg Katayev]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-11-25 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>[[галим]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | data-sort-value="2006" | 2006-08-11 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4098981|Nikolay Bulygin]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-08-12 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | data-sort-value="2002" | 2002-05-22 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q18045534|Nikolay Ivanovich Kazimirov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-12-15 | [[Лысково районы]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4214946|Karelian Research Centre of RAS]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-08-28 | [[Петрозаводск]] |- | | 1952 | ''[[:d:Q54276694|Васіль Рыгоравіч Анціпаў]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-02-15 | ''[[:d:Q19670306|Бакачы]]'' | ''[[:d:Q42296463|дендролог]]''<br/>''[[:d:Q15839134|эколог]]'' | ''[[:d:Q23069766|Гипроникель]]''<br/>''[[:d:Q5926428|National Botanic Garden of Latvia]]''<br/>''[[:d:Q2376002|Central Botanical Garden, Minsk]]''<br/>''[[:d:Q1551183|Черновцы милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q55972215|Інстытут бульбаводства НАН Беларусі]]''<br/>''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]'' | data-sort-value="2010" | 2010 | |- | | | ''[[:d:Q16161568|Pavel Badalov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-12-10 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-07-04 | ''[[:d:Q4109851|Veseli Bokoven'ki]]'' |- | | | ''[[:d:Q85681759|Крачевский, Иван Андреевич]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-11-25 | [[Зеленокумск]] | | | data-sort-value="1974" | 1974-07-12 | |- | | | ''[[:d:Q85681752|Васіль Нікандраў]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-03-15 | [[Ленинград өлкәсе]] | | | data-sort-value="1990" | 1990-09-18 | [[Ленинград өлкәсе]] |- | | | ''[[:d:Q104628040|Uladzimir Sergeyevich Romanov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-05-20 | [[Чыстыя Лужы]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q6506639|Faculty of Forestry of BSTU]]''<br/>''[[:d:Q13469680|Беловеж карурманы (милли парк)]]''<br/>''[[:d:Q26712633|Міністэрства лясной гаспадаркі БССР]]'' | data-sort-value="2006" | 2006-09-19 | |- | | | ''[[:d:Q4110115|Vera Vetsheva]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-10-05 | [[Карсун]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4418288|Себер дәүләт технологик университеты]]'' | data-sort-value="2020" | 2020-11-08 | [[Красноярск]] |- | | | ''[[:d:Q4378521|Nikolai Prilepo]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-06 | ''[[:d:Q2783750|Bryansk Governorate]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-05-05 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q28499940|Евгений Сергеевич Мурахтанов]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-10 | [[Ырынбур өлкәсе]] | [[галим]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты<br/>''[[:d:Q4097524|Брянск дәүләт инженер-техник университеты]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-09-25 | [[Брянск]] |- | | 1950 | ''[[:d:Q56884787|Дмитрий Павлович Столяров]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-13 | ''[[:d:Q19638618|Maksimovka]]'' | [[галим]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | data-sort-value="1993" | 1993-05-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q15067310|Yury Ivanov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-28 | ''[[:d:Q18769931|Велики Село]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-08-07 | [[Петрозаводск]] |- | | | ''[[:d:Q21108220|Nikolay Moiseyev]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-12-13 | ''[[:d:Q18807921|Якутино (Грачёвкан кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q4127508|All-russian Research Institute for Silviculture and Mechanization of Forestry]]'' | data-sort-value="2020" | 2020-07-23 | |- | 1967 | 1968 | [[Саре Абдуллина]] | data-sort-value="1929" | 1929-01-18 | ''[[:d:Q448047|Alupka]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4281450|Мари целлюлоза-кәгазь комбинаты]]''<br/>''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]''<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | | |- | | | ''[[:d:Q28359261|Viktor Vyrodov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929 | ''[[:d:Q21335457|Verkhneye Beryozovo]]'' | [[галим]] | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | data-sort-value="1997" | 1997 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4088764|Rem Bobrov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q15143191|science communicator]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006 | |- | | | ''[[:d:Q15065094|Stanislav Vompersky]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-20 | [[Борисоглебск]] | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q26243685|Аким, Гарри Львович]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-06 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | data-sort-value="2007" | 2007 | [[Всеволожск районы]] |- | | 1954 | ''[[:d:Q99083290|Ірына Пятроўна Шпіт]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-01 | ''[[:d:Q4105133|Vas'kovichi]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | ''[[:d:Q30878928|Byeldzyarzhprayekt]]''<br/>''[[:d:Q45234277|БелНДІПгорадабудаўніцтва]]'' | data-sort-value="2018" | 2018 | |- | | | [[Васих Заһриев]] | data-sort-value="1930" | 1930 | [[Мамадыш районы]] | ''[[:d:Q21244999|урман хезмәткәре]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994 | |- | | | ''[[:d:Q131363720|Редько Георгий Иванович]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-25 | ''[[:d:Q4087837|Blahodatne]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | data-sort-value="2011" | 2011-11-24 | |- | | | ''[[:d:Q4203527|Aleksandr Isayev]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q21244999|урман хезмәткәре]]'' | ''[[:d:Q4239241|Krasnoyarsk Scientific Center SB RAS]]''<br/>''[[:d:Q4504032|Centre for Forest Ecology and Productivity]]'' | data-sort-value="2018" | 2018-08-30 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q30880655|Ryurik Salyaev]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-09-26 | [[Алматы]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4418294|Siberian Institute of Plant Physiology and Biochemistry]]'' | data-sort-value="2022" | 2022-01-22 | |- | | | ''[[:d:Q60694838|Семёнов, Виктор Анатольевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-24 | [[Кострома]] | [[галим]] | | data-sort-value="2010" | 2010-10-04 | |- | | 1954 | ''[[:d:Q116007146|Уладзімір Залатагораў]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-05-30 | ''[[:d:Q4440753|Staroyuryevo]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q19365950|Victor S. Posnov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-03-03 | ''[[:d:Q1644777|Pronsk]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-01-09 | [[Петрозаводск]] |- | | | ''[[:d:Q15922688|Shen Guofang]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-11-15 | [[Şanxay|Шаңхай]] | ''[[:d:Q1895303|урманчы]]'' | ''[[:d:Q4881133|Beijing Forestry University]]'' | | |- | | 1956 | ''[[:d:Q115891950|Yuri Ivanovich Holkin]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-27 | [[Архангельск]] | | ''[[:d:Q4418288|Себер дәүләт технологик университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201562|Sukachev Institute of Forest]]''<br/>Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты<br/>''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]'' | data-sort-value="2018" | 2018-07-03 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4439125|Georgy Stadnitsky]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-01 | ''[[:d:Q4334119|Olgino]]'' | ''[[:d:Q15839134|эколог]]'' | ''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]'' | data-sort-value="2011" | 2011-03-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q104144036|Георгій Міхайлавіч Прохараў]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-04-29 | ''[[:d:Q4220014|Kiverichi]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4201674|Institute for Nature Management]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-04-12 | |- | | 1958 | ''[[:d:Q107340657|Tamara Vladimirovna Solovyova]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-08-05 | [[Гдов]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q112989748|Онегин, Владимир Иванович]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-24 | ''[[:d:Q4232123|Конёчек]]'' | | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | | |- | | 1958 | ''[[:d:Q115884104|Геральд Горскі]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-17 | [[Бобруйск|Бабруйск]] | | ''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q116149114|Віталь Леанідавіч Калеснікаў]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-21 | ''[[:d:Q1822673|Zonalny District]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-10-08 | |- | | 1959 | ''[[:d:Q4233603|Georgy Korovin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-16 | [[Кикнур]] | [[галим]] | | data-sort-value="2012" | 2012-07-21 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4396430|Розанов, Олег Иванович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-12 | ''[[:d:Q18798437|Pushkino]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q16697847|Станислав Алексеевич Дыренков]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q15839134|эколог]]'' | ''[[:d:Q4407732|St. Petersburg Scientific Research Institute of Forestry]]''<br/>''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4458750|Россия фәннәр академиясе Ерак Көнчыгыш бүлекчәсенең Тын океан география институты]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-11-10 | |- | | | ''[[:d:Q116449206|Pavel Geizler]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-20 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q4214946|Karelian Research Centre of RAS]]''<br/>''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4082750|Belarusian State Technological University]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q139570948|Флит, Марина Александровна]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-29 | ''[[:d:Q27899309|Leningrad]]''<br/>[[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2815948|landscape architect]]'' | ''[[:d:Q2506336|Pavlovsk Park]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4528711|Gennadiy Leontevitsj Sjtsjepasjtsjenko]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-11 | ''[[:d:Q1822641|Rubtsovsky District]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1995" | 1995-08-26 | [[Мәскәү өлкәсе]] |- | | | ''[[:d:Q60694961|Vitaly Ivanovich Krutov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-16 | [[Козельск]] | [[галим]] | | data-sort-value="2012" | 2012-12-25 | [[Петрозаводск]] |- | | | ''[[:d:Q4132951|Yuri Gamaley]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]'' | data-sort-value="2015" | 2015-07-08 | |- | | | ''[[:d:Q4396307|Vjatsjeslav Aleksandrovitsj Rozjkov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-24<br/>1939-07-24 | | [[галим]] | | data-sort-value="2022" | 2022-10-16 | |- | | | ''[[:d:Q4412230|Arkady Severny]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-12 | [[Иваново]] | [[җырчы]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980-04-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q19909462|A. V. Tikhonov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-21 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]<br/>''[[:d:Q2629630|Sataniv]]'' | ''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | ''[[:d:Q4201736|Institute of Sociology]]''<br/>''[[:d:Q4146754|Гуманитар фәннәр дәүләт академик университеты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-10-08 | |- | | | ''[[:d:Q369596|Nong Duc Manh]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-09-11 | ''[[:d:Q36404|Bắc Kạn]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1973 | ''[[:d:Q17619586|Mukhadi Umarov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-05-02 | ''[[:d:Q4155037|Dargo, Vedensky District]]'' | [[галим]] | [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q17544345|Чече Республикасы Фәннәр академиясе]]'' | data-sort-value="2024" | 2024-01-10 | |- | | | ''[[:d:Q39387826|Илья Романович Шегельман]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-11-20 | [[Кыргызстан]] | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-12-03 | [[Петрозаводск]] |- | | | ''[[:d:Q43424207|Vitaly Kotov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-03-07 | ''[[:d:Q23958954|Темешево]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | | 1969 | ''[[:d:Q3920379|Vladimir Bondarenko]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-16 | [[Петрозаводск]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4238825|Vladimir Krasnolobov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-03-19 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q100924899|Vasily Zakharyashchev]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-24 | ''[[:d:Q23977000|Maly Sapozhok]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-01-28 | |- | | | ''[[:d:Q840698|Anatoly Lisitsyn]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-26 | ''[[:d:Q369204|Sonkovsky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q18009150|Vasilij Trofimovič Jarmiško]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-27 | ''[[:d:Q4180841|Zhovnyne]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q6491556|Мишарин Алексей Васильевич]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-05 | [[Сторожевск]] | [[язучы]]<br/>[[инженер]]<br/>[[менеджер]]<br/>''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q1364302|ministry of agriculture]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4438996|Mikhail Stavrovsky]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-07 | [[Череповец]] | | | | |- | | 1971 | ''[[:d:Q28496109|Viktor Baburin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-18 | ''[[:d:Q48946948|Бельский район]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q36561937|Gennady A. Firsov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-12 | ''[[:d:Q4247043|Kumylzhenskaya]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q112054380|Park-arboretum of Saint Petersburg Botanical Garden]]''<br/>''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q131366820|Andris Leitass]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-21 | ''[[:d:Q107582|Cēsis]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]'' | ''[[:d:Q3916655|Western Caspian University]]''<br/>''[[:d:Q411895|Рига техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2089528|Riga City Council]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4413814|Andrey Vitimovich Selikhovkin]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | | |- | | | ''[[:d:Q94972800|Jelena Michailowna Bogdanowa]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-03-24 | [[Тула]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q22246866|Zinovy Litinsky]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-11-17 | [[Тернополь|Тернопил]] | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4429244|Svetlana Sorokina]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-01-15 | [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | |- | | | [[Наил Мәһдиев]] | data-sort-value="1959" | 1959-10-12 | [[Бөгелмә]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1983 | ''[[:d:Q136956279|Ирина Мельничук]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-07-20 | | ''[[:d:Q16021386|forestry engineer]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты | | |- | | 1988 | ''[[:d:Q84725136|Плугатарь, Юрий Владимирович]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-01-08 | [[Самбир]] | ''[[:d:Q21244999|урман хезмәткәре]]'' | ''[[:d:Q894654|Nikitsky Botanical Garden]]'' | | |- | | 2006 | ''[[:d:Q105492358|Sergey Vasilyev]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-01-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q124051765|Timofey Petrov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-08-28 | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q28664387|Пробер, Пинхос Волькович]]'' | | | [[инженер]] | | | |- | | 1987 | ''[[:d:Q53379779|Peter Bozhkov]]'' | | | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q1312762|Swedish University of Agricultural Sciences]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q80141275|Manuel Acosta]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''<br/>''[[:d:Q2364321|University of Life Sciences in Poznań]]'' | | |- | 2015 | | ''[[:d:Q89281102|Marina Lebedeva]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4127490|All-Russian Research Institute of Agricultural Biotechnology Russian Academy of Agricultural Sciences]]'' | | |- | 2012-09-01 | 2016-07-01 | ''[[:d:Q92063114|Kristina Polyanina]]'' | | | ''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''<br/>''[[:d:Q21491495|nematologist]]'' | ''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | | |- | | 2019-12-25 | ''[[:d:Q103003976|Aleksandr V Lebedev]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q21244999|урман хезмәткәре]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | | |- | | 1962 | ''[[:d:Q105491043|Nikolay Slemnev]]'' | | | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Вереха П.Н., Орлов М. М. Исторический очерк развития С.-Петербургского лесного института (1803—1903) / под. ред. Э. Э. Керна. — СПб.: Государственная типография, 1903. — [14], 194, 157 с. * Добровлянский В. Я. Лесные учебные заведения // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:1803 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Санкт-Петербург университетлары]] [[Төркем:Техник югары уку йортлары]] [[Төркем:Урманчылык]] 66587xnb36emszfij27p7vdskedvnjf 0 389350 5970358 5969658 2026-07-02T06:23:28Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970358 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Пермь дәүләт мәдәният институты''' ([[Рус теле|рус]]. ''Пермский государственный институт культуры'') — [[Пермь]] шәһәрендә урнашкан югары уку йорты. [[Пермь крае]] территориясендә бердәнбер музыкаль вуз булып тора. == Тарих == 1975 елның 26 мартында ''Пермь мәдәният институты''<ref>Об организации института культуры в Перми: Постановление Совета Министров РСФСР от 26 марта 1975 г. // Собрание постановлений правительства РСФСР. 1975. № 5. Ст. 38.</ref><ref>Материалы Свода памятников истории и культуры РСФСР: Пермская область / Сост., науч. ред. Л. С. Рафиенко. — М.: [[:ru:Российский_институт_культурологии|Научно-исследовательский институт культуры Министерства культуры РСФСР]], 1978. — [https://books.google.ru/books?hl=ru&id=eTMJAQAAIAAJ&dq=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82+%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B&focus=searchwithinvolume&q=+%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D0%B8 С. 30].</ref> буларак Киров һәм Пермь өлкәләре, шулай ук Удмурт АССР һәм Коми АССР өчен китапханә<ref name=":0">Teeter M. H., Sutter, E. B., Ruble B. A. [https://books.google.ru/books?id=qLRWAAAAYAAJ&pg=PA227&dq=Perm+State+Institute+of+Culture&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiIkszs-NXoAhWDw8QBHevjBlcQ6AEIMjAB#v=onepage&q=Perm%20State%20Institute%20of%20Culture&f=false Soviet Research Institutes Project. Vol.III: The humanities.] — Office of Research, [[:ru:Информационное_агентство_США|International Communication Agency]], 1981. — P. 227</ref> һәм клуб<ref name=":0" /> хезмәткәрләрен әзерләү өчен нигез салына. Башта Пермь мәдәният институтында бердәнбер музыка белгечлеге була — халык инструментлары. Соңрак пианистлар һәм башка белгечлекләр килә. 1975 елдан башлап институт исемнәрен алыштыра: # 1991 елда ''Пермь дәүләт сәнгать һәм мәдәният институты'' (ПДСМИ) дип үзгәртелә. # 2013 елда ''Пермь дәүләт сәнгать һәм мәдәният академиясе'' дип үзгәртелә. # 2015 елда ''Пермь дәүләт мәдәният институты'' дип үзгәртелә. 2013 елда һәм бүгенге көнгә кадәр ПДМИда барлык музыка белгечлекләре тәкъдим ителгән «Консерватория»дип аталган эксперименталь факультет булдырыла. Әлеге факультетның деканы — Роман Феликс улы Козловский. Белгечлекләр: 1) Махсус фортепиано кафедрасы (Кафедра мөдире — Россиянең атказанган артисты Л.И. Дробышева-Разумовская); 2) Кыллы һәм тынлы уен кораллары кафедрасы (Кафедра мөдире — Олег Василий улы Стратулат); 3) Ялгыз җырлау кафедрасы (Кафедра мөдире — Марий Эл Республикасының атказанган артисты Людмила Хохлова); 4) Хор дирижерлыгы кафедрасы (Кафедра мөдире — Татьяна Валентин кызы Иванова); 5) Музыка тарихы һәм теориясе кафедрасы (Музыка белеме) (Кафедра мөдире — Надежда Андрей кызы Петрусева); 6) Халык уен кораллары һәм оркестр дирижерлыгы кафедрасы (Кафедра мөдире — Роман Феликс улы Козловский). == Структурасы == ; Культурология һәм социаль-мәдәни технологияләр факультеты Культурология факультеты 1975 елда мәдәни-агарту факультеты буларак институт төзелгән вакытта ук ачыла. 1990 елда мәдәни-агарту факультеты 2 факультетка бүленә: мәдәният белеме һәм сәнгать-педагогик. * Мәдәни тикшеренүләр бүлеге * Социаль-мәдәни өлкә белән идарә итү һәм икътисад бүлеге * Социаль-мәдәни эшчәнлек бүлеге * Театральләштерелгән тамашаларны режиссуралау кафедрасы * Информатика бүлмәсе Хәзерге вакытта факультетта идарә итү, туризм, ресторан, кунакханә эшләре, арт-менеджмент, массакүләм коммуникацияләр, режиссура, фестивальләр һәм бәйрәмнәр оештыручылар, булачак продюсерлар һәм менеджерлар әзерлиләр. ; Документаль-мәгълүмат коммуникацияләре факультеты Факультетта ике чыгарылыш бүлеге бар: * Документлар белеме, китапханә белеме һәм библиография кафедрасы * Информатика һәм мәгълүмат технологияләре кафедрасы Факультет түбәндәге белгечлекләр буенча югары квалификацияле белгечләр әзерли: * Китапханә-мәгълүмат эшчәнлеге * Социаль-мәдәни өлкәдә гамәли информатика * Документлар белеме һәм документлар белән тәэмин итү Документаль-мәгълүмати коммуникацияләр факультеты институтның яшьтәше, югары уку йорты ачылганнан соң бер ел үткәч мөстәкыйль структур бүлекчә буларак оештырыла. ; Сәнгать факультеты Сәнгать факультеты — институттагы иң яшь факультет, ул 1991 елдан бирле эшли. Аны булдыру төбәктә сәнгать өлкәсендә югары белемле квалификацияле кадрларга ихтыяҗ белән бәйле. * Кыллы һәм тынлы уен кораллары кафедрасы бүлеге * Махсус фортепиано кафедрасы * Музыка теориясе һәм тарихы кафедрасы * Ялгыз җырлау каферасы * Сынлы сәнгать кафедрасы ; Сәнгать-педагогика факультеты Сәнгать-педагогика факультеты 1990 елда оештырыла. Факультетта студентлар 071301 номерлы «Халык сәнгать иҗаты» белгечлеге буенча укыйлар. Факультетны тәмамлаучылар Пермь крае һәм аннан читтә мәдәният оешмаларында уңышлы эшли. Иң яхшы чыгарылыш сыйныф укучылары мактаулы исемнәр, төбәк һәм дәүләт мәдәниятен үстерүгә керткән өлеше өчен премияләр белән бүләкләнгән. * Хореография кафедрасы * Режиссура һәм актёр осталыгы кафедрасы * Сәхнә сөйләме кафедрасы * Хор дирижерлыгы кафедрасы * Халык уен кораллары һәм оркестр дирижерлыгы кафедрасы ; Өстәмә һәм инновацион белем бирү факультеты Факультет төрле яштәге тыңлаучылар өчен программалар һәм курслар әзерли: мәктәп укучылары, студентлар һәм югары буын җитәкчеләренә кадәр. ; Гомуми институт кафедралары * Психология һәм педагогика кафедрасы * Фәлсәфә һәм җәмгыять белеме кафедрасы * Әдәбият һәм рус теле кафедрасы * Чит телләр кафедрасы * Физик тәрбия кафедрасы == Шәхесләр == === Ректорлар === * Зинаида Егор кызы Воробьёва (1975—1996) * Евгений Анатолий улы Малянов (1996—2013) * Людмила Иван кызы Дробышева-Разумовская (2013 елдан) === Укытучылар === {{seealso|ru:Категория:Преподаватели ПГИИК}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4351498. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q4351498/p580:башлау,p108/Q4351498/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! әлма-матер ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | ''[[:d:Q4363675|Матвей Писманик]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-14 | [[Витебск]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q50932178|дин социологы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Matvey Pismanik|Matvey Pismanik]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-24 |- | 1983 | 2000s | ''[[:d:Q115136960|Родион Макаренко]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-27 | ''[[:d:Q27579627|Сетовни]]'' | No/unknown value | ''[[:d:Q1863064|аккордеончы]]''<br/>''[[:d:Q29169123|баянчы]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1371914|салис]]''<br/>''[[:d:Q691031|концертмейстер]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-03-05<br/>2012-03-04 |- | | | ''[[:d:Q4130453|Бронислав Вяткин]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-13 | [[Каракүл (Удмуртия)]] | [[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q212980|психолог]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4213749|Борис Караджев]]'' | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Пермь]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | |- | 1986 | 2000 | ''[[:d:Q60830739|Сергей Корниенко]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-04 | ''[[:d:Q331200|Abrau-Dyurso]]'' | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q96311176|Олег Лейбович]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-13 | [[Чусавай]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q19829999|культуролог]]'' | [[:commons:Category:Oleg Leonidovich Leybovich|Oleg Leonidovich Leybovich]] | |- | 1985 | 1988 | ''[[:d:Q4367127|Олег Подвинцев]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-12-29 | [[Пермь]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="2018" | 2018-04-22 |- | | | ''[[:d:Q97277359|Светлана Рязанова]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-06-22 | [[Пермь]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]'' | | |- | 1999-11-02 | 2007-10-01 | ''[[:d:Q91733422|Сергей Щебетенко]]'' | | | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Пермь дәүләт сәнгать һәм мәдәният институтын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4351498. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q4351498/p580:башлау,p69/Q4351498/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | ''[[:d:Q4154592|Владимир Данилин]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-04 | ''[[:d:Q23843175|Gamovka]]'' | ''[[:d:Q15855449|magician]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1658894|illusionist]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q4351516|Пермь крае филармониясе]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-12-30 |- | | | ''[[:d:Q3509211|Сергей Федотов]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-11 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Fedotov|Sergey Fedotov]] | |- | | | ''[[:d:Q25686176|Владимир Соловьёв]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-01-02 | ''[[:d:Q4469468|Удмуртский Тоймобаш]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q15068061|Жанна Кадникова]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-12 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | | |- | | 1998 | ''[[:d:Q4482274|Марина Федункив]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-08-27 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q130857|диҗей]]''<br/>''[[:d:Q245068|кәмитче]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''<br/>''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Marina Fedunkiv|Marina Fedunkiv]] | |- | | | ''[[:d:Q4527793|Елена Шумкова]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-12-08 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4351593|Светлана Пермякова]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-02-17 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q130857|диҗей]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]'' | | [[:commons:Category:Svetlana Permyakova|Svetlana Permyakova]] | |- | | | ''[[:d:Q4503603|Вера Цвиткис]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-08-04 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | | [[Винарис Ильегет]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-11 | [[Пермь]] | [[җырчы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q91521725|Мария Скорницкая]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-02-08 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q2466741|DJ Smash]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-05-23 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q130857|диҗей]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:DJ Smash|DJ Smash]] | |- | | | ''[[:d:Q4226292|Константин Кожевников]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-03-14 | [[Пермь крае]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4526492|Екатерина Шпица]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-10-29 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | ''[[:d:Q4146965|Владимир Назаров җитәкчелегендәге Дәүләт милли музыкаль сәнгать театры]]'' | [[:commons:Category:Katerina Shpitsa|Katerina Shpitsa]] | |- | | | ''[[:d:Q4083939|Зоя Бербер]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-09-01 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q11481802|dub actor]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4215349|Марина Карлышева]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-10-22 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q134172837|Стефан Савелли]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-12-23 | [[Наполи]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | | | [[Алёна Михайлова]] | data-sort-value="1995" | 1995-10-11 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <references /> == Әдәбият == * Журавлёв С. ... И зазвучал «Гаудеамус» // Звезда, 01.10.1975. * Брумарова Н.Р. Высшие и средние специальные учебные заведения России : справочник. — М.: Арбат-Информ, 1997 .— 468 с. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.psiac.ru/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201142033/http://www.psiac.ru/ |date=2020-12-01 }} == Шулай ук карагыз == * [[Казан дәүләт мәдәният институты]] [[Төркем:1975 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Россия югары уку йортлары]] [[Төркем:Пермь югары уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча институтлар]] [[Төркем:Россия мәдәни оешмалары]] 418yli258t00zm1ngeha6dc3sxzpoug 0 390875 5970333 4105687 2026-07-02T01:20:50Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970333 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Валентин Петрович Тронов''' ( [[7 октябрь]] [[1930]] — [[2 май]] [[2014]]) - Техник фәннәр докторы (1969), профессор (1971), АКШ фәннәре докторы (9/02/1974), Республика Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы. Татарстан (1992), TaтНИПИнефть баш фәнни хезмәткәре. РСФСРның Атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1987) һәм Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1980), РСФСРның Атказанган уйлап табучысы (1976). Россия Федерациясенең мактаулы нефтьчесе (2000). Татарстан Республикасы дәүләт премиясе лауреаты (1997). [[Бөгелмә]] шәһәренең мактаулы гражданины (2000). [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Грозный нефть институтын]] кызыл диплом белән тәмамлаган. Ул инженер, кече һәм өлкән тикшерүче, ВНИИУС лабораториясе сектор җитәкчесе, TaтНИИ лабораториясе мөдире, TaтНИПИнефть бүлеге начальнигы булып эшләде. == Биография == [[1943 ел]]да — көтүче, [[Краснодар крае]]ның [[Армавир]] шәһәренең Старая станицасында извозчик [[1949 ел]]ның сентябреннән 1951 елның июненә кадәр Кызыл Байрак Хезмәт орденлы Грозный нефть институтының студенты. [[1951 ел]]ның июненнә 1955 елның апреленә кадәр — 58.10 ст. буенча 8 елга репрессияләнгән һәм Свердловск өлкәсенең Першино поселогындагы 232 п/я гидролиз заводы төзелешендә эшче, геодезист, контроль остасы буларак эшли. 1955 елның апрелендә хезмәт уңышлары өчен вакытыннан алда азат ителә һәм 1955 елның 9 нчы мартына кадәр (КПССның ХХ съездына кадәр) үз протесты белән тулысынча аклана. [[1955 ел]]ның июненнән 1955 елнәң июленә кадәр Краснодар краеның Крымск шәһәрендә 835 нче поезд күпере монтажнигы. 1955 елның сентябреннән 1956 елның июленә кадәр — Краснодар нефть техникумы студенты. [[1956 ел]]ның сентябреннән ул Грозный нефть институты студенты булып торгызыла һәм [[Бөгелмә]] шәһәренә ТатНИИ га эшкә җибәрелә, анда 1959 елның августыннан [[1964 ел]]ның сентябреннә кадәр инженер, кече һәм өлкән тикшерүче, сектор, лаборатория җитәкчесе булып эшләде. [[1965 ел]]ның сентябреннән 1965 елның октябренә кадәр - Казан шәһәрендә (ВНИИУС) Бөтенсоюз углеводород чималы фәнни — тикшеренү институты директорының фәнни эш буенча урынбасары вазыйфаларын башкаручы. 1965 елның октябреннән 1971 елның мартына кадәр — ТатНИИ лаборатория начальнигы [[1971]]—[[2012 ел]]ларда TaтНИПИнефть бүлеге начальнигы. == Белеме == Краснодар краеның Крымская станицасының 1 нче урта мәктәбен [[1949 ел]]да алтын медаль белән тәмамлый Кызыл Байрак Хезмәт орденлы Грозный нефть институты — 1959 елда кызыл диплом белән тәмамлый. 1962 елда [[Мәскәү]]дәге ВНИИнефть аспирантурасы (графиктан 2 ел алда). == Бүләкләр == <br/>СССР Югары Советы Президиумының 1971 елның 30 мартындагы указы (99 799009) белән нефть тармагын үстерүдәге казанышлары өчен [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]] (№ 53 533235) <br/>фән һәм технологияне үстерү һәм илнең икътисади потенциалын ныгыту өчен 58760 номерлы [[Октябрь Инкыйлабы ордены]]. <br/>1974 елның 19 февралендәге СССР Югары Советы Президиумы указы (44 364414). <br/>СССРның халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсенең баш комитеты 1970 елның 22 декабрендәге карары белән күргәзмәдә катнашучыларны 1970 елда бүләкли. Алтын медаль белән Т. Т. Вахитов һәм Г. И. Тронов наградлана <br/>"Батыр хезмәт өчен" медале (1970) — В. И.Ленинның тууның 100 еллыгын искә алу <br/>[[Хезмәт ветераны медале|"Хезмәт ветераны" медале]] (1985) — Тронов Валентин Петрович 1985 елның 23 гыйнварында Татар АСС Югары Советы Президиумы исеменнән озак вакыт намус белән эшләгәне өчен [[Хезмәт ветераны медале|"Хезмәт ветераны" медале]] белән бүләкләнә. <br/>Икътисади казанышлар күргәзмәсендә СССРның 16 медале (5 алтын, 5 көмеш, 6 бронза, 1 алтын ВВЦР) == Сайланма әсәрләре == === Диссертацияләр === <br/>Тронов В. П. Некоторые вопросы механизма парафинизации промыслового оборудования и использование защитных покрытий для борьбы с отложениями парафина. Автореферат дис. на соискание ученой степени кандидата технических наук / Всесоюз. нефтегазовый науч.-исслед. ин-т. Москва: [б.и.], 1964. 26 с. <br/>Тронов В. П. Механизм формирования смолопарафиновых отложений и борьба с ними при добыче нефти. Автореферат дис. на соискание ученой степени доктора технических наук / Всесоюз. нефтегазовый науч.-исслед. ин-т. Татар. нефт. науч.-исслед. ин-т. М.: [б. и.], 1968. 46 с. === Монографияләр === # Ибрагимов Н. Г., Тронов В. П., Гуськова И. А. Теория и практика методов борьбы с органическими отложениями на поздней стадии разработки нефтяных месторождений. М.: Нефтяное хоз-во, 2010. 238с. ISBN 978-5-93623-009-7 # Тронов В. П. Промысловая подготовка нефти. М.: Недра, 1977. 271с. # Тронов В. П. Механизм образования смоло-парафиновых отложений и борьба с ними. М.: Недра, 1969. 192с. # [[Валерий Грайфер|Грайфер В. И.]], Тронов В. П., Губанов Б. Ф. Вопросы разрушения нефтяных эмульсий. Казань: Таткнигоиздат, 1967. 108 с. # Тронов В. П., [[Валерий Грайфер|Грайфер В. И.]], Саттаров У. Г. Деэмульсация нефти в трубопроводах. Казань: Таткнигоиздат, 1970. 152 с. # Тронов В. П., [[Валерий Грайфер|Грайфер В. И.]] Обезвоживание и обессоливание нефти: Из опыта работы объединения «Татнефть». Казань: Тат. кн. изд-во, 1974. 183 с. # Тронов В. П. Разрушение эмульсий при добыче нефти. М.: Недра, 1974. 270, [1] с. # Тронов В. П. Вопросы подготовки нефти, газа и воды за рубежом. М.: ВНИИОЭНГ, 1978. 61 с. # Тронов В. П. Промысловая подготовка нефти за рубежом. М.: Недра, 1983. 224 с. # Тронов В. П. Прогрессивные технологические процессы в добыче нефти: Сепарация газа, сокращение потерь. Казань: ФЭН, 1997. 309,[1] с. # Тронов В. П. Промысловая подготовка нефти. Казань: Фэн, 2000. 414, [1] с. ISBN 5-7544-0147-7 # Тронов В. П., Тронов А. В. Очистка вод различных типов для использования в системе ППД. Казань: Фэн, 2001. 557 с. ISBN 5-7544-0169-8 # Тронов В. П. Сепарация газа и сокращение потерь нефти. Казань: Фэн, 2002. 407 с. ISBN 5-7544-0147-7 : 900 # Тронов В. П. Системы нефтегазосбора и гидродинамика основных технологических процессов. Казань: Фэн, 2002 (ООО Поволж. полигр. комб.). 511 с. ISBN 5-7544-0191-4 (в пер.) # Тронов В. П. Фильтрационные процессы и разработка нефтяных месторождений. Казань: Фəн, 2004. 581, [1] с. ISBN 5-7544-0248-1 === Мәкаләләр === В.П. Троновның 200 дән артык автор тикшеренүләре, СССР уйлап табулары, Россия Федерациясенең нефть чыганакларын эшкәртү һәм эксплуатацияләү өлкәсендәге патентлары бар, 1960 елдан Дәүләт уйлап табулар бюллетенендә басылган. [https://tronov.su/index.php?title=Труды#1960 https://tronov.su/index.php?title=Proceedings#1960] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210614191559/https://tronov.su/index.php?title=%D0%A2%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%8B#1960 |date=2021-06-14 }} 1960 елдан 2012 елга кадәр [https://tronov.su/index.php?title=Труды берничә йөз фәнни басма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210614191559/https://tronov.su/index.php?title=%D0%A2%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%8B |date=2021-06-14 }} . == Чыганаклар == * Научное наследие Валентина Петровича Тронова https://tronov.su {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315141026/https://tronov.su/ |date=2022-03-15 }} * Самый большой бриллиант в нефтяной короне страны // На высоком месте. Городу Бугульме — 220 лет. Казань: Идел-Пресс, 2002. С.201-204. ISBN 5-85247-036-8 * Тронов Валентин Петрович [http://antat.tatar/tt/staff/6566/ Член-корреспондент Академии наук Республики Татарстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918170219/http://antat.tatar/tt/staff/6566/ |date=2021-09-18 }} * Член-корреспондент Академии наук Республики Татарстан [http://www.antat.ru/ru/staff/3378/] * Почетный гражданин города Бугульмы http://lib.bugulma.ws/kraevedenie/pochetnye-grazhdane-bugulmy * Тронов Валентин Петрович [https://sites.google.com/site/oilindustry95/t/tronov-valentin-petrovic Созведие имен.] [https://sites.google.com/site/oilindustry95/t/tronov-valentin-petrovic Нефтяное хозяйство] * Тронов В. П. С.428. // Татарстан. Портрет современника: фотоальбом. Казань: Центр информационных технологий, 2005. 536 с. 1450 экз. * Ушёл из жизни крупный учёный — нефтяник, почётный гражданин Бугульмы Валентин Петрович Тронов [http://bugulma-tatarstan.ru/news/peaple/ushyol-iz-zhizni-krupnyiy-uchyonyiy-neftyanik-poch Бугульминская газета 3 мая 2004] https://www.bugulma.ws/news/ushel_iz_zhizni_professor_tronov/2014-05-04-2548 * Раньше в Бугульме активно работал институт «ТатНИПИнефть», там был профессор Тронов (Валентин Петрович Тронов умер в мае 2014 года). https://www.business-gazeta.ru/article/134120 * Валентин Петрович Тронов великолепно исполнял романсы. http://elitat.ru/womanclub/zhenshhina-strogih-pravil-ili-matematich/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210729213421/https://elitat.ru/womanclub/zhenshhina-strogih-pravil-ili-matematich/ |date=2021-07-29 }} * Российская государственная библиотека https://search.rsl.ru/ru/search#q=Тронов%2C%20В.%20П {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=Тронов%2C%20В.%20П |date=2019-11-26 }}. * Национальная электронная библиотека https://нэб.рф/search/?q=Тронов+Валентин+Петрович * Научная электронная библиотека eLIBRARY.RU https://elibrary.ru/author_items.asp?authorid=454151 * Государственная публичная научно-техническая библиотека России http://library.gpntb.ru/cgi/irbis64r/gpntb/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=RSK&P21DBN=RSK&S21STN=1&S21REF=4&S21FMT=fullw&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=A=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Тронов%20В.П{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * ВАЛЕНТИНУ ПЕТРОВИЧУ ТРОНОВУ — 80 ЛЕТ! Нефтяное хозяйство. 2010. № 10. С.160. https://elibrary.ru/item.asp?id=15318263 * [http://www.knews.by/?p=62279 Наши знаменитые земляки: Почетный нефтяник Российской Федерации Валентин Тронов Наши знаменитые земляки: Почетный нефтяник Российской Федерации Валентин Тронов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020145229/http://www.knews.by/?p=62279 |date=2019-10-20 }} http://www.knews.by/?p=62279 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020145229/http://www.knews.by/?p=62279 |date=2019-10-20 }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Зарипов М. «Черное сокровище». Т. I—II. М.: ИН Радио-Софт, 1998. * «Вторая высота». Сборник. Казань: Таткнигоиздат, 1981. * Ларичева Э. «На путях стальных магистралей». Казань. * «Хозяева подземных магистралей». Казань, 1999. * Самый большой бриллиант в нефтяной короне страны // На высоком месте. Городу Бугульме — 220 лет. Казань: Идел-Пресс, 2002. С.201-204. ISBN 5-85247-036-8 * Тронов В. П. С.428. // Татарстан. Портрет современника: фотоальбом. Казань: Центр информационных технологий, 2005. 536 с. 1450 экз. == Тышкы сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары (1994-2003)}} {{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}} {{Татарстанның шәрәфле ватандашлары}} [[Төркем:Русиянең атказанган уйлап табучылары]] [[Төркем:Грозный нефть университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Бөгелмәнең шәрәфле ватандашлары]] [[Төркем:Профессорлар]] [[Төркем:Техник фәннәр докторлары]] [[Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары]] [[Төркем:РСФСР атказанган фән һәм техника эшлеклеләре]] [[Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Бөгелмәдә вафатлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:2014 елда вафатлар]] [[Төркем:2 май көнне вафатлар]] [[Төркем:1930 елда туганнар]] [[Төркем:7 октябрь көнне туганнар]] {{MyTatarstan2020}} cjhnnpwl29qbsc7l1wb37v5rkcmi4bo 0 405242 5970335 5966889 2026-07-02T02:06:01Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970335 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 356051100 }} '''Карсакпай''' ({{lang-kk|Қарсақпай}}) — [[Казакъстан]]ның [[Олытау өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1159 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 94,74 %, башка халыклар — 5,26 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4216074. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1921" | 1921-12-15 | ''[[:d:Q28665211|Khanisa Satpayeva]]'' | ''[[:d:Q4208094|Казакъстан милли тыйб университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4208094|Казакъстан милли тыйб университеты]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-06-11 | [[Алматы]] |- | data-sort-value="1935" | 1935-10-16 | ''[[:d:Q112993120|Устиновский, Михаил Михайлович]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-07-20 | |- | data-sort-value="1944" | 1944-02-23 | ''[[:d:Q314067|Олег Янковский]]'' | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-05-20 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1959" | 1959-03-25 | ''[[:d:Q4075631|Alikhan Baimenov]]'' | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-07-02 | ''[[:d:Q112989028|Kunsulu Zakarya]]'' | ''[[:d:Q25502201|Aktobe Regional State University named after K. Zhubanov]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Олытау өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} ixsfuxfuom3eevyua29oi8wabglsg9j 0 405498 5970322 5853687 2026-07-01T21:18:38Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970322 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 635037100 }} '''Колынҗон''' ({{lang-kk|Құлынжон}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 679 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 76,14 %, [[урыслар]] — 17,53 %, [[үзбәкләр]] — 5,30 %, башка халыклар — 1,03 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18400434. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1972" | 1972-09-20 | ''[[:d:Q12527426|Aidyn Rakhimbaev]]'' | | ''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Шәхесләр == * [[Назиф Хисамиев]] (1939), физика-математика фәннәре докторы (1990), профессор. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 89atcppp306ggws5qanzynkw8y2uj98 0 406367 5970369 4677916 2026-07-02T08:58:28Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970369 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 634057105 }} '''Маховка''' ({{lang-kk|Маховка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18401980. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 86pfzp8cv5e0i4hlv4d9ospkn4d19gq 0 406630 5970372 5853993 2026-07-02T10:11:11Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970372 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 596630100 }} '''Новоишим''' ({{lang-kk|Новоишим}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төньяк Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 11964 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 49,40 %, [[урыслар]] — 31,84 %, [[украиннар]] — 8,30 %, башка халыклар — 10,46 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q30507. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1941" | 1941-01-01 | ''[[:d:Q12528963|Amanschol Bölekpajew]]'' | ''[[:d:Q4208086|Kazakh Agro Technical University]]'' | [[офицер]] | | data-sort-value="2013" | 2013-12-26 | [[Астана]] |- | data-sort-value="1971" | 1971-01-03 | ''[[:d:Q16721152|Larysa Usachenko]]'' | ''[[:d:Q4331443|Odesa State Agrarian University]]''<br/>''[[:d:Q4314795|Украина Президенты каршындагы Милли дәүләт идарәсе академиясе]]''<br/>''[[:d:Q12073153|Private Higher Educational Establishment "European University"]]''<br/>''[[:d:Q4496336|Харьков илкүләм эчке эшләр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4109055|4th Verkhovna Rada]]'' | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-11-28 | ''[[:d:Q12578894|Aiqyn Qongyrov]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} l1zvdf1dhj9t6lbp77ep2ta05tb96r5 0 407932 5970259 5852282 2026-07-01T16:12:09Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970259 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 394230100 }} '''Торгай''' ({{lang-kk|Торғай}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 4602 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 99,26 %, башка халыклар — 0,74 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1956467. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1885" | 1885 | ''[[:d:Q12561794|Seydazim Kadyrbaev]]'' | | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1397808|хәрби каршылык хәрәкәте сугышчысы]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-10-17 | [[Воронеж]] |- | data-sort-value="1892" | 1892-10-21 | ''[[:d:Q4145760|Aleksey Gorokhov]]'' | [[Neplüev kadet korpusı|Ырынбур Неплюев кадет корпусы]] | | | data-sort-value="1963" | 1963 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1899" | 1899 | ''[[:d:Q4288031|Michail Sergeevitsj Medjanskiy]]'' | ''[[:d:Q4217985|Кача югары хәрби авиация укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965 | |- | data-sort-value="1917" | 1917-03-11 | ''[[:d:Q12534523|Бақытжан Байқадамов]]'' | | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977-06-16 | [[Алматы]] |- | data-sort-value="1922" | 1922-09-17 | ''[[:d:Q4285535|Syrbai Maulenov]]'' | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1993" | 1993-02-13 | |- | data-sort-value="1925" | 1925-12-15 | ''[[:d:Q12567512|Jumabay Tashenov]]'' | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994 | |- | data-sort-value="1927" | 1927-10-04 | ''[[:d:Q12527635|Aysoeloe Baykadamova]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-07-03 | [[Алматы]] |- | data-sort-value="1928" | 1928-08-15 | ''[[:d:Q12572461|Ghafu Qaĭyrbekov]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | [[шагыйрь]] | | data-sort-value="1994" | 1994 | [[Алматы]] |- | data-sort-value="1928" | 1928-05-18 | ''[[:d:Q111442786|Шамиль Каюмович Кадышев]]'' | | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-07-14 | [[Йошкар-Ола]] |- | data-sort-value="1939" | 1939-11-16 | ''[[:d:Q12529025|Amankoel Bekenov]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-03-11 | ''[[:d:Q16432978|Islam Togaybayev]]'' | ''[[:d:Q4213691|Karaganda State Technical University]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-10-08 | [[Караганда|Караганды]] |- | data-sort-value="1966" | 1966-12-12 | ''[[:d:Q136817504|Berik Beisenğaliev]]'' | ''[[:d:Q920456|Е. А. Букетов исемендәге Караганда дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q49126|Һарвард эшмәкәрлек мәктәбе]]'' | | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 2qjsh0huxvbh9th9avhpfr0opuj8vfx 0 410118 5970271 4679031 2026-07-01T17:09:22Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970271 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 556047200 }} '''Әйтем''' ({{lang-kk|Әйтім}}) — [[Казакъстан]]ның [[Павлодар өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 290 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 91,38 %, башка халыклар — 8,62 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16533085. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Павлодар өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 6zixo4ms2tiaqj267u3045hns550saq 0 410656 5970321 5966576 2026-07-01T21:06:04Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970321 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 354430100 }} '''Яңаарка''' ({{lang-kk|Жаңаарқа}}) — [[Казакъстан]]ның [[Олытау өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 17420 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 92,18 %, башка халыклар — 7,82 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q753744. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1927" | 1927-03-23 | ''[[:d:Q12562191|Serīq Qirabaev]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | [[галим]] | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-26 | [[Алматы]] |- | data-sort-value="1932" | 1932-03-25 | ''[[:d:Q27535291|Aliya Beysenova]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | | |- | data-sort-value="1933" | 1933-11-14 | ''[[:d:Q12569627|Zeynulla Shaydarov]]'' | | | | data-sort-value="2020" | 2020-06-25 | |- | data-sort-value="1942" | 1942-12-12 | ''[[:d:Q4413111|Aqseleu Seidimbek]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-09-16 | [[Астана]] |- | data-sort-value="1942" | 1942-08-11 | ''[[:d:Q56025935|Тель, Леонид Зигмондович]]'' | ''[[:d:Q4213688|Karaganda Medical University]]'' | | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-06-01 | ''[[:d:Q12573791|Қайрат Әукенұлы Байбосынов]]'' | | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[профессор]] | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-10-11 | ''[[:d:Q12568912|Ханкелді Махмұтұлы Әбжанов]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q60852541|Ch. Ch. Valikhanov Institute of History and Ethnology]]''<br/>[[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q127745|Евразия милли үниверситеты]]''<br/>''[[:d:Q133458287|Мемлекет тарихы институты]]''<br/>''[[:d:Q4208096|Kazakh National Agrarian Research University]]'' | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-07-26 | ''[[:d:Q21089395|Anatoliy Vladimirovitsj Bojarintsev]]'' | ''[[:d:Q21640686|Красноярское высшее командное училище радиоэлектроники ПВО]]'' | | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | ''[[:d:Q12562168|Серік Жаманқұлұлы Шайдаров]]'' | ''[[:d:Q4213691|Karaganda State Technical University]]'' | | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-11-25 | ''[[:d:Q112031288|Волобуев, Сергей Валентинович]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-08-07 | ''[[:d:Q12534778|Bekbolat Tileuhan]]'' | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]''<br/>[[Казакъ милли консерваториясе]] | [[җырчы]] | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-06-03 | ''[[:d:Q16437169|Baurzhan Abdishev]]'' | ''[[:d:Q4213691|Karaganda State Technical University]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Шәхесләр == * [[Төкен Әлҗантеги]] (1953), язучы. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Олытау өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 1h8e7fb6wylf6haawgz2qaan8gulbq4 0 459791 5970365 5082674 2026-07-02T07:53:15Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970365 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия| Раянов}} '''Раянов Галимҗан Раян улы''' ([[1907 ел|1907]]—[[1990 ел|1990]]) — [[112-нче Башкорт атлы төмәне|112-нче Башкорт атлы дивизиясе]] составындагы 148-нче гвардия артиллерия-миномёт полкының 3-нче батарея расчёты командиры. Гвардия өлкән сержанты<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/25-lichnyj-sostav-divizii/bukva-r/1628-rayanov-galim-yan-rayanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Раянов Галимьян Раянович]</ref>. == Биографиясе == Галимҗан Раян улы Раянов [[1907 ел]]да [[Уфа губернасы]] [[Зылатаус өязе|Златоуст өязе]] Тырнаклы улусы (ары — [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|БАССР]]-ның Малаяз, шуннан — [[Салават районы]]) [[Лаклы]] авылында хәлле крестьян гаиләсендә туган. Лаклыда рус-башкорт мәктәбендә белем ала. Сугышка кадәр колхозда механизатор булып эшли. [[1941 ел]]ның декабрендә Салават район хәрби комиссариаты тарафыннан [[Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]] сафына хезмәткә алына. == Хәрби хезмәте == [[112-нче Башкорт атлы төмәне|112-нче Башкорт атлы дивизиясе]] формалаша башлаган чорда Раянов Галимҗан 101-нче аерым атлы-артиллерия дивизионы 120 миллиметрлы миномет батареясы расчёты командиры сыйфатында хезмәт итә. Бу сугышларда күрсәткән каһарманлыгы өчен 96 сугышчы һәм командир бүләккә лаек була. Миномёт батареясы расчёты командиры Галимҗан Раян улы [[Кызыл Байрак ордены]] белән билгеләнә. [[Сталинград сугышы|Сталинград операциясендә]] катнашып, гвардия өлкән сержанты Раянов Галимҗан Раян улы 300 километрдан артык юл үтә, дистәләгән авыл-шәһәрләрне фашист оккупациясеннән коткаруда катнаша. [[1943 ел]]ның февралендә дивизия [[Донбасс]]та дошман тылына кыю рейд оештыра һәм Чернухино станциясен яулый. Раянов командалыгындагы миномёт расчёты ныклы оборона тота һәм бик күп дошманны кыра. [[1943 ел]]ның 23 февралендә Орехово районында дивизия атлылары 3-нче гвардия армиясе частьлары белән кушыла. [[1943 ел]]ның сентябрендә гвардия өлкән сержанты Раянов Галимҗан [[Украина]]ның [[Чернигов өлкәсе]] биләмәләрен гитлерчылардан тазартуда катнаша. Дошман [[Днепр]] аръягына кача. Раянов үзенең расчёты белән уң ярга чыга һәм дошман атакаларын кире кага. [[1943 ел]]ның көзендә Раянов Галимҗан Раян улы [[Беларусия|Белоруссия]] җирендә сугыша һәм [[Мозырь]] каласын азат итүдә катнаша. Кыш үтеп, [[1944 ел]]ның язы җитүгә, дивизия ССРБ дәүләт чиген үтә. Раянов һәм аның миномёт расчёты, дошманның Померания группировкасын юк итеп, [[Польша]]ны азат итүдә катнаша<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie32970719/ Память народа. Раянов Галимьян Раянович]</ref>. [[Берлин операциясе]] вакытында гвардия өлкән сержанты Раянов Галимҗан Раян улы [[Бранденбург]]ны штурмлый. Каһарманлыгы өчен [[Кызыл Йолдыз ордены]] белән бүләкләнә кыю командир:{{цитата|1945 елның 22 апрелендә иптәш Раянов Ленитц тораҡ пункты өчен сугышта, миномётыннан ут ачып, 13 немец солдатын юк итте. Дошман ныгытмага әйләндергән ике йортны җимерде. Тимер юл күперенә дүрт тапҡыр туры тидерде. 1945 елның 25 апрелендә Бранденбург шәһәре өчен сугышта үзенең миномёт уты белән өч кат калын такталар түшәлгән ике блиндажны ватты. Бер дошман пулемёты утын тончыктырды һәм кавалерия полкларына алга хәрәкәт итү мөмкинлеген ачты<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie32970719/ Память народа. Раянов Галимьян Раянович]</ref>.|}} Шулай итеп сугышчы, [[Ленин ордены|Ленин]], [[Кызыл Байрак ордены|Кызыл Байрак]], [[Суворов ордены|Суворов]] һәм [[Кутузов ордены|Кутузов]] орденлы 16 нчы Чернигов гвардия (112-нче Башкорт) атлы дивизиясе сафында [[Тын]]нан алып [[Эльба]]гача юл үтә. == Сугыштан соңгы тормышы == [[Бөек Ватан сугышы]] төгәлләнгәннән соң, Галимҗан Раян улы Хамматов исемендәге туган [[колхоз]]ында механизатор булып эшли. Гаилә кора, балалар үстерә. Лаклы урта мәктәбенең «Кызыл канәфер» крайны өйрәнүчеләре белән очраша, 112-нче дивизияда хезмәте турында хатирәләре белән бүлешә. Галимҗан Раян улы әз сүзле, тыйнак холыклы, оста куллы була: талны бөгеп каз оялары, кәрзиннәр үрә, көянтәләр ясый. == Бүләкләре == * III дәрәҗә [[Дан ордены]] (28.07.1944) * [[Кызыл Йолдыз ордены]] (30.05.1945) * [[Сугышчан хезмәтләре өчен медале|«Сугышчан хезмәтләре өчен» медале]] (1943) * II дәрәҗә [[Ватан сугышы ордены]]<ref>[https://ok.ru/profile/565126235206/statuses/70285414902598 Юбилейная награда Раянова Галимьяна Раяновича]</ref> * күп санлы юбилей медальләре == Хәтер == Раянов Галимҗан Раян улының исеме [[Башкортстан]]да нәшер ителгән басмаларда<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Салаватский район, т. 9, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03</ref> һәм БР-ның [[Салават районы]] [[Лаклы]] авылында [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашучылар хөрмәтенә куелган һәйкәлдәге исемлеккә кертелгән<ref>[https://ok.ru/profile/565126235206/statuses/70285414902598 Лаклинская модельная библиотека] </ref>. == Шулай ук карагыз == == Чыганаклар == * ЦАМО шкаф а, ящик 22 * ЦАМО. Юбилейная картотека награждение, шкаф 52, ящик 15. Сан документа 84 == Әдәбият == == Сылтамалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/25-lichnyj-sostav-divizii/bukva-r/1628-rayanov-galim-yan-rayanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Раянов Галимьян Раянович] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie32970719/ Память народа. Раянов Галимьян Раянович] * [https://ok.ru/profile/565126235206/statuses/70285414902598 Юбилейная награда Раянова Галимьян Раянович] * [https://1418museum.ru/heroes/8516005/ Дорога памяти. Раянов Галимьян Раянович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624201528/https://1418museum.ru/heroes/8516005/ |date=2021-06-24 }} * [https://pamyat-naroda.su/awards/39061753 Галимьян Раянов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624200753/https://pamyat-naroda.su/awards/39061753 |date=2021-06-24 }} * [https://ok.ru/profile/565126235206/statuses/70285414902598 Лаклинская модельная библиотека] == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар]] [[Төркем:1990 елда вафатлар]] [[Төркем:1907 елда туганнар]] [[Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары]] [[Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Салават районында вафатлар]] [[Төркем:Салават районында туганнар]] 1608itvk50ki1lu9kkfq0u5obd7k5sx 0 460062 5970361 4257784 2026-07-02T06:54:12Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970361 wikitext text/x-wiki {{TurkicMarathon2021}} {{Театр|Исем=Г. Минһаҗев исемендәге Кыйгы башкорт халык театры|Урнашу=Башкортстан Республикасының Кыйгы районы Югары Кыйгы авылы|Нигезләнгән=1934|Театр төре=Халык театры}}'''Гыймалетдин Минһаҗев исемендәге Кыйгы башкорт халык театры''' — [[Башкортстан|Башкортстан Республикасының]] [[Кыйгы районы]] [[Югары Кыйгы]] авылында урнашкан башкорт халык театры. == Тарих == 1934 елда Кыйгы колхоз-совхоз театры буларак оештырыла. 1959 елдан алып театр «халык» исемен йөртә, ә 1977 елда аңа РСФСРның һәм Башкорт АССРның халык артисты [[Гыймалетдин Минһаҗев|Г.]] [[Гыймалетдин Минһаҗев|М. Минһаҗев]] исеме бирелә. == Репертуары == [[Кадыйр Даян]]ның «Таңчулпан»ы театрның беренче постановкасы була. Кыйгы башкорт халык театрында 150-дән артык спектаклькуела, шулар арасыннан: * «Аты барның дәрте бар» ([[Наил Гаетбай|Наил Гаетбаев]]); * «Кыз урлау» ([[Мостай Кәрим]]); * «Башмагым» ([[Хәбибулла Ибраһимов (1894)|Хәбибулла Ибраһимов]]); * «Их, Уфа кызлары!» ([[Ибраһим Абдуллин]]); * «Ул кайтты» ([[Әнгам Атнабаев]]); * «Карлыгач» ([[Баязит Бикбай]]); * «Пуля» (Д. Салихов)<ref>{{Citation |title=''Фаткуллина А.'' Состоялась премьера спектакля. // «Наши Киги — Беҙҙең Ҡыйғы», апрель 2014. |url=http://www.nashikigi.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=2344:2014-04-09-04-05-03&catid=11:2011-03-22-12-59-50&Itemid=14&month=3&year=2014 |access-date=2021-07-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083319/http://www.nashikigi.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=2344:2014-04-09-04-05-03&catid=11:2011-03-22-12-59-50&Itemid=14&month=3&year=2014 |dead-url=yes }}</ref> һәм башкалар. == Составы == Халык театры коллектив составында уйныйлар: Б. Б. Бикмөхәммәтов, М. Г. Исламова, Г. Х. Сәгыйтова; Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәрләре, М. Г. Бадамшина һәм М. Л. Локманов, Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре М. Б. Вәлиев, Ф. Б. Хәбибуллин һәм башкалар. Театрның беренче сәнгать җитәкчесе И. Ибраһимов була. Төрле вакытта театр белән Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре Р. А. Кутупов, Р . С. Самиков һәм башкалар җитәкчелек итә. Театр постановкаларының сәнгать бизәлеше өстендә Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре Е. А. Белоусов, К. Г. Гайфуллин, ә музыкаль яктан — Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре Сибәгать Яруллин эшли. == Казанышлары == * Авыл драма коллективларының Бөтенрәсәй смотрлары лауреаты ([[Ырынбур]] шәһәре, 1964, 1967); * Халык театрларының Бөтенрәсәй смотрлары лауреаты (Чебоксар, 1969); * Авыл үзешчәннәренең Бөтенррәсәй смотрлары лауреаты ([[Уфа]], 1972); * Үзешчән сәнгать иҗаты Бөтенсоюз фестивальләре лауреаты (Уфа, 1977, 1985); * Үзешчән сәнгать иҗаты Бөтенсоюз фестивальләре лауреаты (Уфа, 1987); * Респпублика театр сәнгате смотры лауреаты ([[Югары Кыйгы]] авылы, 1990); * Халык театрларының «Алтын тирмә — Золотая юрта» фестивальләре лауреаты ([[Кыргыз-Миякә]] авылы, 1996; [[Яңавыл]] шәһәре, 2005). == Фактлар == Г. Минһажев исемендәге Кыйгы башкорт халык театры карамагында Балаларның якынча «Кажигер» театры эшли<ref>{{Cite web |url=http://kigi-kultura.ru/?p=2204 |title=Отдел культуры Муниципального района Кигинский район |accessdate=2021-07-04 |archivedate=2014-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812171922/http://kigi-kultura.ru/?p=2204 }}</ref>. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * Г. Минһаҗев исемендәге Кыйгы башкорт халык театры // Башкорт энциклопедиясе — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015—2020. — <nowiki>ISBN 978-5-88185-143-9</nowiki>. {{Тикшерелгән|11|12|2020}} [[Төркем:Башкортстан театрлары]] [[Төркем:Башкорт театрлары]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:Халык театрлары]] [[Төркем:Кыйгы районы]] qg295mhgv3e4b4lzpegcrp0xwmfahv3 0 483208 5970351 3617714 2026-07-02T04:24:30Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970351 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Виталий Петрович Омелченко''' ( [[Ростов өлкәсе|Ростов өлкәсенең]] Азов районы Кагальник авылында [[1948 ел|1948]] [[29 апрель|елның 29 апрелендә]] туган, ) — [[галим]], биология фәннәре докторы, [[профессор]] . == Тәржемәи хәле == Виталий Петрович 1948 елның 29 апрелендә [[Ростов өлкәсе|Ростов өлкәсенең]] Азов районының Кагальник авылында туган. [[1966 ел|1966 елда ул]] 11 нче Азов урта мәктәбен алтын медаль белән тәмамлый һәм Таганрог радио инженерия институтына укырга керә. 1971 елда Виталий Петрович Омелченко Таганрог радио-инженерия институтын тәмамлап, Ростов дәүләт медицина университетында эшли башлый. 1971 елдан 1978 елга кадәр В.П. Омелченко фармакология бүлегендә кече тикшерүче, исәпләү һәм медицина кибернетикасы бүлегендә инженер булып эшли. 1978 елда Виталий Петровичны Ростов дәүләт медицина университетының физика кафедрасында укытырга чакыралар. Ул өлкән укытучыдан каферда мөдиренә кадәр юл үтә (1988). 1985 елдан ул медицина һәм биология физикасы кафедрасында доцент булып эшли. [[1975 ел]]да Виталий Петрович психотроп чаралар тәэсире шартларында "Ми электрограммының Стохастик анализы" темасы буенча кандидатлык диссертациясен яклый <ref>{{Cite web|title=Омельченко, Виталий Петрович. Стохастический анализ электрограмм мозга с помощью ЭВМ в условиях действия психотропных средств : диссертация ... кандидата биологических наук|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01009574306|publisher=Оф. сайт РГБ|accessdate=2019-01-14}}</ref> . 1990 елда «Ми биопотенциалын бәяләү һәм психопатологик халәтнең фармакологик коррекциясе нигезе буларак компьютер анализы» темасына докторлык диссертациясен яклый <ref>{{Cite web|title=Омельченко, Виталий Петрович. Компьютерный анализ биопотенциалов мозга как основы оценки и фармакологической коррекции психопатологических состояний : диссертация ... доктора биологических наук|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01008146760|publisher=Оф. сайт РГБ|accessdate=2019-01-14}}</ref> һәм «Медицина һәм биологик системаларда идарә» белгечлеге буенча биология фәннәре докторы була. 1985 елда аңа медицина һәм биологик физика кафедрасы буенча доцент исеме бирелә. 1991 елда В. П. Омельченконың профессор исеме раслана. В. П. Омельченконың фәнни кызыксынуы ультратавыш диагностика аппаратурасын эшләү һәм биоэлектрик сигналларны компьютер анализы белән бәйләү. Халыкара, үзәк һәм җирле матбугатта 220дән артык басма эш, шулай ук 20 гә якын дәреслек һәм медицина югары уку йортлары абитуриентлары өчен дәреслекләр авторы. == Уңышлары == * Биология фәннәре докторы ; * [[Профессор]] ( [[1991 ел|1991]] ); * ВДНХ медале ( [[1985 ел|1985]] ); == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [https://cyberleninka.ru/article/n/znanie-osnov-kompyuternyh-tehnologiy-neobhodimo-vrachu-ne-menshe-chem-ekonomistu-inzheneru-uchenomu “Компьютер технологиясе нигезләрен белү табиб өчен экономист, инженер яки галимнән ким булмаска тиеш.] [https://cyberleninka.ru/article/n/znanie-osnov-kompyuternyh-tehnologiy-neobhodimo-vrachu-ne-menshe-chem-ekonomistu-inzheneru-uchenomu ...] [https://cyberleninka.ru/article/n/znanie-osnov-kompyuternyh-tehnologiy-neobhodimo-vrachu-ne-menshe-chem-ekonomistu-inzheneru-uchenomu ...] [https://cyberleninka.ru/article/n/znanie-osnov-kompyuternyh-tehnologiy-neobhodimo-vrachu-ne-menshe-chem-ekonomistu-inzheneru-uchenomu "] * [https://search.rsl.ru/ru/search#q=author:(омельченко%20виталий%20петрович) Кайберәүләр RSL сайтында эшли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=author:(омельченко%20виталий%20петрович) |date=2019-11-26 }} * [https://famous-scientists.ru/3576 Омелченко Виталий Петрович] * [http://vrach-profi.ru/omelchenko-vitaliy-petrovich/ Профессор Омелченко Виталий Петрович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825123518/http://vrach-profi.ru/omelchenko-vitaliy-petrovich/ |date=2018-08-25 }} [[Төркем:Биология фәннәре докторлары]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1948 елда туганнар]] [[Төркем:29 апрель көнне туганнар]][[Төркем:Ростов медицина университеты укытучылары]][[Төркем:Таганрог радиотехник университетын тәмамлаучылар]] l4qiwo3b8627bi70ztvj98qkep1dayj 0 484210 5970315 4255577 2026-07-01T20:12:46Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970315 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{фш|Джрбашян}} {{Азия ае 2021}} {{Шәхес}} '''Бенедикт Константинович Балавадзе''' ({{Lang-ka|ბენედიქტ კონსტანტინოვიჩ ბალავაძე}}; 1909-2010) - геофизика өлкәсендә [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|Совет]] һәм [[Гөрҗистан|Грузия]] галиме, физика-математика фәннәре докторы (1955), [[профессор]] (1956), [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССРның Милли Фәннәр академиясе академигы]] (1974). Грузия дәүләт премиясе лауреаты (1994). Грузия ССРының мактаулы галиме (1962). == Биография == 1909 елның 25 июнендә Рәсәй Империясе Кутаиси өлкәсенең Ганири авылында туган. 1926 - 1931 елларда Тифлис дәүләт университетының физика һәм математика факультетында укыган. 1931 - 1933 елларда ул профессор Г.А. Гамбурцев җитәкчелеге астында СССР Фәннәр академиясенең Физика институтының аспирантура бүлегендә белемен күтәрә. 1930 - 1931 елларда Тифлис магнит обсерваториясендә магнит бүлегендә фәнни хезмәткәр булып эшли. 1933 елдан Грузия СССРының Милли Фәннәр академиясенең Геофизик институтында (1950 елдан - [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССР Милли Фәннәр академиясе]] геофизика институты) фәнни-тикшеренү эшендә гравиметрия бүлеген оештыручы һәм беренче мөдире була. 1972 - 1987 елларда шушы институтның директоры булып эшли. 1968 елдан 1989 елга кадәр Тифлис дәүләт университетында фәнни һәм педагогик эшчәнлеге белән беррәттән, ул 1976 - 1989 елларда География һәм геология факультетында геофизик эзләнүләр методлары кафедрасын оештыра һәм кафедра мөдире дә булып эшли. Шул ук вакытта ул Грузия ССР Милли Фәннәр Академиясе - Грузия Милли Фәннәр Академиясе Президиумының табигый фәннәр һәм техника тарихы председателе булып тора <ref name="сс">[http://science.org.ge/?page_id=4972 Академики АН Грузии] // [[Национальная академия наук Грузии]]{{ref-ka}}{{ref-en}}</ref><ref name="яя">[[Грузинская советская энциклопедия]] / Главный редактор И. В. Абашидзе, Тбилиси, Том 2, 1977. — С. 163</ref><ref name="юю">Энциклопедия «Сакартвело» / Гаришвили Ф., Т. 1, Тбилиси., 1997. — С. 341.</ref>. === Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше === Б.К.Балавадзеның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге геофизика өлкәсендәге сораулар белән бәйле. Ул җир физикасы һәм гравиметрия өлкәсендә тикшеренүләр алып барган. Б.К. Балавадзе Советлар Союзында беренче булып модель өйрәнүләрдә һәм кыр шартларында вертикаль градиентны эксперименталь билгеләү техникасын эшли; ул шулай ук биек таулы Кырым, Кавказ, Копетдаг һәм Урал төбәкләрен гомуми гравиметрик тикшерү техникасын уйлап таба. 1937 елда ул "Гравитация ысулын сусаклагыч чыганакларны барлау өчен куллану" дигән темага кандидатлык диссертациясен, 1955 елда физика һәм математика фәннәре докторы дәрәҗәсе буенча "Ике атомлы спиртларда электрод процесслар" темасы белән докторлык диссертациясен яклады. 1956-нчы елда СССРның Югары аттестация комиссиясе тарафыннан [[профессор]] исеменә лаек булды. 1967 елда ул корреспондент әгъза, ә 1974 елдан - [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең]] тулы әгъзасы итеп сайлана. Б.К. Балавадзе ике йөздән артык фәнни эш, шул исәптән егерме монография авторы. Шулай ук, биш докторант һәм егерме кандидатлык диссертациясе аның күзәтүе астында якланган <ref name="сс"/><ref name="яя"/><ref name="юю"/>. == Төп хезмәтләре == * Тифлистагы җир өстендәге дулкыннарны күзәтү / Б. К. Балавадзе, К. З. Картвелишвили; [АН ГССР. Геофизика институты]. - Тбилиси: Мецниереба, 1972. * Ингури ГЭС өлкәсендә геологик һәм геофизик тикшеренүләр: Беренче координатор конференция., май 1979 [Джавари] / [Төп. ред. Б.К. Балавадзе]. - Тифлис: Мецниереба, 1981 . - 360 б. * Геофизика институты: Институтның 50 еллыгына, 1933-1983 / АН ГССР; Җаваплы редактор Б.К. Балавадзе. - Тбилиси: Мецниереба, 1983 . - 144 б. * Җирнең каты тәнендәге дулкыннар / Б. К. Балавадзе, К. З. Картвелишвили. - Тифлис: Мецниереба, 1984 . - 173 б. * Ингури ГЭС өлкәсендә җир кабыгының кырлары һәм деформацияләре / Б. К. Балавадзе, В. Г. Абашидзе. - Тифлис: Мецниереба, 1985 . - 116 б. * 1986 елның 13 маенда Параван җир тетрәве / И. С. Кулошвили, М. С. Иоселиани, Л. К. Дарахвелидзе һәм башкалар; Җаваплы ред. Б. К. Балавадзе, В. К. Чичинадзе; СССР, сейсмология һәм җир тетрәүгә каршы тору советы. - М.: Наука, 1991 . - 127 б. ISBN 5-02-003863-6 <ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5%2C%20%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D1%82%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Балавадзе, Бенедикт Константинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5%2C%20%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D1%82%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} // [[Российская государственная библиотека]]</ref> == Бүләкләре һәм премияләре == * [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены|Кызыл Хезмәт байрагы ордены]] * Грузия ССР дәүләт премиясе (1994) * Грузия ССРының мактаулы галиме (1962) <ref name="сс"/><ref name="яя"/><ref name="юю"/> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Әдәбият == * Грузия Совет энциклопедиясе / баш мөхәррир И. В. Абашидзе, Тбилиси, 2 том, 1977. - 163 б. [[Төркем:Персоналии по алфавиту]] [[Төркем:Учёные по алфавиту]] [[Төркем:Тифлис дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Тифлистә туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:2010 елда вафатлар]] [[Төркем:26 март көнне вафатлар]] [[Төркем:1909 елда туганнар]] [[Төркем:25 июнь көнне туганнар]] 5ohwe8gb593ejfnf87m463v7xk81yk6 0 484231 5970370 3248914 2026-07-02T09:20:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970370 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{фш|Цицишвили}} [[Категория:Персоналии по алфавиту]] [[Категория:Учёные по алфавиту]] {{Шәхес}} '''Георгий Владимирович Цицишвили''' ({{Lang-ka|გიორგი ვლადიმერის ძე ციციშვილი}}; 1915-2012) - физикохимия өлкәсендә [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] һәм [[Гөрҗистан|грузин]] галиме, химия фәннәре докторы (1947), [[профессор]] (1950), [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССР Милли Фәннәр академиясе академигы]] (1960). Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең химия һәм химия технологияләре бүлегенең академик-секретаре (1963-1990). == Биография == 1915 елның 24 октябрендә Тифлистә туган. 1932 - 1937 елларда Тифлис дәүләт университетының химия факультетында укый. 1938-1940 елларда Л.Я. Карпов җитәкчелеге астында аспирантурада белемен күтәрә. 1940 - 1990 елларда ул Тифлис дәүләт университетында түбәндәге вазифаларны биләгән: өлкән укытучы, 1942 елдан - доцент, 1950 елдан - химия факультеты профессоры, органик һәм физик химия, квант теориясе, химия термодинамикасы һәм молекулалар төзелеше курслары буенча лекцияләр укый. 1941 елдан, укыту белән беррәттән, Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең Физик һәм Органик Химия Институтында фәнни тикшеренүләр белән шөгыльләнә. 1947 елдан - әлеге институтның директоры ваифасын били. Шул ук вакытта, 1959 елдан, Грузия ССР Милли Фәннәр академиясендә А.И.Джанелидзе җитәкчелегендә математика һәм табигый фәннәр кафедрасы мөдире урынбасары булып эшли. 1963 елдан - Грузия ССР Милли Фәннәр Академиясенең химия һәм химия хехнологияләре департаментының академик-сәркатибе һәм шул ук вакытта 1981 елдан - ССР Милли Фәннәр Академиясендә адсорбентлар буенча фәнни совет комиссиясе рәисе булып тора. <ref name="сс">[http://science.org.ge/?page_id=4972 Академики АН Грузии] // [[Национальная академия наук Грузии]]{{ref-ka}}{{ref-en}}</ref> <ref name="ся">АКАДЕМИК Г.В. ЦИЦИШВИЛИ И ХИМИЯ // ИЗВЕСТИЯ АГРАРНОЙ НАУКИ, Том 13, Ном. 4, 2015</ref> <ref name="яя">Выдающиеся химики мира : Биогр. справ. / В. А. Волков, Е. В. Вонский, Г. И. Кузнецова; Под ред. В. И. Кузнецова. — М. : Высш. шк., 1991. — 655 с. — ISBN 5-06-001568-8</ref> . === Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше === Г.В. Цицишвилиның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге химия һәм физик химия өлкәсендәге проблемалар белән бәйле. Ул табигый цеолитларны куллану мөмкинлеге, сорбция процессларын һәм матдә структурасын өйрәнгән. Ул - полярлыкның молекулалар арасындагы тәэсир итешү проблемасын чишү өчен квант химик ысулын уйлап табучы. Г.В. Цицишвили спикер һәм Менделеев конгрессларын оештыручыларның берсе була. 1974 елдан башлап "Грузия ССР МиллиФәннәр академиясе хәбәрләре" фәнни журналының баш мөхәррире. 1977 елдан - Халыкара цеолит ассоциациясе советы әгъзасы, 1991 елдан башлап Грузия Цеолит Ассоциациясенең оештыручысы һәм беренче председателе була. 1940 елда ул "Водород бәйләнеше теориясе" дигән темага кандидатлык диссертациясе, 1947 елда химия фәннәре докторы дәрәҗәсе буенча "Интермолекуляр үзара бәйләнеш һәм водород фторының кайбер физик-химик үзлекләре" темасына докторлык диссертациясен яклады. 1950 елда аңа [[профессор]] академик исеме бирелә. 1950 елда ул корреспондент әгъза, ә 1960 елда [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең]] тулы әгъзасы итеп сайланды. Г.В. Цицишвили җиде йөздән артык фәнни эш авторы, монографияләрне дә кертеп. Аың күзәтүе астында биш докторлык һәм кырык мастерлык диссертациясе якланган <ref name="сс"/> <ref name="ся">АКАДЕМИК Г.В. ЦИЦИШВИЛИ И ХИМИЯ // ИЗВЕСТИЯ АГРАРНОЙ НАУКИ, Том 13, Ном. 4, 2015</ref> <ref name="яя">Выдающиеся химики мира : Биогр. справ. / В. А. Волков, Е. В. Вонский, Г. И. Кузнецова; Под ред. В. И. Кузнецова. — М. : Высш. шк., 1991. — 655 с. — ISBN 5-06-001568-8</ref>. == Төп хезмәтләре == * Клиноптилолит: Клиноптилолитны тикшерү һәм куллану симпозиумы материаллары, Тбилиси, 1974 елның 2-4 ноябре / [Ред.: Г. В. Цицишвили [һәм башкалар]; Грузия ССР Милли Фәннәр академиясе, П.Г. Меликишвили. - Тбилиси: Мецниереба, 1977. - 243 б. * АКШка командировка турында отчет [Молекуляр системалар буенча IV Халыкара конференциядә катнашу өчен, 1977 елның 18-22 апрелендә Чикагода. - Мәскәү: ВИНИТИ, 1978. - 14 б. * Югары кремний молекулаларының адсорбциясе, хроматографик һәм спектраль үзлекләре. - Тбилиси: Мецниереба, 1979. - 48 б. * Табигый цеолитлар / [Цицишвили Г. В., Андроникашвили Т. Г., Киров Г., Филизова Л. Д.]. - Мәскәү: Химия, 1985. - 223 б. * Химия һәм химия технологиясе: [Редакция советы: Г. В. Цицишвили (ред.) һәм башкалар]. - Тбилиси: Мецниереба, 1988. - 339 б. - (Грузия ССР Милли Фәннәр академиясе. ISSN 0132-6074). * Парник корылмаларында табигый цеолитларны куллану / Г. В. Цицишвили, Т. Г. Андроникашвили, М. А. Кардава; Грузия Милли Фәннәр академиясе, Физика институты. һәм орган. химия. П.Г. Меликишвили. - Тбилиси: 1990. - 14 б <ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%A6%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%88%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%2C%20%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9%20%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Цицишвили, Георгий Владимирович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%A6%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%88%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%2C%20%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9%20%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} // [[Российская государственная библиотека]]</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Әдәбият == * Дөньяның күренекле химиклары: Биог. белешмә / В. А. Волков, Э. В. Вонский, Г. И. Кузнецова; Ред. В.И. Кузнецова. - М.: Югары мәктәп, 1991. - 655 б. - ISBN 5-06-001568-8 [[Төркем:Тифлис дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Химия фәннәре докторлары]] [[Төркем:Тифлистә туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:2012 елда вафатлар]] [[Төркем:12 июль көнне вафатлар]] [[Төркем:1915 елда туганнар]] [[Төркем:24 октябрь көнне туганнар]] o1osdwljru0r2nqds7wbylaln4wtc2w 0 484261 5970367 3248911 2026-07-02T08:19:56Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970367 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{фш|Геворкян}} {{Ук}} '''Гамлет Амбакумович Геворкян''' ({{lang-hy|Համլետ Համբակումի Գեւորգյան}}; 1927 елның 10 июлендә туган) - [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|Совет]] һәм [[Әрмәнстан|әрмән]] галим-фәлсәфәчесе, фәлсәфә докторы, [[профессор]], Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы (1986), Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (1996). Әрмәнстан Республикасы Милли Фәннәр Академиясенең Фәлсәфә, Социология һәм Хокук Институты директоры (1992-1996). == Биография == 1927 елның 10 июлендә Әрмәнстан ССРның Эриван шәһәрендә туган. 1945-1950 елларда Ереван дәүләт университетының фәлсәфә факультетында укыган. 1952 - 1956 елларда әлеге университетның аспирантурасында белемен күтәрә. 1956-нчы елдан, Философия, Социология һәм Хокук Институтында, Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр Академиясендә түбәндәге вазифаларны били: 1956-1969 елларда - өлкән тикшерүче һәм фәлсәфә секторының фәнни төркеме башлыгы, 1969 - 1992 елларда - бүлек җитәкчесе, 1992 елдан - баш тикшерүче һәм фәнни төркем башлыгы, шул ук вакытта 1992 - 1996 елларда әлеге институтның директоры. 1962 елдан 1980 елга кадәр, фәнни хезмәттән тыш, ул Ереван дәүләт университетының фәлсәфә факультетында педагогик эш белән дә шөгыльләнә, 1972 елдан - әлеге факультетның профессоры була <ref name="сс">[https://www.sci.am/membersview.php?id=137&d=0&l=4&langid=3 Геворкян, Гамлет Амбакумович] // [[Национальная академия наук Республики Армения]]</ref> . === Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше === Г.А. Геворкянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге фәлсәфә һәм логика өлкәсе, гуманитар белем һәм фән методикасы белән бәйле. Ул Әрмәнстан фәлсәфәсе тарихының методик проблемалары өлкәсендә тикшеренүләр алып барган, Көнчыгыш фәлсәфә эпистемологик тәгълиматларына һәм эпистемологик концепциягә анализ ясаган. 1956-нчы елда "Ихтимал һәм ышанычлы белем" темасы белән кандидатлык диссертациясе, 1971-нче елда "Ихтимал һәм ышанычлы белем" темасы буенча философия докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1972 елда ул СССРның Югары аттестация комиссиясе тарафыннан [[профессор]] академик титулына лаек булды. 1986 елда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1996 елда [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең]] тулы әгъзасы итеп сайланды. Г. A. Геворкян йөз уннан артык фәнни хезмәт һәм монография авторы <ref name="сс"/> <ref name="ст">{{Cite web|url=http://ru.hayazg.info/Геворкян_Гамлет_Амбакумович|title=Геворкян, Гамлет Амбакумович|author=|date=|work=|publisher=Энциклопедия фонда «Хайазг»|accessdate=2021-11-4}}</ref> . == Төп хезмәтләре == * Танып белүдә абстракциянең роле. - Ереван, 1955. - 169 б. * Танып белүдә абстракция роле турында / Акад. Әрм. ССР. Фәлсәфә бүлеге. - Ереван: Фәннәр Милли академиясенең нәшрияты Әрм. ССР, 1957. - 169 б. * Ихтимал һәм ышанычлы белем / Акад. Әрм. ССР. Фәлсәфә һәм хокук бүлеге. - Ереван: Әрм. ССР нәшрияты, 1965. - 203 б. * Фәнни белемнең логик анализының фәлсәфи сораулары: Мәкаләләр җыентыгы / ред. Г. А. Геворкян; Әрм. ССР. Фәлсәфә һәм хокук институты. - Ереван: Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең нәшрияты, 1969 - 1 т. * Ихтимал һәм ышанычлы белем. - Ереван, 1970. - 420 б. * Фәннең фәлсәфәсе һәм методик проблемалары: [Мәкаләләр җыентыгы] / Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясе, Фәлсәфә һәм хокук институты; Г.А. Геворкян (баш мөхәррир). - Ереван: Әрм. ССР Милли Фәннәр академиясенең нәшрияты, 1977. - 277 б. * Фәннең тарихи методикасы турында сочинение / Г. А. Геворкян; Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясе, Фәлсәфә һәм хокук институты. - Ереван: Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең нәшрияты, 1987. - 167 б. * Фән тарихында тарихи реконструкция ысулы: (Мәдәният контекстында фән тарихы) / [Г. А. Геворкян, О. А. Габриелян, Н. Л. Абрамян һәм башкалар; Җаваплы ред. Г. А. Геворкян]; Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясе, Фәлсәфә һәм хокук институты. - Ереван: Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең нәшрияты, 1990. - 206 б. ISBN 5-8080-0020-3 * Милли мәдәният тарих фәлсәфәсе күзлегеннән / Г. А. Геворкян; Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясе. Фәлсәфә һәм хокук институты. - Ереван: Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең нәшрияты, 1992. - 109 б. * Фәлсәфә. Фән. Мәдәният / Гамлет А.Геворкян; Фәлсәфә, Социология һәм Хокук Институты. - Ереван: Гитутюн, 2010. - 525 б. ISBN 978-5-8080-0828-1 <ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%93%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BA%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D1%82%20%D0%90%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Геворкян, Гамлет Амбакумович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%93%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BA%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D1%82%20%D0%90%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} // [[Российская государственная библиотека]]</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Ереван дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1927 елда туганнар]] [[Төркем:10 июль көнне туганнар]] hv8cf121ou8pcrhssjewzc0tdo0pdl6 0 484263 5970254 4074681 2026-07-01T15:40:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970254 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{фш|Терзян}} {{Азия ае 2021}}{{Шәхес}} '''Арутюн Арташесович Терзян''' (''әрм.'' Հարություն Արտաշեսի Թերզյան; 1932-2016) - [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|Совет]] һәм [[Әрмәнстан]] галиме, электр инженеры һәм электр радиотехнигы, Техник фәннәр докторы, [[профессор]], Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы (1986), Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (1996). == Биография == 1932 елның 27 июнендә Әрмәнстан ССРның Эриван шәһәрендә туган. 1950 елдан 1955 елга кадәр Ереван политехник институтының механик факультетында укыган. 1964 елда ул Бөтенроссия Электромеханика Институтында аспирантура бүлеген,1980 елда Мәскәү Энергетика Институтында докторантура бүлеген тәмамлый. 1955 елдан фәнни-җитештерү һәм педагогик эштә Ереван политехник институтында электр инженеры, укытучы, 1986 елдан - автоматлаштырылган системалар һәм модельләштерү лабораториясе профессоры һәм фәнни лидеры, 1989 - 1993 елларда - электр приборлары бүлеге мөдире, шул ук вакытта 1989 елдан - математик модельләштерү лабораториясе мөдире, 1993 елдан 2016 елга кадәр - бәлеге институтның вице-ректоры һәм электр машиналары һәм приборлары кафедрасы профессоры булып хезмәт итә. 1979 елдан 1989 елга кадәр, фәнни эш белән берлектә, Бөтенроссия Электр Энергиясе Институтында теоретик бүлек начальнигы булып эшли <ref name="сс">[https://www.sci.am/membersview.php?id=181&d=&l=&langid=3 Терзян, Арутюн Арташесович] // [[Национальная академия наук Республики Армения]]</ref> <ref name="ст">{{Cite web|url=http://ru.hayazg.info/Терзян_Арутюн_Арташесович|title=Терзян, Арутюн Арташесович|author=|date=|work=|publisher=Энциклопедия фонда «Хайазг»|accessdate=2021-10-30}}</ref>. === Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше === А.А. Терзянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге параллель исәпләү, электромагнит системаларын модельләштерү һәм компьютер ярдәмендә проектлау һәм катлаулы техник системаларны тикшерү өлкәсендәге проблемалар белән бәйле. Ул карар кабул итү алгоритмнарын чишелергә тиешле проблемалар модельләренә адаптацияләү һәм чикләүләр белән сызыксыз мультипараметрлы экстремаль проблемалар өлкәсендә тикшеренүләр алып барган. A. A. Терзян космик электроника һәм электро-радио инженериясе фәнни советының космик энергия бүлеге һәм СССР Милли Фәннәр академиясенең "Кибернетика" катлаулы проблемасы буенча Фәнни Советның статистик оптимизация бүлеге әгъзасы һәм Экспертлар комиссиясе рәисе булып та тора. Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең техник фәннәре һәм Ереван политехник институтының Фәнни-техник советы председателе, "Гамәли электромагнитизм журналы" һәм "Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясе яңалыклары" журналларының редакция советы әгъзасы булып та хезмәт итә <ref name="ст"/>. 1964 елда ул "Индуктивлык кәтүге" темасы белән кандидатлык диссертациясен, 1980 елда "Электр машиналарын проектлаштыруның компьютер методлары һәм чаралары" дигән тема буенча техник фәннәр докторы дәрәҗәсенә докторлык диссертациясен яклады. 1986 елда ул СССРның Югары Аттестация Комиссиясе тарафыннан [[профессор]] академик титулына лаек булды. 1986 елда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1996 елда Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды. A. A. Терзян йөз уннан артык фәнни хезмәт, өч монография авторы һәм уйлап табу өчен биш авторлык сертификатына ия <ref name="сс"/> <ref name="ст"/>. == Төп хезмәтләре == * Агым индуктивлык кәтүге. - Ереван; Мәскәү, 1963. - 132 б. * Индуктивлык кәтүге генераторлары / Н. Я. Альпер, А. А. Терзян. - Мәскәү: Энергия, 1970. - 192 б. * Автоном энергиянең электр машиналарын компьютер ярдәмендә проектлау ысуллары һәм чаралары. - Ереван, 1979. - 474 б. * Электр машиналарының компьютер ярдәмендә дизайны / А. А. Терзян. - М.: Энергоатомиздат, 1983. - 255 б. * Электр машиналары өчен компьютер ярдәмендә дизайн системалары / А. А. Терзян; Җитәкчеләрне һәм электр белгечләрен алдынгы әзерләү институты. - М.: СССР Электротехник Министрлыгы, 1988. - 75 б <ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B7%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%90%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8E%D0%BD%20%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Терзян, Арутюн Арташесович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B7%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%90%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8E%D0%BD%20%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} // [[Российская государственная библиотека]]</ref> == Бүләкләре == * Анания Ширакаци медале <ref name="сс"/> == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Техник фәннәр докторлары]] [[Төркем:Ереванда туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:2016 елда вафатлар]] [[Төркем:10 октябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:1932 елда туганнар]] [[Төркем:27 июнь көнне туганнар]] [[Төркем:Программистлар]] 93xlx4wy2hnp5kly45qyyvhnwdmghhi 0 484286 5970334 4075568 2026-07-02T01:55:19Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970334 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{фш|Микаелян}} {{Ук}} '''Вардкес Алексанович Микаелян''' ({{lang-hy|Վարդգես Ալեքսանի Միքայելյան}}; 1924-2005) - [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] һәм [[Әрмәнстан|әрмән]] тарихчысы, баш мөхәррир, Тарих фәннәре докторы, [[профессор]], Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы (1986), Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (1996). == Биография == 1924 елның 5 декабрендә Әрманстан ССРның Ширак өлкәсенең Казанчи авылында туган. 1942 - 1945 елларда ул Бөек Ватан сугышында катнаша, административ хезмәт лейтенанты дәрәҗәсенә ирешә. Руссе-Джурджу портларының өлкән диңгез командиры составында <ref name="пн">[https://1418museum.ru/heroes/10349639/ Микаелян, Вардкес Алексанович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211102054610/https://1418museum.ru/heroes/10349639/ |date=2021-11-02 }} // Дорога памяти</ref> хезмәт итә. 1948 елда Ереван дәүләт университетының тарих бүлеген тәмамлый. 1952 - 1955 елларда ул әлеге университетның аспирантурасында укый. 1955 елдан Фәннәр академиясенең Тарих институтында - Әрмәнстан ССР - фәнни хезмәткәр, 1959 - 1972 - өлкән хезмәткәр, 1980 - 1992 - бүлек мөдире, 1992 - 2005 елларда - әлеге институтның фәнни төркеме башлыгы. Фәнни эш белән бер үк вакытта ул нәшрият эше белән дә шөгыльләнә: 1955 - 1959 - "Советакан Айастан" журналының бүлек мөдире. 1972 елдан 1988 елга кадәр - "Социаль фәннәр бюллетене" журналының баш мөхәррире һәм 2000-2005 елларда "Тарихи һәм филологик журнал" ның баш мөхәррире булып хезмәт юлын дәвам итә. 1973 елдан 1991 елга кадәр, фәнни һәм редакция эше белән беррәттән, ул Әрмәнстан дәүләт педагогик институтында педагогик эш белән шөгыльләнә, тарих факультеты укытучысы һәм профессоры вазифасын үти <ref name="сс">[https://www.sci.am/membersview.php?id=162&d=&l=&langid=3 Микаелян, Вардкес Алексанович] // [[Национальная академия наук Республики Армения]]</ref> <ref name="ст">{{Cite web|url=http://ru.hayazg.info/Микаелян_Вардкес_Алексанович|title=Микаелян, Вардкес Алексанович|author=|date=|work=|publisher=Энциклопедия фонда «Хайазг»|accessdate=2021-10-30}}</ref>. === Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше === В.А. Микаелянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге тарих өлкәсендәге сораулар белән бәйләнгән. Ул Россия-Әрмәнстан мөнәсәбәтләре, әрмән геноциды проблемалары, Әрмәнстан авылы тарихы, Нагорно-Карабах һәм Кырым колонияләрег тирәнтен өйрәнү белән шөгыльләнгән. 1955 елда ул "1918-1920 елларда Әрмәнстандагы крестьяннарның позициясе һәм революцион гамәлләре" дигән тема белән кандидатлык диссертациясен, 1966 елда тарих фәннәр докторы дәрәҗәсе буенча "Кырымдагы әрмән колониясе тарихы" дигән темага докторлык диссертациясен яклады. 1978 елда аңа [[профессор]] академик исеме бирелә. 1986 елда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1996 елда - [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең]] тулы әгъзасы итеп сайланды. В.А. Микаелян ике йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән монографияләр авторы <ref name="сс"/> <ref name="ст"/>. == Төп хезмәтләре == * 1918-1920 елларда крестьяннарның хәле һәм крестьяннарның революцион гамәлләре. - Ереван, 1955. - 271 б. * Кырымдагы Әрмәнстан колониясе тарихы / Әрмәстан ССР. Тарих институты. - Ереван: 1965. - 72 б. * Кырым җирендә: Әрмәнстанда җирле халык. - Ереван: Айастан, 1974. - 210 б. * Кырым әрмәннәре тарихы / В. А. Микаелян. - Ереван: Хаястан, 1989. - 419 б. ISBN 5-540-00052-8 * Нагорный-Карабах 1918-1923 елларда: документлар һәм материаллар җыю / Акад Тарих Институты. Әрмәнстан фәннәре, Әрмәнстан Республикасы Министрлар Советы карамагында. Ереван дәүләтенең әрмән халкы тарихы. ун-та; җав. ред. В.А. Микаелян. - Ереван: Әрмәнстан Фәннәр академиясенең нәшрияты, 1992. - XXXII, 755 б. * Әрмәнстан сораулары һәм Төркиядәге әрмән геноциды (1913-1919): Кайзер Германия Тышкы эшләр министрлыгының политик архивы материаллары: коллекция / Әрмәнстан Республикасының Милли Фәннәр Академиясе, Халыкара әрмән тикшеренүләре гуманитар фонды Ц.И Агаян; башкаручы редактор, кереш сүз авторы, Тарих фәннәре докторы, профессор Вардкес Микаелян; документларны немец теленнән А.Саакян һәм В.Саруханов тәрҗемә иттеләр. - Ереван: Гитутюн, 1995. - 642 б. ISBN 5-8080-0334-2: 1200 данә * Геноцид - кешелеккә каршы җинаять: I Мәскәү халыкара симпозиумы материаллары, 18-19 апрель. 1995 / Ц.П. Агаян исемендәге әрмән тикшеренүләре өчен халыкара гуманитар фонд; җав. ред. В.А. Микаелян. - Мәскәү: Әрмәнстанны өйрәнү фонды, 1997. - 231 б. ISBN 5-7801-0049-7 <ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B3%D0%B5%D1%81%20%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Микаелян, Вардкес Алексанович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B3%D0%B5%D1%81%20%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} // [[Российская государственная библиотека]]</ref> == Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре == * Икенче дәрәҗәдәге [[Ватан сугышы ордены|патриотик сугыш ордены]] * Медаль “1941-1945 елгы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңү өчен" * "Кавказны саклау өчен" медале * "Белградны азат итү өчен" медале <ref name="пн"/> == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Ереван дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:ССРБ тарихчылары]] [[Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре]] [[Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Тарих фәннәре докторлары]] [[Төркем:Ереванда туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] syk5pfx4u3hew4dboy97yupzm0cr7sp 0 484292 5970364 4080144 2026-07-02T07:27:02Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970364 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{фш|Газинян}} {{Шәхес}} '''Гагик Сергеевич Газинян''' (әрм. Գագիկ Սերգեյի Ղազինյան; 1955 елның 6 мартында туган) - [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] һәм [[Әрмәнстан|әрмән]] юристы, юриспруденция өлкәсендәге галим, хокук докторы, [[профессор]], Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (2014; 2006 елдан бирле корреспондент), Россия Мәгариф академиясенең чит ил әгъзасы (2012 елдан). Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясе Президиумы әгъзасы. Әрмәнстан Республикасының мактаулы юристы (2003). == Биография == 1955 елның 6 мартында Әрмәнстан ССРның Ереван шәһәрендә туган. 1972 - 1977 елларда Ереван дәүләт университетының хокук факультетында укыган һәм аны мактау билгесе белән тәмамлаган. 1980 елдан 1983 елга кадәр ул бу университетның аспирантурасында укый. 1983 елдан Ереван дәүләт университетының юридик факультетында фәнни-педагогик эштә түбәндәге вазифаларны били: укытучы, 1987 - 1989 - доцент, 1989 - 1991 - Хокук факультеты деканы урынбасары, 1991 - 2000 - җинаять хокукы кафедрасы мөдире һәм шул ук вакытта 1996 елдан - әлеге университетның юридик факультеты деканы. 2016 елдан, укыту белән беррәттән, ул Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясе Президиумы әгъзасы була <ref name="сс">[https://www.sci.am/membersview.php?id=314&d=0&l=4&langid=3 Газинян, Гагик Сергеевич] // [[Национальная академия наук Республики Армения]]</ref> <ref name="яя">[http://www.ysu.am/faculties/en/Law/section/staff/person/Gagik-Ghazinyan Faculty of Law | Gagik S. Ghazinyan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211101142524/http://www.ysu.am/faculties/en/Law/section/staff/person/Gagik-Ghazinyan |date=2021-11-01 }} // Вестник Ереванского университета</ref>. === Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше === Г.С. Газинянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге юриспруденция өлкәсендәге проблемалар белән бәйле. Ул җинаять процедурасы законнары өлкәсендә тикшеренүләр алып барган, Әрмәнстанда заманча проблемалар һәм җинаять процедурасы тарихын, кеше хокукларын һәм ирекләрен яклау һәм оешкан җинаятьчелеккә каршы көрәш юлларын өйрәнгән. Г.С. Газинян - Әрмәнстан Адвокатлары Союзы председателе (1997 елдан), Әрмәнстанның Югары Аттестация Комиссиясенең юриспруденция белгечлеге буенча махсус советы председателе (2002 елдан), белгечлек буенча предмет комиссиясе председателе да булып хезмәт итә. Мәгариф һәм Фән Министрлыгының юриспруденция һәм Халыкара Адвокатлар Союзы Рәисе урынбасары (2003 елдан), Россия Мәгариф Академиясенең чит ил әгъзасы (2012 елдан) булып тора. 1983 елда кандидатлык дәрәҗәсенә, 2000 елда "Әрмәнстанда җинаять-процессуаль кануннарының актуаль проблемалары" дигән тема белән докторлык дәрәҗәсенә диссертацияләрен яклауга ирешә. 2002 елда аңа [[профессор]] академик исеме бирелде. 2006 елда корреспондент әгъза, 2014 елда - [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең]] тулы әгъзасы итеп сайлана. Г.С. Газинян йөз егермедән артык фәнни хезмәт, шул исәптән биш монография һәм югары уку йортлары өчен егерме дәреслек авторы <ref name="сс"/> <ref name="ст">{{Cite web|url=http://ru.hayazg.info/Газинян_Гагик_Сергеевич|title=Газинян, Гагик Сергеевич|author=|date=|work=|publisher=Энциклопедия фонда «Хайазг»|accessdate=2021-10-30}}</ref> <ref name="яя"/>. == Төп хезмәтләре == * Тикшерү чараларының эффективлыгы проблемалары / Г.С. Казинян, А.Б.Соловьев; Ереван. дәүләт ун-т. - Ереван: Ереван нәшрияты. Университет, 1987. - 166 б. * Әрмәнстанда җинаять процедурасы үсеше тарихы / Гагик Казинян; Ереван штаты ун-т. - Ереван: Ереван дәүләт университетының нәшрияты, 1999. - 158 б. ISBN 5-8084-0291-3 * Өченче Әрмәнстан Республикасында җинаять процедурасы законнарының актуаль проблемалары: Чагыштырма хокукый тикшеренүләр. - Ереван, 2000. - 371 с <ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BA%20%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Газинян, Гагик Сергеевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BA%20%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} // [[Российская государственная библиотека]]</ref> == Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре == * Мхитар Гош медале (1999) * Әрмәнстан Республикасының мактаулы юристы (2003) <ref name="сс"/> <ref name="ст"/> <ref name="яя"/> == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Ереван дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Юридик фәннәр докторлары]] [[Төркем:Ереванда туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1955 елда туганнар]] [[Төркем:6 март көнне туганнар]] [[Төркем:Галимнәр]] h62re2u8gb2z0f1vdttobu11dmc0hc3 0 484429 5970336 5046800 2026-07-02T02:06:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970336 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{Шәхес}} '''Василий Васильевич Голубков''' ([[1880 ел|1880 елның]] [[20 гыйнвар|20 гыйнвары]], [[Вичуга]] авылы, Кинешем өязе, [[Кострома губернасы]], [[Россия империясе]] — [[1968 ел|1968 елның]] [[8 февраль|8 феврале]], [[Мәскәү]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — галим-педагог, филолог-методист, педагогика фәннәре докторы, профессор, РСФСР педагогика фәннәре академиясенең хакыйкый әгъзасы (1950), РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе. == Тормыш юлы == Василий Голубков 1880 елның 20 гыйнварында Кинешем өязенең [[Вичуга]] авылында туа. Әтисе — Кострома губернасы Кинешем өязендә Вичуга тимер юл станциясе башлыгы ярдәмчесе. Василий Голубков авыл мәктәбендә укый, ун яшендә Шуй гимназиясенең I сыйныфына укырга керә, аны 1898 елда тәмамлый<ref name="Я. А. Роткович, «Вопросы преподавания литературы». В. В. Голубков">{{Citation |title=Я. А. Роткович, «Вопросы преподавания литературы». В. В. Голубков |url=http://www.detskiysad.ru/raznlit/prepodavanie10.html |access-date=2021-11-14 |archive-date=2019-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213105202/http://www.detskiysad.ru/raznlit/prepodavanie10.html |dead-url=yes }}</ref>. Аннары [[Мәскәү дәүләт университеты|Мәскәү университетының]] тарих-филология факультетына укырга керә, аны 1903 елда тәмамлый. Мәскәү университетын тәмамлаганнан соң, Кострома шәһәрендә эшли, гимназияләрдә укыта: ир-атлар гимназиясендә — рус теле һәм әдәбияты, хатын-кызлар гимназиясенең VIII сыйныфында башлангыч белем бирү методикасы, аннан соң земство статистигы була һәм газетада хезмәттәшлек итә. 1906 елдан соң [[Мәскәү|Мәскәүдә]] яши, рус теле һәм әдәбияты, Потоцкая шәхси хатын-кызлар гимназиясендә методика һәм психологияне укыта, аннары педагогик совет рәисе булган Львовлар хатын-кызлар гимназиясендә укыта. Василий Голубков Тилль фабрикасы каршындагы эшче мәктәптә, Пречистен эш курсларында әдәбият буенча дәресләр үткәрә<ref name="Я. А. Роткович, «Вопросы преподавания литературы». В. В. Голубков" />. 1909 елда Голубков укытучылар өчен үзенең «Нәфис әдәбиятны өйрәнүнең һәм язма эшләрне төзүнең яңа юлы» дигән беренче әсбабын бастыра, 1912 елда «Урта мәктәпнең кече сыйныфларында язма эшләр» дигән мәкалә басыла. 1916 елның декабрендә—1917 елның гыйнварында рус теле укытучыларының I Бөтенроссия корылтаенда катнаша, анда югары сыйныфларда язма эшләр кую мәсьәләсенә багышланган доклад укый. 1928 елның гыйнварында Бөтенроссия сүзлекчеләр конференциясендә доклад белән чыгыш ясый. [[Бөек Октябрь инкыйлабы|Бөек Октябрь социалистик революциясеннән]] соң Голубков хезмәт мәктәбе укытучысы була, ир-атлар гимназиясендә, Практик институтта һәм эш факультетында, Гуманитар педагогика институтында, Мәктәп эше методлары институтында, Фәнни педагогика институтында укыта<ref name="Учёные МПГУ. Голубков Василий Васильевич">[http://mpgu.su/scientists/golubkov-vasiliy-vasilevich/ Учёные МПГУ. Голубков Василий Васильевич]</ref>. Аннан соң, 1925 елдан В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогика институтында укытучы булып эшли. В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогика университетында Голубков әдәбият һәм рус телен укыту методикасы кафедрасына нигез салучы һәм җитәкчесе була<ref name="Учёные МПГУ. Голубков Василий Васильевич" />. Василий Голубков 1944 елдан РСФСР педагогика фәннәре академиясенең Укыту методлары институтының тарих-филология фәннәре бүлеге мөдире була, аңа РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе мактаулы исеме бирелә<ref name="Голубков Василий Васильевич">[http://letopis.msu.ru/peoples/4878 Голубков Василий Васильевич]</ref>. Профессор 20гә якын фән кандидаты һәм докторы әзерләгән<ref name="Учёные МПГУ. Голубков Василий Васильевич" />. Фәнни эшләр авторы булып тора, алар арасында: «Сәнгать әсәрләрен өйрәнүнең яңа юлы һәм язма эшләр төзү» (1909), «Сәнгать әсәрләрен өйрәнүгә кулланма. Әсәрләрне һәм аларга тәнкыйть мәкаләләрен карау өчен планнар һәм сораулар» (1915), «II дәрәҗә мәктәпләр өчен әдәби-нәфис хрестоматия» (1925), «Замандаш язучылар» (1925), «А. П. Чехов осталыгы» (1958), «Горький мәктәптә» (1960), «Тургеневның сәнгать осталыгы» (1960), «Әдәбиятны укыту методикасы» (1962), «Телдән сөйләм осталыгы» (1967)<ref name="Учёные МПГУ. Голубков Василий Васильевич" />. 1968 елның 8 февралендә Мәскәүдә вафат була<ref>[https://megabook.ru/article/%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Голубков Василий Васильевич]</ref>. == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * [https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9%20%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87) Россия дәүләт китапханәсендә библиография. Голубков, Василий Васильевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9%20%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87) |date=2019-11-26 }} * [https://didacts.ru/termin/golubkov-vasilii-vasilevich.html Голубков Василий Васильевич 1880—1968] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211114215705/https://didacts.ru/termin/golubkov-vasilii-vasilevich.html |date=2021-11-14 }} * [http://iteach.vspu.ru/10-2019/21983/ Голубков Василий Васильевич] * [https://megabook.ru/article/%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Голубков Василий Васильевич] [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре]] [[Төркем:Педагогика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Статистиклар]] k88lrjfjapr2pucaumcsy5s94fj3zqa 0 484447 5970262 4254977 2026-07-01T16:42:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970262 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{Азия ае 2021}} {{фш|Мелконян}}{{Шәхес}} '''Ашот Агасиевич Мелконян''' (әрм. Աշոտ Աղասիի Մելքոնյան; 1961 елның 16 февралендә туган) - тарих фәннәре өлкәсендә совет һәм [[Әрмәнстан|әрмән]] галиме, Тарих фәннәре докторы (2002), [[профессор]] (2004), Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (2014; 2006 елдан бирле корреспондент әгъза). Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең Тарих институты директоры (2002 елдан) һәм Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясе Президиумы әгъзасы (2021 елдан). == Биография == 1961 елның 16 февралендә Әрмәнстан ССРның Ахалкалаки шәһәрендә туган. 1977 - 1982 елларда Ереван дәүләт университетының тарих факультетында укыган. 1986 елдан Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең Тарих институтында - Әрмәнстан Фәннәр академиясендә аспирант, өлкән лаборатория ярдәмчесе, фәнни ярдәмче, 1991 - 1995 елларда - фәнни сәркатип, 1995 - 2002 елларда - әлеге фән институтының директор урынбасары һәм 2002 елдан - әлеге институтның директоры вазифаларын били. 2021 елдан, төп эшчәнлеге белән беррәттән, ул Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең Президиумы әгъзасы була <ref name="сс"/><ref name="ст">{{Cite web|url=http://ru.hayazg.info/Тавадян_Левон_Агасиевич|title=Мелконян, Ашот Агасиевич|author=|date=|work=|publisher=Энциклопедия фонда «Хайазг»|accessdate=2021-11-15}}</ref>. === Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше === А.А. Мелконянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге Әрмәнстан дәүләтчелеге тарихы, Әрмәнстан-Грузия мөнәсәбәтләре, XIX - ХХ гасырның Әрмәнстан милли азатлык хәрәкәтләре, 1878 - 1923 елларда Османлы Империясендә әрмән геноциды, Әрмәнстан биеклеге тарихы һәм проблемалары белән бәйле. Ул Көнбатыш Әрмәнстан тарихы, Бөек Ватан сугышында әрмән кешеләренең катнашуы, Әрмәнстан вакытлы матбугаты һәм демография, Артах һәм Рәсәй-Әрмәнстан мөнәсәбәтләре, Беренче Әрмәнстан Республикасы тарихы буенча тикшеренүләр алып барган. 1918 - 1920 һәм 1920 - 1991 еллардагы Әрмәнстан ССР тарихы белән кызыксынган. A.A. Мелконян - БДБ илләре тарихчылары ассоциациясе әгъзасы, Әрмәнстан Республикасы Милли Фәннәр Академиясенең Тарих институтының махсуслаштырылган Советы Рәисе <ref name="сс"/><ref name="ст"/> һәм Академик Совет әгъзасы булып тора. Месроп Маштоц исемендәге Борынгы кулъязмалар институтының академик совет әгъзасы да булып хезмәт итә. Шулай ук, ул "Гуманитар һәм хокукый тикшеренүләр" <ref>[https://www.ncfu.ru/science/nauchnye-izdaniya/nauchnyy-zhurnal-yuridicheskie-issledovaniya/redakcionnyi-sovet/ Редакционный совет журнала «Гуманитарные и юридические исследования»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211115082023/https://www.ncfu.ru/science/nauchnye-izdaniya/nauchnyy-zhurnal-yuridicheskie-issledovaniya/redakcionnyi-sovet/ |date=2021-11-15 }} // [[Северо-Кавказский федеральный университет]]</ref> фәнни-теоретик журналы һәм "Өлкә һәм дөнья" фәнни-аналитик журналы редакциясе советы әгъзасы, "Рәсәй хәрби-психологик журнал" фәнни-практик журналының тарихи фәннәр бүлеге әгъзасы буларак хезмәт юлын дәвам итә <ref>[https://funint.ru/redkollegija/sekcija-istoricheskih-nauk/ Секция исторических наук] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211115082024/https://funint.ru/redkollegija/sekcija-istoricheskih-nauk/ |date=2021-11-15 }} // «Российский военно-психологический журнал»</ref>. 1989 елда ул "XIX гасырның беренче утыз елында Көнбатыш Әрмәнстанның Эрзурум өлкәсенең әрмән халкы" дигән тема буенча кандидатлык диссертациясен, 2002 елда тарих фәннәре докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 2004 елда ул профессор гыйльми исеменә лаек булды. 2006 елда ул корреспондент әгъза, 2014 елда - [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең]] тулы әгъзасы итеп сайланды. Л.A. Тавадян йөз егермедән артык фәнни хезмәт, шул исәптән әйдәп баручы фәнни журналларда басылган егерме фәнни мәкаләнең авторы <ref name="сс">[https://www.sci.am/membersview.php?id=316&d=0&l=13&langid=3 Мелконян, Ашот Агасиевич] // [[Национальная академия наук Республики Армения]]</ref><ref name="ст"/>. == Библиография == * XIX гасырның беренче утыз елында Көнбатыш Әрмәнстанның Эрзурум өлкәсенең әрмән халкы. - Ереван, 1989. - 209 б.<ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9C%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%90%D1%88%D0%BE%D1%82%20%D0%90%D0%B3%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Мелконян, Ашот Агасиевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9C%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%90%D1%88%D0%BE%D1%82%20%D0%90%D0%B3%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} // [[Российская государственная библиотека]]</ref> == Бүләкләре == * Мовсес Хоренаци медале (2003) * <u>ЕГМУ</u> (2006) һәм УГУ (2011) алтын медале <ref name="сс"/><ref name="ст"/> == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Ереван дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:ССРБ тарихчылары]] [[Төркем:Тарих фәннәре докторлары]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1961 елда туганнар]] [[Төркем:16 февраль көнне туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] i2flf5tpw0o0752a6y02ns2smilog2n 0 484450 5970261 3248902 2026-07-01T16:42:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970261 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{Шәхес}} {{фш|Карапетян}} '''Ашот Илоевич Карапетян''' ({{lang-hy|Աշոտ Իլոյի Կարապետյան}}; 1935 елның 20 апрелендә туган) - химия физикасы өлкәсендә [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] һәм [[Әрмәнстан|әрмән]] галиме, геология-минералогия фәннәре докторы (1980), [[профессор]] (1982), Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент (1990), Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы (1996). Әрмәнстан ССР дәүләт премиясе лауреаты. == Биография == 1935 елның 20 апрелендә Әрмәнстан ССРның Эчмиадзин шәһәрендә туган. 1953 - 1958 елларда Ереван дәүләт университетының геология факультетында укыган. 1959 - 1992 елларда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең Геология фәннәре институтында - Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясендә фәнни һәм өлкән хезмәткәр, сейсмология бүлеге җитәкчесе һәм әлеге институтның директор урынбасары булып, фәнни-тикшеренү эшләре белән шөгыльләнә. 1982 елдан 1993 елга кадәр, фәнни эштән тыш, ул Ереван дәүләт университетында геология факультеты профессоры булып педагогик эш белән дә шөгыльләнә. 1991 елдан 1993 елга кадәр, бер үк вакытта фәнни һәм педагогик эш белән беррәттән, ул Әрмәнстан ССР -Әрмәнстан Министрлары Советы каршындагы Геология бүлеге җитәкчесе булып идарә һәм административ эш белән шөгыльләнә <ref name="сс"/> <ref name="ст">{{Cite web|url=http://ru.hayazg.info/Карапетян_Ашот_Илоевич|title=Карапетян, Ашот Илоевич|author=|date=|work=|publisher=Энциклопедия фонда «Хайазг»|accessdate=2021-11-15}}</ref>. === Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше === А.И. Карапетянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге геология һәм геохимия өлкәсендәге сораулар белән бәйле. Ул сейсмология һәм минераллар металлогениясе өлкәсендә тикшеренүләр алып барган. Аның җитәкчелегендә Әрмәнстанның мина картасы формалашты һәм ул Әрмәнстандагы чыганакларны эшкәртү буенча технологик схема тәкъдим итте. 1980 елда ул геология һәм минералогик фәннәр докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1982 елда ул профессор гыйльми исеменә лаек булды. 1990 елда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1996 елда - [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең]] тулы әгъзасы итеп сайланды. A.И. Карапетян йөз егермедән артык фәнни хезмәт, шул исәптән әйдәп баручы фәнни журналларда басылган фәнни мәкаләләр авторы <ref name="сс"/> <ref name="ст"/>. == Библиография == * Кечкенә Кавказның Памбак-Зангезур металлоген зонасының эндоген руда формацияләре / А. И. Карапетян. - Ереван: Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясе нәшрияты, 1982. - 348 б. * Рудалы Сисиан өлкәсенең геологиясе һәм металлылыгы (Көньяк Әрмәнстан): НАН РА, ИАА, ЦОН. - Ереван: Геонд, 2010. - 468 б. ISBN 978-99941-962-8-9 <ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%90%D1%88%D0%BE%D1%82%20%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Карапетян, Ашот Илоевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%90%D1%88%D0%BE%D1%82%20%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} // [[Российская государственная библиотека]]</ref> == Бүләкләр == * Әрмәнстан ССРның дәүләт премиясе <ref name="сс">[https://www.sci.am/membersview.php?id=148&d=1&l=11&langid=3#top Карапетян, Ашот Илоевич] // [[Национальная академия наук Республики Армения]]</ref> <ref name="ст"/> == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Ереван дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Әрмәнстан дәүләт премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Геология-минералогия фәннәре докторлары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1935 елда туганнар]] [[Төркем:20 апрель көнне туганнар]] 7dbsk0cjgf82g7dp899bces7op2p9tc 0 484546 5970255 3513126 2026-07-01T15:49:57Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970255 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{фш|Цагарели}} {{Шәхес}} '''Арчил Лукич Цагарели''' ({{Lang-ka|არჩილ ცაგარელი}}; 1913-1988) - [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|Совет]] һәм [[Гөрҗистан|Грузия]] геология, палеонтология һәм стратиграфия өлкәсендәге галим, геология һәм минералогик фәннәр докторы, [[профессор]], [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССР Милли Фәннәр академиясе академигы]] (1969). Грузия ССР Милли Фәннәр Академиясенең Геологик Институты директоры (1979-1981) һәм Грузия ССР Милли [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Фәннәр Академиясенең Җир Фәннәре]] Департаменты академик-сәркатибе (1980-1988). == Биография == 1913 елның 5 декабрендә Тифлистә туган. 1931 - 1936 елларда Тифлис дәүләт университетының геология факультетында, 1936 - 1939 елларда әлеге университетның аспирантурасында укыган. 1939-1940 елларда А.М. Горьки исемендәге Сухум дәүләт педагогик институтында укытучы булып эшләде. 1940 - 1981 елларда Грузия ССР Милли Фәннәр Академиясенең Геология институтында фәнни-тикшеренү эшендә фәнни һәм өлкән фәнни һәм әйдәп баручы хезмәткәр булып хезмәт итә, геология, палеонтология һәм стратиграфия, Альп минераллары өлкәсендә тикшеренүләр алып бара. 1979 елдан 1981 елга кадәр - әлеге институтның директоры вазифасын били. 1980 елдан 1988 елга кадәр - [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең Җир фәннәре]] бүлегенең академик-сәркатибе була<ref name="сс">[http://science.org.ge/?page_id=4972 Академики АН Грузии] // [[Национальная академия наук Грузии]]{{ref-ka}}{{ref-en}}</ref> <ref name="яя">[http://vdi.igh.ru/system/articles/pdfs/000/001/158/original/33e12ee5f846994d43bee14c85f2a5d37753dfa2.pdf?1537801837 Отар Давидович Лордкипанидзе (1930–2002)] / Вестник древней истории // 2003. — С.190-192</ref> <ref name="тт">Геологи. Географы : Биогр. справ. / Г. И. Молявко, В. П. Франчук, В. Г. Куличенко. - Киев : Наук. думка, 1985. - 352 с</ref>. === Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеш === А.Л. Цагарельның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге геология, палеонтология һәм стратегия өлкәсендәге мәсьәләләр белән бәйле. Ул төбәк геологиясе, неотектоника һәм мезозой стратегиясе проблемалары өлкәсендә тикшеренүләр белән шөгыльләнгән. А.Л. Цагарели Грузия ССРның югары токымнарының биостратиграфик бүленешен эшләү белән шөгыльләнә, аның тарафыннан Кавказның Альп хәрәкәтләре хронологиясе тәкъдим ителә һәм әлеге хәрәкәтләрнең рельефының яше билгеләнә. А.Л. Цагарели Бөтенсоюз палеонтология җәмгыятенең<ref>Всесоюзное палеонтологическое общество : Справочник. / АН СССР; [Составители Л. М. Донакова и др.]. - Л. : Наука : Ленингр. отд-ние, 1984. - 259 с</ref> һәм Лондон геологик җәмгыятенең мактаулы әгъзасы була (1976 елдан)<ref>Советские ученые - почетные члены научных организаций зарубежных стран / С. Г. Корнеев; АН СССР, Ин-т истории естествознания и техники. - 3-е изд., испр. и доп. - М. : Наука, 1990. — 330 с. — С.170 — ISBN 5-02-017027-5</ref>. 1939-нчы елда кандидатлык диссертациясен, 1950-нче елда "Грузиянең Югары Борае" темасы буенча геология һәм минералогия фәннәре докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1952 елда СССРның Югары аттестациясе комиссиясе [[профессор]] дәрәҗәсенә лаек булды. [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|1959 елда ул Грузия ССР Милли Фәннәр]] академиясенең корреспондент әгъзасы һәм 1969 елда - [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең]] тулы әгъзасы итеп сайланды. A.Л. Цагарели ике йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән күпсанлы монографияләр авторы <ref name="сс"/> <ref name="яя"/> <ref name="тт">Геологи. Географы : Биогр. справ. / Г. И. Молявко, В. П. Франчук, В. Г. Куличенко. - Киев : Наук. думка, 1985. - 352 с</ref>. == Төп хезмәтләре == * Грузиянең югары борае. - Тифлис: Грузия ССРның акад. нәшрияты, 1954. - 463 б. * Юр системасының стратиграфиясе / [ред. коллегия: А.Л. Цагарели (баш мөхәррир) һәм башкалар]. - Тифлис: Грузия ССР акад нәшрияты, 1962. - 378 б. * Грузиянең геологик проблемалары: Халыкара геологик конгрессның XXII сессиясенә: [мәкаләләр җыентыгы] / Грузия ССР академик нәшрияты; [редакция: А.Л. Цагарели (баш редактор)]. - Тифлис: Мецниереба, 1964. - 477 б. * Франциягә һәм Швейцариягә эшлекле сәяхәт турында отчет / Акад. А. Л. Цагарели; СССР Милли Фәннәр академиясе. ВИНИТИ. - Мәскәү: 1974. - 17 б. * Грузия Бораеның стратиграфиясе һәм палеонтологиясе сораулары / ред. А.Л. Цагарели. - Тифлис: Мецниереба, 1975, 1976. - 106 б. <ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%A6%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B8%2C%20%D0%90%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BB%20%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%B8%D1%87 Цагарели, Арчил Лукич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%A6%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B8%2C%20%D0%90%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BB%20%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} // [[Российская государственная библиотека]]</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Әдәбият == * Геологлар. Географлар: Биографик белешмә / Г.И. Молявко, В.П. Франчук, В.Г. Куличенко. - Киев: Фән. Думка, 1985. - 352 б. * Советлар Союзы палеонтологлары: Дәреслек / Бөтен Союз палеонтол. турында. - Ленинград: Фән. Ленинград бүлеге, 1968. - 214 б. * Палеонтологик исемнәрдә өй геологларының исемнәре: коллекция / русча Акад. Фәннәр, палеонтологик нәшрият; Г.Я. Крымгольц, Н.Г. Крымгольц. - Санкт-Петербург: Россия Фәннәр академиясендә палеонтологик җәмгыять, 2000. - 139 б. [[Төркем:Тифлис дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Геология-минералогия фәннәре докторлары]] [[Төркем:Тифлистә туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] ravbd2a4ddb51bc4vloqewz7ktxv6tc 0 484556 5970326 3624497 2026-07-01T22:21:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970326 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{фш|Хведелидзе}} {{УК}} '''Борис Владимирович Хведелидзе''' ({{Lang-ka|ბორის ვლადიმერის ძე ხვედელიძე}}; 1915-1993) - [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|Совет]] һәм [[Гөрҗистан|Грузия]] математика өлкәсендәге галиме, физика-математика фәннәре докторы (1957), [[профессор]] (1959), [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең академигы]] (1983). Грузия ССРының мактаулы галиме (1967). == Биография == 1915 елның 7 ноябрендә Тифлиста туган. 1933 - 1938 елларда Тифлис дәүләт университетының физика һәм математика факультетында укыган. 1938 - 1941 елларда [[Мәскәү дәүләт университеты|Мәскәү дәүләт университетының]] механика һәм математика факультетының аспирантурасында белемен күтәргән. 1942 елдан башлап академик Н.И. Мусхелишвили җитәкчелегендә Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең математика институтында фәнни-тикшеренү эшендә фәнни, өлкән фәнни һәм әйдәп баручы хезмәткәр буларак, якынча анализ һәм математик эластиклык теориясе буенча тикшеренүләр алып барган. 1962 елдан, фәнни эш белән беррәттән, ул В.И. Ленин исемендәге Грузия дәүләт политехник институтында математика кафедрасы профессоры буларак педагогик эш белән шөгыльләнә <ref name="сс">[http://science.org.ge/?page_id=4972 Академики АН Грузии] // [[Национальная академия наук Грузии]]{{ref-ka}}{{ref-en}}</ref> <ref name="яя">Биографический словарь деятелей в области математики / Под ред. И.И. Гихмана. - Киев : Рад. школа, 1979. — 607 с</ref> <ref name="ся">Математика в СССР. 1958-1967: В 2 т. / Отв. ред. С. В. Фомин и Г. Е. Шилов. - Москва : Наука, Т. 2: Биобиблиография. Вып. 2. М-Я. - 1970. — 1579 с.</ref>. === Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше === Б.В. Хведелидзеның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге функцияләр һәм саннар теориясе, топология өлкәсендәге сораулар белән бәйләнгән. Ул интеграль тигезләмәләр теориясе һәм катлаулы үзгәрүчән функцияләр теориясе өлкәсендә тикшеренүләр алып барган. 1942 елда ул кандидатлык диссертациясе, 1957 елда физика һәм математика фәннәре докторы дәрәҗәсе буенча "Функцияләр теориясенең сызыклы өзлексез чик кыйммәте проблемалары, бердәнбер интеграль тигезләмәләр һәм аларның кайбер кушымталары" темасы белән докторлык диссертациясен яклады. 1959-нчы елда СССРның Югары Аттестация Комиссиясе тарафыннан [[профессор]] дәрәҗәсенә лаек булды. 1967 елда ул корреспондент әгъза, 1983 елда - [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең]] тулы әгъзасы итеп сайланды. Б.В. Хведелидзе ике йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән күпсанлы монографияләр авторы<ref name="сс"/> <ref name="яя">Биографический словарь деятелей в области математики / Под ред. И.И. Гихмана. - Киев : Рад. школа, 1979. — 607 с</ref> <ref name="ся">Математика в СССР. 1958-1967: В 2 т. / Отв. ред. С. В. Фомин и Г. Е. Шилов. - Москва : Наука, Т. 2: Биобиблиография. Вып. 2. М-Я. - 1970. — 1579 с.</ref>. == Төп хезмәтләре == * Функция теориясенең сызыклы өзлексез чик мәсьәләләре, бердәнбер интеграль тигезләмәләр һәм аларның кайбер кулланылышы. - Тифлис, 1956. - 158 б. * Функцияләр теориясе буенча хезмәтләр җыентыгы / [Ред. Б.В. Хведелидзе]. - Тифлис: Мецниереба, 1968. (А.М. Размадзе исемендәге Тифлис математика институты материаллары / Грузия ССР Милли фәннәр академиясе). * Функциональ анализ буенча хезмәтләр җыентыгы / ред. Б.В. Хведелидзе. - Тифлис: Мецниереба, 1970. - 123 б. (А.М. Размадзе / Грузия ССР Милли Фәннәр Академиясе). * Сан теориясе буенча хезмәтләр җыентыгы. - Тифлис: Мецниереба, 4 том: Квадрат формалар буенча саннарны күрсәтү сораулары / Ред. Б.В. Хведелидзе. - 1980. - 70 б. * Аналитик функция теориясе һәм гармоник анализ: Мәкаләләр җыентыгы / ред. Б.В. Хведелидзе. - Тифлис: Мецниереба, 1980. - 118 б. (Тифлис математика институты, Т. 66) * Аналитик функцияләр теориясенең чиклелек мәсьәләләре, бердәнбер интеграллар һәм Фурье сериясе: Н.И. Мушелишвилиның 90 еллыгына багышланган эшләр җыентыгы / [ред. Б.В. Хведелидзе]. - Тифлис: Мецниереба, 1982. - 163 б. (А.М. Размадзе исемендәге математика институты: Грузия ССР Милли Фәннәр Академиясе. Т. 69). * Бердәм операторлар һәм функция теориясенең чиклелек мәсьәләләре. Фурье сериясе: Грузия ССР Милли Фәннәр академиясе / ред. Б.В. Хведелидзе. - Тифлис: Мецниереба, 1985. - 170 б. (А.М. Размадзе исемендәге математика институты: / АН ГССР. Т 76). * Аналитик функцияләрнең чиклелек мәсьәләләре, бердәнбер интеграль тигезләмәләр һәм гармоник анализ сораулары: В.Г. Челидзе истәлегенә / ред. Б.В. Хведелидзе. - Тифлис: Мецниереба, 1986. - 164 б. * Илья Векуа (1907-1977): Биобиблиография / Грузия ССР Милли Фәннәр Академиясе, Үзәк фәнни китапханә; Төзүчеләр Н.В. Багатурия, Э.Г. Долидзе; Кереш сүз авторлары А.В. Бицадзе, Б.В. Хвелидзе. - Тифлис: Мецниереба, 1987. - 140 б. * Аналитик функцияләр һәм бердәм интеграль тигезләмәләр теориясенең чиклелек мәсьәләләре, ред. Б.В. Хведелидзе. - Тифлис: Мецниереба, 1989. - 74 б. (А.М. Рамадзе исемендәге Тифлис математика институты / АН ГССР, Т. 88) <ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%91.%20%D0%A5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B7%D0%B5 Хведелидзе, Борис Владимирович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%91.%20%D0%A5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B7%D0%B5 |date=2019-11-26 }} // [[Российская государственная библиотека]]</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Әдәбият == * СССРда математика. 1958-1967 еллар: 2 томда / Җав. ред. С.В. Фомин һәм Г.Е. Шилов. - Мәскәү: Фән, Т. 2: Биобиблиография. Чыгарылыш 2. М-З. - 1970. - 1579 б. [[Төркем:Тифлис дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:ССРБ математиклары]] [[Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Тифлистә туганнар]] [[Төркем:1993 елда вафатлар]] [[Төркем:27 март көнне вафатлар]] [[Төркем:1915 елда туганнар]] [[Төркем:7 ноябрь көнне туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] shdky5vrqzp0w9zxgzdbo8t3hqqs5o2 0 484882 5970246 3249082 2026-07-01T14:49:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970246 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{Шәхес|туу датасы=14.08.1901|туу җире=[[Тбилиси]], [[Россия империясе]]|үлем датасы=11.05.1972|үлем җире=[[Мәскәү]], [[ССРБ]]|Гыйльми дәрәҗә=медицина фәннәре докторы|Гыйльми исем=[[профессор]]|альма-матер=[[Мәскәү дәүләт университеты]]}} '''Арам Григорьевич Гукасян''' ([[1901 ел|1901 елның]] [[14 август|14 августы]], [[Tbilisi|Тбилиси]], [[Россия империясе]] — [[1972 ел|1972 елның]] [[11 май|11 мае]], [[Мәскәү]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — совет галиме һәм педагог, терапевт, медицина фәннәре докторы, профессор, ССРБ медицина фәннәре академиясе әгъза-корреспонденты (1965). РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1961). == Тормыш юлы == Арам Гукасян 1901 елның 14 августында [[Tbilisi|Тбилисида]] туган. 1921 елдан 1926 елга кадәр [[Мәскәү дәүләт университеты|Мәскәү дәүләт университетының]] медицина факультетында укый. 1926 елдан 1927 елга кадәр академик [[Владимир Виноградов (1882)|Владимир Виноградов]] җитәкчелегендә ординатурада, 1927—1929 елларда профессор [[Максим Кончаловский]] җитәкчелегендә аспирантурада белем ала. 1929 елдан 1932 елга кадәр Кызыл профессура институтының фәлсәфә һәм табигать белеме бүлегендә укый. 1932—1941 һәм 1945—1972 елларда И. М. Сеченов исемендәге беренче Ленин ордены медицина институтының санитар-гигиена факультетында педагогик эштә укытучы вазыйфаларында, 1939—1941 һәм 1945—1972 елларда — факультет терапиясе кафедрасы мөдире. Педагогик эшчәнлек белән бер үк вакытта медицина уку йортларының баш идарәсе җитәкчесе вазыйфасында административ-медицина эше белән дә шөгыльләнә. ССРБ сәламәтлек саклау министрлыгының коллегиясе әгъзасы була. 1961 елдан алып 1968 елга кадәр ССРБ сәламәтлек саклау министрлыгының дүртенче Баш идарәсенең баш терапевты булып тора. [[Бөек Ватан сугышы]] чорында [[Көнбатыш фронт (Бөек Ватан сугышы)|Көнбатыш фронтының]] эвакуация госпитале башлыгы һәм Ленинград һәм 3 нче Балтыйк буе фронтларының баш армия терапевты буларак [[Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]] сафларына җибәрелә<ref name="рн">{{Книга|заглавие=Большая медицинская энциклопедия|издание=3-е изд|ответственный=гл. ред.Б. В. Петровский|том=2|место=М.|издательство=Советская энциклопедия|год=1986|страниц=576|тираж=}}</ref><ref name="ст">Памяти Арама Григорьевича Гукасяна / Советская медицина // 1973. — №1 — С.147</ref>. 1972 елның 11 маенда [[Мәскәү|Мәскәүдә]] вафат була, Әрмән зиратында җирләнә. === Фәнни-педагогик эшчәнлек === Арам Гукасянаның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге медицина тарихы һәм гастроэнтерология проблемалары өлкәсендәге мәсьәләләр белән бәйле була. Терапевтлар Бөтенсоюз фәнни җәмгыяте Президиумы әгъзасы һәм гастроэнтерологлар Бөтенсоюз фәнни җәмгыяте рәисе урынбасары. 1965 елда ул ССРБ медицина фәннәре академиясе әгъза-корреспонденты итеп сайлана. А. Г. Гукасян җитәкчелегендә йөзгә якын фәнни эш, шул исәптән ун монография язылган, аның катнашында һәм аның җитәкчелегендә 42 докторлык һәм кандидатлык диссертацияләре әзерләнә. 1961 елда медицина һәм фән өлкәсендәге казанышлары өчен аңа РСФСРның атказанган фән эшлеклесе дигән мактаулы исем бирелә. «Терапевтический архив» журналының баш мөхәррире һәм зур медицина энциклопедиясенең икенче басмасының «Внутренние болезни» редакция бүлегенең мөхәррире булып тора<ref name="сс2">''Айриян А. П.'' Армянские учёные-медики. - Ереван, 1998. — 276 с. — ISBN 99930-1-001-7</ref>. == Библиография == * Максим Петрович Кончаловский и его клинико-теоретические взгляды. - Москва : Медгиз, 1956. - 155 с. * Внутренние болезни: Для мед. училищ. - Москва : Медгиз, 1956. - 395 с. * Запоры и их лечение. - Москва : Медгиз, 1959. - 174 с. * Болезни кишечника. - Москва : Медицина, 1964. - 475 с. * Хронический алкоголизм и состояние внутренних органов. - Москва : Медицина, 1968. - 312 с. * Эволюция отечественной терапевтической мысли: (По материалам съездов и конф. терапевтов). - Москва : Медицина, 1973. - 368 с.<ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%93%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BC%20%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Гукасян, Арам Григорьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%93%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8F%D0%BD%2C%20%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BC%20%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} / РГБ</ref> == Бүләкләр == * [[Октябрь Инкыйлабы ордены]]; * I дәрәҗә (07.10.1944) һәм II дәрәҗә (09.03.1944) [[Ватан сугышы ордены]]; * Ике [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]]; * «Ленинградны саклаган өчен» медале; * «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале<ref>[http://podvignaroda.ru/?#id=1264749450&tab=navDetailManCard Гукасян Арам Григорьевич] / Подвиг народа</ref>. == Искәрмәләр == <references /> == Әдәбият == * {{Книга|заглавие=Большая медицинская энциклопедия|издание=3-е изд|ответственный=гл. ред. Б. В. Петровский|том=2|место=М.|издательство=Советская энциклопедия|год=1986|страниц=576|тираж=}} * ''Айриян А. П.'' Армянские учёные-медики. - Ереван, 1998. — 276 с. — ISBN 99930-1-001-7 [[Төркем:РСФСР атказанган фән эшлеклеләре]] [[Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре]] [[Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары]] [[Төркем:I дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Медицина фәннәре докторлары]] [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1972 елда вафатлар]] [[Төркем:11 май көнне вафатлар]] [[Төркем:Тифлистә туганнар]] [[Төркем:1901 елда туганнар]] [[Төркем:14 август көнне туганнар]] [[Төркем:Кызыл профессура институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар]] 8d544ef114cu5ijmrutcfwzf6iutcbw 0 484922 5970224 4084294 2026-07-01T13:40:26Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970224 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{фш|Бочоришвили}} {{Шәхес}} '''Ангия Тадеозович Бочоришвили''' ({{Lang-ka|გიორგი თადეოზოვიჩ ბოჭორიშვილი}}; 1902-1982) - [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|Совет]] һәм [[Гөрҗистан|Грузия]] психология һәм фәлсәфә өлкәсендәге галиме, Грузия фәлсәфи антропология фәнни мәктәбен оештыручыларның берсе, педагогия фәннәре докторы (1935), [[профессор]] (1935), Грузия ССР Милли [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Фәннәр академиясе]] академигы (1955). [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССР Милли Фәннәр академиясе]] вице-президенты (1957-1960). Грузия ССРының мактаулы галиме. == Биография == 1902 елның 23 ноябрендә Тифлистә туган. 1919-1924 елларда Тифлис дәүләт университетының фәлсәфә факультетында укыган. Ул профессорлар Д.Н. Узнадзе һәм Ш.И. Нуцубидзеның укучысы була. 1928 - 1933 елларда Тифлис дәүләт университетында педагогик эштә ул Философия факультетының психология кафедрасында лектор булып эшли. 1933 - 1956 елларда Кутаиси дәүләт педагогик институтының логика кафедрасында укытучы, профессор, оештыручы һәм психология кафедрасының беренче мөдире булып хезмәтен дәвам итә. 1955 - 1957 елларда - Социаль фәннәр бүлегенең академик-сәркатибе, 1957 - 1960 елларда - [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең]] вице-президенты. 1960-1968 елларда ул "Моамбе" һәм "Мацне" фәнни журналларының баш мөхәррире. 1967 - 1982 елларда фәнни һәм педагогик хезмәттә Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең Д.Н. Узнадзе исемендәге психология институтында профессор, оештыручы һәм фәлсәфи антропология кафедрасының беренче мөдире булып эшли <ref name="сс">[http://science.org.ge/?page_id=4972 Академики АН Грузии] // [[Национальная академия наук Грузии]]{{ref-ka}}{{ref-en}}</ref> <ref name="яя">И. Бабаев [http://infonarod.ru/info/cherez-levan-odishariyaangia-tadeozovich-bochorishvili19021982gruzinskiy-sovetskiy-psiholog академик Ангия Тадеозович Бочоришвили] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111054853/http://infonarod.ru/info/cherez-levan-odishariyaangia-tadeozovich-bochorishvili19021982gruzinskiy-sovetskiy-psiholog |date=2021-11-11 }} // Институт археологии и этнографии НАН Азербайджана</ref> <ref name="ст">{{Китап|автор=|том=1 : А — Дидро|тираж=20000|ref=}}</ref> <ref name="юю">''Ш. Н. Чхартишвили'' Ангия Тадеозович Бочоришвили: 70-лет со дня рождения. Кутаиси, 1974. — 36 с. (Государственная публичная библиотека имени И. Чавчавадзе)</ref>. === Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше === А.Т. Бочоришвилиның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге психология өлкәсендәге проблемалар белән бәйле. Ул аның тарихы, уйлануы һәм теле, антропология, психология һәм фәлсәфә тарихы, тел һәм эстетика фәлсәфәсе, психология педагогика нигезләре, фәлсәфи мәсьәләләр психологиясе, критик анализ һәм фәлсәфәдә кеше танып белү мәсьәләләрен тирән өйрәнә. А.Т. Бочоришвили Грузия Психологик Җәмгыяте (1959-1964) һәм Грузия Фәлсәфә Җәмгыяте (1973-1982) председателе вазифаларын били. 1935 елда ул педагогика докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1935 елда СССРның Югары аттестация комиссиясе тарафыннан[[профессор]] дәрәҗәсенә лаек булды. [[Грузиянең Милли фәннәр академиясе|1955 елда ул Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең]] тулы әгъзасы итеп сайланды. A.Т. Бочоришвили ике йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән күпсанлы монографияләр авторы<ref name="сс"/> <ref name="яя"/> <ref name="ст">{{Китап|автор=|том=1 : А — Дидро|тираж=20000|ref=}}</ref> <ref name="юю">''Ш. Н. Чхартишвили'' Ангия Тадеозович Бочоришвили: 70-лет со дня рождения. Кутаиси, 1974. — 36 с. (Государственная публичная библиотека имени И. Чавчавадзе)</ref>. == Библиография == * Психологиядә аңсызлык мәсьәләләре / Грузия ССР Милли фәннәр академиясе. - Тифлис: Груз. милли фәннәр академиясе нәшрияты, 1961. - 70 б. * Фәлсәфә, психология, эстетика: [Коллекция]. - Тифлис: Мецниереба, 1979. - 198 б. <ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%91%D0%BE%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%2C%20%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%A2%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Бочоришвили, Ангия Тадеозович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%91%D0%BE%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%2C%20%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%A2%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} // [[Российская государственная библиотека]]</ref> == Бүләкләре == * Грузин ССРының мактаулы галиме <ref name="ст">{{Китап|автор=|том=1 : А — Дидро|тираж=20000|ref=}}</ref> <ref name="юю">''Ш. Н. Чхартишвили'' Ангия Тадеозович Бочоришвили: 70-лет со дня рождения. Кутаиси, 1974. — 36 с. (Государственная публичная библиотека имени И. Чавчавадзе)</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Әдәбият == * Фәлсәфи энциклопедия: 5 томда. Җаваплы редактор Ф.В. Константинов{{Китап|автор=|том=1 : А — Дидро|тираж=20000|ref=}} [[Төркем:Тифлис дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:ССРБ психологлары]] [[Төркем:Педагогика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Тифлистә туганнар]] [[Төркем:1982 елда вафатлар]] [[Төркем:25 ноябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:1902 елда туганнар]] [[Төркем:23 ноябрь көнне туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] sxefwsk0yrxbsy5ouapn2k81pewyipk 0 486114 5970238 4106733 2026-07-01T14:25:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970238 wikitext text/x-wiki {{MyTatarstan2022}} {{Шәхес}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Нефедьев}} '''Антонина Ивановна Нефедьева''' ([[1921 ел]]ның [[29 май|29 мае]], [[Саранск]], [[Пенза губернасы]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] — [[2014 ел]]ның [[15 октябрь|15 октябре]], [[Казан]], [[Россия]]) — совет һәм Россия [[галим]]-[[Физика|физигы]], педагог, фундаменталь астрометрия өлкәсендә белгеч, физика-математика фәннәре докторы (1973), профессор (1983). КДУның атказанган профессоры (2006). ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1990). Халыкара астрономия берлеге әгъзасы (1970). == Тормыш юлы == Антонина Нефедьева 1921 елның 29 маенда [[Саранск]]та туа. 1937—1942 елларда [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан университетының]] физика-математика факультетында укый, аны яхшы билеләр белән тәмамлый. 1944 елдан 1946 елга кадәр аспирантурада шул факультетта укый. 1942 елдан В. П. Энгельгардт исемендәге Астрономия обсерваториясендә фәнни-тикшеренү эшендә кече фәнни хезмәткәр, өлкән фәнни хезмәткәр һәм 1956 елдан 2007 елга кадәр бу обсерваториянең астрометрия бүлеге мөдире вазыйфаларында эшли. Фәнни эш белән бер үк вакытта, 1942 елдан [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан университетында]] педагогик эш һәм 1953 елдан башлап [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты|Казан дәүләт педагогика институтында]] ассистент, доцент һәм профессор вазыйфаларында да шөгыльләнә<ref name="дгу">''Казанский университет, 1804—2004: Биобиблиогр. слов.'' / Гл. ред. Г. Н. Вульфсон. - Казань : Изд-во Казан. ун-та, Т. 2. — 2002. — С.110</ref><ref name="ку">{{cite web|author=|url=https://kpfu.ru/portal/docs/F792775228/nefedeva.doc|title=Нефедьева, Антонина Ивановна|lang=|website=|publisher=Казанский университет|date=|accessdate=2021-12-20|archivedate=2021-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210421063642/https://kpfu.ru/portal/docs/F792775228/nefedeva.doc}}</ref>. 1946 елда Антонина Нефедьева физика-математика фәннәре кандидаты өчен «Төрләнешләрнең абсолют билгеләмәләре өчен надир методы» темасы буенча, 1973 елда — физика-математика фәннәре докторы өчен «Астрономик рефракция» темасы буенча раслана. 1983 елда Югары аттестация комиссиясе приказы белән аңа профессор гыйльми исеме бирелә. 2006 елда аңа КДУның атказанган профессоры дигән мактаулы исем бирелә<ref>{{cite web|author=|url=http://www.sai.msu.su/EAAS/rus/astrocourier/161014add.htm|title=Памяти Нефедьевой Антонины Ивановны (29.05.1921—15.10.2014)|lang=|website=|publisher=Государственный астрономический институт имени П. К. Штернберга|date=}}</ref>. == Фәнни-педагогик эшчәнлек == Антонина Нефедьеваның төп фәнни-педагогик һәм тикшеренү эшчәнлеге фундаменталь астрометрия өлкәсендәге мәсьәләләр белән бәйле. Нефедьева җитәкчелегендә астрономик рефракциянең яңа теориясе эшләнгән, ул таблицалар төзелгән, аларның аэрологик мәгълүматлар нигезендә атмосфераның төрле биеклекләрендә һәм Җир өслегендәге төрле өлкәләр өчен бертөрле тыгызлыктагы һава катламнарының авышлыклары билгеләнгән. Нефедьева йолдызларның координаталарын билгеләү һәм йолдыз каталогларын төзү буенча Россия һәм халыкара программаларны эшләүдә катнаша. 1970 елдан Халыкара астрономия берлеге әгъзасы<ref name="дгу" />. Антонина Нефедьевның 120дән артык фәнни эш, шул исәптән күпсанлы монографияләр һәм дәреслекләр, шул исәптән «Астрономик рефракция» (1973), «Фундаменталь астрометрия» (1989), «Җир әйләнеше хезмәте» (1994), «HIPPARCOS галәм эксперименты» (2002) кебек хезмәтләр авторы булып тора<ref>{{cite web|author=|url=https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9D%D0%B5%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0%2C%20%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0|title=Нефедьева, Антонина Ивановна|lang=|website=|publisher=РГБ|date=|accessdate=2021-12-20|archivedate=2019-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9D%D0%B5%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0%2C%20%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0}}</ref>. 1990 елда аңа ТАССРның атказанган фән эшлеклесе мактаулы исеме бирелә<ref name="дгу" /> == Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр == * [[Хезмәт ветераны медале|«Хезмәт ветераны» медале]] (1983); * «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале (1994); * ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1990). == Искәрмәләр == <references /> == Әдәбият == * ''Татарская энциклопедия: в 5 томах'' / гл. ред. М. Х. Хасанов. - Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, Т. 4: М—П. — 2008. — 766 с. — ISBN 978-5-902375-05-0 * [[Татар энциклопедиясе сүзлеге|Татарский энциклопедический словарь]]. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999. — 703 с. — ISBN 0-9530650-3-0 == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе}} [[Төркем:ТАССР атказанган фән эшлеклеләре]] [[Төркем:ССРБ педагоглары]] [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Казанда вафатлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:2014 елда вафатлар]] [[Төркем:15 октябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:1921 елда туганнар]] [[Төркем:29 май көнне туганнар]] [[Төркем:Физиклар]] p7e3rvjqqhk7b8ewj1m2yz2du8mv5nv 0 506135 5970341 4857469 2026-07-02T02:39:59Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970341 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Акбаер (мәгънәләр)}} '''Акбаер''' ({{lang-tr|Akbayır}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Газиантеп иле Явузэли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Акбаер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 497 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 842 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10731231. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Явузэли илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} cmusqpfowky3fl00tjxs83v1xtm65dk 0 512555 5970338 5393040 2026-07-02T02:16:40Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970338 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Ениевлер (мәгънәләр)}} '''Ениевлер''' ({{lang-tr|Yenievler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ениевлер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 697 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1045 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q105525995. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Сур илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} rnyoefzakh8tqyozahxpz0rk7sas45e 0 512809 5970346 5393733 2026-07-02T03:20:58Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970346 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Енимаһалле (мәгънәләр)}} '''Енимаһалле''' ({{lang-tr|Yenimahalle}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Анкара иле Һаймана илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Енимаһалле Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 63 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 347 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97321052. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Һаймана илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} fmgrjveaqp9uognh80788e8o3h2yjz4 0 513677 5970204 4867927 2026-07-01T12:20:09Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970204 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Зейтинлиова}} '''Зейтинлиова''' ({{lang-tr|Zeytinliova}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Маниса иле Акһисар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Зейтинлиова Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 457 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 250 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4830913. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1921" | 1921 | ''[[:d:Q6101104|Niyazi Lodos]]'' | | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | | data-sort-value="1997" | 1997-10-10 | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Акһисар илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 9xn2btm4lvwn4a8zwlyc27zgp5etrij 0 514698 5970258 4869934 2026-07-01T16:01:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970258 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кайран}} '''Кайран''' ({{lang-tr|Kayran}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Трабзон иле Чайкара илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кайран Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 634 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 949 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10778413. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Чайкара илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} g75p92ax4ajorufwiuvk8w7es7e9mnc 0 515510 5970337 4870622 2026-07-02T02:15:47Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970337 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Караогуз}} '''Караогуз''' ({{lang-tr|Karaoğuz}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Малатья иле Даренде илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Караогуз Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 428 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 778 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10777278. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Даренде илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 10v7mmmv3ncwxxl8b2qbapqgfryyc0o 0 516427 5970320 4873327 2026-07-01T20:35:07Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970320 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Коҗаһүюк}} '''Коҗаһүюк''' ({{lang-tr|Kocahüyük}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мардин иле Савур илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Коҗаһүюк Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 719 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1068 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3676481. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Савур илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 0mwqyvfm96mmsalpxnyte7dr9vb5cpc 0 516541 5970362 4872752 2026-07-02T07:12:53Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970362 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Колтан}} '''Колтан''' ({{lang-tr|Koltan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Эскишеһир иле Сивриһисар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Колтан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 113 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 278 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6611034. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Сивриһисар илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} lwcnwwgmcw2hj7p2nahkalhgckr4uvf 0 516552 5970314 4872787 2026-07-01T19:50:40Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970314 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Конак}} '''Конак''' ({{lang-tr|Konak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Трабзон иле Мачка илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Конак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 579 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 892 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109387037. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Мачка илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 0eec1pwwd3t4fnj0nya6hnacpi0aa78 0 516763 5970366 4875423 2026-07-02T07:56:48Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970366 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Көйлүкөю}} '''Көйлүкөю''' ({{lang-tr|Köylüköyü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Малатья иле Хекимһан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Көйлүкөю Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 445 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 792 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6595014. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Хекимһан илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} hqbtt4in5bxjj7g0sxtex7urw0fzvhw 0 517320 5970311 4734822 2026-07-01T19:17:35Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970311 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кушчу}} '''Кушчу''' ({{lang-tr|Kuşçu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Акшеһир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109386434. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Акшеһир илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 5e9tei3abj0ekl1w9ilw1fj4ybybzu3 0 517385 5970310 4875002 2026-07-01T19:15:36Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970310 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Күкүртлү}} '''Күкүртлү''' ({{lang-tr|Kükürtlü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Трабзон иле Араклы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Күкүртлү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 605 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 921 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6594719. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Араклы илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 9hu0xkifsuhf33klpmhdwf8hmncasb9 0 518105 5970328 4764523 2026-07-02T00:12:37Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970328 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Маҗунлу}} '''Маҗунлу''' ({{lang-tr|Macunlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Шанлыурфа иле Һалфети илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Маҗунлу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 547 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 894 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q15979870. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Һалфети илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 96dudgdstthilg3dv0w2zucz5dlet9d 0 522629 5970260 4841622 2026-07-01T16:36:45Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970260 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Улачлы}} '''Улачлы''' ({{lang-tr|Ulaçlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Малатья иле Арапгир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Улачлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 503 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 850 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6547927. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Арапгир илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] nlnxjt7ppwz12vekscm6h2ld4vsygbj 0 523819 5970348 4842964 2026-07-02T03:37:10Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970348 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Хатунсую}} '''Хатунсую''' ({{lang-tr|Hatunsuyu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Малатья иле Батталгази илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Хатунсую Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 499 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 848 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10766059. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Батталгази илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] b3dev1txohvlh9eka14053bjimookr2 0 528557 5970352 4858532 2026-07-02T05:25:19Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970352 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Алакечи}} '''Алакечи''' ({{lang-tr|Alakeçi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чанаккале]] иле Байрамич илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Алакечи Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 539 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 251 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6932458. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Байрамич илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} a5zvdb1g91w9or8n487rk4w6306f1bo 0 529729 5970276 4697515 2026-07-01T17:41:52Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970276 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Балкая (мәгънәләр)}} '''Балкая''' ({{lang-tr|Balkaya}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кыркларэли]] иле Визе илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4561880. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Визе илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 89rcrsfdfe8pt6amvtn95ehb0wu26eg 0 530466 5970378 4700084 2026-07-02T10:48:46Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970378 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Бинбашыеминбей}} '''Бинбашыеминбей''' ({{lang-tr|Binbaşıeminbey}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ардахан]] иле Пософ илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1892700. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Пософ илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 7hb17yn7qei8j4is5vc89spnb5jnwhj 0 531057 5970327 4860916 2026-07-01T22:58:27Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970327 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Вакыфлар (мәгънәләр)}} '''Вакыфлар''' ({{lang-tr|Vakıflar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чорум]] иле Меҗитөзү илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Вакыфлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 199 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 519 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6543163. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Меҗитөзү илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 9z20e7pv08fxlhztn78xyna9kwgve88 0 533097 5970355 4865556 2026-07-02T05:51:26Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970355 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Доганьюва (мәгънәләр)}} '''Доганьюва''' ({{lang-tr|Doğanyuva}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Гиресун]] иле Шебинкарахисар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Доганьюва Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 479 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 807 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6774034. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Шебинкарахисар илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} aqsnabnyvq9o1r8ja84seanq1t9d4v4 0 533112 5970359 5550063 2026-07-02T06:42:21Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970359 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Догубеленөрен}} '''Догубеленөрен''' ({{lang-tr|Doğubelenören}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Айдын]] иле Енипазар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Догубеленөрен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 204 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 154 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1155507. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Енипазар илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 3kypk1wgamppv90ekt12d1udwnxstj2 0 535875 5970350 4848980 2026-07-02T04:07:01Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970350 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Юреҗик}} '''Юреҗик''' ({{lang-tr|Yürecik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Карабүк]] иле Эскипазар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Юреҗик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 120 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 290 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6503326. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Эскипазар илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] oddc7ddcva8pi9oehwyrxe9yzv8obr5 0 535992 5970212 4869371 2026-07-01T13:26:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970212 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кабаларсөкү}} '''Кабаларсөкү''' ({{lang-tr|Kabalarsökü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кастамону]] иле Инеболу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кабаларсөкү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 230 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 406 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6654349. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Инеболу илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} qkjkaw3rk3jlkgyqlx8bjfms0z0vtqf 0 536402 5970332 4870288 2026-07-02T01:19:32Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970332 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Капаклы}} '''Капаклы''' ({{lang-tr|Kapaklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кастамону]] иле Дадай илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Капаклы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 171 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 357 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6645350. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Дадай илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} m8cylnl4ajzeklx7htsro1g0fbjijhi 0 538317 5970279 4873573 2026-07-01T17:52:46Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970279 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кумлукые}} '''Кумлукые''' ({{lang-tr|Kumlukıyı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Муш]] иле Варто илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кумлукые Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 766 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1105 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3673978. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Варто илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 7vvhts6ljh2ymy7qssdh5kk6e99gzby 0 539638 5970319 4788503 2026-07-01T20:34:41Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970319 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Нарлыкышла}} '''Нарлыкышла''' ({{lang-tr|Narlıkışla}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Токат]] иле Зиле илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Нарлыкышла Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 235 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 566 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6583384. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Зиле илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 6oedkb3e709wz934s1evphg0qjdbjqb 0 540339 5970308 4749691 2026-07-01T18:46:06Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970308 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Өрнек (мәгънәләр)}} '''Өрнек''' ({{lang-tr|Örnek}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ризе]] иле Пазар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Өрнек Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 683 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 989 чакрым ераклыкта урнашкан. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6462014. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Пазар илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] cauw8mmywk34va4d5os79kj8lt3zpws 0 542106 5970317 4832936 2026-07-01T20:28:14Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970317 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Ташпынар}} '''Ташпынар''' ({{lang-tr|Taşpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Адыяман]] иле Адыяман илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ташпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 533 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 881 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1889029. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Адыяман илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] emv4vssm67m0w35bj3mya18fgr47q4l 0 544638 5970318 4845485 2026-07-01T20:32:24Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970318 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чифтликкөй (мәгънәләр)}} '''Чифтликкөй''' ({{lang-tr|Çiftlikköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Токат]] иле Алмус илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чифтликкөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 372 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 699 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6099859. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! әлма-матер ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Алмус илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] b8zu2imkol3bsnc5nbsp7oqjlessp6p 0 546950 5970347 3438091 2026-07-02T03:33:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970347 wikitext text/x-wiki {{MyTatarstan2022}} {{Шәхес}} {{фш|Пяткин}} '''Ви́ктор Пяткин''' ([[30 июль|30 июль,]] [[1935 ел]], [[Казан]] ) - [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] һәм [[Россия]] [[Инженер|инженер-механигы]], СССР Хәрби-Диңгез Флоты һәм Россия Хәрби-Диңгез Флоты су асты көймәләренең стратегик ракета комплексларын төзүдә катнашучы(Академик В.П. Макеев исемендәге Дәүләт ракета үзәге ). СССР Министрлар Советы премиясе лауреаты (1985). [[Фәннәр кандидаты|Техник фәннәр кандидаты]] (1978), Көньяк Урал дәүләт университеты доценты (1995 елдан). Ул [[Хөрмәт Билгесе ордены]] (1968), [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]] (1975) һәм медальләр белән бүләкләнгән. == Биография == Виктор Александрович Пяткин [[1931 ел|1931]] [[30 июль|елның 30 июлендә]] [[Казан|Казанда]] ([[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССР]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]]) туган <ref name="автоссылка1">Пяткин Виктор Александрович // Руководители и ведущие специалисты Государственного ракетного центра «КБ им. академика В. П. Макеева»: Биографический словарь / Под общ. ред. [[Дегтярь, Владимир Григорьевич|В. Г. Дегтяря]]. — [[Миасс]]: [[Государственный ракетный центр|ГРЦ «КБ им. академика В. П. Макеева»]]. 2004. С. 477.</ref> . 1959 елда [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты|Казан авиация институтын тәмамлый]] <ref name="автоссылка1">Пяткин Виктор Александрович // Руководители и ведущие специалисты Государственного ракетного центра «КБ им. академика В. П. Макеева»: Биографический словарь / Под общ. ред. [[Дегтярь, Владимир Григорьевич|В. Г. Дегтяря]]. — [[Миасс]]: [[Государственный ракетный центр|ГРЦ «КБ им. академика В. П. Макеева»]]. 2004. С. 477.</ref> . [[1959 ел|1959]] - [[1995 ел|1995]] елларда - Машина төзелеше конструкторлык бюросы, "Академик В.П.Макеев исемендәге КБ „Дәүләт ракета үзәге“ ФДУП"та инженер, ракеталар корпусларының статик ныклыгы секторы бүлеге начальнигы, йөкләмәләр һәм ныклык бүлеге начальнигы урынбасары (1975) <ref name="автоссылка1">Пяткин Виктор Александрович // Руководители и ведущие специалисты Государственного ракетного центра «КБ им. академика В. П. Макеева»: Биографический словарь / Под общ. ред. [[Дегтярь, Владимир Григорьевич|В. Г. Дегтяря]]. — [[Миасс]]: [[Государственный ракетный центр|ГРЦ «КБ им. академика В. П. Макеева»]]. 2004. С. 477.</ref> <ref name="автоссылка2"/> . Өч буын стратегик диңгез комплексларын эшкәртүдә катнашучы <ref name="автоссылка1">Пяткин Виктор Александрович // Руководители и ведущие специалисты Государственного ракетного центра «КБ им. академика В. П. Макеева»: Биографический словарь / Под общ. ред. [[Дегтярь, Владимир Григорьевич|В. Г. Дегтяря]]. — [[Миасс]]: [[Государственный ракетный центр|ГРЦ «КБ им. академика В. П. Макеева»]]. 2004. С. 477.</ref> <ref name="автоссылка2"/>. [[Фәннәр кандидаты|Техник фәннәр кандидаты]] (1978) <ref name="автоссылка1">Пяткин Виктор Александрович // Руководители и ведущие специалисты Государственного ракетного центра «КБ им. академика В. П. Макеева»: Биографический словарь / Под общ. ред. [[Дегтярь, Владимир Григорьевич|В. Г. Дегтяря]]. — [[Миасс]]: [[Государственный ракетный центр|ГРЦ «КБ им. академика В. П. Макеева»]]. 2004. С. 477.</ref> <ref name="автоссылка2">''Опарин В.'' [https://miass.ru/slovari.html?article=1347 Пяткин Виктор Александрович] // Миасс: энциклопедический словарь / Под ред. Г. В. Губко. — [[Миасс]]: 2003.</ref> . 8 уйлап табу, 8 фәнни мәкалә, өч әдәби-публицистик китап авторы <ref name="автоссылка1">Пяткин Виктор Александрович // Руководители и ведущие специалисты Государственного ракетного центра «КБ им. академика В. П. Макеева»: Биографический словарь / Под общ. ред. [[Дегтярь, Владимир Григорьевич|В. Г. Дегтяря]]. — [[Миасс]]: [[Государственный ракетный центр|ГРЦ «КБ им. академика В. П. Макеева»]]. 2004. С. 477.</ref> <ref name="автоссылка2"/> . [[Мияс|1995 елдан - Миасс]] шәһәрендәге Көньяк Урал дәүләт университеты филиалының доценты <ref name="автоссылка2"/> . == Сайланма хезмәтләре == === Монографияләре === * ''[[:ru:Лизин,_Валерий_Товьевич|Лизин В. Т.]], Пяткин В. А.'' Проектирование тонкостенных конструкций. — М.: Машиностроение, 1976. — 408 с. ** То же. Изд. 2-е. 1985. — 344 с. ** То же. 1993. (Издано в Китае<ref name="автоссылка2"/> ) === Дәреслекләр === ** ''[[:ru:Лизин,_Валерий_Товьевич|Лизин В. Т.]], Пяткин В. А.'' [https://bookree.org/reader?file=718931 Проектирование тонкостенных конструкций]. [Учебное пособие для вузов по направлению «Авиа- и ракетостроение».] Изд. 3-е, перераб. и доп. — М.: Машиностроение, 1994. — 380 с.<ref>[https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BD%2C%20%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%A2%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Учебное пособие в фондах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BD%2C%20%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%A2%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} [[Российская государственная библиотека|РГБ]]</ref> — [[:ru:Special:BookSources/5217023791|ISBN 5-217-02379-1]] ** ''[[:ru:Лизин,_Валерий_Товьевич|Лизин В. Т.]], Пяткин В. А.'' Проектирование тонкостенных конструкций: Учебное пособие для студентов вузов, обучающихся по направлению «Авиа- и ракетостроение». Изд. 4-е, перераб. и доп. — М.: Машиностроение, 2003. — 447 с.<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01002373418 Учебник в фондах] [[Российская государственная библиотека|РГБ]]</ref> — [[:ru:Special:BookSources/521703209X|ISBN 5-217-03209-X]] === Мәкаләләре === * ''Лизин В.Т., Пяткин В.А.'' 1972. No. 7. * ''Лизин В.Т., Пяткин В.А.'' Өч катлы кабыкларның авырлык эффективлыгына анализ // Оборона технологиясе. 1973. No. 6. == Сайланма әдәби-публицистик хезмәтләре == === Китаплары === * ''Пяткин В.А. Гомуми'' конструкторлар Макеев . - [[Мияс|Миасс]] : ГРТ, 1992. * ''Пяткин В.А. Гомуми'' конструкцияләр. - Миасс: ГРТлар, 1998. * ''Пяткин В.А.'' - [[Чиләбе]] : А. Миллер китапханәсе, 1999 .-- 151 б. - ISBN 5-93162-004-4 === Мәкаләләре === * ''Пяткин В.А.'' Белгеч культы // Ильмен тышлыгында. Машгородок тарихы битләре. - Б / м: 1999. С. 61-64. - ISBN 5-89204-052-6 * ''Пяткин В.А. sллар'' киселешендә // Китап. 116 б. * ''Пяткин В. А.'' "Мин монда җәяү дә килермен" // китабы. С. 184-185. * ''Пяткин В.А.'' Халык бәйрәмнәре // китабы. С. 196-197. == Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре == * [[Хөрмәт Билгесе ордены|"Хөрмәт Билгесе" ордены]] (1968) * [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]] (1975) * СССР Министрлар Советы премиясе (1985) * "[[Хезмәт ветераны медале|Хезмәт ветераны" медале]] (1985) * Академик В. П. Макеев исемендәге ГРЦ атказанган хезмәткәре (1991) * Россия Космонавтика федерациясенең Академик В.П. Макеев исемендәге медаль == Әдәбият == ** ''Опарин В.'' [https://miass.ru/slovari.html?article=1347 Пяткин Виктор Александрович] // Миасс: энциклопедический словарь / Под ред. Г. В. Губко. — [[:ru:Миасс|Миасс]]: 2003. ** Пяткин Виктор Александрович // Руководители и ведущие специалисты Государственного ракетного центра «КБ им. академика В. П. Макеева»: Биографический словарь / Под общ. ред. [[:ru:Дегтярь,_Владимир_Григорьевич|В. Г. Дегтяря]]. — [[:ru:Миасс|Миасс]]: [[:ru:Государственный_ракетный_центр|ГРЦ «КБ им. академика В. П. Макеева»]]. 2004. С. 477. ** ''Опарин В.'' [http://www.miass.info/slovari/article.php?article=1074 Пяткин Виктор Александрович] // Новейшая энциклопедия Миасса. == Искәрмәләр (үзгәртү) == {{Reflist}} == Сылтамалар == ** [https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9F%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%BD%2C%20%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%20%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Книги В. А. Пяткина в фондах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9F%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%BD%2C%20%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%20%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-26 }} [[:ru:Российская_государственная_библиотека|РГБ]] ** [https://www.miass.susu.ru/%D0%BA-%D1%8E%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%8E-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B0/%D1%8D%D1%82%D1%84/ Подстраница на сайте] филиала [[:ru:Южно-Уральский_государственный_университет|ЮУрГУ]] в городе [[:ru:Миасс|Миассе]] [[Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:1935 елда туганнар]] [[Төркем:30 июль көнне туганнар]] [[Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:Техник фәннәр кандидатлары]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] svvlmnj9nk7kxc800oh40yhc7zi1hy7 0 567162 5970207 5516410 2026-07-01T13:06:42Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970207 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Istanbul, Hagia Sophia, Allah.jpg|200px|thumb|right|Бу мәкалә '''[[Ислам]]''' турында]] [[Файл:Virgin Islands-CIA WFB Map.png|200px|thumb|right|[[Америка Виргин утраулары]] картада]] '''[[Америка Виргин утраулары]]нда ислам''' ({{lang-en|Islam in the United States Virgin Islands}}, {{lang-ar|الإسلام في جزر العذراء الأمريكية}}) ― азчылык [[дин]]е. Хәзерге вакытта әлеге территориядә 1 200 гә якын мөселман яши<ref>{{cite web|date=7 March 2011|url=https://stcroixsource.com/2011/03/07/faith-matters-islam-usvi/|title=Faith Matters: Islam in the USVI|website=The St. Croix Source|access-date=17 September 2021}}</ref>. == Тарих == АКШ [[Үзәк разведка идарәсе]]нең Бөтендөнья фактлар белешмәсе нигезендә, АКШ хөкүмәте тарафыннан идарә ителүче утрауларда (''[[Кариб диңгезе]]ндәге тугыз утраудан торган төркем'') яшәүчеләрнең (87 146 кеше, 2020 елга) 95 % тан артыгы үзләрен [[христианнар]] дип атый (шул исәптән, 65,5 % ы – [[протестантлар]], 27,1 % ы – [[католиклар]] һ. б.<ref>{{cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/u-s-virgin-islands#/?affiliations_religion_id=11&affiliations_year=2010|title=Religions in U S Virgin Islands - PEW-GRF|website=www.globalreligiousfutures.org|access-date=February 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107232948/http://globalreligiousfutures.org/countries/u-s-virgin-islands#/?affiliations_religion_id=11&affiliations_year=2010|archive-date=January 7, 2018|url-status=live|accessdate=2022-02-04|archivedate=2018-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180107232948/http://globalreligiousfutures.org/countries/u-s-virgin-islands#/?affiliations_religion_id=11&affiliations_year=2010}}</ref>). 6 % ы ― азчылык диннәр ({{Тәрҗемә ителмәгән 3 |Растафари| Растафари| en| Rastafari}}, [[Яһүд дине]], [[Буддачылык]], [[Һинд дине]], [[Ислам]]) тарафдарлары<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/ CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220323140934/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/ |date=2022-03-23 }} Accessed 11-24-12</ref>. Алар бирегә [[Европа]], [[Якын Көнчыгыш]] һәм Кариб диңгезе бассейны илләреннән [[XVIII гасыр]]дан башлап күчеп килгән. [[Дания]]нең Вест-Һинд ширкәте тарафыннан утрауларда шикәр плантацияләре барлыкка килгәч, [[Африка]]дан [[коллар]] китерү башлана. Коллар арасында мөселманнар да була. === Яңа заман === Ислам дине әлеге территориядә [[1960-еллар]]дан үсә башлый, мөселманнар, нигездә, башка [[Кариб диңгезе|Кариб]] утрауларыннан, [[Көньяк Азия]]дән, [[Якын Көнчыгыш]] илләреннән эш табу максатында килә. Алар үз гаиләләрен алып килә һәм ахыр чиктә утрауларда төпләнә. Хәзерге вакыта Америка Виргин утрауларында ислам динен [[гарәпләр]] (''[[фәлистыйн]]лылар, [[мисыр]]лылар, [[иордания]]леләр''), [[пакистан]]лылар, [[африка]]лылар һәм [[АКШ]]ның континенталь өлешеннән бирегә күчеп килгән 500ләп мөселман тота. == Ислам оешмасы == Биредә бердәнбер ислам оешмасы – «Нур Әһлүс Сөннә мәчете» коммерцияле булмаган бәйсез оешмасы. Кайбер кыенлыкларга карамастан, мөселманнар арасында бердәмлек хисен саклау өчен көрәш алып барыла. Мөселманнар, күбесенчә христианнар яшәгән утрауларда ислам динен тотуда өмет хисе булсын өчен, бергә җыелырга тырышалар <ref>[https://www.watersportsvi.com/places-of-worship-st-thomas-usvi.php Places of Worship - Saint Thomas US Virgin Islands The Islamic Center]{{ref-en}}</ref>. == Мәчет == АКШның Виргин утрауларында беренче ислам үзәген төзү [[1978 ел]]да {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Сент-Томас | Сент-Томас утравында|en| Saint Thomas, U.S. Virgin Islands}} урнашкан [[башкала]] {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Шарлотта-Амалия| Шарлотта-Амалиядә| en| Charlotte Amalie, U.S. Virgin Islands}} әлеге территориядә беренче [[мәчет]]кә – Мөхәммәт мәчетенә (Muhammad Mosque) нигез салынудан башлана. Соңрак мәчетнең исеме Нур мәчете (Masjid Nur Ahl-Us Sunnah) итеп үзгәртелә<ref>{{cite web|last=Muhammad|first=Tahira|date=13 June 2007|url=https://hwpi.harvard.edu/pluralismarchive/news/islam-us-virgin-islands|title=Islam on US Virgin Islands|website=Harvard University|access-date=17 September 2021|accessdate=2022-02-04|archivedate=2022-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220204202059/https://hwpi.harvard.edu/pluralismarchive/news/islam-us-virgin-islands}}</ref>. Сент-Томас утравында [[туризм]]га төп икътисади эшчәнлек сыйфатында зур әһәмият бирелә, шуңа күрә биредә төрле илләрдән турист сыйфатында килгән мөселманнарны кабул итәләр. Нур мәчете җәмгыять әгъзалары өчен дини белем бирү һәм дини бәйрәмнәр-күңел ачу чаралары уздыра <ref>[https://www.facebook.com/Islamic.Center.Masjid.Nur.VI Islamic Center: Masjid Nur Ahl-Us Sunnah.] [[Facebook]]{{ref-en}}</ref>. == Ислам уку йорты == 1998 елда {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Санта-Крус (Виргин утраулары)| Санта-Крус утравында|en| Saint Croix}} беренче ислам уку йорты ― Iqra academy (www.iqravi.org) ачыла<ref>{{Cite web|url=https://www.iqraacademyvi.com/our-school-1|title=Overview|website=IQRA' ACADEMY|language=en-US|access-date=2019-04-27}}</ref>. Академия [[мөселманнар]]га да, мөселман булмаган балаларга да (шул исәптән кыз балаларга да) белем бирү өчен салынган. Биредә мәктәпкәчә яшьтән ([[балалар бакчасы]]) алып уникенче сыйныфка кадәр укучылар дингә нигезләнгән белем ала. 7 акрдан артык мәйданны биләүче кампустан тропик табигатькә һәм [[Кариб диңгезе]]нә матур күренеш ачыла <ref>[https://www.iqraacademyvi.com/our-school-1 Overview — IQRA' ACADEMY]{{ref-en}}</ref>. == Сылтамалар == * [https://www.facebook.com/Islamic.Center.Masjid.Nur.VI/videos/itkataf-youth-program/661635297348396/ Islamic Center: Masjid Nur Ahl-Us Sunnah] (''видео, 2:19'') * [https://www.facebook.com/Islamic.Center.Masjid.Nur.VI/videos/greetings-despite-experiencing-two-destructive-hurricanes-within-the-past-12-day/784728978372360/ Нур мәчете көчле җил-давылдан соң.] (''видео, 0:19'') * [[Файл:YouTube 2024.svg|60px]] [https://www.youtube.com/watch?v=zsGwekWHuIw&t=199s Iqra Academy Documentary Film.] [[YouTube]] (''видео, 9:35'') == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Америкада ислам}} [[Төркем:Илләр буенча ислам]] [[Төркем:Америкада ислам]] [[Төркем:Буйсынган территорияләрдә ислам]] [[Төркем:Америка Виргин утрауларында ислам]] j8ezjrn9espyro1fzc9v5dwpr6t4ko8 0 567871 5970380 5970123 2026-07-02T11:07:33Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970380 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} [[Файл:2018 Татар энциклопедиясе мәкаләләре сүзлеге.pdf|200px|thumb|Чыганак файл, 498 бит, ТР ФА нәшрияты, 2018 ел, ISBN 978-5-902375-37-1 ]] Монда [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] хезмәткәрләре булдырган [[Татар энциклопедиясе]] басмасында һәм [[Файл:Tatarica-Logo-tt.png|40px|link=Tatarica (энциклопедия)]] [[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica. Татар энциклопедиясе]] онлайн-порталында пәйда булаган темаларга туры килүче [[Татарча Википедия]] мәкаләләре исемлеге тупланыла. Максаты — барлау, дөньяның бар эзләгеч ботлары һәм ясалма интеллектлары аркылы бәйле белемне һәркемгә таныш иттерү,Тат.Википедия мәкаләләреннән һәм бәйле Викимәгълмат элементларыннан оригиналь чыганакларга сылтамалар урнаштыру. Файлда күрсәтелгәнчә, тулаем саны 19509 булачак. Электрон рәвешендә инде ирешелгәннәрен ''[http://tatarica.org/tt Татарика сайтыннан]'' табып була. {{TOC right}} == А == # [[Абага гөл]] ([[:ru:Костенец|ru]]) # [[Абалач]] # [[Абан районы]] # [[Абашево мәдәнияте]] ([[:ru:Абашевская культура|ru]]) # [[Габделәхәт Бәкерев|Абделхәләт Бакиров]] # [[Абдуләхәт Аббасов]] # [[Абдулла районы]] # [[Абдулла Алиш]] # [[Абдулла Әхмәт]] # [[Абдулла Билданов]] # [[Абдуллаһ ибн Микаил]] # [[Абдуллиннар]] (татар дворяннары) # [[Абдуллиннар утары]] # [[И. А. һәм А. И. Абдуллиннар ташбасмаханәсе]] # [[Габделхан Әхтәмҗан|Абдулхан Әхтәмҗан]] # [[Абдул-Салманы]] # [[Абҗабар]] # [[Абкалар]] # [[Абляскино]] # [[Абразия]] # [[Абрамов реакциясе]] ([[:ru:Реакция Абрамова|ru]]) # [[Абрек Абзгилдин]] # [[Абрек Әюпов]] # [[Абрыскино]] # [[Абызлар хәрәкәте]] (Абызагайлар) # [[Абыстай]] # [[Аваз (газета)]] # [[Авангард (арыш сорты)]] # [[Аверьяновка]] ([[d:Q50825904|d]]) # [[Авиация]] ([[:ru:Авиация|ru]]) # [[Авиация сәнәгате]] ([[:ru:Авиационная промышленность|d]]) # [[Авлакоген]] ([[:ru:Авлакоген|ru]]) # [[Автомобиль]] # [[Автомобиль җитештерү сәнәгате]] ([[:ru:Автомобильная промышленность|ru]]) # [[Автомобиль юл]] ([[:ru:Автомобильная дорога|ru]]) # [[Автономия]] # [[Автоспорт]] # [[Авыл (гәҗит)]] яки [[«Авыл» газетасы]] # [[Авыл газетасы (гәҗит)]] # [[Авыл көе]] халык көйләре жанры # [[Авыл көнкүреше (журнал, Минзәлә)]] # [[Авыл күле]] # [[«Авыл тормышы» журналы]] # [[Авыл халкы (газета)]] яки [[Авыл халкы (гәҗит)]] # [[Авыл хуҗалыгы-урманчылык (журнал)]] # [[Авыл хуҗалыгы эшчесе (газета)]] # [[Ага базар]] # [[Агаповка районы]] # [[Агафангел Афанасьев]] # [[Агглютинатив телләр]] ([[:ru:Агглютинативные языки|ru]]) # [[Агглютинатинация (тел белеме)]] ([[:ru:Агглютинация (лингвистика)|ru]]) # [[Аграмак]] # [[Агроклиматик зоналар]] # [[Агрокультура (Чистай районы)]] # [[Агрономик рудалар]] ([[:ru:Агрономические руды|ru]]) # [[Агрономия]] # [[Агросәнәгать интеграциясе]] ([[:ru:Агропромышленная интеграция|ru]]) # [[Агросәнәгать комплексы]] ([[:ru:Агропромышленный комплекс|ru]]) # [[Агросила]] # [[Агротехника]] ([[:ru:Агротехника|ru]]) # [[Агроурман мелиорациясе]] ([[:ru:Агролесомелиорация|ru]]) # [[Агрофирма]] # [[Агрохимия]] ([[:ru:Агрохимия|ru]]) # [[Агыйдел (елга)]] # [[Адав-Толымбай]] # [[Адай (Актаныш районы)]] # [[Адай (Кукмара районы)]] # [[Адам Арнгольд]] # [[Адвентизм]] ([[:ru:Адвентизм|ru]]) # [[Адвокатура]] ([[:ru:Адвокатура|ru]]) # [[Адель Абдуллин]] (Ильсияр улы, хокук белгече) # [[Административ-территориаль бүленеш]] # [[Адмирал (күбәләк)]] # [[Адмиралтия конторасы]] комплексы: [[Адмираллык кантурының баш бинасы (Казан)]] һәм [[Адмираллык кантурының кече бинасы (Казан)]] # [[Адонис (чәчәк)]] ([[:ru:Адонис (растение)|ru]]) # [[Адонис урманы]] # [[Адрес-календарь]] # [[Адриан (Мәскәү патриархы)]] ([[:ru:Адриан (патриарх Московский)|ru]]) # [[Аеш]] # [[«Аҗаган» журналы]] # [[Аждаһа]] # [[Азад хатын (газета)]] # [[Азак]] # [[Азалак]] # [[Азан]] # [[Азат Аббасов]] # [[Азат Адельшин]] # [[Азат Алимов]] # [[Азат Әхмәдуллин]] # [[Азат Бикмурзин]] # [[Азат Билалов]] # [[«Азат ватан» журналы]] # [[Азат Себер (газета)]] # [[Азат халык (газета)]] # [[Азат халык (гәҗит)]] # [[Азат ханым (журнал)]] # [[Азат шәрекъ (журнал)]] # [[Азат (Аксубай районы)]] # [[Азат (газета)]] # [[«Азатлык» Татар яшьләре берлеге]] # [[Азатлык радиосы]] # [[Азелино мәдәнияте]] # [[Азиз Акҗигитов]] # [[Азия басмаханәсе (Казан)]] # [[Азия музыка журналы]] # [[Азнакай]] # [[Азнакай аучылык тыюлыгы]] # [[Азнакай районы]] # [[Азнакай урман хуҗалыгы]] # [[Азнакайнефть]] # [[Азов-Дон банкы]] ([[:ru:Азовско-Донской банк|ru]]) # [[Азотлы ашламалар]] ([[:ru:Азотные удобрения|ru]]) # [[Азотобактер]] ([[:ru:Азотобактер|ru]]) # [[Азурит]] ([[:ru:Азурит|ru]]) # [[Аитзәк Аитов]] # [[Аитовлар]] нәселе # [[Ай, былбылым]] # [[Аять|Айәт]] # [[Айбаш (Татарстан)]] # [[Айдар Әюпов]] # [[Айдар Әхәтов]] # [[Айдар Әхмәтов]] # [[Айдар Беляев]] # [[Айдар хан]] # [[Айдар (Теләче районы)]] # [[Айдар (Яшел Үзән районы)]] # [[Айнагүл Баялиева]] # [[Айрат Абдуллин]] (Лестал улы) # [[Айрат Арсланов (артист)]] # [[Айршир токымы]], [[мөгезле эре терлек]] төре ([[:ru:Айрширская (порода коров)|ru]]) # [[Айсылу (люцерна төре)]] # [[Айталан]] # [[Айтугановлар]] # [[Ак амур]] # [[Ак Барс (банк)]] # [[Ак Барс (хоккей клубы, Казан)]] # [[Ак гөмбә]] # [[Ак идел (газета)]] яки [[Ак Идел (гәҗит)]] # [[Ак күбәләкләр]] # [[Ак күбек]] дәстаны # [[Ак күл (Идел-Кама тыюлыгы)]] # [[Ак күл (сапропель чыганагы)]] # [[Ак Мәчет (Алтын Урда)]], [[Украина]]ның [[Николаев өлкәсе]]ндәге [[Прибужье]] <small>([[:ru:Прибужье|ru]], 1946 кадәр ''Акмечетъ'')</small> авылы тирәсендә # [[Ак пулат]] # [[Ак ромашка (хәйрия акциясе)]] # [[Ак Сарай (Алтын Урда)]] # [[Ак Урда]] ([[:ru:Белая Орда|ru]]) # [[Ак шигырь]] # [[Ак юл (журнал, 1913)]] # [[Ак юл (журнал, 1967)]] # [[Академия бистәсе]] # [[Академия экспедицияләре]] ([[:ru:Академические экспедиции|ru]]) # [[Акбаш тимер юл станциясе бистәсе]] # [[Акбаш (Димескәй кушылдыгы)]] # [[Акбаш (Татарстан, берләштерү)]] # [[Акбулат (Татарстан)]] # [[Акбүре]] # [[Акварель]] ([[:ru:Акварель|ru]]) # [[Акканат]] # [[Аккирәй]] # [[Аккирмән]] # [[Аккирмән Урдасы]] # [[Акклиматизация]] ([[:ru:Акклиматизация|ru]]) # [[Аккучат бине Килмөхәммәд]] # [[Аккүбәк]] # [[Аккүз (Актаныш районы)]] # [[Аккүл (Буа районы)]] # [[Аккүл (Лениногорск районы)]] # [[Аккүл Бигәнәй]] # [[Акман (Мамадыш районы)]] # [[Акмулла (журнал)]] # [[Аксай (Татарстан)]] # [[Аксакүл]] # [[Аксар]] # [[Аксарка (Об кушылдыгы)]] # [[Аксирис]] ([[:ru:Аксирис|ru]]) # [[Аксу]] # [[Аксубай]] # [[Аксубай урман заводы поселогы|Аксубай агач эшкәртү заводы поселогы]] # [[Аксубай районы]] # [[Аксубай урман хуҗалыгы]] # [[Аксумла (авыл)]] # [[Аксумла (елга)]] # [[Аксумла (Аксумла кушылдыгы)]] ([[:ru:Аксумлинка|ru]]) # [[Актаҗик]] # [[Актай]] # [[Актаныш]] # [[Актаныш нефть чыганагы]] # [[Актаныш районы]] # [[Актанышбаш]] # [[Актау (Чистай районы)]] # [[Акташ (елга)]] # [[Акташ районы]] # [[Акташ Упкыны]] # [[Актёрлык сәнгате]] ([[:ru:Актёрское искусство|ru]]) # [[Актинидия]] ([[:ru:Актинидия|ru]]) # [[Актояк]] # [[Актүбә (Азнакай районы)]] # [[Актүбә (Түбән Кама районы)]] # [[Актүбә (Шошка кушылдыгы)]] # [[Актүбә районы]] # [[Акупунктура]] ([[:ru:Акупунктура|ru]]) # [[Акустик парамагнетик резонанс]] ([[:ru:Акустический парамагнитный резонанс|ru]]) # [[Акушерлык]] ([[:ru:Акушерство|ru]]) # [[Акхуҗа]] # [[Акциз]] # [[Акциз идарәләре]] ([[:ru:Акцизное управление|ru]]) # [[Акционерлык җәмгыяте]] ([[:ru:Акционерное общество|ru]]) # [[Акция (икътисад)]] # [[Акча (нәшрият)]] # [[Акчишмə (Арча районы)]] # [[Акчишмə (Әлмәт районы)]] # [[Акчишмә (Мамадыш районы)]] # [[Акчишмə (Ютазы районы)]] # [[Акчишмə-2 (Әлмәт районы)]] # [[Акчуриннар]] # [[Акчуриннарның китапханә-кыйраәтханәсе]] # [[Акчуриннарның шәхси китапханәләре]] # [[Акшуат]] # [[Акъегет (Яшел Үзән районы)]] # [[Акъяр (Яңа Чишмә районы)]] # [[Акъюл]] # [[Алабакүл]] # [[Алабирде]] # [[Алан (Арча районы)]] # [[Алан (Балтач районы)]] # [[Алан (елга)]] # [[Алан (Мамадыш районы)]] # [[Алан (Теләче районы)]] # [[Алан-Бәксәр]] # [[Алан Елга]] # [[Алан Җөри]] # [[Алан-Полян]] # [[Алань]] # [[Алар районы]] ([[:ru:Аларский район|ru]]) # [[Алат даругасы]] # [[Алат спиртзаводы]] # [[Алафузов театры]] # [[Алафузовларның завод-фабрикалар һәм җитештерү сәүдә-сәнәгать ширкәте]] # [[Албаба]] # [[Албаба тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Албай]] # [[Албай күле]] # [[Алга (Аксубай районы)]] # [[Алга (Бөгелмә районы)]] # [[Алга (газета)]] # [[Алга (гәҗит, Ырынбур)]] # [[Алга (гәҗит, Сарапул)]] # [[Алга, дошман өстенә!]] # [[Алга (нәшият)]] # [[Алга (Сарман районы)]] # [[Алга (Теләче районы)]] # [[Алга таба (гәҗит)]] # [[Алга-Көек]] # [[Алгай]] # [[Алгебра]] # [[Алдан олысы]] ([[:ru:Алданский улус|ru]]) # [[Алевролит]] ([[:ru:Алевролит|ru]]) # [[Алекина Поляна]] # [[Александр I]] # [[Александр II]] # [[Александр III]] # [[Александр Авраменко]] (Никофор улы, тау инженеры), ТР Дәүләт бүләге лауреаты # [[Александр Агабабов]] # [[Александр Аганин]] # [[Александр Азин]] # [[Александр Акмуллин]] # [[Александр Алга]] # [[Александр Александровский]] # [[Александр Алемасов]] # [[Александр Анисимов]] # [[Александр Анушкин]] # [[Александр Аплечеев]] # [[Александр Арбузов]] # [[Александр Арбузов бюсты]] # [[Александр Арутюнян]] # [[Александр Архангельский (1854)]] # [[Александр Афанасьев]], Петрович (1920-1945, Советлар Берлеге каһарманы) # [[Александр Афанасьев (журналист)]], Иванович (1931-2005) # [[Александр Әлмәтов]] ([[:ru:Альметов, Александр Давлетович|ru]]) # [[Александр Бабынин]] # [[Александр Баев]] # [[Александр Бажанов]] # [[Александр Балакин]] # [[Александр Баранов (педиатр)]] # [[Александр Барсков]] # [[Александр Белинский]] # [[Александр Бендецкий]] # [[Александр Беннигсен]] # [[Александр Бережной]] # [[Александр Беркутов]] # [[Александр Берлин]] # [[Александр Бессонов]] # [[Александр Бирюлин]] # [[Александр Бистәсе]] # [[Александр Вилькен шәхси китапханәсе]] # [[Александр Давидович Туган-Мирза-Барановский]] # [[Александр Иванович Артемьев]] # [[Александра Безина]] # [[Александра Беспалова]] # [[Александра балалар приюты (Алабуга)|Александра исемендәге кыз-балалар ятимханәсе]] # [[Петцольд заводы|Александров И.В. варисларының сора һәм сосла кайнату заводы комплексы]] # [[Александров пассажы (Казан)]] # [[Александровка (Азнакай районы)]] # [[Александровка (Алексеевск районы)]] # [[Александровка (Баулы районы)]] # [[Александровка (Кайбыч районы)]] # [[Александровка (Лениногорск районы)]] # [[Александровка (Питрәч районы)]] # [[Александровка (Сарман районы)]] # [[Александровка (Чистай районы)]] # [[Александровка районы (Ырынбур өлкәсе)]] # [[Александровлар (сәүдәгәрләр)]] # [[Александровски (Татарстан)]] # [[Алексеевка (Аксубай районы)]] # [[Алексеевка (Баулы районы)]] # [[Алексеевка (Зәй районы)]] # [[Алексеевск комплексы]] — [[Алексеевское]] тирәсендәге борынгы шәһәрчекләр җыелмасы, [[Тамара Хлебникова]] такымының археологик эшчәнлеге объекты, [[Алексеевское туган як музее]] экспозиясендә тасвирлана. # [[Алексеевск районы]] # [[Алексеевское бизәкләп туку фабрикасы|Алексеевск бизәкләп туку фабрикасы]] # [[Алексеевский]] # [[Алексеевское]] # [[Алексеевское сөт заводы (Татарстан)|Алексеевское сөт-консерв комбинаты]] # [[Алексей (Раифский)]] — [[Яңа керәшен конторасы]] җитәкчесе # [[Алексий (Баженов)]] ([[:ru:Алексий (Баженов)|ru]]) # [[Алексей Агарков]] # [[Алексей Агафонов]] # [[Алексей Адашев]] # [[Алексей Алексеев (1893)]] # [[Алексей Альбицкий]] # [[Алексей Акманов|Алексей Ахманов]] # [[Алексей Әхтәмов]] # [[Алексей Басманов]] # [[Алексей Бахметев]] # [[Алексей Башкиров (1915)]] # [[Алешкин Саплык]] # [[Алешкино (Лениногорск районы)]] # [[Галиәскар Акалаев|Алиәскәр Акалаев]] # [[Али Акыш]] # [[Алимкәй Абдершин]] # [[Алия Азизова]] # [[Алия Акмаева]] # [[Алкин (Бөгелмә районы)]] # [[Алкин (Зәй районы)]] # [[Алкин (Мамадыш районы)]] # [[Алкиннар]] (татар морзалары нәселе) # [[Алкышлар һәм каргышлар]] # [[Аллаһияр Суфи]] # [[Аллаһиариләр]] (Алдагаровлар) # [[Аллаяр Беләшев]] # [[Аллерген]] ([[:ru:Аллерген|ru]]) # [[Аллергия]] # [[Аллергология]] # [[Аллитерация]] # [[Аллювиаль кәсле туфраклар]] ([[:ru:Аллювиальные дерновые почвы|ru]]) # [[Алма-Ата (Ютазы районы)]] # [[Алмагачлары (җыр)]] # [[Алмаз]] ([[:ru:Алмаз|ru]]) # [[Алмас Ахунҗанов|Алмаз Ахунҗанов]] # [[Алмалы (Арча районы)]] # [[Алмалы (Зәй районы)]] # [[Алмас Әдһәмов]] # [[Алмас Әхмәров]] # [[Алмашка! (гәҗит)]] # [[Алмашка (журнал)]] # [[Алмыш]] # [[Алнаши районы]] # [[Алпавыт]] # [[Алпамша (дастан)]] # [[Альберт Абдрахманов]] # [[Альберт Аганов]] # [[Альберт Айнетдинов]] # [[Альберт Александров]] # [[Альберт Белозёров]] # [[Альманах]] # [[Альфред Абдрашитов]] # [[Алып Илтәбәр]] # [[Алсу Әхмәтшина]], Ринат кызы # [[Алсу Сафина]] # [[Алсу (Әлмәт оек-оекбаш фабрикасы)]] # [[Алтаин Саин Сүмә]] # [[Алтай (гәҗит)]] # [[Алтай (Лениногорск районы)]] # [[Алтай телләре]] # [[Алтай токымлы сарыклар]] ([[:ru:Алтайская порода овец|ru]]) # [[Алты бармак (китап)]] # [[Алтын (акча берәмлеге)]] ([[:ru:Алтын (денежная единица)|ru]]) # [[Алтын тәхет]] # [[Алтын Урда (гәҗит)]] # [[Алтын ханым]] # [[Алтынбәк]] # [[Алтынчәч (опера)]] # [[Алтынчәч (персонаж)]] # [[Алфавит]] # [[Алферовка]] # [[Алших]] # [[Альберт Антипов]] # [[Альберт Әсәдуллин]], Нурулла улы, җырчы # [[Альберт Әсәдуллин (виолончелист)]], Әхәт улы, профессор # [[Альберт Баембәтов]] # [[Альберт Бикмуллин]] # [[Аман-Оштырма]] # [[Амарант]] # [[Амбар көясе]] # [[Амбар талпаннары]] ([[:ru:Амбарные клещи|ru]]) # [[Амбар утчыллары]] # [[Амвросий (Подобедов)]] ([[:ru:Амвросий (Подобедов)|ru]]) # [[Амвросий (Протасов)]] ([[:ru:Амвросий (Протасов)|ru]]) # [[Амебалар]] # [[Америка хәйрия-ярдәм мөдирияты]] # [[Аминокислоталар]] # [[Аммофос]] # [[Амортизация]] # [[Ампир]] # [[Амфиболит]] # [[Амур (кунакханә)]] яки "Амур" номерлары # [[Ана белән угыл дастаны]] яки [[Ана вә угыл дастаны]] # [[Ана (журнал)]] # [[Анак]] # [[Аналитик химия]] # [[Ананьино каберлеге]] # [[Ananyino mädäniäte|Ананьино культурасы]] # [[Анархизм]] # [[Анастасий (Александров)]] # [[Анастасий (Меткин)]] # [[Анатолий Авдеев]] Пётр улы журналист # [[Анатолий Акаевский]] # [[Анатолий Арестов]] # [[Анатолий Афанасьев]] # [[Анатолий Басов]] # [[Анатолий Бахтин]] # [[Анатолий (Грисюк)]] # [[Анатомия]] # [[Анатыш]] # [[Анаэроб организмнар]] # [[Ангарск]] # [[Ангемитоника]] # [[Ангидрит]] # [[Ангина]] # [[Андреевка (Алексеевск районы)]] # [[Андреевка (Бөгелмә районы)]] # [[Андреевка (Норлат районы)]] # [[Андреевка (Чирмешән районы)]] # [[Андреевка (Яңа Чишмә районы)]] # [[Андрей Агафонов]] # [[Андрей Адо]] # [[Андрей Анастасиев]] # [[Андрей Анисимов]] # [[Андрей Афанасьев]] # [[Андрей Банников]] # [[Андрей Бекетов (1823)]] # [[Андрей Деренков шәхси китапханәсе]] # [[Андрей Мясников шәхси китапханәсе]] # [[Андрей (Ухтомский)]] # [[Андрена]], яки [[Җир умарта корты]] # [[Андриан (Четвергов)]] # [[Андроново культурасы]] # [[Анестезиология]] # [[Анестезия]] # [[Анжеро-Судженск]] # [[Анизанта]] # [[Анилин]] # [[Анины Салманы]] # [[Анна Ахматова]] # [[Анненков]] # [[Аноним әдәби әсәр]] # [[Аноним басмаханә]] # [[Аносов йорты]] # [[Ант (халык иҗаты)]] # [[Антенна]] # [[Антик дөньяны өйрәнү гыйлеме]] # [[Антитеза]] # [[Антология]] # [[Антон Арбузов]] # [[Антони Лонгин Барановски]]й # [[Антоний (Амфитеатров)]] # [[Антоний (Вадковский)]] # [[Антоний (Храповицкий)]] # [[Антонимнар]] # [[Антонина Анохина]] # [[Антонина Барышева]] # [[Антонов ташбасмаханәсе]] # [[Антоновка (Кама Тамагы районы)]] # [[Антоновка (Спас районы)]] # [[Антоновка чокырлары]] # [[Антрепренёр]] # [[Антреприза]] # [[Антропоген тәэсир]] # [[Антропология]] # [[Антропонимика]] # [[Анхуза]] # [[Аң (басмаханә)]] # [[Аң (журнал)]] # [[Аң (труппа)]] # [[Апа тархан]] # [[Апаз]] # [[Апайкина-Гарь]] # [[Апак]] # [[Апаковлар]] # [[Апанаев йорты]] яки [[Юнусов йорты]] # [[Апанаевлар]] # [[Апанаевлар йорты (Казан)]] # [[Апанай мәчете]] # [[Апас]] # [[Апас районы]] # [[Апач (Актаныш районы)]] # [[Аполлон (күбәләк)]] # [[Аппак]] # [[Аппликация сәнгате]] # [[Апсабаш]] # [[Ар ягы бәкләре]] # [[Ар ягы кешеләре]] # [[Габдерәшит Рәхмәтуллин|Арат Рәшит Рәхмәти Исмәт улы]] # [[Арбалет]] # [[Арбаш]] # [[Арболит]] # [[Арбор]] # [[Арбор (елга)]] # [[Арбузов реакциясе]] # [[Арбузовлар]] # [[Академиклар Арбузовларның музей-йорты (Казан)|Арбузовлар А.Е. һәм Б.А. музей-йорты (Казан)]] # [[Арбузов-Баран]] # [[Аргамак (журнал)]] # [[Аргамаклы Сарай]] # [[Аргаяш районы]] # [[Аргиллит]] # [[Аргуновка тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Аргын]] # [[Ардашир бине Ишгали Чалкавый-Болгари]] # [[Ареаль лингвистика]] # [[Аренда]] # [[Аренкул Асеев]] # [[Аркадий Алексеев (1946)]] # [[Аркадия бакчасы (Казан)]] # [[Аркатау]] # [[Арлар]] # [[Армин]] # [[Армия газеталары]] # [[Армспорт]] # [[Арнольд Балоев]] # [[Аромат (фабрика)]] # [[Аромаш районы]] # [[Арпаяз]] # [[Арсаевлар]] # [[Арсен Автандилов]] # [[Арсений (Брянцев)]] # [[Арслан хан]] # [[Арслановлар]] # [[Артамоновка]] # [[Арташ]] # [[Артель-печатник]] # [[Арттагы күл]] # [[Артъелга]] # [[Архаизм]]нар # [[Архангел бистәсе (Казан)]] # [[Архангель районы (Башкортстан)]] # [[Архангельск]] # [[Архей]] # [[Археографик экспедицияләр]] # [[Археография]] # [[Археологик истәлек]] # [[Археологик казу эшләре]] # [[Археологик комплекс]] # [[Археологик мәдәният]] # [[Археология]] # [[Архив]] # [[Архив белеме]] # [[Архиепископ]] # [[Архиерей]] # [[Архиерей дачасы]] # [[Архиерей йорты]] # [[Архиерей күле]] # [[Архимандрит]] # [[Архипов басмаханәсе]] # [[Архитектура белеме]] # [[Архитектура бизәге]] # [[Архитектура графикасы]] # [[Архитектура гыйлеме]] # [[Арча]] # [[Арча даругасы]] # [[Арча кальгасы]], XII-XVI гасыр болгар-татар шәһәре # [[Арча кантоны]] # [[Арча кыры]] # [[Арча өязе]] # [[Арча педагогика көллияте]] # [[Арча районы]] # [[Арча урман хуҗалыгы]] # [[Арча ягы]] # [[Арча күтәрелеше|Арча ягы крәстияннәре кузгалышы]] # [[Ары Казы]] # [[Арык Буга]] # [[Арыслан (Татарстан)]] # [[Асаба башкортлар]] # [[Арышхазда]] # [[Асар (Асәр)]]: Мәмләкәтемездә улан Ислам галимнәренең вә мәшһүр кемсәләренең тәрҗемә вә табәкаләре, тарихе вилядәт вә вафатлары, вә башка әхвальләре хакында язылмыш бер китаптыр. [[Ризаэтдин Фәхретдин]]нең тарихи хезмәте. # [[Асаф Габдерахманов]] # [[Асия (гәҗит)]] # [[Аскаридалар]] # [[Аскомицетлар]] # [[Аскын районы]] # [[Аспарух]] # [[Әстерхан (Татарстан)|Астраханка]] # [[Астрометрия]] # [[Астрономия]] # [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|Астрономия обсерваториясе]] # [[Астрофизика]] # [[Асфальтитлар]] # [[Асыйм Баляев|Асым Баляев]] # [[Ася Әминова]] # [[Ата (елга)]] # [[Атабай торулыгы]] # [[Атабай (Кама Тамагы районы)]] # [[Атабай (Лаеш районы)]] # [[Атабай-Әнкәбә]] # [[Атавизм]] # [[Атака (журнал)]] # [[Аталык (тәрбия)]] # [[Атаман күле]] # [[Атамыш]] # [[Атиаз|Атияз]] # [[Атлама күле]] # [[Атлас]] # [[Атмас]] # [[Атмосфера күренешләре]] # [[Атмосфера явым-төшемнәре]] # [[Аттила]] # [[Аты]] # [[Атюрьево районы]] # [[Авыргазы районы|Аургазы районы]] # [[Аулак өй]] # [[Аулаш]] # [[Аулаш (елга)]] # [[Афанасий Аникиев]] # [[Афанасий (Малинин)]] ([[:ru:Афанасий (Малинин)|ru]]) # [[Афанасий (Соколов)]] # [[Афиша]] # [[Афоризм]] # [[Африда Байчурина]] # [[Ахирәт]] # [[Ахун (вазыйфа)]] # [[Ахун (Татарстан)]] # [[Ахырзаман китабы]] # [[Ачы (Түбән Кама районы)]] # [[Ачы (Теләче районы)]] # [[Ачыт күле]] # [[Ашабаш]] # [[Аша районы]] # [[Ашбула]] # [[Ашина]] # [[Ашлан]] # [[Ашпайка]] # [[Ашыт]] # [[Ашыт (тыюлык)]] # [[Ашытбаш]] # [[Аш-Буҗи]] # [[Аэроб организмнар]] # [[Аэродинамика]] # [[Аэроклуб]] # [[Аю авылы]] # [[Аю улы Атыләхмәтгәрәй]] # [[Аюкөйдергән]] # [[Аяз күл]] == Ә == # [[Әбде]] # [[Әбелгази]] # [[Әбелхәер (Себер ханлыгы)]], [[Күчем]] хан улы ([[:ru:Абдул-Хаир|ru]]) # [[Әбелхәер (татар шагыйре)]] # [[Әбиләр чуагы]] # [[Әблә]] # [[Әбсәләм (Ютазы районы)]] # [[Әбсәләм-2 (Ютазы районы)]] (тимер юл разъезды посёлогы) # [[Әбү Бәкер Әхмәт угылы]] (сәнгать остасы) # [[Әбү Насыйр әл-Фараби]] # [[Әбү Хәнифә]] # [[Әбүбәкер бине Ибраһим әл-Казани]] # [[Әбүзәр мәчете]] # [[Äbüsöğüd Äxtäm|Әбүсогуд Әхтәмов]] # [[Әбү-л Галә Хәмид бине Идрис Әл-Болгари]] # [[Әгер]] # [[Әгерҗе]] # [[Әгерҗе (Азнакай районы)]] # [[Әгерҗе (аучылык тыюлыгы)]] # [[Әгерҗе (елга)]] # [[Әгерҗе районы]] # [[Әгерҗе (санаторий)]] # [[Әгерҗе кантоны]] # [[Әгерҗе урман хуҗалыгы]] # [[Әдәм (Кече Чирмешән кушылдыгы)]] # [[Әдәмсу]] # [[Әд-дин вәл-әдәп]] # [[Әдилә Айда]] # [[Әҗәкүл]] # [[Әҗем (Татарстан)]] # [[Әҗем-Көрәле]] # [[Әҗем мәчете]] # [[Әҗмәкәй]] # [[Әҗмәт]] # [[Әҗмәт каберлеге]] # [[Әҗми]] # [[Азалия Бадюгина|Әзәлия Бадюгина]] # [[Әзербайҗан]] # [[Әзи (елга)]] # [[Әзһәр Габдуллин]] # [[Äyyüb xan|Әййүб хан]] # [[Әйлән-бәйлән җырлары]] # [[Әйрән]] # [[Әйтукә]] # [[Әйшә]] # [[Әйшияз]] # [[Әки]] # [[Акинская Аланы|Әки Аланы]] # [[Акрамово күтәрелеше|Әкрам авылы кузгалышы]] # [[Мөхәммәтәкрам Биглов|Әкрам Биглов]] # [[Әкъдәс Бикколов]] # [[Әләм]] # [[Әлбәдән]] # [[Әлифба]] # [[Әлмән районы]] # [[Әлмәндәр]] # [[Әлмәтнефть]] # [[Әлмира Әдиятуллина]] # [[Әлмира Әминова]] # [[Әлфия Авзалова]] # [[Әлфия Әминова]] # [[әл-Асади Такиаддин Әбүбәкер Әхмәд ибне Шөһба]] # [[Әл-Әзһәр университеты]] # [[Әл-Әфгани Җамалетдин]] # [[Имам әл-Бохари|Әл-Бохари Мөхәммәд]] # [[Имам әл-Газали|әл-Газали Әбу-Хәмид Мөхәммәд]] # [[Әл-галәми әл-Ислами]] # [[Әбү Хәмид әл-Гарнати|Әл-Гарнати Әбү Хәмид Мөхәммәт ибне Габдеррәхим әл-Андалуси]] # [[Әл-гасрел җәдит|Әл-Гаср әл-Җәдид]] # [[әл-Җәһһәби Шәмседдин Әбү Абдулла бине Мөхәммәд]] # [[әл-Җиһад (гәҗит)]] # [[әл-Җүвәйни Әбүл Газали Әбү-әл-Малик ибне Әбү Мөхәммәд]] # [[Әл-ислах (газета)]] # [[Әл-ислах (оешма)]] # [[Тәкъдир|Әл-кадәр]] # [[Әл-Мәсгуди]] ([[:ru:Аль-Масуди|ru]]) # [[Әл-Мөнбәр (газета)]] # [[Әлдермеш]] # [[Әлдермештән Әлмәндәр (спектакль)]] # [[Әлкәй (Азнакай районы)]] # [[Әлки (Буа районы)]] # [[Әлки районы]] # [[Әлки урман хуҗалыгы]] # [[Әлмәт]] # [[Әлмәт (Сарман районы)]] # [[Әлмәт аучылык тыюлыгы]] # [[Әлмәт картиналар галереясы]] # [[Әлмәт машиналар төзү заводы]] # [[Әлмәт медицина училищесы]] # [[Әлмәт мөселман дини мәгърифәт үзәге]] # [[Әлмәт музыка училищесы]] # [[Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институты|Әлмәт муниципаль институты]] # [[Әлмәт нефть институты]] # [[Әлмәт политехник техникумы]] # [[Әлмәт районы]] # [[Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институты|Әлмәт сәүдә-икътисад техникумы]] # [[Әлмәт татар драма театры]] # [[Калейкино (Лесно-Калейкинское авыл җирлеге)|Әлмәт тимер юл станциясе посёлогы]] ([[:ru:Калейкино (Лесно-Калейкинское сельское поселение)|ru]]) # [[Әлмәт торба заводы|Әлмәт торбалар заводы]] # [[Әлмәт урман хуҗалыгы]] # [[Әлмәт физик культура техникумы]] # [[Әлмәт эше]] # [[Әлмәт-Бөгелмә сәнәгать төйнәлеше]] # [[Алнас (предприятие)|Әлнас]] # [[Әлфия Белостоцкая]] # [[Әлфия Бикбаева]] # [[Әлшәй районы]] # [[Әлши]] # [[Әманәт (нәшрият)]] # [[Әмәкәй]] # [[Әминә Алимбәкова]] # [[Әминә Бәхтизина]] # [[Әминә Бикчәнтәева]] # [[Әмир Азнакаев]] # [[Әмир Арысланов]] # [[Әмир (бодай сорты)]] # [[Әмир (Татарстан)]] # [[Әнәк]] # [[Әнәс Абдуллин]] # [[Әнвәр Абдуллин]] # [[Әнвәр Аҗиев]] # [[Әнвәр Акчурин]] ([[:ru:Акчурин, Анвар Гафурович|ru]]) # [[Әнвәр Арасланов]] # [[Әнвәр Ахунҗанов]] # [[Әнвәр Әфләтунов]] # [[Әнвәр Бакиров (1920)]] # [[Әнвәр Баһаветдинов]] # [[Әнвәр Бәширов]] # [[Әнвәр Бәйбутов|Әнвәр Бейбутов]] # [[Әнгам Атнабаев]] # [[Әндереш]] # [[Әнҗерә (елга)]] # [[Әнисә Алиева]] # [[Әнисә (җыр)]] # [[Әрә (елга)]] # [[Әрә (күл)]] # [[Әрит Әхмәтов]] # [[Әрмән бистәсе]] # [[Әрмән колониясе]] # [[Орнаш|Әрнәш]] # [[Әртә районы]] # [[Әсами көтеб]] # [[Әсәй]] # [[Әсәкәй районы]] # [[Әсән (Татарстан)]] # [[Әсән-Елга]] # [[Әсән-Елга авылы мәчете|Әсән-Елга мәчете]] # [[Әсгать Абсатаров]] (Әхмәт улы) # [[Әсгать Айдар]] # [[Әсгать Мохтар]] # [[Әстерхан дәүләт татар драма театры (журнал)]] # [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]] # [[Әстерхан өлкәсе]] # [[Әстерхан татар театр студиясе]] # [[Әстерхан татарлары]] # [[Әстерхан ханлыгы]] # [[Әстерхандагы беренче ир балалар гимназиясе]] # [[Әсфәт Габдуллин]] # [[Әсхәт Арсланов]] # [[Әсхәт Әсәнов]] # [[Әтәмби]] # [[Әтәс]] # [[Әтнә]] # [[Әтнә елгасы]] # [[Әтнә районы]] # [[Әтрәкле]] # [[Әтрәч комплексы]] # [[Әт-Тилмиз (гәҗит)]] # [[әт-Тиръякъ әл-Кәбир]] # [[Әфган-Мөхәммәд солтан тәкиясе]] <small>([[:ru:Текие Афган-Мухаммед султана|ru]])</small> # [[Әхәт Атнашев]] # [[Әхәт Беляев]] # [[Әхбар (газета)]] # [[Ибн Хәҗәр әл-Гаскаләни|Әхмәд әш-Шәфигый]] # [[Әхмәд Биҗан]] <small>([[:en:Ahmed Bican Yazıcıoğlu|en]])</small> # [[Әхмәт хан|Әхмәд хан]] # [[Әхмәд Хуҗа әс-Сараи]] # [[Әхмәдбик]] # [[Әхмәди]] <small>([[:ru:Ахмеди|ru]])</small> # [[Әхмәдия]] # [[Әхмәров–Юрлов–Хассель кометасы]] <small>([[:en:C/1939 H1 (Jurlof–Achmarof–Hassel)|en]])</small> # [[Әхмәт Әхәди]] # [[Әхмәт бине Рәфыйк әс-Сәмакый]] # [[Әхмәт Алимбәков]] # [[Әхмәт Бакыев]] # [[Әхмәт Бикбулатов]] # [[Әхмәт Бикчәнтәев]] # [[Әхмәт Гадел]] # [[Әхмәт тимер юл разъезды поселогы]] # [[Әхмәт электромеханика заводы]] # [[Әхмәт (Аксубай районы)]] # [[Әхмәт (Буа районы)]] # [[Әхмәт (елга)]] <small>([[:d:Q32198087|d]])</small> # [[Әхмәт (Зәй районы)]] # [[Әхмәт (Минзәлә районы)]] # [[Әхмәт (Норлат районы)]] # [[Әхмәтвафа Бәхтияров]] # [[Әхмәтгәрәй Әбдриев]] # [[Әхмәтҗан Биктимерев|Әхмәтҗан Биктимеров]] # [[Әхмәтҗан Болгари]] # [[Әхмәтҗан бине Габдерәхим әл-Болгари]], татар мәдәниятендә билгеле хаттат, күчерүче һәм дини-әдәби әсәрләр авторы (~1800-1848). # [[Әхмәтҗан бине Әмирхан әл-Ушмавый]] # [[Әхмәтзәки Сафиуллин|Әхмәтзәки бине Сафиулла әл-Алиш әл-Морасави]] # [[Әхмәтрәшит Аширбеков]] # [[Әхмәтһади Максуди шәхси китапханәсе]] # [[Әхсән Баян]] # [[Әхтәм Әминев]] # [[Әхтәм Бәхтизин]] # [[Әхтиял (Иж кушылдыгы)]] # [[Әчет шәһәр округы]] # [[Әшәлче битум чыганагы]] # [[Әшнәк]] # [[Әшрәф Әхмәтҗанов]] # [[Әюп бине Исмәгыйль]] == Б == # [[Баба]] # [[Бабич (журнал)]] # [[Бабурнамә]] # [[Бавырсак]] # [[Багай (Татарстан)]] # [[Баганалы]] # [[Баганино урман хуҗалыгы|Баганалы урман хуҗалыгы посёлогы]] # [[Баграж (Әлмәт районы)]] # [[Баграж (Зәй кушылдыгы)]] # [[Баграж (Чишмә кушылдыгы)]] # [[Баграж-Никольский]] # [[Баграж аучылык тыюлыгы]] # [[Багыш]] # [[Бадягалар]] # [[Баек]] # [[Базар-Караболак районы]] # [[Базарлы Матак]] # [[Базаровка тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Базидиомицетлар]] # [[Базяково]] # [[Бай Бүләк|Байбүләк]] # [[Байгол (Татарстан)]] # [[Байданкино]] # [[Байкал (Арча районы)]] # [[Байкал (Биектау районы)]] # [[Байкиннар]] # [[Байкүл]] # [[Байлангар]] # [[Байлар (Әлмәт районы)]] # [[Байлар (Ютазы районы)]] # [[Баймәт]] # [[Байморат бине Мөхәррәм әл-Мәңгәри]] # [[Байморза (Татарстан)]] # [[Байназар Әлминов]] # [[Байрак (Зәй районы)]] # [[Байраш]] # [[Байтирәк (Балык Бистәсе районы)]] # [[Байтирәк (Чистай районы)]] # [[Байтуган]] # [[Бай Чишмә|Байчишмә]] # [[Бакалтай]] # [[Бакалы (Әлмәт районы)]] # [[Бакалы (Баулы районы)]] # [[Бакалы (елга)]] <small>[[:d:Q32430111|d]]</small> # [[Бакалы районы]] # [[Бактачы]] # [[Бакташ]] # [[Бактериаль ашламалар]] # [[Бактерияләр]] # [[Баку эшчесе]] # [[Бакча культуралары]] # [[Бакчасарай]] # [[Бакчасарай (Әлмәт районы)]] # [[Бакчасарай (Кукмара районы)]] # [[Бакчасарай (Минзәлә районы)]] # [[Бакчасарай (Тукай районы)]] # [[Бакчасарай (Югары Ослан районы)]] # [[Бакшанды]] # [[Бакши]] # [[Бакый Габдуллов]] # [[Бакыргани китабы]] [[:d:Q21034830|d]] # [[Бакыр өчен көрәш (гәҗит)]] # [[Бакырчы]] # [[Бакырчы (Апас районы)]] # [[Бакырчы (Тәтеш районы)]] # [[Бакырчы (Яшел Үзән районы)]] # [[Балаково районы]] # [[Балалар дөньясы (журнал)]] # [[Балан-Бүләк]] # [[Баландыш]] # [[Баланлы (Азнакай районы)]] # [[Баланлы (елга)]] # [[Баланлы (Мөслим районы)]] # [[Баланово культурасы]] # [[Балахна культурасы]] # [[Балахчино]] # [[Балдыкенә|Балды-Кенә]] # [[Балезино районы]] # [[Балет]] # [[Баллада]] # [[Баллы (Куак кушылдыгы)]] # [[Балтай (бәйрәм)]] # [[Балтай (Минзәлә районы)]] # [[Балтай районы]] # [[Балтамак]] # [[Балтач]] # [[Балтач (Азнакай районы)]] # [[Балтач (Әгерҗе районы)]] # [[Балтач (Кама Тамагы районы)]] # [[Балтач районы (Башкортстан)]] # [[Балтач районы (Татарстан)]] # [[Балчыклы (Кама Тамагы районы)]] # [[Балчыклы (Түбән Кама районы)]] # [[Балыклы (Кукмара районы)]] # [[Балыклы (Теләче районы)]] # [[Балыклы Чүкәй]] # [[Балымер]] # [[Балымер комплексы]] # [[Балым комплексы]] # [[Балынгуз III авыллыгы]] # [[Балынгуз шәһәрлеге]] # [[Банк]]лар # [[Банки-Сукаеш]] # [[Банкрот (спектакль)]] # [[Банкротлык]] # [[Баптизм]] # [[Бараба районы]] # [[Барабыз]] # [[Баракчин]] [[:d:Q4093441|d]] # [[Bäräk xan|Баракъ хан]] # [[Барбарис]] # [[Барда районы]] # [[Барый Әхтәмов|Бари Әхтәмов]] # [[Барокко]] # [[Барсал]] # [[Барсиллар]] # [[Барское]] күле # [[Барское Енорускино]] # [[Бартер]] # [[Барын]] # [[Баскак]] # [[Баскан]] # [[Баскарт]] # [[Баскетбол]] # [[«Баскет-холл» баскетбол спорт корылмасы|Баскетхолл]] # [[Басма]] # [[Бастырма]] # [[Батбай|Батбаян]] # [[Баткак]] # [[Батрас]] # [[Батый хан]] # [[Батыр]] # [[Батыр (Аксубай районы)]] # [[Батыр (Бөгелмә районы)]] # [[Батыр Баишев]] # [[Батыр районы]] # [[Батырша]] # [[Батырша хаты]] # [[Батырша хәрәкәте]] # [[Баулы]] # [[Баулы (елга)]] # [[Баулы нефть чыганагы]] # [[Баулы районы]] # [[Баулы сериясе]] # [[Баулы урман хуҗалыгы]] # [[Баулынефть]] # [[Бахта (Чистай районы)]] # [[Баһави]] # [[Баһавийә]] # [[Бачман]] хан # [[Бачман хәрәкәте]] (1237-1240) # [[Баш Арбаш|Баш-Арбаш]] # [[Башка чыгару]] # [[Башкортстан китап нәшрияты|Башкнига]] # [[Башкорт-мишәр гаскәре]] # [[Башкорт-татар кузгалышлары]] ## [[Башкорт күтәрелеше (1681–1684)]] ## [[Башкорт күтәрелеше (1704–1711)]] ## [[Башкорт күтәрелешләре (1735 - 1740)]] # [[Башкорт теле]] # [[Башкортлар]] # [[Башкортстан кооператоры (журнал)]] # [[Башмагым (музыкаль комедия)]] # [[Башмагым (җыр)]] # [[Башмак]] # [[Башмаковлар китап басу һәм китап сату ширкәте]] # [[Башмакчәчәк]] # [[Баян Әхмәров]] # [[Баян белән Җик кузгалышы]] (1238-1244) # [[Баян (Идел буе Болгары бәге)]] # [[Бәби (торак пункты)|Бәби]], Татарстанның Кама Тамагы районындагы авыл # [[Бәдәвам]] # [[Бәет]] # [[Бәҗәнә]] # [[Бәзәкә]] # [[Бәйдәнә]] # [[Бәйрәкә]] # [[Бәйрәкә (елга)]] # [[Бәйрәкә разъезды|Бәйрәкә тимер юл разъезды посёлогы]] # [[Бәйрәкә крәстияннәре кузгалышы]] # [[Бәйрәкә мөселман тәрәкъкый пәрвәрләр җәмгыяте]] # [[Бәйрәкәтамак]] # [[Бәйрәкәтамак каберлеге]] # [[Бәк]] # [[Бәкәбез]] # [[Бәкер Белоусов]] # [[Бәкер (Бөгелмә районы)]] # [[Бәкер (Лениногорск районы)]] # [[Бәкер (санаторий)]] # [[Бәки]] # [[Бәкләрибәк|Бәкләр бәге]] # [[Бәләбәй районы]] # [[Бәләбәй свитасы]] # [[Бәләнҗәр]] # [[Бәлҗәмин]] # [[Бәли (Татарстан)]] # [[Бәрән (елга)]] # [[Бәрәндәйләр]] # [[Бәрәнҗәрләр]] # [[Бәркә Фәкыйһ|Бәркә Факыйһ]] # [[Бәркә хан]] # [[Бәркәтә]] # [[Бәерле|Бәрле]], Биектау районы # [[Бәрле (Бәрле кушылдыгы)]] # [[Бәрле (Зөя кушылдыгы)]] # [[Бәрле (Сәләнгеш кушылдыгы)]] # [[Бәрлегуҗа]] # [[Бәрхет гөле]] # [[Бәтке (елга)]] # [[Бәтке (Балык Бистәсе районы)]] # [[Бәтке (Балык Бистәсе районы)]] # [[Бәхетсез егет]] # [[Бәхтәр]] # [[Бәхтиев йорты]] # [[Бәхтияр]] # [[Бәянелхак (басмаханә)]] # [[Бәянелхак]] (газета) # [[Спасск районы (Пинзә өлкәсе)|Беднодемьяновск районы]] # [[Бедняк (гәҗит)]] # [[Безнең байрак (гәҗит)]] # [[Безнең тавыш (гәҗит)]] # [[Безнең теләк (гәҗит)]] # [[Безнең фикер (гәҗит)]] # [[Безнең юл (гәҗит)]] # [[Елан тарысы|Бекмания]] # [[Белемнек (журнал)]] # [[Белкино]] # [[Белла Әхмәдуллина]] # [[Бело-Безводный]] # [[Беловка]] # [[Белопахотный]] # [[Беларусия|Белоруссия]] # [[Белоус]] # [[Беляев Пүчинкәсе]] # [[Биләй районы|Беляев районы]] # [[Беляково]] # [[Белянкино]] # [[Бембикслар|Бембикс]] # [[Бемит]] # [[Бентонитлар]] # [[Березники]] # [[Берек (оешма)]] # [[Березовая Грива (Алексеевск районы)|Берёзовая Грива (Алексеевск районы)]] # [[Березовая Грива (Түбән Кама районы)|Берёзовая Грива (Түбән Кама районы)]] # [[Березовка (Алексеевск районы)|Берёзовка (Алексеевск районы)]] # [[Березовка (Әлмәт районы)|Берёзовка (Әлмәт районы)]], авыл # [[Березовка-2 (Әлмәт районы)|Берёзовка (Әлмәт районы)]], бистә # [[Березовка (Биектау районы)|Берёзовка (Биектау районы)]] # [[Березовка (Бөгелмә районы)|Берёзовка (Бөгелмә районы)]] # [[Березовка (Лаеш районы)|Берёзовка (Лаеш районы)]] # [[Березовка (Норлат районы)|Берёзовка (Нурлат районы)]] # [[Березовка (Чистай районы)|Берёзовка (Чистай районы)]] # [[Берёзовка минераль буяу рудалары чыганагы]] # [[Берёзовка районы]] # [[Березовски (Мамадыш районы)|Берёзовский (Мамадыш районы)]] # [[Берләш]] # [[Берлек (Бөгелмә районы)]] # [[Берлек (Тәтеш районы)]] # [[Берлек (Норлат районы)|Берлек-Михайловка]] # [[Бернард-Дубяго кометасы]] # [[Берновый Кавал]] # [[Бертуган Агафуровлар]] # [[Бессониха]] # [[Бессоново]] # [[Бестужев токымлы сыер малы|Бестужев токымлы мөгезле эре терлек]] # [[Бетсен наданлык (гәҗит)]] # [[Бехтерев В.М. һәйкәл-бюсты]] # [[Бехтерев микстурасы]] # [[Бехтерево|Бехтерев]] (Саралы, Алабуга районы) # [[Бехтерево керамзит балчыклары чыганагы]] # [[Сула|Бёрш]] # [[Биармия]] # [[Бибай Чаллысы]] # [[Бибигөлҗамал]] # [[Библиография]] # [[Библиография белән тәэмин итү]] # [[Библиография белеме]] # [[Библия]] # [[Бигеш]] # [[Бидәңге]] # [[Бидгать]] # [[Биектау (Әгерҗе районы)]] # [[Биектау (Балык Бистәсе районы)]] # [[Биектау (Ютазы районы)]] # [[Биер]] # [[Биҗады]] # [[Бизгәк үләне]] # [[Бизнә (Идел кушылдыгы)]] # [[Бизнә (Сыры кушылдыгы)]] # [[Biznə krəstiənnəre quzğalışı|Бизнә крәстияннәре кузгалышы]] # [[Бикәсаз]] # [[Бикбау]] # [[Бикбулат бәк]] # [[Бикбулат хан]] # [[Бикбулатовның Санкт-Петербургта касыйм татарларына ярдәм итү җәмгыяте]] # [[Биккол (Норлат районы)]] # [[Биклән]] # [[Биклән (елга)]] # [[Биклән бентонит балчыклар чыганагы]] # [[Бикмәч]] # [[Бикмөхәммәд]] # [[Бикмураз]] # [[Бикнарат]] # [[Биктәш]] # [[Бикчәнтәй бине Ибраһим әс-Сабавый]] # [[Бикчурай Чаллысы|Бикчурай]] # [[Бик-Үти]] # [[Биләр]] # [[Биләр (Алексеевск районы)]] # [[Биләр (елга)]] # [[Биләр аучылык тыюлыгы]] # [[Биләр музей-тыюлыгы|Биләр тарих, археология һәм табигать музей-саклаулыгы]] # [[Биләр районы]] # [[Биләр урман хуҗалыгы]] # [[Биләр шәһәрлеге]] # [[Биләр III авыллыгы]] # [[Биләркүл]] # [[Биләрләр]] # [[Биләү янындагы сугыш]] # [[Билге каган]] # [[Билла, Боксу һәм Хәтәни]] # [[Бима елгасы]] # [[Бимә (Әгерҗе районы)]] # [[Бимә (Лаеш районы)]] # [[Бимәр (Арча районы)]] # [[Бимәр (Биектау районы)]] # [[Биогеография]] # [[Биогеоценоз]] # [[Биографика]] # [[Биология]] # [[Бионика]] # [[Биосфера]] # [[Биофизика]] # [[Биохимия]] # [[Бирдебәк]] # [[Бәрдибәк|Бирдебәк хан]] # [[Биржа]] # [[Бирнә]] # [[Бирючевка]] # [[Бисермәннәр]] # [[Бисәр (елга)]] # [[Битаман күлләре]] # [[Битик]] # [[Битикче]] # [[Битләнгер]] # [[Битумнар]] # [[Бишбалта бистәсе]] # [[Бишбүләк районы]] # [[Бишмәт]] # [[Боерган Сәет]] # [[Борис Абалонин]] # [[Борис Аверьянов]] # [[Борис Азизов]] # [[Борис Аполлонов]] # [[Борис Арбузов]] # [[Борис Байгалиев]] # [[Борис Барабанщиков]] # [[Борһанетдин Ибраһим бине Йосыф әл-Болгари]] әл-Хәнәфи # [[Бөре районы]] # [[Бөреле җәнлек совхозы]] посёлогы # [[Бөреле тимер юл разъезды бистәсе]] # [[Бөреле (агрофирма)]] # [[Бөркет]] # [[Бөрсет]], Мамадыш районы авылы # [[Бөрсет (елга)]] # [[Бөрсет (ял йорты)]] # [[Бөрсет акчыршылыклары]] # [[Бөрсет җәнлек совхозы посёлогы]] # [[Бөрсет-Сукачы]] # [[Бруно Адлер]] # [[Булат Алишев]] # [[«Буржуаз милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше]] # [[Бурсык]] # [[Бурсык (Актаныш районы)]] # [[Бурсыклы буендагы бәрелеш|Бурсыклы елгасы буендагы сугыш]] # [[Бучирмә]] == В == # [[Вагыйз Әбраров]] (Нургали улы, техник-технолог галим) # [[Вадим Абызов]] Гадел улы (архитектор) # [[Вадим Авилов]] # [[Вадим Афанасьев (галим)]], Владимир улы # [[Вадим Афанасьев (скрипкачы)]], Алексей улы # [[Вадим Бивойно]] # [[Вадим Бик]] # [[Вадим Габдерәшитов]] # [[Татырут|Вак сарут]] # [[Валентий Адамюк]] # [[Валентин Андреев (1940)]] # [[Валентин Анисимов]] # [[Валентин Ахтонов]] # [[Валентин Бажанов]] # [[Валентин Беркутов]] # [[Валерий Алатырев]] # [[Валерий Алексеев]] ([[:ru:Алексеев, Валерий Павлович|ru]]) # [[Валерий Альбицкий]] # [[Валерий Аляев]] # [[Валерий Бебутов]] # [[Валерий Белов (1947)]] # [[Валерий Белоног]] # [[Валерий Белопухов]] # [[Васил Абдрахманов]] # [[Василий Абрамов]] (Семён улы, химик) # [[Василий Аверьянов]] # [[Василий Аксёнов]] # [[Василий Андреев-Бурлак]] # [[Василий Афанасьев]] # [[Василий Бажанов (тарихчы)]], Яков улы # [[Василий Бартольд]] # [[Василий Белашов]] # [[Василий Бекасов]] # [[Василий Белоусов]] # [[Василий Берви]] # [[Василий Полянский шәхси китапханәсе]] # [[Вәлиулла Алкаев-Чүпрәле]] # [[Вәлиулла Бакиров йорты]] # [[Вәли Апанаев]] # [[Венер Азаматов]] # [[Венера Абзалова]] (Галихан кызы) # [[Венера Әминева]] # [[Вениамин Әлбетков|Вениамин Альбетков]] # [[Вениамин Бахарев]] # [[Виктор Агафонов]] # [[Виктор Аршинов]] # [[Виктор Базотов]] # [[Виктор Бальзамов]] # [[Виктор Белоногов]] # [[Виктор Береснев]] # [[Виктор Беспалов]] # [[Вил Байбурин]] # [[Вилора Авилова]] # [[Вилҗан Әмербаев]] ([[:ru:Амербаев, Вильжан Мавлютинович|ru]]) # [[Вильям Барабанов]] # [[Виталий Аверьянов]] # [[Владимир Адоратский]] # [[Владимир Акимов]] # [[Владимир Альфонсов]] Алексеевич (химик) # [[Владимир Анашкин]] # [[Владимир Анохин]] # [[Владимир Анфиногентов]] # [[Владимир Апресов]] # [[Владимир Астащенко]] # [[Владимир Бадьянов]] # [[Владимир Барабанов]] # [[Владимир Баранов (1872)]] # [[Владимир Баранов (1889)]] # [[Владимир Батыр]] # [[Владимир Бахметьев]] # [[Владимир Башкиров]] # [[Владимир Бәдретдинев|Владимир Бәдертдинов]] # [[Владимир Белавин]] # [[Владимир Белицкий]] # [[Владимир Белокуров]] # [[Владимир Беляев]] # [[Владимир Бердников]] # [[Владимир Бехтерев]] # [[Владимир Бечко-Друзин]] # [[Владислав Ачалов]] # [[Владимир Азин|Волдемар Азин]] # [[Вячеслав Алемасов]] # [[Вячеслав Андреев]] # [[Вячеслав Аристов]] # [[Вячеслав Аристовский]] # [[Вячеслав Архиреев]] # [[Вячеслав Башарин]] == Г == # [[Габдерәшит Абдрахманов]] # [[Габделәхәт Әхмәдиев]] # [[Габделбари Баттал-Таймас|Габделбари Баттал]] # [[Габделҗәббар бине Габдрахман әл-Орнашбаши]] # [[Габделкәрим]] хан (Әстерхан ханлыгы идарәчесе) # [[Габдел-Латыйф (Казан ханы)]] # [[Габделлатыйф Алкин]] # [[Габделлатыйф Байтирәкев|Габделлатыйф Байтирәков]] # [[Габделмәңгыйм Әминов]] # [[Габделрахман (Әстерхан ханы)]] # [[Габделсаттар бине Сәгыйть әш-Шырдани]] # [[Габделхәй Әхәтов]] # [[Габделхак Әбдерәзәков]] # [[Габделхак Бәдыйгов]] # [[Габденнасыйр бине Рахманколый әл-Җәбәли]] дин эшлеклесе # [[Габденур Габдуллин]] # [[Габдерәшит Аитов]] ([[:ru:Аитов, Абдрашит|ru]]) # [[Габдрәшит Бигиев|Габдерәшит Бигиев]] # [[Габдрахман (Әлмәт районы)]] # [[Габдрахман (Сарман районы)]] # [[Габдрахман Әпсәләмов]] # [[Габдрахман Баруди]] # [[Габдулла Апанаев (1862)]] # [[Габдулла Әсәдуллин]] # [[Габдулла Әһлиуллин]] яки [[Габдулла Әгълиуллин]] Әһлиулла улы, хокук белгече # [[Габдулла бине Башту]] # [[Габдуллаһ хан]] # [[Габор Балинт]] # [[Гавриил Беляев]] # [[Гавриил Каменев шәхси китапханәсе]] # [[Гаделша Абзанов]] (морза) # [[Гаделша Агишев]] (Александр/Әгъзам улы) # [[Гади антоновка (алма)]] # [[Гади тиен]] # [[Газиз Айдарский]] # [[Газиз Әлмөхәммәтов]] # [[Газиз Балтаев]] # [[Газиз шәех]] хан # [[Гайнан Әмири]] # [[Гайнетдин Әхмәрев]] # [[Гайфетдин Аскин]] # [[Гакыйдә]] # [[Гакыйль Ашмасов]] # [[Гали Әбдерәзәков]] # [[Гали Әкрам хан|Гали Әкрам]] # [[Гали Байчугави]] # [[Гали Гобәйдуллов]] # [[Галикәй Нарыйк улы]] ([[:ru:Аликей Нарыков|ru]]) # [[Галимәтелбәнат Биктимерия|Галимәтелбәнат Биктимерова]] # [[Галимҗан Акчурин]] # [[Галимҗан Ахунҗанов]] # [[Галимҗан Баруди]] # [[Галимҗан Баруди шәхси китапханәсе]] # [[Галимулла Әсхәдуллин]] # [[Галина Айдарова]] # [[Галина Белозёрова]] # [[Галләм Айсин]] ([[:ru:Айсин, Алям|ru]]) # [[Гамбәр чәчәге]] # [[Гамил Афзал]] # [[Гамил Әсхәдуллин]] # [[Ганҗә Әхмәдиева]] # [[Гарәп алынмалары]] # [[Гарәп теле]] # [[Гарәп язуы]] # [[Гарәпшаһ хан]] # [[Гарәп-хәзәр сугышлары]] # [[Гариф Ахунов]] # [[Гариф Әхмәдиев]] ([[:ru:Ахмадеев, Гариф Керимович|ru]]) # [[Гариф Бадәмшин]] # [[Гаруз]] # [[Гатаулла Баязитов]] # [[Гафиятулла Арсланов]] # [[Гашыйк Гөмәр]] # [[Гаяз Акҗегетов]] # [[Гаяз Баймурзин|Гаяз Байморзин]] # [[Гаян Әмиров]] # [[Гәрәй Баһманов]] # [[Гәрәйша Әбүбәкеров]] # [[Геннадий Алексеев (вет.фармаколог)]] # [[Геннадий Аношин]] # [[Геннадий Баранов]] # [[Геннади Баштанюк|Геннадий Баштанюк]] # [[Георгий Афанасьев (технолог)]], Захар улы (1906-1965) # [[Георгий Басос]] # [[Георгий Басыйров]] # [[Георгий Белявский]] # [[Герман Базаревич]] # [[Герман Бакулин]] # [[Герш Берим]] # [[Гесиод Әминов]] # [[Гинекология]] ([[:ru:Гинекология|ru]]) # [[Гобәй Баймөхәмәтов|Гобәй Баймөхәммәдев]] # [[Гомәр Гаипов|Гомәр Аипов]] # [[Гомәр Байчурин]] # [[Гомәр Бәширов]] # [[Госман Галиев|Госман Алиев]] # [[Госман Арсланов]] # [[Госман Әхмәтҗанов]] # [[Госман Бакиров]] # [[Гөлнар Балтанова]] # [[Гөлчәчәк Әдһәмова]] # [[Гөлшат Бардина]] # [[Григорий Абызов]] # [[Григорий Ардаров]] # [[Григорий Баткис]] # [[Григорий Потёмкин шәхси китапханәсе]] # [[Груздев клиникасы]] һәм [[Груздев клиникасы бинасы (Казан)|аның бинасы]] # [[Гурий әлифбасы]] # [[Гүзәл Әминова]] # [[Гыйбадулла Алпаров]] # [[Гыйлемдар Баембәтов]] # [[Гыйльми Баһаветдинов]] # [[Гыйльми Үзәк]] # [[Гыйльфан Батыршин]] == Д == # [[Давид Аитов]] ([[:ru:Аитов, Давид Александрович|ru]]) # [[Дала лачыны]] # [[Дамир Әбҗәлилов]] Фәрид улы # [[Дамир Әхмәтов]] # [[Дамир Бикбов]] # [[Дания Әхмәтова]] # [[Дару аураны]] # [[Даруханә]] # [[Дәрҗия Аппакова]] # [[Диләрә Бәширова]] # [[Динама Акбердина]] # [[Дмитрий Авров]] # [[Дмитрий Автократов]] # [[Дмитрий Айналов]] ([[:ru:Айналов, Дмитрий Власьевич|ru]]) # [[Дмитрий Артамонов]] # [[Дмитрий Архипов]] # [[Дмитрий Белихов]] # [[Дмитрий Беляев (1846)]] # [[Доржи Банзаров]] == Е == # [[Евгений Аксёнов (геолог)]] # [[Евгений Ахмадуллин]] ([[:ru:Ахмадулин, Евгений Валерьевич|ru]]) # [[Евгений Бариев]] # [[Евгений Батенчук]] # [[Евгений Белов (техник)]] # [[Евгений Бердников]] # [[Евгений Бикташев]] # [[Евдокия Багаева]] # [[Елена Алексеева (киновед)]] # [[Евмений Аристов]] # [[Елга бассейны]] # [[Елена Арсентьева]] # [[Елена Бахмутова]] # [[Елизавета Белогорская]] # [[Емилиан Адамюк]] == Ё == == Ж == == Җ == # [[Җәвад Алмаз]] # [[Җамиг мәчете (Яр Чаллы)]] # [[Җәлил Бәйбулатов|Җәлил Байбулатов]] # [[Җәмилә Әсфәндиярова]] # [[Җанбәк Әхмәрев|Җанбәк Әхмәров]] # [[Җәүдәт Айдаров]] # [[Җәүдәт Әхмәтҗанов]], Касыйм улы (1939-2021), предприятие җитәкчесе # [[Җиһангир Абызгилдин]] # [[Җиһангир Алкин]] # [[Җиһангир Байбурин]] == З == # [[Закир Әсфәндияров]] # [[Закир Батраев]] # [[Закирҗан Бикмөхәммәтов]] # [[Зариф Алимов]] # [[Зариф Бәшири]] # [[Заур Бәширов]] # [[Заһир Бигиев]] # [[Заһирә Байчурина]] # [[Заһретдин Бабур]] # [[Зәйнәп Бәширова]] # [[Зәйнетдин Әхмәтҗанов]] # [[Зәйтүнә Әхтәмова]] # [[Зәки Алимов]] # [[Зәки Баязитский]] # [[Зинаида Абрамова]] (Иван кызы, биохимик) # [[Зинаида Афанасьева]] # [[Зиннәтулла Билалетдинов]] # [[Зирәк Бикмөхәммәтева|Зирәк Бикмөхәммәтова]] # [[Зифа Басыйрова]] # [[Зөләйха Әхмәтова]] # [[Зөлфә Әминова]] # [[Зөфәр Абдуллин (урманчы)]] # [[Зөфәр Бәширов]] # [[Зөһрә Акчурина]] # [[Зөһрә Баембәтова]] # [[Зөһрә Байрашева]] # [[Зыятдин Арысланов]] == И == # [[Ибнеәмин Әхтәмов]] # [[Ибраһим Абдуллин]] # [[Ибраһим Әмирханов]] # [[Ибраһим Әхмәров]] # [[Ибраһим Әхтәмов]] # [[Ибраһим Башмаков]] # [[Ибраһим Бикҗанов|Ибраһим Бикжанов]] # [[Ибраһим Бикколов]] # [[Ибраһим Беркутов|Ибраһим Бөркетов]] # [[Иван Алафузов]] # [[Иван Александров]] # [[Иван Бабст]] # [[Иван Бахтин]] # [[Иван Башилов]] # [[Иван Башкиров (1900)]] # [[Иван Башкиров (1926)]] # [[Иван Шидловский шәхси китапханәсе]] # [[Игорь Адо]] # [[Игорь Аксёнов]] # [[Игорь Алексеев (мәдәният эшлеклесе)]] # [[Игорь Антипин]] # [[Игорь Арлеевский]] # [[Игорь Баскин]] # [[Игорь Башмаков]] # [[Игорь Белькович]] # [[Игорь Бикәев|Игорь Бикеев]] # [[Ида Билич]] # [[Идел-Кама төбәгенең биржа һәм авыл хуҗалыгы газетасы]] # [[Идрис Абдрахманов]] # [[Илгиз Абдуллин]] # [[Илгизәр Әхмәтов]] # [[Илдар Абдуллин]] # [[Илдар Абдуллин (технолог)]] Гариф улы # [[Илдар Абдуллин (физико-химик)]] Шәүкәт улы # [[Илдар Аблаев]] (Мансур улы, иктисадчы) # [[Илдар Әхмәдиев]] # [[Илдар Әхсәнов]] # [[Илдар Әхтәмов]] # [[Илдар Әһлуллин]] # [[Илдар Батыршин]] # [[Илдар Бәдриев]] # [[Илдар Бикбулатов]] # [[Илдар Бикчәнтәев (математик)]], Әхмәт улы # [[Илдар Бикчәнтәев (физик)]], Гомәр улы # [[Илдус Ахунҗанов]] # [[Илдус Әсәдуллин]] # [[Илдус Хәниф улы Әхмәтҗанов|Илдус Әхмәтҗанов]], Хәниф улы # [[Илдус Бикколов]] # [[Илида Бәширова]] # [[Илизә Әхмәтшина]] # [[Илмәт (Алабуга районы)]] # [[Илнур Абдуллин]] Габдулла улы # [[Илтазар Алиев]] ([[:ru:|ru]]) # [[Илүсә Бәдриева]] # [[Илфак Абдуллин]] # [[Илфан Бикмаев]] # [[Илшат Әминов]] # [[Илшат Бакиров]] # [[Илья Андреев]] # [[Илья Бердников]] # [[Илья Березин]] # [[Илья Бибиков]] # [[Ильяс Алкин]] # [[Ильяс Әүхәдиев]] # [[Ильяс Әхмәтгалиев]] # [[Илсөя Андрушко]] # [[Индира Бакирова]] # [[Иннокентий Бессонов]] # [[Иосафат Барбаро]] # [[Иосиф Адамов]] # [[Иосиф Готвальд шәхси китапханәсе]] # [[Ираида Бажина]] # [[Ираклий Боратынский]] # [[Ирек Акишев]] # [[Ирек Әүхәдиев]] # [[Ирек Батыршин]] # [[Ирек Баһманов]] # [[Ирек Биккинин]] # [[Ирина Аверко-Антонович]] # [[Ирина Алимова]] ([[:ru:Алимова, Ирина Каримовна|ru]]) # [[Ирина Әйнетдинова]] # [[Ирина Алатырцева]] # [[Исаак Алуф]] ([[:ru:Алуф, Исаак Самуилович|ru]]) # [[Исемсез күл (Азнакай районы)]] # [[Исемсез күл (Спас районы)]] # [[Искәндәр Абдуллин (1935)]] # [[Искәндәр Байбиков]] # [[Искәндәр Батыршин]] # [[Искәндәр Биктаһиров]] # [[Ислам Әхмәтҗанов]] # [[Ислам Беляев]] # [[Исмәгыйль Аитов]] # [[Исмәгыйль Александрович]] # [[Исмәгыйль Әхмәдуллин]] # [[Исмәгыйль Бикмөхәммәтов]] # [[Исмәгыйль Габдрәфыйков]] # [[Исхак Әлмәшев]] # [[Исхак Әхмәров]] # [[Исхак Әхмәтов]] # [[Ишмөхәммәт Динмөхәммәтов шәхси китапханәсе]] == Й == # [[Йосыф Акчура]] # [[Йосыф Әҗимов]] Исмәгыйль улы # [[Йосыф Байгилдин]] # [[Йосыф Баласагуни]] == К == # [[Марҗа алкасы|Кабар агачы]] # [[Кадыйр Габдрахманов]] # [[Каен]] # [[Каенлык (Биектау районы)]] # [[Каенлык (санаторий)]] # [[Казан адмираллыгы]] # [[Казан руханилар академиясе китапханәсе]] # [[Казан руханилар семинариясе китапханәсе]] # [[Казан студентлары китапханәсе]] # [[Казан университеты каршындагы Казан табибләре җәмгыяте китапханәсе]] # [[Казан университеты студентлары китапханәсе]] # [[Казан университетының анатомия театры бинасы (Казан)]] # [[Казанда Бельгиянең атлы тимер юллар аноним җәмгыяте]] # [[Калка буендагы бәрелеш|Калка елгасы буендагы сугыш]] # [[Камаловларның шәхси китапханәсе]] # [[Камил Азиев]] ([[:ru:Азиев, Камиль Галиевич|ru]]) # [[Камил Азизов]] # [[Камил Әбләзов]] # [[Камил Әминов]] # [[Камил Бәхтияров]] # [[Камил Бикәшев]] # [[Кара миләш]] # [[Карл Арнштейн]] # [[Карл Вилһелм Барду|Карл Вильгелм Барду]] # [[Карл Фукс шәхси китапханәсе]] # [[Касыйм Әхмиров|Касыйм Әхмәров]] # [[Касыйм Биккол]]ов һәм [[Касыйм Биккол (берләштерү)]] # [[Каюм Байбуров]] # [[Кәбир Бәкер]] # [[Кәлимулла Әхмәдишин]] # [[Кәрам Әхмәтҗанов]] # [[Кәрим Әмири]] # [[Кәфил Әмиров]] # [[Кәшфи Басыйров]] # [[Кәшшаф Әмиров]] # [[Кеазыйм Баязитов]] # [[Келәр]] # [[Киамил Аширов]] # [[Кирилл Аристов]] # [[Китапханә]]ләр # [[Китапханә белеме]] # [[Китапханә-библиография белеме]] # [[Татарстанның Республика медицина китапханә-мәгълүмат үзәге|Китапханә-мәгълүмат үзәге]] # [[Кондырча елгасы буендагы сугыш]] # [[Константин Архангельский]] # [[Константин Афендулов]] ([[:ru:Афендулов, Константин Пантелеймонович|ru]]) # [[Константин Базилевич]] # [[Константин Балакин]] # [[Кузьма Афанасьев]] # [[Күбәләкләр]] # [[Кыям Абрамов]] == Л == # [[Лариса Астахова]] # [[Лариса Башкирова]] # [[Лариса Баянова]] # [[Ләбиб Айтуганов]] # [[Ләйлә Габдрахманова]] (Әсхәт кызы) # [[Ләйлә Абдрахманова]] (Габдулла кызы, химик-технолог) # [[Ләйлә Алимова]] # [[Ләйлә Байтирәкева|Ләйлә Байтирәкова]] # [[Ләйсән Абдулхакова]] (Равил кызы, тел белгече) # [[Ләкләк кошлар]] # [[Лев Аболин]] (Михаил улы, психолог) # [[Лев Багал]] # [[Лев Безбородов]] # [[Лев Берг]] # [[Леонид Аксентьев]] # [[Леонид Алдошин]] # [[Леонид Аполлонов]] # [[Леонид Арсланов]] # [[Леонид Арсланов (тренер)]] # [[Леонид Бабушкин]] # [[Лидия Аверьянова]] # [[Лидия Анчикова]] # [[Лидия Әхмәтова]] # [[Лилия Әмирова]] # [[Линар Әминов]] # [[Линар Әхмәтов]] # [[Лия Әмирова]] Нурмөхәмәт кызы # [[Локман Аитов]] # [[Луиза Батыр-Болгари]] # [[Луиза Бәйрәмова]] # [[Любовь Агеева]] Владимир кызы # [[Людмила Абуталипова]] Николай кызы, химик-технолог # [[Людмила Аверко-Антонович]] # [[Людмила Ачкасова]] # [[Людмила Әүхәдеева]] # [[Людмила Әхмәтова]] # [[Людмила Бессонова]] # [[Люция Әхмәдуллина]] == М == # [[Мансур Абдрахманов]] # [[Мансур Абдуллин]] # [[Мансур Аблаев]] # [[Мансур Вахитев|Мансур Бахитов]] # [[Марат Арсланов]] # [[Марат Әмиров]] # [[Марат Әмирханов]] # [[Марат Әхмәтҗанов]] # [[Марат Әхмәтов (1937)]], Гакыйф улы, скрипкачы, педагог # [[Марат Әхмәтов (1954)]], Готыф улы, дәүләт-сәясәт эшлеклесе # [[Марат Бариев]] # [[Марат Бәшәров]] # [[Марат Бибишев]] # [[Маргарита Беляева]] # [[Марина Абросимова]] Юрий кызы, педиатр # [[Мария Алейникова]] # [[Марс Алиев]] # [[Марс Әмиров]] # [[Марсель Әгълиуллин]] (яки Әһлиуллин) Мотыйгулла улы, генерал-майор # [[Марсель Әхмәтҗанов]] # [[Марсель Бакиров]] # [[Марсил Әхмәдиев]] # [[Мартин Бартелс|Мартин Бартельс]] # [[Математик анализ]] # [[Маһинур Авазбакиева]] # [[Мәҗит Әлмөхәммәтов]] # [[Мәкә үләне|Мәкә]] (үсемлек) # [[Мәннаф Айтуганов]] # [[Мәнаф Аубәкеров|Мәннаф Әбүбәкеров]] # [[Мәрьям Арсланова]] # [[Мәрьям Әхиярова]], Җәләл кызы, педагог # [[Мәрьям Байгилдиева]] # [[Мәрьям Бикбулатова]] # [[Мәсәбих Ахунов]] # [[Мәхбүбә Алкаева-Чүпрәле]] # [[Мәхбүбҗамал Акчурина]] # [[Мәхмүт Аипов]] # [[Мәхмүт Актуганов]] # [[Мәхмүт Алмаев]] # [[Мәхмүт Әхмәтҗанов]] # [[Мәхмүт Әхмәтов]] # [[Мәхмүт Габдрахманов]] # [[Мәүлетҗан Абдуллин]] # [[Дөя сеңере|Мәче борчагы]] # [[Меланья Анисимов]] # [[Мидхәт Габдуллин]] # [[Милий Балакирев]] # [[«Милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше]] # [[Миндияр Бикчурин]] # [[Минереис Баһманов]] # [[Минзакир Әпсәләмов]] # [[Минзаһит Баһаветдинов]] # [[Зөфәр Билалов|Минзөфәр Билалов]] # [[Миннеәхмәт Әүхәдиев|Минрәхмәт Әүхәдиев]] # [[Миннехан Әхмәтҗанов]] # [[Миңлебай Әҗмәтов]] # [[Миңнегәрәй Әхмәтшин|Миңлегәрәй Әхмәтшин]] # [[Миңнулла Бәдретдинов]] # [[Миргарифан Азизов]] # [[Мирзаҗан Байкиев]] # [[Мирзаян Баһавов|Мирзаян Баһауов]] # [[Мирсалих Бикчурин]] # [[Мирсәет Ардуанов]] # [[Мирсәй Әмир]] # [[Мифтах Әпсәләмов]] # [[Мифтахетдин Акмулла]] # [[Михаил Алаев]] # [[Михаил Алтыкис]] # [[Михаил Андреев (1896)]], Пётр улы # [[Михаил Артамонов]] # [[Михаил Арш]] # [[Михаил Астангов]] # [[Михаил Ахматов]] # [[Михаил Барашов]] # [[Михаил Батуров]] # [[Михаил Белдер|Михаил Бельдер]] # [[Михрали Алиев]] # [[Моисей Аксянцев]] # [[Мортаза Әҗимов]] # [[Мортаза Габдуллин]] # [[Мостафа Александрович]] # [[Мотыйк Әхмәдуллин]] # [[Мохтар Алиев]] ([[:ru:Алиев, Мухтар Алиевич|ru]]) # [[Мөбарәк Батталов]] # [[Мөгалләм Бердиев]] # [[Мөдәррис Әгъләмов]] # [[Мөнир Агишев]] # [[Мөнир Әһлиуллин]] # [[Мөслим Абдуллин]] # [[Мөхәммәд Әфган солтан тәкиясе]] # [[Мөхәммәт Әблиев]] # [[Мөхәммәт Арсланов]] # [[Мөхәммәт Әхмәтгалиев]] # [[Мөхәммәтгали Арсланов]] # [[Мөхәммәтҗан Аитов]] # [[Мөхәммәтзариф Әмирханов]] # [[Мөхәммәтсафа Баязитов]] # [[Мөхлисә Бакыева]] # [[Мунча]] # [[Муса Акъегетзадә]] # [[Муса Алиев]] ({{lang-ru|Муса Улеев}}) — [[:Төркем:Пугачёв күтәрелеше|Пугачёв күтәрелеше]] катнашучысы # [[Муса Бигиев]] == Н == # [[Нугайбәк Әсәнов|Нагайбәк Әсәнов]] # [[Надежда Акҗегетова]] ([[:ru:Акжигитова, Надежда Ибрагимовна|ru]] # [[Надежда Амфитеатрова]] # [[Надир Әлмиев]] # [[Надия Бакыева]] # [[Назиф Бәхтизин]] # [[Наил Ахунов]] # [[Наил Әбүбәкерев]] Кадыйр улы, химик # [[Наил Әдһәмов]] # [[Наил Әкрәмов]] # [[Наил Әмиров]] # [[Наил Әмиров]] Баһави улы, терапевт # [[Наил Әхмәтов]], Сибгат улы, химик (1926-2006) # [[Наил Әхмәтов (1954)]], Җиһангир улы, геолог # [[Наил Әюпов]] # [[Наил Байбурин]] # [[Наил Бакиров]] # [[Наил Баһаветдинев]] # [[Наил Бәхтияров]] # [[Наил Биккенин|Наил Биккинин]] # [[Наилә Әмирханова]] # [[Наилә Бажирова]] # [[Наилә Баһаветдинова]] # [[Нәгыймә Балтачиева|Наймә Балтачиева]] # [[Нариман Аитов]] # [[Наталия Андрамонова]] # [[Наталья Башкирцева]] # [[Натан Басин]] # [[Нәгыйм Әгъләмов]] # [[Нәгыйм Әһлиуллов]] Хәлил улы, химик # [[Нәҗип Асанбаев]] # [[Нәкый Батыршин]] # [[Нәкый Бикташев]] # [[Нәүфәл Адылов]] # [[Нәфис Афзалетдинов]], Әбелгата улы # [[Нәфыйга Арапова]] # [[Нигъмәтулла Габдуллин]] # [[Николай Абрамов]] (Александр улы, терапевт) # [[Николай Агафонов (1842)]] # [[Николай Агафонов шәхси китапханәсе]] # [[Николай Алешков]] # [[Николай Алтынов]] # [[Николай Алфёров (1777)]] Фёдор улы ([[:ru:Алфёров, Николай Фёдорович|ru]]) # [[Николай Андреев (1946)]], Кузьма улы # [[Николай Андреевский]] # [[Николай Антипов]] # [[Николай Аржанов]] # [[Николай Аристов (1834)]] # [[Николай Артамонов]] # [[Николай Арцыбашев]] # [[Николай Арцыбашев шәхси китапханәсе]] # [[Николай Астахов]] # [[Николай Ашмарин]] # [[Николай Баженов (1804)]] # [[Николай Балакирев]] # [[Николай Баныкин]] # [[Николай Барышев (1898)]] # [[Николай Барышев (физик)]], Сергей улы # [[Николай Баскаков]] # [[Николай Бауман]] # [[Николай Бекетов]] # [[Николай Белелюбский]] # [[Николай Белоклоков]] # [[Николай Белькович]] # [[Николай Беляев (1842)]] # [[Николай Беляев (1937)]] # [[Николай Березин]] # [[Николай Бех]] # [[Николай Булич шәхси китапханәсе]] # [[Николай Кунавин шәхси китапханәсе]] # [[Нил Алкин]] # [[Нилүфәр Асанова]] # [[Нилс Әхтәмов|Нильс Әхтәмов]] # [[Нияз Акмал]] # [[Нияз Әхмәров]] # [[Ниятбакый Әтнәмәтов|Ниятбакый Атнометов]] # [[Ногман Габделкәримов]] # [[Нур Әхмәдиев]] # [[Нур Баян]] # [[Нургали Бариев]] # [[Нури Алиев]] # [[Нури Арсланов]] # [[Нурмөхәммәт Алимов]] # [[Нурулла Абдулин]] # [[Нурхәтим Бикколов]] == О == # [[Олег Аникеенок]] # [[Олег Антонов (1932)]], Михаил улы # [[Олег Белькович]] # [[Ольга Александрова-Гейнс]] # [[Осия Берим]] # [[Госман Әхмәтович (1899)|Осман Ахматович]] # [[Отто Бадер]] == Ө == # [[Өч төсле миләүшә]] # [[Өммегөлсем Ардаширова]] == П == # [[Павал Абрамов]] # [[Павел Аксёнов]] # [[Павел Аникин (1827)]] # [[Павел Әхмәров]], Николай улы (туганда Сәхибгәрәй, 1862-1900) # [[Павел Беньков]] # [[Патологик анатомия]] # [[Песи борчагы]] ([[:ru:Алтей|ru]]) ## [[Шифалы мәче борчагы]] # [[Пётр Алабин]] ([[:ru:Алабин, Пётр Владимирович|ru]]) # [[Пётр Алимов]] # [[Пётр Алкеев]] # [[Пётр Апраксин]] # [[Пётр Аргутинский-Долгоруков]] # [[Пётр Артемьев]] # [[Пётр Архангельский]] # [[Петр Байбарышев|Пётр Байбарышев]] # [[Петр Баландин|Пётр Баландин]] # [[Петр Бетев|Пётр Бетев]] # [[Петр Беневоленский|Пётр Беневоленский]] # [[Пётр Медведев шәхси китапханәсе]] # [[Порфирий Афанасьев]] == Р == # [[Рабит Батулла]] # [[Равил Абдрахманов]] # [[Равил Агишев]] # [[Равил Алтынбаев]] # [[Равил Әдһәмов]] # [[Равил Әмирхан]] # [[Равил Балтанов]] # [[Равил Батыров]] # [[Равил Бикбов]] # [[Равия Абдуллина]] # [[Радик Әфләтунов]] Әбүзәр улы # [[Радик Бариев (1961)]] # [[Радик Бәширов (1935)]] # [[Разак Әбүзәров]] Абдрахман улы, педагог # [[Раил Әбраров]] Нургали улы (генерал-майор) # [[Раиф Бакиров]] # [[Рамзес Габдрәшитов]] (Тәлгать улы) # [[Рамил Абдершин]] # [[Рамил Бәхтизин]] # [[Расих Әхмәтвәлиев]] # [[Рауза Аршинова]] # [[Рауза Бакыева]] # [[Рафаил Аширов]] # [[Рафаил Әмиров]] # [[Рафаил Баһаветдинов|Рафаэль Баһаветдинов]] # [[Рафаэль Агафонов]] # [[Рафаэль Әбүзәров]] Хаҗи улы # [[Рафаэль Бикташев]] # [[Рафаэль Билалов|Рафаэль Белялов]] # [[Рафил Габделмәҗитов]] (Гыйниятулла улы, нефтьче) # [[Рашат Әмирханов]] # [[Рәдиф Бәширов]] # [[Рәзилә Әсрутдинова]] # [[Рәзим Әхмәдуллин]] # [[Рәис Әбҗәлимов]] (Шакир улы) # [[Рәис Беляев]] # [[Рәисә Биктимерова]] # [[Рәисә Билалова]] # [[Рәисә Габдрахманова]] # [[Рәиф Әмиров]] # [[Рәйсә Әхмәтьянова]] # [[Рәкыйп Әбүсев]] Әхмәт улы, математик # [[Рәмис Габдрәшитов]] # [[Рәсим Абдрахманов]] # [[Рәсим Акчурин]] # [[Рәсим Әмиров]] # [[Рәфгать Алтынбаев]] # [[Рәфкать Бикчәнтәев]] # [[Рәфыйк Билалов]] # [[Рәхмәтулла Әмирханов]] # [[Рәшид Әһлиуллов]] # [[Рәшит Абашев (1951)]] # [[Рәшит Абдуллин]] # [[Рәшит Азизов]] # [[Рәшит Алимов]] # [[Рәшит Алтынбаев]] # [[Рәшит Апаков]] # [[Рәшит Әҗимев]] # [[Рәшит Әхмәров]] # [[Рәшит Әхмәров]], Хәмзә улы (1939-1996), елга флоты эшлеклесе # [[Рәшит Әхмәров (биолог)]], Насыйп улы # [[Рәшит Әхмәтҗанов]] # [[Рәшит Әхмәтов]] # [[Рәшит Бәшәр]] # [[Рәүф Әбләзев]] # [[Резеда Әхиярова]] # [[Рем Абзалов]] # [[Ринат Аюкаев|Ренат Аюкаев]] # [[Ренат Әкбәров]] # [[Рельефның антропоген формалары]] # [[Риза Бариев]] # [[Ризван Ибраһимов]] # [[Ринат Абдрахманов]] # [[Ринат Абзалов]] (Абзал улы) # [[Ринат Акчурин]] # [[Ринат Әсәдуллин]] # [[Ринат Әхмәтҗанов]] # [[Ренат Әюпов|Ринат Әюпов]] # [[Ринат Бариев]] # [[Ренат Биккинин|Ринат Биккинин]] # [[Риф Акбашев]] # [[Рифат Әбүлханов]] Назыйм улы, балет артисты # [[Рифгать Әбдиев]] # [[Рифкать Әхмәдиев]] # [[Рифгать Әхмәтьянов|Рифкать Әхмәтьянов]] # [[Рифкать Баһаветдинев|Рифкат Баһаутдинов]] # [[Рифхәт Арсланов]] # [[Ришат Абдуллин]] # [[Роберт Әбүлмәмбәтов]] Шарифҗан улы, актёр # [[Роберт Әхмәтҗанов]] # [[Роберт Бикмөхәммәтов|Роберт Бикмөхәмәтов]] Гата улы # [[Роберт Бикмөхәммәтов (педагог)|Роберт Бикмөхәмәтов]] Кабир улы, педагог # [[Роза Әминова]] # [[Роза Әхмәдиева]] # [[Роза Әхтәмова]] # [[Роза Әюпова]] # [[Роза Бакиева|Роза Бакыева]] # [[Россия фәннәр академиясе Казан фәнни үзәгенең Казан физика-техника институты китапханәсе]] # [[Рөстәм Абдуллаев]] # [[Рөстәм Абделхаков]] # [[Рөстәм Абызов]] # [[Рөстәм Абязов]] # [[Рөстәм Акалаев]] # [[Рөстәм Әмиров]] # [[Рөстәм Әсфәндияров]] # [[Рөстәм Әхмәтов]], Фәһим улы (1950), биеклеккә сикерүче # [[Рөстәм Әхмәтов (икътисадчы)]], Рәфгать улы # [[Рөстәм Бакиров]] # [[Рөстәм Башкуров]] # [[Рөстәм Бәхтиозин|Рөстәм Бахтиозин]] # [[Рөстәм Баязитев|Рөстәм Баязитов]] # [[Рөстәм Бәйкиев]] # [[Рубин Абдуллин]] # [[Рузалин Бакиев|Рузалин Бакыев]] # [[Рус Алаты]] # [[Рус Бәрлебашы]] == С == # [[Сабир Алимов]] # [[Сабир Әхтәмов]] # [[Сабир Бәхтияров]] # [[Сабир Өметбаев]] # [[Савелий Бергольц]] # [[Садри Ахун]] # [[Садыйк Әбелханов]] # [[Садыйк Әхтәмов (1877)]] # [[Садия Биглова|Садыя Беглова]] # [[Сазанак]] # [[Салих Баттал]] # [[Салих Батыев]] # [[Самат Әхтәмов]] # [[Сания Бәхтиярова]] # [[Саре Абдуллина]] # [[Сафиулла Габдуллин]] # [[Сәвия Әмирова]] # [[Сәгыйть Агиш]] # [[Сәет Вахиди шәхси китапханәсе]] # [[Сәетгәрәй Алкин]] # [[Сәйяр Айдаров]] # [[Сәлах Атнагулов]] # [[Сәләм Алишев]] # [[Сәлим Айткулов]] # [[Сәлимә Абдрахманова]] (Салават кызы) # [[Сәлимҗан Баруди]] # [[Сәлимхан Әхмәтханов]] # [[Сәрвәр Әдһәмова]] # [[Сәхабә]] # [[Светлана Батыршина]] # [[Семён Альтшулер]] # [[Семен Баратаев|Семён Баратаев]] # [[Семен Бирюков|Семён Бирюков]] # [[Сергей Абруков]] Андрей улы, физик # [[Сергей Абуладзе]] # [[Сергей Аксаков]] # [[Сергей Алексеев (хирург)]] # [[Сергей Анаников]] # [[Сергей Андроненко]] # [[Сергей Афонский]] # [[Сергей Бахрушин]] # [[Ситдыйк Айдаров]] # [[«Совет хакимиятенә каршы оешкан төркем» эше]] # [[Соломон Арановский]] # [[Солтанморат Акбиев]] # [[София Березина]] # [[Софья Бабкина]] # [[Сөзәклекләр асимметриясе]] # [[Сөләйман Бакырганый|Сөләйман Бакыргани]] # [[Сөләйман Габдрәшитов]] # [[Сөнгатулла Бикбулат]]ов # [[Станислав Андреев]] # [[Степан Бендиков]] # [[Степан Бечко-Друзин]] # [[Сукырлар һәм начар күрүчеләр өчен махсус республика китапханәсе]] # [[Суздаль янындагы сугыш]] # [[Сүсәнәк]] # [[Сыза]] == Т == # [[Тавык чәчәге]] # [[Тадеуш Банахевич]] # [[Тамерлан Беляк]] # [[Татар Аксуы]] # [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] # [[Татарлар апологиясе]] # [[Татарстан архитектурасы]] # [[Татарстан дәүләт фольклор музыкасы ансамбле]] # [[Татарстан Республикасы Арбитраж суды]] # [[Татарстан халыклары Ассамблеясе|Татарстан Республикасы халыклары ассамблеясе]] # [[Татарстан Республикасының археологик картасы]] # [[Татарстанда атом-төш корылмаларына каршылар җәмгыяте]] # [[Татьяна Аникина]] # [[Татьяна Багаева]] # [[Таһир Айзатуллов]] # [[Таһир Әхмәтов]] # [[Таһир Балтачиев]] # [[Тәлгать Әхмәтов]] # [[Тәлгать Бикчурин]] # [[Тәрҗемәи хәл]] # [[Тәүфикъ Әйди]] # [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] # [[Терек елгасы буендагы сугыш]] # [[Тиенсыманнар]] # [[Тилебәрән]] # [[Тимерхан Әхмәтов]] # [[Тимофей Башкирев]] # [[Тимофей Белов]] # [[Тимур Акулов]] # [[Топографик анатомия]] # [[Торнабаш]] ([[:ru:Аистник|ru]]) ## [[Гади көтүче энәсе|Гади торнабашы]] ([[:ru:Аистник обыкновенный|ru]]) ## [[Татар торнабашы]] ([[:ru:Аистник татарский|ru]]) # [[Төмән өлкәсе татарлары ассоциациясе]] # [[Төпсез күл]] # [[Төрки-татар актлары]] # [[Тешсез әкәм-төкәмнәр]] == У == # [[Ульрих Авранек]] # [[Гомәр Биләлев|Умәр Билалов]] # [[Умырткасызлар]] # [[Урта Идел һәм Урал буе татар халкы сөйләшләре атласы]] # [[Усман Абдуллов]] # [[Усман Әлмиев]] == Ү == # [[Үзбәк Алпаров]] # [[Үзбәк Әхмәров]] # [[Үзбәк Байчура]] # [[Үзбәк Биктимеров]] # [[Үлмәсгөл]] # [[Үсемлекләрдә бактериаль авырулар]] == Ф == # [[Фазыл Әмиров]] # [[Фазылҗан Әхмәлетдинов]] # [[Фаил Әхмәдиев]] # [[Факил Әһлиуллин]] # [[Фасил Әхмәтов]] # [[Фатих Әмирхан]] # [[Фатих Әмирхан шәхси китапханәсе]] # [[Фатыйх Бәхтиев|Фатих Бәхтиев]] # [[Фатиха Аитова]] # [[Фатиха Аитова мәктәбе]] # [[Фатиха Әбүзева]] Фәттах кызы, техника-технология белгече # [[Фатыйма Әфләтунова]] # [[Фәез Бәдриев]] # [[Фәйзи Биккинин]] # [[Фәйзрахман Бәгишев|Фәйзерахман Бегишев]] # [[Фәйзрахман Әминов]] # [[Фәйзулла Әһлетдинов]] # [[Фәнзаман Баттал]] # [[Фәрид Бәширов]] # [[Фәридә Алимова]] # [[Фәридеддин Гаттар]] # [[Фәрит Аблаев]] # [[Фәрит Аганин]] # [[Фәрит Айзәтов]] # [[Фәрит Акчурин]] # [[Фәрит Әбдерәзәков]] # [[Фәрит Әүхәдиев]] # [[Фәрит Әхмәтханов]] # [[Фәрит Баһаветдинов]] # [[Фәрит Бәдретдинев|Фәрит Бәдретдинов]] # [[Фәрит Бәйрәмов]] # [[Фәрит Бәхтиозин]] # [[Фәрит Бәшир]]ов # [[Фәрит Бикчәнтәев]] # [[Фәрит Габдрәхим]] # [[Фәрхи Әхмәтов]] # [[Фәтхерахман Әхмәдиев]] # [[Фәүзи Байбурин]] # [[Фәүзия Бәйрәмова]] # [[Фәхрази Әхмәтвәлиев]] # [[Фәхрелислам Агиев]] # [[Фәхретдин Әбләзов]] # [[Федор Амлонг]] # [[Федор Аристов]] # [[Фёдор Амфитеатров]] # [[Фёдор Баталов]] # [[Фирдәвес Әхтәмова]] # [[Фидүс Әсхәдуллин]] # [[Фирая Әхмәдуллина]] # [[Фирая Әхмәтҗанова]] # [[Фирдәвес Әһлиуллина]] # [[Флүр Баһаутдинов|Флер Баһаветдинов]] # [[Флүрә Баязитова|Флёра Баязитова]] # [[Флора Әхмәтова-Урманче|Флора Әхмәтова]] # [[Флорид Әгъзамов]] # [[Флюра Бикмурзина]] # [[Фоат Авзалов]] # [[Фоат Әбүбәкеров]] # [[Фоат Әкбәров]] # [[Фоат Әхмәтҗанов]] # [[Франц Баллод]] == Х == # [[Хаҗиәхмәт Әбүзәров]] Кәрибулла улы # [[Хайваннар анатомиясе]] # [[Халид Алимәтов]] # [[Халидә Әхтәмова]] # [[Халидә Багданова|Халидә Богданова]] # [[Харис Әшрәфҗанов]] # [[Харрас Әюп|Харрас Әюпов]] # [[Хафиз Аднаш]] # [[Хаува Бикмөхәммәтова]] # [[Хәбиб Әсәров]] # [[Хәбиб Баянов]] # [[Хәбибулла Әхмәдуллин]] # [[Хәдичә Акчурина]] # [[Хәдичә Байчурова]] # [[Хәйдәр Акалаев]] # [[Хәйдәр Әгълиев]] # [[Хәйдәр Бигичев]] # [[Хәйрулла Абдуллин]] # [[Хәйрулла Айбәтов]] # [[Хәлил Әбҗәлилов]] # [[Хәлил Әбүлханов]] # [[Хәлил Базаревски]]й # [[Хәлил Беспаев]] # [[Хәлит Әминов]] # [[Хәлиулла Әхмәтшин]] # [[Хәмзә Ахунҗанов]] # [[Хәмит Әһлиуллин]] # [[Хәмит Әюпов (1908)]] # [[Хәниф Габдрахманов]] # [[Хәнисә Алишина]] # [[Хәсән Александрович]] # [[Хәсән Әхмәтгалиев]] # [[Хәсән Әхмәтшин]] һәм [[Хәсән Әхмәтшин (берләштерүгә)]] # [[Хәсән Әхтәмов]] # [[Хәсән Кайгы]] # [[Хезмәт биржасы]] # [[Хикмәт Биккинин]] # [[Хикмәтулла Арсланов]] # [[Хөсәен Абушаев]] Йосыф улы, шагыйрь # [[Хөсәен Әмирханов]] # [[Хөсәен Байбиков]] # [[Хуҗа Бәдигый]] һәм [[Хуҗа Бәдигый (берләштерү)]] == Һ == # [[Хәбил Бикташев|Һабил Бикташев]] # [[Һава Бакыева]] [[:d:Q93584179|d]] # [[Һади Атласи]] == Ц == == Ч == # [[Чуаш Аксуы]] # [[Чуллыклар]] # [[Чулпан Бәхтиярова]] # [[Чыңгыз Айтматов]] # [[Чыңгыз Әхмәров]] == Ш == # [[Шакир Абилов]] # [[Шакир Әхтәмов]] # [[Шамил Агиев]] # [[Шамил Алиев (1946)]] Ариф улы, [[Ка­зан авыл ху­җа­лы­гы инс­ти­ту­ты­]]н тәмамлаучы, фәннәр докторы # [[Шамил Анак]] # [[Шамил Әхмәтҗанов]], Сабир улы, җырчы # [[Шамил Әхмәтҗанов (инженер)]], Халикъ улы # [[Шамил Әхмәтов]] # [[Шамил Бариев]] # [[Шамил Башкиров]] # [[Шамил Бикмаев]] # [[Шамил Бикчурин]] # [[Шамил Габдрәшитов (1921)]] # [[Шаһбазгәрәй Әхмәров]] # [[Шаһвәли Башкиров]] # [[Шаһингәрәй Бикколов]] # [[Шәехзадә Бабич]] # [[Шәйхулла Алкин]] # [[Шәмсия Апакай]] # [[Шәриф Гамиди]] # [[Шәүкәт Әмиров]] # [[Шәүкәт Биксәев|Шәүкәт Биксиев]] # [[Шәүкәт Биктимеров]] # [[Шәфигулла Бикчурин]] # [[Шәхсәнәм Әсфәндиярова]] # [[Шәхси китапханәләр]] # [[Шиһабетдин Мәрҗани шәхси китапханәсе]] # [[Шәһит Әхмәдиев]] # [[Шилки]] # [[Шиһаб Әхмәров|Шиһап Әхмәров]] # [[Шубай Арсланов]] == Щ == == Э == # [[Эдуард Әбелханов]] Кыям улы, радиоинженер # [[Эдуард Бадәмшин]] # [[Элекон]] # [[Эльбрус Баянов]] # [[Эльвира Батыева]] # [[Эльза Әхмәтова]] # [[Эльмира Альпатова]] # [[Эмилия Балалыкина]] # [[Эра Байбикова]] # [[Ирныс Бәкиров|Эрнест Бакиров]] # [[Эшсезлек]] == Ю == # [[Юзеф Беляк]] # [[Юлия Андреева]] # [[Юлия Андрианова]] # [[Юныс Әминов]] # [[Юныс Әхмәтҗанов]] # [[Юрий Аверко-Антонович]] # [[Юрий Акимов]] # [[Юрий Алаев]] # [[Юрий Артюхин]] # [[Юрий Әфләтунов]] # [[Юрий Бабанов]] # [[Юрий Балашов]] # [[Юрий Белостоцкий]] # [[Юрий Беляков]] == Я == # [[Ягъфәр Әхмәтшин]] # [[Якуб Агишев]] # [[Якуб Айманов]] # [[Якуб Александрович]] ([[:ru:Александрович, Якуб Мустафович|ru]]) # [[Яңа әнис]], алма сорты # [[Яңавыл (Мамадыш районы)]] # [[Ярхәм Бикчәнтәев]] # [[Яхъя Абдуллин]] == I == # [[ICL-КПО ВС]] == WD == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P8377 ?value . } |section= |sort=label |columns=number:#,p18:сурәт,label:Исем,description:тасвир,p373:медиа,item:WD |thumb_size = 100 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! сурәт ! Исем ! тасвир ! медиа ! WD |- | style='text-align:right'| 1 | [[Файл:MedalTatarstan1.jpg|center|128px]] | [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале|"Фидакарь хезмәт өчен" медале]] | | [[:commons:Category:Medal "For Valiant Labor" (Tatarstan)|Medal "For Valiant Labor" (Tatarstan)]] | [[:d:Q4286909|Q4286909]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Файл:Kazan exhibition pavilions (1890) 12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q128303754|1890 Казан фәнни-сәнәгать күргәзмәсе]]'' | 1890 елда уздырылган өлкә күргәзмәсе | [[:commons:Category:Kazan scientific and industrial exhibition (1890)|Kazan scientific and industrial exhibition (1890)]] | [[:d:Q128303754|Q128303754]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Файл:Karl Mufke portrait (Medvedev).jpg|center|128px]] | [[Karl Müfke]] | | [[:commons:Category:Karl Mufke|Karl Mufke]] | [[:d:Q4310153|Q4310153]] |- | style='text-align:right'| 4 | | ''[[:d:Q35482350|Kiba]]'' | | | [[:d:Q35482350|Q35482350]] |- | style='text-align:right'| 5 | | ''[[:d:Q35531543|Kislinka]]'' | | | [[:d:Q35531543|Q35531543]] |- | style='text-align:right'| 6 | | ''[[:d:Q36357498|Kiyatka]]'' | | | [[:d:Q36357498|Q36357498]] |- | style='text-align:right'| 7 | | ''[[:d:Q36357271|Krasnaya]]'' | | | [[:d:Q36357271|Q36357271]] |- | style='text-align:right'| 8 | | ''[[:d:Q36358492|Kuralshat]]'' | | | [[:d:Q36358492|Q36358492]] |- | style='text-align:right'| 9 | | ''[[:d:Q36357691|Kurlyanka]]'' | | | [[:d:Q36357691|Q36357691]] |- | style='text-align:right'| 10 | | ''[[:d:Q36357921|Kuyelga]]'' | | | [[:d:Q36357921|Q36357921]] |- | style='text-align:right'| 11 | | ''[[:d:Q18401537|Mayna]]'' | | | [[:d:Q18401537|Q18401537]] |- | style='text-align:right'| 12 | | ''[[:d:Q36359263|Meteskibash]]'' | | | [[:d:Q36359263|Q36359263]] |- | style='text-align:right'| 13 | | ''[[:d:Q36359539|Morkvashinka]]'' | | | [[:d:Q36359539|Q36359539]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[Файл:Дом Мюфке.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q130437074|Myufke House, Kazan]]'' | | [[:commons:Category:Mufke house (Kazan)|Mufke house (Kazan)]] | [[:d:Q130437074|Q130437074]] |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q36358727|Naklyush]]'' | | | [[:d:Q36358727|Q36358727]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[Файл:Chervonetz 1922.jpg|center|128px]] | [[Yaña İqtisadi Säyäsät|NEP]] | | [[:commons:Category:New Economic Policy, Soviet Union|New Economic Policy, Soviet Union]] | [[:d:Q45745|Q45745]] |- | style='text-align:right'| 17 | | ''[[:d:Q36358782|Nizhnyaya Yamashka]]'' | | | [[:d:Q36358782|Q36358782]] |- | style='text-align:right'| 18 | | ''[[:d:Q36356449|Nurminka]]'' | | | [[:d:Q36356449|Q36356449]] |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q36357412|Nusa]]'' | | | [[:d:Q36357412|Q36357412]] |- | style='text-align:right'| 20 | | ''[[:d:Q36356358|Osha]]'' | | | [[:d:Q36356358|Q36356358]] |- | style='text-align:right'| 21 | | ''[[:d:Q36360007|Saby]]'' | | | [[:d:Q36360007|Q36360007]] |- | style='text-align:right'| 22 | | ''[[:d:Q36357194|Sainka]]'' | | | [[:d:Q36357194|Q36357194]] |- | style='text-align:right'| 23 | | ''[[:d:Q36360037|Scherben]]'' | | | [[:d:Q36360037|Q36360037]] |- | style='text-align:right'| 24 | | ''[[:d:Q36360091|Shashi]]'' | | | [[:d:Q36360091|Q36360091]] |- | style='text-align:right'| 25 | | ''[[:d:Q55659951|Shonga]]'' | | | [[:d:Q55659951|Q55659951]] |- | style='text-align:right'| 26 | | ''[[:d:Q36360120|Shuban]]'' | | | [[:d:Q36360120|Q36360120]] |- | style='text-align:right'| 27 | | ''[[:d:Q36359024|Shumbutka]]'' | | | [[:d:Q36359024|Q36359024]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[Файл:Гладь. Река Шуранка. Село Полянка. Лаишевский р-н. РТ. Май 2014 - panoramio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q36357032|Shuranka]]'' | | [[:commons:Category:Suranka River|Suranka River]] | [[:d:Q36357032|Q36357032]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[Файл:Русско-Немецкая Швейцария.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q128210537|Shveytsariya]]'' | | [[:commons:Category:Russian-German Switzerland|Russian-German Switzerland]] | [[:d:Q128210537|Q128210537]] |- | style='text-align:right'| 30 | | ''[[:d:Q36359322|Sirma]]'' | | | [[:d:Q36359322|Q36359322]] |- | style='text-align:right'| 31 | | ''[[:d:Q55659434|Sopa]]'' | | | [[:d:Q55659434|Q55659434]] |- | style='text-align:right'| 32 | | ''[[:d:Q22405014|Sula]]'' | | | [[:d:Q22405014|Q22405014]] |- | style='text-align:right'| 33 | | ''[[:d:Q35452090|Sula]]'' | | | [[:d:Q35452090|Q35452090]] |- | style='text-align:right'| 34 | | ''[[:d:Q34940006|Tashyelga]]'' | | | [[:d:Q34940006|Q34940006]] |- | style='text-align:right'| 35 | | [[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica энциклопедиясе]] | ТР ФА Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты тарафыннын төзелгән онлайн энциклопедия | | [[:d:Q96309586|Q96309586]] |- | style='text-align:right'| 36 | | ''[[:d:Q4461599|Tosha]]'' | | | [[:d:Q4461599|Q4461599]] |- | style='text-align:right'| 37 | | ''[[:d:Q36357243|Tozh]]'' | | | [[:d:Q36357243|Q36357243]] |- | style='text-align:right'| 38 | | ''[[:d:Q36358966|Tyamtibash]]'' | | | [[:d:Q36358966|Q36358966]] |- | style='text-align:right'| 39 | | ''[[:d:Q4479269|Ucha]]'' | | | [[:d:Q4479269|Q4479269]] |- | style='text-align:right'| 40 | | ''[[:d:Q4475576|Umyak]]'' | | | [[:d:Q4475576|Q4475576]] |- | style='text-align:right'| 41 | | ''[[:d:Q36357302|Urnashsky Klyuch]]'' | | | [[:d:Q36357302|Q36357302]] |- | style='text-align:right'| 42 | | ''[[:d:Q36357384|Urtëmka]]'' | | | [[:d:Q36357384|Q36357384]] |- | style='text-align:right'| 43 | | ''[[:d:Q36203077|Usa]]'' | | | [[:d:Q36203077|Q36203077]] |- | style='text-align:right'| 44 | | ''[[:d:Q36359459|Vyatka]]'' | | | [[:d:Q36359459|Q36359459]] |- | style='text-align:right'| 45 | | ''[[:d:Q137971705|Water Bodies of the Republic of Tatarstan]]'' | | | [[:d:Q137971705|Q137971705]] |- | style='text-align:right'| 46 | | ''[[:d:Q34952399|Yamashka]]'' | | | [[:d:Q34952399|Q34952399]] |- | style='text-align:right'| 47 | | ''[[:d:Q137997073|Yasachka]]'' | | | [[:d:Q137997073|Q137997073]] |- | style='text-align:right'| 48 | | ''[[:d:Q137997250|Yasachka]]'' | | | [[:d:Q137997250|Q137997250]] |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q4534772|Yurashka]]'' | | | [[:d:Q4534772|Q4534772]] |- | style='text-align:right'| 50 | | ''[[:d:Q4534773|Yurashka]]'' | | | [[:d:Q4534773|Q4534773]] |- | style='text-align:right'| 51 | | ''[[:d:Q4534909|Yurinka]]'' | | | [[:d:Q4534909|Q4534909]] |- | style='text-align:right'| 52 | | ''[[:d:Q35434366|Zirikla]]'' | | | [[:d:Q35434366|Q35434366]] |- | style='text-align:right'| 53 | | [[Вакыт (газета)|«Вакыт»]] | татар иҗтимагый-сәяси газета (1906-1918, Ырынбур) | | [[:d:Q20577288|Q20577288]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[Файл:Akademicheskaya street 2, Kazan (2023-10-30) 01.jpg|center|128px]] | [[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]] | | [[:commons:Category:Vatanym Tatarstan|Vatanym Tatarstan]] | [[:d:Q4105264|Q4105264]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[Файл:Медресе Галия (Уфа).jpg|center|128px]] | [[«Галия» мәдрәсәсе]] | | [[:commons:Category:Galiya Madrasa, Ufa|Galiya Madrasa, Ufa]] | [[:d:Q4132598|Q4132598]] |- | style='text-align:right'| 56 | | [[«Инкыйлабка каршы фетнәчеләр оешмасы» эше]] | | | [[:d:Q65300168|Q65300168]] |- | style='text-align:right'| 57 | | ''[[:d:Q132348408|«Камалия» мәдрәсәсе]]'' | Чистай беренче җамигъ мәчете каршында Мөхәммәтзакир Камалов ачкан мәдрәсәсе (1847-1918) | | [[:d:Q132348408|Q132348408]] |- | style='text-align:right'| 58 | | [[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]] | татарча газета (1918-1921) | | [[:d:Q31444529|Q31444529]] |- | style='text-align:right'| 59 | | [[Сибирия (газета)|«Сибирия»]] | татар телле иҗтимагый-сәяси, әдәби газета | | [[:d:Q13202898|Q13202898]] |- | style='text-align:right'| 60 | | [[«Солтангалиевчеләрнең Мәскәү үзәге» эше]] | | | [[:d:Q65300179|Q65300179]] |- | style='text-align:right'| 61 | | [[«Татар телен кертү турында» декрет]] | | | [[:d:Q104624039|Q104624039]] |- | style='text-align:right'| 62 | | [[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]] | татар яшьләренең татар телендә чыгучы иҗтимагый-сәяси газетасы | | [[:d:Q13202890|Q13202890]] |- | style='text-align:right'| 63 | | [[«Унбиш җитәкче хаты»]] | | | [[:d:Q65300182|Q65300182]] |- | style='text-align:right'| 64 | | [[Шура (журнал)|«Шура» журналы]] | | [[:commons:Category:Shura magazine|Shura magazine]] | [[:d:Q4527978|Q4527978]] |- | style='text-align:right'| 65 | | [[Әл-ислах (газета)|«Әл-ислах» газетасы]] | | | [[:d:Q13202912|Q13202912]] |- | style='text-align:right'| 66 | | [[Әл-Мөнбәр (газета)|«Әл-Мөнбәр» газетасы]] | | | [[:d:Q13202909|Q13202909]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[Файл:Galimcan Idris.jpg|center|128px]] | [[Älimcan İdrisi]] | | [[:commons:Category:Ğalimcan İdrisi|Ğalimcan İdrisi]] | [[:d:Q13202915|Q13202915]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[Файл:Asplenium trichomanes subsp quadrivalens.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5347305|Абага гөл]]'' | | [[:commons:Category:Asplenium|Asplenium]] | [[:d:Q5347305|Q5347305]] |- | style='text-align:right'| 69 | | [[Абалач]] | | | [[:d:Q18764478|Q18764478]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[Файл:Aban River.jpg|center|128px]] | [[Абан районы]] | | [[:commons:Category:Abansky District|Abansky District]] | [[:d:Q479280|Q479280]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[Файл:Abashevo culture.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q305628|Абашево мәдәнияте]]'' | | | [[:d:Q305628|Q305628]] |- | style='text-align:right'| 72 | | [[Аулаш (елга)|Авлашка]] | | | [[:d:Q1089976|Q1089976]] |- | style='text-align:right'| 73 | | [[Авыл хуҗалыгы эшчесе (газета)|Авыл хуҗалыгы эшчесе]] | Казанда нәшер ителгән гәҗит | | [[:d:Q20571974|Q20571974]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[Файл:A typical fertilizer application pump system.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q397334|агрохимия]]'' | | [[:commons:Category:Agricultural chemistry|Agricultural chemistry]] | [[:d:Q397334|Q397334]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[Файл:Набережная реки Белой.jpg|center|128px]] | [[Агыйдел (елга)|Агыйдел]] | елга | [[:commons:Category:Belaya River|Belaya River]] | [[:d:Q192157|Q192157]] |- | style='text-align:right'| 76 | | ''[[:d:Q136527975|Азадә-Гайшә Рорлих]]'' | Тарихчы, тарих докторы (1976 ел) | | [[:d:Q136527975|Q136527975]] |- | style='text-align:right'| 77 | | [[Әҗәү|Азевка]] | | | [[:d:Q756259|Q756259]] |- | style='text-align:right'| 78 | | [[Азия матбагасы (Казан)|Азия матбагасы]] | Казандагы типография | | [[:d:Q66110659|Q66110659]] |- | style='text-align:right'| 79 | | [[Азнакай]] | Татарстанның көньяк-көнчыгышында Эстәрле елгасы буенда урнашкан шәһәр (1987), Азнакай районының үзәге | [[:commons:Category:Aznakayevo|Aznakayevo]] | [[:d:Q102755|Q102755]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[Файл:Chatyr-tau.jpg|center|128px]] | [[Азнакай районы]] | | [[:commons:Category:Aznakayevsky District|Aznakayevsky District]] | [[:d:Q2988097|Q2988097]] |- | style='text-align:right'| 81 | | [[Айдар Хафиз|Ай­дар Ха­физ]] | | [[:commons:Category:Aydar Hafizov|Aydar Hafizov]] | [[:d:Q13203046|Q13203046]] |- | style='text-align:right'| 82 | | [[Айдар Сәлимгәрәев]] | «Татмедиа» матбугат һәм гаммәви багланышлар буенча республика агентлыгы җитәкчесе | [[:commons:Category:Aydar Salimgaraev|Aydar Salimgaraev]] | [[:d:Q86002781|Q86002781]] |- | style='text-align:right'| 83 | | [[Айдар Фәйзрахманов]] | опера җырчысы (лирик тенор) | | [[:d:Q25555517|Q25555517]] |- | style='text-align:right'| 84 | | [[Айрат Арсланов (артист)|Айрат Арсланов]] | артист, нәфис сүз остасы, эстрада режиссеры (1928-2010) | | [[:d:Q13203061|Q13203061]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[Файл:Large White Butterfly (42054744).jpeg|center|128px]] | [[ак күбәләкләр]] | | [[:commons:Category:Pieridae|Pieridae]] | [[:d:Q41559|Q41559]] |- | style='text-align:right'| 86 | | [[Акбаш (Димескәй кушылдыгы)|Акбаш]] | елга | | [[:d:Q756514|Q756514]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[Файл:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | [[аккошлар]] | | [[:commons:Category:Cygnus|Cygnus]] | [[:d:Q29564928|Q29564928]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[Файл:Весна. Татария. Аксубаево. Май 2013 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Аксубай]] | | [[:commons:Category:Aksubayevo|Aksubayevo]] | [[:d:Q4059962|Q4059962]] |- | style='text-align:right'| 89 | | [[Аксубай универсаль технологияләр техникумы]] | | | [[:d:Q31444463|Q31444463]] |- | style='text-align:right'| 90 | | [[Аксумла (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Аксумла]] | | | [[:d:Q4059965|Q4059965]] |- | style='text-align:right'| 91 | | [[Аксумла (елга)|Аксумла]] | | | [[:d:Q20622778|Q20622778]] |- | style='text-align:right'| 92 | | [[Актай]] | | | [[:d:Q2671625|Q2671625]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[Файл:Aktanyshsky District, Tatarstan, Russia - panoramio (1).jpg|center|128px]] | [[Актаныш районы]] | Татарстан районы | [[:commons:Category:Aktanyshsky District|Aktanyshsky District]] | [[:d:Q621068|Q621068]] |- | style='text-align:right'| 94 | | [[Актаныш технология техникумы]] | | | [[:d:Q31444461|Q31444461]] |- | style='text-align:right'| 95 | | [[Акташ (елга)]] | | | [[:d:Q4060083|Q4060083]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[Файл:Great Black Backed Gull, Fowey, Cornwall - UK, July 25 2012. (7668580890).jpg|center|128px]] | [[Акчарлаклар|Акчарлак кошлар]] | кошлар семьялыгы | [[:commons:Category:Laridae|Laridae]] | [[:d:Q27589|Q27589]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[Файл:Shishkinskiye prudy (park in Elabuga)-14.jpg|center|128px]] | [[Алабуга]] | Россия шәһәре, Татарстанның Алабуга районының административ үзәге | [[:commons:Category:Elabuga|Elabuga]] | [[:d:Q135650|Q135650]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[Файл:Elabuga ul kazanskaya.jpg|center|128px]] | [[Алабуга медицина укуханәсе]] | | | [[:d:Q25555833|Q25555833]] |- | style='text-align:right'| 99 | | [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]] | | | [[:d:Q25555754|Q25555754]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[Файл:Панорама, открывающаяся с Чёртого городища, Елабуга.jpg|center|128px]] | [[Алабуга районы]] | | [[:commons:Category:Elabuzhsky District|Elabuzhsky District]] | [[:d:Q2220404|Q2220404]] |- | style='text-align:right'| 101 | | [[Алабуга Суворов хәрби училищесы]] | Алабугадагы (ТР, РФ) хәрби уку йорты | [[:commons:Category:Suvorov Military School in Elabuga|Suvorov Military School in Elabuga]] | [[:d:Q4174505|Q4174505]] |- | style='text-align:right'| 102 | | [[Алан (елга)|Алан]] | | | [[:d:Q1095687|Q1095687]] |- | style='text-align:right'| 103 | | [[Александр Аплечеев]] | | | [[:d:Q25555582|Q25555582]] |- | style='text-align:right'| 104 | | ''[[:d:Q133105166|Александр Гинцбург]]'' | Казан губернасы хезмәт комиссары урынбасары һәм социаль тәэминат комиссары (1898-1918) | | [[:d:Q133105166|Q133105166]] |- | style='text-align:right'| 105 | | ''[[:d:Q117716207|Александр Карпов]]'' | ТАССР хуҗалык һәм сәясәт эшлеклесе (1890-1937), 1921 елда КПСС өлкә комитетының беренче секретаре | | [[:d:Q117716207|Q117716207]] |- | style='text-align:right'| 106 | | [[Александр Ключарёв|Александр Ключарев]] | | [[:commons:Category:Aleksandr Klucharyov|Aleksandr Klucharyov]] | [[:d:Q15126568|Q15126568]] |- | style='text-align:right'| 107 | | ''[[:d:Q50220844|Александр Литвинов]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Litvinov (conductor)|Aleksandr Litvinov (conductor)]] | [[:d:Q50220844|Q50220844]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[Файл:Aleksandr Fedotov (2017-03-18).jpg|center|128px]] | [[Александр Федотов (1955)|Александр Федотов]] | рәссам-нәкышьче (Казан, Татарстан, Россия) | [[:commons:Category:Aleksandr Fedotov (painter)|Aleksandr Fedotov (painter)]] | [[:d:Q118291872|Q118291872]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[Файл:Aleksandr Šadrikof.jpg|center|128px]] | [[Александр Шадриков]] | Татарстан экология һәм табигый байлыклар министры | | [[:d:Q56839961|Q56839961]] |- | style='text-align:right'| 110 | | ''[[:d:Q135896474|Александр Шмидт]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Shmidt|Aleksandr Shmidt]] | [[:d:Q135896474|Q135896474]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[Файл:Kazan Kremlevskaya Street Alexandrovsky Passage 08-2016.jpg|center|128px]] | [[Александров пассажы (Казан)|Александров пассажы]] | | [[:commons:Category:Alexandrovsky Passage, Kazan|Alexandrovsky Passage, Kazan]] | [[:d:Q4061460|Q4061460]] |- | style='text-align:right'| 112 | | [[Алексеевск аграр көллияте]] | | | [[:d:Q31444494|Q31444494]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[Файл:Kama River in Alexeyevsky District.jpg|center|128px]] | [[Алексеевск районы]] | | [[:commons:Category:Alexeyevsky District, Tatarstan|Alexeyevsky District, Tatarstan]] | [[:d:Q2603517|Q2603517]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[Файл:Alexeyevskoye, Tatarstan (2022-07-16) 04.jpg|center|128px]] | [[Алексеевское]] | РФның Татарстан республикасы Алексеевск районындагы шәһәр тибындагы бистә, район үзәге | [[:commons:Category:Alexeyevskoye (Tatarstan)|Alexeyevskoye (Tatarstan)]] | [[:d:Q287401|Q287401]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[Файл:Composer Almaz Munasypov.jpg|center|128px]] | [[Алмаз Монасыйпов]] | совет татар композиторы | [[:commons:Category:Almaz Monasypov|Almaz Monasypov]] | [[:d:Q20587318|Q20587318]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[Файл:Alsu Gainullina (2013-08-30).jpg|center|128px]] | [[Алсу Гайнуллина]] | Татарстан АССР һәм Россиянең халык артисты | [[:commons:Category:Alsu Gainullina|Alsu Gainullina]] | [[:d:Q20578411|Q20578411]] |- | style='text-align:right'| 117 | | [[Альберт Леман]] | | | [[:d:Q324938|Q324938]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[Файл:Institute14.jpg|center|128px]] | [[Альфред Халиков исемендәге Археология институты]] | | [[:commons:Category:Institute of Archaeology named after A. Kh. Khalikov|Institute of Archaeology named after A. Kh. Khalikov]] | [[:d:Q86667162|Q86667162]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[Файл:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] | [[аналитик химия]] | | [[:commons:Category:Analytical chemistry|Analytical chemistry]] | [[:d:Q2346|Q2346]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[Файл:Andrey Ant. Piontkovsky.jpg|center|128px]] | [[Андрей Пионтковский (1862)|Андрей Пионтковский]] | | [[:commons:Category:Andrey Antonovich Piontkovsky|Andrey Antonovich Piontkovsky]] | [[:d:Q4363187|Q4363187]] |- | style='text-align:right'| 121 | | ''[[:d:Q137715818|Андрей Прокопьев]]'' | нәкышьче, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1980) | [[:commons:Category:Andrey Prokopyev (painter)|Andrey Prokopyev (painter)]] | [[:d:Q137715818|Q137715818]] |- | style='text-align:right'| 122 | | [[Әнҗерә (елга)|Анзирка]] | | | [[:d:Q483825|Q483825]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[Файл:Rodionova Anna Nikolaevna (1751-1827).png|center|128px]] | ''[[:d:Q67900902|Анна Родионова]]'' | Казан алпавыты | | [[:d:Q67900902|Q67900902]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[Файл:Portale Leonardo da Vinci.png|center|128px]] | [[антропология]] | | [[:commons:Category:Anthropology|Anthropology]] | [[:d:Q23404|Q23404]] |- | style='text-align:right'| 125 | | [[Апас]] | | | [[:d:Q2627359|Q2627359]] |- | style='text-align:right'| 126 | | [[Арбор (елга)|Арборка]] | | | [[:d:Q484203|Q484203]] |- | style='text-align:right'| 127 | | [[Комазан (елга)|Арпач]] | | | [[:d:Q13203243|Q13203243]] |- | style='text-align:right'| 128 | | [[Артъелга|Арт Елга]] | | | [[:d:Q11114808|Q11114808]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[Файл:Arsk train station, Gor'kovskaya railways, Russia. Main hall view.jpg|center|128px]] | [[Арча]] | Татарстандагы шәһәр, Арча районының үзəгe | [[:commons:Category:Arsk|Arsk]] | [[:d:Q103985|Q103985]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[Файл:Лес Кырлай возле музея Габдуллы Тукая.jpg|center|128px]] | [[Арча районы]] | муниципаль район (ТР, РФ) | [[:commons:Category:Arsky District|Arsky District]] | [[:d:Q375561|Q375561]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[Файл:Myrmeleon acer.jpg|center|128px]] | [[Арыслан бөҗәкләр]] | | [[:commons:Category:Myrmeleontidae|Myrmeleontidae]] | [[:d:Q231439|Q231439]] |- | style='text-align:right'| 132 | | [[Асия Хәйруллина]] | | | [[:d:Q20594574|Q20594574]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[Файл:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] | [[астрономия]] | күк йөзендә урнашкан барлык системаларны өйрәнгән фәнне һәм белем өлкәсен белдергән термин | [[:commons:Category:Astronomy|Astronomy]] | [[:d:Q333|Q333]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[Файл:IMG Ata river.jpg|center|128px]] | [[Ата (елга)]] | | | [[:d:Q32289413|Q32289413]] |- | style='text-align:right'| 135 | | [[Укмас|Атмаска]] | | | [[:d:Q6556918|Q6556918]] |- | style='text-align:right'| 136 | | [[Аты]] | | | [[:d:Q13203279|Q13203279]] |- | style='text-align:right'| 137 | | [[Әхтиял (Иж кушылдыгы)|Ахтиялка]] | | | [[:d:Q4073202|Q4073202]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[Файл:Ahyrzaman kitaby (2024-04-02) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126189519|Ахырзаман китабы]]'' | | [[:commons:Category:Ahyrzaman kitaby|Ahyrzaman kitaby]] | [[:d:Q126189519|Q126189519]] |- | style='text-align:right'| 139 | | [[Ашбула]] | | | [[:d:Q13203298|Q13203298]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[Файл:Vysokogorsky District, Tatarstan, Russia - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Ашыт]] | | | [[:d:Q1068282|Q1068282]] |- | style='text-align:right'| 141 | | [[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]] | | | [[:d:Q1755818|Q1755818]] |- | style='text-align:right'| 142 | | [[Аң (труппа)|Аң]] | 1918-1921 елгы Казан татар театраль труппасы | | [[:d:Q31444533|Q31444533]] |- | style='text-align:right'| 143 | | [[Баганалы]] | | | [[:d:Q4074692|Q4074692]] |- | style='text-align:right'| 144 | | [[Баграж (Зәй кушылдыгы)|Баграж]] | елга (Зәй районы, Татарстан, Россия) | | [[:d:Q1096859|Q1096859]] |- | style='text-align:right'| 145 | | [[Баграж (Чишмә кушылдыгы)|Баграж (елга)]] | | | [[:d:Q12532687|Q12532687]] |- | style='text-align:right'| 146 | | [[Байлангар]] | | | [[:d:Q4075624|Q4075624]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[Файл:Bogatye Saby, Respublika Tatarstan, Russia, 422060 - panoramio (5).jpg|center|128px]] | [[Байлар Сабасы]] | Саба муниципаль районының үзәге | [[:commons:Category:Bogatye Saby|Bogatye Saby]] | [[:d:Q4089064|Q4089064]] |- | style='text-align:right'| 148 | | [[Байназар Әлминов]] | | [[:commons:Category:Baynazar Almenov|Baynazar Almenov]] | [[:d:Q20598699|Q20598699]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[Файл:Hylarana Wynaad.jpg|center|128px]] | [[Бакалар]] | | [[:commons:Category:Ranidae|Ranidae]] | [[:d:Q6408|Q6408]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[Файл:Баки Урманче за работой.jpg|center|128px]] | [[Бакый Урманче]] | татар һөнәри сынлы сәнгатенә нигез салучы, рәссам, график, скульптор һәм архитектор, Татарстан АССРның (1960) һәм РСФСРның (1982) халык рәссамы, Татарстан АССРның Г. Тукай исемендәге дәүләт бүләге лауреаты (1967) | [[:commons:Category:Baki Urmanche|Baki Urmanche]] | [[:d:Q1047771|Q1047771]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[Файл:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] | [[бал корты]] | | [[:commons:Category:Apis mellifera|Apis mellifera]] | [[:d:Q30034|Q30034]] |- | style='text-align:right'| 152 | | ''[[:d:Q20484462|Баланлы]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягында | | [[:d:Q20484462|Q20484462]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[Файл:Callambulyx tatarinovii.JPG|center|128px]] | [[Балкараклар]] | | [[:commons:Category:Sphingidae|Sphingidae]] | [[:d:Q157683|Q157683]] |- | style='text-align:right'| 154 | | [[Баллы (Куак кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q12533283|Q12533283]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[Файл:Ат чабышы2018.jpg|center|128px]] | [[Балтач]] | | | [[:d:Q2012710|Q2012710]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[Файл:Кара-куль.jpg|center|128px]] | [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] | | [[:commons:Category:Baltasinsky District|Baltasinsky District]] | [[:d:Q2670313|Q2670313]] |- | style='text-align:right'| 157 | | [[Балык Бистәсе]] | | | [[:d:Q4401600|Q4401600]] |- | style='text-align:right'| 158 | | [[Балык Бистәсе агротехник техникумы]] | | | [[:d:Q31444497|Q31444497]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[Файл:Река Бетька.jpg|center|128px]] | [[Балык Бистәсе районы]] | Россия Федерациясе Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район) | [[:commons:Category:Rybno-Slobodsky District|Rybno-Slobodsky District]] | [[:d:Q2220342|Q2220342]] |- | style='text-align:right'| 160 | | [[Балыклы (Кукмара районы)]] | | | [[:d:Q4077033|Q4077033]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[Файл:Balbuzard pecheur Lac de Tunis.jpg|center|128px]] | [[балыкчы карчыга]] | | [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]] | [[:d:Q25332|Q25332]] |- | style='text-align:right'| 162 | | [[Баравыш]] | | | [[:d:Q12536101|Q12536101]] |- | style='text-align:right'| 163 | | [[Барый Әхтәмов]] | | [[:commons:Category:Gabdulbari Ahtyamov|Gabdulbari Ahtyamov]] | [[:d:Q22696929|Q22696929]] |- | style='text-align:right'| 164 | | [[Бастырма]] | | | [[:d:Q13203393|Q13203393]] |- | style='text-align:right'| 165 | | [[Батрас|Батраска]] | | | [[:d:Q6566412|Q6566412]] |- | style='text-align:right'| 166 | | [[Бату Мулюков]] | татар композиторы | | [[:d:Q13203397|Q13203397]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Файл:Холм и город.jpg|center|128px]] | [[Баулы]] | Татарстан республикасындагы шәһәр, Баулы районы үзәге | [[:commons:Category:Bavly|Bavly]] | [[:d:Q104345|Q104345]] |- | style='text-align:right'| 168 | | [[Баулы (елга)|Баулы (Ык кушылдыгы)]] | елга | | [[:d:Q4074643|Q4074643]] |- | style='text-align:right'| 169 | | [[Баулы аграр көллияте]] | | | [[:d:Q31444478|Q31444478]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[Файл:М5 2.JPG|center|128px]] | [[Баулы районы]] | ТР муниципаль районы (РФ) | [[:commons:Category:Bavlinsky District|Bavlinsky District]] | [[:d:Q2220393|Q2220393]] |- | style='text-align:right'| 171 | | [[Баш Арбаш|Баш-Арбаш]] | | | [[:d:Q13203406|Q13203406]] |- | style='text-align:right'| 172 | | [[Баһаветдин Вәисев]] | | | [[:d:Q4102428|Q4102428]] |- | style='text-align:right'| 173 | | [[Бидәңге|Беденьга]] | | | [[:d:Q4080591|Q4080591]] |- | style='text-align:right'| 174 | | [[Биҗады|Безяда]] | | | [[:d:Q4081160|Q4081160]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[Файл:Императорская Казанская гимназия.jpg|center|128px]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | | | [[:d:Q4348842|Q4348842]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[Файл:Река Бетька.jpg|center|128px]] | [[Бәтке|Бетька]] | | [[:commons:Category:Betka River|Betka River]] | [[:d:Q6556647|Q6556647]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[Файл:Озеро Кара-куль вид сверху.jpg|center|128px]] | [[Биектау районы]] | Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район) | [[:commons:Category:Vysokogorsky District|Vysokogorsky District]] | [[:d:Q2220459|Q2220459]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[Файл:Красота. Река Бездна. Никольское. Спасский р-н. РТ. Октябрь 2014 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Бизнә (Идел кушылдыгы)|Бизнә]] | елга, Иделнең сул кушылдыгы | [[:commons:Category:Bezdna river|Bezdna river]] | [[:d:Q1076341|Q1076341]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[Файл:Нацпарк "Чаваш вармане".jpg|center|128px]] | [[Бизнә (Сыры кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q4080866|Q4080866]] |- | style='text-align:right'| 180 | | [[Биклән (елга)|Биклән]] | | | [[:d:Q1094997|Q1094997]] |- | style='text-align:right'| 181 | | [[Биләр (елга)]] | | | [[:d:Q13203506|Q13203506]] |- | style='text-align:right'| 182 | | [[Бимә (Кырыкмас кушылдыгы)|Бимә]] | | | [[:d:Q4086815|Q4086815]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[Файл:Biology-0001.jpg|center|128px]] | [[биология]] | тере тормышны, тереклекне һәм аның табигать белән бәйләнешен өйрәнә торган фән | [[:commons:Category:Biology|Biology]] | [[:d:Q420|Q420]] |- | style='text-align:right'| 184 | | [[Битләнгер]] | | | [[:d:Q2855906|Q2855906]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[Файл:Bula river batyr.jpg|center|128px]] | [[Бола (елга)|Бола]] | | | [[:d:Q2997199|Q2997199]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[Файл:Bolgar mosque.jpeg|center|128px]] | [[Болгар (Спас районы)|Болгар]] | Русиядә шәһәр | [[:commons:Category:Bolghar|Bolghar]] | [[:d:Q105284|Q105284]] |- | style='text-align:right'| 187 | | ''[[:d:Q32511429|Болгар (елга)]]'' | Дала Зәе елгасы кушылдыгы Урсалының кушылдыгы | | [[:d:Q32511429|Q32511429]] |- | style='text-align:right'| 188 | | ''[[:d:Q129083163|Большое Лебяжье]]'' | | | [[:d:Q129083163|Q129083163]] |- | style='text-align:right'| 189 | | ''[[:d:Q32563834|Борбаш]]'' | елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Бөренең сул кушылдыгы (Нократ елгасы бассейны) | | [[:d:Q32563834|Q32563834]] |- | style='text-align:right'| 190 | | ''[[:d:Q111812624|Борис Гинзбург]]'' | | | [[:d:Q111812624|Q111812624]] |- | style='text-align:right'| 191 | | ''[[:d:Q125364458|Борис Шубин]]'' | | [[:commons:Category:Boris Shubin|Boris Shubin]] | [[:d:Q125364458|Q125364458]] |- | style='text-align:right'| 192 | | ''[[:d:Q32451519|Боровка]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягындагы Урман Чишмәсенең уң кушылдыгы | | [[:d:Q32451519|Q32451519]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[Файл:Flea Scanning Electron Micrograph False Color.jpg|center|128px]] | [[борчалар]] | | [[:commons:Category:Siphonaptera|Siphonaptera]] | [[:d:Q388162|Q388162]] |- | style='text-align:right'| 194 | | [[Борылык]] | елга | | [[:d:Q757266|Q757266]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[Файл:ZK5mtg8sEcs.jpg|center|128px]] | [[Борындык (Кайбыч районы)|Борындык]] | Кайбыч районыныдагы авыл | [[:commons:Category:Burunduki, Kaybitsky District|Burunduki, Kaybitsky District]] | [[:d:Q4099917|Q4099917]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[Файл:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] | [[ботаника]] | | [[:commons:Category:Botany|Botany]] | [[:d:Q441|Q441]] |- | style='text-align:right'| 197 | | [[Брустан]] | елга | | [[:d:Q4097284|Q4097284]] |- | style='text-align:right'| 198 | | [[Бырыс|Брысса]] | | | [[:d:Q6556572|Q6556572]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[Файл:20240922 145350Здание земской управы, где размещалась 1-я уездная ячейка РСДРП(б), улица Ленина, 52, Буинск, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Буа (Татарстан)|Буа]] | Русиядәге шәһәр | [[:commons:Category:Buinsk|Buinsk]] | [[:d:Q132846|Q132846]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[Файл:New fishpool, Glen Strae. - geograph.org.uk - 126317.jpg|center|128px]] | [[Буа (сусаклагыч)|буа]] | | [[:commons:Category:Ponds|Ponds]] | [[:d:Q3253281|Q3253281]] |- | style='text-align:right'| 201 | | ''[[:d:Q32561190|Буа]]'' | | | [[:d:Q32561190|Q32561190]] |- | style='text-align:right'| 202 | | [[Буа ветеринария техникумы]] | | | [[:d:Q31444484|Q31444484]] |- | style='text-align:right'| 203 | | [[Буа медицина укуханәсе]] | | | [[:d:Q31444487|Q31444487]] |- | style='text-align:right'| 204 | | [[Буа районы]] | Татарстан (РФ) районы | [[:commons:Category:Buinsky District|Buinsky District]] | [[:d:Q2664289|Q2664289]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[Файл:Здание присутственных мест, улица К. Маркса, 70, Буинск, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Буа туган якны өйрәнү музее]] | | | [[:d:Q94579177|Q94579177]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[Файл:Buzaevo, Tatarstan (2024-06-21) 25.jpg|center|128px]] | [[Бузай]] | | [[:commons:Category:Buzaevo (Tatarstan)|Buzaevo (Tatarstan)]] | [[:d:Q19811669|Q19811669]] |- | style='text-align:right'| 207 | | ''[[:d:Q32546741|Буклы]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягындагы Ургыдының сул кушылдыгы (Минзәлә елгасы бассейны) | | [[:d:Q32546741|Q32546741]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[Файл:Bulat Salyakhov (2024-04-22).JPG|center|128px]] | [[Булат Сәлахов]] | | [[:commons:Category:Bulat Salyakhov|Bulat Salyakhov]] | [[:d:Q63169443|Q63169443]] |- | style='text-align:right'| 209 | | [[Булат (Әрә кушылдыгы)|Булатка]] | | | [[:d:Q86104|Q86104]] |- | style='text-align:right'| 210 | | [[Буралы (елга)]] | | | [[:d:Q32553257|Q32553257]] |- | style='text-align:right'| 211 | | [[Борды (елга)|Бурдинка]] | | | [[:d:Q1094011|Q1094011]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[Файл:Река Бурец в районе села Вахитово 03.jpg|center|128px]] | [[Бөр|Бурец]] | | [[:commons:Category:Burets River|Burets River]] | [[:d:Q483884|Q483884]] |- | style='text-align:right'| 213 | | [[Борнай|Бурнайка]] | | | [[:d:Q4099793|Q4099793]] |- | style='text-align:right'| 214 | | [[Бута (елга)|Бутинка]] | | | [[:d:Q6566314|Q6566314]] |- | style='text-align:right'| 215 | | [[Буҗай]] | | | [[:d:Q4114789|Q4114789]] |- | style='text-align:right'| 216 | | [[Бәзәкә]] | | | [[:d:Q18767053|Q18767053]] |- | style='text-align:right'| 217 | | [[Бәйрәкә (елга)|Бәйрәкә]] | | | [[:d:Q31444520|Q31444520]] |- | style='text-align:right'| 218 | | [[Бәркләт (елга)]] | | | [[:d:Q12087789|Q12087789]] |- | style='text-align:right'| 219 | | [[Бәрле (Бәрле кушылдыгы)|Бәрле]] | | | [[:d:Q4084968|Q4084968]] |- | style='text-align:right'| 220 | | ''[[:d:Q32497298|Бәрле]]'' | Көнбатыш Кама аръягындагы елга, Сәләнгеш елгасының уң кушылдыгы (Олы Сөлчә, Олы Чирмешән елгалары бассейны) | | [[:d:Q32497298|Q32497298]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[Файл:Бәрле тугае.jpg|center|128px]] | [[Бәрле (Зөя кушылдыгы)]] | Татарстан Республикасы Кайбыч районы аша ага торган елга | | [[:d:Q4087043|Q4087043]] |- | style='text-align:right'| 222 | | [[Бәрән (елга)]] | | | [[:d:Q4077698|Q4077698]] |- | style='text-align:right'| 223 | | [[Бәтке (елга)|Бәтке]] | | | [[:d:Q4086010|Q4086010]] |- | style='text-align:right'| 224 | | [[Бәҗәнә]] | елга | | [[:d:Q756059|Q756059]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[Файл:Memorial BOB Bugulma 01.jpg|center|128px]] | [[Бөгелмә]] | Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгышында Зәй елгасы башланган җирдә урнашкан шәһәр | [[:commons:Category:Bugulma|Bugulma]] | [[:d:Q132806|Q132806]] |- | style='text-align:right'| 226 | | [[Бөгелмә аграр көллияте]] | | | [[:d:Q31444471|Q31444471]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[Файл:Зима на плотине.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q36360246|Бөгелмә Зәе]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама аръягындагы Дала Зәенең уң кушылдыгы | | [[:d:Q36360246|Q36360246]] |- | style='text-align:right'| 228 | | [[Бөгелмә медицина училищесы]] | урта һөнәри уку йорты медицина, юнәлешендә белем бирүче (Бөгелмә, Татарстан, Россия) | | [[:d:Q114679478|Q114679478]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[Файл:Bugulminskoe Spasskoe.jpg|center|128px]] | [[Бөгелмә районы]] | | [[:commons:Category:Bugulminsky District|Bugulminsky District]] | [[:d:Q2220427|Q2220427]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[Файл:Краеведческий музей Бугульма.jpg|center|128px]] | [[Бөгелмә туган якны өйрәнү музее]] | | | [[:d:Q94579150|Q94579150]] |- | style='text-align:right'| 231 | | [[Бөрсет (елга)|Бөрсет]] | | | [[:d:Q6563152|Q6563152]] |- | style='text-align:right'| 232 | | ''[[:d:Q32498989|Бөя]]'' | Татарстан елгасы, Идел алдында | | [[:d:Q32498989|Q32498989]] |- | style='text-align:right'| 233 | | [[Вонюшка (Әнҗерә кушылдыгы)|Ванюшка]] | | | [[:d:Q486759|Q486759]] |- | style='text-align:right'| 234 | | [[Васил Маликов]] | рәссам, сынчы | | [[:d:Q13203668|Q13203668]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[Файл:Nikolai Fechin, Vasily Bogatyryov, 1916, НИМРАХ КП-664 149. МБр Ж-146.jpeg|center|128px]] | [[Василий Богатырев]] | | [[:commons:Category:Vasiliy Semyonovich Bogatyryov|Vasiliy Semyonovich Bogatyryov]] | [[:d:Q18019570|Q18019570]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[Файл:Vasiliy Vinogradov.jpg|center|128px]] | [[Василий Виноградов (1874)]] | | [[:commons:Category:Vasiliy Vinogradov (composer)|Vasiliy Vinogradov (composer)]] | [[:d:Q4773388|Q4773388]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[Файл:Театр имени В.И.Качалова..JPG|center|128px]] | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | Казан шәһәрендәге театр | [[:commons:Category:Kazan Drama theater|Kazan Drama theater]] | [[:d:Q4207790|Q4207790]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[Файл:Село Вахитово 11 улица.jpg|center|128px]] | [[Вахит]] | | [[:commons:Category:Vahitovo, Kukmorsky District|Vahitovo, Kukmorsky District]] | [[:d:Q4105369|Q4105369]] |- | style='text-align:right'| 239 | | ''[[:d:Q21600041|Вера Улик]]'' | | | [[:d:Q21600041|Q21600041]] |- | style='text-align:right'| 240 | | [[Бирәзә|Верезника]] | | | [[:d:Q6556582|Q6556582]] |- | style='text-align:right'| 241 | | [[Виктор Меньшиков]] | | [[:commons:Category:Viktor Menshikov|Viktor Menshikov]] | [[:d:Q65126198|Q65126198]] |- | style='text-align:right'| 242 | | ''[[:d:Q123420498|Виктор Фёдоров]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Kronidovich Fyodorov|Viktor Kronidovich Fyodorov]] | [[:d:Q123420498|Q123420498]] |- | style='text-align:right'| 243 | | ''[[:d:Q124771659|Владимир Бечко-Друзин]]'' | | [[:commons:Category:Stepan Bechko-Druzin|Stepan Bechko-Druzin]] | [[:d:Q124771659|Q124771659]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[Файл:Владимир Кудряшев.jpg|center|128px]] | [[Владимир Кудряшёв]] | | [[:commons:Category:Vladimir Kudryashov|Vladimir Kudryashov]] | [[:d:Q15070648|Q15070648]] |- | style='text-align:right'| 245 | | ''[[:d:Q131730115|Владимир Лаптев]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Lukich Laptev|Vladimir Lukich Laptev]] | [[:d:Q131730115|Q131730115]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[Файл:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] | [[Владимир Ленин]] | | [[:commons:Category:Vladimir Lenin|Vladimir Lenin]] | [[:d:Q1394|Q1394]] |- | style='text-align:right'| 247 | | [[Владимир Праченко]] | | | [[:d:Q4376501|Q4376501]] |- | style='text-align:right'| 248 | | [[Вязовка (Татарстан)|Вязовка]] | | | [[:d:Q4130282|Q4130282]] |- | style='text-align:right'| 249 | | [[Вәрәш (Ык кушылдыгы)|Вәрәш]] | елга | | [[:d:Q756770|Q756770]] |- | style='text-align:right'| 250 | | [[Габделәхәт Бәкерев]] | | | [[:d:Q21088655|Q21088655]] |- | style='text-align:right'| 251 | | [[Габдрахман Ильяси]] | | | [[:d:Q21099128|Q21099128]] |- | style='text-align:right'| 252 | | [[Габдрахман Рәфыйков]] | мөгаллим, Хезмәт Батыры | | [[:d:Q123694625|Q123694625]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[Файл:Abdurrashid Ibrahimov.jpg|center|128px]] | [[Габдрәшит Ибраһимов]] | | [[:commons:Category:Abdurresid Ibrahim|Abdurresid Ibrahim]] | [[:d:Q117114|Q117114]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[Файл:ApanayGabdulla.jpg|center|128px]] | [[Габдулла Апанаев (1862)|Габдулла Апанаев]] | татар имамы, мөгаллим һәм җәмәгать эшлеклесе | [[:commons:Category:Gabdulla Apanaev|Gabdulla Apanaev]] | [[:d:Q20574216|Q20574216]] |- | style='text-align:right'| 255 | | [[Габдулла Буби]] | | | [[:d:Q61135788|Q61135788]] |- | style='text-align:right'| 256 | | [[Габдулла Рәхимкулов]] | җырчы, Татарстан Республикасының халык артисты (1996 ел) | | [[:d:Q13203847|Q13203847]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[Файл:Tuqay portrait.jpg|center|128px]] | [[Габдулла Тукай]] | татар халкының бөек шагыйре, татар әдәбияты классигы, әдәби тәнкыйтьче, публицист, яңа заман татар әдәбиятына һәм әдәби теленә нигез салучыларның берсе | [[:commons:Category:Gabdulla Tukay|Gabdulla Tukay]] | [[:d:Q315279|Q315279]] |- | style='text-align:right'| 258 | | [[Газиз Әлмөхәммәтов]] | җырчы (тенор), композитор, педагог, җәмәгать эшлеклесе | [[:commons:Category:Gaziz Almukhametov|Gaziz Almukhametov]] | [[:d:Q2034203|Q2034203]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[Файл:Gaynanutdin Vaisov (1917) 01.jpg|center|128px]] | [[Гайнан Вәисев]] | | [[:commons:Category:Gaynanutdin Vaisov|Gaynanutdin Vaisov]] | [[:d:Q30610159|Q30610159]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[Файл:Гайса Хамидуллович Еникеев (Еникиев, 1864-1931) в 1910.png|center|128px]] | [[Гайсә Еникеев]] | сәясәтче, мәгърифәтче, этнограф | [[:commons:Category:Gaisa Khamidulovich Enikeev|Gaisa Khamidulovich Enikeev]] | [[:d:Q13203857|Q13203857]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[Файл:Казанский Дом ученых (19.06.06) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Галимнәр йорты (Казан)]] | | [[:commons:Category:House of scientists (Kazan)|House of scientists (Kazan)]] | [[:d:Q4165612|Q4165612]] |- | style='text-align:right'| 262 | | [[Галимулла Әсхәдуллин]] | фрезерчы, Социалистик Хезмәт Герое (1974) | | [[:d:Q18045284|Q18045284]] |- | style='text-align:right'| 263 | | [[Галимҗан Нигъмәти]] | күренекле татар язучысы, әдәбият галиме, тәнкыйтьче һәм педагог | | [[:d:Q13203873|Q13203873]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[Файл:Galimzhan Sharaf, 1925.jpg|center|128px]] | [[Галимҗан Шәрәф]] | | [[:commons:Category:Galimzhan Sharaf|Galimzhan Sharaf]] | [[:d:Q30610161|Q30610161]] |- | style='text-align:right'| 265 | | [[Галия Измайлова (халык комиссары)|Галия Измайлова]] | ТАССР хәкимият эшлеклесе (1909-1983) | | [[:d:Q25556880|Q25556880]] |- | style='text-align:right'| 266 | | [[Галия Кайбицкая]] | татар җырчысы | [[:commons:Category:Galiya Kaybitskaya|Galiya Kaybitskaya]] | [[:d:Q13203871|Q13203871]] |- | style='text-align:right'| 267 | | [[Галия Нигъмәтуллина]] | | | [[:d:Q56053409|Q56053409]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[Файл:Галиәсгар Камал.jpg|center|128px]] | [[Галиәсгар Камал]] | татар халкының бөек драматургы, язучысы, егерменче йөз башы татар әдәбияты, мәдәнияте һәм сәнгате тарихында зур урын алып торган әдипләрнең берсе | [[:commons:Category:Galiasgar Kamal|Galiasgar Kamal]] | [[:d:Q2497099|Q2497099]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[Файл:Galgaf.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135190187|Гальгаф]]'' | | [[:commons:Category:Galgaf|Galgaf]] | [[:d:Q135190187|Q135190187]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[Файл:Гамәли семиотика институты.png|center|128px]] | [[Гамәли семиотика институты (ТР ФА)|Гамәли семиотика институты]] | | | [[:d:Q97228688|Q97228688]] |- | style='text-align:right'| 271 | | [[Гәрәй (елга)|Гарей]] | | | [[:d:Q4133692|Q4133692]] |- | style='text-align:right'| 272 | | [[Гарәфи Хәсәнов]] | татар язучысы һәм тәрҗемәчесе | [[:commons:Category:Garafi Hasanov|Garafi Hasanov]] | [[:d:Q20594754|Q20594754]] |- | style='text-align:right'| 273 | | [[Гасырлар авазы (журнал)|Гасырлар авазы]] | | | [[:d:Q60037159|Q60037159]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[Файл:Ğayaz Ishaqi, 1911.jpg|center|128px]] | [[Гаяз Исхакый]] | Татар язучысы, шагыйрь, Идел-Урал һәм Төркия дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе | [[:commons:Category:Ayaz İshaki|Ayaz İshaki]] | [[:d:Q792834|Q792834]] |- | style='text-align:right'| 275 | | ''[[:d:Q47341751|Геннадий Московский]]'' | | | [[:d:Q47341751|Q47341751]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[Файл:80th anniversary of Gennady Prytkov 14.jpg|center|128px]] | [[Геннадий Прытков]] | | [[:commons:Category:Gennadiy Prytkov|Gennadiy Prytkov]] | [[:d:Q4382688|Q4382688]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[Файл:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] | [[геология]] | | [[:commons:Category:Geology|Geology]] | [[:d:Q1069|Q1069]] |- | style='text-align:right'| 278 | | [[геохимия]] | | [[:commons:Category:Geochemistry|Geochemistry]] | [[:d:Q161764|Q161764]] |- | style='text-align:right'| 279 | | [[Герман Бакулин]] | | [[:commons:Category:German Bakulin|German Bakulin]] | [[:d:Q63037760|Q63037760]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[Файл:Water cycle.png|center|128px]] | [[гидрология]] | | [[:commons:Category:Hydrology|Hydrology]] | [[:d:Q42250|Q42250]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[Файл:Emphysema H and E.jpg|center|128px]] | [[гистология]] | | [[:commons:Category:Histology|Histology]] | [[:d:Q7168|Q7168]] |- | style='text-align:right'| 282 | | ''[[:d:Q135483762|ГНИПИ-ВТ]]'' | | [[:commons:Category:GNIPI-VT|GNIPI-VT]] | [[:d:Q135483762|Q135483762]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[Файл:Gubaidulla-bubi.jpg|center|128px]] | [[Гобәйдулла Буби]] | | [[:commons:Category:Gubaidulla Bubi|Gubaidulla Bubi]] | [[:d:Q61135780|Q61135780]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[Файл:Gumer Sabirzyanov (2023-10-03).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q125251566|Гомәр Сабирҗанов]]'' | | [[:commons:Category:Gumer Sabirzyanov|Gumer Sabirzyanov]] | [[:d:Q125251566|Q125251566]] |- | style='text-align:right'| 285 | | [[Гомәр Саттаров]] | телче-галим, татар ономастикасы | | [[:d:Q65008571|Q65008571]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[Файл:Здание усманского медресе, медресе "Гусмания" , фасад.JPG|center|128px]] | [[Госмания мәдрәсәсе (Уфа)|Госмания мәдрәсәсе]] | | [[:commons:Category:Usman Madrasa (Ufa)|Usman Madrasa (Ufa)]] | [[:d:Q4152864|Q4152864]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[Файл:Grigory Kliachkin.jpg|center|128px]] | [[Григорий Клячкин]] | | [[:commons:Category:Grigory Kliachkin|Grigory Kliachkin]] | [[:d:Q101231958|Q101231958]] |- | style='text-align:right'| 288 | [[Файл:Grigory Antonovich Medvedev (Fechin, 1912).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65132283|Григорий Медведев]]'' | | [[:commons:Category:Grigory Antonovich Medvedev|Grigory Antonovich Medvedev]] | [[:d:Q65132283|Q65132283]] |- | style='text-align:right'| 289 | | [[Григорий Ройтфарб]] | | | [[:d:Q3456467|Q3456467]] |- | style='text-align:right'| 290 | | [[Густав Бурбил]] | | | [[:d:Q64233653|Q64233653]] |- | style='text-align:right'| 291 | | [[Гыймад Нугайбәк]] | | [[:commons:Category:Gimad Nugaybek|Gimad Nugaybek]] | [[:d:Q13203977|Q13203977]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[Файл:Garay Rahim (2019-07-05).jpg|center|128px]] | [[Гәрәй Рәхим]] | татар шагыйре, язучы һәм сәнгать эшлеклесе | [[:commons:Category:Garay Rahim|Garay Rahim]] | [[:d:Q13203984|Q13203984]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[Файл:Паводок возле села Турминское, Кубня.jpg|center|128px]] | [[Гөбенә]] | | | [[:d:Q1688758|Q1688758]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[Файл:Acyrthosiphon pisum (pea aphid)-PLoS.jpg|center|128px]] | [[гөбләләр]] | | [[:commons:Category:Aphidoidea|Aphidoidea]] | [[:d:Q183350|Q183350]] |- | style='text-align:right'| 295 | | [[Гөлек (Минзәлә районы)]] | Минзәлә районы авылы (Татарстан, Россия) | | [[:d:Q18773911|Q18773911]] |- | style='text-align:right'| 296 | | [[Гөлсем Камская]] | татар театры актрисасы | | [[:d:Q13203997|Q13203997]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[Файл:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] | [[гөмбәләр]] | | [[:commons:Category:Fungi|Fungi]] | [[:d:Q764|Q764]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[Файл:Вид на реку. Мост через Степной Зай. Альметьевский р-н. РТ. Июль 2014 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Дала Зәе]] | елга | [[:commons:Category:Zay River|Zay River]] | [[:d:Q2603479|Q2603479]] |- | style='text-align:right'| 299 | | [[Дамир Шәрәфетдинов (1940)|Дамир Шәрәфетдинов]] | язучы, журналист, спортчы, галим | | [[:d:Q130280198|Q130280198]] |- | style='text-align:right'| 300 | | [[Дамирә Кузаева]] | | | [[:d:Q20585590|Q20585590]] |- | style='text-align:right'| 301 | | [[Даут Гобәйди]] | мөгаллим, шагыйрь, тәрҗемәче | | [[:d:Q132201467|Q132201467]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[Файл:Palace of Culture named after the 10th anniversary of the TASSR (1937).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135435301|Дворец культуры имени 10-летия ТАССР]]'' | | [[:commons:Category:Palace of Culture named after the 10th anniversary of the TASSR|Palace of Culture named after the 10th anniversary of the TASSR]] | [[:d:Q135435301|Q135435301]] |- | style='text-align:right'| 303 | | ''[[:d:Q579873|демографик сәясәт]]'' | | | [[:d:Q579873|Q579873]] |- | style='text-align:right'| 304 | | [[Дим (Ык кушылдыгы)|Димескәй (елга)]] | елга | | [[:d:Q4171611|Q4171611]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[Файл:Dinar Zaynutdinov.jpg|center|128px]] | [[Динар Зәйнетдинов]] | юридик фәннәр докторы, профессор | [[:commons:Category:Dinar Zaynetdinov|Dinar Zaynetdinov]] | [[:d:Q131606475|Q131606475]] |- | style='text-align:right'| 306 | | ''[[:d:Q106895248|Дмитрий Львов]]'' | | | [[:d:Q106895248|Q106895248]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[Файл:Dmitry A. Orlov.jpg|center|128px]] | [[Дмитрий Орлов]] | | [[:commons:Category:Dmitry Aleksandrovich Orlov|Dmitry Aleksandrovich Orlov]] | [[:d:Q50975697|Q50975697]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[Файл:House of actor named after Marcel Salimzhanov (2022-04-15) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131850163|Дом актёра имени Марселя Салимжанова]]'' | | [[:commons:Category:House of actor named after Marcel Salimzhanov|House of actor named after Marcel Salimzhanov]] | [[:d:Q131850163|Q131850163]] |- | style='text-align:right'| 309 | | [[Дубровка (Татарстан)|Дубровка]] | | | [[:d:Q18775379|Q18775379]] |- | style='text-align:right'| 310 | | [[Дусай (Калмия кушылдыгы)|Дусай]] | | | [[:d:Q32748205|Q32748205]] |- | style='text-align:right'| 311 | | [[Дәвек]] | | | [[:d:Q18774585|Q18774585]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[Файл:Центральная улица в селе Дубъязы.JPG|center|128px]] | [[Дөбъяз]] | | [[:commons:Category:Dubyazy|Dubyazy]] | [[:d:Q4169919|Q4169919]] |- | style='text-align:right'| 313 | | ''[[:d:Q131926217|Елагино]]'' | | [[:commons:Category:Elagino|Elagino]] | [[:d:Q131926217|Q131926217]] |- | style='text-align:right'| 314 | | [[Елга (Стәрле кушылдыгы)]] | елга | | [[:d:Q13055853|Q13055853]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[Файл:Lepidostoma.hirtum.jpg|center|128px]] | [[елга күбәләкләре]] | | [[:commons:Category:Trichoptera|Trichoptera]] | [[:d:Q184616|Q184616]] |- | style='text-align:right'| 316 | | [[Елгабаш (Мөслим районы)]] | | | [[:d:Q18775892|Q18775892]] |- | style='text-align:right'| 317 | | [[Елизавета Ласточкина]] | | | [[:d:Q4254839|Q4254839]] |- | style='text-align:right'| 318 | | [[Зәй-Каратай (елга)|Зай-Каратай]] | | | [[:d:Q4184252|Q4184252]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[Файл:Zakir Kadiri.jpg|center|128px]] | [[Закир Кадыйри]] | татар җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, илаһият галиме, журналист (1878-1954) | | [[:d:Q13204210|Q13204210]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[Файл:Animal diversity.jpg|center|128px]] | [[зоология]] | | [[:commons:Category:Zoology|Zoology]] | [[:d:Q431|Q431]] |- | style='text-align:right'| 321 | | [[Олы Бахта|Зур Бахта]] | | | [[:d:Q6556931|Q6556931]] |- | style='text-align:right'| 322 | | [[Олы Тилчә|Зур Тельца]] | | | [[:d:Q4091718|Q4091718]] |- | style='text-align:right'| 323 | | [[Олы Шаһиян|Зур Шак-Ян]] | | | [[:d:Q4092948|Q4092948]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[Файл:Речка Большая Якла.jpg|center|128px]] | [[Олы Яклы|Зур Якла]] | | | [[:d:Q4091819|Q4091819]] |- | style='text-align:right'| 325 | | [[Зичә|Зыча]] | | | [[:d:Q1092936|Q1092936]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[Файл:Дом земского врача улица Горького, 22, Заинск, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Зәй шәһәре|Зәй]] | Татарстан шәһәре | [[:commons:Category:Zainsk|Zainsk]] | [[:d:Q136576|Q136576]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[Файл:Озеро Багряж - panoramio (4).jpg|center|128px]] | [[Зәй районы]] | | [[:commons:Category:Zainsky District|Zainsky District]] | [[:d:Q2719249|Q2719249]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[Файл:Rasulev Zaynulla.jpg|center|128px]] | [[Зәйнулла Рәсүлев]] | татар-башкорт мөселман дин эшлеклесе (1833-1917) | [[:commons:Category:Zeinulla Rasulev|Zeinulla Rasulev]] | [[:d:Q2026659|Q2026659]] |- | style='text-align:right'| 329 | | [[Зәки Баязитский|Зәки Вәлиев]] | | | [[:d:Q63239324|Q63239324]] |- | style='text-align:right'| 330 | | [[Зәки Нури]] | | | [[:d:Q3920970|Q3920970]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[Файл:Dinar Dirham Web.jpg|center|128px]] | [[зәкят]] | | [[:commons:Category:Zakah|Zakah]] | [[:d:Q124058|Q124058]] |- | style='text-align:right'| 332 | | [[Зөбәй]] | елга | | [[:d:Q4194991|Q4194991]] |- | style='text-align:right'| 333 | | [[Зөләйха Хисмәтуллина]] | опера җырчысы (лирик-драматик сопрано), педагог, профессор | | [[:d:Q1191061|Q1191061]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[Файл:Zufar Gimaev (2011-03-15).jpg|center|128px]] | [[Зөфәр Гыймаев]] | | [[:commons:Category:Zufar Gimaev|Zufar Gimaev]] | [[:d:Q20579336|Q20579336]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[Файл:Svijaga.jpg|center|128px]] | [[Зөя (елга)|Зөя]] | елга | [[:commons:Category:Sviyaga River|Sviyaga River]] | [[:d:Q1132165|Q1132165]] |- | style='text-align:right'| 336 | | [[Ибраһим Башмаков]] | татар шагыйре | | [[:d:Q20575695|Q20575695]] |- | style='text-align:right'| 337 | | [[Ибраһим Бикколов]] | | | [[:d:Q63442126|Q63442126]] |- | style='text-align:right'| 338 | | [[Ибраһим Хәлфин]] | | | [[:d:Q4495191|Q4495191]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[Файл:Габышев Иван Яковлевич (конверт).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4130992|Иван Габышев]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Gabishev|Ivan Gabishev]] | [[:d:Q4130992|Q4130992]] |- | style='text-align:right'| 340 | | ''[[:d:Q131143198|Иван Князьков]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Ivanovich Knyazkov|Ivan Ivanovich Knyazkov]] | [[:d:Q131143198|Q131143198]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[Файл:View of Plyos from Cathedral Mountain P5251847 2350.jpg|center|128px]] | [[Иваново өлкәсе]] | Россия Федерациясе федераль субъект төбәге | [[:commons:Category:Ivanovo Oblast|Ivanovo Oblast]] | [[:d:Q2654|Q2654]] |- | style='text-align:right'| 342 | | ''[[:d:Q1402889|игенчелек]]'' | | | [[:d:Q1402889|Q1402889]] |- | style='text-align:right'| 343 | | [[Игәнә]] | елга | | [[:d:Q757249|Q757249]] |- | style='text-align:right'| 344 | | [[Игәнә-Суы]] | елга | | [[:d:Q4197619|Q4197619]] |- | style='text-align:right'| 345 | | [[Игәт (Ык кушылдыгы)|Игәт]] | елга | | [[:d:Q4197319|Q4197319]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[Файл:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] | [[Идел]] | Россиядәге елга, Ауропада иң озын елга | [[:commons:Category:Volga|Volga]] | [[:d:Q626|Q626]] |- | style='text-align:right'| 347 | | ''[[:d:Q52845530|Идел буе углеводород чималы фәнни тикшеренү институты]]'' | | [[:commons:Category:VNIIUS|VNIIUS]] | [[:d:Q52845530|Q52845530]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[Файл:Izh River.JPG|center|128px]] | [[Иж елгасы]] | | [[:commons:Category:Izh River|Izh River]] | [[:d:Q248496|Q248496]] |- | style='text-align:right'| 349 | | [[Изгар (елга)|Изгарка]] | | | [[:d:Q4198480|Q4198480]] |- | style='text-align:right'| 350 | | [[Ия (елга)|Иинка]] | Татарстандагы елга | | [[:d:Q6556867|Q6556867]] |- | style='text-align:right'| 351 | [[Файл:Bivalvia.jpg|center|128px]] | [[Ике кабырчыклы моллюсклар]] | | [[:commons:Category:Bivalvia|Bivalvia]] | [[:d:Q25368|Q25368]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[Файл:Здание мужской гимназии (г. Казань, Л.-Булачная, 48 - Г.Камала, 1) - 2.JPG|center|128px]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | | [[:commons:Category:Levo-Bulachnaya Street 48/1, Kazan|Levo-Bulachnaya Street 48/1, Kazan]] | [[:d:Q28473583|Q28473583]] |- | style='text-align:right'| 353 | | [[Икътисад (журнал)|Икътисад]] | | | [[:d:Q53679296|Q53679296]] |- | style='text-align:right'| 354 | | [[Илдус Заһидуллин]] | | | [[:d:Q105758714|Q105758714]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[Файл:Reka Ilet.jpg|center|128px]] | [[Илләт]] | | [[:commons:Category:Ilet River|Ilet River]] | [[:d:Q1364331|Q1364331]] |- | style='text-align:right'| 356 | | [[Илсур Сафин (1962)|Илсур Сафин]] | татар җырчысы, мөгаллим | | [[:d:Q47183507|Q47183507]] |- | style='text-align:right'| 357 | | [[Ильтани Илялова]] | театр белгече, сәнгать фәннәре кандидаты (1965), ТАССРның һәм РФнең атказанган сәнгать эшлеклесе (1983, 2000) | | [[:d:Q13204436|Q13204436]] |- | style='text-align:right'| 358 | | [[Ильяс Әүхәдиев]] | | [[:commons:Category:Ilyas Aukhadeev|Ilyas Aukhadeev]] | [[:d:Q13204435|Q13204435]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[Файл:Ilgam Shakirov (2015-02-14).jpg|center|128px]] | [[Илһам Шакиров]] | мәшһүр татар җырчысы | [[:commons:Category:Ilgam Shakirov|Ilgam Shakirov]] | [[:d:Q4519577|Q4519577]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[Файл:Prayer in Cairo 1865.jpg|center|128px]] | [[имам]] | | [[:commons:Category:Imams|Imams]] | [[:d:Q125482|Q125482]] |- | style='text-align:right'| 361 | | [[Имәнле (Зәй кушылдыгы)|Имәнле]] | елга (Зәй районы, Татарстан, Россия) | | [[:d:Q108072981|Q108072981]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[Файл:Norblin Factory Redevelopment under construction, 8.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4290|инвестиция]]'' | | [[:commons:Category:Investments|Investments]] | [[:d:Q4290|Q4290]] |- | style='text-align:right'| 363 | | ''[[:d:Q36359566|Инеш]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Бөре елгасының уң кушылдыгы (Нократ елгасы бассейны) | | [[:d:Q36359566|Q36359566]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[Файл:Иннополис. Технопарк им. А.С. Попова.JPG|center|128px]] | [[Иннополис]] | | [[:commons:Category:Innopolis|Innopolis]] | [[:d:Q4201239|Q4201239]] |- | style='text-align:right'| 365 | | [[Инеш (Зәй кушылдыгы)|Иныш]] | | | [[:d:Q1091377|Q1091377]] |- | style='text-align:right'| 366 | | [[Инеш (Зөя кушылдыгы)|Иныш]] | | | [[:d:Q4202344|Q4202344]] |- | style='text-align:right'| 367 | | ''[[:d:Q137995478|Иныш]]'' | | | [[:d:Q137995478|Q137995478]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[Файл:Gotvald IF.jpg|center|128px]] | [[Иосиф Готвальд]] | | [[:commons:Category:Iosif Gotwald|Iosif Gotwald]] | [[:d:Q15065539|Q15065539]] |- | style='text-align:right'| 369 | | [[ипотека]] | | [[:commons:Category:Mortgages|Mortgages]] | [[:d:Q184260|Q184260]] |- | style='text-align:right'| 370 | | [[Ырга (Әшнәк кушылдыгы)|Ирга (Әшнәк кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q13204470|Q13204470]] |- | style='text-align:right'| 371 | | [[Ирек Биккинин]] | | | [[:d:Q63442048|Q63442048]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[Файл:Isaak Aluf.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11714104|Исаак Алуф]]'' | | [[:commons:Category:Isaak Aluf|Isaak Aluf]] | [[:d:Q11714104|Q11714104]] |- | style='text-align:right'| 373 | | [[Исергәп]] | | | [[:d:Q4203761|Q4203761]] |- | style='text-align:right'| 374 | | [[Иске (Тетвел кушылдыгы)|Иске]] | | | [[:d:Q20581664|Q20581664]] |- | style='text-align:right'| 375 | | ''[[:d:Q36357117|Иске Йорт]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Бирәзә елгасының уң кушылдыгы (Казансу елгасы бассейны) | | [[:d:Q36357117|Q36357117]] |- | style='text-align:right'| 376 | | [[Иске Кишет]] | | | [[:d:Q18802418|Q18802418]] |- | style='text-align:right'| 377 | | [[Иске Муй]] | | | [[:d:Q18802435|Q18802435]] |- | style='text-align:right'| 378 | [[Файл:Staroye Churilino (2024-04-25) 02.jpg|center|128px]] | [[Иске Чүриле]] | | [[:commons:Category:Staroye Churilino|Staroye Churilino]] | [[:d:Q18802259|Q18802259]] |- | style='text-align:right'| 379 | | [[Өскебаш|Искубаш]] | | | [[:d:Q484283|Q484283]] |- | style='text-align:right'| 380 | | [[Искәндәр Биктаһиров]] | | [[:commons:Category:Iskander Biktagirov|Iskander Biktagirov]] | [[:d:Q124770670|Q124770670]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[Файл:Iskander Gilyazov (2021-09-07).JPG|center|128px]] | [[Искәндәр Гыйләҗев]] | | [[:commons:Category:Iskander Gilyazov|Iskander Gilyazov]] | [[:d:Q4138393|Q4138393]] |- | style='text-align:right'| 382 | | [[Искәндәр Рәфыйков]] | | | [[:d:Q124771790|Q124771790]] |- | style='text-align:right'| 383 | | [[Ислам Беляев]] | татар язучысы, шагыйрь | | [[:d:Q20575823|Q20575823]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[Файл:Gainutdinov I.G.jpg|center|128px]] | [[Исмәгыйль Гайнетдинов|Исмәгыйль Гайнетдинев]] | | [[:commons:Category:Ismagil Gaynutdinov|Ismagil Gaynutdinov]] | [[:d:Q17195523|Q17195523]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[Файл:Ismail Gasprinskiy.jpg|center|128px]] | [[Исмәгыйль Гаспринский|Исмәгыйль Гаспралы]] | кырымтатар мәгърифәтчесе, нәшир, сәясәтче, җәмәгать эшлеклесе, педагог, әдип (1851-1914). | [[:commons:Category:Ismail Gaspirali|Ismail Gaspirali]] | [[:d:Q335495|Q335495]] |- | style='text-align:right'| 386 | | [[Исмәгыйль Илялов]] | музыкант-башкаручы, мандолинада уйнаучы, концерт һәм театр администраторы | | [[:d:Q22696908|Q22696908]] |- | style='text-align:right'| 387 | | [[Исхак Илялов]] | | | [[:d:Q24846600|Q24846600]] |- | style='text-align:right'| 388 | | [[ишан]] | исламда дини остаз | | [[:d:Q4205526|Q4205526]] |- | style='text-align:right'| 389 | | [[Ишем (Идел кушылдыгы)|Ишем]] | | | [[:d:Q20582732|Q20582732]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[Файл:Copepodkils.jpg|center|128px]] | [[ишкәгаяклы кысласыманнар]] | | [[:commons:Category:Copepoda|Copepoda]] | [[:d:Q189973|Q189973]] |- | style='text-align:right'| 391 | | ''[[:d:Q36357139|Ия]]'' | Татарстан елга, Көнбатыш Кама алдындагы Казансу елгасының уң кушылдыгы | | [[:d:Q36357139|Q36357139]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[Файл:Yusuf akcura.jpg|center|128px]] | [[Йосыф Акчура]] | татар язучысы, нәшир, журналист, төрек милләтчелеге идеологларының берсе (1876-1935) | [[:commons:Category:Yusuf Akçura|Yusuf Akçura]] | [[:d:Q735399|Q735399]] |- | style='text-align:right'| 393 | | [[кадимчелек]] | XIX гасыр ахырында — XX гасыр башында татар җәмгыятендә киң таралган консерватив хәрәкәт | | [[:d:Q4207269|Q4207269]] |- | style='text-align:right'| 394 | | [[Кады]] | | | [[:d:Q756971|Q756971]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[Файл:KAZ Collage 2015.png|center|128px]] | [[Казан]] | Татарстан Республикасының башкаласы, Русиянең икътисади, мәдәни, сәяси үзәкләренең берсе. Иделнең сул ягында, аңа Казансу кушылу урынында урнашкан зур порт | [[:commons:Category:Kazan|Kazan]] | [[:d:Q900|Q900]] |- | style='text-align:right'| 396 | | [[Казан музыка көллияте]] | Махсус урта белем бирү йорты | [[:commons:Category:Kazan music college|Kazan music college]] | [[:d:Q20583058|Q20583058]] |- | style='text-align:right'| 397 | | [[Казан педагогика көллияте]] | | | [[:d:Q25555746|Q25555746]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[Файл:Rodionovskij-institut.jpg|center|128px]] | [[Казан Родионов затлы кызлар институты]] | | [[:commons:Category:Rodionov Institute for Noble Maidens|Rodionov Institute for Noble Maidens]] | [[:d:Q4207781|Q4207781]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[Файл:Kariev Theater (2018-04-26) 01.jpg|center|128px]] | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] | | [[:commons:Category:Kariev Theater|Kariev Theater]] | [[:d:Q13204692|Q13204692]] |- | style='text-align:right'| 400 | | [[Казан университеты басмаханәсе]] | Казан Император университетының нәшрият һәм басма бүлеге | | [[:d:Q65300310|Q65300310]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[Файл:Karl Marx street 63, Kazan (2022-05-12) 17.jpg|center|128px]] | [[Казан хореография укуханәсе]] | | [[:commons:Category:Kazan Choreographic School|Kazan Choreographic School]] | [[:d:Q25555759|Q25555759]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[Файл:Kazanbash (2024-04-25) 36.jpg|center|128px]] | [[Казанбаш]] | | [[:commons:Category:Kazanbash|Kazanbash]] | [[:d:Q18779179|Q18779179]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[Файл:Kazan exhibition (Brening).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q128303463|Казанская Международная выставка]]'' | | [[:commons:Category:Kazan international exhibition (1909)|Kazan international exhibition (1909)]] | [[:d:Q128303463|Q128303463]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[Файл:Qazansu2.JPG|center|128px]] | [[Казансу]] | Иделгә коючы елга, Татарстан | [[:commons:Category:Kazanka River|Kazanka River]] | [[:d:Q376708|Q376708]] |- | style='text-align:right'| 405 | | [[Казанчы (елга)|Казанчы]] | елга | | [[:d:Q756380|Q756380]] |- | style='text-align:right'| 406 | | [[Казкаш|Казнаш]] | | | [[:d:Q6556698|Q6556698]] |- | style='text-align:right'| 407 | | [[Кайбыч аучылык тыюлыгы|Кайбыч дәүләт аучылык заказнигы]] | | | [[:d:Q13204708|Q13204708]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[Файл:Иген кыры 4.jpg|center|128px]] | [[Кайбыч районы]] | | [[:commons:Category:Kaybitsky District|Kaybitsky District]] | [[:d:Q517512|Q517512]] |- | style='text-align:right'| 409 | | [[Каймар (елга)|Каймар]] | | | [[:d:Q6557234|Q6557234]] |- | style='text-align:right'| 410 | | [[Калмаш (Шилнә кушылдыгы)|Калмаш]] | елга | | [[:d:Q756794|Q756794]] |- | style='text-align:right'| 411 | | [[Калмия (Сөн кушылдыгы)|Калмия]] | | | [[:d:Q4210175|Q4210175]] |- | style='text-align:right'| 412 | | ''[[:d:Q36359979|Кама]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Чулман аръягындагы Урсалы елгасының (Дала Зәе елгасы бассейны) сул кушылдыгы | | [[:d:Q36359979|Q36359979]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[Файл:Поселок Камское Устье.jpg|center|128px]] | [[Кама Тамагы]] | | [[:commons:Category:Kamskoye Ustye|Kamskoye Ustye]] | [[:d:Q1723403|Q1723403]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[Файл:Камское устье. Альпстоянка.jpg|center|128px]] | [[Кама Тамагы районы]] | | [[:commons:Category:Kamsko-Ustyinsky District|Kamsko-Ustyinsky District]] | [[:d:Q2219934|Q2219934]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[Файл:Kamaz 2.JPG|center|128px]] | [[КамАЗ]] | | [[:commons:Category:KamAZ|KamAZ]] | [[:d:Q30378|Q30378]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[Файл:Kamil Karimov (2022-04-26).JPG|center|128px]] | [[Камил Кәримов]] | язучы-сатирик | [[:commons:Category:Kamil Karimov|Kamil Karimov]] | [[:d:Q13204756|Q13204756]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[Файл:Сын полка.jpg|center|128px]] | [[Камил Шакиров]] | | | [[:d:Q18407313|Q18407313]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[Файл:Ladybug eating aphids. (49485764276).jpg|center|128px]] | [[Камка|камкалар]] | | [[:commons:Category:Coccinellidae|Coccinellidae]] | [[:d:Q25327|Q25327]] |- | style='text-align:right'| 419 | | [[Камско-Волжская речь (гәҗит)|Камско-Волжская речь]] | | [[:commons:Category:Kamsko-Volzhskaya rech|Kamsko-Volzhskaya rech]] | [[:d:Q53924217|Q53924217]] |- | style='text-align:right'| 420 | | [[Камышлы (Минзәлә кушылдыгы)]] | елга | | [[:d:Q13056702|Q13056702]] |- | style='text-align:right'| 421 | | [[Камышлы (Ык кушылдыгы)]] | елга | | [[:d:Q4230324|Q4230324]] |- | style='text-align:right'| 422 | | [[Кандыз]] | елга | | [[:d:Q757152|Q757152]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[Файл:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] | [[капитализм]] | | [[:commons:Category:Capitalism|Capitalism]] | [[:d:Q6206|Q6206]] |- | style='text-align:right'| 424 | | [[Карабаш]] | | | [[:d:Q2045268|Q2045268]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[Файл:Karavon2.jpg|center|128px]] | [[Каравон]] | | [[:commons:Category:Karavon|Karavon]] | [[:d:Q4213650|Q4213650]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[Файл:Sushilovka street (2024-05-26) 15.jpg|center|128px]] | [[Карай (Татарстан)|Карай]] | | [[:commons:Category:Nikolskoe, Laishevsky District|Nikolskoe, Laishevsky District]] | [[:d:Q13206755|Q13206755]] |- | style='text-align:right'| 427 | | [[Карамалы (Мәллә кушылдыгы)|Карамалы]] | елга | | [[:d:Q757436|Q757436]] |- | style='text-align:right'| 428 | | [[Карамалы (Зәй кушылдыгы)|Карамалы]] | | | [[:d:Q1098193|Q1098193]] |- | style='text-align:right'| 429 | | [[Карамалы (Азнакай районы)]] | | | [[:d:Q19904961|Q19904961]] |- | style='text-align:right'| 430 | | [[Каратай (Чишмә кушылдыгы)|Каратай]] | | | [[:d:Q6566678|Q6566678]] |- | style='text-align:right'| 431 | | [[Каратал (Татарстан)|Каратал]] | | | [[:d:Q20583860|Q20583860]] |- | style='text-align:right'| 432 | | [[Каргалы (Талкыш кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q12548219|Q12548219]] |- | style='text-align:right'| 433 | | [[Көрән (елга)|Каринка]] | | | [[:d:Q1090455|Q1090455]] |- | style='text-align:right'| 434 | | [[Кәркәвеч|Каркаусь]] | | | [[:d:Q486393|Q486393]] |- | style='text-align:right'| 435 | | [[Карлы (елга)|Карлы]] | | | [[:d:Q2061134|Q2061134]] |- | style='text-align:right'| 436 | | [[Касыйм Биккол]] | | | [[:d:Q58797213|Q58797213]] |- | style='text-align:right'| 437 | | [[Качкын]] | | | [[:d:Q28542175|Q28542175]] |- | style='text-align:right'| 438 | | [[Каюм Поздняков|Каюм Позднәков]] | | [[:commons:Category:Kayum Pozdnyakov|Kayum Pozdnyakov]] | [[:d:Q58667405|Q58667405]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[Файл:Kev Salikhov (2006-11-03) 02.jpg|center|128px]] | [[Кев Салихов]] | Рәсәй Фәннәр Әкәдимиясе әкәдимиге | [[:commons:Category:Kev Salikhov|Kev Salikhov]] | [[:d:Q4405850|Q4405850]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[Файл:Кряшены.JPG|center|128px]] | [[керәшен татарлары]] | татар халкының православ динен тоткан үзенчәлекле бер төркеме | [[:commons:Category:Kryashens|Kryashens]] | [[:d:Q2509263|Q2509263]] |- | style='text-align:right'| 441 | | [[Кече Бахта]] | | | [[:d:Q6556304|Q6556304]] |- | style='text-align:right'| 442 | | [[Кече Ирнә]] | елга (Зәй районы, Татарстан, Россия) | | [[:d:Q1090031|Q1090031]] |- | style='text-align:right'| 443 | | [[Кече Мишә]] | | | [[:d:Q13204989|Q13204989]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[Файл:Кривоозерки-Панорама 2.JPG|center|128px]] | [[Кече Сөлчә]] | | [[:commons:Category:Malaya Sulcha|Malaya Sulcha]] | [[:d:Q4277383|Q4277383]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[Файл:IMG Maluyi cheremchan.jpg|center|128px]] | [[Кече Чирмешән]] | елга | | [[:d:Q2670337|Q2670337]] |- | style='text-align:right'| 446 | | [[Кече Чынлы (елга)|Кече Чынлы елгасы]] | | | [[:d:Q4277481|Q4277481]] |- | style='text-align:right'| 447 | | [[Кили]] | | | [[:d:Q13205079|Q13205079]] |- | style='text-align:right'| 448 | | [[Кылна|Кильна]] | | | [[:d:Q4220605|Q4220605]] |- | style='text-align:right'| 449 | | [[Киндерле (Казансу кушылдыгы)|Киндерле]] | Казан тирәсендә Казансуга коючы елга | | [[:d:Q150400|Q150400]] |- | style='text-align:right'| 450 | | [[Кирмән (елга)|Кирмянка]] | | | [[:d:Q6556204|Q6556204]] |- | style='text-align:right'| 451 | | [[Кисы (елга)|Кисинка]] | | | [[:d:Q4222148|Q4222148]] |- | style='text-align:right'| 452 | | [[Кесмәс|Кисьмесь]] | | | [[:d:Q6556687|Q6556687]] |- | style='text-align:right'| 453 | | [[Кичү (елга)|Кичү]] | елга | | [[:d:Q4222615|Q4222615]] |- | style='text-align:right'| 454 | | [[Кыярмәт|Киярметь]] | | | [[:d:Q4222742|Q4222742]] |- | style='text-align:right'| 455 | | [[Клара Булатова]] | татар шагыйрәсе, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1986) | | [[:d:Q20576784|Q20576784]] |- | style='text-align:right'| 456 | | [[Келәнче (елга)|Клянчейка]] | | | [[:d:Q85906|Q85906]] |- | style='text-align:right'| 457 | | [[Кенә|Кня]] | | | [[:d:Q483983|Q483983]] |- | style='text-align:right'| 458 | | [[Кодаш (елга)]] | | | [[:d:Q4244360|Q4244360]] |- | style='text-align:right'| 459 | | ''[[:d:Q135683046|Кожевников, Юрий Васильевич]]'' | | [[:commons:Category:Yuriy Kozhevnikov|Yuriy Kozhevnikov]] | [[:d:Q135683046|Q135683046]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[Файл:Kokorev self-portrait (2024-03-15) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131624491|Кокорев, Александр Михайлович]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Mikhaylovich Kokorev|Aleksandr Mikhaylovich Kokorev]] | [[:d:Q131624491|Q131624491]] |- | style='text-align:right'| 461 | | [[Кол Гали]] | татар-болгар шагыйре, урта гасырлар татар әдәбиятына нигез салучы | [[:commons:Category:Kul Gali|Kul Gali]] | [[:d:Q1253537|Q1253537]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[Файл:Colorado potato beetle.jpg|center|128px]] | [[Колорадо коңгызы]] | | [[:commons:Category:Leptinotarsa decemlineata|Leptinotarsa decemlineata]] | [[:d:Q156954|Q156954]] |- | style='text-align:right'| 463 | | [[Колхоз газетасы|Колхоз газеты]] | 1924-1935 елда Казанда чыккан татар телле газетасы | | [[:d:Q53952019|Q53952019]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[Файл:Kondurcha.jpg|center|128px]] | [[Кондырча (елга)|Кондырча]] | Самара өлкәсе һәм Татарстан республикасында аккан елга | | [[:d:Q1473998|Q1473998]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[Файл:Konstantin Oleshkevich (1).jpg|center|128px]] | [[Константин Олешкевич]] | | [[:commons:Category:Konstantin Oleshkevich|Konstantin Oleshkevich]] | [[:d:Q4333710|Q4333710]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[Файл:Helix pomatia june01.JPG|center|128px]] | [[корсагаяклылар]] | | [[:commons:Category:Gastropoda|Gastropoda]] | [[:d:Q4867740|Q4867740]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[Файл:AndalusQuran.JPG|center|128px]] | [[Коръән]] | мөселманнарның изге китабы | [[:commons:Category:Qur'an|Qur'an]] | [[:d:Q428|Q428]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[Файл:2-1-1 Лесное озеро на Сухой реке, ирисы 2014-06-04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q118680453|Коры елга]]'' | | | [[:d:Q118680453|Q118680453]] |- | style='text-align:right'| 469 | | [[Коры Үләмә|Коры Улема]] | | | [[:d:Q4447038|Q4447038]] |- | style='text-align:right'| 470 | | [[Кашай|Кошаева]] | | | [[:d:Q1093684|Q1093684]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[Файл:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] | [[кошлар]] | | [[:commons:Category:Aves|Aves]] | [[:d:Q5113|Q5113]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[Файл:Lucanus cervus.jpg|center|128px]] | [[коңгызлар]] | бөҗәкләрнең отряды | [[:commons:Category:Coleoptera|Coleoptera]] | [[:d:Q22671|Q22671]] |- | style='text-align:right'| 473 | | [[Красная Звезда (Зәй районы)]] | юкка чыккан авыл (Зәй районы, Татарстан, Россия) | | [[:d:Q108775922|Q108775922]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[Файл:Crystal lattice composition.png|center|128px]] | ''[[:d:Q160398|кристаллография]]'' | матдәнең кристаллик халәте һәм кристаллар турындагы фән | [[:commons:Category:Crystallography|Crystallography]] | [[:d:Q160398|Q160398]] |- | style='text-align:right'| 475 | | [[Куак (елга)]] | | | [[:d:Q12550146|Q12550146]] |- | style='text-align:right'| 476 | | ''[[:d:Q137997622|Куатлеелга]]'' | | | [[:d:Q137997622|Q137997622]] |- | style='text-align:right'| 477 | | [[Куады (елга)|Кувады]] | | | [[:d:Q1095549|Q1095549]] |- | style='text-align:right'| 478 | | [[Кубыр|Кугуборка]] | Россиядәге елга | | [[:d:Q484258|Q484258]] |- | style='text-align:right'| 479 | | [[Кузай (елга)|Кузайка]] | | | [[:d:Q6566156|Q6566156]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[Файл:Kuybyshev Reservoir (3).jpg|center|128px]] | [[Куйбышев сусаклагычы]] | | [[:commons:Category:Kuybyshev Reservoir|Kuybyshev Reservoir]] | [[:d:Q745937|Q745937]] |- | style='text-align:right'| 481 | | [[Күклек|Куклюк]] | | | [[:d:Q485151|Q485151]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[Файл:Кукмор, вокзал.jpg|center|128px]] | [[Кукмара]] | | [[:commons:Category:Kukmor|Kukmor]] | [[:d:Q1274263|Q1274263]] |- | style='text-align:right'| 483 | | [[Кукмара аграр көллияте]] | | | [[:d:Q31444488|Q31444488]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[Файл:Пруд рядом с Бяйлангер - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Кукмара районы]] | Татарстанның муниципаль берәмлеге (Россия) | [[:commons:Category:Kukmorsky District|Kukmorsky District]] | [[:d:Q2670304|Q2670304]] |- | style='text-align:right'| 485 | | [[Кумырса]] | | | [[:d:Q36215881|Q36215881]] |- | style='text-align:right'| 486 | | [[Күтәмә (елга)|Кутеминка]] | | | [[:d:Q6566290|Q6566290]] |- | style='text-align:right'| 487 | | [[Кызылъяр (Баулы районы)|Кызылъяр]] | | | [[:d:Q20585974|Q20585974]] |- | style='text-align:right'| 488 | | [[Кызылъяр (Арча районы)]] | | | [[:d:Q13205427|Q13205427]] |- | style='text-align:right'| 489 | | [[Кырлай (елга)]] | | | [[:d:Q11101145|Q11101145]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[Файл:Spergularia-rubra-20090409a.jpg|center|128px]] | [[кырлыкча]] | канәферчәләр семьялыгыннан бер-, ике- һәм күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:commons:Category:Spergularia|Spergularia]] | [[:d:Q163048|Q163048]] |- | style='text-align:right'| 491 | | [[Кырыкмас]] | | | [[:d:Q1072119|Q1072119]] |- | style='text-align:right'| 492 | | [[Кырым-Сарай (елга)|Кырым-Сарай]] | елга | | [[:d:Q4242876|Q4242876]] |- | style='text-align:right'| 493 | | [[Кыса]] | | | [[:d:Q6556272|Q6556272]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[Файл:Kshkar Mosque (2024-03-28) 16.jpg|center|128px]] | [[Кышкар мәчете]] | | [[:commons:Category:Kshkar Mosque|Kshkar Mosque]] | [[:d:Q65299661|Q65299661]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[Файл:Angular Parameters of Elliptical Orbit.png|center|128px]] | [[күк механикасы]] | | [[:commons:Category:Celestial mechanics|Celestial mechanics]] | [[:d:Q184274|Q184274]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[Файл:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] | [[күпер]] | | [[:commons:Category:Bridges|Bridges]] | [[:d:Q12280|Q12280]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[Файл:Back to Back House.jpg|center|128px]] | [[күчемсез милек]] | | [[:commons:Category:Realty|Realty]] | [[:d:Q684740|Q684740]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[Файл:Kaaba2.JPG|center|128px]] | [[Кагъбә|Кәгъбә]] | | [[:commons:Category:Kaaba|Kaaba]] | [[:d:Q29466|Q29466]] |- | style='text-align:right'| 499 | | ''[[:d:Q36358698|Кәкре елга]]'' | Татарстанның Көнчыгыш Кама аръягындагы Мәллә елгасының уң кушылдыгы | | [[:d:Q36358698|Q36358698]] |- | style='text-align:right'| 500 | [[Файл:Khasanov KG.jpg|center|128px]] | [[Кәлимулла Хәсәнов|Кәлимулла Хәсәнев]] | | [[:commons:Category:Kalimulla Khasanov|Kalimulla Khasanov]] | [[:d:Q28357845|Q28357845]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[Файл:Театр имени Камала.jpg|center|128px]] | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | Казандагы татар театры | [[:commons:Category:Tatar State Drama and Comedy Theatre named after Karim Tinchurin|Tatar State Drama and Comedy Theatre named after Karim Tinchurin]] | [[:d:Q13207313|Q13207313]] |- | style='text-align:right'| 502 | [[Файл:Karim Hakimov trubka.jpg|center|128px]] | [[Кәрим Хәкимов]] | татар чыгышлы совет дипломаты (1892-1938) | [[:commons:Category:Karim Hakimov|Karim Hakimov]] | [[:d:Q260048|Q260048]] |- | style='text-align:right'| 503 | | [[Кәрәкә (күл, Яшел Үзән районы)]] | | | [[:d:Q86723624|Q86723624]] |- | style='text-align:right'| 504 | | [[Кәрәкәс]] | | | [[:d:Q18780051|Q18780051]] |- | style='text-align:right'| 505 | | [[Көннә]] | елга | | [[:d:Q4247267|Q4247267]] |- | style='text-align:right'| 506 | | [[Көрәш (гәҗит)|Көрәш]] | | | [[:d:Q54165577|Q54165577]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[Файл:Лаишево, здание уездного училища, ул. Горького, 32.jpg|center|128px]] | [[Лаеш]] | Русиядә шәһәр | [[:commons:Category:Laishevo|Laishevo]] | [[:d:Q156648|Q156648]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[Файл:Borovoe Matyushino.jpg|center|128px]] | [[Лаеш районы]] | | [[:commons:Category:Laishevsky District|Laishevsky District]] | [[:d:Q2219922|Q2219922]] |- | style='text-align:right'| 509 | | [[Лаеш техник-икътисад техникумы]] | | | [[:d:Q31444481|Q31444481]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[Файл:Slug in VanDusen Botanical Garden.jpg|center|128px]] | [[Лайлачлар]] | | [[:commons:Category:Slugs|Slugs]] | [[:d:Q1953597|Q1953597]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[Файл:Brown-Falcon,-Vic,-3.1.2008.jpg|center|128px]] | [[Лачын кошлар]] | | [[:commons:Category:Falconidae|Falconidae]] | [[:d:Q21744|Q21744]] |- | style='text-align:right'| 512 | | [[Лев Хрщонович]] | | [[:commons:Category:Lev Hrschonovich|Lev Hrschonovich]] | [[:d:Q6534727|Q6534727]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[Файл:Панорама Лениногорска (Татарстан).JPG|center|128px]] | [[Лениногорск]] | Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан шәһәр, Лениногорск районының үзәге | [[:commons:Category:Leninogorsk|Leninogorsk]] | [[:d:Q157458|Q157458]] |- | style='text-align:right'| 514 | | [[Лениногорск нефть техникумы]] | | | [[:d:Q31444472|Q31444472]] |- | style='text-align:right'| 515 | | [[Лениногорск политехник көллияте|Лениногорск политехника көллияте]] | | | [[:d:Q31444465|Q31444465]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[Файл:Зай-Каратай, гора "Мир" (панорама) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Лениногорск районы]] | | [[:commons:Category:Leninogorsky District|Leninogorsky District]] | [[:d:Q2220365|Q2220365]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[Файл:Haeckel Lichenes.jpg|center|128px]] | [[лишайниклар]] | | [[:commons:Category:Lichens|Lichens]] | [[:d:Q43142|Q43142]] |- | style='text-align:right'| 518 | | [[Лубян урман-техник көллияте]] | | | [[:d:Q30303311|Q30303311]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[Файл:Lyubov Ageeva (2022-07-15).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q113536930|Любовь Агеева]]'' | | [[:commons:Category:Lyubov Ageeva|Lyubov Ageeva]] | [[:d:Q113536930|Q113536930]] |- | style='text-align:right'| 520 | | [[Маклавыш (елга)|Маклаушка]] | | | [[:d:Q4275823|Q4275823]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[Файл:Einfacher Wirtschaftskreislauf.png|center|128px]] | ''[[:d:Q39680|макроикътисад]]'' | эре гомумикътисади күрсәткечләрне өйрәнүче икътисади теория бүлеге | [[:commons:Category:Macroeconomics|Macroeconomics]] | [[:d:Q39680|Q39680]] |- | style='text-align:right'| 522 | | [[Макса]] | | | [[:d:Q6555924|Q6555924]] |- | style='text-align:right'| 523 | [[Файл:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] | [[Максим Горький]] | | [[:commons:Category:Maxim Gorky|Maxim Gorky]] | [[:d:Q12706|Q12706]] |- | style='text-align:right'| 524 | | ''[[:d:Q137997003|Мактама]]'' | | | [[:d:Q137997003|Q137997003]] |- | style='text-align:right'| 525 | [[Файл:Fyodor Malinovskiy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131918184|Малиновский, Фёдор Николаевич]]'' | | [[:commons:Category:Fyodor Malinovskiy|Fyodor Malinovskiy]] | [[:d:Q131918184|Q131918184]] |- | style='text-align:right'| 526 | | ''[[:d:Q137996886|Мальбагуш]]'' | | | [[:d:Q137996886|Q137996886]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[Файл:Mamadysh.jpg|center|128px]] | [[Мамадыш]] | | [[:commons:Category:Mamadysh|Mamadysh]] | [[:d:Q158010|Q158010]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[Файл:Устье р. Вятка (09.09.05) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Мамадыш районы]] | Татарстан составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район) | [[:commons:Category:Mamadyshsky District|Mamadyshsky District]] | [[:d:Q158071|Q158071]] |- | style='text-align:right'| 529 | | [[Мансур Мозаффаров]] | татар композиторы, фольклорчы һәм укытучы | | [[:d:Q4305950|Q4305950]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[Файл:Mansur Hasanov (2006-02-03).jpg|center|128px]] | [[Мансур Хәсәнов]] | татар әдәбият галиме, тәнкыйтьче, җәмәгать һәм дәүләт эшлеклесе | [[:commons:Category:Mansur Hasanov|Mansur Hasanov]] | [[:d:Q4496420|Q4496420]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[Файл:Mansur Shigapov (2008-01-29).jpg|center|128px]] | [[Мансур Шиһапов]] | татар шагыйре, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреаты | [[:commons:Category:Mansur Shigapov|Mansur Shigapov]] | [[:d:Q13205742|Q13205742]] |- | style='text-align:right'| 532 | | [[Мәнәвез (Стәрле кушылдыгы-2)|Маняус]] | | | [[:d:Q4280979|Q4280979]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[Файл:Серебро на реке.jpg|center|128px]] | [[Мораса (елга)|Мараса]] | | | [[:d:Q4281091|Q4281091]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[Файл:Marat Amirhanov (2024-04-15).JPG|center|128px]] | [[Марат Әмирханов]] | татар язучысы, журналист, публицист | [[:commons:Category:Marat Amirhanov|Marat Amirhanov]] | [[:d:Q13205744|Q13205744]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[Файл:Marat Akhmetov (gossov.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Марат Әхмәтов (1954)|Марат Әхмәтов]] | | [[:commons:Category:Marat Akhmetov|Marat Akhmetov]] | [[:d:Q20598958|Q20598958]] |- | style='text-align:right'| 536 | | ''[[:d:Q131746092|Мария Елизарова]]'' | | [[:commons:Category:Mariya Elizarova|Mariya Elizarova]] | [[:d:Q131746092|Q131746092]] |- | style='text-align:right'| 537 | [[Файл:Lyceum-KSU.jpg|center|128px]] | [[Мария хатын-кызлар гимназиясе (Казан)|Мария хатын-кызлар гимназиясе]] | | [[:commons:Category:Mariinskaya Gymnasium (Kazan)|Mariinskaya Gymnasium (Kazan)]] | [[:d:Q19619188|Q19619188]] |- | style='text-align:right'| 538 | [[Файл:Marsel Salimzhanov (tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Марсель Сәлимҗанов]] | татар режиссеры, СССР халык артисты, РФ һәм ТАССРның атказанган сәнгать хезмәткәре | [[:commons:Category:Marcel Salimzhanov|Marcel Salimzhanov]] | [[:d:Q4405819|Q4405819]] |- | style='text-align:right'| 539 | | [[Марсель Әхмәтҗанов]] | әдәбият галиме, археограф, текстолог, филология фәннәре докторы | | [[:d:Q13205760|Q13205760]] |- | style='text-align:right'| 540 | | [[Масловка (Алексеевск районы)|Маслау]] | | | [[:d:Q18789833|Q18789833]] |- | style='text-align:right'| 541 | | [[математик анализ]] | | [[:commons:Category:Analysis|Analysis]] | [[:d:Q7754|Q7754]] |- | style='text-align:right'| 542 | [[Файл:Mathematics.png|center|128px]] | [[математика]] | | [[:commons:Category:Mathematics|Mathematics]] | [[:d:Q395|Q395]] |- | style='text-align:right'| 543 | | [[Маҗын (елга)|Маҗын]] | елга | | [[:d:Q757235|Q757235]] |- | style='text-align:right'| 544 | | [[Медведка]] | | | [[:d:Q13205798|Q13205798]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[Файл:Medstudentindonesia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126945|медицина белеме бирү]]'' | | [[:commons:Category:Medical education|Medical education]] | [[:d:Q126945|Q126945]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[Файл:Набережная Тукая, Набережные Челны, Татарстан 2.jpg|center|128px]] | [[Мәләкәс (Чулман кушылдыгы)|Мелекеска]] | | | [[:d:Q1092101|Q1092101]] |- | style='text-align:right'| 547 | | [[Мәме (елга)|Меминка]] | | | [[:d:Q4290097|Q4290097]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[Файл:Менделеевск вид сверху.jpg|center|128px]] | [[Менделеевск]] | Татарстан шәһәре, Менделеевск районы үзәге | [[:commons:Category:Mendeleevsk|Mendeleevsk]] | [[:d:Q158816|Q158816]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[Файл:Mendeleyevsk vidnakamu.jpg|center|128px]] | [[Менделеевск районы]] | | [[:commons:Category:Mendeleevsky District|Mendeleevsky District]] | [[:d:Q620746|Q620746]] |- | style='text-align:right'| 550 | | [[Мәнҗе|Менпушка]] | | | [[:d:Q13205820|Q13205820]] |- | style='text-align:right'| 551 | | [[Милли Идарә]] | | | [[:d:Q65300401|Q65300401]] |- | style='text-align:right'| 552 | | [[Милләт Мәҗлесе]] | | | [[:d:Q25555712|Q25555712]] |- | style='text-align:right'| 553 | | [[Минзәлә авыл хуҗалыгы техникумы]] | | | [[:d:Q31444400|Q31444400]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[Файл:Nizhnekamsk Reservoir's gulf where Menzelya River's mouth was - 2011-07-21.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә елгасы]] | елга | [[:commons:Category:Menzelya River|Menzelya River]] | [[:d:Q2580606|Q2580606]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[Файл:Деревня Атрякле, Мензелинский р-н Татарстана.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә районы]] | | [[:commons:Category:Menzelinsky District|Menzelinsky District]] | [[:d:Q2220351|Q2220351]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[Файл:Menzelinsk gorod.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | Татарстан Республикасы Минзәлә районының үзәге | [[:commons:Category:Menzelinsk|Menzelinsk]] | [[:d:Q158830|Q158830]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[Файл:Shaimiev official portrait 04.jpg|center|128px]] | [[Минтимер Шәймиев]] | | [[:commons:Category:Mintimer Shaimiev|Mintimer Shaimiev]] | [[:d:Q368896|Q368896]] |- | style='text-align:right'| 558 | | [[Мира Космодемьянская]] | | | [[:d:Q58878278|Q58878278]] |- | style='text-align:right'| 559 | | [[Оренбург дәүләт татар драма театры|Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур дәүләт татар драма театры]] | 1925 елда Оренбургта нигезләнгән татар драма театры | | [[:d:Q13206330|Q13206330]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[Файл:Mikhail Kozlovsky (2014-03-21).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q122194742|Михаил Козловский]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Kozlovsky (photographer)|Mikhail Kozlovsky (photographer)]] | [[:d:Q122194742|Q122194742]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[Файл:Михаил Петрович Коринфский (Варенцов).jpg|center|128px]] | [[Михаил Коринфский]] | | [[:commons:Category:Mikhail Korinfskiy|Mikhail Korinfskiy]] | [[:d:Q4233093|Q4233093]] |- | style='text-align:right'| 562 | | ''[[:d:Q111745444|Михаил Пильнов]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Pilnov|Mikhail Pilnov]] | [[:d:Q111745444|Q111745444]] |- | style='text-align:right'| 563 | | [[Мишә (Кече Мишә кушылдыгы)|Мишә]] | | | [[:d:Q20587284|Q20587284]] |- | style='text-align:right'| 564 | [[Файл:Река Мёша - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Мишә (Чулман кушылдыгы)|Мишә (елга)]] | | [[:commons:Category:Mosha River|Mosha River]] | [[:d:Q13205866|Q13205866]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[Файл:Mollusca.jpg|center|128px]] | [[моллюсклар]] | | [[:commons:Category:Mollusca|Mollusca]] | [[:d:Q25326|Q25326]] |- | style='text-align:right'| 566 | | [[Мордвасу (Идел кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q36357841|Q36357841]] |- | style='text-align:right'| 567 | | [[Мордвасу|Мордовская]] | | | [[:d:Q4302531|Q4302531]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[Файл:Leninogorsky District, Tatarstan, Russia - panoramio (25).jpg|center|128px]] | [[Мәчкәрә (Дала Зәе кушылдыгы)|Мошкара]] | | [[:commons:Category:Moshkara River|Moshkara River]] | [[:d:Q1097419|Q1097419]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[Файл:Mollah imamzadeh tabriz.jpg|center|128px]] | [[мулла]] | | | [[:d:Q188942|Q188942]] |- | style='text-align:right'| 570 | [[Файл:М Бигеев 1910.jpg|center|128px]] | [[Муса Бигиев]] | татар мөселман галиме, теолог-фәлсәфәче, публицист, тәрҗемәче | [[:commons:Category:Musa Bigiev|Musa Bigiev]] | [[:d:Q2640707|Q2640707]] |- | style='text-align:right'| 571 | [[Файл:Театр оперы и балета. Казань.JPG|center|128px]] | [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]] | Казанның иң зур театрларының берсе | [[:commons:Category:Tatar State Opera and Ballet Theatre|Tatar State Opera and Ballet Theatre]] | [[:d:Q2047744|Q2047744]] |- | style='text-align:right'| 572 | | [[Мөшеге|Мушуга]] | елга | | [[:d:Q756748|Q756748]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[Файл:Batus barbicornis MHNT femelle.jpg|center|128px]] | [[мыеклач коңгызлар]] | мыекчыклары ярты гәүдәдән озынрак булган коңгызлар семьялыгы | [[:commons:Category:Cerambycidae|Cerambycidae]] | [[:d:Q205295|Q205295]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[Файл:Makzyum Salahov (gossov.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Мәгъсүм Сәлахов|Мәгъсүм Сәләхов]] | | [[:commons:Category:Makzyum Salahov|Makzyum Salahov]] | [[:d:Q21153209|Q21153209]] |- | style='text-align:right'| 575 | | [[Мәкәрим Мәһдиев]] | | | [[:d:Q24846562|Q24846562]] |- | style='text-align:right'| 576 | | [[Мәллә]] | | | [[:d:Q36356597|Q36356597]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[Файл:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] | [[Мәскәү]] | Русия Федерациясенең башкаласы, федерация әһәмияте шәһәре, үзәк икътисади районның һәм Мәскәү өлкәсенең үзәге | [[:commons:Category:Moscow|Moscow]] | [[:d:Q649|Q649]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[Файл:Москва, Малый Татарский переулок, 8 (4).jpg|center|128px]] | [[Мәскәү татар театры|Мәскәү үзәк татар эшче театры]] | | | [[:d:Q25555675|Q25555675]] |- | style='text-align:right'| 579 | | [[Мәснәви Хәертдинов]] | | [[:commons:Category:Masnavi Haertdinov|Masnavi Haertdinov]] | [[:d:Q20594530|Q20594530]] |- | style='text-align:right'| 580 | | [[Мәхмүд Болгари]] | Алтын Урда чоры татар әдибе, язучы, дин белгече | | [[:d:Q13205983|Q13205983]] |- | style='text-align:right'| 581 | | [[Мәхмүт Габдрахманов]] | | | [[:d:Q56273701|Q56273701]] |- | style='text-align:right'| 582 | | [[Мәхмүт Хөсәен]] | татар язучысы | | [[:d:Q11072053|Q11072053]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[Файл:Kurban Bayram 2025 in Kukmor - 10.jpg|center|128px]] | [[Мәчкәрә мәчете]] | | [[:commons:Category:Maskara Mosque|Maskara Mosque]] | [[:d:Q65299712|Q65299712]] |- | style='text-align:right'| 584 | | [[Мөвиҗә]] | | | [[:d:Q756609|Q756609]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[Файл:İstanbul 5437.jpg|center|128px]] | [[мөнбәр]] | | [[:commons:Category:Minbars|Minbars]] | [[:d:Q443676|Q443676]] |- | style='text-align:right'| 586 | | [[Мөнирә Булатова]] | татар опера җырчысы (югары меццо-сопрано), мөгаллиммә, музыка һәм җәмәгать эшлеклесе, Россия һәм Татарстанның халык артисты | | [[:d:Q13206007|Q13206007]] |- | style='text-align:right'| 587 | | [[Мөслим районы]] | | [[:commons:Category:Muslyumovsky District|Muslyumovsky District]] | [[:d:Q2220496|Q2220496]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[Файл:Gérôme - Mufti Reading in His Prayer Stool.jpg|center|128px]] | [[мөфти]] | | [[:commons:Category:Muftis|Muftis]] | [[:d:Q185992|Q185992]] |- | style='text-align:right'| 589 | | [[Мөхетдин Корбангалиев]] | | [[:commons:Category:Muhitdin Kurbangaliev|Muhitdin Kurbangaliev]] | [[:d:Q4247866|Q4247866]] |- | style='text-align:right'| 590 | | [[Мөхит Кичүбаев]] | драма актёры, ТАССР халык артисты (1957) | | [[:d:Q28357942|Q28357942]] |- | style='text-align:right'| 591 | | [[Мөхлисә Бубый]] | | | [[:d:Q24846559|Q24846559]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[Файл:Muhammed Parsin.jpg|center|128px]] | [[Мөхәммәт Парсин]] | | [[:commons:Category:Möxämmät Parsin|Möxämmät Parsin]] | [[:d:Q65157775|Q65157775]] |- | style='text-align:right'| 593 | | ''[[:d:Q132349040|Мөхәммәтзариф Әмирханов]]'' | татар мөселман дин эшлеклесе | | [[:d:Q132349040|Q132349040]] |- | style='text-align:right'| 594 | [[Файл:Nazar Ezhov (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135842427|Назар Ежов]]'' | | [[:commons:Category:Nazar Ezhov|Nazar Ezhov]] | [[:d:Q135842427|Q135842427]] |- | style='text-align:right'| 595 | | ''[[:d:Q55658624|Назарка]]'' | | | [[:d:Q55658624|Q55658624]] |- | style='text-align:right'| 596 | | [[Налимка (Урман Зәе кушылдыгы)|Налимка (Лесной Зай кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q4312624|Q4312624]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[Файл:Maghrib Prayer in Masjid Al-Haram.jpg|center|128px]] | [[намаз]] | | [[:commons:Category:Salat|Salat]] | [[:d:Q234869|Q234869]] |- | style='text-align:right'| 598 | | [[Наратлы (Ык кушылдыгы)|Наратлы]] | елга | | [[:d:Q756599|Q756599]] |- | style='text-align:right'| 599 | | [[Наратлы (Азнакай районы)|Наратлы]] | Азнакай районында бетерелгән торак рункт (Татарстан, Россия) | | [[:d:Q120122495|Q120122495]] |- | style='text-align:right'| 600 | | [[Наталия Андрамонова]] | | | [[:d:Q106597185|Q106597185]] |- | style='text-align:right'| 601 | | [[Яңасала (елга)|Наясолка]] | | | [[:d:Q4315275|Q4315275]] |- | style='text-align:right'| 602 | | ''[[:d:Q1048416|нефть һәм газ геологиясе]]'' | | [[:commons:Category:Petroleum|Petroleum]] | [[:d:Q1048416|Q1048416]] |- | style='text-align:right'| 603 | | [[Николаевка (Балык Бистәсе районы)|Николаевка]] | | | [[:d:Q18792451|Q18792451]] |- | style='text-align:right'| 604 | | [[Николай Кузнецов (1923)|Николай Кузнецов]] | рәссам (Казан, Татарстан, Россия) | [[:commons:Category:Nikolay Kuznetsov (painter)|Nikolay Kuznetsov (painter)]] | [[:d:Q108894890|Q108894890]] |- | style='text-align:right'| 605 | | [[Никольский (Татарстан)|Никольский]] | | | [[:d:Q18792527|Q18792527]] |- | style='text-align:right'| 606 | | [[Нияз Даутов]] | | | [[:d:Q1191055|Q1191055]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[Файл:Vyatka-Kirov asv2019-05 img34 Vyatka River.jpg|center|128px]] | [[Нократ елгасы]] | | [[:commons:Category:Vyatka River|Vyatka River]] | [[:d:Q192495|Q192495]] |- | style='text-align:right'| 608 | | [[Нокса]] | Казан тирәләрендәге елга, Татарстан, Россия | | [[:d:Q4327138|Q4327138]] |- | style='text-align:right'| 609 | | [[Норлат (Яшел Үзән районы)|Норлат]] | | | [[:d:Q19638189|Q19638189]] |- | style='text-align:right'| 610 | | [[Норлат (Буа районы)]] | | | [[:d:Q13206160|Q13206160]] |- | style='text-align:right'| 611 | | [[Норлат аграр техникумы]] | | | [[:d:Q31444479|Q31444479]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[Файл:Центр села Кичкальня.jpg|center|128px]] | [[Норлат районы]] | | [[:commons:Category:Nurlatsky District|Nurlatsky District]] | [[:d:Q2990363|Q2990363]] |- | style='text-align:right'| 613 | | [[Норлат районы (ТАССР)|Норлат районы]] | | | [[:d:Q4328118|Q4328118]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[Файл:Кукмор. Лимонадный мост через речку Нурминка.JPG|center|128px]] | [[Норма (Ошторма кушылдыгы)|Норма]] | | | [[:d:Q4328140|Q4328140]] |- | style='text-align:right'| 615 | | [[Норма (Шушма кушылдыгы)|Норма]] | | | [[:d:Q20587947|Q20587947]] |- | style='text-align:right'| 616 | | [[Нократ (Салман кушылдыгы)|Нохратка]] | | | [[:d:Q11101588|Q11101588]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[Файл:Nurgali Nadeev.jpg|center|128px]] | [[Нургали Надиев]] | педагог | [[:commons:Category:Nurgali Nadeev|Nurgali Nadeev]] | [[:d:Q104871782|Q104871782]] |- | style='text-align:right'| 618 | | [[Нырса]] | | | [[:d:Q6556238|Q6556238]] |- | style='text-align:right'| 619 | | [[Нәбирә Гыйматдинова]] | татар язучысы | | [[:d:Q13206213|Q13206213]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[Файл:Nafiga Arapova.jpg|center|128px]] | [[Нәфыйга Арапова]] | драма актрисасы, ТАССРның атказанган артисткасы (1939) | [[:commons:Category:Nafiga Arapova|Nafiga Arapova]] | [[:d:Q24846569|Q24846569]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[Файл:Najiba Ikhsanova (2018-03-27).jpg|center|128px]] | [[Нәҗибә Ихсанова]] | татар театры артисты, Татарстанның һәм Ру­си­я Федерациясе­нең ха­лык артисты, Азнакай районының мактаулы гражданы | [[:commons:Category:Najiba Ikhsanova|Najiba Ikhsanova]] | [[:d:Q20582709|Q20582709]] |- | style='text-align:right'| 622 | | [[Нәҗип Гайнуллин]] | драма актёры, режиссёр (Казан, Татарстан АССР, РСФСР, СССР) | | [[:d:Q133769905|Q133769905]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[Файл:Назиб Гаязович Жиганов.jpg|center|128px]] | [[Нәҗип Җиһанов]] | татар композиторы | [[:commons:Category:Nazib Zhiganov|Nazib Zhiganov]] | [[:d:Q1862308|Q1862308]] |- | style='text-align:right'| 624 | | [[Нәүфәл Адылов]] | | [[:commons:Category:Naufal Adylov|Naufal Adylov]] | [[:d:Q56056194|Q56056194]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[Файл:Mushtari street 14, Kazan (2021-05-18) 01.jpg|center|128px]] | [[Оконишников йорты]] | | [[:commons:Category:Okonishnikov house|Okonishnikov house]] | [[:d:Q20588076|Q20588076]] |- | style='text-align:right'| 626 | [[Файл:Olympic flag.svg|center|128px]] | [[Олимпия уеннары]] | | [[:commons:Category:Olympic Games|Olympic Games]] | [[:d:Q5389|Q5389]] |- | style='text-align:right'| 627 | | ''[[:d:Q32505660|Олы Кәминкә]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама аръягында | | [[:d:Q32505660|Q32505660]] |- | style='text-align:right'| 628 | [[Файл:Река Большая Сульча.jpg|center|128px]] | [[Олы Сөлчә]] | | [[:commons:Category:Bolshaya Sulcha river|Bolshaya Sulcha river]] | [[:d:Q4091705|Q4091705]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[Файл:Bolshoy Cheremshan - 8834.JPG|center|128px]] | [[Олы Чирмешән]] | елга | [[:commons:Category:Bolshoy Cheremshan|Bolshoy Cheremshan]] | [[:d:Q224686|Q224686]] |- | style='text-align:right'| 630 | | [[Олы Шыңар]] | | | [[:d:Q13206302|Q13206302]] |- | style='text-align:right'| 631 | | [[Олы Җәке]] | | | [[:d:Q18767839|Q18767839]] |- | style='text-align:right'| 632 | [[Файл:Aleksandrova-Heinz by Repin.jpg|center|128px]] | [[Ольга Александрова-Гейнс]] | Казан меценаты | | [[:d:Q56273450|Q56273450]] |- | style='text-align:right'| 633 | | [[Омар|Омарка]] | | | [[:d:Q11101696|Q11101696]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[Файл:Light dispersion of a mercury-vapor lamp with a flint glass prism IPNr°0125.jpg|center|128px]] | [[оптика]] | физика бүлеге | [[:commons:Category:Optics|Optics]] | [[:d:Q14620|Q14620]] |- | style='text-align:right'| 635 | | [[органик булмаган химия]] | | [[:commons:Category:Inorganic chemistry|Inorganic chemistry]] | [[:d:Q11165|Q11165]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[Файл:Organic synthesis.jpg|center|128px]] | [[органик химия]] | | [[:commons:Category:Organic chemistry|Organic chemistry]] | [[:d:Q11351|Q11351]] |- | style='text-align:right'| 637 | | [[Оргыды (елга)|Оргыды]] | елга, Минзәлә елгасы кушылдыгы | | [[:d:Q756158|Q756158]] |- | style='text-align:right'| 638 | | [[Осинники (Кама Тамагы районы)]] | | | [[:d:Q13206343|Q13206343]] |- | style='text-align:right'| 639 | | [[Ушмы (Нократ кушылдыгы)|Ошма]] | | | [[:d:Q484599|Q484599]] |- | style='text-align:right'| 640 | | [[Оштырма]] | | | [[:d:Q486193|Q486193]] |- | style='text-align:right'| 641 | [[Файл:Kazan-katk.jpg|center|128px]] | [[П. В. Дементьев исемендәге Казан авиация-техника көллияте|П. В. Дементьев исемендәге Казан авиация-техник көллияте]] | | [[:commons:Category:Kazan Aviation Technical College named after P. V. Dementyev|Kazan Aviation Technical College named after P. V. Dementyev]] | [[:d:Q4207782|Q4207782]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[Файл:Pavel Zhukovsky.jpg|center|128px]] | [[Павел Жуковский]] | | [[:commons:Category:Pavel Timofeevich Zhukovskiy|Pavel Timofeevich Zhukovskiy]] | [[:d:Q63992187|Q63992187]] |- | style='text-align:right'| 643 | | [[Пакшин (елга)|Пакшинка]] | | | [[:d:Q6556139|Q6556139]] |- | style='text-align:right'| 644 | | [[Пановка (Бәтке кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q12558245|Q12558245]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[Файл:Переволоцкий район.jpg|center|128px]] | [[Переволоцки районы]] | | [[:commons:Category:Perevolotsky District|Perevolotsky District]] | [[:d:Q670139|Q670139]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[Файл:Пётр Максимилианович Дульский.jpg|center|128px]] | [[Петр Дульский]] | | [[:commons:Category:Pyotr Dulskiy|Pyotr Dulskiy]] | [[:d:Q4170529|Q4170529]] |- | style='text-align:right'| 647 | | [[Петр Сперанский]] | | [[:commons:Category:Pyotr Speranskiy|Pyotr Speranskiy]] | [[:d:Q24846613|Q24846613]] |- | style='text-align:right'| 648 | | [[Пөтке|Петьялка]] | | | [[:d:Q85061|Q85061]] |- | style='text-align:right'| 649 | | [[Писмән (Зәй кушылдыгы)|Писмән]] | | | [[:d:Q1093519|Q1093519]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[Файл:Река Мёша - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Питрәч районы]] | Россиядә Татарстан муниципаль берәмлеге | [[:commons:Category:Pestrechinsky District|Pestrechinsky District]] | [[:d:Q2657859|Q2657859]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[Файл:Pestretsy ceramics (2024-06-04) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135227831|Питрәч чүлмәк ясау кәсепчелеге]]'' | | [[:commons:Category:Pestretsy ceramics|Pestretsy ceramics]] | [[:d:Q135227831|Q135227831]] |- | style='text-align:right'| 652 | | [[Покровски (Алабуга районы)|Покровское (Алабуга районы)]] | | | [[:d:Q18797164|Q18797164]] |- | style='text-align:right'| 653 | | [[Пошалым]] | | | [[:d:Q12559380|Q12559380]] |- | style='text-align:right'| 654 | | [[Ботак (Кече Чирмешән кушылдыгы)|Путок]] | | | [[:d:Q13206620|Q13206620]] |- | style='text-align:right'| 655 | | [[Петр Пятницкий|Пөтр Пәтниски]] | | [[:commons:Category:Pyotr Pyatnitskiy|Pyotr Pyatnitskiy]] | [[:d:Q58194583|Q58194583]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[Файл:Rabit Batulla (2021-10-11).JPG|center|128px]] | [[Рабит Батулла]] | татар язучысы, драматург, публицист, җәмәгать эшлеклесе | [[:commons:Category:Rabit Batulla|Rabit Batulla]] | [[:d:Q13206648|Q13206648]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[Файл:Ravil Fayzullin (2019-07-05).jpg|center|128px]] | [[Равил Фәйзуллин]] | татар шагыйре | [[:commons:Category:Ravil Fayzullin|Ravil Fayzullin]] | [[:d:Q13206652|Q13206652]] |- | style='text-align:right'| 658 | | [[Рангазар (Мәллә кушылдыгы)|Рангазар]] | елга | | [[:d:Q757025|Q757025]] |- | style='text-align:right'| 659 | | [[Рафаил Баһаветдинов]] | | | [[:d:Q12080130|Q12080130]] |- | style='text-align:right'| 660 | | [[Рафаэль Ильясов|Рафаил Ильясов]] | җырчы (тенор), музыка эшлеклесе, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1984), ТРның халык артисты (1991) | [[:commons:Category:Rafael Ilyasov|Rafael Ilyasov]] | [[:d:Q40038605|Q40038605]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[Файл:Rafail Shaidullin (2021-10-19).JPG|center|128px]] | [[Рафаил Шәйдуллин]] | | [[:commons:Category:Rafail Shaidullin|Rafail Shaidullin]] | [[:d:Q110058593|Q110058593]] |- | style='text-align:right'| 662 | [[Файл:Rizaeddin bin Fakhreddin.jpg|center|128px]] | [[Ризаэддин Фәхреддин|Ризаэтдин Фәхретдин]] | тарихчы, әдип, педагог һәм күренекле дин эшлеклесе | [[:commons:Category:Rizaeddin Fahreddin|Rizaeddin Fahreddin]] | [[:d:Q4481567|Q4481567]] |- | style='text-align:right'| 663 | [[Файл:Rifkat Minnikhanov (prav.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Рифкать Миңнеханов]] | | [[:commons:Category:Rifkat Minnikhanov|Rifkat Minnikhanov]] | [[:d:Q31444394|Q31444394]] |- | style='text-align:right'| 664 | | ''[[:d:Q117853339|Роберт Рәкыйпов]]'' | укытучы, шагыйрь, Тукай бүләге иясе (2008) | | [[:d:Q117853339|Q117853339]] |- | style='text-align:right'| 665 | | [[Роза Салихова (1948)|Роза Салихова]] | | | [[:d:Q87710607|Q87710607]] |- | style='text-align:right'| 666 | | [[Роза Туфитуллова]] | | | [[:d:Q13206722|Q13206722]] |- | style='text-align:right'| 667 | | [[Рокыя Кушловская]] | драма актрисасы, ТАССР атказанган артисты (1957) | | [[:d:Q58413036|Q58413036]] |- | style='text-align:right'| 668 | | ''[[:d:Q135940290|Романов, Пётр Иванович]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Ivanovich Romanov|Pyotr Ivanovich Romanov]] | [[:d:Q135940290|Q135940290]] |- | style='text-align:right'| 669 | | [[Рамазан (елга)|Ромоданка]] | | | [[:d:Q6556107|Q6556107]] |- | style='text-align:right'| 670 | | [[Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан Республикасы буенча Баш идарәсе]] | | | [[:d:Q65301623|Q65301623]] |- | style='text-align:right'| 671 | | [[Рубин Абдуллин]] | пианист һәм органист, консерватория профессоры, ректоры | | [[:d:Q16342392|Q16342392]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[Файл:Dzerzhinsky Street odd side.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|РФ ЭЭМның Татарстан Республикасы буенча министрлыгы]] | | [[:commons:Category:Ministry of Interior in the Republic of Tatarstan|Ministry of Interior in the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q6867271|Q6867271]] |- | style='text-align:right'| 673 | | [[Рыс]] | Татарстанның Әгерҗе районындагы юкка чыккан авыл | | [[:d:Q65301928|Q65301928]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[Файл:Рүзәл Юсупов.jpg|center|128px]] | [[Рүзәл Йосыпов]] | Тел галиме, филология фәннәре докторы (1982), Татарстан Фәннәр академиясе академигы (2007; 1992 елдан мөхбир әгъзасы), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1989) | | [[:d:Q110129006|Q110129006]] |- | style='text-align:right'| 675 | | [[Рәдиф Сәгъди]] | татар язучысы, драматург | | [[:d:Q13206782|Q13206782]] |- | style='text-align:right'| 676 | | [[Рәисә Билалова|Рәисә Билалова]] | опера җырчысы (колоратуралы сопрано), педагог, ТАССРның халык артисткасы (1964) | | [[:d:Q58876895|Q58876895]] |- | style='text-align:right'| 677 | | [[Рәмзи Илялов]] | язучы | | [[:d:Q20581471|Q20581471]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[Файл:Ilgizar Rahimov (2024-04-24).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q131728420|Рәхимов Илгизәр Ильяс улы]]'' | | [[:commons:Category:Ilgizar Rahimov|Ilgizar Rahimov]] | [[:d:Q131728420|Q131728420]] |- | style='text-align:right'| 679 | | [[Рәшит Абдуллин]] | композитор, җырлар авторы, җырчы, ансамбльләр җитәкчесе | | [[:d:Q25555835|Q25555835]] |- | style='text-align:right'| 680 | | [[Рәшит Ваһапов]] | татар җырчысы (тенор) | [[:commons:Category:Rashid Vagapov|Rashid Vagapov]] | [[:d:Q4102191|Q4102191]] |- | style='text-align:right'| 681 | | [[Рәшит Сафиуллин]] | | | [[:d:Q18019543|Q18019543]] |- | style='text-align:right'| 682 | | ''[[:d:Q133263790|Рөстәм Абдуллаев]]'' | Оренбург дәүләт татар драма театры сәнгать җитәкчесе, ТАССР һәм РФ атказанган артисты | | [[:d:Q133263790|Q133263790]] |- | style='text-align:right'| 683 | | [[Рөстәм Габәшев]] | | | [[:d:Q125567081|Q125567081]] |- | style='text-align:right'| 684 | [[Файл:Rustam Minnikhanov official photo 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Рөстәм Миңнеханов]] | Татарстанның икенче президенты, Татарстан Республикасы Рәисе | [[:commons:Category:Rustam Minnikhanov|Rustam Minnikhanov]] | [[:d:Q983503|Q983503]] |- | style='text-align:right'| 685 | | [[Рөстәм Усманов (1915)|Рөстәм Усманов]] | метеоролог | | [[:d:Q131625749|Q131625749]] |- | style='text-align:right'| 686 | | [[Саба аграр көллияте]] | | | [[:d:Q31444490|Q31444490]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[Файл:Тулушка2 (Сабинский).JPG|center|128px]] | [[Саба районы]] | Татарстанның төньяк өлешендә урнашкан муниципаль район | [[:commons:Category:Sabinsky District|Sabinsky District]] | [[:d:Q2220508|Q2220508]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[Файл:Здание народной аудитории г.Мензелинск.jpg|center|128px]] | [[Минзәлә татар дәүләт драма театры|Сабир Өметбаев исемендәге Минзәлә дәүләт татар драма театры]] | | | [[:d:Q20587200|Q20587200]] |- | style='text-align:right'| 689 | | [[Саурыш (елга)|Саврушка]] | | | [[:d:Q4404243|Q4404243]] |- | style='text-align:right'| 690 | | [[Садри Ахун]] | | [[:commons:Category:Sadri Akhun|Sadri Akhun]] | [[:d:Q20574726|Q20574726]] |- | style='text-align:right'| 691 | | ''[[:d:Q140387152|Сайфуллин, Габбас Шигабутдинович]]'' | | | [[:d:Q140387152|Q140387152]] |- | style='text-align:right'| 692 | | [[Саклау суы (Минзәлә кушылдыгы)|Саклау суы]] | гидроним, Минзәлә елгасы кушылдыгы (Татарстан, Россия) | | [[:d:Q30310124|Q30310124]] |- | style='text-align:right'| 693 | | [[Салих Корбангалиев]] | табиб-хирург, фән докторы, профессор | | [[:d:Q112989084|Q112989084]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[Файл:Salikh Saydashev.jpg|center|128px]] | [[Салих Сәйдәшев]] | татар композиторы | [[:commons:Category:Salikh Saydashev|Salikh Saydashev]] | [[:d:Q1991887|Q1991887]] |- | style='text-align:right'| 695 | | [[Түбән Кама музыка көллияте|Салих Сәйдәшев исемендәге Түбән Кама музыка көллияте]] | | | [[:d:Q31444403|Q31444403]] |- | style='text-align:right'| 696 | | [[Салкынсу (Минзәлә кушылдыгы)|Салкынсу]] | елга | | [[:d:Q4499300|Q4499300]] |- | style='text-align:right'| 697 | | [[Салман (Актай кушылдыгы)|Салман]] | Татарстандагы елга, Актай кушылдыгы | | [[:d:Q36357587|Q36357587]] |- | style='text-align:right'| 698 | [[Файл:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] | [[салым]] | | [[:commons:Category:Taxes|Taxes]] | [[:d:Q8161|Q8161]] |- | style='text-align:right'| 699 | [[Файл:Samara - View from Volga (2008-07-13).jpg|center|128px]] | [[Самар өлкәсе]] | Россия Федерациясе федераль субъекты, өлкә дәрәҗәсендәге төбәк | [[:commons:Category:Samara Oblast|Samara Oblast]] | [[:d:Q1727|Q1727]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[Файл:Saniye İffet.jpg|center|128px]] | [[Сания Гыйффәт]] | татар шагыйрәсе, прозаик, драматург, публицист, мөгаллим, татар эмиграциясенең Төркиядәге күренекле вәкиле (1899-1957) | | [[:d:Q13206862|Q13206862]] |- | style='text-align:right'| 701 | [[Файл:Sara Sadíqova Mäskäw konservatoriäsendä uqığan çaqta 1924.jpg|center|128px]] | [[Сара Садыйкова]] | татар композиторы, беренче һөнәри татар хатын-кыз композиторы, югары музыкаль белемле беренче профессиональ татар җырчысы (сопрано), драма актрисасы | [[:commons:Category:Sara Sadykova|Sara Sadykova]] | [[:d:Q4404938|Q4404938]] |- | style='text-align:right'| 702 | [[Файл:Sara Shakulova.jpg|center|128px]] | [[Сара Шакулова]] | татар математик, педагог (1887-1964) | [[:commons:Category:Sara Shakulova|Sara Shakulova]] | [[:d:Q20595772|Q20595772]] |- | style='text-align:right'| 703 | | [[Сәрәпәле (елга)|Сарапала]] | | | [[:d:Q1095642|Q1095642]] |- | style='text-align:right'| 704 | | [[Саравыл|Сарауль]] | | | [[:d:Q4408495|Q4408495]] |- | style='text-align:right'| 705 | | [[Сәрдә (елга)|Сарда]] | | | [[:d:Q487430|Q487430]] |- | style='text-align:right'| 706 | | [[Саре Абдуллина]] | икътисадчы, икътисад фәннәре докторы, профессор, ТАССР атказанган фән эшлеклесе | | [[:d:Q25555725|Q25555725]] |- | style='text-align:right'| 707 | | [[Сарман аграр көллияте]] | | | [[:d:Q31444474|Q31444474]] |- | style='text-align:right'| 708 | | [[Сармаш (елга)|Сармаш]] | елга (Зәй районы, Татарстан, Россия) | | [[:d:Q36359761|Q36359761]] |- | style='text-align:right'| 709 | | [[Сарсаз (Стәрле кушылдыгы)|Сарсаз]] | елга | | [[:d:Q4408766|Q4408766]] |- | style='text-align:right'| 710 | | [[Сасна Пучинкәсе]] | | | [[:d:Q14787864|Q14787864]] |- | style='text-align:right'| 711 | | [[Сеинка]] | | | [[:d:Q6556232|Q6556232]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[Файл:Sekerka River (2024-06-04) 02.jpg|center|128px]] | [[Сәкел|Секерка]] | | [[:commons:Category:Sekerka River|Sekerka River]] | [[:d:Q85678|Q85678]] |- | style='text-align:right'| 713 | | [[Чөкәнеш|Секинесь]] | | | [[:d:Q6581067|Q6581067]] |- | style='text-align:right'| 714 | | [[Сергей Богатырев|Сергей Богатырөв]] | | [[:commons:Category:Sergey Bogatyryov|Sergey Bogatyryov]] | [[:d:Q63682143|Q63682143]] |- | style='text-align:right'| 715 | | [[Сергей Лывин]] | | [[:commons:Category:Sergey Lyvin|Sergey Lyvin]] | [[:d:Q20590132|Q20590132]] |- | style='text-align:right'| 716 | | [[Сибгат Хәким]] | татар шагыйре, публицист, җәмәгать эшлеклесе, Татарстанның Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе иясе | [[:commons:Category:Sibgat Hakim|Sibgat Hakim]] | [[:d:Q4494917|Q4494917]] |- | style='text-align:right'| 717 | | [[Кырпы (елга)|Сикец]] | | | [[:d:Q6556217|Q6556217]] |- | style='text-align:right'| 718 | | [[Сикия (Сөн кушылдыгы)|Сикия]] | | | [[:d:Q4419039|Q4419039]] |- | style='text-align:right'| 719 | | [[Симет (Ашыт кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q4415550|Q4415550]] |- | style='text-align:right'| 720 | | [[Сипса]] | | | [[:d:Q484454|Q484454]] |- | style='text-align:right'| 721 | | [[Соловьевка (Татарстан)|Соловьевка]] | | | [[:d:Q13207039|Q13207039]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[Файл:Ғәзиз Әлмөхәмәтов һәм Солтан Ғәбәши. Өфө, 1937 йыл.png|center|128px]] | [[Солтан Габәши]] | татар халкының көйязары, педагог һәм музыкаль-җәмәгать эшлеклесе | [[:commons:Category:Sultan Gabyashi|Sultan Gabyashi]] | [[:d:Q4773937|Q4773937]] |- | style='text-align:right'| 723 | [[Файл:Sofia Gubaidulina (2016-11-03).jpg|center|128px]] | [[Софья Гобәйдуллина|София Гобәйдуллина]] | мәшһүр татар композиторы | [[:commons:Category:Sofia Gubaidulina|Sofia Gubaidulina]] | [[:d:Q165668|Q165668]] |- | style='text-align:right'| 724 | | [[Степан Бечко-Друзин]] | | [[:commons:Category:Stepan Bechko-Druzin|Stepan Bechko-Druzin]] | [[:d:Q63415382|Q63415382]] |- | style='text-align:right'| 725 | | [[Сукаеш]] | елга | | [[:d:Q4447451|Q4447451]] |- | style='text-align:right'| 726 | | [[Сулы (Мишә кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q12563390|Q12563390]] |- | style='text-align:right'| 727 | | [[Сөлчә (Олы Кәминкә кушылдыгы)|Сульча (Зур Каменка кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q13207119|Q13207119]] |- | style='text-align:right'| 728 | [[Файл:Река Сумка.jpg|center|128px]] | [[Сумка (Идел кушылдыгы)|Сумка]] | | [[:commons:Category:Sumka River (Tatarstan)|Sumka River (Tatarstan)]] | [[:d:Q1093407|Q1093407]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[Файл:Awyrlun o Lyn Efyrnwy (Llyn Llanwddyn) - Aerial Image of Llyn Efyrnwy (lake Vyrnwy) in Novemebr 2022 29.png|center|128px]] | [[сусаклагыч]] | елга үзәнендә суны икътисади кирәкләре кулланыр өчен җыю һәм саклау максатында корылган ясалма сулык | [[:commons:Category:Reservoirs|Reservoirs]] | [[:d:Q131681|Q131681]] |- | style='text-align:right'| 730 | | [[Чошы|Суша]] | | | [[:d:Q6555854|Q6555854]] |- | style='text-align:right'| 731 | | [[Симгә|Сёмга]] | | | [[:d:Q4448716|Q4448716]] |- | style='text-align:right'| 732 | | [[Сәгыйть Хәлфин]] | мәгърифәтче, татар теле укытучысы | | [[:d:Q20594660|Q20594660]] |- | style='text-align:right'| 733 | | [[Сәет Булатов]] | татар драма актеры, режиссер, педагог, ТАССРның атказанган артисты (1944) | | [[:d:Q64220988|Q64220988]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[Файл:Said Vahidi, 1930s.jpg|center|128px]] | [[Сәет Вахиди]] | | [[:commons:Category:Said Vahidi|Said Vahidi]] | [[:d:Q4105358|Q4105358]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[Файл:Алкин SG.jpg|center|128px]] | [[Сәетгәрәй Алкин]] | | [[:commons:Category:Said-Girey Alkin|Said-Girey Alkin]] | [[:d:Q4062497|Q4062497]] |- | style='text-align:right'| 736 | | [[Сәлах Хөсни]] | | [[:commons:Category:Salah Husni|Salah Husni]] | [[:d:Q62753292|Q62753292]] |- | style='text-align:right'| 737 | | ''[[:d:Q36359377|Сәләнгеш]]'' | Татарстанда елга | | [[:d:Q36359377|Q36359377]] |- | style='text-align:right'| 738 | | [[Сәхнә (журнал)|Сәхнә]] | татар телле рәсемле театр, эстрада журналы | | [[:d:Q25556873|Q25556873]] |- | style='text-align:right'| 739 | | [[Сөббух Рәфыйков]] | татар шагыйре, язучы | [[:commons:Category:Subbuh Rafikov|Subbuh Rafikov]] | [[:d:Q13207189|Q13207189]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[Файл:Soyembika.jpg|center|128px]] | [[Сөембикә ханбикә|Сөембикә]] | Казан ханлыгы ханбикәсе | [[:commons:Category:Syuyumbike of Kazan|Syuyumbike of Kazan]] | [[:d:Q470208|Q470208]] |- | style='text-align:right'| 741 | | [[Сөлчә (Зөя кушылдыгы)|Сөлчә]] | | | [[:d:Q85363|Q85363]] |- | style='text-align:right'| 742 | | [[Сөлчә (Олы Сөлчә кушылдыгы)|Сөлчә]] | | | [[:d:Q4445906|Q4445906]] |- | style='text-align:right'| 743 | | [[Сөн]] | | | [[:d:Q1530753|Q1530753]] |- | style='text-align:right'| 744 | | [[Сон (Бөрсет кушылдыгы)|Сөн (Берсута кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q13207196|Q13207196]] |- | style='text-align:right'| 745 | | [[Сөрәнчәк (елга)|Сөренчәк]] | елга | | [[:d:Q4446621|Q4446621]] |- | style='text-align:right'| 746 | | [[Табар (елга)|Табарка]] | | | [[:d:Q4449205|Q4449205]] |- | style='text-align:right'| 747 | | [[Тавил Хаҗиәхмәтов|Тавил Хаҗиәхмәтев]] | | [[:commons:Category:Tavil Haziahmetov|Tavil Haziahmetov]] | [[:d:Q20594324|Q20594324]] |- | style='text-align:right'| 748 | | [[Танай (елга)|Танайка]] | | | [[:d:Q1095826|Q1095826]] |- | style='text-align:right'| 749 | | [[Тархан (Бидәңге кушылдыгы)|Тарханка]] | | | [[:d:Q4452222|Q4452222]] |- | style='text-align:right'| 750 | | [[ТАССР азык-төлек сәнәгате министрлыгы]] | | | [[:d:Q97230970|Q97230970]] |- | style='text-align:right'| 751 | | [[Татар Аксуы]] | | | [[:d:Q13207277|Q13207277]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[Файл:Театр Кукол (Puppet Theatre) - panoramio (2).jpg|center|128px]] | [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]] | Россиянең һәм Татарстанның иң өлкән театрларыннан берсе – балалар өчен тамашалар күрсәтү буенча махсуслашкан мәдәният оешмасы | [[:commons:Category:Tatar Puppet Theater|Tatar Puppet Theater]] | [[:d:Q13207309|Q13207309]] |- | style='text-align:right'| 753 | | [[Татар иле (гәзит, Казан)|Татар иле]] | 1990-2007 елларда Казанда чыккан бөтентатар газетасы | | [[:d:Q134173265|Q134173265]] |- | style='text-align:right'| 754 | | [[Татар мәдәнияте йорты]] | | | [[:d:Q65299325|Q65299325]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[Файл:Татар энциклопедиясе институты (2).jpg|center|128px]] | [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] | Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенә керүче фәнни-тикшеренү институты | [[:commons:Category:Institute of Tatar Encyclopedia and Regional Studies|Institute of Tatar Encyclopedia and Regional Studies]] | [[:d:Q96313337|Q96313337]] |- | style='text-align:right'| 756 | | [[Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасы (1957)|Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасы]] | | [[:commons:Category:Decade of Tatar Art and Literature in Moscow|Decade of Tatar Art and Literature in Moscow]] | [[:d:Q97229835|Q97229835]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[Файл:Yelabuga. The confluence of the river Toyma and Kama P6211077 2575.jpg|center|128px]] | [[Татарстан]] | Россия Федерациясе белән берләшкән һәм Россия Федерациясе субъекты булган демократик хокукый дәүләт, Татарстан Конституциясе, Россия Федерациясе һәм Татарстан арасындагы махсус шәртнәмә нигезендә Россия Федерациясе белән берләшкән республика | [[:commons:Category:Tatarstan|Tatarstan]] | [[:d:Q5481|Q5481]] |- | style='text-align:right'| 758 | | [[Татарстан (телерадиокомпания)]] | | [[:commons:Category:GTRK Tatarstan|GTRK Tatarstan]] | [[:d:Q4452537|Q4452537]] |- | style='text-align:right'| 759 | | [[Татарстан Конституциясе]] | Татарстан Җөмһүриятенең төп кануны | | [[:d:Q4231550|Q4231550]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[Файл:Arbitration court of the Republic of Tatarstan 2016-06-09 (1).jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Арбитраж суды]] | суд хакимиятен гамәлгә ашыручы орган | [[:commons:Category:Arbitration court of the Republic of Tatarstan|Arbitration court of the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q105603977|Q105603977]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[Файл:Kazan 20180808 200633.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгы]] | | | [[:d:Q65301630|Q65301630]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[Файл:Red book of Tatarstan.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Кызыл китабы]] | | | [[:d:Q4238114|Q4238114]] |- | style='text-align:right'| 763 | [[Файл:National Library Tatarstan — NCC «Kazan» (2020-09-02), exterior 05.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Җөмһүриятенең Милли китапханәсе|Татарстан Республикасы Милли китапханәсе]] | | [[:commons:Category:National Library of the Republic of Tatarstan|National Library of the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q4314821|Q4314821]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[Файл:Kremlyovskaya street 9, Kazan (2021-09-23) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]] | | [[:commons:Category:Ministry of Education and Science of the Republic of Tatarstan|Ministry of Education and Science of the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q20591763|Q20591763]] |- | style='text-align:right'| 765 | | ''[[:d:Q130331369|Татарстан Республикасы мәгарифен үстерү институты]]'' | | | [[:d:Q130331369|Q130331369]] |- | style='text-align:right'| 766 | [[Файл:Pushkin Street 66, Kazan (2021-07-31) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]] | | [[:commons:Category:Ministry of Culture of the Republic of Tatarstan|Ministry of Culture of the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q20591817|Q20591817]] |- | style='text-align:right'| 767 | | ''[[:d:Q123149559|Татарстан Республикасы прокуратурасы]]'' | Россия Федерация субъекты прокуратурасы | | [[:d:Q123149559|Q123149559]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[Файл:Mushtari st 11.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]] | | [[:commons:Category:Ministry of Health of the Republic of Tatarstan|Ministry of Health of the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q64605177|Q64605177]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[Файл:Ostrovsky Street 4, Kazan (2021-08-03) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы]] | | | [[:d:Q65301638|Q65301638]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[Файл:Dzerzhinsky street 10, Kazan (2023-07-06) 01.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы]] | | [[:commons:Category:Ministry of Construction, Architecture and Housing and Communal Services of the Republic of Tatarstan|Ministry of Construction, Architecture and Housing and Communal Services of the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q65301641|Q65301641]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[Файл:Pushkin Street 37, Kazan (2021-07-31) 05.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Финанс министрлыгы]] | | [[:commons:Category:Ministry of Finances of the Republic of Tatarstan|Ministry of Finances of the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q20591830|Q20591830]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[Файл:Tatarstan Acad Sci.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] | | [[:commons:Category:Academy of Sciences of the Republic of Tatarstan|Academy of Sciences of the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q4059241|Q4059241]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[Файл:Institute Marjani.jpg|center|128px]] | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | | [[:commons:Category:Institute of History named after Shigabutdin Marjani|Institute of History named after Shigabutdin Marjani]] | [[:d:Q25380781|Q25380781]] |- | style='text-align:right'| 774 | | [[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | | | [[:d:Q65301186|Q65301186]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[Файл:Pavliukhin street 75 (2022-08-30) 06.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Экология һәм табигый байлыклар министрлыгы]] | Төбәкнең әйләнә-тирә мохит тотрыклыгы һәм экосистема байлыклары өчен җаваплы министрлыгы | [[:commons:Category:Ministry of Ecology and Natural Resources for the Republic of Tatarstan|Ministry of Ecology and Natural Resources for the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q65301648|Q65301648]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[Файл:Kremlyovskaya Street 16, Kazan (2021-08-25) 06.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы]] | | [[:commons:Category:Ministry of Justice of the Republic of Tatarstan|Ministry of Justice of the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q65301652|Q65301652]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы механизаторы]] | | | [[:d:Q61135639|Q61135639]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре]] | | | [[:d:Q61135666|Q61135666]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган агрономы]] | | | [[:d:Q61135614|Q61135614]] |- | style='text-align:right'| 780 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган азык-төлек сәнәгате хезмәткәре]] | | | [[:d:Q61135689|Q61135689]] |- | style='text-align:right'| 781 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты|Татарстан Республикасының атказанган артисты]] | | | [[:d:Q4187936|Q4187936]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган ветеринария табибы]] | | | [[:d:Q61135620|Q61135620]] |- | style='text-align:right'| 783 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган зоотехнигы]] | | | [[:d:Q61135637|Q61135637]] |- | style='text-align:right'| 784 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы]] | | | [[:d:Q61135668|Q61135668]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган машина төзүчесе]] | | | [[:d:Q61135644|Q61135644]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган мәгълүматлаштыру һәм элемтә хезмәткәре]] | | | [[:d:Q61135658|Q61135658]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре]] | | | [[:d:Q61135697|Q61135697]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган нефтьчесе]] | | | [[:d:Q61135669|Q61135669]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган рационализаторы]] | | | [[:d:Q61135670|Q61135670]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре]] | | [[:commons:Category:Honored Health Care Worker of the Republic of Tatarstan|Honored Health Care Worker of the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q61135657|Q61135657]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]] | | | [[:d:Q24932254|Q24932254]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган табибы]] | | | [[:d:Q61135631|Q61135631]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе]] | | | [[:d:Q61135692|Q61135692]] |- | style='text-align:right'| 794 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган уйлап табучысы]] | | | [[:d:Q16653432|Q16653432]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган укытучысы]] | | | [[:d:Q61135696|Q61135696]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе]] | | | [[:d:Q56494468|Q56494468]] |- | style='text-align:right'| 797 | | [[Татарстан Республикасының Атказанган фән һәм техника эшлеклесе]] | | | [[:d:Q61927234|Q61927234]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган химигы]] | | | [[:d:Q61135682|Q61135682]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган югары мәктәп хезмәткәре]] | | | [[:d:Q61135704|Q61135704]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Атказанган җиңел сәнәгать хезмәткәре]] | | | [[:d:Q61135699|Q61135699]] |- | style='text-align:right'| 801 | [[Файл:Национальный музей Республики Татарстан.JPG|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының милли музее]] | | [[:commons:Category:National museum of the Republic of Tatarstan|National museum of the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q4315032|Q4315032]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык артисты|Татарстан Республикасының халык артисты]] | | | [[:d:Q4313318|Q4313318]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[Файл:NarodniIsoTatarstan.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык рәссамы]] | | | [[:d:Q4313413|Q4313413]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[Файл:NarodniUcitelTatarstana.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык укытучысы]] | | | [[:d:Q4313405|Q4313405]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[Файл:NarodniPisatelTatarstana.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасының Халык язучысы]] | | | [[:d:Q4313382|Q4313382]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[Файл:Ibrahimov Institute of Language, Literature and Art (2021-03-25) 02.jpg|center|128px]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | | [[:commons:Category:Institute of Language, Literature and Art named after Galimzhan Ibrahimov|Institute of Language, Literature and Art named after Galimzhan Ibrahimov]] | [[:d:Q13207360|Q13207360]] |- | style='text-align:right'| 807 | | [[Татарстан — Яңа Гасыр]] | Татарстанның ике дәүләт телендә тапшыручы теле-радио-компаниясе | [[:commons:Category:TNV|TNV]] | [[:d:Q4452536|Q4452536]] |- | style='text-align:right'| 808 | | [[1921-1922 еллар Татарстан ачлыгы|Татарстанда 1921-1922 еллар ачлыгы]] | | | [[:d:Q3567380|Q3567380]] |- | style='text-align:right'| 809 | | [[Татарстанны гыйльми өйрәнү җәмгыяте]] | | | [[:d:Q110221763|Q110221763]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[Файл:State Prize of the Republic of Tatarstan in the Field of Science and Technology (new).png|center|128px]] | [[Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге]] | | [[:commons:Category:State Prize of the Republic of Tatarstan in the Field of Science and Technology|State Prize of the Republic of Tatarstan in the Field of Science and Technology]] | [[:d:Q20591892|Q20591892]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[Файл:Balanced Rock.jpg|center|128px]] | [[тау токымы]] | җир кабыгы катламнарының билгеле бер төре, казылма минерал | [[:commons:Category:Rocks|Rocks]] | [[:d:Q8063|Q8063]] |- | style='text-align:right'| 812 | | [[Николаевка (Минзәлә районы)|Тауборын]] | | | [[:d:Q20587918|Q20587918]] |- | style='text-align:right'| 813 | | [[Ташлык (Шушма кушылдыгы)|Ташлык]] | елга | | [[:d:Q483989|Q483989]] |- | style='text-align:right'| 814 | | [[Ташлыкүл (Ык кушылдыгы)|Ташлыкүл]] | елга | | [[:d:Q756310|Q756310]] |- | style='text-align:right'| 815 | | [[Таһир Якупов]] | | [[:commons:Category:Tagir Yakupov|Tagir Yakupov]] | [[:d:Q13207356|Q13207356]] |- | style='text-align:right'| 816 | | ''[[:d:Q1759988|тел нормалары]]'' | | | [[:d:Q1759988|Q1759988]] |- | style='text-align:right'| 817 | | [[Тетвел (елга)|Тетвелька]] | | | [[:d:Q6567821|Q6567821]] |- | style='text-align:right'| 818 | | [[Тигән]] | | | [[:d:Q6555561|Q6555561]] |- | style='text-align:right'| 819 | | [[Тимерлек (елга)|Тимерлек]] | | | [[:d:Q4454427|Q4454427]] |- | style='text-align:right'| 820 | | [[Тимерша Соловьёв]] | | | [[:d:Q25555602|Q25555602]] |- | style='text-align:right'| 821 | | [[Тиргәвеш]] | елга | | [[:d:Q756713|Q756713]] |- | style='text-align:right'| 822 | | [[Тойгуҗа]] | | | [[:d:Q18803834|Q18803834]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[Файл:Река Толкишка.JPG|center|128px]] | [[Талкыш (Чишмә кушылдыгы)|Толкишка]] | | [[:commons:Category:Tolkishka River|Tolkishka River]] | [[:d:Q6566508|Q6566508]] |- | style='text-align:right'| 824 | | [[Томбарлы]] | елга | | [[:d:Q756083|Q756083]] |- | style='text-align:right'| 825 | | [[Томбы]] | | | [[:d:Q64706825|Q64706825]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[Файл:Peat (49302157252).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q184624|торф]]'' | | [[:commons:Category:Peat|Peat]] | [[:d:Q184624|Q184624]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[Файл:Trinia glauca eF.jpg|center|128px]] | [[триния]] | чатыр чәчәклеләр семьялыгыннан ике- һәм күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы | [[:commons:Category:Trinia|Trinia]] | [[:d:Q11953137|Q11953137]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[Файл:Dandelion (Taraxacum) Clock - Tennessee, USA - May 31, 2014.jpg|center|128px]] | [[тузганак]] | | [[:commons:Category:Taraxacum|Taraxacum]] | [[:d:Q30024|Q30024]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[Файл:Views from the Devil's Tower-22.jpg|center|128px]] | [[Туйма елгасы]] | | [[:commons:Category:Toyma River|Toyma River]] | [[:d:Q2464388|Q2464388]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[Файл:Туймазинский государственный татарский драматический театр.jpg|center|128px]] | [[Туймазы дәүләт татар драма театры|Туймазы татар дәүләт драма театры]] | | | [[:d:Q4465016|Q4465016]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[Файл:Бетьки (09.09.05) - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Тукай районы]] | | [[:commons:Category:Tukayevsky District|Tukayevsky District]] | [[:d:Q2627322|Q2627322]] |- | style='text-align:right'| 832 | | [[Тормы|Турма]] | | | [[:d:Q4466199|Q4466199]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[Файл:Leptophyes punctatissima 20050808 028.jpg|center|128px]] | [[Турыканатлылар]] | бөҗәкләр отряды | [[:commons:Category:Orthoptera|Orthoptera]] | [[:d:Q167810|Q167810]] |- | style='text-align:right'| 834 | | [[Туфан Миңнуллин]] | күренекле татар драматургы, язучы, публицист, җәмәгать эшлеклесе, сәясәтче (1935-2012) | [[:commons:Category:Tufan Minnullin|Tufan Minnullin]] | [[:d:Q559129|Q559129]] |- | style='text-align:right'| 835 | | [[Түбән Кама татар дәүләт драма театры|Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры]] | Түбән Кама шәһәрендә урнашкан татар театры | | [[:d:Q20592844|Q20592844]] |- | style='text-align:right'| 836 | | [[Түбән Кама педагогика көллияте]] | | | [[:d:Q31444500|Q31444500]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[Файл:Nizhnekamsk Main mosque.jpg|center|128px]] | [[Түбән Кама районы]] | | [[:commons:Category:Nizhnekamsky District|Nizhnekamsky District]] | [[:d:Q2220488|Q2220488]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[Файл:Nishnekamsk reservoir Naberezhnye Chelny.JPG|center|128px]] | [[Түбән Кама сусаклагычы]] | сусаклагыч | [[:commons:Category:Nizhnekamsk Reservoir|Nizhnekamsk Reservoir]] | [[:d:Q1425346|Q1425346]] |- | style='text-align:right'| 839 | | [[Түбән Кама транспорт инфраструктурасы көллияте]] | | | [[:d:Q31444470|Q31444470]] |- | style='text-align:right'| 840 | | [[Тәлгать Бикчурин]] | | | [[:d:Q58870643|Q58870643]] |- | style='text-align:right'| 841 | | [[Тәслимә Фәйзуллина]] | | [[:commons:Category:Taslima Fayzullina|Taslima Fayzullina]] | [[:d:Q57315994|Q57315994]] |- | style='text-align:right'| 842 | | [[Тәтеш авыл хуҗалыгы техникумы]] | | | [[:d:Q31444480|Q31444480]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[Файл:Тетюшифото.jpg|center|128px]] | [[Тәтеш районы]] | | [[:commons:Category:Tetyushsky District|Tetyushsky District]] | [[:d:Q2670322|Q2670322]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[Файл:00 3080 Mehliger Salbei (Salvia farinacea).jpg|center|128px]] | [[Күбәләкләр|тәңкәканатлылар]] | | [[:commons:Category:Lepidoptera|Lepidoptera]] | [[:d:Q28319|Q28319]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[Файл:Common Nighthawk.jpg|center|128px]] | [[Төн күгәрченнәре]] | кошлар семьялыгы | [[:commons:Category:Caprimulgidae|Caprimulgidae]] | [[:d:Q27244|Q27244]] |- | style='text-align:right'| 846 | | [[Удалинка]] | | | [[:d:Q6566450|Q6566450]] |- | style='text-align:right'| 847 | | [[Урай (елга)|Урай]] | | | [[:d:Q6555684|Q6555684]] |- | style='text-align:right'| 848 | | [[Уратма (елга)|Уратма]] | | | [[:d:Q6556226|Q6556226]] |- | style='text-align:right'| 849 | | [[Өргәнчә (елга)|Урганчинка]] | | | [[:d:Q6566894|Q6566894]] |- | style='text-align:right'| 850 | | [[Урдалы (елга)|Урдалка]] | | | [[:d:Q6566769|Q6566769]] |- | style='text-align:right'| 851 | | [[Урсалы (елга)|Урсала]] | | | [[:d:Q1093111|Q1093111]] |- | style='text-align:right'| 852 | | [[Урсалы (Дала Зәе кушылдыгы)|Урсалинка]] | | | [[:d:Q1089929|Q1089929]] |- | style='text-align:right'| 853 | | [[Урыс (Ык кушылдыгы)]] | елга | | [[:d:Q4477368|Q4477368]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[Файл:ӨФӨ-2015-(v2).jpg|center|128px]] | [[Уфа]] | Русиядәге шәһәр, Башкортстан республикасының башкаласы һәм бер вакытта Уфа районының дә үзәге | [[:commons:Category:Ufa|Ufa]] | [[:d:Q911|Q911]] |- | style='text-align:right'| 855 | | [[Әлмәт музыка көллияте|Ф.З. Яруллин исемендәге Әлмәт музыка көллияте]] | | | [[:d:Q25555734|Q25555734]] |- | style='text-align:right'| 856 | | ''[[:d:Q7507224|Фазыл Фәйзерахман улы Әмиров]]'' | | | [[:d:Q7507224|Q7507224]] |- | style='text-align:right'| 857 | [[Файл:Chuquicamata.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q853915|файдалы казылмалар геологиясе]]'' | | [[:commons:Category:Economic geology|Economic geology]] | [[:d:Q853915|Q853915]] |- | style='text-align:right'| 858 | | ''[[:d:Q117355903|Файнберг, Авраам Борисович]]'' | | | [[:d:Q117355903|Q117355903]] |- | style='text-align:right'| 859 | [[Файл:Pharmacologyprism.jpg|center|128px]] | [[фармакология]] | | [[:commons:Category:Pharmacology|Pharmacology]] | [[:d:Q128406|Q128406]] |- | style='text-align:right'| 860 | | [[Фасил Әхмәтов|Фасил Әхмәтев]] | совет татар композиторы | | [[:d:Q13207818|Q13207818]] |- | style='text-align:right'| 861 | | [[Фатих Кәрим]] | татар шагыйре | [[:commons:Category:Fatykh Karim|Fatykh Karim]] | [[:d:Q13207820|Q13207820]] |- | style='text-align:right'| 862 | [[Файл:Фатих Карими с семьей.jpg|center|128px]] | [[Фатих Кәрими]] | татар язучысы, нашир, журналист, җәмәгать эшлеклесе | [[:commons:Category:Fatih Karimi|Fatih Karimi]] | [[:d:Q13207824|Q13207824]] |- | style='text-align:right'| 863 | | [[Фатыйх Шәрипов]] | Сәвитләр Берлеге Каһарманы | | [[:d:Q4520539|Q4520539]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[Файл:Amirxan.JPG|center|128px]] | [[Фатих Әмирхан|Фатыйх Әмирхан]] | татар язучысы, драматург, публицист, әдәби тәнкыйтьче, җәмәгать эшлеклесе. Татар сатира жанрын тудыручы | [[:commons:Category:Fatikh Amirkhan|Fatikh Amirkhan]] | [[:d:Q2426955|Q2426955]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[Файл:Fayaz Huzin (2023-02-20).JPG|center|128px]] | [[Фаяз Хуҗин]] | | [[:commons:Category:Fayaz Huzin|Fayaz Huzin]] | [[:d:Q97182197|Q97182197]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[Файл:FSB building, Kazan (2021-06-14) 01.jpg|center|128px]] | [[Федераль куркынычсызлык хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе]] | | [[:commons:Category:Directorate of the Federal Security Service for the Republic of Tatarstan|Directorate of the Federal Security Service for the Republic of Tatarstan]] | [[:d:Q107165251|Q107165251]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[Файл:CollageFisica.jpg|center|128px]] | [[физика]] | | [[:commons:Category:Physics|Physics]] | [[:d:Q413|Q413]] |- | style='text-align:right'| 868 | [[Файл:Claude Bernard and his pupils. Oil painting after Léon-Augus Wellcome V0017769.jpg|center|128px]] | [[физиология]] | | [[:commons:Category:Physiology|Physiology]] | [[:d:Q521|Q521]] |- | style='text-align:right'| 869 | | [[Флора Әхмәтова-Урманче]] | | [[:commons:Category:Flora Ahmetova-Urmanche|Flora Ahmetova-Urmanche]] | [[:d:Q20598975|Q20598975]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[Файл:Foat Galimullin (2023-03-17).JPG|center|128px]] | [[Фоат Галимуллин]] | татар әдәбияты белгече, профессор, филология фәннәре докторы | [[:commons:Category:Foat Galimullin|Foat Galimullin]] | [[:d:Q25555800|Q25555800]] |- | style='text-align:right'| 871 | [[Файл:Yarullin.jpg|center|128px]] | [[Фәнис Яруллин]] | татар шагыйре, язучы һәм драматург | [[:commons:Category:Fanis Yarullin|Fanis Yarullin]] | [[:d:Q4539024|Q4539024]] |- | style='text-align:right'| 872 | | [[Фәридә Салитова]] | | | [[:d:Q25555472|Q25555472]] |- | style='text-align:right'| 873 | [[Файл:Farid Yarullin (1930s) 01.jpg|center|128px]] | [[Фәрит Яруллин]] | татар композиторы | [[:commons:Category:Farid Yarullin|Farid Yarullin]] | [[:d:Q1966192|Q1966192]] |- | style='text-align:right'| 874 | | ''[[:d:Q16723219|Фәрит Җәлалов]]'' | | | [[:d:Q16723219|Q16723219]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[Файл:Tazkarat al-Fuqaha.jpg|center|128px]] | [[фәтва]] | | | [[:d:Q179274|Q179274]] |- | style='text-align:right'| 876 | | [[Фәтхи Бурнаш]] | татар совет журналисты, драматургы, шагыйре һәм прозаигы | [[:commons:Category:Fathi Burnash|Fathi Burnash]] | [[:d:Q13207876|Q13207876]] |- | style='text-align:right'| 877 | | [[Фәхри Насретдинов|Фәхри Нәсретдинев]] | | | [[:d:Q13207879|Q13207879]] |- | style='text-align:right'| 878 | | [[Фәүзи Йосыпов]] | табиб-травматолог-ортопед, профессор, фән докторы | | [[:d:Q132018500|Q132018500]] |- | style='text-align:right'| 879 | [[Файл:Al-Haram mosque - Flickr - Al Jazeera English.jpg|center|128px]] | [[хаҗ]] | | [[:commons:Category:Hajj|Hajj]] | [[:d:Q234915|Q234915]] |- | style='text-align:right'| 880 | [[Файл:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] | [[химия]] | | [[:commons:Category:Chemistry|Chemistry]] | [[:d:Q2329|Q2329]] |- | style='text-align:right'| 881 | | [[Хуҗа Бәдигый]] | | [[:commons:Category:Khodzha Badygov|Khodzha Badygov]] | [[:d:Q20594454|Q20594454]] |- | style='text-align:right'| 882 | [[Файл:Hadith Books.jpg|center|128px]] | [[хәдис]] | | [[:commons:Category:Hadith|Hadith]] | [[:d:Q234343|Q234343]] |- | style='text-align:right'| 883 | | [[Хәйдәр Бигичев]] | татар җырчысы | [[:commons:Category:Haidar Bigichev|Haidar Bigichev]] | [[:d:Q16537005|Q16537005]] |- | style='text-align:right'| 884 | [[Файл:Хайрулла Тимербулатович Усманов.jpg|center|128px]] | [[Хәйрулла Госманов]] | | [[:commons:Category:Khayrullah Gosmanov|Khayrullah Gosmanov]] | [[:d:Q112991597|Q112991597]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[Файл:Usmanov KhA.jpg|center|128px]] | [[Хәйрулла Усманов]] | | [[:commons:Category:Khairulla Usmanov|Khairulla Usmanov]] | [[:d:Q28358855|Q28358855]] |- | style='text-align:right'| 886 | | [[Хәким Сәлимҗанов]] | драма актеры, режиссер, ТАССРның халык артисты (1957) | [[:commons:Category:Khakim Salimzhanov|Khakim Salimzhanov]] | [[:d:Q61958884|Q61958884]] |- | style='text-align:right'| 887 | | [[Хәлимә Корбангалиева]] | | | [[:d:Q112911897|Q112911897]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[Файл:SEM2-1.jpg|center|128px]] | [[Хәмид Мөштәри]] | татар галиме, физик | [[:commons:Category:Hamid Mushtari|Hamid Mushtari]] | [[:d:Q7223467|Q7223467]] |- | style='text-align:right'| 889 | | [[Хәмит Ярми]] | | [[:commons:Category:Hamit Yarmi|Hamit Yarmi]] | [[:d:Q20597366|Q20597366]] |- | style='text-align:right'| 890 | [[Файл:Хасан-Гата Габяши (1911).jpg|center|128px]] | [[Хәсәнгата Габәши]] | | [[:commons:Category:Khasan-Gata Gabashi|Khasan-Gata Gabashi]] | [[:d:Q4130991|Q4130991]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[Файл:Медресе Хусаиния в красках. Начало XX века.jpg|center|128px]] | [[Хөсәения мәдрәсәсе]] | Ырынбур мәдрәсәсе (1889-1919) | [[:commons:Category:Husayniya Madrasah in Orenburg|Husayniya Madrasah in Orenburg]] | [[:d:Q4502459|Q4502459]] |- | style='text-align:right'| 892 | | [[хөтбә]] | | [[:commons:Category:Khutbah|Khutbah]] | [[:d:Q738826|Q738826]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[Файл:На берегу Чебоксарки. Русская Чебоксарка. Новошешминский р-н. РТ. Июль 2015 - panoramio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q32634704|Чабаксар]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама аръягындагы Олы Чирмешән елгасының сул кушылдыгы | [[:commons:Category:Cheboksarka River (Tatarstan)|Cheboksarka River (Tatarstan)]] | [[:d:Q32634704|Q32634704]] |- | style='text-align:right'| 894 | | [[Чаж]] | | | [[:d:Q756369|Q756369]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[Файл:Naberezhnye Tchelny 1.JPG|center|128px]] | [[Чаллы]] | Татарстандагы шәһәр | [[:commons:Category:Naberezhnye Chelny|Naberezhnye Chelny]] | [[:d:Q95041|Q95041]] |- | style='text-align:right'| 896 | | [[Чаллы (Актай кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q13208050|Q13208050]] |- | style='text-align:right'| 897 | | [[Чангара (Сөлчә кушылдыгы)|Чангара]] | | | [[:d:Q84360|Q84360]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[Файл:Гора Чатыр-Тау.jpg|center|128px]] | [[Чатыр тау]] | | [[:commons:Category:Chatyr-Tau|Chatyr-Tau]] | [[:d:Q4507786|Q4507786]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[Файл:Wilde wortel bloeiwijze Daucus carota.jpg|center|128px]] | [[чатыр чәчәклеләр]] | ике өлешле үсемлекләр гаиләсе | [[:commons:Category:Apiaceae|Apiaceae]] | [[:d:Q145794|Q145794]] |- | style='text-align:right'| 900 | | [[Чаллы (Чишмә кушылдыгы)|Челна]] | | | [[:d:Q6566268|Q6566268]] |- | style='text-align:right'| 901 | | [[Чаллы (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Челнинка]] | | | [[:d:Q4508442|Q4508442]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[Файл:Black Fly.png|center|128px]] | [[черкиләр]] | | [[:commons:Category:Simuliidae|Simuliidae]] | [[:d:Q720467|Q720467]] |- | style='text-align:right'| 903 | | ''[[:d:Q32640039|Черёмуха]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама аръягындагы Чөкәнеш елгасының (Чишмә елгасы бассейны) уң кушылдыгы | | [[:d:Q32640039|Q32640039]] |- | style='text-align:right'| 904 | | [[Чилчә|Чильча]] | | | [[:d:Q4515981|Q4515981]] |- | style='text-align:right'| 905 | | ''[[:d:Q137997408|Чильчинка]]'' | | | [[:d:Q137997408|Q137997408]] |- | style='text-align:right'| 906 | | [[Чирмешән (Бола кушылдыгы)|Чимешән]] | | | [[:d:Q4512776|Q4512776]] |- | style='text-align:right'| 907 | | [[Чирка (Зөя кушылдыгы)|Чирка]] | | | [[:d:Q4516200|Q4516200]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[Файл:Дом культуры с Черемшан.JPG|center|128px]] | [[Чирмешән районы]] | | [[:commons:Category:Cheremshansky District|Cheremshansky District]] | [[:d:Q2990354|Q2990354]] |- | style='text-align:right'| 909 | | [[Чистай авыл хуҗалыгы техникумы]] | | | [[:d:Q25555844|Q25555844]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[Файл:Luga003.jpg|center|128px]] | [[Чишмә елгасы]] | елга | | [[:d:Q366915|Q366915]] |- | style='text-align:right'| 911 | | [[Устье (елга)|Чокыр Мокрый Ржавец]] | | | [[:d:Q6581020|Q6581020]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[Файл:Podiceps cristatus 2 - Lake Dulverton.jpg|center|128px]] | [[Чомга кошлар]] | | [[:commons:Category:Podicipedidae|Podicipedidae]] | [[:d:Q21695|Q21695]] |- | style='text-align:right'| 913 | | [[Чыбыклы (елга)|Чубуклинка]] | | | [[:d:Q1101203|Q1101203]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[Файл:Usolie city and Kama River, Perm Krai.jpg|center|128px]] | [[Чулман]] | елга | [[:commons:Category:Kama River|Kama River]] | [[:d:Q79082|Q79082]] |- | style='text-align:right'| 915 | | [[Чулпан (гәҗит, Петроград-Мәскәү)|Чулпан]] | | | [[:d:Q55136368|Q55136368]] |- | style='text-align:right'| 916 | | [[Чулпан (гәҗит, Тум)|Чулпан]] | | | [[:d:Q55136887|Q55136887]] |- | style='text-align:right'| 917 | | [[Чумач (елга)|Чумачка]] | | | [[:d:Q6566823|Q6566823]] |- | style='text-align:right'| 918 | | [[Чупай (елга)|Чупаевка]] | | | [[:d:Q6566388|Q6566388]] |- | style='text-align:right'| 919 | | [[Чупай (Кичү кушылдыгы)|Чупайка]] | | | [[:d:Q6581012|Q6581012]] |- | style='text-align:right'| 920 | | [[Чуртанлы (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Чуркалей]] | | | [[:d:Q4518232|Q4518232]] |- | style='text-align:right'| 921 | | ''[[:d:Q137997376|Чушкан]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама алдындагы Әзи елгасының (Иж елгасы бассейны) уң кушылдыгы | | [[:d:Q137997376|Q137997376]] |- | style='text-align:right'| 922 | | ''[[:d:Q12169262|Чыкалда]]'' | Татарстан елгасы, Көнчыгыш Кама алдындагы Кырыкмас елгасының (Иж елгасы бассейны) сул кушылдыгы | | [[:d:Q12169262|Q12169262]] |- | style='text-align:right'| 923 | | [[Чынлы (елга)|Чынлы]] | | | [[:d:Q4505666|Q4505666]] |- | style='text-align:right'| 924 | | [[Шәбез (елга)|Шабиз]] | | | [[:d:Q1095480|Q1095480]] |- | style='text-align:right'| 925 | | [[Шәпкә (елга)|Шапкинка]] | | | [[:d:Q4520247|Q4520247]] |- | style='text-align:right'| 926 | | [[Шарлы (Олы Чирмешән кушылдыгы)|Шарла]] | | | [[:d:Q4742306|Q4742306]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[Файл:Chess game Staunton No. 6.jpg|center|128px]] | [[шахмат]] | өтәл уены һәм спорт төре | [[:commons:Category:Chess|Chess]] | [[:d:Q718|Q718]] |- | style='text-align:right'| 928 | | [[Шаһбазгәрәй Әхмәров|Шаһбазгәрәй Әхмәрев]] | | | [[:d:Q58700338|Q58700338]] |- | style='text-align:right'| 929 | | [[Шөгерче (елга)|Шегурчинка]] | | | [[:d:Q6566299|Q6566299]] |- | style='text-align:right'| 930 | | [[Шемелка]] | | | [[:d:Q6555570|Q6555570]] |- | style='text-align:right'| 931 | | [[Шонталы (елга)|Шентала (елга)]] | | | [[:d:Q11101259|Q11101259]] |- | style='text-align:right'| 932 | | [[Шепкә (Дала Зәе кушылдыгы)|Шепкә]] | | | [[:d:Q1097354|Q1097354]] |- | style='text-align:right'| 933 | | [[Шехостанка]] | | | [[:d:Q756347|Q756347]] |- | style='text-align:right'| 934 | | [[Шилнә]] | елга | | [[:d:Q4523950|Q4523950]] |- | style='text-align:right'| 935 | | [[Шимәк (елга)|Шимәк]] | | | [[:d:Q6556521|Q6556521]] |- | style='text-align:right'| 936 | | [[Шия (Нократ кушылдыгы)|Шия]] | | | [[:d:Q486256|Q486256]] |- | style='text-align:right'| 937 | | [[Чия (Кече Чирмешән кушылдыгы)|Шия (Кече Чирмешән кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q13208335|Q13208335]] |- | style='text-align:right'| 938 | | [[Чиятөш|Шиятоша]] | | | [[:d:Q4524887|Q4524887]] |- | style='text-align:right'| 939 | | [[Шиһаб Әхмәров]] | татар мәгърифәтчесе, нәшир | [[:commons:Category:Shigab Ahmerov|Shigab Ahmerov]] | [[:d:Q104621227|Q104621227]] |- | style='text-align:right'| 940 | | [[Шлама (елга)|Шлама]] | | | [[:d:Q4525384|Q4525384]] |- | style='text-align:right'| 941 | | [[Шура (Илнәт кушылдыгы)|Шора]] | | | [[:d:Q84801|Q84801]] |- | style='text-align:right'| 942 | | [[Чаллы (елга)|Шукралинка]] | | | [[:d:Q1098516|Q1098516]] |- | style='text-align:right'| 943 | | [[Шомбыт (елга)|Шумбут]] | | | [[:d:Q6556162|Q6556162]] |- | style='text-align:right'| 944 | | [[Шумыш (елга)|Шумышка]] | | | [[:d:Q1091365|Q1091365]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[Файл:Шошма с неба.jpg|center|128px]] | [[Шушма]] | елга | [[:commons:Category:Shoshma river|Shoshma river]] | [[:d:Q1092884|Q1092884]] |- | style='text-align:right'| 946 | | [[Шуган (Ык кушылдыгы)|Шыуган]] | елга | | [[:d:Q13056606|Q13056606]] |- | style='text-align:right'| 947 | | [[Шәбез (инеш)]] | | | [[:d:Q55283775|Q55283775]] |- | style='text-align:right'| 948 | | [[Шәйгардан Шәймәрдәнов]] | дәүләт эшлеклесе | | [[:d:Q20596066|Q20596066]] |- | style='text-align:right'| 949 | | [[Шәйхулла Алкин]] | | | [[:d:Q13208406|Q13208406]] |- | style='text-align:right'| 950 | | [[Шәле]] | | | [[:d:Q4772985|Q4772985]] |- | style='text-align:right'| 951 | | [[шәригать]] | | [[:commons:Category:Sharia|Sharia]] | [[:d:Q482752|Q482752]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[Файл:Писатель Шариф Камал в Государственном музее ТАССР.jpg|center|128px]] | [[Шәриф Камал]] | язучы, драматург, тәрҗемәче һәм җәмәгать эшлеклесе | [[:commons:Category:Sharif Kamal|Sharif Kamal]] | [[:d:Q7260473|Q7260473]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[Файл:Gogol' str., 2 - ул. Гоголя, 2 - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | | [[:commons:Category:Kazan theater school|Kazan theater school]] | [[:d:Q20583105|Q20583105]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[Файл:Ik river.jpg|center|128px]] | [[Ык (Чулман кушылдыгы)|Ык елгасы]] | елга | [[:commons:Category:Ik River|Ik River]] | [[:d:Q1143089|Q1143089]] |- | style='text-align:right'| 955 | | [[Имәле (Зөя кушылдыгы)|Ырым]] | | | [[:d:Q20596250|Q20596250]] |- | style='text-align:right'| 956 | | [[Ырым (Гөбенә кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q6681530|Q6681530]] |- | style='text-align:right'| 957 | | [[Ырынбур Татар укытучылар мәктәбе]] | | | [[:d:Q31444445|Q31444445]] |- | style='text-align:right'| 958 | | [[Ышналы (елга)|Ышналы]] | | | [[:d:Q36356973|Q36356973]] |- | style='text-align:right'| 959 | | ''[[:d:Q131151532|электроаналитик химия]]'' | | [[:commons:Category:Electroanalytical chemistry|Electroanalytical chemistry]] | [[:d:Q131151532|Q131151532]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[Файл:Schemas electrolyse h2o.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q7877|электрохимия]]'' | | [[:commons:Category:Electrochemistry|Electrochemistry]] | [[:d:Q7877|Q7877]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[Файл:Elmira Galimova (2013-12-24).jpg|center|128px]] | [[Эльмира Галимова]] | | [[:commons:Category:Elmira Galimova|Elmira Galimova]] | [[:d:Q20578584|Q20578584]] |- | style='text-align:right'| 962 | | [[эндокринология]] | | [[:commons:Category:Endocrinology|Endocrinology]] | [[:d:Q162606|Q162606]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[Файл:Orthetrum cancellatum.jpg|center|128px]] | [[Энә караклары]] | | [[:commons:Category:Odonata|Odonata]] | [[:d:Q25375|Q25375]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[Файл:Cadeladefrade 045eue.jpg|center|128px]] | [[эскәккойрыклар]] | бөҗәкләр отряды | [[:commons:Category:Dermaptera|Dermaptera]] | [[:d:Q13676|Q13676]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[Файл:Река Стярле, Татарстан.jpg|center|128px]] | [[Эстәрле (Ык кушылдыгы)|Эстәрле]] | елга | [[:commons:Category:Styarle River|Styarle River]] | [[:d:Q4442352|Q4442352]] |- | style='text-align:right'| 966 | [[Файл:Въезд в деревню Эстачи со стороны Казани (1).jpg|center|128px]] | [[Эстәче]] | | [[:commons:Category:Estachi|Estachi]] | [[:d:Q13208463|Q13208463]] |- | style='text-align:right'| 967 | | [[Эштерә (елга)]] | | | [[:d:Q12570347|Q12570347]] |- | style='text-align:right'| 968 | | [[Югары Кандыз]] | елга | | [[:d:Q4108685|Q4108685]] |- | style='text-align:right'| 969 | | [[Югары Козгынчы]] | | | [[:d:Q4108871|Q4108871]] |- | style='text-align:right'| 970 | | [[Югары Масра]] | | | [[:d:Q18770374|Q18770374]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[Файл:Печищинский разрез.jpg|center|128px]] | [[Югары Ослан районы]] | | [[:commons:Category:Verkhneuslonsky District|Verkhneuslonsky District]] | [[:d:Q2220436|Q2220436]] |- | style='text-align:right'| 972 | | [[Югары Урысбага]] | | | [[:d:Q18770193|Q18770193]] |- | style='text-align:right'| 973 | | [[Югары Шәмәрдән]] | | | [[:d:Q18770317|Q18770317]] |- | style='text-align:right'| 974 | | [[Юкәче (Шия кушылдыгы)|Юкачи]] | | | [[:d:Q483834|Q483834]] |- | style='text-align:right'| 975 | | [[Юлдаш (газета, Казан)|Юлдаш]] | татар телле мәгълүмати-танып белү, күңел ачу газетасы (Казан) | | [[:d:Q126726318|Q126726318]] |- | style='text-align:right'| 976 | | [[Юнона Карева]] | | | [[:d:Q55107077|Q55107077]] |- | style='text-align:right'| 977 | | [[Юраш]] | | | [[:d:Q485127|Q485127]] |- | style='text-align:right'| 978 | | [[Ютазы елгасы|Ютазы]] | елга | | [[:d:Q4535439|Q4535439]] |- | style='text-align:right'| 979 | | [[Юхмачы (елга)|Юхмачка]] | | | [[:d:Q20623925|Q20623925]] |- | style='text-align:right'| 980 | | ''[[:d:Q127171407|Яков Коксин]]'' | | [[:commons:Category:Yakov Koksin|Yakov Koksin]] | [[:d:Q127171407|Q127171407]] |- | style='text-align:right'| 981 | | ''[[:d:Q135450973|Яков Шелковников]]'' | | [[:commons:Category:Yakov Shelkovnikov|Yakov Shelkovnikov]] | [[:d:Q135450973|Q135450973]] |- | style='text-align:right'| 982 | | [[Якты юл (газета, Тукай районы)|Якты юл]] | Татарстанның Тукай районы татар һәм рус телле муниципаль газетасы | | [[:d:Q126727802|Q126727802]] |- | style='text-align:right'| 983 | | [[Якуп Чанышев]] | | [[:commons:Category:Yakub Chanyshev|Yakub Chanyshev]] | [[:d:Q4507119|Q4507119]] |- | style='text-align:right'| 984 | | [[Ямаш (Кичү кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q12572254|Q12572254]] |- | style='text-align:right'| 985 | | [[Ямаш (Олы Кәминкә кушылдыгы)|Ямашка]] | | | [[:d:Q1097929|Q1097929]] |- | style='text-align:right'| 986 | | [[Ямашнефть]] | | | [[:d:Q110130569|Q110130569]] |- | style='text-align:right'| 987 | | [[Ямбакты (елга)]] | | | [[:d:Q12563472|Q12563472]] |- | style='text-align:right'| 988 | | [[Яр Чаллы педагогика көллияте]] | көллият (Яр Чаллы, Татарстан, Россия) | | [[:d:Q107185387|Q107185387]] |- | style='text-align:right'| 989 | | [[Яр Чаллы сәнгать көллияте]] | | | [[:d:Q31444374|Q31444374]] |- | style='text-align:right'| 990 | [[Файл:Kama River. Naberezhnye Chelny, elevator P6211321 2575.jpg|center|128px]] | [[Яр Чаллы элеваторы]] | | [[:commons:Category:Naberezhnye Chelny Grain Elevator|Naberezhnye Chelny Grain Elevator]] | [[:d:Q16679245|Q16679245]] |- | style='text-align:right'| 991 | | [[Яран (Иләт кушылдыгы)|Яранка]] | | | [[:d:Q85795|Q85795]] |- | style='text-align:right'| 992 | [[Файл:Ярулла Вәли.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q123766082|Ярулла Вәлиев]]'' | татар язучысы һәм драматург | [[:commons:Category:Yarulla Vali|Yarulla Vali]] | [[:d:Q123766082|Q123766082]] |- | style='text-align:right'| 993 | | [[Яурка]] | | | [[:d:Q4539657|Q4539657]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[Файл:Zeleny Dol Station and surroundings 08-2016 img5.jpg|center|128px]] | [[Яшел Үзән]] | | [[:commons:Category:Zelenodolsk|Zelenodolsk]] | [[:d:Q139743|Q139743]] |- | style='text-align:right'| 995 | | [[Яшел Үзән медицина укуханәсе]] | | | [[:d:Q4190369|Q4190369]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[Файл:Sviyazhsk Rozhdestvenskaya Street and pier 08-2016 img1.jpg|center|128px]] | [[Яшел Үзән районы]] | | [[:commons:Category:Zelenodolsky District|Zelenodolsky District]] | [[:d:Q2220520|Q2220520]] |- | style='text-align:right'| 997 | | [[яшәү минимумы]] | | [[:commons:Category:Living wage|Living wage]] | [[:d:Q543406|Q543406]] |- | style='text-align:right'| 998 | [[Файл:Elenchus koebelei.jpg|center|128px]] | [[Җилпәвеч канатлылар]] | | [[:commons:Category:Strepsiptera|Strepsiptera]] | [[:d:Q327144|Q327144]] |- | style='text-align:right'| 999 | | [[җилән]] | Татар милли киеме | | [[:d:Q114053559|Q114053559]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[Файл:Shipot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q161598|җир асты сулары]]'' | | [[:commons:Category:Underground water|Underground water]] | [[:d:Q161598|Q161598]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[Файл:ChrysomelidaeSpec.png|center|128px]] | [[Җир борчалары]] | | [[:commons:Category:Chrysomelidae|Chrysomelidae]] | [[:d:Q193407|Q193407]] |- | style='text-align:right'| 1002 | | [[җәдитчелек]] | XIX гасырның 80 елларында татар, азәрбайҗан буржуазиясендә барлыкка килгән буржуаз-либераль, милли хәрәкәт | [[:commons:Category:Jadidism|Jadidism]] | [[:d:Q1325236|Q1325236]] |- | style='text-align:right'| 1003 | | [[Җәлилнефть]] | "Татнефть" ГАҖ нефть-газ чыгару идарәсе (Җәлил штб, Сарман районы, Татарстан, Россия) | | [[:d:Q130241080|Q130241080]] |- | style='text-align:right'| 1004 | | [[Җәүдәт Дәрзаман]] | | [[:commons:Category:Zaudat Darzaman|Zaudat Darzaman]] | [[:d:Q11054394|Q11054394]] |- | style='text-align:right'| 1005 | | [[Үләмә]] | | | [[:d:Q4470940|Q4470940]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[Файл:Afforestation at Kanakakunnu.jpg|center|128px]] | [[Урман үрчетү|үрман үрчетү]] | | [[:commons:Category:Afforestation|Afforestation]] | [[:d:Q2384419|Q2384419]] |- | style='text-align:right'| 1007 | | ''[[:d:Q185973|үсемлекләр физиологиясе]]'' | | [[:commons:Category:Plant physiology|Plant physiology]] | [[:d:Q185973|Q185973]] |- | style='text-align:right'| 1008 | | [[Үтәк (Идел кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q16710696|Q16710696]] |- | style='text-align:right'| 1009 | | [[Үчәлле (елга)|Үчәлле]] | елга | | [[:d:Q4479282|Q4479282]] |- | style='text-align:right'| 1010 | | [[Үшнә (елга)|Үшнә]] | | | [[:d:Q20598582|Q20598582]] |- | style='text-align:right'| 1011 | | [[Һаҗәр Илялова]] | | | [[:d:Q24846601|Q24846601]] |- | style='text-align:right'| 1012 | | [[Әбрар Сәгыйди]] | татар шагыйре, драматург | [[:commons:Category:Abrar Sagidi|Abrar Sagidi]] | [[:d:Q13208978|Q13208978]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[Файл:Agryz town, Republic of Tatarstan, Russia. Train station hall. Main view.jpg|center|128px]] | [[Әгерҗе]] | РФнең субъекты булган Татарстан Республикасындагы шәһәр, Әгерҗе районының үзәге | [[:commons:Category:Agryz|Agryz]] | [[:d:Q102746|Q102746]] |- | style='text-align:right'| 1014 | | [[Әдәм (Кече Чирмешән кушылдыгы)]] | | | [[:d:Q32149600|Q32149600]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[Файл:Azgar Shakirov 2020-03-02.jpg|center|128px]] | [[Әзһәр Шакиров|Әзһәр Шакирев]] | татар актеры | [[:commons:Category:Azgar Shakirov|Azgar Shakirov]] | [[:d:Q13208996|Q13208996]] |- | style='text-align:right'| 1016 | | [[Әлмира Әдиатуллина]] | татарча язган журналист (Казан, Татарстан, Россия) | [[:commons:Category:Almira Adiatullina|Almira Adiatullina]] | [[:d:Q61970652|Q61970652]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[Файл:Almetjewsk-Dramatheater-2006.jpg|center|128px]] | [[Әлмәт]] | Татарстан шәһәре, Әлмәт районы үзәге | [[:commons:Category:Almetyevsk|Almetyevsk]] | [[:d:Q103483|Q103483]] |- | style='text-align:right'| 1018 | | [[Әлмәт политехник техникумы]] | Урта һөнәри уку йорты (Әлмәт, Россия) | | [[:d:Q105992430|Q105992430]] |- | style='text-align:right'| 1019 | | [[Әлмәт сәүдә-икътисад техникумы]] | Әлмәттәге (Татарстан, РФ) уку йорты | | [[:d:Q104586854|Q104586854]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[Файл:Almetyevsk Tatar Drama Theatre (2023-03-27) 04.jpg|center|128px]] | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | 1944 елла Әлмәт шәһәрендә булдырылган театр | [[:commons:Category:Almetyevsk Tatar Drama Theatre|Almetyevsk Tatar Drama Theatre]] | [[:d:Q4063516|Q4063516]] |- | style='text-align:right'| 1021 | | [[Әлфия Борнашева]] | пианист, педагог, ТАССР, ТР һәм РФның атказанган сәнгать эшлеклесе (1942-2021) | | [[:d:Q4099799|Q4099799]] |- | style='text-align:right'| 1022 | | [[Әлфия Заһидуллина]] | опера җырчысы (сопрано), педагог, ТАССРның халык, РСФСРның атказанган артисты | | [[:d:Q30245938|Q30245938]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[Файл:Alfiya Sargin (2023-03-03).jpg|center|128px]] | [[Әлфия Ильясова]] | | [[:commons:Category:Alfiya Sargin|Alfiya Sargin]] | [[:d:Q40041401|Q40041401]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[Файл:Alfiya Avzalova.jpg|center|128px]] | [[Әлфия Авзалова|Әлфия Әфзалова]] | | [[:commons:Category:Alfiya Avzalova|Alfiya Avzalova]] | [[:d:Q4055732|Q4055732]] |- | style='text-align:right'| 1025 | | [[Әминә Мөхетдинова|Әминә Мөхетдинева]] | | | [[:d:Q56461709|Q56461709]] |- | style='text-align:right'| 1026 | | [[Әминә Сафиуллина]] | | | [[:d:Q13209041|Q13209041]] |- | style='text-align:right'| 1027 | | [[Әмир Нәҗип]] | | | [[:d:Q4311961|Q4311961]] |- | style='text-align:right'| 1028 | | [[Әнвәр Бакиров (1920)|Әнвәр Бакиров]] | совет татар композиторы | | [[:d:Q4075940|Q4075940]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[Файл:Nagaev.A.jpg|center|128px]] | [[Әнвәр Нагаев]] | театр рәссамы, П. Т. Сперанский мәктәбе шәкерте, 150 дән артык спектакльне бизәүче | | [[:d:Q20587753|Q20587753]] |- | style='text-align:right'| 1030 | | [[Әнисә Алиева]] | галимә, текстолог | | [[:d:Q130685815|Q130685815]] |- | style='text-align:right'| 1031 | | ''[[:d:Q137391962|Әнәс Гатауллин]]'' | | | [[:d:Q137391962|Q137391962]] |- | style='text-align:right'| 1032 | | [[Әнәс Тумашев]] | | [[:commons:Category:Anas Tumashev|Anas Tumashev]] | [[:d:Q13209060|Q13209060]] |- | style='text-align:right'| 1033 | | ''[[:d:Q840821|Әрә]]'' | | | [[:d:Q840821|Q840821]] |- | style='text-align:right'| 1034 | | [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]] | театр | | [[:d:Q13209075|Q13209075]] |- | style='text-align:right'| 1035 | | [[Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы]] | | | [[:d:Q31444483|Q31444483]] |- | style='text-align:right'| 1036 | | [[Әтәс]] | Татарстанның Актаныш районында авыл | | [[:d:Q18765860|Q18765860]] |- | style='text-align:right'| 1037 | [[Файл:Ahmet Mazgarov (2013-05-30).jpg|center|128px]] | [[Әхмәт Мазһаров]] | | [[:commons:Category:Ahmet Mazgarov|Ahmet Mazgarov]] | [[:d:Q20586937|Q20586937]] |- | style='text-align:right'| 1038 | [[Файл:Ahmed Tsalikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4503048|Әхмәтбәк Цаликов]]'' | сәясәт эшлеклесе, мөселман халыкларының милли азатлык хәрәкәте эшлеклесе | [[:commons:Category:Ahmed Tsalikov|Ahmed Tsalikov]] | [[:d:Q4503048|Q4503048]] |- | style='text-align:right'| 1039 | [[Файл:Ahmedgarey Hasani.jpg|center|128px]] | [[Әхмәтгәрәй Хәсәни]] | нашир, язучы, «Гасыр» типографиясе хуҗасы | [[:commons:Category:Ahmedgarey Hasani|Ahmedgarey Hasani]] | [[:d:Q20598950|Q20598950]] |- | style='text-align:right'| 1040 | | [[Әшнәк (елга)|Әшнәк]] | | | [[:d:Q12557896|Q12557896]] |- | style='text-align:right'| 1041 | | [[Әҗми]] | елга | | [[:d:Q4058375|Q4058375]] |- | style='text-align:right'| 1042 | | [[Өлфәт (гәҗит)|Өлфәт]] | | | [[:d:Q55082469|Q55082469]] |- | style='text-align:right'| 1043 | | ''[[:d:Q36357359|Өлә]]'' | Татарстан елгасы, Көнбатыш Кама алдындагы Ашыт елгасының (Илләт елгасы бассейны) уң кушылдыгы | | [[:d:Q36357359|Q36357359]] |} {{Wikidata list end}} [[Төркем:Исемлекләр]] [[Төркем:Татарча энциклопедияләр]] b3odvvq9lgzufb3zb45q71841yrmel9 0 586118 5970210 3519499 2026-07-01T13:25:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970210 wikitext text/x-wiki {{CEESPRING2022}} {{Шәхес}} {{фш| Дударев}} '''Анатолий Дударев''' (24 ноябрь 1936) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] галим-медигы һәм педагогы, рентгенолог, медицина фәннәре докторы (1979), профессор (1986), медицина хезмәте полковнигы (1978). Үзәк рентгенорадиология фәнни-тикшеренү институты директоры (1988-1993). ССРБ Министрлар Советы премиясе лауреаты (1989). == Биографиясе == 1936 елның 24 ноябрендә [[Липецк өлкәсе|Липецк өлкәсенең]] [[Елец]] шәһәрендә туган. 1955-1960 елларда С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясендә белем ала, аны отличие белән тәмамлый. 1960-1965 елларда Совет Армиясенең хәрби-медицина учреждениеләрендә хәрби лазаретлар һәм госпитальләрнең рентген бүлеге начальнигы булып хезмәт итә. 1965нче елдан 1967 елга кадәр С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясендә табипларның белемен камилләштерү факультетында укый. 1967-1970 елларда ССРБ Оборона министрлыгының 5-нче фәнни-тикшеренү сынау полигонының хәрби госпиталендә ([[Bayqoñğır ğäläm alanı|Байконур]] космодромы) нур терапиясе һәм радиоизотоплы диагностика бүлеге начальнигы сыйфатында хезмәт итә<ref name="нр">''[https://radiag.bmoc-spb.ru/jour/article/viewFile/190/190 К юбилею доктора медицинских наук, профессора Анатолия Лукича Дударева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211130071902/https://radiag.bmoc-spb.ru/jour/article/viewFile/190/190 |date=2021-11-30 }}'' / Лучевая диагностика и терапия // Санкт-Петербург, № 4 (7) 2016. — С.108</ref><ref name="рн">''Профессора Военно-медицинской (медико-хирургической) академии (1798—1998) / Редкол.: Ю. Л. Шевченко (гл. ред.) и др. — Санкт-Петербург : Наука : С.-Петерб. изд. фирма, 1998 г. — 313 с. — ISBN 5-02-026061-4''</ref><ref name="сс">''Дударев Анатолий Лукич'' // Вести рентгенологии и радиологии. 1992. № 4. С. 60—61</ref>. 1970 елдан алып С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясендә педагогик хезмәттә: укытучы, 1975-1988 елларда — рентгенология һәм радиология кафедрасы начальнигы урынбасары, бер үк вакытта 1986 елдан бу кафедраның профессоры булып тора. 1988 елдан 1993 елга кадәр — Үзәк рентгенорадиология фәнни-тикшеренү институты директоры, бер үк вакытта Дәүләт врачларның белемен камилләштерү институтының нур диагностикасы кафедрасы мөдире булып тора. 1994-1997 елларда — С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясенең Үзәк консультатив-диагностика поликлиникасында рентген бүлекчәсе җитәкчесе<ref name="рн">''Профессора Военно-медицинской (медико-хирургической) академии (1798—1998) / Редкол.: Ю. Л. Шевченко (гл. ред.) и др. — Санкт-Петербург : Наука : С.-Петерб. изд. фирма, 1998 г. — 313 с. — ISBN 5-02-026061-4''</ref><ref name="нр"/><ref name="сс">''Дударев Анатолий Лукич'' // Вести рентгенологии и радиологии. 1992. № 4. С. 60—61</ref>. === Гыйльми-педагогик эшчәнлеге === А. Л. Дударевның төп гыйльми-педагогик эшчәнлеге рентгенология һәм стоматология өлкәсендәге мәсьәләләр белән бәйле, импульслы рентген техникасын клиник сынауларда һәм турыдан туры күп белән рентгенография методикасын эшләүдә катнаша. А. Л. Дударев җитәкчелегендә циклотрон радио нуклидларын, шеш маркерларын һәм яңа нәтиҗәле радиофармацевтик препаратлар эзләү һәм клиник бәяләү тормышка ашырыла<ref name="нр"/><ref name="рн">''Профессора Военно-медицинской (медико-хирургической) академии (1798—1998) / Редкол.: Ю. Л. Шевченко (гл. ред.) и др. — Санкт-Петербург : Наука : С.-Петерб. изд. фирма, 1998 г. — 313 с. — ISBN 5-02-026061-4''</ref><ref name="сс">''Дударев Анатолий Лукич'' // Вести рентгенологии и радиологии. 1992. № 4. С. 60—61</ref>. 1969 елда А. Л. Дударев медицина фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә дәгъва итеп «Диагностика расширенных вен пищевода у больных портальной гипертензией» темасы буенча диссертация яклый, 1979 елда — медицина фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә дәгъва итеп «Лучевая терапия неопухолевых заболеваний и её применение в лечебных учреждениях Советской армии и ВМФ» темасына докторлык диссертациясе яклый. 1986 елда аңа профессор гыйльми исеме бирелә. Л. А. Дударев йөз иллеләп гыйльми хезмәт, шул исәптән җиде монография авторы, егерме алтыдан артык фән докторы һәм кандидаты әзерләгән. 1989 елда «Импульслы рентген техникасын сынау һәм турыдан туры күп тапкыр зурайту белән рентгенография методикасы эшләнмәсе өчен» А. Л. Дударев ССРБ Министрлар Советы премиясенә лаек була<ref name="нр"/><ref name="рн">''Профессора Военно-медицинской (медико-хирургической) академии (1798—1998) / Редкол.: Ю. Л. Шевченко (гл. ред.) и др. — Санкт-Петербург : Наука : С.-Петерб. изд. фирма, 1998 г. — 313 с. — ISBN 5-02-026061-4''</ref><ref name="сс">''Дударев Анатолий Лукич'' // Вести рентгенологии и радиологии. 1992. № 4. С. 60—61</ref>. == Библиография == ** Лучевая терапия неопухолевых заболеваний. — Москва : Медицина, 1977. — 176 с. ** Лучевая терапия неопухолевых заболеваний и ее применение в лечебных учреждениях СА и ВМФ. — Москва : [б. и.], 1979. — 46 с. ** Радиоизотопная диагностика : Лекция / А. Л. Дударев. — Л. : ВМА, 1981. — 42 с. ** Лучевая терапия злокачественных новообразований : Лекция для слушателей I фак. и акад. курсов / А. Л. Дударев. — Л. : Б. и., 1985. — 20 с. ** Лучевая терапия / А. Л. Дударев. — Л. : Медицина : Ленингр. отд-ние, 1988. — 191 с. ISBN 5-225-00096-7 ** Методические рекомендации по лучевой терапии неопухолевых заболеваний / М-во здравоохранения СССР, Гл. упр. лечеб.-профилакт. помощи, Центр. н.-и. рентгено-радиол. ин-т; [Сост. А. Л. Дударев, А. Н. Кишковский]. — Л. : Б. и., 1989. — 123 с ** Применение рентгенографии с прямым многократным увеличением изображения в учреждениях здравоохранения : Метод. рекомендации / Центр. н.-и. рентгено-радиол. ин-т; [Разраб. А. Л. Дударевым, А. Ю. Васильевым]. — Л. : Б. и., 1990. ** Стандартизация методов лучевой терапии : Тез. всесоюз. науч. конф., Ленинград, нояб. 1991 г. / [Редкол.: Дударев А. Л. (отв. ред.) и др.]. — Л. : Б. и., 1991. — 109 с. ** Рентгеноэндоваскулярная хирургия в онкологии : Тез. докл. всесоюз. науч. конф., г. Ленинград, окт. 1991 г. / [Редкол.: Дударев А. Л. (отв. ред.) и др.]. — Л. : Б. и., 1991. — 75 с. ** Лучевая диагностика в амбулаторной стоматологии / М. А. Чибисова, А. Л. Дударев, А. А. Кураскуа; Ин-т стоматологии. — СПб. : С.-Петерб. ин-т стоматологии, 2002. — 368 с. ISBN 5-94517-005-4 * Лицензирование стоматологических клиник и кабинетов на деятельность в области использования ионизирующего излучения : учебно-методическое пособие / М. А. Чибисова, А. Л. Дударев, Г. А. Горский. — Санкт-Петербург : МЕДИ изд-во, 2007. — 40 с. ISBN 978-5-91170-016-4<ref>{{Cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%94%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2%2C%20%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B9%20%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%B8%D1%87|date=|title=архив күчермәсе|accessdate=2022-05-16|archivedate=2019-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%94%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2%2C%20%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B9%20%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%B8%D1%87}}</ref> == Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре == * ССРБ Министрлар Советы премиясе (1989 — «Импульслы рентген техникасын сынау һәм турыдан туры күп тапкыр зурайту белән рентгенография методикасы эшләнмәсе өчен»)<ref name="рн">''Профессора Военно-медицинской (медико-хирургической) академии (1798—1998) / Редкол.: Ю. Л. Шевченко (гл. ред.) и др. — Санкт-Петербург : Наука : С.-Петерб. изд. фирма, 1998 г. — 313 с. — ISBN 5-02-026061-4''</ref> == Искәрмәләр == <references group=""></references> == Әдәбият == * ''Профессора Военно-медицинской (медико-хирургической) академии (1798-1998) / Редкол.: Ю. Л. Шевченко (гл. ред.) и др. — Санкт-Петербург : Наука : С.-Петер. изд. фирма, 1998 г. — 313 с. — ISBN 5-02-026061-4'' * Российская еврейская энциклопедия / Гл. ред. Г. Г. Баранов. — М. : Рос.-израил. энцикл. центр «ДАСТАН», Биографии: С — Я. — 1997. — 528 с. — ISBN 965-293-05-12 * ''Памятные даты военной медицины: справочник-указатель'' / Военно-медицинский музей М-ва обороны ССРБ. — Санкт-Петербург : Военно-медицинская акад. им. С. М. Кирова, 1991 г. — С.Җитмеш җиде [[Төркем:24 ноябрь көнне туганнар]] [[Төркем:1936 елда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:Медицина фәннәре докторлары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Полковниклар (ССРБ)]] [[Төркем:Санкт-Петербург хәрби-медицина академиясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:Фән докторлары]] 9li0h1lhtw0mo7rjyq5566479to22wd 0 586728 5970353 3538609 2026-07-02T05:25:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970353 wikitext text/x-wiki {{CEESPRING2022}} {{Шәхес}} '''Владислав Товарищтайович Ховалыг''' ({{lang-tyv|Владислав Товарищтай оглу Ховалыг}}; [[1967 ел]]ның [[24 декабрь|24 декабре]], Тээли, Тыва АССР, [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — Россия дәүләт эшлеклесе. 2021 елның 28 сентябреннән [[Тыва|Тыва Республикасы]] башлыгы (2021 елның 7 апреленнән 2021 елның 28 сентябренә кадәр Тыва Республикасы башлыгы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://kremlin.ru/events/president/news/65322|title=Владислав Ховалыг назначен врио главы Республики Тыва|website=Президент России|access-date=2021-04-08}}</ref>. «[[Бердәм Россия]]» Бөтенроссия сәяси партиясе әгъзасы. [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]] шәһәре башлыгы (2008 елның 30 июле — 1 ноябре). Тыва Республикасының җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министры (2007—2008). == Тормыш юлы == Владислав Ховалыг 1967 елның 24 декабрендә Тыва АССРның Тээли авылында туган. 1986—1988 елларда ССРБ Кораллы Көчләре сафларында хезмәт итә. 1988 елда Шагонар райпромкомбинатында эшче булып эшли башлый. 1992 елда «юриспруденция» белгечлеге буенча Красноярск дәүләт университетын, 2006 елда «Кризиска каршы идарә» белгечлеге буенча Россия Президенты каршындагы Россия дәүләт хезмәте академиясен тәмамлаган. Университетны тәмамлаганнан соң, Тыва Республикасының Мөлкәт буенча дәүләт комитетының хокук мәсьәләләре буенча баш белгече булып эшли. Аннары, 1994 елдан 2004 елга кадәр, Финанс сәламәтләндерү һәм банкротлык буенча Россия Федерациясе федераль хезмәтенең Тывадагы территориаль органын җитәкли. Алга таба Тыва Республикасы финанс министрлыгына эшкә күчә, анда эзлекле рәвештә бүлек башлыгы һәм департамент башлыгы вазыйфаларын били. 2007 елның апреленнән 2008 елның июленә кадәр — Тыва Республикасының җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министры. 2008 елның 30 июлендә [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]] шәһәр администрациясен шәһәр башлыгы буларак җитәкли. Бу постта ике срок эшли<ref>{{Cite news|title=Мэром Кызыла избран единоросс Владислав Ховалыг|url=https://tyva.er.ru/news/2013/11/12/merom-kyzyla-izbran-edinoross-vladislav-hovalyg/|date=2013-11-12|accessdate=2018-11-07|language=ru}}</ref>. 2018 елның 1 ноябрендә мэр вәкаләтләрен Карим Сагаан-оолга тапшырган<ref>{{Cite news|title=Новым мэром Кызыла стал топ-менеджер АО «Тываэнерго»|url=https://regnum.ru/news/2507438.html|work=ИА REGNUM|accessdate=2018-11-07|language=ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181108025622/https://regnum.ru/news/2507438.html |date=2018-11-08 }}</ref>. 2018 елның 9 ноябреннән 2021 елның 7 апреленә кадәр — «Тываэнергосбыт» компаниясе генераль директоры. === Тыва Республикасы башлыгы === 2021 елның 7 апрелендә [[Россия Федерациясе Президенты|Россия Президенты]] [[Владимир Путин]] отставкага киткән [[Шолбан Кара-оол]] урынына Ховалыгны Тыва Республикасы башлыгы вазыйфаларсын вакытлыча башкаручы итеп билгеләү турындагы указга кул куя<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/11089277|title=Путин освободил от должности главу Тувы Кара-оола. Врио назначен Владислав Ховалыг|website=ТАСС|access-date=2021-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/606da6ee9a7947b6597d34c6|title=Путин отправил в отставку главу Тувы|website=РБК|access-date=2021-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/p/1389867|title=Врио главы Тувы назначен Владислав Ховалыг|website=Life.ru|date=2021-04-07|access-date=2021-04-07}}</ref><ref>{{Статья|ссылка=https://www.kommersant.ru/doc/4762265|издание=Коммерсантъ|башлык=Экс-мэр Кызыла Владислав Ховалыг назначен врио главы Тувы}}</ref>. 2021 елның 20 июнендә «[[Бердәм Россия]]» партиясенең төбәк бүлеге 19 сентябрьдә республика башлыгы сайлауларында катнашу өчен Ховалыг кандидатурасын тәкъдим иткән. 2021 елның 28 сентябрендә Владислав Ховалыг Тыва Республикасы башлыгы вазыйфасына керешә<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/12522789|title=Владислав Ховалыг вступил в должность главы Тувы|website=ТАСС|access-date=2021-09-28}}</ref>. Россия Федерациясе дәүләт граждан хезмәтенең 1 нче класслы киңәшчесе<ref>{{Cite web|url=http://lib.fedpress.ru/person/khovalyg-vladislav-tovarishchtaievich|title=Ховалыг Владислав Товарищтайевич {{!}} Энциклопедия РИА ФедералПресс|publisher=lib.fedpress.ru|lang=ru|accessdate=2018-11-07}}</ref>. === Гаилә === Өйләнгән, ике баласы бар. == Бүләкләр == * Россия Федерациясе Президентының рәхмәт хаты (2012), * Тыва Республикасы башлыгының мактау грамотасы (2013, 2018), * «Кызыл шәһәре үсешенә керткән өлеше өчен» медале (2017). == Искәрмәләр == <references /> {{Тышкы сылтамалар}}{{Россия субъектлары җитәкчеләре}} [[Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары]] [[Төркем:Тыва башлыклары]] [[Төркем:Россия юристлары]] [[Төркем:Әлифба буенча юристлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1967 елда туганнар]] [[Төркем:24 декабрь көнне туганнар]] [[Төркем:Красноярск дәүләт университетын тәмамлаучылар]] 4dzdn2m884ad5jfm529n6jtbjdtvnau 0 588390 5970331 3528842 2026-07-02T01:14:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970331 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Валдис Целмс''' (1943 елның 24 октябрендә туган) латыш сәнгать әһеле, график дизайнер һәм [[нео-мәҗүсилек]] җитәкчесе. Ул үзенең [[кинетик сәнгате]] өчен мәшһүр һәм [[Балтик нео-мәҗүсилек]] [[Dievturība|Latvijas Dievtuŗu sadraudze]] оешмасының җитәкчеләренең берсе. == Иртә тормыш һәм белем алуы == Валдис Целмс 1943 елның 24 октябрендә Сигулда Муниципалитетында, Вилдогас пагастста туган булган. Ул Рига Төзелеш Колледжында һәм [[Латвия Сәнгать Академиясе]]ндә Сәнәгать Сәнгате бүлегендә укыган.<ref name="jauns2021">{{cite news |url=https://jauns.lv/raksts/9viri/437565-saruna-ar-valdi-celmu-viru-kurs-radija-ikonisko-uzrakstu-riga |title=Saruna ar Valdi Celmu - vīru, kurš radīja ikonisko uzrakstu 'RĪGA' |work={{ill|Jauns.lv|lv}} |language=Latvian |date=10 April 2021 |access-date=13 April 2021 }}</ref> == Сәнгать һәм дизайн == [[File:Dizaina objekts robežzīme RĪGA , Bauskas šoseja 01.JPG|thumb|Целмс дизайнын ясаган Рига чик юл тамгасы.]] Целмс 1960-ынчы елларда Латвиядә сәнгать формасы өйрәнүе өчен [[кинетик сәнгать]] нигезләүчеләренең берсе булып таныла. Ул 1970-енче елларда Латвия сәнгать дөньясында кинетик сәнгать, [[фотомонтаж]]лары һәм [[график дизайны]] белән мәшһүр булган.<ref>{{cite news |last=Rušeniece |first=Līga |date=14 November 2016 |url=https://nra.lv/kultura/191366-valdis-celms-but-latvietim-ir-garigs-uzdevums.htm |title=Valdis Celms: Būt latvietim ir garīgs uzdevums |work=[[Neatkarīgā Rīta Avīze]] |language=lv |access-date=9 May 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.diena.lv/raksts/kd/maksla/dizainera-valda-celma-izstade-_pieskarieni_-13997562 |title=Dizainera Valda Celma izstāde Pieskārieni |date=11 March 2013 |work=[[Diena]] |language=lv |access-date=9 May 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909035736/https://www.diena.lv//raksts/kd/maksla/dizainera-valda-celma-izstade-_pieskarieni_-13997562 |date=2018-09-09 }}</ref> Кинетик сәнгате өчен ул хәзерге материаллары һәм ихтыяҗларны [[халык сәнгате]]ннән йогынтылар белән комбинацияләгән һәм табигать хәрәкәтләрен эмуляцияләп караган. Ул 1970-енче елларда дизайнын ясап караган күбрәк амбициоз сыннарның кайберәүләре вакытында реализацияләнмәгән булган, әмма Советлар Союзы төшүеннән соң төзелгән һәм күрсәтелгән булган.<ref>{{cite news |last=Auzāne |first=Ilze |date=30 August 2020 |url=https://www.diena.lv/raksts/kd/maksla/par-ko-sapno-pozitrons-riboca2-apskatami-valda-celma-un-kristapa-ancana-darbi-14247350 |title=Par ko sapņo Pozitrons? RIBOCA2 apskatāmi Valda Celma un Kristapa Ancāna darbi |work=[[Diena]] |language=lv |access-date=13 April 2021}}</ref> 1980-енче елда ул төп юллары аша Латвия башкаласына кергәндә кешеләрне рәхим итә торган зур "Rīga" (Рига) тамгаларының дизайнын ясаган.<ref>{{cite news |last=Adamaite |first=Undīne |date=29 July 2009 |url=https://www.diena.lv/raksts/latvija/riga/r-i-g-a-680110 |title="R», «Ī», «G», «A" |work=[[Diena]] |language=lv |access-date=9 May 2020 }}</ref> Целмсның сәнгать эшләренең зур ретроспективасы 2013 елда [[Латвия Декоратив Сәнгатьләр һәм Дизайн Музее]]нда 70-енче туган көнен котлавында үткәрелгән булган.<ref>{{cite news |url=https://www.diena.lv/raksts/kd/maksla/kustibas-krasa-14000432 |title=Kustības krāsa |date=26 March 2013 |work=[[Diena]] |language=lv |access-date=9 May 2020 }}</ref> 2014 елда ул Латвия дәүләтеннән [[Өч Йолдыз Ордены]] белән бүләкләнгән булган.<ref>{{cite news |url=https://www.diena.lv/raksts/kd/muzika/deju-lieluzveduma-_tevu-laipas_-veidotaji-sanems-valsts-augstakos-apbalvojumus-14053391 |title=Deju lieluzveduma ''Tēvu laipas'' veidotāji saņems Valsts augstākos apbalvojumus |date=24 April 2014 |work=[[Diena]] |language=lv |access-date=9 May 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909035615/https://www.diena.lv//raksts/kd/muzika/deju-lieluzveduma-_tevu-laipas_-veidotaji-sanems-valsts-augstakos-apbalvojumus-14053391 |date=2018-09-09 }}</ref> == Мәҗүси яңарыш == Целмс [[Балтик нео-мәҗүси]] төркеме [[Dievturība|Latvijas Dievtuŗu sadraudze]] җитәкчеләренең берсе. Бу вазифасында ул [[Даугава]] елгасында утрауда 2007 елда инаугурацияләнгән [[Локстене Диэвтури изге урыны]]н барлыкка китергән такымны җитәкләгән.<ref>{{cite news |url=https://skaties.lv/zinas/latvija/sabiedriba/uz-salas-daugava-atklata-dievturu-svetnica/ |title=Uz salas Daugavā atklāta dievturu svētnīca |date=11 May 2017 |work=Skaties |language=lv |access-date=9 May 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180730170644/https://skaties.lv/zinas/latvija/sabiedriba/uz-salas-daugava-atklata-dievturu-svetnica/ |date=2018-07-30 }}</ref> 2007 елда ул ''Latvju raksts un zīmes'' (сүзгә-сүз тәрҗемәсеː Латыш Өлгеләре һәм Символлары) китабын нәшер иткән, ул яхшы сатылган булган. 2016 елда ул ''Baltu dievestības pamati'' (сүзгә-сүз тәрҗемәсеː Балтик Дин Нигезләре) эшен нәшер иткән, анда ул, [[Эрнестс Брастиньш]], [[Мария Гимбутас]] һәм [[Янина Курсита-Пакуле]] йогынтысы астында Балтик Илаһларга һәм аларны ничек белүгә кереш бирә.<ref>{{cite news |url=https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/tautas-maksla/iznakusi-valda-celma-gramata-par-baltu-dievibam.a214812/ |title=Iznākusi Valda Celma grāmata par baltu dievībām |date=15 December 2016 |work=[[Public Broadcasting of Latvia|Latvijas Sabiedriskais medijs]] |language=lv |access-date=9 May 2020 }}</ref> ==Нәшер ителгән эшләре== * ''Latvju raksts un zīmes: baltu pasaules modelis: uzbūve, tēli, simbolika''. Folkloras informācijas centrs, Riga 2007, ISBN 978-9984-39-019-2. * ''Baltu dievestības pamati''. [[Latvijas Avīze|Izdevniecība ''Lauku Avīze'']], Riga 2016, ISBN 978-9934-15-241-2 == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Өстәмә укырга мөмкин == {{refbegin}} * {{cite journal |last=Celms |first=Valdis |year=1994 |title=The Dialectic of Motion and Stasis in Kinetic Art |journal=[[Leonardo (journal)|Leonardo]] |volume=27 |issue=5, Prometheus: Art, Science and Technology in the Former Soviet Union: Special Issue |pages=387–390 |publisher=The MIT Press |doi=10.2307/1576092|jstor=1576092 |s2cid=193079519 }} {{refend}} [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Мәҗүсилек]] m3b0eywevl938b175o49nxscx41k741 0 661085 5970356 3732108 2026-07-02T06:09:41Z HyBoxwood 61547 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 5970356 wikitext text/x-wiki {{Карточка |имя = Qıtay Räise |стиль_тела = vcard |название = |стиль_названия = |вверху = <big>Qıtay Xalıq Cömhüriäteneñ Räise</big><br/> 中華人民共和國主席<br/> ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Zhǔxí'' |класс_вверху = fn |стиль_вверху = background-color:{{{фон|#0a9379}}}; color:{{{цвет|white}}}; |вверху2 = |класс_вверху2 = nickname |стиль_вверху2 = color: #000000; |изображение = {{#if: {{{изображение|Flag of Germany (state).svg}}}|[[Файл:{{{изображение|中華人民共和國國徽.svg}}}| {{#if: {{{ширина|}}}|{{{ширина}}}|100px}}| {{#if: {{{подпись|}}}||}}]]}} |стиль_изображения = |подпись = {{{подпись|}}} |стиль_подписи = |стиль_заголовков = width:600px; |стиль_меток = background: #eee; text-align: right; width:100px; |стиль_текста = |заголовок1 = |метка1 = Xäzerge Qıtay Räise |текст1 = [[Файл:Xi Jinping Sanya2013.jpg|мини|үзәк|[[Si Cinpiñ]] ]] |заголовок3 = |метка3 = Wazifalarına kerü |текст3 = 2013 yıldan |заголовок4 = |метка4 = Wazifalar waqıtı |текст4 =2018 yıldan çiksez |заголовок6 = |метка6 = Bilgelängän |текст6 =Qıtay xalıq wäkilläre mäclese tarafınnan saylanğan |заголовок7 = |метка7 =Räsmi säxifäse |текст7 =http://english.gov.cn/2008-03/15/content_921051.htm |заголовок8 = |метка8 = |текст8 = |заголовок9 = |метка9 = |текст9 = }} '''Qıtay Xalıq Cömhüriäteneñ Räise''' (qıtayça 中華人民共和國主席, [[pinyin]] ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Zhǔxí'', äyteleşe ''Çjunhua Jenmin Goñheguo Çjusi'') - [[Кытай|Qıtay Xalıq Cömhüriäte]]neñ däwlät başlığı, QXWM DK (Qıtay xalıq wäkilläre mäclese daimi komitetı) belän bergä yuğarı xakimiätenä iä. QXWM qararları nigezendä '''Qıtay Räise''' qanunnarnı çığara, Däwlät Şurası äğzaların bilgeli, ämerlärne qabul itä, Qıtay isemennän däwlät eşlären alıp bara, çit il wäkillären qabul itä, çit illärdä wäkälätle diplomatik wäkillären bilgeli häm çaqırıp qaytıra, çit illär belän şartnamälär häm möhim kileşülärne raslıy häm ğämäldän çığunı belderä. Xäzerge waqıtta Qıtay Räise [[Si Cinpiñ]] bula. ==Atama== Qıtay süze 主席 - ''çjusi'' - Räis dip tärcemä itelä. [[1982]] yılğa qädär ingliz telendä "chairman" dip tärcemä itelgän ide, soñraq ingliz matbuğatında "prezident" dip yaza başladı, rus telendä tik räsmi atama QXC Räise (''Председатель КНР'') dip qullanıla, läkin qıtay süze "çjusi" tögälçä Räis dip tärcemä itelä, bütän illär prezidentları "tzoñtoñ" (總統, zǒngtǒng) dip atala. ==Qıtay Räisläre== [[1949]] yıldan [[1954]] yılğa qädär däwlät başlığı - Qıtay xalqı üzäk xökümäte Räise - [[Mao Tzıduñ]] bula. [[1954]] yılda QXC Konstitutsiäse qabul itkäç, Qıtay Räise postı buldırıla. *[[Mao Tzıduñ]] (1954-1959) *Lü Şaotsi (1959-1968) 1968-1975 yıllarda QXC Räise bulmağan, läkin ike urınbasarı bulğan: *Dun Biu (1968-1975) *Sun Tsinpin (1968-1972) [[1975]] yılda QXC Räise wazifası waqıtlıça yuqqa çığarılğan, däwlät başlığı wazifalarında Qıtay xalıq wäkilläre mäclese daimi komitetı Räise bulğan: *Çju De (1975-1976), 1976-1978 yılda buş. *E Tzänyin (1978-1983) [[1982]] yılda Qıtayda yaña [[Konstitutsiä]] qabul itkäç, QXC Räise wazifası torğızıla: *Li Sännän (1983-1988) *Yan Şankün (1988-1993) *Tzän Tzemin (1993-2003) *[[Ху Җинтау|Hu Cintao]] (2003-2013) *[[Si Cinpiñ]] (2013 yıldan) ==QKF Üzäk Xärbi şurasınıñ Räise== Çınlıqta Qıtay Kommunistik Firqäse Üzäk xärbi Şurasınıñ Räise däwlät başlığı bula: *Çjan Wentän (1931-1943) *Mao Tzedun (1943-1976) *Hua Gofen (1976-1981) *Den Säopin (1981-1989) *[[Җияң Зымин|Tzän Tzemin]] (1989-2004) *Hu Cintao (2004-2012) *Si Cinpiñ (2012 yıldan) {{КХҖ башлыклары}} [[Төркем:Кытай]][[Төркем:Дәүләт башлыклары]] jo17g534h6oo5hucaraf8nt6f97kfru 0 818131 5970316 5969955 2026-07-01T20:20:09Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970316 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Төркият''' — [[Тел|телләр]], [[әдәбият]], [[Тарих|тарих,]] [[фольклор]], [[дин]], [[этнография]], рухи һәм [[Arxeologik mädäniät|археологик мәдәният]], [[Төрки халыклар|төрки]] һәм [[Төрки телләр|төрки телдә сөйләшүче]] халыкларның үткәнен һәм бүгенгесен өйрәнүче [[Гуманитар фәннәр|гуманитар]] фәннәр җыелмасы . Элегрәк төрки телләр һәм әдәбият белән эш итүче [[Филология|филология фәне]] буларак кына карала. == Өйрәнү предметы == Географик яктан төркият галимнәренең кызыксыну өлкәсе ерак төньяктагы [[Якутия|Якутиядән]] көньяк-көнбатыштагы [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте|Кипрга]], көнчыгыштагы [[Кытай]]дан көньяктагы [[Якын Көнчыгыш]] илләренә кадәр җәелгән. Бүгенге көндә дөньяда төрки халыкларның саны, этник төркемнәр һәм азчылыклар белән бергә, якынча 165 миллион кешегә җитә. 20 миллионга якын кеше төрки телләрнең берсендә икенче яки өченче тел буларак сөйләшә. Ләкин мондый белем милли үзаң белән буталырга тиеш түгел. Иң борынгы төрки текстлар безнең эраның 600—800 елларына карый.<ref>{{Cite web|url=http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-sg-1964-2.htm|title=Древнетюркские рунические памятники как источник по Средней Азии|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230423041112/http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-sg-1964-2.htm|archivedate=2023-04-23|author=[[Кляшторный, Сергей Григорьевич|С.Г. Кляшторный]]|date=|language=|work=|publisher=|accessdate=2023-04-18}}</ref> Борынгы төркиләрнең дине [[Тәңречелек]] булган<ref>{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/kult-tengri-u-drevnyh-tyurok|title=Культ Тенгри у древных тюрок|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418205221/https://cyberleninka.ru/article/n/kult-tengri-u-drevnyh-tyurok|archivedate=2023-04-18|author=|date=|language=|work=|publisher=|accessdate=2023-04-18}}</ref> . Хәзерге вакытта төрки халыклар төрле диннәрне тоталар. Төп диннәр — [[Ислам]], [[Христианлык]], [[Буддачылык]]. Хәзерге төркиләрнең күбесе [[Сөнничелек|сөнни мөселманнар]] . Буддачылык тарафдарлары бүген [[сары уйгырлар]] һәм [[тывалар]], [[тарбагатай кыргызлары]] һәм [[Xotonnar|хотоннар]] арасында бар. [[Чуашлар|Чуаш]] һәм [[Гагаузлар|гагауз кешеләре]] күбесенчә [[Pravoslawlıq|православие христианнары]] . Караитлар һәм [[Кырымчаклар]] [[Яһүд дине|яһүд динен]] тоталар<ref>{{Cite web|url=https://eleven.co.il/judaism-trends/karaites-medieval-sects/11972/|title=Караимы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625223513/https://eleven.co.il/judaism-trends/karaites-medieval-sects/11972/|archivedate=2020-06-25|author=|date=|language=|work=|publisher=|accessdate=2023-04-18}}</ref>. [[Россия|Рәсәйдә]] 25 төрки халык яши (барлыгы 12 миллион кеше): [[татарлар]] (5 миллион 554 мең), [[башкортлар]] (1 миллион 673 мең), [[чуашлар]] (1 миллион 637 мең), [[казакълар]] (653 мең), [[әзербайҗаннар]][[Комыклар|​]][[Кырым татарлары|​]][[Тывалар|​]][[Карачайлар|​]] (621 мең), [[якутлар]] (443 мең), [[кумыклар]] (422 мең), [[кырым татарлары]] (254 мең), [[тывалар]] (243 мең), [[карачайлар]] (192 мең), [[үзбәкләр]] (122 мең), [[балкарлар]] (108 мең), [[төрекләр]] (92 мең), [[Нугайлар|ногайлар]] (110 мең), [[хакаслар]] (75 мең), [[алтайлар]] (67 мең), [[төрекмәннәр]] (33 мең), [[кыргызлар]] (31 мең), [[шорлар]] (13 мең), [[гагаузлар]] (12 мең), [[долганнар]] (7261), [[Уйгырлар|уйгурлар]] (2867), [[каракалпаклар]] (1609), [[тофалар]] (837), [[караимнар]] (366)<ref>{{Cite web|url=http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls|title=Данные Всероссийской переписи 2002 года|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200109173322/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls|archivedate=2020-01-09|accessdate=2009-09-03}}</ref> . [[Төрки телләр|Төрки телләрнең]] саны төрлечә билгеләнә. 1966-нчы елда СССР Фәннәр академиясе тарафыннан бастырылган монографиядә 23 тере тел күрсәтелә; А. А. Реформатский дәреслегендә 25 тере һәм 7 үле тел бар; [[Николай Баскаков|Н. А. Баскаков]] монографиясендә 27 тере һәм 12 үле тел исәпләнә. 1997-нче елда Россия Фәннәр академиясенең Лингвистика институты тарафыннан бастырылган «Төрки телләр» монографиясендә 39 тере һәм 15 үле төрки тел искә алына<ref>Языки Мира. Тюркские языки. М., 1996.</ref> . Киң таралуы, мәдәни һәм практик әһәмияте аркасында төркиятне өйрәнүче студентлар беренче өйрәнү теле буларак еш кына [[Төрек теле|төрек телен]] сайлыйлар. Россиядә төркият белгечләрен [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты|MГИМО]], ISAA, СПБГУ, МГЛУ, [[Россия дәүләт гуманитар университеты|РГГУ]], Мәскәү өлкәсенең хәрби университеты, Россия фәннәр академиясенең Көнчыгыш тикшеренүләре институты, [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан дәүләт университеты]], [[Чиләбе дәүләт университеты]], [[Себер федераль университеты|Себер Федераль Университеты]] һәм башка бик күп югары уку йортларында әзерлиләр.<ref>{{Cite web|url=http://www.vestikavkaza.ru/articles/obshestvo/molod/1113.html|title=Межвузовская Тюркология<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120305114714/http://www.vestikavkaza.ru/articles/obshestvo/molod/1113.html|archivedate=2012-03-05|accessdate=2009-09-03}}</ref> Көнчыгыш һәм төркият белгечләренең белемнәре лингвистикада, мәдәнияттә, политология, журналистика, социология, статистика, антропология һ.б. юнәлешләрдә әһәмиятле. == Тарих == Төркият өчен мөһим чыганаклар — VIII—X гасыр [[Orxon älifbası|борынгы төрки рун язулары]] ([[Orxon älifbası|Орхон-Енисей язулары]]) һәм VIII—XVI гасырларда [[Иске уйгыр язуы|Иске уйгыр руналарында]] язылган истәлекләр. Төрки телләр буенча беренче җитди фәнни эш — XI гасырда [[Кашгар]] төрки галиме [[Мәхмүд Кашгарый]] тарафыннан тупланган «Төрки диалектлар җыентыгы» (''Kitâbü divân-i lûgat it-Türk'' — Төрле төрки телләр буенча сүзлек-белешмәлек китабы). XV—XVII гасырларда төркиятнең төп юнәлеше [[Госман империясе]]н һәм [[Госманлы төрекчәсе]]н өйрәнү була. 1795 елда [[Париж]]да көнбатыш дөньясында төрки телләрне өйрәнүгә багышланган беренче югары мәктәп, «Тере көнчыгыш телләре мәктәбе» (''L'école des langues Orienteles vivantes'') ачыла. Россиядә төркиятне өйрәнү XVIII гасырның икенче яртысында башлана. Моңа кадәр [[төрки халыклар]] һәм [[Төрекләр|төрекләрнең]] тасвирламалары рус елъязмаларында (мәсәлән, " Повесть временных лет ") һәм аерым әсәрләрдә (Нестор Искәндәрнең " Константинополь вакыйганамәсе "; Иван Пересветовның [[Иван IV|Явыз Иванга]] төрекләр турындагы трактатлары; Андрей Лызловның"Скифлар тарихы"; Дмитрий Кантимернең ике томлык Төркия тарихы, һ.б.) [[Мишәр диалекты|Академик]] [[Симон Петер Паллас|Симон Петер Палласның]] 1787 елда [[Санкт-Петербург|Санкт-]] [[Башкорт теле|Петербургта]] басылган "Барлык телләрнең чагыштырма сүзлеге"ндә татар, мишәр, башкорт, ногай һәм башка төрки телләрдән лексик материал урнашкан. XIX гасыр уртасына кадәр төркият [[Төрки телләр|төрки телләрне]], әдәбият һәм тарихи истәлекләр, өлешчә [[нумизматика]], [[этнография]] һәм төрки телләрдә сөйләшүче халыкларның [[Фольклор|фольклорын]] өйрәнгән катлаулы дисциплина буларак үсеш ала. 1863 елда [[Санкт-Петербург дәүләт университеты|Санкт-Петербург университетының]] көнчыгыш телләре факультетында Көнчыгыш тарихы бүлеге булдырыла, анда [[Төрки халыклар|төрки халыкларының]] тарихын өйрәнү мөстәкыйль үсеш ала башлый. Россиядә төркият мөстәкыйль фән буларак XIX гасырның икенче яртысында барлыкка килгән. Аны төзү һәм үстерүдә төп рольне [[Александр Казем-Бек|М. А. Казембек]] (« [[Госманлы төрекчәсе|Госманлы теле]] грамматикасы», 1839), О. Н. Бетлингк («Якут теле грамматикасы», 1851), П. М. Мелиоранский («Гарәп филологиясе төрек теле турында», 1900), А. Н. Самойлович («Кыскача [[кырымтатар теле]] грамматикасы тәҗрибәсе», 1916) тикшеренүләре уйный. Октябрьгә кадәрге чорда [[Хәсәнгата Габәши|төркият]] үсешенә зур [[Әхмәтзәки Вәлиди|өлеш]] керткән Рәсәй галимнәре: [[Вилһелм Радлов|В. В. Радлов]] [[Николай Катанов|, И.Халфин]] [[Ибраһим Хәлфин|,]] [[Чокан Вәлиханов|Чокан Вәлиханов,]] [[Хәсәнгата Габәши|Х. Габәши]], Совет чоры төркият галимнәре: [[Василий Богородицкий|В. А. Богородицкий]], [[Сергей Малов (1880)|С. Э.]] [[Сергей Малов (1880)|Малов]], [[Габделхәй Әхәтов]], [[Николай Ашмарин|Н. И. Ашмарин]], [[Николай Баскаков|Н. А. Баскаков]], [[Николай Дмитриев|Н. К. Дмитриев]], [[Андрей Кононов|А. Н. Кононов]], [[Әдһәм Тенишев|Әдһәм Тенишев,]] [[Латыйф Җәләй]], [[Җәлил Киекбаев]], А. М. Щербак, М. Ш. Ширалиев һәм башкалар. Бу чорларда төрки телләр диалектларын өйрәнү буенча зур эш алып барыла, грамматик система эшләнә, фәнни грамматикалар һәм фразеологик сүзлекләр бастырыла. Төрки лексикография зур үсеш ала: милли-рус һәм рус-милли күп томлы аңлатма сүзлекләр, шулай ук терминологик һәм диалектологик сүзлекләр тупланып бастырыла. Совет төркиятеләренең казанышлары чагыштырма [[фонетика]], [[Морфология (тел белеме)|морфология]] һәм төрки телләрнең [[Синтаксис|синтаксисын]] булдыруда да чагыла. Төркият мәсьәләләре шулай ук [[Болгария|Болгариядә]] (Г. Галыбов, Н. Тодоров), [[Маҗарстан|Венгриядә]] (Д. Немет, Д. Хазам, [[Андраш Рона-Таш|А. Рона-Таш]]), [[Польша]]да [[Төркия|(]] А. Зайончковский, Э. Трыярский), [[Төркия|Төркиядә]] (Р. Арат, Б. Аталай, А. Дильачар, А. Валиди-Тоган), [[Германия|Алманиядә]] (А. фон Габен, Г. Дорфер), [[Швеция|Швециядә]] (Г. Ярринг, Л. Юхансон), [[АКШ]] (К. Г. Менгес, П. Б. Голден) һәм башка илләрдә өйрәнелә. ХХ гасырның 30-40 нчы елларында [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССРдагы]] күп күренекле төркият галимнәре репрессияләнә<ref>{{Cite web|url=http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/archeology/1998/3/191-206.pdf|title=Русские археологи и политические репрессии 1920—1940-х гг.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010181816/http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/archeology/1998/3/191-206.pdf|archivedate=2017-10-10|accessdate=2011-11-05}}</ref> . Шулай итеп, ялган гаепләүләр аркасында профессор [[Бәкер Чобан-задә|Чобан-задә]] (1937)<ref>{{Cite web|url=http://memory.pvost.org/pages/choban.html|title=Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118021942/http://memory.pvost.org/pages/choban.html|archivedate=2012-01-18|accessdate=2011-11-05}}</ref> һәм профессор Э. Д. Поливанов (1938), СССР Фәннәр академиясе академиясе Самойлович (1938)<ref>{{Cite web|url=http://memory.pvost.org/pages/samojlovich.html|title=Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118035216/http://memory.pvost.org/pages/samojlovich.html|archivedate=2012-01-18|accessdate=2011-11-05}}</ref> һәм башкалар шпионлыкта гаепләнеп атыла.<ref>{{Cite web|url=http://memory.pvost.org/pages/polivanov.html|title=Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120524060732/http://memory.pvost.org/pages/polivanov.html|archivedate=2012-05-24|accessdate=2011-11-05}}</ref>. == Танылган галимнәре == {{seealso|Төркем:Төрки халыклар белгечләре}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P106 wd:Q13210922. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p108,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! әлма-матер ! эш урыны ! үлем датасы |- | data-sort-value="1455" | 1455 | ''[[:d:Q12630940|Feliks Petančić]]'' | | | data-sort-value="1517" | 1517 |- | data-sort-value="1615" | 1615 | ''[[:d:Q20480593|Jakab Harsányi Nagy]]'' | ''[[:d:Q1293929|University of Franeker]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | ''[[:d:Q195625|George II Rákóczi]]''<br/>''[[:d:Q2184286|Gheorghe Ştefan]]''<br/>''[[:d:Q152727|Frederick William of Brandenburg]]'' | data-sort-value="1676" | 1676 |- | data-sort-value="1793" | 1793-05-14 | ''[[:d:Q1450898|François Bernard Charmoy]]'' | | ''[[:d:Q57655605|Institute of Oriental Languages of the Ministry of Foreign Affairs]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-12-09 |- | data-sort-value="1802" | 1802<br/>1802-06-22 | [[Александр Казем-Бек (1802)|Александр Казем-Бек]] | | [[Казан Император университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1870" | 1870-11-27 |- | data-sort-value="1807" | 1807 | ''[[:d:Q4157361|Jean Jacques Pierre Desmaisons]]'' | | ''[[:d:Q57655605|Institute of Oriental Languages of the Ministry of Foreign Affairs]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-09-06 |- | data-sort-value="1812" | 1812-04-12 | [[Лазарь Будагов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1878" | 1878-12-30 |- | data-sort-value="1812" | 1812 | [[Мартиниан Иванов|Иванов Мартиниан Иван улы]] | [[Neplüev kadet korpusı|Ырынбур Неплюев кадет корпусы]] | | data-sort-value="1896" | 1896 |- | data-sort-value="1818" | 1818-05-10 | ''[[:d:Q4440830|Albert Starchevsky]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1901" | 1901-10-20 |- | data-sort-value="1820" | 1820-09-21 | ''[[:d:Q214165|Georg Rosen]]'' | | | data-sort-value="1891" | 1891-10-29 |- | data-sort-value="1822" | 1822-04-23<br/>1822-05-05 | [[Николай Ильминский]] | [[Казан руханилар академиясе]] | [[Казан руханилар академиясе]] | data-sort-value="1891" | 1891-12-27 |- | data-sort-value="1830" | 1830-11-12 | ''[[:d:Q4191602|Vladimir Zernov-Velyaminov]]'' | ''[[:d:Q4061451|Александр лицее]]'' | | data-sort-value="1904" | 1904-01-30 |- | data-sort-value="1831" | 1831-01-15 | ''[[:d:Q31783885|Dániel Szilágyi]]'' | | | data-sort-value="1885" | 1885-11-22 |- | data-sort-value="1832" | 1832-03-19 | ''[[:d:Q557360|Ármin Vámbéry]]'' | | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q661916|Nyugat]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-09-15 |- | data-sort-value="1835" | 1835-01-23 | [[Евфимий Малов]] | [[Казан руханилар академиясе]] | [[Казан руханилар академиясе]] | data-sort-value="1918" | 1918-02-25 |- | data-sort-value="1836" | 1836-08-13 | ''[[:d:Q201763|Michael Jan de Goeje]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-05-17<br/>1909-05-13 |- | data-sort-value="1837" | 1837-01-05<br/>1837-01-17 | [[Вилһелм Радлов]] | [[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | [[Кунсткамера]] | data-sort-value="1918" | 1918-05-12 |- | data-sort-value="1837" | 1837 | ''[[:d:Q135488405|Camilla Ružićka-Ostoić]]'' | | | data-sort-value="1885" | 1885 |- | data-sort-value="1838" | 1838-02-24<br/>1840 | ''[[:d:Q16683658|Magomed-Efendi Osmanov]]'' | | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | data-sort-value="1904" | 1904 |- | data-sort-value="1842" | 1842-01-25 | ''[[:d:Q171485|Vilhelm Thomsen]]'' | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]''<br/>''[[:d:Q12332836|Randers State School]]'' | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-05-12 |- | data-sort-value="1846" | 1846-07-28 | ''[[:d:Q4424605|Vasily Dmitriyevich Smirnov]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1922" | 1922-05-25 |- | data-sort-value="1854" | 1854-11-08 | ''[[:d:Q12278057|Diamandi Ihchiev]]'' | [[Истанбул университеты]] | | data-sort-value="1913" | 1913-03-26 |- | data-sort-value="1860" | 1860-03-12 | [[Бернат Мункачи]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-09-21 |- | data-sort-value="1860" | 1860-09-22 | [[Игнац Кунош]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-01-12 |- | data-sort-value="1860" | 1860 | ''[[:d:Q112513733|Nil Sergejevič Lykošin]]'' | | | data-sort-value="1922" | 1922 |- | data-sort-value="1861" | 1861-12-25 | ''[[:d:Q1320566|József Thúry]]'' | | | data-sort-value="1906" | 1906-05-22 |- | data-sort-value="1861" | 1861-12-29<br/>1861 | ''[[:d:Q6583303|Necip Asım Yazıksız]]'' | | | data-sort-value="1935" | 1935-12-12<br/>1935 |- | data-sort-value="1862" | 1862-05-18<br/>1862-05-06 | [[Николай Катанов]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан руханилар академиясе]] | data-sort-value="1922" | 1922-03-09<br/>1922-03-10 |- | data-sort-value="1868" | 1868-09-17 | ''[[:d:Q62907|Carl Brockelmann]]'' | ''[[:d:Q159895|Росток университеты]]''<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]''<br/>''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]'' | ''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]''<br/>''[[:d:Q672420|Көнигсберг университеты]]''<br/>''[[:d:Q32120|Һалле-Виттенберг үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q20266330|Фридрих Вилһелм үнивирситите]]''<br/>[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | data-sort-value="1956" | 1956-05-06 |- | data-sort-value="1868" | 1868-11-18 | ''[[:d:Q4289495|Platon Melioransky]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1906" | 1906-05-16 |- | data-sort-value="1868" | 1868-03 | ''[[:d:Q24642493|Seräli Lapin]]'' | | | data-sort-value="1919" | 1919 |- | data-sort-value="1869" | 1869-11-03 | [[Василий Бартольд]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1930" | 1930-08-19 |- | data-sort-value="1869" | 1869-12 | ''[[:d:Q401773|Әхмәт Агаев]]'' | ''[[:d:Q3064259|Париж университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>''[[:d:Q3652444|Тифлис гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q1167080|Darülfünun]]''<br/>''[[:d:Q4765985|Әнкара үнивирсититенең юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q6099542|Истанбул университетының хокук факультеты]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-19 |- | data-sort-value="1869" | 1869-08-09 | ''[[:d:Q6058766|Willi Bang]]'' | | [[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]]<br/>''[[:d:Q50662|Франкфурт университеты]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-08 |- | data-sort-value="1870" | 1870-09-22 | [[Николай Ашмарин]] | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]'' | [[Казан керәшен педагогия техникумы]]<br/>[[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]<br/>''[[:d:Q113411576|Северо-восточный археологический и этнографический институт]]''<br/>[[Бакы дәүләт университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1933" | 1933-08-26 |- | data-sort-value="1870" | 1870-12-11 | ''[[:d:Q15410478|Friedrich Giese]]'' | ''[[:d:Q165528|Грайфсвальд үнивирситите]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-10-19 |- | data-sort-value="1871" | 1871 | ''[[:d:Q12272783|Atse Dorev]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941-09-19 |- | data-sort-value="1871" | 1871-03-12 | ''[[:d:Q25680779|İsmail Lömanov]]'' | | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1942" | 1942-02-02 |- | data-sort-value="1872" | 1872 | ''[[:d:Q97579033|Efetov Semion Borisovich]]'' | ''[[:d:Q33082587|Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4504314|Central Museum of Tavrida]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-09 |- | data-sort-value="1873" | 1873-05-08 | ''[[:d:Q2496339|Seraya Shapshal]]'' | ''[[:d:Q33082587|Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-11-18 |- | data-sort-value="1874" | 1874<br/>1873<br/>1876 | ''[[:d:Q61073071|Ahmet Rifat Bilge]]'' | ''[[:d:Q6099542|Истанбул университетының хокук факультеты]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-02-22 |- | data-sort-value="1874" | 1874 | ''[[:d:Q128013905|Ernst C. Marré]]'' | | | |- | data-sort-value="1876" | 1876-03-23 | ''[[:d:Q83275|Ziya Gökalp]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q6049213|veterinary education]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q1165599|Dar ul-Funun]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-25 |- | data-sort-value="1876" | 1876-09-25 | ''[[:d:Q4143882|Vladimir Gordlevsky]]'' | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1956" | 1956-09-10 |- | data-sort-value="1876" | 1876 | ''[[:d:Q6061193|Yahya Naci Bayburtlu]]'' | | | data-sort-value="1943" | 1943 |- | data-sort-value="1876" | 1876-08-29 | [[Һади Атласи]] | | | data-sort-value="1938" | 1938-02-15 |- | data-sort-value="1878" | 1878-12-02 | ''[[:d:Q73498901|Theodor Menzel]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | ''[[:d:Q156737|Кил үнивирситите]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-10 |- | data-sort-value="1879" | 1879-07-24 | ''[[:d:Q3171671|Jean Deny]]'' | ''[[:d:Q1977696|Ришелье лицее]]''<br/>''[[:d:Q1059546|Бөек Лүдовик литсие]]''<br/>''[[:d:Q20749407|Paris Faculty of Law and Economics]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]'' | ''[[:d:Q789848|Ministry for Europe and Foreign Affairs]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]''<br/>''[[:d:Q3064325|Париж сынлы сәнгать факүлтите]]''<br/>''[[:d:Q333886|Җорҗтаун университеты]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-11-05 |- | data-sort-value="1879" | 1879-01-03 | ''[[:d:Q4060313|Osman Nuri-Asan oğlu Aqçoqraqlı]]'' | | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>[[Кырым татар педагогика техникумы]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-17 |- | data-sort-value="1880" | 1880-01-28<br/>1880-01-04 | [[Сергей Малов (1880)|Сергей Малов]] | [[Казан руханилар академиясе]]<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-06<br/>1957-01-09<br/>1957-01-07 |- | data-sort-value="1882" | 1882 | ''[[:d:Q3935871|Besim Atalay]]'' | | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q7855292|Turkish National Police Academy]]''<br/>''[[:d:Q1569712|Turkish Language Association]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-11-07 |- | data-sort-value="1883" | 1883-03-28 | ''[[:d:Q171227|Gyula Mészáros]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q636088|Museum of Ethnography]]''<br/>''[[:d:Q4533056|Ethnography Museum of Ankara]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-25 |- | data-sort-value="1883" | 1883 | ''[[:d:Q114427016|Vladimir Khindalov]]'' | | ''[[:d:Q631641|Кирилл һәм Мефодий изгеләре исемендә Болгария милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4996206|Bulgarian Historical Archive]]'' | data-sort-value="1934" | 1934 |- | data-sort-value="1887" | 1887-10-18<br/>1887-10-05 | ''[[:d:Q4218368|Isaac Kaja]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4479417|Wilno Jewish Teachers Institute]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-03-30 |- | data-sort-value="1887" | 1887 | ''[[:d:Q136817354|Kōji Ōkubo]]'' | [[Токио Чит Телләр Университеты]] | ''[[:d:Q274486|Waseda University]]''<br/>[[Токио университеты]] | data-sort-value="1950" | 1950 |- | data-sort-value="1888" | 1888-07-14<br/>1888-06-14 | ''[[:d:Q13052153|Aram Safrastyan]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q1977379|Әрмән педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q20514825|Әрмәнстан Милли фәннәр Академиясенең Тарих институты]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-06-12<br/>1966-07-12 |- | data-sort-value="1888" | 1888-10-08 | ''[[:d:Q13174129|Pavel Falyov]]'' | ''[[:d:Q33082587|Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-07-03 |- | data-sort-value="1889" | 1889-09-04 | ''[[:d:Q4199340|Ille Takhti]]'' | [[Сембер чуаш укытучылар мәктәбе]] | | data-sort-value="1938" | 1938-02-22 |- | data-sort-value="1889" | 1889-12-26 | [[Нигъмәт Хәким]] | | | |- | data-sort-value="1889" | 1889-10-15 | ''[[:d:Q29994586|Arthur Siefeldt-Simumägi]]'' | | ''[[:d:Q20573822|Baku Higher Party School]]''<br/>''[[:d:Q129150499|Azerbaijan Scientific Society]]''<br/>''[[:d:Q61931545|Institute of History and Ethnology of Azerbaijan National Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-06 |- | data-sort-value="1890" | 1890-12-10 | [[Әхмәтзәки Вәлиди]] | [[Вена университеты]] | ''[[:d:Q152171|Бонн университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-26 |- | data-sort-value="1890" | 1890-11-02<br/>1890-11-01 | ''[[:d:Q782305|Gyula Németh]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-12-14 |- | data-sort-value="1890" | 1890-12-13 | ''[[:d:Q4085214|Evgenii Eduardovich Bertels]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-10-07 |- | data-sort-value="1890" | 1890-05-03 | ''[[:d:Q4533753|Konstantin Yudakhin]]'' | | | data-sort-value="1975" | 1975-02-22 |- | data-sort-value="1891" | 1891-01-15 | ''[[:d:Q66650|Franz Babinger]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | data-sort-value="1967" | 1967-06-23 |- | data-sort-value="1891" | 1891 | ''[[:d:Q4224104|Gerard Clauson]]'' | ''[[:d:Q1135137|Corpus Christi College]]''<br/>''[[:d:Q192088|Итон көллияте]]''<br/>''[[:d:Q7637318|Summer Fields School]]'' | [[Оксфорд университеты]] | data-sort-value="1974" | 1974 |- | data-sort-value="1891" | 1891-06-12<br/>1891-12-21 | ''[[:d:Q7778909|Lajos Fekete]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-16<br/>1969-02-21 |- | data-sort-value="1891" | 1891-01-19 | [[Гаяз Максуди]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1942" | 1942 |- | data-sort-value="1892" | 1892-06-16 | [[Каюм Мифтахов]] | | | data-sort-value="1948" | 1948-10-04 |- | data-sort-value="1892" | 1892 | ''[[:d:Q94920489|Ahmet Muhiddin]]'' | | | data-sort-value="1923" | 1923 |- | data-sort-value="1892" | 1892 | ''[[:d:Q124643415|Gălăb Gălăbov]]'' | | | data-sort-value="1972" | 1972 |- | data-sort-value="1893" | 1893-05-15 | [[Бәкер Чобан-задә]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q64776872|Institute of Language and Writing of the Peoples of the USSR of the Academy of Sciences of the USSR]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-13 |- | data-sort-value="1893" | 1893-06-25 | ''[[:d:Q4402791|Martti Räsänen]]'' | ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]'' | ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-09-07 |- | data-sort-value="1893" | 1893 | ''[[:d:Q70254548|Hikmet Cevdetzade]]'' | ''[[:d:Q6030829|Darülmuallimin]]''<br/>''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | ''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]''<br/>''[[:d:Q4258142|Institute for Philosophy, Literature and History in Leningrad]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1945" | 1945-04-17 |- | data-sort-value="1894" | 1894-04-08 | ''[[:d:Q215059|Gotthard Jäschke]]'' | | ''[[:d:Q168426|Мүнстер университеты]]''<br/>[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-29 |- | data-sort-value="1894" | 1894-11-17 | [[Латыйф Җәләй]] | | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1966" | 1966 |- | data-sort-value="1894" | 1894-01-26 | ''[[:d:Q6957550|Agâh Sırrı Levend]]'' | ''[[:d:Q1167080|Darülfünun]]'' | ''[[:d:Q1496662|Gazi University]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-10-28 |- | data-sort-value="1894" | 1894-05-01 | ''[[:d:Q18203733|Aleksandr Potseluevskiy]]'' | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]'' | ''[[:d:Q13030264|Віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута]]''<br/>''[[:d:Q4313358|People's Commissariat for Railways of the USSR]]''<br/>''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-06 |- | data-sort-value="1894" | 1894-06-02 | ''[[:d:Q59531171|Willi Heffening]]'' | | ''[[:d:Q152171|Бонн университеты]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-03-03 |- | data-sort-value="1895" | 1895-05-22 | ''[[:d:Q395340|Agop Dilâçar]]'' | ''[[:d:Q1342484|Robert College]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | ''[[:d:Q20508065|Luys]]''<br/>''[[:d:Q1342484|Robert College]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q1569712|Turkish Language Association]]''<br/>''[[:d:Q20510743|Rahvira]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-12 |- | data-sort-value="1897" | 1897-01-24 | ''[[:d:Q126595813|Margit Palló]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984-09-03 |- | data-sort-value="1898" | 1898-10-20 | ''[[:d:Q4160294|Sergi Dzhikiya]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-12-06 |- | data-sort-value="1898" | 1898-08-16<br/>1898-08-28<br/>1898-09-09 | [[Николай Дмитриев]] | ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-22 |- | data-sort-value="1898" | 1898-06-25 | ''[[:d:Q15815217|Herbert Jansky]]'' | [[Вена университеты]] | [[Вена университеты]]<br/>''[[:d:Q278044|Вена икътисад университеты]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-03-12 |- | data-sort-value="1898" | 1898 | ''[[:d:Q20617445|Altan Saryn]]'' | | | |- | data-sort-value="1899" | 1899-01-22 | ''[[:d:Q511129|László Rásonyi]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-05-04 |- | data-sort-value="1899" | 1899-04-17 | ''[[:d:Q2081180|Ahmet Caferoğlu]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1975" | 1975-01-06 |- | data-sort-value="1899" | 1899-02-26 | [[Әмир Нәҗип]] | | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1991" | 1991-03-28 |- | data-sort-value="1899" | 1899-01-01 | ''[[:d:Q6072261|İsmail Hami Danişmend]]'' | | | data-sort-value="1967" | 1967-04-12 |- | data-sort-value="1900" | 1900-05-15 | [[Рәшит Рәхмәти Арат]] | | | data-sort-value="1964" | 1964-11-29 |- | data-sort-value="1900" | 1900-03-21 | ''[[:d:Q20561156|Mukhtar Huseynzade]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="1985" | 1985 |- | data-sort-value="1900" | 1900-09-11 | ''[[:d:Q100439901|Салий Сергеевич Майзель]]'' | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]''<br/>''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952-04-07 |- | data-sort-value="1900" | 1900 | ''[[:d:Q136590834|Walter Livingston Wright]]'' | | | data-sort-value="1949" | 1949 |- | data-sort-value="1901" | 1901-02-16 | ''[[:d:Q4293476|Anatoly Miller]]'' | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-03 |- | data-sort-value="1901" | 1901-10-22 | ''[[:d:Q4412681|Ervand Sevortyan]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''<br/>''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-03-23 |- | data-sort-value="1901" | 1901-11-06 | ''[[:d:Q16544300|Eugeniusz Słuszkiewicz]]'' | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | ''[[:d:Q1752712|Nicolaus Copernicus University in Toruń]]''<br/>''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-08-28 |- | data-sort-value="1902" | 1902-04-15<br/>1902-03-15 | ''[[:d:Q68105|Joseph Schacht]]'' | ''[[:d:Q154804|Лейпциг үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]'' | ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-01 |- | data-sort-value="1902" | 1902-10-28 | ''[[:d:Q368183|Lajos Ligeti]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987-05-24 |- | data-sort-value="1902" | 1902-10-28 | ''[[:d:Q25591325|Лигети Лайош]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984 |- | data-sort-value="1902" | 1902-08-15 | ''[[:d:Q26179731|Hüseyin Namık Orkun]]'' | | ''[[:d:Q6097677|Gazi Eğitim Enstitüsü]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-23 |- | data-sort-value="1903" | 1903 | ''[[:d:Q1507322|George Ewart Bean]]'' | ''[[:d:Q1227526|St Paul's School]]''<br/>''[[:d:Q956501|Pembroke College]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1977" | 1977-12-07 |- | data-sort-value="1903" | 1903-12-27 | ''[[:d:Q4063933|Sarsen Amanzholov]]'' | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | data-sort-value="1958" | 1958-01-28 |- | data-sort-value="1905" | 1905-03-09<br/>1905-03-22 | [[Николай Баскаков]] | ''[[:d:Q4533069|MSU Faculty of Ethnology]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]] | data-sort-value="1996" | 1996-08-26 |- | data-sort-value="1905" | 1905-08-21 | ''[[:d:Q110922550|Janos Eckmann]]'' | | | data-sort-value="1971" | 1971-11-22 |- | data-sort-value="1905" | 1905 | ''[[:d:Q137106805|Mehmet Tuğrul]]'' | | | data-sort-value="1985" | 1985 |- | data-sort-value="1906" | 1906-10-14<br/>1906-10-27 | [[Андрей Кононов]] | ''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1986" | 1986-10-30 |- | data-sort-value="1906" | 1906 | ''[[:d:Q4527460|Japar Shukurov]]'' | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963 |- | data-sort-value="1906" | 1906-10-28<br/>1906 | ''[[:d:Q20623617|Igor' Alekseevič Batmanov]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-01-08<br/>1969 |- | data-sort-value="1906" | 1906 | ''[[:d:Q138391271|Akhmet Rafikov]]'' | | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''<br/>''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 |- | data-sort-value="1907" | 1907-10-12 | [[Гуннар Ярринг]] | [[Лунд университеты]] | [[Лунд университеты]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-29 |- | data-sort-value="1907" | 1907-09-02 | ''[[:d:Q3376159|Pertev Naili Boratav]]'' | ''[[:d:Q344292|Istanbul High School]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q118946302|Istanbul School of Higher Education (1924-1978)]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-16 |- | data-sort-value="1907" | 1907-10-27 | ''[[:d:Q4468740|Elizaveta Ubryatova]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-03-04 |- | data-sort-value="1907" | 1907-07-27 | [[Сәгадәт Исхакый-Чагатай|Сәгадәт Исхакый Чагатай]] | [[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-06-24 |- | data-sort-value="1907" | 1907-02-15 | [[Смет Кенесбаев]] | ''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | data-sort-value="1995" | 1995-01-16 |- | data-sort-value="1907" | 1907-10-07<br/>1907-11-07 | ''[[:d:Q16432682|Maulen Balakaevich Balakaev]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q104175723|Kazakh Pedagogical Institute]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-10-15 |- | data-sort-value="1907" | 1907-11-26 | ''[[:d:Q130260845|Abdullah Zihni Soysal]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983 |- | data-sort-value="1908" | 1908-03-27 | ''[[:d:Q4523567|Юлия Артемьевна Шибаева]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | | No/unknown value |- | data-sort-value="1908" | 1908-08-15 | ''[[:d:Q11769530|Marian Lewicki]]'' | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-13 |- | data-sort-value="1909" | 1909-10-30<br/>1909 | ''[[:d:Q63066750|Semen Lvovitsj Volin]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q4318766|INTERPIPE]]''<br/>''[[:d:Q4380517|Proletarsky Plant]]''<br/>''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-17<br/>1943 |- | data-sort-value="1910" | 1910-06-12 | ''[[:d:Q730671|József Blaskovics]]'' | | | data-sort-value="1990" | 1990-07-06 |- | data-sort-value="1910" | 1910-10-10 | ''[[:d:Q1463960|Friedrich von Rummel]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-13 |- | data-sort-value="1910" | 1910-07-14 | ''[[:d:Q28055121|Anna Stepanovna Tveritinova]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-19 |- | data-sort-value="1910" | 1910-06-27 | ''[[:d:Q84723033|Olga Smirnova]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-01-13 |- | data-sort-value="1911" | 1911-04-30 | ''[[:d:Q6005885|Fahir İz]]'' | ''[[:d:Q6100138|Saint-Michel Highschool]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | ''[[:d:Q896267|Boğaziçi University]]''<br/>''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''<br/>[[Оксфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q170027|Лондон университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | data-sort-value="2004" | 2004-07-05 |- | data-sort-value="1911" | 1911-10-14 | ''[[:d:Q58203030|Robert Anhegger]]'' | | ''[[:d:Q157033|Goethe-Institut]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-03-27 |- | data-sort-value="1911" | 1911-11-04 | ''[[:d:Q106776487|Mihail Guboglu]]'' | ''[[:d:Q1551183|Черновцы милли университеты]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-05-12 |- | data-sort-value="1911" | 1911-08-15 | ''[[:d:Q124737321|Jevhen Zavalyns'kyj]]'' | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-07-17 |- | data-sort-value="1912" | 1912-09-08 | ''[[:d:Q1577357|Hans Joachim Kißling]]'' | | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-10-10 |- | data-sort-value="1912" | 1912-11-14 | [[Әхмәт Тимер]] | ''[[:d:Q20474745|Хайдарпаша лицее]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q20266894|Берлин университеты]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''<br/>[[Азатлык радиосы]]<br/>''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | data-sort-value="2003" | 2003-04-19 |- | data-sort-value="1913" | 1913-01-13 | ''[[:d:Q216758|Johannes Benzing]]'' | | ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-03-16 |- | data-sort-value="1913" | 1913 | ''[[:d:Q4449330|Ahmet Ateş]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-20 |- | data-sort-value="1913" | 1913-12-25 | ''[[:d:Q56255898|Józef Sulimowicz]]'' | ''[[:d:Q4126434|Institute of Oriental Studies, University of Warsaw]]'' | ''[[:d:Q9185980|Central Military Library]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-03-05 |- | data-sort-value="1914" | 1914-04-26 | ''[[:d:Q4133597|Virineâ Stefanovna Garbuzova]]'' | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | data-sort-value="2002" | 2002-06-08 |- | data-sort-value="1914" | 1914-04-26 | ''[[:d:Q4755648|Andreas Tietze]]'' | [[Вена университеты]] | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>[[Вена университеты]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-22 |- | data-sort-value="1914" | 1914-07-21 | ''[[:d:Q6542341|Włodzimierz Zajączkowski]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-09-03 |- | data-sort-value="1914" | 1914-01-19 | ''[[:d:Q20472681|Tibor Halasi-Kun]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | data-sort-value="1991" | 1991-10-19 |- | data-sort-value="1914" | 1914 | ''[[:d:Q112560198|Stanisława Płaskowicka-Rymkiewicz]]'' | | | data-sort-value="1989" | 1989 |- | data-sort-value="1915" | 1915-02-12<br/>1915 | ''[[:d:Q12808860|Beşir Göğüş]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999-08-17<br/>1999 |- | data-sort-value="1915" | 1915-02-07 | ''[[:d:Q13089760|Nedim Filipović]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984-04-21 |- | data-sort-value="1916" | 1916-05-02 | ''[[:d:Q1521289|Richard Franz Kreutel]]'' | | | data-sort-value="1981" | 1981-10-29 |- | data-sort-value="1917" | 1917-11-07 | ''[[:d:Q2062057|Irène Mélikoff]]'' | ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]'' | ''[[:d:Q1109084|Marc Bloch University]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-01-08 |- | data-sort-value="1917" | 1917-12-17 | ''[[:d:Q20624659|Yevdokiya Korkina]]'' | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | | data-sort-value="2009" | 2009-06-10 |- | data-sort-value="1917" | 1917-05-22 | ''[[:d:Q130526889|Géza Fehér]]'' | ''[[:d:Q1187444|University of Pécs]]'' | ''[[:d:Q914141|Hungarian National Museum]]'' | data-sort-value="2005" | 2005-02-21 |- | data-sort-value="1917" | 1917-04-01 | ''[[:d:Q137122406|Hikmet Dizdaroğlu]]'' | | | data-sort-value="1981" | 1981-12-22 |- | data-sort-value="1918" | 1918-05-05 | ''[[:d:Q12842162|Mirali Seyidov]]'' | ''[[:d:Q19716417|Yerevan Azerbaijan Pedagogical Teknikum]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-04-26 |- | data-sort-value="1919" | 1919-03-15 | ''[[:d:Q3501194|Hasan Eren]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="2007" | 2007-05-26 |- | data-sort-value="1919" | 1919-07-04 | [[Касыйм Миршан]] | ''[[:d:Q344334|Истанбул техник университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-07-18 |- | data-sort-value="1919" | 1919-01-24 | ''[[:d:Q12847486|Khalyk Korogly]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | data-sort-value="2001" | 2001-10-02 |- | data-sort-value="1919" | 1919-12-27 | ''[[:d:Q20618186|Nikolay Antonov]]'' | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | | data-sort-value="2002" | 2002-01-04 |- | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q136331656|John R. Walsh]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-11 |- | data-sort-value="1920" | 1920-03-08 | ''[[:d:Q120987|Gerhard Doerfer]]'' | | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | data-sort-value="2003" | 2003-12-27 |- | data-sort-value="1920" | 1920-12-29 | ''[[:d:Q3261196|Louis Bazin]]'' | ''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]''<br/>''[[:d:Q546118|Paris-Sorbonne University - Paris IV]]'' | ''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | data-sort-value="2011" | 2011-03-02 |- | data-sort-value="1920" | 1920-06-19 | ''[[:d:Q4385819|Geoffrey Lewis]]'' | ''[[:d:Q609646|Изге Ибан көллияте]]'' | [[Оксфорд университеты]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-12 |- | data-sort-value="1920" | 1920-10-12 | ''[[:d:Q6089853|Reha Oğuz Türkkan]]'' | ''[[:d:Q3191643|Kabataş Boys High School]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]''<br/>''[[:d:Q97489308|Gazi High School]]''<br/>''[[:d:Q4765985|Әнкара үнивирсититенең юридик факультеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | | data-sort-value="2010" | 2010-01-18 |- | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q16378569|Efrasiyab Vekilov]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="2004" | 2004 |- | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q17431631|Orhan Köprülü]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-07-21 |- | data-sort-value="1920" | 1920-04-15 | ''[[:d:Q31087828|Victor Louis Ménage]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-06-11 |- | data-sort-value="1920" | 1920-04-20 | ''[[:d:Q125202326|Munira Salakhetdinova]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]<br/>''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-01-30 |- | data-sort-value="1921" | 1921-04-25 | [[Әдһәм Тенишев]] | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | data-sort-value="2004" | 2004-07-11 |- | data-sort-value="1921" | 1921 | ''[[:d:Q6045356|İlhan Başgöz]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]'' | ''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-04-13 |- | data-sort-value="1921" | 1921-03-30<br/>1921 | ''[[:d:Q11632538|Mori Masao]]'' | | [[Токио университеты]]<br/>''[[:d:Q1057199|Һоккайдо университеты]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-12-23 |- | data-sort-value="1921" | 1921-09-20 | ''[[:d:Q65972563|Stepan Avanesov]]'' | ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q5154330|Communist Party of Armenian Soviet Socialist Republic]]''<br/>''[[:d:Q3110315|Golos Armenii]]''<br/>''[[:d:Q20514825|Әрмәнстан Милли фәннәр Академиясенең Тарих институты]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-10-16 |- | data-sort-value="1923" | 1923-08-01 | ''[[:d:Q4465039|Boris Tukan]]'' | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-03-01 |- | data-sort-value="1923" | 1923-03-31 | ''[[:d:Q108494220|Edward Tryjarski]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q11822496|Polish Institute of International Affairs]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-08-23 |- | data-sort-value="1923" | 1923 | ''[[:d:Q139029108|Natta Avrumovna Ajzenštejn]]'' | | | |- | data-sort-value="1924" | 1924-03-24 | ''[[:d:Q4250625|Leonid Kyzlasov]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | data-sort-value="2007" | 2007-07-24 |- | data-sort-value="1924" | 1924-12-24 | [[Сәрия Мирҗанова|Сәрия Мирҗәнева]] | ''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]''<br/>[[Башкорт дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2000" | 2000-11-25 |- | data-sort-value="1924" | 1924-10-30 | ''[[:d:Q4832992|Turghun Almas]]'' | ''[[:d:Q17004219|Lu Xun Literary Institute]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-09-11 |- | data-sort-value="1924" | 1924-05-22 | ''[[:d:Q7277616|Aleksander Dubiński]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | data-sort-value="2002" | 2002-09-23 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q25539981|Akper Babaev]]'' | | | data-sort-value="1979" | 1979-09-12 |- | data-sort-value="1924" | 1924-05-16 | ''[[:d:Q109833083|Győző Gerő]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-10-11 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q130340357|Margaret Bainbridge]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q134546847|Rašid Abdullovič Aganin]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q137116054|Äbduäli Ķajdar]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019 |- | data-sort-value="1925" | 1925-01-05 | ''[[:d:Q2005517|Jean-Paul Roux]]'' | ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]''<br/>''[[:d:Q273534|Лувр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q273631|Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]''<br/>''[[:d:Q273534|Лувр мәктәбе]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-06-29 |- | data-sort-value="1925" | 1925-10-27 | ''[[:d:Q30124730|Abdul Huseynov]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-05-14 |- | data-sort-value="1925" | 1925-08-13 | [[Жужа Какук]] | ''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-04-18 |- | data-sort-value="1925" | 1925-08-05 | [[Андраш Бодроглигети]] | | ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017 |- | data-sort-value="1925" | 1925 | ''[[:d:Q110225377|Ali Alparslan]]'' | ''[[:d:Q20474745|Хайдарпаша лицее]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q737835|Тәһран университеты]]'' | ''[[:d:Q220144|Лондон университетының Көнчыгыш һәм Африка тикшеренүләре мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''<br/>''[[:d:Q896267|Boğaziçi University]]''<br/>''[[:d:Q1936057|Мимар Синан исемендәге нәфис сәнгатьләр университеты]]''<br/>''[[:d:Q19612614|General Directorate of State Archives of the Prime Ministry]]''<br/>''[[:d:Q2612487|Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Turkey]]''<br/>''[[:d:Q38216496|Ankara University Faculty of Divinity]]'' | data-sort-value="2006" | 2006-01-24 |- | data-sort-value="1926" | 1926-12-18 | ''[[:d:Q171192|Aleksandr Shcherbak]]'' | ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-01-28 |- | data-sort-value="1926" | 1926-04-12 | ''[[:d:Q4102524|Sevyan Vaynshteyn]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-10-16 |- | data-sort-value="1927" | 1927-09-08 | [[Габделхәй Әхәтов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-25 |- | data-sort-value="1927" | 1927-06-14 | ''[[:d:Q1122803|Gyula Káldy-Nagy]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-10-14 |- | data-sort-value="1927" | 1927-07-16 | ''[[:d:Q6048926|Talât Tekin]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-11-28 |- | data-sort-value="1927" | 1927-02-10 | ''[[:d:Q12838073|Jahangir Gahramanov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201721|Әзербайҗан милли фәннәр академиясенең кулъязмалар институты]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-06-26 |- | data-sort-value="1927" | 1927-11-26 | ''[[:d:Q16369019|Hasan Mirza]]'' | ''[[:d:Q16413706|Nakhchivan Teachers Institute]]''<br/>''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-02-25 |- | data-sort-value="1927" | 1927-07-22 | ''[[:d:Q113766644|Mefkure Mollova]]'' | | ''[[:d:Q841581|София университеты]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-06-27 |- | data-sort-value="1928" | 1928-02-04 | ''[[:d:Q1703999|Sergey Klyashtorny]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | data-sort-value="2014" | 2014-09-21 |- | data-sort-value="1929" | 1929-04-25 | ''[[:d:Q4152757|Rauf Guseĭnov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q61931545|Institute of History and Ethnology of Azerbaijan National Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q3916653|Institute of Archaeology and Anthropology of Azerbaijan]]'' | |- | data-sort-value="1929" | 1929-11-28 | ''[[:d:Q6044546|Geng Shimin]]'' | ''[[:d:Q190336|Минзу үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q190336|Минзу үнивирситите]]'' | data-sort-value="2012" | 2012-12-17 |- | data-sort-value="1929" | 1929-07-31 | ''[[:d:Q113834353|Mirsultan Osmanof]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-01 |- | data-sort-value="1930" | 1930-05-05 | ''[[:d:Q4093481|Michail Ivanovitsj Borgojakov]]'' | | | data-sort-value="1983" | 1983-10-15 |- | data-sort-value="1930" | 1930-04-22 | [[Вәли Псәнчин]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-30 |- | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q6019033|Kemal Eraslan]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022 |- | data-sort-value="1930" | 1930-08-16 | ''[[:d:Q20029674|Tadeusz Majda]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-05-12 |- | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q124559109|أزاد سولييف]]'' | | | data-sort-value="1997" | 1997 |- | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q137107816|Abžan Ķūryšžanūly Ķūryšžanov]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007 |- | data-sort-value="1931" | 1931-03-24 | [[Кенесбай Мусаев]] | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | data-sort-value="2020" | 2020-05-26 |- | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q17028547|Elisavet Zachariadou]]'' | ''[[:d:Q220144|Лондон университетының Көнчыгыш һәм Африка тикшеренүләре мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q2302473|University of Crete]]'' | data-sort-value="2018" | 2018-12-26 |- | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q38673237|Emin Özdemir]]'' | ''[[:d:Q1496662|Gazi University]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-09-01 |- | data-sort-value="1931" | 1931-05-19 | ''[[:d:Q39039896|Gustav Bayerle]]'' | ''[[:d:Q149990|Рочестер университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-10-12 |- | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q82071708|Vasilis Dimitriadis]]'' | | | |- | data-sort-value="1931" | 1931-11-02 | ''[[:d:Q109488349|Babaš Ä. Äbílķasymov]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-07-30 |- | data-sort-value="1932" | 1932-04-30 | ''[[:d:Q1034575|György Hazai]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-01-07 |- | data-sort-value="1932" | 1932-01-09 | [[Voroşil Gukasän]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-10-11 |- | data-sort-value="1932" | 1932-12-08 | ''[[:d:Q4194591|Yury Zuev]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-12-05 |- | data-sort-value="1932" | 1932-01-10 | ''[[:d:Q16708235|Liliya Tugusheva]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''<br/>''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]'' | data-sort-value="2020" | 2020-06-05 |- | data-sort-value="1932" | 1932-07-07 | ''[[:d:Q19766286|Emil Boev]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-01-13 |- | data-sort-value="1932" | 1932<br/>1931 | ''[[:d:Q20640215|Maria Składanek]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017 |- | data-sort-value="1932" | 1932-01-10 | ''[[:d:Q112227822|Nodar Shengelia]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024 |- | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q124680378|Aleksandr Nikolaevich Baskakov]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003 |- | data-sort-value="1932" | 1932-11-04 | ''[[:d:Q140050819|Ralph Jaeckel]]'' | ''[[:d:Q579611|Һаверфорд көллияте]]''<br/>''[[:d:Q1357891|Middlebury College]]'' | ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q1342484|Robert College]]'' | data-sort-value="2024" | 2024-10-21 |- | data-sort-value="1933" | 1933-07-10 | [[Рифгать Әхмәтьянов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Уфа фән һәм технологияләр университетының Стәрлетамак филиалы]]<br/>[[Уфа фән һәм технологияләр университетының Бөре филиалы]]<br/>''[[:d:Q133272772|Мирасханә]]'' | data-sort-value="2018" | 2018-10-11 |- | data-sort-value="1933" | 1933-12-10 | [[Марсель Бакиров]] | | | |- | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q137160164|Būķatūly Bazylhan]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012 |- | data-sort-value="1934" | 1934-06-09 | ''[[:d:Q1875479|Luděk Hřebíček]]'' | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-12-29 |- | data-sort-value="1934" | 1934-06-02<br/>1934-02-06 | ''[[:d:Q4063931|Altay Sarsenuly Amanzholov]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | data-sort-value="2012" | 2012-10-08<br/>2012-10-09<br/>2012-08-10 |- | data-sort-value="1934" | 1934-04-28 | ''[[:d:Q4410085|Tadeusz Swietochowski]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''<br/>''[[:d:Q469482|American University of Beirut]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''<br/>''[[:d:Q922647|Monmouth University]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-15 |- | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q112370078|Anna Masala]]'' | | ''[[:d:Q209344|Сапиенца Рим үнивирситите]]'' | data-sort-value="2015" | 2015 |- | data-sort-value="1935" | 1935-06-23 | ''[[:d:Q1104386|György Kara]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-04-16 |- | data-sort-value="1936" | 1936-03-08 | ''[[:d:Q17045893|Lars Johanson]]'' | [[Уппсала университеты]] | ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | data-sort-value="2025" | 2025-11-24 |- | data-sort-value="1936" | 1936-05-06 | ''[[:d:Q18428031|Abulfaz Rajabli]]'' | | | |- | data-sort-value="1936" | 1936-08-17 | ''[[:d:Q136218716|Джангиши Хангишиев]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]]<br/>[[Бакы дәүләт университеты]] | [[Дагстан дәүләт университеты]] | data-sort-value="2001" | 2001-11-26 |- | data-sort-value="1937" | 1937-04-04 | ''[[:d:Q12556127|Nemat Kelimbetov]]'' | ''[[:d:Q2428356|Ташкент дәүләт икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-12-15 |- | data-sort-value="1937" | 1937 | ''[[:d:Q62560164|Hans Georg Majer]]'' | | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | |- | data-sort-value="1937" | 1937-03-06 | ''[[:d:Q113802141|István Kecskeméti]]'' | | | data-sort-value="1975" | 1975-05-31 |- | data-sort-value="1937" | 1937-03-11 | ''[[:d:Q136221124|Нураммат Ольмесов]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | [[Дагстан дәүләт университеты]] | data-sort-value="2014" | 2014-08-28 |- | data-sort-value="1938" | 1938-01-10 | ''[[:d:Q15445294|Klaus Röhrborn]]'' | | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1938" | 1938-04-23 | ''[[:d:Q16056135|Ajdar Ismayilov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4520475|Şərq Qapısı]]''<br/>''[[:d:Q4314700|Nakhchivan State University]]'' | data-sort-value="2022" | 2022-03-13 |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q31190937|Gönül Tekin]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]'' | [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]''<br/>''[[:d:Q753778|Atatürk University]]'' | |- | data-sort-value="1938" | 1938-03-14 | ''[[:d:Q31296339|Samat Alizade]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-31 |- | data-sort-value="1938" | 1938-12-15 | ''[[:d:Q109495299|Elizbar Javelidze]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | | |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q112537291|Stefan Andreev]]'' | | | |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q112560092|Jan Ciopiński]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012 |- | data-sort-value="1938" | 1938-02-20 | ''[[:d:Q132180205|Jafar Jafarov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1351705|Төрекмән дәүләт университеты]]''<br/>[[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-20 |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q135892210|Yunis Mammadov]]'' | | ''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]'' | data-sort-value="2018" | 2018 |- | data-sort-value="1939" | 1939-12-20 | ''[[:d:Q541337|Halina Kobeckaitė]]'' | ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]'' | ''[[:d:Q389852|Vilnius Gediminas Technical University]]'' | |- | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q2501887|Ursula Spuler-Stegemann]]'' | | ''[[:d:Q155354|Марбург университеты]]'' | data-sort-value="2025" | 2025-11-22 |- | data-sort-value="1939" | 1939-11-12 | ''[[:d:Q4390299|Valentin Rassadin]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-08-15 |- | data-sort-value="1939" | 1939-03-24 | ''[[:d:Q12371658|Ott Kurs]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1939" | 1939-02-07 | ''[[:d:Q17209897|Eiji Mano]]'' | ''[[:d:Q336264|Киото университеты]]'' | ''[[:d:Q1071862|Ryukoku University]]'' | |- | data-sort-value="1939" | 1939-01-05 | ''[[:d:Q17385366|Anna Parzymies]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | |- | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q112481219|Radmila Tričković]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011 |- | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q113821099|Milan Adamović]]'' | | | |- | data-sort-value="1939" | 1939-01-30 | ''[[:d:Q126691175|Tuncer Gülensoy]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-06-11 |- | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q139352100|Klaus Liebe-Harkort]]'' | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-05-01 | ''[[:d:Q95444901|Vojtech Kopčan]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000 |- | data-sort-value="1940" | 1940 | ''[[:d:Q113777615|Michel Bozdémir]]'' | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-02-19 | ''[[:d:Q115967562|Mertol Tulum]]'' | ''[[:d:Q31187688|boy's high school Anadolu]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | [[Истанбул университеты]] | |- | data-sort-value="1940" | 1940-12-27 | ''[[:d:Q126164237|Klára Hegyi]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1941" | 1941-06-12 | ''[[:d:Q6018256|Jean-Louis Bacqué-Grammont]]'' | ''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]''<br/>''[[:d:Q999763|Париж 1 университеты]]''<br/>''[[:d:Q273631|Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-05-08 |- | data-sort-value="1941" | 1941 | ''[[:d:Q7645318|Suraiya Faroqhi]]'' | ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q1079140|Блумиңтондагы Индиана үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>''[[:d:Q40025|Эрланген — Нүрнберг университеты]]''<br/>''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]''<br/>''[[:d:Q344262|Istanbul Bilgi University]]''<br/>''[[:d:Q25477770|İbn Haldun University]]'' | |- | data-sort-value="1941" | 1941-05-05 | ''[[:d:Q12166817|Халимоненко Григорій Іванович]]'' | ''[[:d:Q56716516|Faculty of Philology of the State University of Kyiv]]''<br/>''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q1144798|Open International University of Human Development “Ukraine”]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-11-07 |- | data-sort-value="1941" | 1941-12-26 | ''[[:d:Q12279676|Elena Grozdanova]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1003730|Bulgarian Academy of Sciences]]'' | data-sort-value="2011" | 2011 |- | data-sort-value="1941" | 1941-06-04 | ''[[:d:Q109924059|Syed Tanvir Wasti]]'' | ''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1941" | 1941-10-20<br/>1941 | ''[[:d:Q111493755|Bronislava Borisovna Ovchinnikova]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | |- | data-sort-value="1941" | 1941-02-22 | ''[[:d:Q136215856|Калсын Кадыраджиев]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''<br/>''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942-12-03<br/>1932-05-03 | ''[[:d:Q1472700|Semih Salih Tezcan]]'' | ''[[:d:Q344334|Истанбул техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q1342484|Robert College]]'' | ''[[:d:Q391028|Британ Колумбиясе университеты]]''<br/>''[[:d:Q896267|Boğaziçi University]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-09-14 |- | data-sort-value="1942" | 1942-12-23 | ''[[:d:Q5693570|Heath W. Lowry]]'' | ''[[:d:Q1771717|Portland State University]]''<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]'' | [[Prinston universitetı|Принстон университеты]]<br/>[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>''[[:d:Q333886|Җорҗтаун университеты]]''<br/>''[[:d:Q896267|Boğaziçi University]]''<br/>''[[:d:Q3409570|Bahçeşehir University]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942 | ''[[:d:Q12950889|Altan Gökalp]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010 |- | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Франсуа Жоржон]] | | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942-04-19 | ''[[:d:Q19612268|Peter Zieme]]'' | | | |- | data-sort-value="1942" | 1942-11-26 | ''[[:d:Q32668821|Edit Tasnádi]]'' | | | |- | data-sort-value="1942" | 1942-08-31 | ''[[:d:Q70177320|Tofig Melikli]]'' | ''[[:d:Q65279049|Faculty of Oriental Studies, Baku State University]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | ''[[:d:Q616799|AzTV]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942-11-20 | ''[[:d:Q70927153|Katerina Venedikova]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q12281769|Institute for Historical Studies]]'' | |- | data-sort-value="1943" | 1943-09-24 | ''[[:d:Q6073419|Robert Dankoff]]'' | | ''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]'' | |- | data-sort-value="1943" | 1943-10-24 | ''[[:d:Q66084458|Wojciech Hensel]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-07-10 |- | data-sort-value="1943" | 1943-04-03 | ''[[:d:Q125300692|A.H. de Groot]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-04-01 |- | data-sort-value="1944" | 1944-12-09 | [[Морат Аджи]] | ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-03-07 |- | data-sort-value="1944" | 1944-02-10 | [[Мандоки Иштван Конгур]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-08-22 |- | data-sort-value="1944" | 1944-04-18 | ''[[:d:Q12779239|Xénia Celnarová]]'' | | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-12-29 | ''[[:d:Q16875615|Tomáš Laně]]'' | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-07-15 | [[Надир Дәүләт]] | [[Истанбул университеты]] | ''[[:d:Q1424081|Мәрмәрә университеты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-04-30 |- | data-sort-value="1945" | 1945-10-23 | ''[[:d:Q967263|Christopher I. Beckwith]]'' | ''[[:d:Q309331|Оһайо штаты университеты]]''<br/>''[[:d:Q6608367|Indiana University]]'' | ''[[:d:Q6608367|Indiana University]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-03-06 | ''[[:d:Q1745357|Klaus Kreiser]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-09-07 |- | data-sort-value="1945" | 1945-05-01 | ''[[:d:Q3371128|Paul Dumont]]'' | | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-01-01 | ''[[:d:Q4414994|Iraida Yakovlevna Selyutina]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q4201797|Institute of Philology of the Siberian Branch of the RAS]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945<br/>1947 | ''[[:d:Q6093930|Ahmet Yaşar Ocak]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]''<br/>''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-12-03 | ''[[:d:Q6101652|Fikret Türkmen]]'' | ''[[:d:Q753778|Atatürk University]]'' | ''[[:d:Q1297001|Ege University]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945 | ''[[:d:Q6756093|Marcel Erdal]]'' | ''[[:d:Q1342484|Robert College]]'' | ''[[:d:Q50662|Франкфурт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-05-04 | ''[[:d:Q27994233|István Vásáry]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1945" | 1945 | ''[[:d:Q137969460|Özer Ergenç]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q861904|Билкәнт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1946" | 1946-03-12 | ''[[:d:Q4100162|Viktor Butanayev]]'' | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q1059283|Николай Фёдорович Катанов исемендәге Хакасия дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-06-05 |- | data-sort-value="1946" | 1946-10-11 | ''[[:d:Q4104601|Dmitry Vasilyev]]'' | ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-01-18 |- | data-sort-value="1946" | 1946-08-18 | ''[[:d:Q16369230|Kamil Veli Nerimanoğlu]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1297001|Ege University]]''<br/>''[[:d:Q2035790|Eastern Mediterranean University]]''<br/>''[[:d:Q116418769|Yeditepe Üniversitesi]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-12-16 |- | data-sort-value="1946" | 1946-04-15 | ''[[:d:Q19285844|Hugo Strötbaum]]'' | | ''[[:d:Q632004|Неймеген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1946" | 1946-10-28 | ''[[:d:Q31301674|Azade Musabeyli]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201721|Әзербайҗан милли фәннәр академиясенең кулъязмалар институты]]'' | |- | data-sort-value="1946" | 1946-04-01 | ''[[:d:Q61122293|Mária Kenessey]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q95305057|Osman Fikri Sertkaya]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q122789366|Celia Kerslake]]'' | ''[[:d:Q797846|Girton College]]''<br/>''[[:d:Q1819342|St Anne's College]]''<br/>''[[:d:Q4638918|St Paul's Girls' School]]'' | [[Оксфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q2035359|St Antony's College]]''<br/>[[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]] | data-sort-value="2023" | 2023-02 |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q136975714|Ryō Miyashita]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q137112293|Sevim Piličkova]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q75190|Wolfgang-Ekkehard Scharlipp]]'' | | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1947" | 1947-07-28 | ''[[:d:Q30605062|Adil Baghirov]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]'' | ''[[:d:Q6002003|Nakhchivan University]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-04-21 |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q113400470|Fuat Bozkurt]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q125167333|Valeriu Veliman]]'' | ''[[:d:Q608338|Бухарест университеты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999 |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q137108149|Gasan Magomed-Rasulovič Orazaev]]'' | | | data-sort-value="2023" | 2023 |- | data-sort-value="1947" | 1947-12-03 | ''[[:d:Q137972421|Wu Zhanzhu]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q139029743|Katalin Czeglédi]]'' | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-02-14 | [[Алмас Гарәфиев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q18645079|Mehmet Bayrak]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]'' | | |- | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q93232386|Ugo Marazzi]]'' | | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-01-10 | ''[[:d:Q11960809|Bernt Brendemoen]]'' | | ''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | data-sort-value="2024" | 2024-03-09 |- | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q12403473|Ehud R. Toledano]]'' | [[Мичиган университеты]]<br/>''[[:d:Q174158|Иерусалимдагы Яһүд үниверситеты]]''<br/>[[Prinston universitetı|Принстон университеты]] | ''[[:d:Q319239|Тел-Әвив университеты]]'' | |- | data-sort-value="1949" | 1949-04-01 | ''[[:d:Q12843354|Nizami Xudiyev]]'' | ''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-05-25 |- | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q112545576|Zoja Todorova Barbolova]]'' | | | |- | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q112548688|Rhoads Murphey]]'' | [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]<br/>''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]'' | [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]<br/>''[[:d:Q223429|Бирмингем университеты]]'' | |- | data-sort-value="1949" | 1949-08-22 | ''[[:d:Q114830859|Géza Dávid]]'' | ''[[:d:Q1421021|Pálné Veres High School]]''<br/>''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-12-04 | ''[[:d:Q11733924|Kamal Abdullayev]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2121637|Бакы славян университеты]]'' | [[Азәрбайҗан Милли Фәннәр академиясе|Азәрбайҗан милли фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q3701492|Azerbaijan University of Languages]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950-08-14 | ''[[:d:Q55199749|Mehman Musaoğlu]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]''<br/>''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | ''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]''<br/>''[[:d:Q1496662|Gazi University]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q861904|Билкәнт университеты]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-09-05 |- | data-sort-value="1950" | 1950-09-07 | ''[[:d:Q63141834|Birgit Schlyter]]'' | | ''[[:d:Q221645|Стокгольм университеты]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950-09-16 | ''[[:d:Q92878075|Michael Ursinus]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-09-15 | ''[[:d:Q94237101|Hendrik Boeschoten]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-02-18 |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q112478361|Martin Strohmeier]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q112512698|Maria Kozłowska]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-08-31 | ''[[:d:Q112514205|Mária Ivanics]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q113091291|Grace Martin Smith]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q113775962|Ildikó Bellér-Hann]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1247589|Ньюнһәм көллияте]]'' | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q116163532|Ingeborg Hauenschild]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q133667163|Osman Nuri Ekiz]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q136407638|İlhami Yusif oğlu Cəfərsoy]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q139517604|İlhan Çeneli]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q4538134|Henryk Jankowski]]'' | ''[[:d:Q52110191|ELTE Faculty of Science]]'' | ''[[:d:Q348402|Adam Mickiewicz University in Poznań]]'' | |- | data-sort-value="1951" | 1951-03-21 | ''[[:d:Q9151447|Andrzej Ananicz]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''<br/>''[[:d:Q601940|Agencja Wywiadu]]''<br/>''[[:d:Q11822496|Polish Institute of International Affairs]]''<br/>''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]''<br/>''[[:d:Q178909|Chancellery of the President of the Republic of Poland]]''<br/>''[[:d:Q11713097|Lech Wałęsa Institute]]''<br/>''[[:d:Q11795494|Obóz]]''<br/>''[[:d:Q6608367|Indiana University]]''<br/>[[Оксфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q2955976|Chancellery of the Prime Minister of Poland]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-09-19 |- | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q30605244|Árpád Berta]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-03-09 |- | data-sort-value="1951" | 1951-10-01 | ''[[:d:Q133735105|Imre Baski]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q139033999|Mübeccel Kızıltan]]'' | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-11-05 | ''[[:d:Q7930115|Vilayat Guliyev]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201567|Institute of Literature named after Nizami Ganjavi]]'' | |- | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | ''[[:d:Q15401844|Klára Agyagási]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]'' | ''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | |- | data-sort-value="1952" | 1952-10-19 | ''[[:d:Q61481166|Maria Pia Pedani]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-03-01 |- | data-sort-value="1953" | 1953-03-15 | ''[[:d:Q2674418|Erik-Jan Zürcher]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]''<br/>''[[:d:Q2629078|Het Rijnlands Lyceum Oegstgeest]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | |- | data-sort-value="1953" | 1953-11-27 | ''[[:d:Q85851663|Mehdi Polisi]]'' | ''[[:d:Q29659|Приштина үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-05-21 |- | data-sort-value="1953" | 1953-06-04 | ''[[:d:Q112548829|János Sipos]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''<br/>''[[:d:Q20974138|Móricz Zsigmond Gimnázium]]'' | | |- | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q133577804|Mehmet Arslan]]'' | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q133751100|Mahmut Kaplan]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-01-06 | ''[[:d:Q1637387|Jens Peter Laut]]'' | | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q108782922|Ayşe Saraçgil]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q112432132|Jordanka Zlateva Bibina]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q112534529|Ewa Siemieniec-Gołaś]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q125967044|Muhammad Noureddine]]'' | | ''[[:d:Q975461|Lebanese University]]'' | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q137156130|Nemat Rahmati]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q139097232|Mahmud Kamaloğlu]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-10-05 | ''[[:d:Q16398489|Ruben Safrastyan]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]'' | ''[[:d:Q2379496|Әрмәнстан Җөмһүрияте милли фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1977379|Әрмән педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q6378860|Ереван дәүләт сәнгать-театр институты]]''<br/>''[[:d:Q28666167|Supreme Council of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q16387481|Office of the President of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q191559|Ministry of Foreign Affairs of Armenia]]'' | |- | data-sort-value="1955" | 1955-02-03 | ''[[:d:Q20437023|Pál Fodor]]'' | | ''[[:d:Q101579933|The Hungarian Historical Review]]'' | |- | data-sort-value="1955" | 1955-10-23 | ''[[:d:Q62560432|Claus Schönig]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-06-23 |- | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q112481791|Emilija Emilova Siljanova]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-06-10 | ''[[:d:Q116917440|Özgür Savasci]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-02-13 | ''[[:d:Q124596412|Júlia Bartha]]'' | ''[[:d:Q1125173|Ferenc Kölcsey Teacher Training College of the Reformed Church]]''<br/>''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | ''[[:d:Q901420|János Damjanich Museum]]'' | |- | data-sort-value="1955" | 1955-04-11 | ''[[:d:Q137115633|Sadık Erdem]]'' | | | |- | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q21261751|Ingeborg Baldauf]]'' | | [[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | |- | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q118833463|Faruk Tuncay]]'' | | | |- | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q139031225|Zühal Yüksel]]'' | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q6758896|Marek Stachowski]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | |- | data-sort-value="1958" | 1958-10-10 | ''[[:d:Q16370946|Maharram Mammadov]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | |- | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q123704189|Barbara Podolak]]'' | | | |- | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q133376995|Irina Nevskaya]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-06-04 | [[Анна Дыбо]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''<br/>[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]<br/>''[[:d:Q47086838|Centre for Comparative Linguistics]]'' | |- | data-sort-value="1959" | 1959-12-31 | ''[[:d:Q61122279|Mirza Ansarli]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q25536572|Institute of Oriental Studies of Academy of Sciences of Azerbaijan]]'' | |- | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q112480160|Kerima Filan]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q133741063|Timur Muhidine]]'' | | ''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]'' | |- | data-sort-value="1960" | 1960-12-10 | ''[[:d:Q4462420|Вадим Трепавлов]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-03-31 |- | data-sort-value="1960" | 1960-02-02 | ''[[:d:Q13389647|Mark Kirchner]]'' | | ''[[:d:Q317053|Гисен университеты]]'' | |- | data-sort-value="1960" | 1960-12-23 | ''[[:d:Q65276872|Akira Matsunaga]]'' | ''[[:d:Q815432|Кэйо университеты]]'' | ''[[:d:Q815432|Кэйо университеты]]''<br/>''[[:d:Q11558996|The Sasakawa Peace Foundation]]''<br/>[[Токио университеты]] | |- | data-sort-value="1960" | 1960-11-07 | ''[[:d:Q109289037|Gábor Ágoston]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q333886|Җорҗтаун университеты]]''<br/>''[[:d:Q1187444|University of Pécs]]'' | |- | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q133754847|Hans Theunissen]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q20180565|Raoul Motika]]'' | | ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]'' | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q107125588|Christoph Herzog]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q112418205|Gisela Procházka-Eisl]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q113773990|Ahmet Kanlıdere]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q1424081|Мәрмәрә университеты]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | ''[[:d:Q1424081|Мәрмәрә университеты]]''<br/>''[[:d:Q401546|Ahmet Yesevi University]]'' | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q122840189|Sultan Tulu]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q123379192|Hendrik Fenz]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q135973072|Quralbay Paxratdinov]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q137113230|İbrahim Dizman]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q139030755|Zühal Ölmez]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-06-30 | ''[[:d:Q20742723|Maurus Reinkowski]]'' | | ''[[:d:Q372608|Базел университеты]]''<br/>''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q59610218|Matthias Käppler]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q95327202|Christopher Kubaseck]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q130815823|Astrid Menz]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q137110536|Işıq Sönmäz]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-08-23 | ''[[:d:Q20627014|Oljobay Karatayev]]'' | ''[[:d:Q1964642|Кыргыз милли университеты]]'' | ''[[:d:Q13173540|Тил жана адабият институту]]''<br/>''[[:d:Q1964642|Кыргыз милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4250914|Manas University]]''<br/>''[[:d:Q595840|Kastamonu University]]''<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | |- | data-sort-value="1963" | 1963-03-31 | [[Мәхмәт Өлмәз]] | ''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | ''[[:d:Q1569712|Turkish Language Association]]''<br/>''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q112354746|Gottfried Hagen]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q112453187|Tatjana Paić-Vukić]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q113773474|Ekkehard Ellinger]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q133633890|Ali Fuat Bilkan]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q139049574|Metin Ekici]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q139093660|Nazlı Rânâ Gürel]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-04-20<br/>1964 | ''[[:d:Q6104811|Necati Demir]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q69524805|Karin Schweißgut]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q113749138|Isabel Niemöller]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q113796183|Béatrice Hendrich]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q113839369|Abdurishid Yakup]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-12-17 | ''[[:d:Q127699958|Naryman Seytyagyayev]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]'' | ''[[:d:Q4242943|Crimean State Engineering Pedagogical University]]''<br/>''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q12074682|A. Krymsky Institute of Oriental Studies]]'' | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q132918084|Nurettin Demir]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q138957864|Filiz Kıral]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q139520677|İbrahim Ahmet Aydemir]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-01-27 | ''[[:d:Q1314680|Klára Sándor]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q107098624|Alexandre Toumarkine]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q112399049|Gabriel Pirický]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q136964927|Theocharēs Stauridēs]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q13170425|Кылычев, Акылбек Мукаевич]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-04-29 | [[Галина Мишкинене]] | ''[[:d:Q14634723|Vilnius University Faculty of Philology]]'' | ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''<br/>''[[:d:Q13638216|Institute of the Lithuanian Language]]'' | |- | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q136960008|Hüseyin Özcan]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q139517237|Nedim Zahirović]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-12-28<br/>1967 | ''[[:d:Q15450041|Michael Reinhard Heß]]'' | | [[Берлинның Ирекле университеты|Берлинның Ирекле үнивирситите]] | |- | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q112476111|Tatjana Katić]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-10-18 | ''[[:d:Q113792658|Mieste Hotopp-Riecke]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q139101698|Näpil Bazylhan]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-06-19 | ''[[:d:Q55753818|Sándor F. Kovács]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q112409969|Petr Štěpánek]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q136992251|Emel Turker]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q24817250|Oh Eun-kyung]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q59524653|Vangelis Kechriotis]]'' | [[Афина университеты|Афин университеты]]<br/>''[[:d:Q1075104|Эссекс университеты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | ''[[:d:Q896267|Boğaziçi University]]'' | data-sort-value="2015" | 2015-08-27 |- | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q139363561|Hüseyin Demir]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-02-09 | ''[[:d:Q54934554|Gegham Manukyan]]'' | ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]'' | ''[[:d:Q1337463|Әрмәнстан парламенты]]'' | |- | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q95273041|Patrick Bartsch]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q113719627|Hatice Bayraktar]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q139099894|Ömür Ceylan]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-05-27 | ''[[:d:Q95329577|Yavuz Köse]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-01-03 | ''[[:d:Q117087348|Agnieszka Ayşen Kaim]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-05-05 | ''[[:d:Q130323173|İhsan Safi]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q133279484|Joo-Yup Lee]]'' | | ''[[:d:Q101009715|Department of Near and Middle Eastern Civilizations, University of Toronto]]'' | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q133753047|Joo-Yup Lee]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q134394609|Shinji Ido]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q139483517|Miklós Fóti]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-05-28<br/>1972-05-18 | ''[[:d:Q16522831|Balázs Sudár]]'' | ''[[:d:Q52109860|ELTE Faculty of Humanities]]''<br/>''[[:d:Q371115|Teleki Blanka Gymnasium]]'' | | |- | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q131180393|Stanisław Guliński]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]'' | |- | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q131416060|Qudratulla Omonov]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-09-01 | ''[[:d:Q134484465|Մհեր Քումունց]]'' | ''[[:d:Q57769589|high school #4 of Goris]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q21697736|Q21697736]]'' | ''[[:d:Q19705472|Goris State University]]'' | |- | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q137111137|Erhan Aydın]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q113734321|Marinos Sarēgiannēs]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q116586711|Ömer Zülfe]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q132983104|Max Scherberger]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q112473855|Marc Aymes]]'' | ''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]''<br/>''[[:d:Q2302586|Экс-Марсел университеты]]''<br/>''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]'' | |- | data-sort-value="1975" | 1975-08-12 | ''[[:d:Q65175193|Tomasz Majtczak]]'' | ''[[:d:Q9379410|Faculty of Philology of the Jagiellonian University]]''<br/>''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | |- | data-sort-value="1975" | 1975-08-01 | ''[[:d:Q78633431|Julian Rentzsch]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q112392102|Katy Abraham]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q112413226|Petra Prahlová]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q112551391|Tülay Çulha]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q133648989|Vjeran Kursar]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q28787992|Élise Massicard]]'' | [[Säyäsi tikşerenülär institutı (Parij)|Сәяси тикшеренүләр институты]]<br/>[[Берлинның Ирекле университеты|Берлинның Ирекле үнивирситите]]<br/>''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]'' | ''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]'' | |- | data-sort-value="1976" | 1976-01-15 | ''[[:d:Q130384418|Béla Kempf]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q139369122|Cumhur Teke]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-03-22<br/>1977 | ''[[:d:Q107548311|Meline Anumyan]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]'' | ''[[:d:Q20514546|The Armenian Genocide Museum-Institute]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q113807733|Aleksandr Anatolʹevič Sotničenko]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-03-01 | ''[[:d:Q116959769|Сергей Владимирович Сорокин]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | ''[[:d:Q2426655|Kyiv National Linguistic University]]'' | |- | data-sort-value="1977" | 1977-04-12 | ''[[:d:Q123594256|Faig Alakbarli]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q12839677|ANAS Philosophy and Sociology Institute]]''<br/>[[Бакы дәүләт университеты]] | |- | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q12044939|Petr Kučera]]'' | ''[[:d:Q3563550|Faculty of Arts, Charles University in Prague]]'' | | |- | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q130789613|David Selim Sayers]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q133509649|Christian Gabriel-Junk]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-10-24 | ''[[:d:Q64619107|Erika Hancz]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-02-24 | ''[[:d:Q126003771|Gergely Csiky]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q30273441|Institute for Musicology]]'' | |- | data-sort-value="1980" | 1980-07-24 | ''[[:d:Q16704070|Кульчинський Олесь Богданович]]'' | ''[[:d:Q12074699|Institute of Philology Taras Shevchenko National University of Kyiv]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q65727924|Michał Németh]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q106697061|Aşkın Hayat Doğan]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q113738052|Emmanuel Szurek]]'' | ''[[:d:Q1430113|Institut national des langues et civilisations orientales]]''<br/>''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q139028638|Maria Siakallē]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q90388099|Adrian Gheorghe]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q98543931|Amela Jordamović]]'' | ''[[:d:Q572286|University of Sarajevo]]'' | ''[[:d:Q24914044|Radio BIR]]'' | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q122100383|Irena Kolaj Ristanović]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q133325640|Mehmet Akif Duman]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q139278447|Zeynep Tüfekçioğlu]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q112440855|Karol Bieniek]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q125803065|Alp Yenen]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q133394799|Ellinor Morack]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q133656123|Nurdin Useev]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q112418169|Rita Akritidisová]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q112523205|Darima Dambinimajevna Doržijeva]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q112562185|Oksana Oleksandrìvna Tyščenko-Monastyrs‘ka]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-11-27 | ''[[:d:Q98918561|Marie Bossaert]]'' | ''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q273631|Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q273542|École française de Rome]]'' | |- | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q107395493|Hülya Çelik]]'' | | [[Вена университеты]] | |- | data-sort-value="1984" | 1984-03-09 | ''[[:d:Q111180225|Andrei Kubatin]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-10-29 |- | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q112546105|Michail Michajlovič Jakušev]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q133630491|Emre Erol]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-12-01 | ''[[:d:Q135965153|Márton Vér]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q219989|Берлин-Бранденбург табигый һәм һуманитар фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''<br/>''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]'' | |- | data-sort-value="1985" | 1985-04-09 | ''[[:d:Q122361704|Maxime Gauin]]'' | ''[[:d:Q17355366|Lycée Bernard Palissy (Agen)]]''<br/>''[[:d:Q3268605|lycée Camille-Jullian]]''<br/>''[[:d:Q10159|École Normale Supérieure de Lyon]]''<br/>''[[:d:Q999763|Париж 1 университеты]]''<br/>''[[:d:Q13342|Bordeaux Montaigne University]]'' | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-10-31 | ''[[:d:Q133146859|Gökhan Yağcı]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q120972506|Արփի Աթաբեկյան]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]'' | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-05-15 | ''[[:d:Q53146934|Mkhitar Hayrapetyan]]'' | ''[[:d:Q21697530|high school #127 named after Levon Arisyan]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-05-07 | ''[[:d:Q134394598|Semih İpek]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-01-01 | ''[[:d:Q63892216|Vagharshak Hakobyan]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]'' | | |- | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q11713856|Irena Tatarzyńska]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''<br/>''[[:d:Q651690|Польша фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]'' | |- | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q102876263|Emma Sinclair-Webb]]'' | [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]<br/>''[[:d:Q375606|Биркбек]]'' | | |- | | ''[[:d:Q1032223|Jamal al-Din al-Turki]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q5385259|Erdağ Göknar]]'' | | [[Дьюк университеты|Дьюк үнивирситите]] | |- | | ''[[:d:Q6094674|Minakhanim Taklali]]'' | | ''[[:d:Q31293632|Baku Engineering University]]''<br/>''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q616799|AzTV]]'' | |- | | ''[[:d:Q12538462|Annemarie Gaben]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q12546724|Ибн Мұқанна]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q13166838|Бектемирова, Айнагүл Кашкарбаевна]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q20621829|Асанов, Темиркул Ишекеевич]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q20628305|Мамбаева, Салтанат]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q25584170|Гаврилов Михаил Филипович]]'' | | | |- | No/unknown value<br/>1945 | ''[[:d:Q28720611|Colin Imber]]'' | [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]] | ''[[:d:Q230899|Манчестер университеты]]'' | |- | | ''[[:d:Q49853258|Tiran Lokmagyozyan]]'' | | ''[[:d:Q395477|Agos]]'' | |- | | ''[[:d:Q54221400|Vahram Ter-Matevosyan]]'' | ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''<br/>''[[:d:Q2379496|Әрмәнстан Җөмһүрияте милли фәннәр академиясе]]''<br/>[[Лунд университеты]]<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q467164|American University of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q2379496|Әрмәнстан Җөмһүрияте милли фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | |- | | ''[[:d:Q106256571|Christoph Herzog]]'' | ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]'' | ''[[:d:Q707272|University of Bamberg]]'' | |- | | ''[[:d:Q112613197|Erich Prokosch]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113736409|Gökhan Şilfeler]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113737710|Hakan T. Karateke]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113741644|Dilek Sarmis]]'' | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q1246531|Institut français d'études anatoliennes]]'' | ''[[:d:Q157575|Страсбур үнивирситите]]'' | |- | | ''[[:d:Q113779275|Rufat Sattarov]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113791224|Ablet Semet]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113797812|Sebastian Cwiklinski]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113797820|Catharina Dufft]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113802201|Hakan Aydemir]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113833859|Cevat Kara]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113843596|Aysima Mirsultan]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q114241179|Luca Berardi]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q124641015|Zsombor Rajkai]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q125673672|Nicholas L. Danforth]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130149915|Allahshukur Gurbanov]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130363015|Aslı Göksel]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130769991|Jens Wilkens]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130770139|Michael Friederich]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130799351|Christiane Czygan]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q131828369|Клавдія Ремер]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q132920516|Fikret Turan]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q133403541|Barbara Henning]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q133428324|Elke Hartmann]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q133871462|Ceren Selvi]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q136767831|Dilara Aydın]]'' | [[Истанбул университеты]] | | |- | | ''[[:d:Q137000794|Balázs Danka]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137002827|Gerhard Grüßhaber]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137006957|Helga Anetshofer]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137062891|Kağan Arık]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137179645|Johann Strauss]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>''[[:d:Q223429|Бирмингем университеты]]''<br/>''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q15837722|Orient-Institut Istanbul]]''<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]'' | |- | | ''[[:d:Q139171775|Charlotte Joppien]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''[[Андрей Кононов|Кононов А. Н.]]'' Россиядә төрки телләрне өйрәнү тарихы: октябрьгә кадәрге чор. — 2 нче басма. — Л.: Наука, 1982. * ''[[Андрей Кононов|Кононов А. Н.]]'' Россия төркиятчеләренең биобиблиографик сүзлеге: октябрьгә кадәрге чор. — 2 нче басма. , эшкәртелгән — М., 1989. * {{книга|автор=[[Ашнин, Фёдор Дмитриевич|Ашнин Ф. Д.]], [[Алпатов, Владимир Михайлович|Алпатов В. М.]], [[Насилов, Владимир Михайлович|Насилов Д. М.]]|часть=|ссылка часть=|заглавие=Репрессированная тюркология|ссылка=|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=«Восточная литература» РАН|год=2002|страницы=|страниц=296, [8]|серия=|isbn=5-02-018338-5|тираж=}} * Милибанд С. Д. Востоковеды России: XX — начало XXI века: биобиблиографический словарь: в 2 книгах / отв. ред. В. М. Алпатов. — ИВ РАН; ИНИОН РАН. — М.: Восточная литература, 2008. — 968 + 1005 с. — <nowiki>ISBN 978-5-02-036364-9</nowiki>. * Милибанд С. Д. Востоковеды России: XX — начало XXI века: дополнения и указатель / отв. ред. В. М. Алпатов. — ИВ РАН; ИНИОН РАН. — М.: Восточная литература, 2009. — Т. 3. — 71 с. — <nowiki>ISBN 978-5-02-036395-3</nowiki>. == Сылтамалар == {{тышкы сылтамалар}} * [http://garshin.ru/linguistics/languages/nostratic/altaic/turkic/turkology.html Библиография һәм төркият буенча сылтамалар] * [https://web.archive.org/web/20101004112845/http://altaica.narod.ru/links_t.htm Төркият турындагы сайтларга сылтамалар] * [http://kitap.net.ru/turkolog.php Татар электрон китапханәсе сайтында төркият] * ''[[Андрей Кононов|Кононов А. Н.]]'' [http://tapemark.narod.ru/les/525b.html Төркология // Лингвистик энциклопедик сүзлек, М., 1990] == Моны да карагыз == * [[шәрекъ белеме|Көнчыгышны өйрәнү]] * [[Госманлы укулары|Госманчылык]] * [[Төрки халыклар]] * [[Төрки телләр]] * [[пантөркичелек|Пантөркизм]] * [[Алтай телләре]] [[Төркем:Төрки телләр]] [[Төркем:Төркият]] 3qdce6aw5oitgymlm8btelr3qlmmcb6 0 819558 5970354 5969400 2026-07-02T05:45:57Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970354 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Калинга премиясе''' ({{lang-ru|{{Label|Q782022|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q782022|lang=en}}}}) — гади кешеләр арасында фәнни белемгә кызыксыну уятуда аеруча уңышлы мәгърифәтчеләрне тану бүләге. [[1952 ел]]дан бирле ел саен {{UNESCO}} тарафыннан тапшырыла. Бүләкләү ел саен [[10 ноябрь]] көнне {{IND}} башкаласы {{Яңа-Дәһли гербы}}дә билгеләнгән {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Бөтендөнья тынычлык һәм үсеш өчен фән көне||ru|Всемирный день науки за мир и развитие}} мөрәсиме чикләрендә үтә. == Бүләге == Һәр җиңүчегә 20 000 [[АКШ доллары]], рәсми сертификаты һәм көмеш {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Альберт Эйнштейн исемендәге халыкара ЮНЕСКО медале||ru|Международная медаль ЮНЕСКО имени Альберта Эйнштейна}} тапшырыла. һинд сәясәтчесе {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Биджу Патнаик||ru|Патнаик, Биджу}} 1951 елда булдырган максатчан ''Калинга вакфы'' тарафыннан финанслана. Һиндстан хөкүмәте моңа үз сертификатын һәм 5 000 [[АКШ доллары]]н өсти. == Бүләкләнү нигезе == Бүләк алучысы танылган язучы, мөхәррир, укытучы, продюсер, радио яки телевизион тапшырулар булдыручысы яки алып баручысы булырга, киң җәмәгатьчелеккә фәнни фикерләрне ирештерүгә талантны күрсәтергә тиеш. Боларның фән һәм техниканың халыкара әһәмиятен, иҗтимагый хәлләрне яхшыртуга, мәдәни мирасны баетуга һәм кешелек алдында торган мәсьәләләрне чишүгә өлешләрен күрсәтүләре бәяләнә. Намзәтләрне әгъза-илләренең ЮНЕСКО комиссияләре җирле фәнне үстерү һәм башка фәнни ассоциацияләре, фәнни язучылар яки журналистлар тәкъдиме белән тапшыра. Шорт-листны 4 кешелек жюри әзерли — 3се гадел географик вәкиллеге буенча ЮНЕСКО тарафыннан билгеләнә, 1се Калинга фонды тарафыннан тәкъдим ителә. Лауреат ЮНЕСКО Генераль сәркәтибе тарафыннан сайланыла. == Ияләре == {{seealso|Төркем:Калинга премиясе лауреатлары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q782022} |section= |sort=p166/Q782022/p585 |columns=p166/Q782022/p585:Ел,p18,label:Исем,p27,p101,p69,p569,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! рәсем ! Исем ! ватандашлык ! эшчәнлек өлкәсе ! әлма-матер ! туу датасы ! үлем датасы |- | 1979 | [[Файл:Sergey Kapitsa.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20430|Сергей Капитса]]'' | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]<br/>[[Россия]]<br/>[[Бөекбритания]] | [[физика]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-14 | data-sort-value="2012" | 2012-08-14 |- | 1957 | [[Файл:Bertrand Russell photo.jpg|center|128px]] | [[Бертран Рассел]] | [[Бөекбритания]]<br/>''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]'' | [[күплек теориясе]]<br/>''[[:d:Q27654|фәлсәфә тарихы]]''<br/>[[эпистемология]]<br/>[[мантыйк]]<br/>[[математика]]<br/>''[[:d:Q484761|тел фәлсәфәсе]]''<br/>''[[:d:Q59115|фән фәлсәфәсе]]''<br/>[[этика]]<br/>[[дин]]<br/>''[[:d:Q1166618|математик логика]]''<br/>[[социология]]<br/>[[фәлсәфә]] | [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]<br/>''[[:d:Q332342|Тринити көллияте]]'' | data-sort-value="1872" | 1872-05-18 | data-sort-value="1970" | 1970-02-02 |- | 1976 | [[Файл:Oparin.jpg|center|128px]] | [[Александр Опарин]] | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | [[Биохимия|тереклек химиясе]]<br/>[[биология]]<br/>[[химия]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1894" | 1894-03-02 | data-sort-value="1980" | 1980-04-21 |- | 1961 | [[Файл:Arthur C. Clarke 1965.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47087|Arthur C. Clarke]]'' | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q24925|фәнни фантастик]]''<br/>''[[:d:Q3238422|science fiction literature]]'' | ''[[:d:Q245247|Лондон король көллияте]]''<br/>''[[:d:Q7326593|Richard Huish College, Taunton]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-12-16 | data-sort-value="2008" | 2008-03-19 |- | 1956 | [[Файл:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59478|George Gamow]]'' | [[Россия империясе]]<br/>[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | [[теоретик физика]]<br/>''[[:d:Q37547|астрофизика]]''<br/>[[төш физикасы]]<br/>''[[:d:Q18346|физик космология]]''<br/>[[Биохимия|тереклек химиясе]]<br/>''[[:d:Q115160290|әдәби эшчәнлек]]''<br/>''[[:d:Q12042160|фән әдиәбияты]]''<br/>''[[:d:Q1129795|popular science literature]]''<br/>''[[:d:Q11163999|children's and young adult literature]]'' | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 |- | 1958 | [[Файл:Karl von Frisch - Atelier Veritas, c. 1926.jpg|center|128px]] | [[Карл фон Фриш]] | [[Австрия]] | [[этология]] | [[Вена университеты]]<br/>''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | data-sort-value="1886" | 1886-11-20 | data-sort-value="1982" | 1982-06-12 |- | 1978 | | ''[[:d:Q71499|Hoimar von Ditfurth]]'' | [[Алмания|Германия]] | | ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-10-15 | data-sort-value="1989" | 1989-11-01 |- | 1969 | [[Файл:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q78496|Konrad Lorenz]]'' | [[Австрия]] | [[этология]]<br/>[[фәлсәфә]] | [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]<br/>[[Вена университеты]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 |- | 1952 | [[Файл:Prince Louis-Victor de Broglie.jpg|center|128px]] | [[Lui de Broyl|Луи де Бройль]] | [[Франция]] | [[теоретик физика]] | ''[[:d:Q3064332|Париж университетының табигый фәннәр факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1431541|Жансон-де-Сайи лицее]]'' | data-sort-value="1892" | 1892-08-15 | data-sort-value="1987" | 1987-03-19 |- | 1986 | [[Файл:Basov.jpg|center|128px]] | [[Николай Басов]] | ''[[:d:Q2305208|Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы]]''<br/>[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]<br/>[[Россия]] | [[радиофизика]]<br/>[[физика]]<br/>''[[:d:Q2989675|quantum electronics]]'' | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-14 | data-sort-value="2001" | 2001-07-01 |- | 1976 | [[Файл:George Porter Nobel.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106762|Җорҗ Портер]]'' | [[Бөекбритания]] | [[химия]]<br/>''[[:d:Q11372|физик химия]]''<br/>''[[:d:Q209082|химик кинетика]]'' | ''[[:d:Q503424|Лидс университеты]]''<br/>''[[:d:Q797892|Emmanuel College]]''<br/>[[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]<br/>''[[:d:Q7842565|Trinity Academy]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-12-06 | data-sort-value="2002" | 2002-08-31 |- | 1996 | [[Файл:Jayant Vishnu Narlikar - Kolkata 2007-03-20 07341.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q179201|Jayant Vishnu Narlikar]]'' | [[Һиндстан]] | [[астрономия]]<br/>''[[:d:Q37547|астрофизика]]'' | ''[[:d:Q797897|Фицвильям көллияте]]''<br/>[[Бенарес Индуизм Университеты]]<br/>[[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]<br/>''[[:d:Q23022392|Central Hindu Boys School]]''<br/>''[[:d:Q142617|Тата фундаменталь тикшеренүләр инеститүте]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-19 | data-sort-value="2025" | 2025-05-20 |- | 1970 | [[Файл:Margaret Mead (1901-1978).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q180099|Margaret Mead]]'' | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q28598|мәдәни антропология]]''<br/>''[[:d:Q1754430|volkerpsychologie]]''<br/>''[[:d:Q2116028|психологик антропология]]''<br/>''[[:d:Q43455|этнология]]'' | ''[[:d:Q167733|Barnard College]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]<br/>''[[:d:Q1179599|DePauw University]]''<br/>''[[:d:Q7557489|Solebury School]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-12-16 | data-sort-value="1978" | 1978-11-15 |- | 1981 | [[Файл:David Attenborough in 2025.jpg|center|128px]] | [[Дэвид Аттенборо]] | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q628403|саклап калу]]''<br/>''[[:d:Q832237|әйләнә-тирә мохитне саклау]]''<br/>''[[:d:Q115160290|әдәби эшчәнлек]]''<br/>''[[:d:Q113976585|табигый фәннәр]]''<br/>''[[:d:Q995600|popular science]]''<br/>''[[:d:Q861402|educational television]]'' | ''[[:d:Q193196|Лондон университеты көллияте]]''<br/>''[[:d:Q760967|Clare College]]''<br/>''[[:d:Q60286109|Wyggeston Grammar School for Boys]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-05-08 | |- | 1968 | [[Файл:Fred Hoyle 1967.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q183397|Fred Hoyle]]'' | [[Бөекбритания]] | [[астрономия]] | ''[[:d:Q797892|Emmanuel College]]''<br/>''[[:d:Q4914271|Bingley Grammar School]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-06-24 | data-sort-value="2001" | 2001-08-20 |- | 1985 | [[Файл:Peter Brian Medawar.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q214209|Peter Medawar]]'' | [[Бөекбритания]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | [[зоология]] | ''[[:d:Q81162|Магдален көллияте]]''<br/>''[[:d:Q1902016|Marlborough College]]''<br/>[[Оксфорд университеты]] | data-sort-value="1915" | 1915-02-28 | data-sort-value="1987" | 1987-10-02 |- | 1953 | [[Файл:Hux-Oxon-72.jpg|center|128px]] | [[Джулиан Һаксли]] | [[Бөекбритания]]<br/>''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]'' | [[биология]]<br/>''[[:d:Q194100|transhumanism]]''<br/>''[[:d:Q840400|эволюцион биология]]''<br/>[[эмбриология]]<br/>[[фәлсәфә]] | ''[[:d:Q805285|Баллиол көллияте]]''<br/>''[[:d:Q192088|Итон көллияте]]'' | data-sort-value="1887" | 1887-06-22 | data-sort-value="1975" | 1975-02-14 |- | 1959 | [[Файл:RostandJean.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q287953|Jean Rostand]]'' | [[Франция]] | [[биология]] | ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | data-sort-value="1894" | 1894-10-30 | data-sort-value="1977" | 1977-09-04 |- | 1965 | | ''[[:d:Q330225|Eugene Rabinowitch]]'' | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[биофизика]]<br/>[[атом-төш энергиясе]]<br/>[[Атом-төш коралы]]<br/>[[фотосинтез]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]] | data-sort-value="1901" | 1901-04-27 | data-sort-value="1973" | 1973-05-15 |- | 2009 | [[Файл:Trinh Xuan Thuan (2015).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q348235|Trinh Xuan Thuan]]'' | [[Вьетнам]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q502038|гайре галактик астрономия]]''<br/>''[[:d:Q37547|астрофизика]]''<br/>[[астрономия]]<br/>[[Киек Каз Юлы]]<br/>[[галактика]]<br/>[[Галәм]] | ''[[:d:Q161562|Калифорния технология институты]]''<br/>[[Prinston universitetı|Принстон университеты]] | data-sort-value="1948" | 1948-08-20 | |- | 1986 | [[Файл:Right Livelihood Award 2009-press conference-6.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q354534|David Suzuki]]'' | [[Канада]] | [[генетика]] | ''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''<br/>''[[:d:Q49165|Амһерст көллияте]]''<br/>''[[:d:Q4266466|London Central Secondary School]]''<br/>''[[:d:Q16894066|Leamington District Secondary School]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-03-24 | |- | 1988 | [[Файл:Paleontologist Björn Kurtén 1969 (JOKAHBL3E J10-2).tif|center|128px]] | ''[[:d:Q375093|Björn Kurtén]]'' | [[Финляндия]] | | ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''<br/>[[Уппсала университеты]] | data-sort-value="1924" | 1924-11-19 | data-sort-value="1988" | 1988-12-28 |- | 1972 | [[Файл:Phillip H. Abelson 450901-N-NO204-0001.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q377815|Philip Abelson]]'' | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[физика]]<br/>[[төш физикасы]]<br/>[[химия]] | ''[[:d:Q597236|Washington State University]]''<br/>''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-04-27 | data-sort-value="2004" | 2004-08-01 |- | 1964 | [[Файл:Warren Weaver.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q510591|Warren Weaver]]'' | [[Америка Кушма Штатлары]] | | ''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]'' | data-sort-value="1894" | 1894-07-17 | data-sort-value="1978" | 1978-11-24 |- | 1971 | [[Файл:9. Tagung 1959 Physiker stehend P. Auger,Paris, Otto Hahn - W134Nr.058141 - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q552004|Pierre Auger]]'' | [[Франция]] | [[атом физикасы]]<br/>[[төш физикасы]]<br/>''[[:d:Q11547|космик нурланыш]]'' | ''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q3064332|Париж университетының табигый фәннәр факультеты]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-05-14 | data-sort-value="1993" | 1993-12-24 |- | 2003 | [[Файл:Pervez Hoodbhoy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q574843|Pervez Hoodbhoy]]'' | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | [[төш физикасы]]<br/>''[[:d:Q238170|quantum chromodynamics]]'' | ''[[:d:Q6367758|Karachi Grammar School]]''<br/>''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-11 | |- | 1994 | [[Файл:Nikolay Drozdov in Australia 2.jpg|center|128px]] | [[Николай Дроздов]] | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]<br/>[[Россия]] | ''[[:d:Q52106|биогеография]]''<br/>''[[:d:Q599991|zoogeography]]''<br/>[[экология]]<br/>[[зоология]] | ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1937" | 1937-06-20 | |- | 1972 | | ''[[:d:Q936291|Nigel Calder]]'' | [[Бөекбритания]] | | ''[[:d:Q327116|Сидни Сассекс көллияте]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-02 | data-sort-value="2014" | 2014-06-25 |- | 1984 | [[Файл:Yves Coppens detail.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1382212|Yves Coppens]]'' | [[Франция]] | ''[[:d:Q7206|палеоантропология]]'' | ''[[:d:Q1987282|University of Rennes]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-08-09 | data-sort-value="2022" | 2022-06-22 |- | 1968 | | ''[[:d:Q1496455|Gavin de Beer]]'' | [[Бөекбритания]]<br/>''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]'' | [[зоология]]<br/>[[эмбриология]]<br/>''[[:d:Q1382537|evolutionary theory]]''<br/>''[[:d:Q7205|палеонтология]]''<br/>''[[:d:Q125725868|museum management]]'' | ''[[:d:Q81162|Магдален көллияте]]''<br/>''[[:d:Q1247373|Һерроу]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-11-01 | data-sort-value="1972" | 1972-06-21 |- | 2019 | [[Файл:Karl Kruszelnicki Usyd.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2063254|Karl Kruszelnicki]]'' | [[Австралия]] | | ''[[:d:Q734764|Яңа Көньяк Уэльс университеты]]''<br/>''[[:d:Q7660036|Sydney Medical School]]''<br/>''[[:d:Q1350021|University of Wollongong]]''<br/>''[[:d:Q487556|Сидней университеты]]'' | data-sort-value="1948" | 1948 | |- | 1966 | | ''[[:d:Q2309852|Paul Couderc]]'' | [[Франция]] | | ''[[:d:Q135436|école normale supérieure]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-07-15 | data-sort-value="1981" | 1981-02-05 |- | 2021 | [[Файл:JPLuminet2004.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2474670|Jean-Pierre Luminet]]'' | [[Франция]] | ''[[:d:Q338|космология]]'' | ''[[:d:Q2302586|Экс-Марсел университеты]]''<br/>''[[:d:Q1235608|Paris Diderot University]]''<br/>''[[:d:Q3268957|Lycée Thiers]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-06-03 | |- | 1993 | [[Файл:Piero Angela 2013.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2755833|Piero Angela]]'' | [[Италия]] | [[журналистика]]<br/>''[[:d:Q115160290|әдәби эшчәнлек]]''<br/>''[[:d:Q15416|телетапшыру]]''<br/>''[[:d:Q3931801|television direction]]''<br/>[[музыка]] | | data-sort-value="1928" | 1928-12-22 | data-sort-value="2022" | 2022-08-13 |- | 1977 | [[Файл:Centre de recherche Fernand-Seguin 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3069335|Fernand Seguin]]'' | [[Канада]] | [[Биохимия|тереклек химиясе]] | [[Monreal universitetı|Монреаль университеты]] | data-sort-value="1922" | 1922-06-09 | data-sort-value="1988" | 1988-06-19 |- | 2004 | [[Файл:Jean Audouze dsc03694.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3170446|Jean Audouze]]'' | [[Франция]] | | ''[[:d:Q1059546|Бөек Лүдовик литсие]]''<br/>''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>''[[:d:Q471980|Сент-Луи лицее]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-11-13 | |- | 1987 | | ''[[:d:Q3289349|Marcel Roche]]'' | [[Венесуэла]] | | ''[[:d:Q858729|Җон Һопкинс тыйб мәктәбе]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-08-15 | data-sort-value="2003" | 2003-05-03 |- | 2009 | [[Файл:Yash Pal 049.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3296450|Yash Pal]]'' | [[Һиндстан]]<br/>[[Британия Һиндстаны]]<br/>''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]'' | [[физика]] | ''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''<br/>''[[:d:Q567899|Panjab University]]''<br/>''[[:d:Q142617|Тата фундаменталь тикшеренүләр инеститүте]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-11-26 | data-sort-value="2017" | 2017-07-24 |- | 1996 | [[Файл:Jiri Grygar.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3564211|Jiří Grygar]]'' | [[Чехия]] | | ''[[:d:Q3509595|Masaryk University Faculty of Science]]''<br/>''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''<br/>''[[:d:Q61468136|Gymnázium Elgartova]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-03-17 | |- | 1999 | [[Файл:Emil Gabrielian.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4130949|Emil Gabrielian]]'' | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]<br/>[[Әрмәнстан]] | | ''[[:d:Q2082826|Мхитар Гераци исемендәге Ереван дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-31 | data-sort-value="2010" | 2010-07-21 |- | 1984 | | ''[[:d:Q4361788|Igor Petryanov-Sokolov]]'' | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]<br/>[[Россия]] | | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-06-05 | data-sort-value="1996" | 1996-05-19 |- | 1983 | [[Файл:Abdullah-Al-Muti.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4665902|Abdullah Al-Muti]]'' | [[Бангладеш]]<br/>[[Британия Һиндстаны]]<br/>[[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | | ''[[:d:Q1480421|University of Dhaka]]''<br/>''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''<br/>''[[:d:Q2276188|Chattogram Collegiate School]]''<br/>''[[:d:Q6942904|Muslim Government High School]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-01 | data-sort-value="1998" | 1998-11-30 |- | 2023 | [[Файл:Ana Maria Cetto (01310701) (4874995165).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4750428|Ana María Cetto]]'' | [[Мексика]] | [[физика]]<br/>[[квант механикасы]]<br/>[[биофизика]]<br/>[[яктылык]]<br/>[[электродинамика]]<br/>''[[:d:Q176737|stochastic process]]'' | [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-18 | |- | 1981 | | ''[[:d:Q5258415|Dennis Flanagan]]'' | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | data-sort-value="1919" | 1919-07-22 | data-sort-value="2005" | 2005-01-14 |- | 1998 | [[Файл:Candotti30032007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5379174|Ennio Candotti]]'' | [[Бразилия]] | | ''[[:d:Q835960|University of São Paulo]]'' | data-sort-value="1942" | 1942 | data-sort-value="2023" | 2023 |- | 2000 | [[Файл:Ernst W. Hamburger at NeuroMat 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5395177|Ernst W. Hamburger]]'' | [[Бразилия]] | | ''[[:d:Q835960|University of São Paulo]]''<br/>''[[:d:Q235034|Питтсбург университеты]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-06-08 | data-sort-value="2018" | 2018-07-04 |- | 1962 | | ''[[:d:Q5550132|Gerard Piel]]'' | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q12042160|фән әдиәбияты]]''<br/>''[[:d:Q5633421|фәнни журнал]]'' | [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>''[[:d:Q1432645|Филлипс академиясе]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-03-01 | data-sort-value="2004" | 2004-09-05 |- | 1955 | [[Файл:August Pi Sunyer 5803.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q5556251|Augusto Pi Suñer]]'' | [[Испания]] | | ''[[:d:Q219615|Барселона университеты]]''<br/>''[[:d:Q21705070|Мадрид үзәк университеты]]'' | data-sort-value="1879" | 1879-08-12 | data-sort-value="1965" | 1965-01-12 |- | 1995 | [[Файл:Julieta Fierro, 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Джульета Норма Фиерро Госсман]] | [[Мексика]] | ''[[:d:Q37547|астрофизика]]''<br/>''[[:d:Q472328|science communication]]'' | ''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-24 | data-sort-value="2025" | 2025-09-19 |- | 1974 | | ''[[:d:Q5983326|Luis Estrada Martínez]]'' | [[Мексика]] | | ''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''<br/>''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]'' | data-sort-value="1932" | 1932 | data-sort-value="2016" | 2016-04-12 |- | 2011 | [[Файл:René Drucker Colín.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6105695|René Drucker Colín]]'' | [[Мексика]] | | ''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-15 | data-sort-value="2017" | 2017-09-17 |- | 1974 | [[Файл:Jose Reis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6293853|José Reis]]'' | [[Бразилия]] | | ''[[:d:Q10279528|Faculty of Medicine at the Federal University of Rio de Janeiro]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-06-12 | data-sort-value="2002" | 2002-05-16 |- | 1989 | | ''[[:d:Q6799167|Saad Ahmed Shabaan]]'' | [[Мисыр]] | | ''[[:d:Q1424632|Александрия университеты]]'' | data-sort-value="1928" | 1928 | data-sort-value="2017" | 2017-02-11 |- | 1982 | | ''[[:d:Q7108192|Oswaldo Frota-Pessoa]]'' | [[Бразилия]] | | ''[[:d:Q2154182|Колумбия тыйб-җәррах көллияте]]''<br/>''[[:d:Q2840233|Rio de Janeiro State University]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-03-30 | data-sort-value="2010" | 2010-03-24 |- | 1954 | [[Файл:Waldemar Kaempffert.png|center|128px]] | ''[[:d:Q7961417|Waldemar Kaempffert]]'' | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q1505283|science journalism]]'' | ''[[:d:Q1093910|Нью-Йорк шәһәр көллияте]]'' | data-sort-value="1877" | 1877-09-27 | data-sort-value="1956" | 1956-11-27 |- | 1980 | | ''[[:d:Q8206101|Arístides Bastidas]]'' | [[Венесуэла]] | | | data-sort-value="1924" | 1924-03-02 | data-sort-value="1992" | 1992-09-23 |- | 2015 | [[Файл:"Esto que somos el amor,el sexo, la ciencia y las emociones" (40861250814).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8470945|Diego Golombek]]'' | [[Аргентина]] | ''[[:d:Q506874|хронобиология]]'' | ''[[:d:Q194223|Буйныс-Айрыс үнивирситите]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-11-22 | |- | 2005 | | ''[[:d:Q10306876|Jeter Bertoletti]]'' | [[Бразилия]] | | | data-sort-value="1939" | 1939-01-11 | |- | 1960 | | ''[[:d:Q10348962|Peter Ritchie Calder]]'' | [[Бөекбритания]]<br/>''[[:d:Q174193|Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге]]'' | | ''[[:d:Q24197216|Forfar Academy]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-07-01 | data-sort-value="1982" | 1982-01-31 |- | 1999 | [[Файл:Portrait of Marian Ewurama Addy for Wiki Unseen (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16001775|Marian Ewurama Addy]]'' | [[Гана]] | [[Биохимия|тереклек химиясе]]<br/>''[[:d:Q861699|herbalism]]'' | ''[[:d:Q739627|Пенсилвания штаты университеты]]''<br/>''[[:d:Q2303765|University of Ghana]]''<br/>''[[:d:Q16733633|Holy Child High School, Ghana]]''<br/>''[[:d:Q19975525|St Monica's Senior High School]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-07 | data-sort-value="2014" | 2014-01-14 |- | 1963 | | ''[[:d:Q16015630|Jagjit Singh]]'' | [[Һиндстан]]<br/>[[Британия Һиндстаны]]<br/>''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]'' | | | data-sort-value="1912" | 1912 | data-sort-value="2002" | 2002 |- | 1992 | | ''[[:d:Q16735390|Jorge Flores Valdés]]'' | [[Мексика]] | | ''[[:d:Q222738|Мексика милли автономияле университеты]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-01 | data-sort-value="2020" | 2020-11-19 |- | 1991 | | ''[[:d:Q16980756|Narender K. Sehgal]]'' | [[Һиндстан]]<br/>[[Британия Һиндстаны]]<br/>''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]'' | ''[[:d:Q18334|элементар кисәкчекләр физикасы]]'' | ''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]''<br/>''[[:d:Q217439|Һавай үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q1549932|Пәнҗаб университеты]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-11-07 | |- | 2013 | | ''[[:d:Q17151977|Xiangyi Li]]'' | [[Кытай]] | | | data-sort-value="1938" | 1938 | |- | 1997 | | ''[[:d:Q18921382|Dorairajan Balasubramanian]]'' | [[Һиндстан]]<br/>[[Британия Һиндстаны]]<br/>''[[:d:Q1775277|Индия берлеге]]'' | | | data-sort-value="1939" | 1939-08-28 | |- | 1998 | [[Файл:Regina Paz Lopez.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24852114|Gina Lopez]]'' | [[Филиппин|Филипин]] | | ''[[:d:Q3445783|Assumption University]]''<br/>''[[:d:Q49118|Бостон көллияте]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-12-27 | data-sort-value="2019" | 2019-08-19 |- | 2017 | | ''[[:d:Q99237148|Erik Jacquemyn]]'' | [[Бельгия]] | | ''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]'' | | |- | 2001 | [[Файл:Stefano fantoni 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q105085183|Stefano Fantoni]]'' | | | | data-sort-value="1945" | 1945-06-04<br/>1945 | |- | 1992 | | ''[[:d:Q107377450|Peter Okebukola]]'' | [[Нигерия]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q595868|computer literacy]]''<br/>''[[:d:Q10359098|human relations]]''<br/>''[[:d:Q2185529|Journal of Biological Education]]''<br/>''[[:d:Q15755855|Educational Research]]''<br/>''[[:d:Q898740|Journal of Chemical Education]]''<br/>''[[:d:Q1126970|metacognition]]''<br/>''[[:d:Q1889034|The American Biology Teacher]]''<br/>''[[:d:Q15755444|School Science and Mathematics]]''<br/>''[[:d:Q2485457|science education]]''<br/>''[[:d:Q96326434|European Journal of Science Education]]''<br/>''[[:d:Q15764781|International Journal of Science Education]]''<br/>''[[:d:Q15764795|Research in Science Education]]''<br/>''[[:d:Q15763104|Educational Perspectives]]''<br/>''[[:d:Q15756631|Instructional Science]]''<br/>''[[:d:Q15755450|Research in Science and Technological Education]]''<br/>''[[:d:Q5157621|Computers in Education]]''<br/>''[[:d:Q15750935|Journal of Educational Technology Systems]]'' | ''[[:d:Q49108|Массачусетс технология институты]]''<br/>[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>''[[:d:Q1169487|University of Ibadan]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-17 | |- | 2002 | | ''[[:d:Q110586850|Marisela Salvatierra]]'' | [[Венесуэла]] | | | | data-sort-value="2003" | 2003 |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Төркем:Әлифба буенча бүләкләр]] [[Төркем:Фәнни премияләр]] [[Төркем:Мәгърифәтчелек]] ep6zzrc02bb6duj08z9z45clnt7zy8t 0 863415 5970357 5969343 2026-07-02T06:21:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970357 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} {{фш|Константинов}} '''Всеволод Константинов''' (рус. Всеволод Валентинович Константинов, 1975 елның 18 августындатуган, Пенза, СССР) — Россия психологы, психология фәннәре докторы (2018), профессор (2020), Россия мәгариф академиясе профессоры (2024)<ref>{{cite web |url=https://rusacademedu.ru/news/26042024-1/ |title=Ученым присвоено Почетное звание «Профессор РАО» |author= |date=2024-04-25 |publisher=[[Российская академия образования]] |access-date=2024-04-27 |language= |archive-date=2024-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426123348/https://rusacademedu.ru/news/26042024-1/ |url-status=live |accessdate=2025-06-06 |archivedate=2024-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240426123348/https://rusacademedu.ru/news/26042024-1/ }}</ref>, Пенза дәүләт университетының гомуми психология кафедрасы мөдире. == Тәрҗемәи хәле == 1975 елның 18 августында Пензаның табиблар гаиләсендә туа. Пензаның В. Г. Белинский исемендәге 1 нче классик гимназиясендә укый, аны 1992 елда тәмамлый. 1999 елда В. Г. Белинский исемендәге Пенза дәүләт педагогия университетының психология һәм социаль эш факультетын тәмамлый<ref>{{citeweb |url=https://www.ym-penza.ru/stil-zhizni/nash-sovremennik/item/5443-psikholog-pervogo-vypuska |title=Психолог первого выпуска |author=Екатерина Куприянова |date= |publisher= |accessdate=2021-09-09 |lang=ru |archive-date=2021-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912004358/https://www.ym-penza.ru/stil-zhizni/nash-sovremennik/item/5443-psikholog-pervogo-vypuska |deadlink=no }}</ref>. 2004 елда «Яшәү төренә карап, мәҗбүри мигрантларның социаль-психологик адаптациясе уңышлылыгының тормыш шартларына бәйлелеге» темасына кандидатлык диссертациясен яклый<ref>{{cite web |url=https://search.rsl.ru/ru/record/01002626827 |title=Зависимость успешности социально-психологической адаптации вынужденных мигрантов к новым условиям жизни от типа проживания |author=Константинов, Всеволод Валентинович |date= |publisher=[[Российская государственная библиотека|РГБ]] |accessdate=2021-09-09 |lang=ru |archive-date=2021-09-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210912004407/https://search.rsl.ru/ru/record/01002626827 |deadlink=no }}</ref>. 2015 елда Стокгольм университеты (Швеция) студентлары һәм хезмәткәрләре өчен «Соңгы 30 елда Россиядә миграцион процесслар» лекцияләр курсын укый<ref>{{citeweb |url=https://www.slav.su.se/om-oss/nyheter/150504-vsevolod-konstantinov-1.234954 |title=Новости (150504) Всеволод Константинов |author= |date= |publisher=Славянские языки. [[Стокгольмский университет]] |accessdate=2021-08-09 |lang=en |archive-date=2021-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912004409/https://www.slav.su.se/om-oss/nyheter/150504-vsevolod-konstantinov-1.234954 |deadlink=no |archivedate=2021-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210912004409/https://www.slav.su.se/om-oss/nyheter/150504-vsevolod-konstantinov-1.234954 }}</ref>. 2018 елда «Кабул итүче күпмәдәни җәмгыятьтә мигрантларның социаль-психологик адаптациясе» темасына психология фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый<ref>{{cite web |url=https://search.rsl.ru/ru/record/01009865654 |title=Социально-психологическая адаптация мигрантов в принимающем поликультурном обществе |author=Константинов, Всеволод Валентинович |date= |publisher=[[Российская государственная библиотека|РГБ]] |accessdate=2021-09-09 |lang=ru |archive-date=2021-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912004414/https://search.rsl.ru/ru/record/01009865654 |deadlink=no }}</ref>. 2020 елда «Социаль психология» фәнни белгечлеге буенча профессор гыйльми исеме бирелә. «Н. Г. Чернышевский исемендәге Саратов дәүләт университеты», «Пенза дәүләт университеты» һәм «Иммануил Кант исемендәге Балтыйк федераль университеты» югары белем федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениеләре каршында Д 212.243.14 диссертацияләр советлары әгъзасы булып тора<ref>{{cite web|url=https://vak.minobrnauki.gov.ru/uploader/loader?type=8&name=92624169002&f=20515|title=Приказ Министерства науки и высшего образования Российской Федерации № 1878/нк от 5.10.23|author=|date=|publisher=vak.minobrnauki.gov.ru|access-date=2023-12-27|archive-date=2023-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228004429/https://vak.minobrnauki.gov.ru/uploader/loader?type=8&name=92624169002&f=20515|url-status=live|accessdate=2025-06-06|archivedate=2023-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231228004429/https://vak.minobrnauki.gov.ru/uploader/loader?type=8&name=92624169002&f=20515}}</ref><ref>{{cite web|url=https://vak.minobrnauki.gov.ru/uploader/loader?type=8&name=92624233002&f=20547|title=Приказ Министерства науки и высшего образования Российской Федерации № 1894/нк от 5.10.23|author=|date=|publisher=[[ВАК при Минобрнауки России]]|access-date=2023-12-27|archive-date=2023-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228004432/https://vak.minobrnauki.gov.ru/uploader/loader?type=8&name=92624233002&f=20547|url-status=live|accessdate=2025-06-06|archivedate=2023-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231228004432/https://vak.minobrnauki.gov.ru/uploader/loader?type=8&name=92624233002&f=20547}}</ref>. == Фәнни-тикшеренү эшчәнлеге == Фәнни кызыксынулар даирәсенә мигрантларның һәм качакларның яңа тормыш шартларында адаптация проблемалары, мәдәни трансмиссиянең психологик аспектлары, шәхеснең адаптациясезлегенең социаль-психологик аспектлары, мигрантның тәңгәллеген трансформацияләү, этник чыгыш, этнопсихологиянең методологик проблемалары, халыкны кабул итүче, аддиктив тәртип проблемалары керә. Күпмәдәни җәмгыятьтә мигрантларны социаль-психологик адаптацияләүнең яңа фәнни концепциясен эшли, адаптация процессларының үзенчәлекле типологиясен тәкъдим итә. «Пензенский психологический вестник» электрон фәнни журналының баш мөхәррире, «Известия Саратовского университета. Новая серия. Серия Акмеология образования. Психология развития» журналының редакция коллегиясе әгъзасы, шулай ук Frontiers in Psychology / Health Psychology, Frontiers in Psychiatry / Anxiety and Stress Disorders, Journal of Loss and Trauma, EC Neurology, Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy и членом рецензионного совета журналов Behavioral Sciences и European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education журналларының редколлегия әгъзасы булып тора<ref>{{Cite web |url=https://loop.frontiersin.org/people/1536211/editorial|title= Vsevolod Konstantinov |access-date=2025-01-04|archive-date=2025-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20250104041848/https://loop.frontiersin.org/people/1536211/editorial}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tandfonline.com/journals/upil20/about-this-journal#editorial-board |title= Journal of Loss and Trauma. Editoral |access-date=2025-01-04|archive-date=2025-01-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20250104061145/https%3A//www.tandfonline.com/journals/upil20/about-this-journal }}</ref><ref>{{Cite web |url= https://www.apa.org/pubs/journals/tra |title= Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy |access-date=2025-03-28|archive-date=2025-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224070500/https://www.apa.org/pubs/journals/tra|deadlink= }}</ref>. Берничә халыкара фәнни басманың махсус чыгарылышларының чакырылган мөхәррире<ref>{{cite web|url= https://www.frontiersin.org/research-topics/45195/case-reports-in-anxiety-and-stress|title= Case Reports in Anxiety and Stress|author= |date= |publisher= frontiersin.org|access-date= 2025-01-25|archive-date= 2025-01-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20250104042433/https://www.frontiersin.org/research-topics/45195/case-reports-in-anxiety-and-stress|url-status= live}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.frontiersin.org/research-topics/36963/assessing-and-evaluating-the-impact-of-the-covid-19-pandemic-on-anxiety-and-stress-a-global-perspective|title= Assessing and Evaluating the Impact Of The Covid 19 Pandemic on Anxiety And Stress: A Global Perspective|author= |date= |publisher= frontiersin.org|access-date= 2025-01-25|archive-date= 2025-01-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20250104042320/https://www.frontiersin.org/research-topics/36963/assessing-and-evaluating-the-impact-of-the-covid-19-pandemic-on-anxiety-and-stress-a-global-perspective|url-status= live}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.frontiersin.org/research-topics/40615/assessing-and-evaluating-the-impact-of-the-covid-19-pandemic-on-anxiety-and-stress-perspectives-from-eastern-europe-and-central-asia|title= Assessing and Evaluating the Impact of the Covid-19 Pandemic on Anxiety and Stress: Perspectives from Eastern Europe and Central Asia|author= |date= |publisher= frontiersin.org|access-date= 2025-01-25|archive-date= 2025-01-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20250104042603/https://www.frontiersin.org/research-topics/40615/assessing-and-evaluating-the-impact-of-the-covid-19-pandemic-on-anxiety-and-stress-perspectives-from-eastern-europe-and-central-asia|url-status= live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/journal/societies/special_issues/migrants_families_identity|title= Longitudinal Studies on Migrants’ Families: From an Identity View|author= |date= |publisher=mdpi.com |access-date=2025-01-25}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2075-4698/15/2/20 |title=Cultural Differences and Migrant Mental Health in the Age of COVID-19 |author= |date= |publisher=mdpi.com |access-date=2025-01-25 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123110439/https://www.mdpi.com/2075-4698/15/2/20 |url-status=live }}</ref>. Югары белем бирү өлкәсендә УГСН 37.00.00 «Психологик фәннәр» һәм ФУМО ВО 44.00.00 «Мәгариф һәм педагогика фәннәре» буенча Федераль укыту-методика берләшмәсе әгъзасы<ref>{{cite web |url=https://www.fumoped.ru/spisok-ekspertov |title=Состав Федерального учебно-методического объединения в системе высшего образования по укрупненной группе специальностей и направлений подготовки 44.00.00 Образование и педагогические науки |author= |date= |publisher= |accessdate=2021-09-11 |lang=ru |archive-date=2021-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912004357/https://www.fumoped.ru/spisok-ekspertov |deadlink=no |archivedate=2021-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210912004357/https://www.fumoped.ru/spisok-ekspertov }}</ref>. Яшь галимнәр проектлары конкурслары буенча Россия фәнни фондының Экспертлар советы әгъзасы (2025 елдан башлап)<ref>{{cite web |url=https://rscf.ru/about/structure/review-boards/|title=Экспертный совет по конкурсам проектов молодых ученых. Константинов Всеволод Валентинович |author= |date= |publisher= [[Российский научный фонд]]|access-date=2025-05-22}}</ref>. Россия Федерациясе Фән һәм югары белем министрлыгы каршындагы Югары аттестация комиссиясенең Педагогика, психология һәм когнитив фәннәр буенча эксперт советының әгъзасы (2026 елдан)<ref>{{Cite web |url= https://vak.gisnauka.ru/s3-files/01cc80c69fae4988a0246a8f5e2774e7:fisgna/public/media/uploaded/news_files/bc0d035b-48b6-4f5d-bc86-3f7148ea9022/04146b93-3e4d-452e-ac82-a89ed5b685d3.pdf |title= Об утверждении составов экспертных советов Высшей аттестационной комиссии при Министерстве науки и высшего образования Российской Федерации |access-date=2026-05-03 |archive-date= 2026-04-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260429101118/https://vak.gisnauka.ru/s3-files/01cc80c69fae4988a0246a8f5e2774e7:fisgna/public/media/uploaded/news_files/bc0d035b-48b6-4f5d-bc86-3f7148ea9022/04146b93-3e4d-452e-ac82-a89ed5b685d3.pdf }}</ref> Россиядә һәм чит илләрдә (АКШ, Англия, Кытай, Швеция, Израиль, Япония) фәнни конференцияләрдә, конгрессларда, форумнарда, семинарларда катнаша, анда докладчы, оештыру комитеты, программа комитеты әгъзасы сыйфатында чыгыш ясый<ref>{{cite web |url=https://www.sgu.ru/conference/mezhdunarodnaya-nauchnaya-konferenciya-strahovskie-1 |title=Международная научная конференция «Страховские чтения – 2021: современные проблемы социальной психологии личности» |author= |date= |publisher= |access-date=2021-09-08 |lang=ru |archive-date=2021-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912005927/https://www.sgu.ru/conference/mezhdunarodnaya-nauchnaya-konferenciya-strahovskie-1 |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=https://dep_op.pnzgu.ru/news/2016/08/26/16133529 |title=В.В. Константинов принял участие в семинаре института Эсален (США) |author= |date= |publisher= |access-date=2021-09-09 |lang=ru |archive-date=2016-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917233732/http://dep_op.pnzgu.ru/news/2016/08/26/16133529 |deadlink=no |accessdate=2025-06-06 |archivedate=2016-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160917233732/https://dep_op.pnzgu.ru/news/2016/08/26/16133529 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sgu.ru/conference/socialnaya-psihologiya-lichnosti-i-akmeologiya |title=Международная научная конференция «Социальная психология личности и акмеология» |author= |date= |publisher=СГУ им. Н. Г. Чернышевского |access-date=2021-09-09 |lang=ru |archive-date=2021-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912005919/https://www.sgu.ru/conference/socialnaya-psihologiya-lichnosti-i-akmeologiya |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=https://dep_op.pnzgu.ru/news/2016/12/17/21044996 |title=Константинов В.В. принял участие в работе Международного форума в Гонконге |author= |date= |publisher= |access-date=2021-09-09 |lang=ru |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231155719/http://dep_op.pnzgu.ru/news/2016/12/17/21044996 |deadlink=no |accessdate=2025-06-06 |archivedate=2016-12-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161231155719/https://dep_op.pnzgu.ru/news/2016/12/17/21044996 }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://dep_op.pnzgu.ru/news/2018/04/24/22305789 |title=В.В. Константинов принял участие в работе Международной конференции в Лондоне |author= |date= |publisher= |access-date=2021-09-09 |lang=ru |url-status=dead |accessdate=2025-06-06 |archivedate=2025-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250528044934/https://dep_op.pnzgu.ru/news/2018/04/24/22305789 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://dep_op.pnzgu.ru/news/2019/10/8/21132596 |title=Заведующий кафедрой «Общая психология» В.В. Константинов принял участие в работе Международного конгресса в Японии |author= |date= |publisher= |access-date=2021-09-09 |lang=ru |url-status=dead |accessdate=2025-06-06 |archivedate=2024-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241130005943/https://dep_op.pnzgu.ru/news/2019/10/8/21132596 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://arxiv.gaugn.ru/s020595920005217-4-1/?reader=Y |title=IV международная научно-практическая конференция «Социально-психологическая адаптация мигрантов в современном мире» |author= |date= |publisher=Психологический журнал. 2019 № 2 |access-date=2022-04-29 |lang=ru }}{{Deadlink|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://arxiv.gaugn.ru/s020595920006088-2-1/?reader=Y |title=V международная научно-практическая конференция «Актуальные проблемы исследования массового сознания» |author= |date= |publisher=Психологический журнал. 2019 № 6 |access-date=2022-04-29 |lang=ru }}{{Deadlink|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://arxiv.gaugn.ru/s020595920010512-9-1/?reader=Y |title=Социально-психологическая адаптация мигрантов в современном мире (по материалам v международной научно-практической конференции) |author= |date= |publisher=Психологический журнал. 2020 № 4 |access-date=2022-04-29 |lang=ru }}{{Deadlink|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pnzgu.ru/news/2025/06/5/10252645|title= Профессор ПГУ Всеволод Константинов стал участником Международного форума по педагогическому образованию в Казани|author= |date=2025-06-05|publisher=Пензенский государственный университет |access-date=2025-06-10}}</ref>. Социаль психология, этнопсихология, миграция процесслары проблемалары буенча массакүләм мәгълүмат чараларында бастырыла<ref>{{cite web |url=https://www.pnzgu.ru/news/2024/06/21/13424752|title= Всеволод Константинов: у науки есть колоссальный инструментарий для преодоления проблем общества|author= |date=2024-06-21|publisher=[[Пензенский государственный университет]]|access-date=2024-06-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://pnzgu.ru/news/2024/11/22/15180716 |title=День психолога: интернационализация российского образования и психология |access-date=2024-11-22 |archive-date=2024-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124114831/https://pnzgu.ru/news/2024/11/22/15180716 |deadlink= |accessdate=2025-06-06 |archivedate=2024-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241124114831/https://pnzgu.ru/news/2024/11/22/15180716 }}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.penza-press.ru/news/exclusive/80887/|title= Доктор психологических наук Всеволод Константинов: «Важно использовать технологии осознанно»|author= |date= 2025-05-14|publisher= penza-press.ru|access-date= 2025-05-15|accessdate= 2025-06-06|archivedate= 2025-05-15|archiveurl= https://web.archive.org/web/20250515071947/https://www.penza-press.ru/news/exclusive/80887/}}</ref>. 15 психология фәннәре кандидатын әзерләгән. == Фәнни эшләре == 200 дән артык фәнни һәм укыту-методик хезмәтләр, шул исәптән 7 монография һәм 10 уку әсбабы авторы<ref>{{cite web |url=https://www.elibrary.ru/author_profile.asp?authorid=350013|title= Анализ публикационной активности автора. Константинов Всеволод Валентинович|author= |date= |publisher=[[eLibrary.Ru]]|access-date=2023-09-13|language=}}</ref><ref>{{cite web |url=https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(константинов%20всеволод%20валентинович) |title=Константинов Всеволод Валентинович |author= |date= |publisher=[[Российская государственная библиотека|РГБ]] |accessdate=2021-09-09 |lang=ru |archive-date=2019-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(константинов%20всеволод%20валентинович) |deadlink=no |archivedate=2019-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(константинов%20всеволод%20валентинович) }}</ref>: === Монографияләр === 1. Константинов В. В. Социально-психологическая адаптация мигрантов: теория и эмпирические исследования. — Москва : Перо, 2018. — 235 с. ISBN 978-5-00122-557-7 2. Константинов В. В. Психология экстремизма. — Москва : Перо, 2019. (в соавт.) — 253 с. ISBN 978-5-00122-932-2 3. Константинов, В. В. Социально-психологические характеристики адаптации мигрантов в современных условиях : Пензенский гос. пед. ун-т им. В. Г. Белинского. — Пенза : 2007. — 187 с. ISBN 978-5-94321-100-3 4. Миграционные процессы и проблемы адаптации / [А. А. Бучек и др.]; отв. ред. В. В. Константинов. — Пенза : Изд-во ПГПУ им. В. Г. Белинского, 2009. — 183 с. ISBN 978-5-94321-152-2 5. Константинов В. В. Социально-психологическая и социокультурная адаптация соотечественников в России: технологии оптимизации : Пензенский гос. педагогический ун-т им. В. Г. Белинского. — Пенза, 2008. (в соавт.) — 147 с. ISBN 978-5-94321-119-5 6. Константинов В. В. Социально-психологический анализ феномена расставания мигрантов с родиной : Пензенский гос. пед. ун-т им. В. Г. Белинского. — Пенза, 2010. (в соавт.) — 99 с. SBN 978-5-94321-154-6 7. Константинов, В. В. В чужой стране: Социально-психологическая адаптация трудовых мигрантов в России /Монография/ В. В. Константинов, Р. В. Осин, М. В. Бабаева, Е. Б. Бедрина, Е. Б. Кирдяшова, Е. А. Климова. Под научной редакцией В. В. Константинова. Москва: «Перо», 2022. — 185 с.<ref>{{cite web |url=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=49957704 |title= В чужой стране: Социально-психологическая адаптация трудовых мигрантов в России |author= |date= |publisher= [[eLibrary.Ru]] |accessdate=2023-01-17 |lang=ru}}</ref>. === Уку-укыту кулланмалары === 1. Константинов В. В. Основы общей психологии: мышление, память, внимание : Учеб.-метод. пособие. — Пенза : Изд-во ПГТУ им. В. Г. Белинского, 2005. — 75 с.; ISBN 5-94321-048-2 2. Константинов В. В. Практикум по психологии личности. — Саратов, Пенза : ПГПУ им. В. Г. Белинского, 2006. — 71 с. ISBN 5-93888-938-3 3. Константинов В. В. История психологии : учебное пособие. Пензенский гос. педагогический ун-т им. В. Г. Белинского. — Пенза : 2007. — 143 с. SBN 978-5-94321-113-3 4. Константинов В. В. История психологии : учебное пособие по специальности «Педагогика и психология» на базе высшего профессионального образования. — Пенза : Изд-во ПГПУ им. В. Г. Белинского, 2011. — 175 с.; 21 см; ISBN 978-5-94321-219-2 5. Психологическая адаптация: опыт исследования и диагностика : учебное пособие / В. В. Константинов, И. А. Красильников. — Пенза : ПГПУ им. В. Г. Белинского, 2008. — 159 с. ISBN 978-5-94321-125-6 6. Константинов В. В. История психологической мысли : учебное пособие. — Пенза : ПГПУ им. В. Г. Белинского, 2009. (в соавт.) — 175 с. ISBN 978-5-94321-130-0 7. Константинов В. В. Психология межличностных отношений : учебно-методическое пособие / Министерство науки и высшего образования Российской Федерации, Федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего образования «Пензенский государственный университет». — Пенза : Изд-во ПГУ, 2019. — 68 с. ISBN 978-5-907185-64-7 8. Константинов В. В. Социальная психология : учебное пособие / Министерство науки и высшего образования Российской Федерации, Федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего образования «Пензенский государственный университет» (ПГУ). — Пенза : Изд-во ПГУ, 2019. — 174 с. ISBN 978-5-907185-62-3 9. Константинов В. В. Психология межгрупповых отношений : учебно-методическое пособие / Министерство науки и высшего образования Российской Федерации, Федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего образования «Пензенский государственный университет» (ПГУ). — Пенза : Изд-во ПГУ, 2019. (в соавт.) — 68 с. ISBN 978-5-907185-63-0 10. Константинов, В. В. Психология экстремизма и терроризма : учебное пособие для вузов / В. В. Константинов, Р. В. Осин. — 2-е изд., перераб. и доп. — Москва : Издательство Юрайт, 2023. — 211 с. — (Высшее образование). — ISBN 978-5-534-17251-5 === Төп фәнни мәкаләләр === 1. Konstantinov, V. (2017). The Role of the Host Local Population in the Process of Migrants’ Adaptation. Social Sciences, 6 (3), 92. doi:10.3390/socsci6030092 2. Gritsenko, V. V., Khukhlaev, O. E., Zinurova, R. I., Konstantinov, V. V., Kulesh, E. ., Malyshev, I. V., ... Chernaya, A. V. (2021). Intercultural Competence as a Predictor of Adaptation of Foreign Students. Cultural-Historical Psychology, 17(1), 102—112. doi:10.17759/chp.2021170114 3. Khukhlaev O.E., Аlexandrova E.A., Gritstnko V.V., Konstantinov V.V., Kuznetsov I.M., Pavlova O.S., Ryzhova S.V., Shorokhova V.A. Religious Group Identification and Ethno-National Attitudes in Buddhist, Muslim and Orthodox Youth. Kul’turno-istoricheskaya psikhologiya [Cultural-Historical Psychology], 2019. Vol. 15, no. 3, pp.&nbsp;71–82. doi:10.17759/chp.2019150308 4. Gritsenko, V., Konstantinov, V., Reznik, A., & Isralowitz, R. (2020). Russian Federation medical student knowledge, attitudes and beliefs toward medical cannabis. Complementary Therapies in Medicine, 48, 102274. doi:10.1016/j.ctim.2019.102274 5. Reznik, A., Gritsenko, V., Konstantinov, V. et al. COVID-19 Fear in Eastern Europe: Validation of the Fear of COVID-19 Scale. Int J Ment Health Addiction (2020). https://doi.org/10.1007/s11469-020-00283-3 6. Gritsenko, V., Skugarevsky, O., Konstantinov, V., Khamenka, N., Marinova, T., Reznik, A., & Isralowitz, R. (2020). COVID 19 Fear, Stress, Anxiety, and Substance Use Among Russian and Belarusian University Students. International Journal of Mental Health and Addiction. doi:10.1007/s11469-020-00330-z 7. Isralowitz, R., Khamenka, N., Konstantinov, V., Gritsenko, V., & Reznik, A. (2020). Fear, Depression, Substance Misuse and Related Conditions among Multi-National Medical Students at the Peak of the COVID-19 Epidemic. Journal of Loss and Trauma, 1-4. doi:10.1080/15325024.2020.1799521 8. Suchomlinov, A., Konstantinov, V., & Purlys, P. (2020). Associations between depression, height and body mass index in adolescent and adult population of Penza city and oblast, Russia. Journal of Biosocial Science, 1-5. doi:10.1017/s0021932020000401 9. Reznik, A., Gritsenko, V., Konstantinov, V. et al. First and Second Wave COVID-19 Fear Impact: Israeli and Russian Social Work Student Fear, Mental Health and Substance Use. Int J Ment Health Addiction (2021). https://doi.org/10.1007/s11469-020-00481-z 10. Konstantinov, V., Reznik, A., Zangeneh, M., Gritsenko, V., Khamenka, N., Kalita, V., & Isralowitz, R. (2021). Foreign Medical Students in Eastern Europe: Knowledge, Attitudes and Beliefs about Medical Cannabis for Pain Management. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(4), 2137. doi:10.3390/ijerph18042137 11. Konstantinov, V., Gritsenko, V., Reznik, A., & Isralowitz, R. (2022). The Impact of COVID-19 on Health and Well-Being: Foreign Medical Students in Eastern Europe. Social Sciences, 11(9), 393. 12. Хухлаев О. Е., Александрова Е. А., Гриценко В. В., Константинов В. В., Кузнецов И. М., Павлова О. С., Шорохова В. А. (2019). Идентификация религиозных групп и этнонациональные установки в буддийской, мусульманской и православной молодежи // Культурно-историческая психология, 15 (3), 71-82.DOI: 10.17759 / chp.2019150308 13. Гриценко В., Хухлаев О., Константинов В., Рыжова С. (2018).Структура религиозной идентичности современной православной молодежи // Психологический журнал, 39 (4), 95-104.DOI: 10.31857 / s020595920000074-7 14. Константинов, В., Ковалева Н. (2013). Расставание с родиной как социально-психологическая проблема миграции // Психологический журнал, Т.34, № 5. С. 3-15. 15. Константинов В., Мали Н. Особенности психологической адаптации младших школьников, вынужденно покинувших территорию Украины // Начальная школа. 2016. № 2. С. 32-35. 16. Константинов В. В. Стратегии поведения мигрантов в процессе их социально-психологической адаптации к новым условиям жизни // Мир науки, культуры, образования. 2018. № 2 (69). — С.56-71. 17. Константинов В. В. Социально-психологическая адаптация мигрантов в принимающем сообществе: условия, периоды, эффекты // Новое в психолого-педагогических исследованиях. № 2 (46). 2017. С.108 — 115. 18. Константинов В. В. Социально-психологическая адаптация мигрантов в принимающем поликультурном сообществе: системно-динамический подход // Актуальные проблемы психологического знания. № 2 (43). 2017. C.75 — 83. 19. Константинов В. В., Бузыкина Ю. С. Переживание экстремистско-террористической угрозы и социально-психологические характеристики личности // Психологический журнал. 2016. Т. 37. № 3. — С. 25-38. 20. Константинов В. В., Ганин В. В. Особенности связи механизмов психологической защиты с копинг-стратегиями у иностранных студентов российского ВУЗа // Общество: социология, психология, педагогика. 2016. № 12. С. 93-96. 21. Константинов В. В., Лапшина Т. В. Отношение к мигрантам представителей принимающего сообщества в зависимости от типа проживания мигрантов // Мир науки. 2016. Т.4. № 4. С.44. 22. Константинов В. В., Камшуков А. В. Социально-психологические особенности людей, отказывающихся проходить опрос с использованием полиграфа // Психология и право. 2016. Т.6. № 4. С. 166—176. 23. Константинов В. В., Осин Р. В. Особенности отношения к образу трудового мигранта в СМИ // Гуманитарные, социально-экономические и общественные науки. 2014. № 9. С. 49-52. 24. Константинов В. В., Осин Р. В. Иностранные студенты российских вузов в условиях пандемии COVID-19: социальная тревога и психоэмоциональное состояние // Мониторинг общественного мнения: экономические и социальные перемены. 2022. No 6. С. 265—280. 25. Муращенкова Н. В., Гриценко В. В., Калинина Н. В., Ефременкова М. Н., Кулеш Е. В., Константинов В. В., Гуриева С. Д., Маленова А. Ю. Этническая, гражданская и глобальная идентичности как предикторы эмиграционной активности студенческой молодежи Беларуси, Казахстана и России // Культурно-историческая психология. 2022. Том 18. № 3. С. 113—123. DOI:10.17759/chp.2022180314 26. Хухлаев О. Е., Гриценко В. В., Дагбаева С. Б., Константинов В. В., Корниенко Т. В., Кулеш Е. В., Тудупова Т. Ц. Межкультурная компетентность и эффективность межкультурного взаимодействия // Экспериментальная психология. 2022. Т. 15. № 1. С. 88-102. DOI: 10.17759/exppsy.2022150106 27. Гриценко В. В., Резник А. Д., Израйловиц Р., Константинов В. В., Гужва И. В. Ценности как психологический ресурс студентов России и Казахстана при совладании со страхом перед COVID-19 // Экспериментальная психология. 2023. Том 16. № 1. С. 119—135. DOI: 10.17759/exppsy.2023160107 28. Zolotareva, A., Khegay, A., Voevodina, E., Kritsky, I., Ibragimov, R., Nizovskih, N., Konstantinov, V., Malenova, A., Belasheva, I., Khodyreva, N., Preobrazhensky, V., Azanova, K., Sarapultseva, L., Galimova, A., Atamanova, I., Kulik, A., Neyaskina, Y., Lapshin, M., Mamonova, M., ... Osin, E. (2023). Somatic burden in Russia during the COVID-19 pandemic. PLOS ONE, 18(3), e0282345. 29. Константинов В. В., Осин Р. В. Социальная и этническая идентичность подростков-мигрантов // Институт психологии Российской академии наук. Социальная и экономическая психология. 2023. Т. 8. № 2 (30). С. 36-56. 30. Константинов В. В. Седьмая международная научно-практическая конференция «Актуальные проблемы исследования массового сознания» // Психологический журнал. 2023. Т. 44. № 3. С. 110—114. 31. Bashkin, E. B., Kameneva, G. N., Konstantinov, V., Novikova, I. A., Pilishvili, T. S., Rushina, M. A., & Shlyakhta, D. A. (2025). Time Perspective, Psychological Well-Being and Attitudes to Seeking Mental Health Services in Russian Y and Z Generations. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 15(5), 67. doi.org/10.3390/ejihpe15050067 32. Константинов В. В. Этно-религиозная идентичность татарского народа в условиях глобальных вызовов //Татары России: национальная самобытность и религия. Сборник статей по материалам Всероссийского форума в рамках празднования 1100-летия официального принятия ислама народами Волжской Булгарии. Под редакцией В. Ф. Мухамеджановой, Ж. З. Туктарова, Г. Х. Самочкиной. Пенза, 2022. С. 81-83. 33. Константинов В. В. Интеграция мигрантов в российской общество в условиях глобальной турбулентности // Позитивный опыт регулирования этносоциальных и этнокультурных процессов в регионах Российской Федерации. Материалы VI Всероссийской научно-практической конференции. Казань, 2024. С. 92-94. 34. Акжигитов, Р. Б., Константинов, В. В. Особенности индивидуальной религиозности татарской молодежи в условиях культурного многообразия // Человеческий Капитал, 2025, 5(197), 90-102. https://doi.org/10.25629/hc.2025.05.09 == Искәрмәләр == <references /> [[Төркем:Психологлар]] [[Төркем:Россия психологлары]] h6opngrvnovj2479lqr8bt6318sldgg 0 864735 5970253 5957137 2026-07-01T15:25:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 5970253 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} Бу исемлектә '''{{SEN}} территориясендәге''' [[File:World_Heritage_Logo_global.svg|20px]] '''[[Бөтендөнья мирасы|Бөтендөнья мәдәни мирас]]ның ''[[матди мирас|матди объектлары]]''''' күрсәтелә. == Сайлау == Керүче объектлар {{UNESCO}}ның ({{lang-en|UNESCO / United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}, {{lang-ru|ЮНЕСКО / Организация Объединённых Наций по вопросам образования, науки и культуры}}) халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|Бөтөндөнья мирас комитеты||ru|Комитет всемирного наследия}} утырышларында хупланган. Халыкара исемлеккә рәсми кабул итү адымына кадәр, намзәт объектлар җирле дәүләтнең ЮНЕСКО эшләре комиссиясе тәкъдиме буенча ЮНЕСКОның махсуслаштырылган халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICOMOS||ru|Международный совет по сохранению памятников и достопримечательных мест}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICCROM||ru|Международный исследовательский центр по сохранению и реставрации культурных ценностей}} һәм {{тәрҗемә ителмәгән 5|IUCN||ru|Международный союз охраны природы}} эксперт оешмалары хезмәткәрләре тарафыннан тирән өйрәнелә, боларның бәяләмәләр һәм киңәшләр белән баетылган досьесы һәр әгъза-ил делегациясенә тапшырыла. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле зат-шәхес-феномен турында белем блокларны тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} == Рәсми исемлектә == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q1041. ?item wdt:P1435 wd:Q9259 } |section= |sort=label |columns=number:#,label:Исем,p18,p527,p2614:критерий,P1435/Q9259/P580:теркәлү,P757:код,p373:Викиҗыентык,p131:урнашу}} {| class='wikitable sortable' ! # ! Исем ! рәсем ! нәрсәдән тора ! критерий ! теркәлү ! код ! Викиҗыентык ! урнашу |- | style='text-align:right'| 1 | ''[[:d:Q2916296|Bassari Country]]'' | [[Файл:BedikVillage.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65936192|Bassari Salémata]]''<br/>''[[:d:Q65936193|Bédik Bandafassi]]''<br/>''[[:d:Q65936194|Peul Dindéfello]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 2012 | [https://whc.unesco.org/en/list/1407 1407] | [[:commons:Category:Bassari country|Bassari country]] | ''[[:d:Q1046666|Kedougou Region]]'' |- | style='text-align:right'| 2 | ''[[:d:Q134522910|Diorom Boumak]]'' | [[Файл:Île aux coquillages de Diorom Boumak dans le delta du Saloum, Février 2023 01.jpg|center|128px]] | | | | | [[:commons:Category:Diorom Boumak|Diorom Boumak]] | ''[[:d:Q16542751|Toubacouta]]'' |- | style='text-align:right'| 3 | ''[[:d:Q733676|Djoudj National Bird Sanctuary]]'' | [[Файл:CormoransDjoudj.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' | 1981 | [https://whc.unesco.org/en/list/25 25] | [[:commons:Category:Djoudj National Bird Sanctuary|Djoudj National Bird Sanctuary]] | ''[[:d:Q178872|Saint-Louis]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | ''[[:d:Q244347|Gorée]]'' | [[Файл:Côtes de l'île de Gorée au Sénégal 05.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' | 1978 | [https://whc.unesco.org/en/list/26 26] | [[:commons:Category:Gorée|Gorée]] | ''[[:d:Q2863759|Plateau/Gorée Arrondissement]]'' |- | style='text-align:right'| 5 | ''[[:d:Q1114640|Island of Saint-Louis]]'' | [[Файл:Island of Saint-Louis-113799.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' | 2000 | [https://whc.unesco.org/en/list/956 956]<br/>[https://whc.unesco.org/en/list/956bis 956bis] | [[:commons:Category:Île de Saint-Louis|Île de Saint-Louis]] | ''[[:d:Q273779|Saint-Louis]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | ''[[:d:Q679891|Niokolo-Koba National Park]]'' | [[Файл:River gambia Niokolokoba National Park.gif|center|128px]] | | ''[[:d:Q23038986|(x)]]'' | 1981 | [https://whc.unesco.org/en/list/153 153] | [[:commons:Category:Niokolo-Koba National Park|Niokolo-Koba National Park]] | ''[[:d:Q1046666|Kedougou Region]]''<br/>''[[:d:Q848554|Tambacounda Region]]'' |- | style='text-align:right'| 7 | ''[[:d:Q559363|Saloum Delta]]'' | [[Файл:Oiseaux et Paysage du Bras de Mer Sine Saloum 03.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' | 2011 | [https://whc.unesco.org/en/list/1359 1359] | [[:commons:Category:Saloum Delta|Saloum Delta]] | |- | style='text-align:right'| 8 | ''[[:d:Q98769058|Stone Circles of Senegambia]]'' | [[Файл:Groepen stenen die een patroon vormen Wassu Gambia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2946550|Steinkreise von Kerr Batch]]''<br/>''[[:d:Q2946555|Wassu Stone Circles]]''<br/>''[[:d:Q2946551|Stone circles Sine Ngayène]]''<br/>''[[:d:Q2946554|Wanar Stone Circles]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' | 2006 | [https://whc.unesco.org/en/list/1226 1226] | [[:commons:Category:Stone Circles of Senegambia|Stone Circles of Senegambia]] | |} {{Wikidata list end}} == Намзәтләр == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q1041. ?item wdt:P1435 wd:Q1459900 } |section= |sort=label |columns=number:#,label:Исем,p18,p527,p2614:критерий,P1435/Q1459900/P580:теркәлү,P4171:код,p373:Викиҗыентык,p131:урнашу}} {| class='wikitable sortable' ! # ! Исем ! рәсем ! нәрсәдән тора ! критерий ! теркәлү ! код ! Викиҗыентык ! урнашу |- | style='text-align:right'| 1 | ''[[:d:Q65936228|Architecture rurale de Basse-Casamance : les cases à impluvium du royaume Bandial]]'' | | | | 2005-11-18 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2076/ 2076] | | |- | style='text-align:right'| 2 | ''[[:d:Q948468|Carabane]]'' | [[Файл:Karabane 294A4597 Casamance.jpg|center|128px]] | | | 2005-11-18 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2075/ 2075] | [[:commons:Category:Carabane|Carabane]] | ''[[:d:Q2989374|Diembéring]]'' |- | style='text-align:right'| 3 | ''[[:d:Q5057400|Cekeen Tumulus]]'' | | | | 2005-11-18 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2079/ 2079] | | ''[[:d:Q2068102|Diourbel Department]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | ''[[:d:Q65936227|L'Aéropostale]]'' | | | | 2005-11-18 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2072/ 2072] | | |- | style='text-align:right'| 5 | ''[[:d:Q1522557|Lake Retba]]'' | [[Файл:Lac Rose in Senegal.jpg|center|128px]] | | | 2005-11-18 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2080/ 2080] | [[:commons:Category:Lac rose (Senegal)|Lac rose (Senegal)]] | ''[[:d:Q16542720|Tivaouane Peulh-Niaga]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | ''[[:d:Q65936231|Les escales du fleuve Sénégal]]'' | | ''[[:d:Q608073|Dagana]]''<br/>''[[:d:Q1019429|Podor]]''<br/>''[[:d:Q1153061|Richard Toll]]''<br/>''[[:d:Q1151582|Matam]]''<br/>''[[:d:Q3469664|Saldé]]'' | | 2005-11-18 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2078/ 2078] | | |- | style='text-align:right'| 7 | ''[[:d:Q1019424|Rufisque]]'' | [[Файл:Jardin Public de Rufisque.jpg|center|128px]] | | | 2005-11-18 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2081/ 2081] | [[:commons:Category:Rufisque|Rufisque]] | ''[[:d:Q2863992|Rufisque arrondissement]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | ''[[:d:Q34790846|Île de Karabane]]'' | | | | 2005-11-18 | | | ''[[:d:Q2989374|Diembéring]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | ''[[:d:Q3364506|Îles des Madeleines National Park]]'' | [[Файл:Iles de la Madeleine-Dakar.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q292411|Magdalen Islands]]'' | | 2005-11-18 | [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2077/ 2077] | | ''[[:d:Q2066372|Dakar Department]]'' |} {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|География|Мәдәният|Тарих}} * [[ЮНЕСКО Бөтендөнья мәдәни мирас объектлары исемлекләре]] [[Төркем:Илләр буенча Бөтендөнья мирасы]][[Төркем:Сенегал мәдәнияте]][[Төркем:Сенегал истәлекле урыннары]] acbf6r50jvsovz8gtly2dxwaenkyd2l 0 1305394 5970381 5358092 2026-07-02T11:21:47Z Xqbot 1796 икеле күчешне дөресләү → [[Наҗия Аллаярова]] 5970381 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Наҗия Аллаярова]] fsewu6kf9w6gp2xscst0acquzzd1x74 0 1488961 5970373 5963626 2026-07-02T10:19:52Z LiebSinger 60321 /* ТАТАРСТАН */ 5970373 wikitext text/x-wiki == '''Дөнья белән бергә җырлыйбыз!''' == '''Татар телендә дә җырланырлык дәүләт, милләт, төбәк һәм оешмалар гимннары, алфавит тәртибендә. Википедиядәге аудио-видео сылтамаларын АЕРЫМ БЕР БИТТӘ ачып уйнатырга кирәк, югыйсә, алар югалырга мөмкин. Сылтамалар татар теленә тәрҗемә алдыннан бирелә.'''<br> Мәгънәсез антиреклама https://rutube.ru/ сайтында бетерелгән.<br> === '''АБХАЗИЯ''' === Шәнеибац, шәнеибац,<br> Аԥсуаа рыҷкәынцәа!<br> Аԥсны азыҳәан ашьа казҭәаз,<br> Аԥсуаа рыҷкәынцәа!<br> Ахақәиҭраз ашьа казҭәаз,<br> Аԥсуаа рыҷкәынцәа!<br> О-ҳо-ҳо-о-ҳо-о-Рада<br> О-ҳо-ҳо-о-ҳо-Раида-ра!<br> Ажәҩан мрадоуп, еҵәадоуп<br> Уара уда, Аԥсынра!<br> Еҵәа-бырлаш Аԥсынтәыла,<br> Улԥха згәаҵақәа ирҭыԥхо,<br> Геи-шьхеи рыԥшӡара зыԥшнылаз<br> Жәлар ламысла иҳаракхоит.<br> Рада, Раида, Рарира!<br> Рада, Рерама, Рерашьа!<br> Нарҭаа риира-зиироу<br> Афырхацәа Ран-Гәашьа<br> Аԥсынтәыла-иԥшьоу атәыла,<br> Ихы здиныҳәалаз Анцәа!<br> Зқьышықәсала имҩасхьо гылан,<br> Рыжәҩа еибырҭоиҭ уԥацәа!<br> Шәнеибац, Аԥсныжәлар!<br> Аишьцәа, шәнеибац!<br> Нхыҵ-аахыҵ ҳаицуп!<br> Ҳазшаз илаԥш<br> Ҳхыуп иаҳхымшәо<br> Ԥеиԥш лаша ҳзыԥшуп!<br> Шәнеибац, Аԥсныжәлар,<br> Игылеит ҳамра,<br> Иақәым ҭашәара!<br> Урылагәырӷьа,<br> Анра-ахшара,<br> Шьардаамҭа, Аԥсынра!<br> https://rutube.ru/video/514d0fd95123fab433f1a6dc653aeeb9/ https://ru.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Abkhazia_–_Aiaaira_(Аиааира)_(orchestral_instrumental_version).ogg https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_anthem_of_Abkhazia_–_Aiaaira_(Аиааира)_(orchestral_vocal_version)_(short_version).ogg === '''АВСТРАЛИЯ БЕРЛЕГЕ''' === (дәүләт гимнының рәсми өлеше)<br> '''''English'''''<br> Australians all let us rejoice<br> For we are one and free;<br> We’ve golden soil and wealth for toil,<br> Our home is girt by sea;<br> Our land abounds in nature’s gifts,<br> Of beauty rich and rare;<br> In history’s page let every stage,<br> Advance Australia Fair!<br> In joyful strains then let us sing:<br> “Advance Australia Fair!”<br> Beneath our radiant southern Cross,<br> We’ll toil with hearts and hands;<br> To make this Commonwealth of ours<br> Renowned of all the lands;<br> For those who’ve come across the seas<br> We’ve boundless plains to share;<br> With courage let us all combine<br> To advance Australia fair.<br> In joyful strains then let us sing<br> «Advance Australia fair!»<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:U.S._Navy_Band,_Advance_Australia_Fair_(instrumental).ogg https://rutube.ru/video/e293433ffd307b26e83149f735b479d3/ https://wikiway.com/australia/gimn/ '''''Татарча'''''<br> Австралиялеләр бәхетле,<br> Без яшь һәм ирекле,<br> Хезмәт куеп, алтын җирне<br> Иттек без күрекле.<br> Җир-суларың – затлы бүләк,<br> Табигатең – шифа,<br> Атла, тарихыңны әйдәп,<br> Австралия, алга!<br> Бездән сиңа изге теләк:<br> “Австралия, алга!”<br> Көньяк Хач балкышы астында<br> Берләште күп милләт.<br> Уңган Берлекне дөньяда<br> Таныды бар дәүләт.<br> Йөрәк дәртен һәм кул көчен<br> Хасладык Ватанга,<br> Австралия ирешсен, дип,<br> Яңа уңышларга.<br> Бездән илгә изге теләк:<br> “Австралия, алга!”<br> === '''АВСТРИЯ''' === '''''Deutsch'''''<br> '''Land der Berge, Land am Strome'''<br> Land der Berge, Land am Strome,<br> Land der Äcker, Land der Dome,<br> Land der Hämmer, zukunftreich:<br> Heimat grosser Töchter und Söhne,<br> Volk, begnadet für das Schöne,<br> Vielgerühmtes Österreich,<br> Vielgerühmtes Österreich.<br> Heiss umfehdet, wild umstritten,<br> Liegst dem Erdteil du inmitten,<br> Einem starken Herzen gleich.<br> Hast seit frühen Ahnentagen<br> Hoher Sendung Last getragen,<br> Vielgeprüftes Österreich,<br> Vielgeprüftes Österreich.<br> Mutig in die neuen Zeiten,<br> Frei und gläubig sieh uns schreiten,<br> Arbeitsfroh und hoffnungsreich!<br> Einig laß in Jubelchören,<br> Vaterland, dir Treue schwören,<br> Vielgeliebtes Österreich,<br> Vielgeliebtes Österreich!<br> https://rutube.ru/video/1d4441afe16017ebf12b785f777569ed/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Land_der_Berge_Land_am_Strome_instrumental.ogg https://wikiway.com/austria/gimn/ '''''Татарча'''''<br> '''Таулар һәм дәрьялар иле'''<br> Таулар һәм дәрьялар иле,<br> Чиркәү, чүкеч, кырлар иле,<br> Килер көнгә мәдхия;<br> Олы шәхесләр Ватаны,<br> Гүзәлгә гашыйк гавамы,<br> Дан-шөһрәтле Австрия,<br> Дан-шөһрәтле Австрия.<br> Дәгъва-яуларны күп күргән,<br> Урыны кыйтга түреннән –<br> Куәтле йөрәк гүя;<br> Ул борынгы заманнардан<br> Бөек максатка юлланган –<br> Күп сыналган Австрия,<br> Күп сыналган Австрия.<br> Яңа чорга кыю атлый,<br> Иреккә инабәт саклый<br> Һәм хезмәткә баш ия!<br> Туганнар бердәмлегендә,<br> Безнең тугрылык гаһдендә –<br> Сөекле ил Австрия,<br> Сөекле ил Австрия!<br> === '''АЗӘРБАЙҖАН''' === '''''Azərbaycan dilində'''''<br> Azәrbaycan! Azәrbaycan! <br> Äy, qaharman ullarıña şanlı Watan! <br> Səndən ötrü can verməyə cümlə äzerbez! <br> Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadirbez! <br> Üç rəngli bayrağınla məsud yaşa! <br> Üç rəngli bayrağınla məsud yaşa! <br> Minlərlə can qurban oldu, <br> Sinən hərbə meydan oldu! <br> Hüququndan keçən əsgər! <br> Hərə bir qəhrəman oldu! <br> Sən olasan gülüstan, <br> Sənə hər an can qurban! <br> Sənə min bir məhəbbət <br> Sinəmdə tutmuş məkan!<br> Namusunu hifz etməyə, <br> Bayrağını yüksəltməyə, <br> Namusunu hifz etməyə, <br> Cümlə gənclər müştaqdır! <br> Şanlı Vətən! Şanlı Vətən! <br> Azərbaycan! Azərbaycan!<br> Azərbaycan! Azərbaycan!<br> https://rutube.ru/video/384c5483e25b917683bb51cf308cbb02/ https://wikiway.com/azerbaijan/gimn/ https://rutube.ru/video/037912880030760df1cd3b321641ab74/ '''''Татар телендә'''''<br> Азәрбайҗан! Азәрбайҗан!<br> Әй, батыр улларыңа данлы Ватан!<br> Синең өчен җан бирергә җөмлә әзер без!<br> Синең өчен кан түгәргә җөмлә кадир без!<br> Өч төс байрак астында бәхетле яшә!<br> Өч төс байрак астында бәхетле яшә!<br> Җирең хәрби мәйдан булды,<br> Меңләгәннәр корбан булды!<br> Синең хаклыгыңны яклап,<br> Барчасы каһарман булды!<br> Син булсын дип гөлстан,<br> Сиңа һәрбер җан корбан!<br> Мең бер мәхәббәт, Ватан,<br> Йөрәктә тотам мәкян!<br> Намусыңны керләмәскә,<br> Байрагыңны кимсетмәскә,<br> Намусыңны керләмәскә<br> Барча яшьләр җан аткан!<br> Шанлы Ватан! Шанлы Ватан!<br> Азәрбайҗан! Азәрбайҗан!<br> Азәрбайҗан! Азәрбайҗан!<br> === '''АЛБАНИЯ''' === (рәсми өлеше)<br> '''''Në shqip'''''<br> '''Himni i Flamurit'''<br> Rreth flamurit të përbashkuar<br> Me një dëshir’ e një qëllim,<br> Të gjith’ atje duke u betuar<br> Të lidhim besën për shpëtim.<br> Chorus (2):<br> Prej lufte veç ai largohet<br> Që është lindur tradhëtor,<br> Kush është burrë nuk frikësohet,<br> Po vdes, po vdes si një dëshmor!<br> https://rutube.ru/video/c9ce55b7b978d77a3f618dea331847ac/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hymni_i_Flamurit_instrumental.ogg '''''Татарча'''''<br> '''Байрак гимны'''<br> Байрак астында без берләштек<br> Уртак теләкләр-максатларда,<br> Ант иттек без, көрәшергә дип<br> Азатлыгыбызны якларга.<br> Кушымта (2):<br> Читләшер бу изге көрәштән<br> Сатлык булып туган гына,<br> Ир-егет бирешмәс ул куркуга,<br> Шәһит булыр ил хакына.<br> === '''АЛМАНИЯ ДЕМОКРАТИК ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Deutsch'''''<br> '''Auferstanden aus Ruinen...'''<br> Auferstanden aus Ruinen<br> und der Zukunft zugewandt,<br> laßt uns Dir zum Guten dienen,<br> Deutschland, einig Vaterland.<br> Alte Not gilt es zu zwingen,<br> und wir zwingen sie vereint,<br> denn es muß uns doch gelingen,<br> daß die Sonne schön wie nie<br> über Deutschland scheint,<br> über Deutschland scheint.<br> Glück und Friede sei beschieden<br> Deutschland, unserm Vaterland,<br> alle Welt sehnt sich nach Frieden,<br> reicht den Völkern eure Hand.<br> Wenn wir brüderlich uns einen,<br> schlagen wir des Volkes Feind,<br> laßt das Licht des Friedens scheinen,<br> daß nie eine Mutter mehr<br> ihren Sohn beweint,<br> ihren Sohn beweint.<br> Laßt uns pflügen, laßt uns bauen,<br> lernt und schafft wie nie zuvor,<br> und der eig’nen Kraft vertrauend<br> steigt ein frei Geschlecht empor.<br> Deutsche Jugend, bestes Streben<br> unsres Volks in dir vereint,<br> wirst du Deutschlands neues Leben.<br> Und die Sonne schön wie nie<br> über Deutschland scheint,<br> über Deutschland scheint.<br> https://rutube.ru/video/954d694e9372f0bb9d20f431a7cfffda/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Auferstanden_Aus_Ruinen_(Instrumental).ogg '''''Татарча'''''<br> '''Хәрабәдән күтәрелгән...'''<br> Хәрабәдән күтәрелеп,<br> киләчәккә юл тоткан,<br> без Сиңа итик игелек,<br> Алмания, бердәм Ватан.<br> Бердәм булгач, барча киртә<br> юкка чыга бүген дә, –<br> һәм безнең кулдан бу килә;<br> кояш мулдан нур сибә<br> алман күгендә,<br> алман күгендә.<br> Ураз-бәхет насыйп булсын<br> алманнар Ватанына,<br> дуслык кулларын ул сузсын<br> дөнья халыкларына.<br> Туганнарча бердәмлектә<br> җиңеп халык дошманын,<br> яшик хөрлек-иминлектә, –<br> ана, улын югалтып,<br> һич еламасын,<br> һич еламасын.<br> Иҗат итеп, белем алып,<br> йортлар салыйк, җир сөрик,<br> үз көчебезгә таянып,<br> яңа буын үстерик.<br> Алман яшьләре, гавамның<br> омтылышлары – сездә,<br> сез – киләчәге Ватанның.<br> Кояш мулдан нур сибә<br> алман күгендә,<br> алман күгендә.<br> === '''АЛМАНИЯ ФЕДЕРАТИВ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Deutsch'''''<br> '''Einigkeit und Recht und Freiheit'''<br> Einigkeit und Recht und Freiheit<br> Für das deutsche Vaterland.<br> Danach laßt uns alle streben<br> Brüderlich mit Herz und Hand.<br> Einigkeit und Recht und Freiheit<br> Sind des Glückes Unterpfand.<br> Blüh‘ im Glanze dieses Glückes,<br> Blühe, deutsches Vaterland!<br> Blüh’ im Glanze dieses Glückes,<br> Blühe, deutsches Vaterland!<br> https://rutube.ru/video/4e7ff3d5cd368e8f2855dc1268262d80/ https://rutube.ru/video/ebe574a376ae9359bf09803dc92df718/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:German_national_anthem_performed_by_the_US_Navy_Band.ogg '''''Татарча'''''<br> '''Бердәмлек, хокук, хөррият'''<br> Бердәмлек, Хокук, Хөррият –<br> Алман җирендә хаким.<br> Изге туганлык хисләрен<br> Йөртсен күңeлендә һәркем.<br> Бердәмлек, Хокук, Хөррият –<br> Безнең бәхет солтаны.<br> Шул бәхеттә чәчәк ат син<br> Мәңге, Алман Ватаны!<br> Шул бәхеттә чәчәк ат син<br> Мәңге, Алман Ватаны!<br> === '''АЛТАЙ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Алтай тилиде'''''<br> Кӧк теҥери јылдыстар,<br> Улу, јайым Кан-Алтай.<br> Ӱч-сӱмер, ыйык тайгалар –<br> Агару, јебрен Алтай.<br> Ӱч толыкту Кан-Алтай,<br> Јыҥкыс эдер јаҥы јок.<br> Ӱргӱлји кӱйген одыбыс<br> Ӧчӱп калар учуры јок.<br> Алтай – ӧскӧн кабайыс,<br> Алтай – мӧҥкӱ кудайыс.<br> Элен чактарга корула,<br> Россияла бис јажына.<br> Алтай!<br> https://rutube.ru/video/339cb8c2835c89052f0ba8743b3706d9/ https://my.mail.ru/music/search/Гимн%20Республики%20Алтай https://en.wikipedia.org/wiki/File:Гимн_Республики_Алтай_(2001).ogg Аудиода ике куплеты гына уйнатылган.<br> '''''Татар телендә'''''<br> Күк йөзендә йолдызлар,<br> Олы, бәйсез Хан-Алтай.<br> Өчтүбә, урманлы таулар –<br> Борынгы, изге Алтай.<br> Өч түбәле Хан-Алтай,<br> Юк янтык булган чагы.<br> Мәңгелек ут янган җирнең<br> Юк сүрелер учагы.<br> Алтай – без үскән төбәк,<br> Алтай – мәңгелек терәк.<br> Гомерлек бу язмышыбыз,<br> Русиядә тормышыбыз.<br> ........................ Хан-Алтай!<br> === '''АМЕРИКА КУШМА ШТАТЛАРЫ''' === '''''English'''''<br> '''The Star-Spangled Banner'''<br> Oh, say, can you see, the dawn’s early light<br> What so proudly we hailed at the twilight’s last gleaming?<br> Whose broad stripes and bright stars, thro’ the perilous fight,<br> O’er the ramparts we watched were so gallantly streaming. <br> And the rocket’s red glare, the bomb’s bursting in air, <br> Gave proof through the night that our flag was still there. <br> Oh, say, does that Star-spangled Banner yet wave <br> O’er the land of the free and the home of the brave? <br> On the shore dimly seen, thro’ the mists of the deep, <br> Where the foe’s haughty host in dread silence reposes, <br> What is that which the breeze, o’er the towering steep, <br> As it fitfully blows, half conceals, half discloses? <br> Now it catches the gleam of the morning’s first beam, <br> In fully glory reflected, now shines on the stream: <br> ‘This the star-spangled banner: oh, long may it wave <br> O’er the land of the free and the home of the brave. <br> And where is that band who so vauntingly swore <br> That the havoc of war and the battle’s confusion <br> A home and a country should leave us no more! <br> Their blood has vanished out their foul footsteps’ pollution. <br> No refuge could save the hireling and slave <br> From the terror of flight, or the gloom of the grave: <br> And the Star-Spangled Banner in triumph doth wave <br> O’er the land of the free and the home of the brave!<br> Oh, thus be it ever when freemen shall stand. <br> Between their loved home and the war’s desolation: <br> Blest with vict’ry and peace, may the heav’n-rescued land <br> Praise the Power that has made and preserved us a nation. <br> Then conquer we must, when our cause it is just. <br> And this be our motto: “In God is our trust”. <br> And the Star - Spangled Banner in triumph shall wave <br> O’er the land of the free and the home of the brave.<br> https://rutube.ru/video/27c1ab2898f2ac17900e3861b85b62fb/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Star_Spangled_Banner_instrumental.ogg '''''Татарча'''''<br> '''Йолдызлы буй-буй байрак'''<br> Әйт әле, күрәмсең алсу таң атканда, –<br> Без аны данладык кич кояш батканда?<br> Зәңгәр күк, йолдызлар – ак-кызыл иңендә, –<br> Җилфердиме ул байрак кирмәннәр түрендә?<br> Ракеталар янды, бомбалар шартлады, –<br> Ә байрак төн буе безнең сафта калды.<br> Әйт әле, балкыймы ул байрак бүген дә –<br> Кыюлар җирендә, азатлар илендә?<br> Тәкәбберләр, посып куе томаннарга,<br> Дөм караңгылыкта яткан текә ярда –<br> Капыл җил байрактан куркуны басармы,<br> Әллә бер яшереп, яңадан ачармы?<br> Горур балкый анда, шәфәкъ нурларында,<br> Сурәте чагыла агымсу-алкында, –<br> Йолдызлы байрак ул, җилфердәсен көн дә <br> Кыюлар җирендә, азатлар илендә.<br> Кайда соң киберле ант эчкән өерләр? –<br> Юкка чыкты алар, тар-мар ителделәр,<br> Канлы эзләрен дә каплый кара туфрак...<br> Һәм Ил-Ватан безгә гомерлеккә уртак!<br> Урын юк сыенырга ялчыга һәм колга –<br> Куркып качса качсын кабер шомлыгына.<br> Йолдызлы байрак ул – дан-шөһрәт иңендә,<br> Кыюлар җирендә, азатлар илендә!<br> Азатлар барында мәңге шулай булсын.<br> Сөекле йортыбыз сугыштан арынсын:<br> Мәдхия – юнәлтеп җиңүле солыхка,<br> Милләт итеп безне, ярлыкаучы Хакка.<br> Уңышка омтылыш, гамәлдә ышаныч,<br> Безнең шигаребез: “Аллага таяныч”.<br> Буй-буй байрак балкыр – дан-шөһрәт иңендә,<br> Кыюлар җирендә, азатлар илендә!<br> === '''АНГОЛА''' === === '''АНДОРРА КЕНӘЗЛЕГЕ''' === '''''En català'''''<br> '''El Gran Carlemany'''<br> El gran Carlemany, mon pare,<br> dels alarbs em deslliurà,<br> I del cel vida em donà,<br> de Meritxell, la gran Mare.<br> Princesa nasquí i Pubilla<br> entre dues nacions, neutral;<br> sols resto l'única filla,<br> de l'imperi Carlemany.<br> Creient i lliure onze segles,<br> creient i lliure vull ser.<br> Siguin els furs mos tutors<br> i mos Prínceps defensors!<br> I mos Prínceps defensors!<br> https://rutube.ru/video/2bf7a136d89852ff06af65a8c860b9a4/ https://wikiway.com/andorra/gimn/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:El_Gran_Carlemany.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Бөек Карл'''<br> Гарәпләрдән азат иткән<br> Бөек Карл, газиз атам,<br> Һәм күктән бүләк иңдергән<br> Меричель, изге анам.<br> Кыйрал кызы булып тудым –<br> Ике халыкка бердән;<br> Ялгыз варис булып калдым<br> Бөек Карл дәүләтеннән.<br> Азат, диндар унбер гасыр,<br> Шул халәттә калсамчы.<br> Кануннар булсын яклаучым,<br> Һәм Кенәзләр – саклаучым!<br> Һәм Кенәзләр – саклаучым!<br> === '''АНТИГУА-БАРБУДА''' === '''Fair Antigua and Barbuda!'''<br> We thy sons and daughters stand<br> Strong and firm in<br> Peace or danger<br> To safe-guard our Native Land<br> We commit ourselves to building<br> A true nation brave and free;<br> Ever striving, ever seeking,<br> Dwell in love and unity<br> Raise the standard! Raise it boldly!<br> Answer now to duty’s call<br> To the service of thy country,<br> Sparing nothing, giving all;<br> Gird your loins and join the battle<br> ‘Gainst fear, hate and poverty,<br> Each endeavouring, all achieving,<br> Live in peace where man is free.<br> God of nations, let Thy blessings<br> Fall upon this land of ours;<br> Rain and sunshine ever sending,<br> Fill her fields with crops and flowers;<br> We her children do implore Thee,<br> Give us strength, faith, loyalty,<br> Never failing, all enduring<br> To defend her liberty.<br> https://rutube.ru/video/dc46677134a3a1c85ae3a68c0ebb41d2/ === '''АРГЕНТИНА''' === '''''En español'''''<br> '''¡Oid mortales!'''<br> ¡Oid mortales! el grito sagrado:<br> ¡Libertad, Libertad, Libertad!<br> Oid el ruido de rotas cadenas:<br> Ved en trono a la noble Igualdad.<br> ¡Ya su trono dignísimo abrieron<br> Las provincias unidas del Sud!<br> Y los libres del mundo responden:<br> ¡Al Gran Pueblo Argentino Salud!<br> ¡Al Gran Pueblo Argentino Salud!<br> Y los libres del mundo responden:<br> ¡Al Gran Pueblo Argentino Salud!<br> Y los libres del mundo responden:<br> ¡Al Gran Pueblo Argentino Salud!<br> '''''Refren''''':<br> Sean eternos los laureles<br> Que supimos conseguir,<br> Que supimos conseguir.<br> Coronados de gloria vivamos<br> O juremos con gloria morir,<br> O juremos con gloria morir,<br> O juremos con gloria morir!<br> https://rutube.ru/video/0016b272cf56bccdf72421061a969577/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Himno_Nacional_Argentino_instrumental.ogg '''''Татар телендә (рәсми җыелма куплет, башта 40 секундка якын оркестр гимнның увертюрасын уйный)'''''<br> '''Әй, фани бәндәләр, тыңлагыз!'''<br> Әй, фани бәндәләр, тыңлагыз оранны:<br> “Азатлык! Азатлык! Һәм Ирек!”<br> Тыңлагыз богаулар гөрселдәп сынганны!<br> Күрегез: тәхеттә — Тигезлек,<br> Көньякта тәхеткә ирештерде аны<br> Берләшкән Төбәкләр, биреп ямь!<br> Һәм безне котлады ирекле Җир шары:<br> “Аргентина халкына сәлам!”<br> “Аргентина халкына сәлам!”<br> Һәм безне котлады ирекле Җир шары:<br> “Аргентина халкына сәлам!”<br> Һәм безне котлады ирекле Җир шары:<br> “Аргентина халкына сәлам!”<br> '''''Кушымтасы''''':<br> Уңышларга ирешәбез,<br> Булсын ил мәңгелектә,<br> Булсын ил мәңгелектә.<br> Дан-шөһрәткә тәкъдир ителгәнбез,<br> Әҗәлебез булыр шөһрәттә,<br> Әҗәлебез булыр шөһрәттә,<br> Әҗәлебез булыр шөһрәттә!<br> === '''ӘЛ-ҖӘЗАИР''' === '''QASAMAN'''<br> (гарәп тексты транскрипциясе)<br> I. Qasaman bi-n-nāzilāti l-māḥiqāt<br> Wa-d-dimāʾi z-zākiyāti ṭ-ṭāhirāt<br> Wa-l-bunūdi l-lāmiʿāti l-khāfiqāt<br> Fi-l-jibāli sh-shāmikhāti sh-shāhiqāt<br> Naḥnu thurnā fa-ḥayātun ʾaw mamāt<br> Wa-ʿaqadnā al-ʿazma ʾan taḥyā l-Jazāʾir<br> Fa-shhadū! Fa-shhadū! Fa-shhadū!<br> II. Naḥnu jundun fi sabīli l-ḥaqqi thurnā<br> Wa ʾila stiqlālinā bi-l-ḥarbi qumnā<br> Lam yakun yuṣğā lanā lamā naṭaqnā<br> Fa-ttakhadhnā rannata l-bārūdi waznā.<br> Wa-ʿazafnā nağmata r-rashshāshi laḥnā<br> Wa-ʿaqadnā al-ʿazma ʾan taḥyā l-Jazāʾir<br> Fa-shhadū! Fa-shhadū! Fa-shhadū!<br> III. Yā Firansā, qad maḍā waqtu l-ʿitāb<br> Wa-ṭawaynāhu kamā yuṭwā l-kitāb<br> Yā Firansā ʾinna dhā yawmu l-ḥisāb<br> Fa-staʿiddī wa-khudhī minnā l-jawāb<br> ʾInna fī thawratinā faṣlu l-khiṭāb<br> Wa-ʿaqadnā al-ʿazma ʾan taḥyā l-Jazāʾir<br> Fa-shhadū! Fa-shhadū! Fa-shhadū!<br> IV. Naḥnu min ʾabṭālinā nadfaʿu jundā<br> Wa-ʿala ʾashlaʾinā naṣnaʿu majdā.<br> Wa-ʿala ʾarwāḥinā naṣʿadu khuldā.<br> Wa-ʿala hāmātinā narfaʿu bandā.<br> Jabhatu t-Taḥrīri ʾaʿṭaynāki ʿahdā.<br> Wa-ʿaqadnā al-ʿazma ʾan taḥyā l-Jazāʾir<br> Fa-shhadū! Fa-shhadū! Fa-shhadū!<br> V. Ṣarkhatu l-ʾawṭāni min sāḥi l-fidā<br> Ismaʿūhā wa-stajībū li-n-nidā<br> Wa-ktubūhā bi-dimāʾi sh-shuhadāʾ<br> Wa-qraʾūhā li-banī l-jayli ğadā.<br> Qad madadnā laka yā majdu yadā<br> Wa-ʿaqadnā al-ʿazma ʾan taḥyā l-Jazāʾir<br> Fa-shhadū! Fa-shhadū! Fa-shhadū!<br> https://rutube.ru/video/07971eb6358051f8de3bc6f501281297/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Kassaman_instrumental.ogg https://wikiway.com/algeria/gimn/ '''АНТ ИТӘБЕЗ!'''<br> Барысын да юк итүче яшен белән,<br> Без түккән кан һәм керсез күз яше белән,<br> Таулар өстендәге байрак төсе белән –<br> Ант итәбез, Әлҗәзаир яшәр, дип,<br> Һәркем, кабат яшәү яки үлү өчен,<br> Каберләрдән торып, сафка басар, дип.<br> Фәшһәдү! Фәшһәдү! Фәшһәдү!<br> Үз хокукларыбыз өчен көрәшәбез,<br> Бәйсезлек өчен сугышка керешәбез.<br> Таләпләребезне һич ишетмәсәгез,<br> Алар туплар телендә әйтеләчәк,<br> Һәм пулемётлар аңлатып бирәчәк,<br> Ант иттек: Әл-Җәзаир яшәячәк.<br> Фәшһәдү! Фәшһәдү! Фәшһәдү!<br> Әй Франция! Сафсата сатулар үтте,<br> Коллык китабын яптык – укылып бетте.<br> Әй Франция! Хисап тотар вакыт җитте!<br> Инкыйлаб хөкем карарын әйтәчәк,<br> Әзер бул! – Менә безнең җавабыбыз!<br> Ант иттек: Әл-Җәзаир яшәячәк.<br> Фәшһәдү! Фәшһәдү! Фәшһәдү!<br> Батырларыбыз төзер батальоннар,<br> Җәсәдебез киләчәк данын хаклар,<br> Шәһит киткәннәр үлемсезлеккә атлар,<br> Исәннәр горур байрак күтәрәчәк,<br> “Азатлык фронты”на турылыклы<br> Ант иттек: Әл-Җәзаир яшәячәк.<br> Фәшһәдү! Фәшһәдү! Фәшһәдү!<br> Яу кырлары Ватан өчен күтәрелә,<br> Тыңлагыз һәм буйсыныгыз өннәренә!<br> Язып куегыз шәһитләр каны белән!<br> Яңа буыннар да үзләштерәчәк!<br> Сиңа, дан, кулларыбызны сузабыз,<br> Ант иттек: Әл-Җәзаир яшәячәк.<br> Фәшһәдү! Фәшһәдү! Фәшһәдү!<br> '''Гадәттә беренче куплеты гына башкарыла һәм аның беренче ике юлы кабатлана. Оркестр гына уйнаганда ике юллык кереш өлеше була.'''<br> === '''ӘРДЕЙ''' === '''ERDELY HIMNUSZ'''<br> 1. Ki tudja merre, merre visz a végzet:<br> Göröngyös úton, sötét éjjelen.<br> Vezesd még egyszer, győzelemre néped,<br> Csaba királyfi, csillagösvényen!<br> '''''Refrén (2):'''''<br> Maroknyi székely porlik, mint a szikla,<br> Népek harcának zajló tengerén.<br> Fejünk az ár jaj, százszor elborítja,<br> Ne hagyd elveszni Erdélyt, Istenünk!<br> 2. Ameddig élünk, magyar ajkú népek,<br> Megtörni lelkünk nem lehet soha!<br> Szülessünk bárhol, földünk bármely pontján,<br> Lenne a sorsunk jó vagy mostoha.<br> '''''Refrén:'''''<br> Maroknyi székely porlik, mint a szikla,<br> Népek harcának zajló tengerén.<br> Fejünk az ár jaj, százszor elborítja,<br> Ne hagyd elveszni Erdélyt, Istenünk!<br> https://archive.org/details/youtube-TUAimioBMoQ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Székely_himnusz_Vocal.ogg '''ӘРДЕЙ ГИМНЫ'''<br> Язмышлар безне йөртми кайда гына<br> Караңгы төндә, сикәлтә-урда.<br> Чаба шаһзадә, кайт кабат халкыңа,<br> Алып чык аны йолдызлы юлга.<br> '''''Кушымтасы (2):'''''<br> Ялгыз кыя күк, сикәй басып тора<br> Халыклар явы барган диңгездә,<br> Йөз кат калды ул дулкыннар астында;<br> Яшәү насыйп ит, Ходай, Әрдейгә.<br> Маҗар телле кавемнәр арасында<br> Мәңге сынмас безнең көч-рухыбыз,<br> Тусак та дөньяның кайсы урынында,<br> Нинди булса да юл-язмышыбыз.<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Ялгыз кыя күк, сикәй басып тора<br> Халыклар явы барган диңгездә,<br> Кат-кат калды ул дулкыннар астында;<br> Яшәү насыйп ит, Ходай, Әрдейгә.<br> '''Әрдей – бүгенге Румыйниянең уртасында калган маҗар телле Трансильвания төбәгенең маҗарча исеме. Гимнның рәсми статуста булмаган тагын өч куплеты бар.'''<br> === '''ӘРМӘНСТАН''' === '''''Հայերենով'''''<br> '''Մեր Հայրենիք'''<br> Մեր Հայրենիք, ազատ անկախ,<br> Որ ապրել է դարեդար<br> Յուր որդիքը արդ կանչում են<br> Ազատ, անկախ Հայաստան։<br> Ահա եղբայր քեզ մի դրոշ,<br> Որ իմ ձեռքով գործեցի<br> Գիշերները ես քուն չեղայ,<br> Արտասուքով լվացի։<br> Նայիր նրան՝ երեք գոյնով,<br> Նուիրական մեր նշան<br> Թող փողփողի թշնամու դեմ<br> Թող միշտ պանծայ Հայաստան։<br> Ամենայն տեղ մահը մի է<br> Մարդ մի անգամ պիտ մեռնի,<br> Բայց երանի՝ որ յուրր ազգի<br> Ազատության կը զոհվի։<br> https://rutube.ru/video/969d684fdc0f224fb32e80120e0bde6e/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Mer_Hayrenik_instrumental.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Безнең Ватаныбыз'''<br> Безнең азат Ватаныбыз –<br> Яшьтәш ул гасырларга,<br> Балаларын чакыра бүген<br> Ирекле Әрмәнстанга.<br> Менә сиңа байрак, абый,<br> Үз кулым белән тектем,<br> Төннәр буена йокламый,<br> Күз яшьләремне түктем.<br> Кара әле өч төс туга –<br> Безнең изге тамгабыз,<br> Балкып торсын бар дошманга<br> Мәңге Әрмәнстаныбыз!<br> Юктыр узмыш язмышлардан,<br> Кеше үлә бер генә,<br> Халкына җан фида булган –<br> Изгелектә мәңгегә.<br> === '''ӘФГАНСТАН (2006-2021)''' === '''ملی سرود‎'''<br> دا وطن افغانستان دى<br> دا عزت د هر افغان دى<br> كور د سولې، كور د تورې<br> هر بچى يې قهرمان دى<br> دا وطن د ټولو كور دى<br> د بلوڅو، د ازبكو<br> د پښتون او هزارهوو<br> د تركمنو، د تاجكو<br> ور سره عرب، ګوجر دي<br> پاميريان، نورستانيان<br> براهوي دي، قزلباش دي<br> هم ايماق، هم پشايان<br> دا هيواد به تل ځلېږي<br> لكه لمر پر شنه آسمان<br> په سينې كې د آسيا به<br> لكه زړه وي جاويدان<br> نوم د حق مو دى رهبر<br> وايو الله اكبر<br> وايو الله اكبر<br> وايو الله اكبر<br> Укылышы:<br> '''Milli surud'''<br> Dā watan Afgānistān dai,<br> dā izat də har Afgān dai<br> Kor də sor, kor də ture,<br> har bačai ye qahramān dai<br> Dā watan də ttolo kor dai,<br> də Baločo, də Uzbəko<br> də Pax̌tun aw Hazārawo,<br> də Turkməno, də Tāǰəko<br> Wər sara Arəb, Guǰər di,<br> Pāmiryān, Nuristānyān<br> Brāhuwi di, Qizilbāsh di,<br> ham Aymāq, ham Pašāyān<br> Dā hiwād ba təl dzaleγ̌i,<br> ləka lmar pər šnə āsmān<br> Pə sine ke də Āsyā ba,<br> ləka zrrə wi ǰāwidān<br> Num də haq mo dai rahbar,<br> Wāyu Allāhu Akbar,<br> Wāyu Allāhu Akbar,<br> Wāyu Allāhu Akbar<br> https://wikiway.com/afganistan/gimn/ https://rutube.ru/video/f188db3867fbaf68e2d404a43f7ceb97/ '''Милли суруд'''<br> Бу ил — безнең Әфганстан,<br> Һәр илдәшкә гыйззәт вә шан;<br> Солых җире, кылыч җире,<br> Һәр улы аның каһарман.<br> Күп кавем илгә ватандар:<br> Һәм бәлүҗләр, һәм үзбәкләр,<br> Һәм пуштуннар, һазаралар,<br> Һәм таҗиклар, һәм төркмәннәр.<br> Бердәй гарәпләр, гүҗҗарлар,<br> Памирлылар, нурстанлылар,<br> Кызылбашлар, браһүиләр,<br> Дүрт аймак һәм пәшәиләр.<br> Балкыр ил дөнья күгендә<br> Галәмдәге Кояш кебек,<br> Азиянең иң түрендә<br> Ватаныбыз — ул мәңгелек!<br> Әйт: “Илаһым — Хак вә Рәһбәр;<br> Тәкрарым: Аллаһы әкбәр!<br> Тәкрарым: Аллаһы әкбәр!<br> Тәкрарым: Аллаһы әкбәр!”<br> === '''ӘФГАНСТАН (2021-...)''' === '''دا د باتورانو کور'''<br> ساتو يې پۀ سرو وينو، دا د شهيدانو کور<br> 𝄇 دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> کورس:<br> ساتو يې پۀ سرو وينو، دا د شهيدانو کور<br> 𝄇 دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> ۱<br> ستا کاڼي او بوټي ټول، مونږه ته لعلونه دي<br> 𝄇 ستا کاڼي او بوټي ټول، مونږه ته لعلونه دي 𝄆<br> وينه پرې توی شوې ده، سرۀ لکه گلونه دي<br> 𝄇 وينه پرې توی شوې ده، سرۀ لکه گلونه دي 𝄆<br> 𝄇 کله يې څوک نيولای شي؟ دا دی د زمريانو کور<br> دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> کورس<br> ۲<br> تا به تل آزاد ساتو، څوچې وي ژوندون زمونږ<br> 𝄇 تا به تل آزاد ساتو، څوچې وي ژوندون زمونږ 𝄆<br> ستا تاريخ به ياد ساتو، څوچې وي ژوندون زمونږ<br> 𝄇 ستا تاريخ به ياد ساتو، څوچې وي ژوندون زمونږ 𝄆<br> 𝄇 دې کښې به بازان اوسي، دا دی د بازانو کور<br> دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> کورس<br> ۳<br> ای گرانه وطن زما، ځار شمه لۀ تا نه زۀ<br> 𝄇 ای گرانه وطن زما، ځار شمه لۀ تا نه زۀ 𝄆<br> ای ښايسته چمن زما، ځار شمه لۀ تا نه زۀ<br> 𝄇 ای ښايسته چمن زما، ځار شمه لۀ تا نه زۀ 𝄆<br> 𝄇 خلاص که لۀ انگرېز نه وو، شو د اورسانو گور<br> دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> کورس<br> ۴<br> ډېرۍ ککرۍ گوره، پاتي د روسانو شوې<br> 𝄇 ډېرۍ ککرۍ گوره، پاتي د روسانو شوې 𝄆<br> شنډېدۀ هر يو دښمن، واړۀ ارزوگانې شوې<br> 𝄇 شنډېدۀ هر يو دښمن، واړۀ ارزوگانې شوې 𝄆<br> 𝄇 هرچا ته معلوم شولو، دا د افغانانو کور<br> دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور 𝄆<br> 𝄇 کورس 𝄆<br> 𝄇 دا د باتورانو کور... 𝄆<br> https://yandex.ru/video/preview/16943774437745064169 '''БУ — КЫЮЛАР ВАТАНЫ'''<br> Кушымтасы:<br> Кан коеп саклыйк аны, бу — шәһитләр Ватаны!<br> Бу — кыюлар Ватаны, бу — батырлар Ватаны!<br> I<br> Гүя кызыл якутлар — тау-ташлар һәм куаклар.<br> Гүя кызыл якутлар — тау-ташлар һәм куаклар.<br> Чәчәкләргә тамган ул — Ватан уллары каны.<br> Чәчәкләргә тамган ул — Ватан уллары каны.<br> Арысланнар Ватаны — аны җиңеп буламы?<br> Бу кыюлар Ватаны, бу батырлар Ватаны!<br> Кушымтасы.<br> II<br> Гомеребез барында — без азатлык сагында!<br> Гомеребез барында — без азатлык сагында!<br> Гомеребез барында — ил-тарих кочагында!<br> Гомеребез барында — ил-тарих кочагында!<br> Бөркетләр тота аны, бу — бөркетләр Ватаны!<br> Бу кыюлар Ватаны, бу батырлар Ватаны!<br> Кушымтасы.<br> III<br> Минем газиз Ватаным, аңарга фида җаным!<br> Минем газиз Ватаным, аңарга фида җаным!<br> Гүзәл болын-кырларым, барысына фида җаным!<br> Гүзәл болын-кырларым, барысына фида җаным!<br> Инглиздән иттек азат, урыска кордык зират!<br> Бу кыюлар Ватаны, бу батырлар Ватаны!<br> Кушымтасы.<br> IV<br> Урыс калдырган, күрче, — баш сөякләре күче!<br> Урыс калдырган, күрче, — баш сөякләре күче!<br> Барча дошман җиңелгән, өметләре өзелгән!<br> Барча дошман җиңелгән, өметләре өзелгән!<br> Барысының хәтер-аңы: бу — әфганнар Ватаны!<br> Бу кыюлар Ватаны, бу батырлар Ватаны!<br> Кушымтасы:<br> Кан коеп саклыйк аны, бу — шәһитләр Ватаны!<br> Бу — кыюлар Ватаны, бу — батырлар Ватаны!<br> Бу — кыюлар Ватаны...<br> === '''БАЙАР ИЛЕ (БАВАРИЯ)''' === '''''Deutsch'''''<br> 1. Gott mit dir, du Land der Bayern,<br> deutsche Erde, Vaterland!<br> Über deinen weiten Gauen<br> ruhe Seine Segenshand!<br> ||:Er behüte deine Fluren,<br> schirme deiner Städte Bau<br> Und erhalte dir die Farben<br> Seines Himmels, weiß und blau!:||<br> 2. Gott mit dir, dem Bayernvolke,<br> dass wir, uns’rer Väter wert,<br> fest in Eintracht und in Frieden<br> bauen uns’res Glückes Herd!<br> ||:Dass mit Deutschlands Bruderstämmen<br> einig uns ein jeder schau<br> und den alten Ruhm bewähre<br> unser Banner, weiß und blau!:||<br> https://rutube.ru/video/3e4c1ca4a98b3e9517d2c396603775df/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Für_Bayern_(Bayernhymne).ogg '''''Татарча (дүрт куплетның гадәттә башкарыла торганнары)'''''<br> Ходай Байар илен яклый,<br> Алман нәселе Ватанын,<br> Киң җирләребез сагында –<br> Аның кодрәт калканы!<br> ||:Иминлектә ил-көнебез,<br> Шәһәрләр төзелеше,<br> Безнең ак-зәңгәр байракта –<br> Изге күкләрнең төсе.:||<br> Ходай Байар халкын саклый,<br> Без – бабалар мирасын,<br> Бердәмлектә, татулыкта<br> Корып бәхет оясын.<br> ||:Байар халкы, алман нәселе!<br> Ходай биргән байлыгың:<br> Борынгы даның сурәте – <br> Ак-зәңгәр төс байрагың!:||<br> === '''БАНГЛАДЕШ''' === === '''БАСКЛАР ИЛЕ''' (рәсми) === '''''Euskeraz'''''<br> '''Euzko Abendaren Ereserikia'''<br> Gora ta Gora Euzkadi,<br> aintza ta aintza<br> bere goiko Jaun Onari.<br> Areitz bat Bizkaian da<br> Zar sendo sindo<br> bera ta bere lagia lakua.<br> Areitz gainean dogu<br> gurutza deuna<br> beti geure goi buru.<br> Abestu gora Euzkadi<br> aintza ta aintza<br> bere goiko Jaun Onari!<br> https://rutube.ru/video/bee4f9a485fffea6791fdd48ae94955c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_Basque_Country_Vocal.ogg<br> (икесендә дә вокал, башта гимнның увертюрасы уйнала)<br> '''''Баск телендә'''''<br> '''Баск халкы гимны'''<br> Күтәрел, әй, Басклар Иле,<br> мактау-дан бөек<br> Кодрәт иясе Аллага!<br> Бискайяда, яр буенда,<br> изге Синдо күле янында<br> имән — борынгы, нык.<br> Бу имәндә нурлар сибеп<br> изге хач балкый —<br> өметебез символы.<br> Җырлыйк: “Күтәрел, Басклар Иле,<br> мактау һәм дан<br> кодрәт иясе Аллага!”<br> === '''БАСКЛАР ИЛЕ (милли)''' === '''''Euskeraz'''''<br> '''Gernikako Arbola'''<br> 1. Gernikako arbola da bedeinkatua,<br> Euskaldunen artean guztiz maitatua.<br> Eman ta zabal zazu munduan frutua<br> adoratzen zaitugu arbola santua.<br> Mila urte inguru da esaten dutela<br> Jainkoak jarri zuela Gernikako arbola.<br> Zaude bada zutikan orain da denbora<br> eroritzen bazera arras galdu gera.<br> 2. Ez zera eroriko arbola maitea<br> baldin portatzen bada Bizkaiko Juntia.<br> Laurok hartuko degu zurekin partea<br> pakian bizi dedin euskaldun jendia.<br> Betiko bizi dedin Jaunari eskatzeko<br> jarri gaitezen danok laister belauniko.<br> Eta bihotzetikan eskatu ezkero<br> arbola biziko da orain eta gero.<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Gernikako_Arbola._Iparragirre,_1853.ogg<br> Гимн текстының һәр ике юлы башкарганда икешәр тапкыр кабатлана)<br> '''''Баск телендә'''''<br> '''Герника Агачы'''<br> ''(гомуммилли баск гимнның гадәттә башкарыла торган куплетлары)''<br> 1. Әй, бәхет китерүче Герника агачы,<br> Баск Иле кешеләре сине бик ярата.<br> Җимешләреңне бөтен дөньяга таратчы,<br> халык сине кадерли, изге дип җан ата.<br> Хак Тәгалә сине, диләр, мең еллар элек<br> Герника туфрагында үсмәккә бар кылган.<br> Төз басып тор бүген дә, имән, үс кинәнеп,<br> син авып китсәң, халкың килер пыран-заран.<br> 2. Син аумассың, кадерле милләт имәнебез,<br> Бискайя хакимнәре үзен дөрес тотса.<br> Дүрт провинция – бер ил булып берләшербез,<br> басклар кавеме яшәр имин тынычлыкта.<br> Әйдәгез, барыбыз да сорыйк Тәңребездән:<br> Герника агачыбыз – ул яшәсен мәңге.<br> Сорыйк ихлас күңелдән, баш иеп йөзтүбән,<br> итәр Алла мәңгелек милләтне, имәнне.<br> === '''БАҺАМА УТРАУЛАРЫ''' === Lift up your head to the rising sun, Bahamaland;<br> March on to glory, your bright banners waving high.<br> See how the world marks the manner of your bearing!<br> Pledge to excel through love and unity.<br> Pressing onward, march together<br> to a common loftier goal;<br> Steady sunward, tho’ the weather<br> hide the wide and treachrous shoal.<br> Lift up your head to the rising sun, Bahamaland,<br> ‘Til the road you’ve trod lead unto your God,<br> March on, Bahamaland.<br> https://flag-gimn.ru/hymns/bahamas/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_anthem_of_the_Bahamas.oga === '''БАШКОРТСТАН''' === '''''башкорт телендә'''<br> Башҡортостан, hин hөйөклө ғәзиз йер,<br> Халҡыбыҙҙың изге Ватаны,<br> Сал Уралдан ҡалҡа бар тарафҡа<br> Тыуған илдең тыныс ал таңы.<br> Дан hиңә, Башҡортостан!<br> Илен hөйгән азат халҡыңа дан!<br> Рәсәй менән бөйөк берҙәмлектә<br> Сәскә ат, Башҡортостан!<br> Башҡортостан, hин хөрмәтле, данлы ил,<br> Еңеү яулап алға бараhың.<br> Киләсәккә яҡты нур-моң сәсә<br> Һинең ғорур рухлы байрағың.<br> Дан hиңә, Башҡортостан!<br> Илен hөйгән азат халҡыңа дан!<br> Рәсәй менән бөйөк берҙәмлектә<br> Сәскә ат, Башҡортостан!<br> Республикам, йондоҙ булып балҡы hин,<br> Күҡрәп йәшә, гүзәл илебеҙ.<br> Тыуған йерҙә hүнмәҫ усағыбыҙ,<br> Туған телдә тынмаҫ йырыбыҙ.<br> Дан hиңә, Башҡортостан!<br> Илен hөйгән азат халҡыңа дан!<br> Рәсәй менән бөйөк берҙәмлектә<br> Сәскә ат, Башҡортостан!<br> https://rutube.ru/video/0f47f1cd4753aac6200911208bada1b8/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_Bashkortostan.ogg '''''татар телендә'''''<br> Башкортстан, син сөекле газиз җир,<br> Халкыбызның изге Ватаны,<br> Чал Уралдан калка бар тарафка<br> Туган илнең тыныч ал таңы.<br> Дан сиңа, Башкортстан!<br> Илен сөйгән азат халкыңа дан<br>! Рәсәй белән бөек бердәмлектә<br> Чәчәк ат, Башкортстан!<br> Башкортстан, син хөрмәтле, данлы ил,<br> Җиңү яулап алга барасың. <br> Киләчәккә якты нур-моң чәчә<br> Синең горур рухлы байрагың.<br> Дан сиңа, Башкортстан!<br> Илен сөйгән азат халкыңа дан!<br> Рәсәй белән бөек бердәмлектә<br> Чәчәк ат, Башкортстан!<br> Республикам, йолдыз булып балкы син,<br> Күкрәп яшә, гүзәл илебез.<br> Туган җирдә сүнмәс учагыбыз,<br> Туган телдә тынмас җырыбыз.<br> Дан сиңа, Башкортстан!<br> Илен сөйгән азат халкыңа дан!<br> Рәсәй белән бөек бердәмлектә<br> Чәчәк ат, Башкортстан!<br> === '''БӘРӘҢГЕ (район гимны)''' === '''''Татар телендә'''''<br> <u>'''Тәбрис Фәйзрахманов көе һәм шигыре'''</u><br> Илләтсу башланган урманнар,<br> Ир, Нәлә буйлары, тугайлар,<br> Сабан-туй гөрләгән мәйданнар —<br> Зур бүләк якташлар, туганнар!<br> '''''Кушымта:'''''<br> Бердәмлек, тигезлек төбәге,<br> Халыклар дуслыгы терәге,<br> Чәчәк ат, ирекле бул мәңге<br> Кадерле, гүзәл җир — Бәрәңге!<br> Иделгә ашкына суларың.<br> Дөньяга танылган улларың.<br> Киң юллар, мул уңыш — байлыгың,<br> Иң тәмле икмәкле районым.<br> '''''Кушымта.'''''<br> Таң ата, уяна туган як.<br> Яңгырый иртәнге моң-азан.<br> Бу җирне яраткан изге зат.<br> Мең шөкер сиңа! Дан сиңа! Дан!<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''''Олыкмарий йылмеште'''''<br> <u>'''Татьяна Очееван кусарымыже'''</u><br> Чодыра дене ялым эртен,<br> Ший Элнет шыргыкта йывертен.<br> Сабантуй ден Пеледыш пайрем<br> Шергылтеш, калыкнам чумырен.<br> '''''Припев:'''''<br> Ик еш семын келшен илена.<br> Ойго ден куаннам пайлена.<br> Куш, чаплане, шумбел мландына,<br> Чон шепка — Параньга кундымна!<br> Шочмо Эл чын шочшетым пала,<br> Рвезе тукым шарналын ила.<br> Перкем налше киндетым акла,<br> Родо-влакшем эн порын сийла.<br> '''''Припев.'''''<br> Эр кынелын, пашаш каена,<br> Торшымаш ден лумет нолтена.<br> Ко вер-шӧржым сакла, йората —<br> Шочмо мланде тудлан таушта.<br> '''''Припев.'''''<br> '''''На русском языке'''''<br> <u>'''перевод Татьяны Очеевой'''</u><br> Обнимая деревни, поля<br> Протекает Илеть и Ноля.<br> Край родной, в этих дивных местах<br> Развернул Сабантуй торжества.<br> '''''Припев:'''''<br> Братской дружбой единой сильна<br> Ты для славы великой дана.<br> Будь всех краше, богаче, мила,<br> Параньгинская наша земля!<br> Сыновей, дочерей имена<br> Помнит с гордостью, знает страна<br> С чудным вкусом ржаные хлеба -<br> Угощаешь соседей любя.<br> '''''Припев.'''''<br> Над землей встала зорька светла,<br> Ждут нас свершенья, дела.<br> Всем, кому мать-земля так мила,<br> Благодарность, почет и хвала.<br> '''''Припев.'''''<br> === '''БӘХРӘЙН''' === https://wikiway.com/bahrain/gimn/ === '''БЕЛАРУСЬ (дәүләт гимны)''' === '''''На беларускай мове'''''<br> '''Мы, беларусы'''<br> Мы, беларусы – мірныя людзі,<br> Сэрцам адданыя роднай зямлі,<br> Шчыра сябруем, сілы гартуем<br> Мы ў працавітай, вольнай сям’і.<br> Прыпеў:<br> Слаўся, зямлі нашай светлае імя,<br> Слаўся, народаў братэрскі саюз!<br> Наша любімая маці-Радзіма,<br> Вечна жыві і квітней, Беларус!<br> Наша любімая маці-Радзіма,<br> Вечна жыві і квітней, Беларус!<br> Разам з братамі мужна вякамі<br> Мы баранілі родны парог,<br> У бітвах за волю, бітвах за долю<br> Свой здабывалі сцяг перамог!<br> Прыпеў.<br> Дружба народаў — сіла народаў,<br> Наш запаветны, сонечны шлях.<br> Горда ж узвіся ў ясныя высі,<br> Сцяг пераможны — радасці сцяг!<br> Прыпеў.<br> https://rutube.ru/video/60e9e151b19f50b4a12e6c221b9eb3b4/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:My_Belarusy.ogg<br> (оркестр беренче ике куплетын кушымталары белән бергә башкара)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Без, белоруслар'''<br> Без, белоруслар, тыныч халыкбыз,<br> Туган җиргә күңелләр бирелгән,<br> Дустанә яшибез һәм көч туплыйбыз<br> Хезмәт сөючән, ирекле илдә.<br> Кушымтасы:<br> Саф-пакь җирне данлап танытабыз,<br> Халыклар бердәмлеген хаклыйбыз!<br> Безнең сөекле Ватан-Анабыз,<br> Мәңге яшә, чәчәк ат, Беларусь!<br> Безнең сөекле Ватан-Анабыз,<br> Мәңге яшә, чәчәк ат, Беларусь!<br> Туганнар белән гасырлар буе<br> Ватаныбызны бергә сакладык,<br> Азатлык, бәхет хакына кан коеп,<br> Уртак Җиңү байрагын яуладык!<br> Кушымтасы.<br> Халыклар дуслыгы — көч-куәт ил-көнгә,<br> Безнең кояшлы, изге юлыбыз.<br> Горур җилфердә илебез күгендә,<br> Җиңүләргә илткән байрагыбыз!<br> Кушымтасы.<br> === '''БЕЛАРУСЬ (халык гимны)''' === '''''На беларускай мове'''''<br> '''Магутны Божа'''<br> Магутны Божа! Ўладар сусветаў,<br> Вялiкiх сонцаў i сэрц малых,<br> Над Беларусяй, цiхай i ветлай,<br> Рассып праменьнi свае хвалы.<br> Дай спор у працы, будзённай, шэрай,<br> На хлеб штодзённы, на родны край.<br> Павагу, сiлу i велiч веры<br> Ў нашу праўду, у прышласць дай.<br> Дай урадлiвасць жытнёвым нiвам,<br> Учынкам нашым пашлi ўмалот.<br> Зрабi свабоднай, зрабi шчасьлiвай<br> Краiну нашу i наш народ!<br> https://rutube.ru/video/216fd7e02c17758b2d0b3875fb40e99c/ https://yandex.ru/video/preview/15966320363866296026 '''''Татар телендә'''''<br> '''Кодрәтле Алла'''<br> Кодрәтле Алла! Бар дөньябызның,<br> Күкләр, йөрәкләрнең Хакиме,<br> Тыныч һәм якты Беларусебызны —<br> Ярлыкагыл, Ходай, безнең илне.<br> Биргел хезмәттә көндәлек уңыш,<br> Икмәк насыйп ит һәр төбәккә,<br> Хөрмәт, кодрәт һәм бөек ышаныч<br> Безнең хаклыкка, киләчәккә.<br> Уңдырышлы кыл кырларыбызны,<br> Булсын балалар игелекле.<br> Әйлә Ватаныбызны, халкыбызны<br> Ирекле, куәтле һәм бәхетле!<br> === '''БЕЛЬГИЯ''' === https://wikiway.com/belgium/gimn/ === '''БЕЛИЗ''' === === '''БЕНИН''' === === '''БОЛГАРИЯ''' === '''''на български'''''<br> '''Мила Родино'''<br> Горда Стара Планина,<br> до ней Дунава синей,<br> сълнце Тракия огрява,<br> над Пирина пламеней.<br> Припев (2):<br> О мило!<br> Мила Родино,<br> ти си земен рай,<br> твойта хубост, твойта прелест,<br> ах, те нямат край.<br> https://rutube.ru/video/7016f65a3b7d3cc4203d783a2f3357aa/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Mila_Rodino_instrumental.ogg<br> (биредә – элеккеге язмалар, икенче куплетлары гамәлдән чыгарылды инде)<br> '''''татар телендә'''''<br> '''Сөекле Ватаным'''<br> Горур Иске Планина,<br> Ага зәңгәрсу Дунай,<br> Кояш Фракияне нурлый,<br> Пирин өстендә балкый.<br> Кушымтасы (2):<br> Сөеклем!<br> Сөекле Ватан,<br> Син – җир җәннәте,<br> Күркәмлегең, гүзәллегең –<br> Бакый халәтең.<br> === '''БОЛИВИЯ''' === '''''Espaňol'''''<br> '''Himno Nacional de Bolivia'''<br> 1. Bolivianos: el hado propicio<br> coronó nuestros votos y anhelos.<br> Es ya libre, ya libre este suelo,<br> ya cesó su servil condición.<br> Al estruendo marcial que ayer fuera<br> y al clamor de la guerra horroroso,<br> siguen hoy, en contraste armonioso,<br> dulces himnos de paz y de unión.<br> Siguen hoy, en contraste armonioso,<br> dulces himnos de paz y de unión.<br> '''''Chorus:'''''<br> De la Patria, el alto nombre,<br> en glorioso esplendor conservemos.<br> Y en sus aras de nuevo juremos:<br> ¡Morir antes que esclavos vivir!<br> ¡Morir antes que esclavos vivir!<br> ¡Morir antes que esclavos vivir!<br> 2. Loor eterno a los bravos guerreros,<br> cuyo heroico valor y firmeza,<br> conquistaron las glorias que empieza<br> hoy Bolivia feliz a gozar.<br> Que sus nombres, en mármol y en bronce,<br> a remotas edades transmitan,<br> y en sonoros cantares repitan:<br> ¡Libertad, Libertad, Libertad!<br> Y en sonoros cantares repitan:<br> ¡Libertad, Libertad, Libertad!<br> '''''Chorus.'''''<br> 3. Aquí alzó la justicia su trono<br> que la vil opresión desconoce,<br> y en su timbre glorioso legose<br> Libertad, Libertad, Libertad.<br> Esta tierra inocente y hermosa<br> que ha debido a Bolívar su nombre<br> es la patria feliz donde el hombre<br> goza el bien de la dicha y la paz.<br> Es la patria feliz donde el hombre<br> goza el bien de la dicha y la paz.<br> '''''Chorus.'''''<br> 4. Si extranjero poder alqún día<br> sojuzgar a Bolivia intentare,<br> al destino fatal se prepare<br> que amenaza a soberbio invasor.<br> Que los hijos del grande Bolívar<br> hayan mil y mil veces jurado:<br> morir antes que ver humillado<br> de la Patria el augusto pendón.<br> Morir antes que ver humillado<br> de la Patria el augusto pendón.<br> '''''Chorus.'''''<br> https://rutube.ru/video/12b662fa6800ab2e85504c86fe874d06/ https://wikiway.com/bolivia/gimn/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Himno_Nacional_de_Bolivia_instrumental.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Боливия милли гимны'''<br> Боливарлар, хәерхаһлы тәкъдир<br> Безнең өмет-догаларга таҗ кылды:<br> Азат Ватаныбыз, ирекле җир,<br> Көрәшеп коллыктан котылды.<br> Үткән көннәр быргы тавышын,<br> Сугышның коточкыч даулашын<br> Алмаштырсын көннең татлы моңнары —<br> Тынычлык, бердәмлек гимннары,<br> Алмаштырсын көннең татлы моңнары —<br> Тынычлык, бердәмлек гимннары.<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Без исемен бөек тотканда,<br> Дан һаләсендә хозурланыр Ватан.<br> Ант итәбез Аллаһ каршында:<br> Үлем хәерлерәк коллыктан!<br> Үлем хәерлерәк коллыктан!<br> Үлем хәерлерәк коллыктан!<br> Мәңгелек дан батырларыбызга,<br> Каһарманнар кыюлыгы-дәһшәте<br> Ирек яулады Ватаныбызга,<br> Боливиягә — бәхет ләззәте.<br> Исемнәрен мәрмәр-бронзаларга<br> Уеп гасырларга озатыйк,<br> Һәм куәтле җырларда без кабатлыйк:<br> “Азатлык! Азатлык! Азатлык!”<br> Һәм куәтле җырларда без кабатлыйк:<br> “Азатлык! Азатлык! Азатлык!”<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> Гадәләтлек илдә тәхет корды,<br> Явыз җәберләүне санга сукмады,<br> Аның данлы мөһерендә — шатлык:<br> “Азатлык! Азатлык! Азатлык!”<br> Бу керсез һәм гүзәл илебезгә<br> Боливарның исеме куелган.<br> Мәңгегә син бәхетле бул, әй Ватан,<br> Лаеклы язмышта хозурлан,<br> Мәңгегә син бәхетле бул, әй Ватан,<br> Лаеклы язмышта хозурлан.<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> Чит-ят беркөн әгәр дә талпынса<br> Боливияне буйсындырырга,<br> Туры килер тәкәббер баскынга<br> Хурлыклы язмышын татырга:<br> Бөек Боливарның торыннары<br> Шәһит китүдән һич тайчынмас,<br> Ләкин Ватанының затлы байрагы<br> Кимсетелүенә юл куймас,<br> Ләкин Ватанының затлы байрагы<br> Кимсетелүенә юл куймас.<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> === '''БОСНИЯ-ҺЕРЦЕГОВИНА''' === https://rutube.ru/video/d810ba34c9dca389c278389c216d2381/ https://wikiway.com/bosniya-i-gertsegovina/gimn/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bosnia_and_Herzegovina%27s_national_anthem.ogg '''Intermezzo''' ('''Intermeco''') — Босния-Һерцеговинаның милли гимны. 1999 елның 25 июнендә, элеккеге "Jedna si jedina" исемлесе гамәлдән чыгарылгач, кабул ителде. Соңгысының текстын илнең серб һәм һорват җәмгыятьләре үткәрмәде. Шул сәбәпле "Интермеццо" да бүгенгә кадәр тексттан мәхрүм.<br> === '''БОТСВАНА''' === Сетсвана телендә<br> '''Fatshe leno la rona'''<br> '''I.''' Fatshe leno la rona<br> Ke mpho ya Modimo,<br> Ke boswa jwa borraetsho;<br> a le nne ka kagiso.<br> '''''Chorus:'''''<br> Tsogang, tsogang! Banna, tsogang!<br> Emang, basadi, emang, tlhagafalang!<br> Re kopanele go direla<br> Lefatshe la rona.<br> '''II.''' 'Ina lentle la tumo<br> la tšhaba ya Botswana,<br> Ka kutlwano le kagisano,<br> e bopagantswe mmogo.<br> 𝄆 '''''Chorus.''''' 𝄇<br> Инглиз телендә<br> '''This Land of Ours'''<br> '''I.''' Blessed be this noble land,<br> Gift to us from God's strong hand,<br> Heritage our fathers left to us.<br> May it always be at peace.<br> '''''Chorus:'''''<br> Awake, awake, O men, awake!<br> And women close beside them stand,<br> Together we'll work and serve<br> This land, this happy land!<br> '''II.''' Word of beauty and of fame,<br> The name Botswana to us came.<br> Through our unity and harmony,<br> We'll remain at peace as one.<br> '''''Chorus.'''''<br> https://rutube.ru/video/3a6ae0dd6eef98449ffe73a1fdd4980b/ https://wikiway.com/botsvana/gimn/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:United_States_Navy_Band_-_Fatshe_leno_la_rona.ogg '''БУ – БЕЗНЕҢ ИЛЕБЕЗ'''<br> ........................... === '''БӨЕКБРИТАНИЯ''' === '''''English'''''<br> '''God save the King''' *<br> God save our gracious King!<br> Long live our noble King!<br> God save the King!<br> Send him victorious,<br> Happy and glorious,<br> Long to reign over us:<br> God save the King!<br> https://rutube.ru/video/40ec7e8ded886c6056411cc591f3e590/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_God_Save_the_Queen.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Алла, сакла патшаны'''<br> Алла, сакла аны,<br> Күрекле патшаны,<br> Алла, сакла!<br> Җиңүләр бүләк ит,<br> Данлы, бәхетле ит,<br> Хакимебез дип хакла,<br> Алла, сакла!<br> * Дәүләт башлыгы хатын-кыз булган очракта, '''King''' (кыйрал) урынына '''Queen''' (Кыйралбикә) дип җырлана. Рәсми чараларда гадәттә шушы беренче куплеты гына башкарыла. Тагын ике куплеты бар.<br> === '''БРАЗИЛИЯ''' === '''''Em português'''''<br> Ouviram do Ipiranga as margens plácidas,<br> de um povo heroico o brado retumbante.<br> E o sol da Liberdade em raios fúlgidos,<br> brilhou no céu da Pátria nesse instante.<br> Se o penhor dessa igualdade,<br> conseguimos conquistar com braço forte!<br> Em teu seio, ó Liberdade,<br> desafia o nosso peito a própria morte!<br> Ó Pátria amada,<br> idolatrada,<br> salve, salve!<br> Brasil, um sonho intenso, um raio vívido,<br> de amor e de esperança à terra desce.<br> Se em teu formoso céu, risonho e límpido,<br> a imagem do Cruzeiro resplandece.<br> Gigante pela própria natureza<br> És belo, és forte, impávido colosso<br> E o teu futuro espelha essa grandeza<br> Coro:<br> Terra adorada<br> Entre outras mil<br> és tu, Brasil,<br> ó Pátria amada<br> Dos filhos deste solo és mãe gentil<br> Pátria amada,<br> Brasil! Brasil! Brasil!<br> https://rutube.ru/video/ee7431706dc7629ac0421187af03b030/ Ике куплеты бергә. Һәр куплет алдыннан ярты минутлык увертюра уйнала.<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hino_Nacional_Brasileiro_instrumental.ogg<br> '''''Рәсми беренче куплеты. Башта ярты минутлык увертюра уйнала.''''' '''''Татар телендә'''''<br> Ишеттеләр Ипиранга-елга ярлары<br> Батырларның күк күкрәүдәй өннәрен,<br> Һәм азатлык кояшы мул сипте нурларын,<br> Яктыртты ул Ватаныбыз күкләрен.<br> Без тигезлек дәлил-сәбәбен<br> Бу куәтле куллар белән казандык,<br> Каршы алырбыз үлем сәгатен<br> Синең кочагыңда, изге Азатлык!<br> Сөекле Ватан,<br> Кодрәт ал Хактан,<br> Имин бул син!<br> Бразил — бөек хыялыбыз, сибә нурлар<br> Күк такымы — Көньяк Хач җиребезгә,<br> Сөю, өмет таратып балкый йолдызлар<br> Гүзәл, аяз, шатлык тулы күгебездә.<br> Табигать үзе тудырган гигантсың;<br> Мәһабәт, көчле, кыю син, беләгеңдә<br> Алдагы бөеклегеңне туплагансың!<br> Кушымтасы:<br> Меңнәр арасыннан<br> Өзелеп яраткан ил,<br> Әй сөекле Ватан,<br> Син ул, Бразил!<br> Ул-кызыңа изге ана күк ил,<br> Әй сөекле Бразил!<br> Бразил! Бразил!<br> === '''БРУНЕЙ''' === === '''БУРКИНА ФАСО''' === === '''БУРУНДИ''' === === '''БУРЯТИЯ''' === Үнгын дайдаар, хангай тайгаар нэмжыгшэ<br> Үлзы Буряад — манай нангин үлгы.<br> Сэлмэг сарюун, сэнхир номин шарайшни<br> Сэдьхэлдэмнай хэзээдэшье зулгы.<br> Эрхим хангал санзай шэнги агаарташ<br> Эршэ хүсөөр элсүүлэнгүй яалайб!<br> Эмтэй домтой мүнхын уһан аршаандаш<br> Эльгэ зүрхөө хүртүүлэнгүй яалайб!<br> Холын замда эхын ёһоор юрөөжэ,<br> Хүмүүн зондо хэтын жаргал хүсөөш.<br> Саяан хадын сэлгеэн амяар арюудхан,<br> Байгал далайн гэгээн долгёор сүршөөш.<br> Шэрүүн сагай ерээшье һаа дэлхэйдэ,<br> Шинии заяан замһаа хадуурхагүйл.<br> Эбтэй дорюун бүлын ёһоор жаргыш даа,<br> Энхэ Буряад — манай нангин үлгы.<br> Эхэ нютаг!<br> https://rutube.ru/video/28ab9b9219843a27baf44e5222ea81d6/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Буряад_Уласай_түрын_дуулал.ogg ............................... === '''БУТАН''' === === '''ВЬЕТНАМ''' === '''''Bằng tiếng Việt'''''<br> '''Tiến quân ca'''<br> Đoàn quân Việt Nam đi chung lòng cứu quốc<br> Bước chân dồn vang trên đường gập ghềnh xa<br> Cờ in máu chiến thắng vang hồn nước,<br> Súng ngoài xa chen khúc quân hành ca.<br> Đường vinh quang xây xác quân thù,<br> Thắng gian lao cùng nhau lập chiến khu.<br> Vì nhân dân chiến đấu không ngừng,<br> Tiến mau ra sa trường,<br> Tiến lên, cùng tiến lên.<br> Nước non Việt Nam ta vững bền.<br> Đoàn quân Việt Nam đi sao vàng phấp phới<br> Dắt giống nòi quê hương qua nơi lầm than<br> Cùng chung sức phấn đấu xây đời mới,<br> Đứng đều lên gông xích ta đập tan.<br> Từ bao lâu ta nuốt căm hờn,<br> Quyết hy sinh đời ta tươi thắm hơn.<br> Vì nhân dân chiến đấu không ngừng,<br> Tiến mau ra sa trường,<br> Tiến lên, cùng tiến lên.<br> Nước non Việt Nam ta vững bền.<br> https://rutube.ru/video/5e84a5392251a0bded2e865d403204ae/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Vietnam.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Алга баручы гаскәр җыры'''<br> Вьет гаскәре алга, илне сакларга,<br> Бара озын, тар сукмакларда.<br> Ил рухы – канлы байракта,<br> Туп гөрселдәве – җырларда.<br> Юл буйлап – дошман сөяге,<br> Күңелдә – җиңү теләге.<br> Халкыбыз дип сафка бастык.<br> Алга, яуларга,<br> Бергә – гел алга!<br> Вьетнам мәңгелек һәм нык.<br> Вьет гаскәре, алга, алтын йолдызга<br> Карап ил чыга олы юлга,<br> Күмәкләшеп – яңа тормышка,<br> Богауларны өзеп – уңышка.<br> Озак булдык михнәт-кайгыда,<br> Ватан өчен җаннар фида,<br> Халкыбыз дип сафка бастык.<br> Алга, яуларга,<br> Бергә – гел алга!<br> Вьетнам мәңгелек һәм нык.<br> === '''ГАГАУЗИЯ''' === '''Tarafım'''<br> Tarafım, san tarafım,<br> Ne gözelsin, korafım:<br> Çok comerţin sän, topraam,<br> Gagauz Yerim, Bucaam!<br> Refren:<br> Gagauziya – hoşluum,<br> Çok sevin, koru dostluu,<br> Bayraanı üüsek kaldır,<br> Sän benim paalı halkım!<br> İIk adım sendi yaptık,<br> Hem ana da biz dedik,<br> Kaușu sevdik dinmäz,<br> «Oglanı» çaldık bitmäz.<br> Refren.<br> Gagauziya, mutlu yerim,<br> Vatanımsın sän benim,<br> Pek işçidir insanın,<br> Yelleri keser altın.<br> Refren.<br> Ne zorluk seni kırdı,<br> Ne zaman dolaştırdı.<br> Allahım, koru topraa:<br> Gagauz Yeri, Bucaa!<br> Refren.<br> https://rutube.ru/video/56e9481f5a49d01e2753681fd49d4c75/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Gagauz_Yerin_Gimnı.ogg '''Тарафым'''<br> === '''ГАУДЕАМУС (Шәкертләр гимны)''' === '''''Латинча'''''<br> '''Gaudeamus igitur!'''<br> I. Gaudeamus igitur<br> Juvenes dum sumus,<br> Gaudeamus igitur<br> Juvenes dum sumus!<br> Post jucundam juventutem<br> Post molestam senectutem<br> Nos habebit humus,<br> Nos habebit humus.<br> II. Ubi sunt qui ante nos<br> In mundo fuere?<br> Ubi sunt qui ante nos<br> In mundo fuere?<br> Ade as a inferos<br> Transe as a superos<br> Hos si vis videre,<br> Hos si vis videre.<br> III. Vita nostra brevis est<br> Brevi finietur,<br> Vita nostra brevis est<br> Brevi finietur.<br> Venit mors velociter<br> Rapit nos atrociter<br> Nemini parcetur,<br> Nemini parcetur.<br> IV. Vivat academia,<br> Vivant professores,<br> Vivat academia,<br> Vivant professores!<br> Vivat membrum quodlibet,<br> Vivat membra quaelibet,<br> Semper sint in flore,<br> Semper sint in flore.<br> V. Vivant omnes virgines,<br> Faciles, formosae,<br> Vivant omnes virgines,<br> Faciles, formosae.<br> Vivant et mulieres,<br> Tenerae amabiles,<br> Bonae laboriosae,<br> Bonae laboriosae.<br> VI. Vivant et republica<br> et qui illam regit,<br> Vivant et republica<br> et qui illam regit.<br> Vivat nostra civitas,<br> Maecenatum caritas,<br> Quae nos hic protegit,<br> Quae nos hic protegit.<br> VII. Pereat tristitia,<br> Pereant osores,<br> Pereat tristitia,<br> Pereant osores.<br> Pereat diabolus,<br> Qui vis antiburschius,<br> Atque irrisores,<br> Atque irrisores.<br> https://upload.wikimedia.org/score/0/m/0moe4h1ey0lo6b55p8ouwddb1e30elb/0moe4h1e.mp3 https://rutube.ru/video/cbf30cb993a91b0983f493a99577a999/ '''Әйдәгез, күңелләник!'''<br> I. Әйдәгез, күңелләник –<br> Яшьлек шуңа форсат,<br> Әйдәгез, күңелләник –<br> Яшьлек шуңа форсат!<br> Яшь гомерләр үтеп китәр,<br> Тынгысыз картлык та җитәр –<br> Алыр безне туфрак,<br> Алыр безне туфрак.<br> II. Безнең гомер бик кыска<br> Фанилык иңендә,<br> Безнең гомер бик кыска<br> Фанилык иңендә.<br> Әҗәл тиз килеп җитә,<br> Дөньядан алып китә,<br> Аяу юк һичкемгә,<br> Аяу юк һичкемгә.<br> III. Моңарчы яшәгәннәр –<br> Кайда алар бүген?<br> Моңарчы яшәгәннәр –<br> Кайда алар бүген?<br> Күкләргә менеп эзлә,<br> Ахирәттә дә күзлә –<br> Очратырлык түгел,<br> Очратырлык түгел.<br> IV. Яшә, академия,<br> Яшәсен остазлар,<br> Яшә, академия,<br> Яшәсен остазлар!<br> Яшәсен һәркайсысы,<br> Яшәсен һәрбарчасы<br> Һәм чәчәк атсыннар,<br> Һәм чәчәк атсыннар!<br> V. Яшәсен безнең кызлар –<br> Сөйкемле, гүзәлләр,<br> Яшәсен безнең кызлар –<br> Сөйкемле, гүзәлләр!<br> Яшәсеннәр ханымнар –<br> Ягымлылар, назлылар,<br> Хезмәт сөючәннәр,<br> Хезмәт сөючәннәр!<br> VI. Яшәсен дәүләтебез,<br> Яшәсен хакимнәр,<br> Яшәсен дәүләтебез,<br> Яшәсен хакимнәр!<br> Яшәсен шәһәребез,<br> Иганәчеләребез –<br> Химая иткәннәр,<br> Химая иткәннәр.<br> VII. Булмасын кайгы-хәсрәт,<br> Бетсен көнләшкәннәр,<br> Булмасын кайгы-хәсрәт,<br> Бетсен көнләшкәннәр!<br> Олаксын шайтаны да,<br> Шәкертләр дошманы да –<br> Гыйлемнән көлгәннәр,<br> Гыйлемнән көлгәннәр!<br> === '''ГВАТЕМАЛА''' === '''''Español'''''<br> '''¡Guatemala feliz...!'''<br> ¡Guatemala feliz...! que tus aras<br> no profane jamás el verdugo;<br> ni haya esclavos que laman el yugo<br> ni tiranos que escupan tu faz.<br> Si mañana tu suelo sagrado<br> lo amenaza invasión extranjera,<br> libre al viento tu hermosa bandera<br> a vencer o a morir llamará.<br> '''''Coro I'''''<br> Libre al viento tu hermosa bandera<br> a vencer o a morir llamará;<br> que tu pueblo con ánima fiera<br> antes muerto que esclavo será.<br> De tus viejas y duras cadenas<br> tú forjaste con mano iracunda,<br> el arado que el suelo fecunda<br> y la espada que salva el honor.<br> Nuestros padres lucharon un día<br> encendidos en patrio ardimiento,<br> y lograron sin choque sangriento<br> colocarte en un trono de amor.<br> '''''Coro II'''''<br> Y lograron sin choque sangriento<br> colocarte en un trono de amor,<br> que de patria en enérgico acento<br> dieron vida al ideal redentor. <br> https://rutube.ru/video/d6dc9d8a9ac02cce08f980af4ea733df/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Guatemala,_by_the_U.S._Navy_Band.oga '''''Испан телендә'''''<br> '''Гватемала – бәхетле!..'''*<br> Гватемала – бәхетле!... Михрабың <br> Һичкайчан мәсхәрә ителмәс;<br> Юк коллар, ялаучы богавын,<br> Һәм залим йөзеңә төкермәс.<br> Һәм әгәр бу изге туфрагың<br> Нәҗесләп тапталса иртәгә,<br> Чакырыр азатлык байрагың –<br> Җиңәргә йә шәһит китәргә.<br> '''''Беренче кушымта:'''''<br> Чакырыр азатлык байрагың<br> Җиңүгә йә шәһит китәргә.<br> Кол булмас һич горур улларың,<br> Ителсә дә дучар үләргә.<br> Күптәнге һәм авыр богауны<br> Онытып, алырсың кулларга<br> Бәрәкәт бирүче суканы<br> Һәм кылыч – намусың сакларга.<br> Милли хис ялкынында янган<br> Бабалар тапкан үз бәхетен:<br> Кан коймый, азатлык яулаган<br> Һәм корган мәхәббәт тәхетен.<br> '''''Икенче кушымта:'''''<br> Кан коймый азатлык яулаган<br> Һәм корган мәхәббәт тәхетен,<br> Куәтле булсын дип Ил-Ватан,<br> Тергезгән идеал-өметен.<br> * Гимнның өченче-дүртенче куплетлары илнең җирле үзенчәлекләренә багышланган, рәсми чараларда алар гадәттә башкарылмый. Беренче рәсми куплеты гына башкарылганда, кушымтасы кабатлана.<br> === '''ГОМАН''' === '''''Гарәп телендә'''''<br> يا ربنا احفظ لنا جلالة السلطان<br> والشعب بالأوطان<br> بالعز والإيمان<br> وليدم مؤيدا<br> عاهلا ممجدا<br> بالنفوس يفتدى<br> وليدم مؤيدا<br> عاهلا ممجدا<br> بالنفوس يفتدى<br> يا عمان نحن من عهد النبي<br> أوفياء من كرام العرب<br> أبشري قابوس جاء<br> فلتباركه السماء<br> واسعدي والتقيه بالدعاء<br> https://rutube.ru/video/3b3791ac515cb88a7140c6765148ac1c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Peace_to_the_Sultan_(نشيد_السلام_السلطاني).ogg Йа Илаһ, солтан галиҗәнапне данла һәм ярлыка,<br> халкын, Ватанын сакла,<br> гыйззәт-иманын хакла!<br> Яшә, солтаныбыз,<br> данлы юлбашчыбыз,<br> синең өчен җан фида.<br> Яшә, солтаныбыз,<br> данлы юлбашчыбыз,<br> синең өчен җан фида.<br> Гоман, нәби гаһеденнән тәкъва,<br> без — тугры, кәрамәтле гарәп.<br> Кабуска догаң хаслап,<br> хатиб рухына баглап,<br> шатландыр аны, мөбарәкләп.<br> === '''ГӨРҖИСТАН''' === ქართულად<br> '''თავისუფლება'''<br> ჩემი ხატია სამშობლო,<br> სახატე მთელი ქვეყანა,<br> განათებული მთა-ბარი,<br> წილნაყარია ღმერთთანა.<br> თავისუფლება დღეს ჩვენი<br> მომავალს უმღერს დიდებას,<br> ცისკრის ვარსკვლავი ამოდის<br> და ორ ზღვას შუა ბრწყინდება,<br> და დიდება თავისუფლებას,<br> თავისუფლებას დიდება.<br> https://rutube.ru/video/3b6b3ac76bfb78a37b9a485da54c07e2/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Tavisupleba_instrumental.ogg '''''Гөрҗи телендә'''''<br> '''Азатлык'''<br> Ватаным – изге иконам,<br> Дөнья җирләре түрендә,<br> Тау-үзәннәре Алладан<br> Без туганнарга бирелгән.<br> Киләчәгебезне данлап<br> Азатлык-ирек яулыйбыз,<br> Ике диңгез арасында<br> Балкыр таңда Чулпан йолдызыбыз,<br> Җырлыйбыз ирекне без мактап,<br> Азатлыкка дан җырлыйбыз!<br> === '''ГРЕНЛАНДИЯ''' === '''''Kalaallisut'''''<br> 1. Nunarput, utoqqarsuanngoravit<br> niaqqut ulissimavoq qiinik.<br> Qitornatit kissumiaannarpatit<br> tunillugit sineriavit piinik.<br> 5. Taqilluni naami atunngiveqaaq,<br> kalaallit siumut makigitsi.<br> Inuttut inuuneq pigiuminaqaaq,<br> saperasi isumaqaleritsi.<br> https://rutube.ru/video/87d8e32fb75ee1335087ccdd3ba8ac91/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Nunarput.ogg '''''Гренланд телендә'''''<br> 1. Син, борынгы Ватаныбыз, тау-бозлы,<br> Күкрәгеңдә назлана ул-кызларың.<br> Чал чәчләрдәй кар каплаган башыңны,<br> Байлык-муллыкта океан ярларың.<br> 5. Кол басынкылыгы — түгел һич язмыш,<br> Алга, Калааллит, без синең сагыңда.<br> Уалучан булса да безнең тормыш,<br> Инаныгыз, булдырырбыз барын да!<br> '''Гимн текстындагы биш куплетның беренчесе һәм соңгысы гына рәсми рәвештә башкарыла.'''<br> === '''ГРЕЦИЯ (ЮНАНСТАН)''' === '''''Στα ελληνικά'''''<br> '''Ἐλευθεριά'''<br> Σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν κόψι<br> Τοῦ σπαθιοῦ τὴν τρομερή,<br> Σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν ὄψι,<br> Ποὺ μὲ βία μετράει τὴν γῆ.<br> Ἀπ’ τὰ κόκκαλα βγαλμένη<br> τῶν Ἑλλήνων τὰ ἱερά,<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> https://rutube.ru/video/8ad80831c39f5c43a56280dadc8ae903/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hymn_to_liberty_instrumental.oga '''''Грек (юнан) телендә'''''<br> '''Азатлык'''<br> Таныш миңа, газиз илем,<br> Иң үткен кылычларың,<br> Таныш үткен күз карашың —<br> Колачлый ул Җир шарын.<br> Затлы Юнан тамырыннан<br> Үсеп чыккан бер аклык, —<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык,<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык,<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык!<br> '''Барлыгы 254 куплеты булган текстның бердәнбер рәсми башкарыла торганы.'''<br> === '''ГЫЙРАК''' === '''باللغة العربية'''<br> '''مَوْطِنِيْ'''<br> مَوْطِنِيْ مَوْطِنِيْ<br> اَلْجَلَالُ وَالْجَمَالُ وَالسَّنَاءُ وَالْبَهَاءُ<br> فِيْ رُبَاكْ فِيْ رُبَاكْ<br> وَالْحَيَاةُ وَالنَّجَاةُ وَالْهَنَاءُ وَالرَّجَاءُ<br> فِيْ هَوَاكْ فِيْ هَوَاكْ<br> هَلْ أَرَاكْ هَلْ أَرَاكْ<br> سَالِماً مُنَعَّماً وَ غَانِماً مُكَرَّماً<br> سَالِماً مُنَعَّماً وَ غَانِماً مُكَرَّماً<br> هَلْ أَرَاكْ فِيْ عُلَاكْ<br> تَبْلُغُ السِّمَاكْ تَبْلُغُ السِّمَاكْ<br> مَوْطِنِي مَوْطِنِيْ<br> مَوْطِنِيْ مَوْطِنِيْ<br> اَلشَّبَابُ لَنْ يَّكِلَّ هَمُّهُ أنْ يَّسْتَقِلَّ<br> أَوْ يَبِيْد أَوْ يَبِيْد<br> نَسْتَقِيْ مِنَ الرَّدَى وَلَنْ نَّكُوْنَ لِلْعِدَى<br> كَالْعَبِيْد كَالْعَبِيْد<br> لَا نُرِيْد لَا نُرِيْد<br> ذُلَّنَا الْمُؤَبَّدَا وَعَيْشَنَا الْمُنَكَّدَا<br> لَا نُرِيْد بَلْ نُعِيْد<br> مَجْدَنَا التَّلِيْد مَجْدَنَا التَّلِيْد<br> مَوْطِنِيْ مَوْطِنِيْ<br> مَوْطِنِيْ مَوْطِنِيْ<br> اَلْحُسَامُ وَ الْيَرَاعُ لَا الْكَلَامُ وَالنِّزَاعُ<br> رَمْزُنَا رَمْزُنَا<br> مَجْدُنَا وَ عَهْدُنَا وَوَاجِبٌ مِّنَ الْوَفَاء<br> يَهُزُّنَا يَهُزُّنَا<br> عِزُّنَا عِزُّنَا<br> غَايَةٌ تُشَرِّفُ وَ رَايَةٌ تُرَفْرِفُ<br> يَا هَنَاكْ فِيْ عُلَاكْ<br> قَاهِراً عِدَاكْ قَاهِراً عِدَاكْ<br> مَوْطِنِيْ مَوطِنِيْ<br> https://rutube.ru/video/36bfaa3e552fb97403063f05b18e40c1/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Mawtini.ogg '''''татарча'''''<br> '''Ватаным'''<br> Ватаным, Ватаным,<br> Гүзәллегең, бөеклегең, дан-шөһрәтең һәм зиннәтең —<br> Тауларда, тауларда,<br> Тормыш-хәят һәм ирегең, куанычың һәм өметең<br> Һаваңда, һаваңда —<br> Насыйпмы бу миңа?<br> Хозурың хәвефсезлектә, хөрмәтең иминлектә,<br> Хозурың хәвефсезлектә, хөрмәтең иминлектә —<br> Насыйпмы? Бу намың<br> Тәблигъ булсын күктә,<br> Тәблигъ булсын күктә,<br> Ватаным, Ватаным!<br> Ватаным, Ватаным,<br> Армый-талмый әзер яшьләр азатлык дип җан атарга<br> Йә шәһит булмакка,<br> Үлем суын эчсәләр дә, буйсынмаслар дошманнарга,<br> Түнмәсләр коллыкка —<br> Мәңгелек хурлыкка.<br> Рухсызланмам, риза булмам аяныч яшәмәккә,<br> Рухсызланмам, риза булмам аяныч яшәмәккә.<br> Иҗтиһад кылганым —<br> Даның тергезмәккә, даның тергезмәккә,<br> Ватаным, Ватаным.<br> Ватаным, Ватаным,<br> Үткен кылыч, очлы каләм, сафсата һәм бәхәс түгел, —<br> Байрагым һәм туграм.<br> Намусым дип, иманым дип, бурыч дип атлыга күңел —<br> Гомерлек вазифам.<br> Безнең дан, безнең дан —<br> Без кадерләгән максатта, күк бизәгән байракта,<br> Без кадерләгән максатта, күк бизәгән байракта.<br> Куәтле рух-җаның,<br> Дошманны җиңеп атла, дошманны җиңеп атла,<br> Ватаным, Ватаным.<br> '''Гыйракның "Маутыйни" (Ватаным) исемле дәүләт гимны гарәпләрнең гомуми максатларын һәм омтылышларын да чагылдыра. Шул сәбәпле ул берничә гарәп илендә халык гимны булып киткән.''' === '''ДАНИЯ''' === '''''På dansk'''''<br> '''''Дания телендә'''''<br> Der er et yndigt land<br> Der er et yndigt land,<br> det står med brede bøge<br> nær salten østerstrand,<br> nær salten østerstrand.<br> Det bugter sig i bakke dal,<br> det hedder gamle Danmark,<br> og det er Frejas sal,<br> og det er Frejas sal!<br> Vort gamle Danmark skal bestå<br> så længe bøgen spejler,<br> sin top i bølgen blå,<br> sin top i bølgen blå.<br> https://rutube.ru/video/a378796d75472ac903f75f9e630368b6/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Der_er_et_yndigt_land.ogg '''Әй, сөекле Ватан!'''<br> Әй, сөекле Ватан!<br> Тозлы диңгез ярында<br> бүкләрең тезелеп баскан,<br> тезелеп баскан.<br> Борынгы Данмарк илен,<br> диңгездән искән җилен<br> Фрайя яраткан,<br> Фрайя яраткан!<br> Мәңге яшә, урманнар күк,<br> кодрәт алып, даннар иле,<br> зәңгәр дулкыннардан,<br> зәңгәр дулкыннардан.<br> '''Гимнның җыелма рәсми куплеты.'''<br> === '''ДОМИНИКАН ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Español'''''<br> '''Quisqueyanos valientes'''<br> I. Quisqueyanos valientes, alcemos<br> Nuestro canto con viva emoción,<br> Y del mundo a la faz ostentemos<br> Nuestro invicto glorioso pendón. <br> ¡Salve el pueblo que intrépido y fuerte, <br> A la guerra a morir se lanzó <br> Cuando en bélico reto de muerte<br> Sus cadenas de esclavo rompió. <br> '''''(+acompañamiento)'''''<br> Ningun pueblo ser libre merece <br> Si es esclavo indolente y servil; <br> Si en su pecho la llama no crece<br> Que templó el heroismo viril.<br> Mas Quisqueya la indómita y brava <br> Siempre altiva la frente alzará: <br> Que si fuere mil veces esclava<br> Otras tantas ser libre sabrá.<br> https://rutube.ru/video/a5fcaf7da09058288d46838b627c352c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Dominican_Republic_National_Anthem.ogg<br> (башта ике юллык кереш уйнала)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Кискейя кыюлары'''<br> 1. Җырлыйбыз, Кискейя кыюлары,<br> Дәртләнеп хисле җырыбызны,<br> Соклансын күреп бар Җир шары<br> Җиңелмәс данлыклы туыбызны.<br> Дан батыр йөрәкле халыкка —<br> Аяусыз көрәшкә атлады,<br> Җан фида кылып һәр сугышта,<br> Богауларны ватып ташлады!<br> '''''(+аккомпанемент)'''''<br> Һичкайчан булалмас хөр-азат<br> Ихтыярсыз бер кол, ярамсак,<br> Күкрәгендә ялкынланмаса<br> Гайрәте кабызган бер учак.<br> Ә Кискейя кыю, бирешмәс, —<br> Коллыкка төшсә дә мең кабат,<br> Горур тотар үзен, килешмәс,<br> Булыр ул яңадан хөр-азат.<br> === '''ЕВРОПА БЕРЛЕГЕ''' === '''ODE AN DIE FREUDE'''<br> Freude, schöner Götterfunken,<br> Tochter aus Elysium,<br> Wir betreten feuertrunken,<br> Himmlische, dein Heiligtum!<br> Deine Zauber binden wieder<br> Was die Mode streng geteilt;<br> Alle Menschen werden Brüder,<br> Wo dein sanfter Flügel weilt.<br> Seid umschlungen, Millionen!<br> Diesen Kuß der ganzen Welt!<br> Brüder, über‘m Sternenzelt<br> Muß ein lieber Vater wohnen.<br> Wem der große Wurf gelungen,<br> eines Freundes Freund zu sein;<br> wer ein holdes Weib errungen,<br> mische seinen Jubel ein!<br> Ja, wer auch nur eine Seele<br> Sein nennt auf dem Erdenrund!<br> Und wer’s nie gekonnt, der stehle<br> Weinend sich aus diesem Bund!<br> https://rutube.ru/video/287ed23850bb5fc1bd7c399bbb1fd99e/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anthem_of_Europe_(US_Navy_instrumental_long_version).ogg '''ШАТЛЫККА МӘДХИЯ'''<br> Күңелләргә иңә шатлык<br> Илаһият нурында,<br> Низагтан туеп сыендык<br> Тәңребез хозурына!<br> Берләшә рухи нигездә<br> Элек аерылганнар,<br> Ходай канат җәйгән җирдә<br> Без бәндәләр – туганнар.<br> Миллионнар, иң куеп иңгә,<br> Шатлыкка җирне күмсен!<br> Туганнар Галәм түрендә<br> Әл-Вәдүд барын белсен!<br> Тормышта туры юл тоткан,<br> Иңдәшен дус дип тойган,<br> Гомер юлдашын яраткан –<br> Булсын ул безнең туган!<br> Тәкәбберлеккә бирелгән,<br> Башканы күреп түбән,<br> Дуслык кадерен белмәгән –<br> Китсен безнең берлектән!<br> '''Гимн Европа Берлегенә кергән дәүләтләр телләренә тәрҗемә ителгән. Аерым илләрдәге чараларда ул җирле дәүләт телләрендә башкарылырга мөмкин. Гомумевропа күләмендә аны оркестр гына башкара, шул рәвешчә кыйтгадагы бер генә телгә дә өстенлек бирелми. Гимнга нигез итеп Фридрих Шиллерның 1785 елда язылган шигыре алынган. Соңрак аңа Лүдвиг ван Бетһовен көй иҗат иткән. Бу музыка көйязарның Тугызынчы симфониясенә кертелгән.'''<br> '''Биредә гимнның иң популяр варианты тәрҗемә ителгән. Соңгы дүрт юлы сирәк уйнала. Беренче куплеты гына даими башкарыла, кайвакыт аны азакта кабатлыйлар да.'''<br> === '''ҖИБУТИ''' === '''''Сомали телендә'''''<br> Hinjinne u sara kaca,<br> Calankaan harraad iyo<br> Haydaar u mudateen!<br> Haydaar u mudateen!<br> Hir cagaarku qariyayiyo.<br> Habkay samadu tahayoo;<br> Xiddig dhi igleh hoorshoo,<br> Caddaan lagu hadheeyaay.<br> ||: Maxaa haybad kugu yaal!<br> Maxaa haybad kugu yaal! :||<br> https://rutube.ru/video/c790a5f891ae816940c1c0a5d68eaae9/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:The_Djiboutian_anthem.ogg '''''Афар телендә'''''<br> Doogehiik inkih solaa,<br> Simbiliiy kah ningicle<br> Bakaarat kah sugunne!<br> Bakaarat kah sugunne!<br> Bulci kaak qaran sido,<br> Gubi kak way anxar lusa;<br> Cutukti caxte caydu,<br> Qidi wagri silaalo.<br> ||: Maysooy heebati kumuu!<br> Maysooy heebati kumuu! :||<br> https://rutube.ru/video/666957111ce1ef02b75475d6715b72ba/ https://wikiway.com/djibouti/gimn/ Күтәрел, байрагыбыз,<br> Дәррәү торып басыгыз!<br> Алдык аны яу итеп,<br> Әрнүләр, сусау үтеп.<br> Безнең мәңгелек төсләр:<br> Җирләр — яшел, күкләр — зәңгәр;<br> Ак төс — иминлек хасы,<br> Канлы йолдыз — уртасы.<br> ||: Байрак — безнең горурлык!<br> Байрак — безнең хозурлык! :||<br> === '''ИРАН ИСЛАМ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''به فارسی'''<br> سر زد از افق مهر خاوران<br> فروغ دیده‌ی حق‌باوران<br> بهمن فر ایمان ماست<br> پیامت ای امام، استقلال<br> آزادی، نقش جان ماست<br> شهیدان، پیچیده در گوش زمان فریادتان<br> پاینده مانی و جاودان<br> جمهوری اسلامی ایران<br> https://rutube.ru/video/df5a1726583c76eec62736f2b1cebf71/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Sorud-e_Mellí-e_Yomhurí-e_Eslamí-e_Irán_(instrumental).oga<br> (башта кыска гына кереш уйнала)<br> '''''Татар телендә'''''<br> Офыкта Шәрекъ Кояшы балкый,<br> Хак мөселман күңелен ул назлый,<br> Баһман – иман йөзек кашы.<br> Синең вәгазьләрең, әй, Имам,<br> Азатлык, ирек тоткасы.<br> Шәһитләр!<br> Сезнең ялвару – заман колагында чаң:<br> “Ул яши һәм мәңге булачак –<br> Ислам Җөмһүрияте Иран!”<br> === '''ИРЛАНДИЯ (дәүләт гимны)''' === '''''I nGaeilge'''''<br> '''Amhrán na bhFiann'''<br> Seo dhibh a chairde duan Óglaigh,<br> Cathréimeach briomhar ceolmhar,<br> Ár dtinte cnámh go buacach táid,<br> ‘S an spéir go min réaltogach<br> Is fonnmhar faobhrach sinn chun gleo<br> ‘S go tiúnmhar glé roimh thíocht don ló<br> Fé chiúnas chaomh na hoiche ar seol:<br> Seo libh canaídh Amhrán na bhFiann.<br> '''''Refrain:'''''<br> Sinne Fianna Fáil<br> Atá faoi gheall ag Éirinn,<br> Buíon dár slua<br> Thar toinn do ráinig chugainn,<br> Faoi mhóid bheith saor.<br> Seantír ár sinsir feasta<br> Ní fhagfar faoin tíorán ná faoin tráil<br> Anocht a théam sa bhearna bhaoil,<br> Le gean ar Ghaeil chun báis nó saoil<br> Le gunna scréach faoi lámhach na bpiléar<br> Seo libh canaídh Amhrán na bhFiann.<br> '''''English'''''<br> '''The soldier’s song'''<br> We’ll sing a song, a soldier’s song,<br> With cheering rousing chorus,<br> As round our blazing fires we throng,<br> The starry heavens o’er us;<br> Impatient for the coming fight,<br> And as we wait the morning’s light,<br> Here in the silence of the night,<br> We’ll chant a soldier’s song.<br> Chorus:<br> Soldiers are we<br> whose lives are pledged to Ireland;<br> Some have come from a land beyond the wave.<br> Sworn to be free,<br> No more our ancient sire land<br> Shall shelter the despot or the slave.<br> Tonight we man the gap of danger<br> In Erin’s cause, come woe or weal<br> ‘Mid cannons’ roar and rifles peal,<br> We’ll chant a soldier’s song.<br> https://rutube.ru/video/90b1d912555afa0dfb85c4f6b882017f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Amhrán_na_bhFiann.ogg<br> (бу аудиода гимнның "компакт варианты" – кушымтасы гына уйнала)<br> https://zvyki.com/song/78387993/Gimn_Irlandii_-_Amhr_n_na_bhFiann/{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br> (вокал, биредә гимн тулысынча һәм ирланд телендә генә җырланган)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Яугирләр җыры'''<br> Җырлыйк әле яугир җырын,<br> Басып байраклар астына.<br> Йолдызлар һәм учак уты<br> Төнлә күздә чагыла;<br> Безнең күңел ярсыр яуга,<br> Иртән кояш сипсә нурын,<br> Ә хәзер бу төнге тынлыкта<br> Җырлыйк яугир җырын.<br> Кушымтасы:<br> Без яугирләр,<br> Ирландия рухы йөрәктә,<br> Без ант иттек,<br> кайда туып үссәк тә:<br> Булмас һич безнең изге утарлар<br> Залим белән кол сыеныр урын.<br> Чәлпәрәмә килер зынҗырлар,<br> Сибәр кояш илгә нурын,<br> Үкерсә дә үлем чәчеп туплар,<br> Җырларбыз яугир җырын.<br> '''Гимн текстының рәсми башкарыла торган беренче куплетлары.'''<br> === '''ИСЛАНДИЯ''' === '''''Á íslensku'''''<br> Ó, guð vors lands! Ó, land vors guðs,<br> vér lofum þitt heilaga, heilaga nafn,<br> úr sólkerfum himnanna hnýta þér krans<br> þínir herskarar, tímanna safn.<br> Fyrir þér er einn dagur sem þúsund ár<br> og þúsund ár dagur, ei meir:<br> eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,<br> sem tilbiður guð sinn og deyr.<br> Íslands þúsund ár,<br> Íslands þúsund ár,<br> eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,<br> sem tilbiður guð sinn og deyr.<br> https://rutube.ru/video/0a1dc4ee853df3662c56563317923367/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Lofsöngur.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Ил Алласы! Аллалы ил!<br> Мактаулар Синең мөкатдәс намыңа.<br> Кояш, Галәм – Синең чәчәк бәйләме<br> Бакый гаскәрең тарафына.<br> Хозурыңда бер көн — мең еллар тиңдәше,<br> Мең еллар бер көндәй уза:<br> Мәңгелек – чәчәктән тамган күз яше,<br> Гыйбадәт кыла һәм сула.<br> Исландиягә мең ел,<br> Исландиягә мең ел,<br> Мәңгелек – чәчәктән тамган күз яше,<br> Гыйбадәт кыла һәм сула.<br> === '''ИСРАИЛ ДӘҮЛӘТЕ''' === '''בעברית'''<br> '''הַתִּקְוָה'''<br> כֹּל עוֹד בַּלֵּבָב פְּנִימָה<br> נֶפֶשׁ יְהוּדִי הוֹמִיָּה,<br> וּלְפַאֲתֵי מִזְרָח קָדִימָה,<br> עַיִן לְצִיּוֹן צוֹפִיָּה;<br> עוֹד לֹא אָבְדָה תִקְוָתֵנוּ,<br> הַתִּקְוָה בַּת שְׁנוֹת אַלְפַּיִם,<br> לִהְיוֹת עַם חָפְשִׁי בְּאַרְצֵנוּ, 𝄇<br> 𝄆 אֶרֶץ צִיּוֹן וִירוּשָׁלַיִם.<br> '''''Укылышы''''':<br> Kol ‘od balevav p’nimah –<br> Nefesh Yehudi homiyah<br> Ulfa’ati mizrakh kadimah<br> ‘ayin LeTsion tsofiyah –<br> ‘od lo avdah tikvatenu<br> Hatikvah bat sh’not alpayim:<br> Lihyot ‘am khofshi be’artzenu –<br> Erets Tsiyon vi’rushalayim.<br> Lihyot ‘am khofshi be’artzenu –<br> Erets Tsiyon vi’rushalayim.<br> https://rutube.ru/video/d5dc0d3980deb51088393013ef5c6bb6/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hatikvah_instrumental.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Тынгысыз җаныбыз кушканга,<br> Хыял яши, йөрәктә ут яна,<br> Төбәп күзләрне гел Сионга,<br> Атларбыз алга, шәрыккә таба.<br> Сүнмәс өмет безнең күңелдә,<br> Ике мең ел аны сакладык,<br> Сион, Иерусалим илендә<br> Азатлыгыбызны хакладык,<br> Сион, Иерусалим илендә<br> Азатлыгыбызны хакладык.<br> === '''ИТАЛИЯ''' === '''''In italiano'''''<br> '''Fratelli d’Italia'''<br> Fratelli d’Italia,<br> L’Italia s’è desta,<br> Dell’elmo di Scipio<br> S’è cinta la testa.<br> Dove’è la Vittoria?<br> Le porga la chioma;<br> Chè schiava di Roma<br> Iddio la creò.<br> Fratelli d’Italia,<br> L’Italia s’è desta,<br> Dell’elmo di Scipio<br> S’è cinta la testa.<br> Dove’è la Vittoria?<br> Le porga la chioma;<br> Chè schiava di Roma<br> Iddio la creò.<br> '''''Coro''''':<br> Stringiamoci a coorte,<br> Siam pronti alla morte<br> Siam pronti alla morte:<br> Italia chiamò! Italia chiamò!<br> Si!!!<br> https://rutube.ru/video/068f53c26d70ee28ae1d6c1e3e82be76/ https://rutube.ru/video/95cb7a96b0e44bf7be5a182ff2fcccb4/ '''''Татар телендә'''''<br> '''Италия туганнары'''<br> Әй, туганнар, итальяннар,<br> Италия уянды,<br> Шипионың данлы очламын<br> Таҗ итеп ул киеп алды.<br> Олы җиңү – кайда соң ул?<br> Ул бит безгә баш иде:<br> Рум коллары торыннары<br> Ил хуҗасы булсын, диде.<br> Әй, итальяннар,<br> Италия уянды,<br> Шипио очламын<br> Таҗ итеп ул алды.<br> Олы җиңү – кайда?<br> Ул безгә баш иде:<br> Рум оныклары<br> Хуҗа булсын, дип.<br> '''''Кушымтасы''''':<br> “Бер тарафка, – дип, – әйдә, берләшик,<br> Җан фида кылып, бергә без көрәшик,<br> Җан фида кылып, бергә без көрәшик”, –<br> Италия дәшә! Италия дәшә!<br> Һәй!!!<br> '''Гимн текстының рәсми башкарыла торган беренче куплеты. Тагын ике "азатлык куплеты" һәм ике "тарихи куплеты" бар.'''<br> === '''ИЧКЕРИЯ ЧЕЧЕН ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Нохчийн маттахь'''''<br> '''Ӏожалла я маршо'''<br> Буьйсанна борз ехкаш дуьненчу девлла тхо,<br> ‘уьйранна лом уг’уш тхан ц’ераш техкина.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Аьрзонийн баннашкахь наноша дакхийна,<br> Тархаш т’ехь дой хьийзо дайша ‘амийна.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Халкъана, махкана наноша кхоьллина,<br> Цаьршинна эшначохь, майра д’ах’иттина.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Ламанан лечарчий маршонехь кхиийна,<br> Халонех, бохамех курра чекхдийлина.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Мокхаза ламанаш даш хилла лаларах,<br> Дахарехь, къийсамехь яхь оха д’алур яц.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Бос ‘аьржа ва латта молханах лелхарах,<br> Тхешан сий доьхкина, тхо лаьтта доьрзур дац.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Тхо цкъа а цхьанненна къарделла совцур дац,<br> ‘ожалла, я маршо — шиннех цхьаъ йоккхур ю?<br> Лаилаха иллАллах.<br> Йижараша тхан чевнаш эшаршца ерзайо,<br> Хьомсарчу б’аьргаша хьнаршна г’иттадо.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Мацалло хьовзадахь, орамаш дуур ду,<br> Хьогалло тхаш б’арздахь, бецан тхин мийра ду.<br> Лаилаха иллАллах.<br> Буьйсанна борз ехкаш дуьненчу девлла ду,<br> Халкъана, махкана, Далла а муьт’ахь ду.<br> Лаилаха иллАллах.<br> https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Гимн_Чеченской_Республики_Ичкерия.ogg<br> (берничә куплеты яңадан кабатлана)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Йә үлем, йә азатлык'''<br> Ана бүре баласын тапкан төндә туганбыз,<br> Арыслан үкергәндә без исемнәр алганбыз.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Бөркет ояларында үстергәндер анабыз,<br> Ат йөгәнләтеп безне өйрәткәндер атабыз.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Халык һәм Ватан өчен үстергәндер анабыз,<br> Әнкәйләр чакырганда, кабат сафка басабыз.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Тау бөркетләре белән без бергә очып үстек,<br> Киртәләр-михнәтләрне горур атлап без кичтек.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Мәрмәр кыялар тизрәк, эрерләр гүя кургаш, —<br> Ләкин дошманнар безне һич тезләндерә алмас.'''<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Җир-туфрак әйләнсә дә ут кабып күмерләргә,<br> Намусыбыз югалтып, кермәбез каберләргә.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Безне буйсындыралмас һичберкайчан һәм һичкем,<br> Икесенең берседер — йә азатлык, йә үлем.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Дәваларлар сеңелләр җырлашып тән ярасын,<br> Өндәр каһарманлыкка сөйгән ярның карашы.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Тамырлар кимерербез, битәрли калса ачлык,<br> Сусавыбызны басар үләннәрдән тамган чык.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> Ана бүре баласын тапкан төндә туганбыз,<br> Алла, Халык һәм Ватан — мөкатдәстер кыйблабыз.<br> Лә илаһы иллә Аллаһ.<br> === '''ЙӘМӘН''' === '''باللغة العربية'''<br> رَدِّدِيْ أَيَّتُهَا الدُّنْيَا نَشِيْدِيْ<br> رَدِّدِيْهِ وَأَعِيْدِيْ وَأَعِيْدِيْ<br> وَاذْكُرِيْ فِيْ فَرْحَتِيْ كُلَّ شَهِيْدِ<br> وَامْنَحِيْهِ حُلَلاً مِّنْ ضَوْءِ عِيْدِيْ:|<br> |: رَدِّدِيْ أَيَتُهَا الدُّنْيَا نَشِيْدِيْ <br> وَحْدَتِيْ، وَحْدَتِيْ<br> يَا نَشِيْداً رَائِعاً يَمْلَاُ نَفْسِيْ<br> أَنْتِ عَهْدٌ عَالِقٌ فِيْ كُلِّ ذِمَّة<br> رَايَتِيْ، رَايَتِيْ<br> يَا نَسِيْجاً حِكْتُهُ مِنْ كُلِّ شَمْسِ<br> أُخْلُدِيْ خَافِقَةً فِيْ كُلِّ قِمَّة<br> أُمَّتِيْ، أُمَّتِيْ<br> اِمْنَحِيْنِي الْبَأسَ يَامَصْدَرَ بَأسِيْ<br> وَاذْخُرِيْنِيْ لَكِ يَا أَكْرَمَ أُمَّة<br> عِشْتُ إِيْمَانِيْ وَحُبِّيْ سَرْمَدِيَّا<br> وَمَسِيْرِيْ فَوْقَ دَرْبِيْ عَرَبِيَّا<br> وَسَيَبْقٰى نَبْضُ قَلْبِيْ يَمَنِيَّا<br> لَنْ تَرَى الدُّنْيَا عَلٰى أَرْضِيْ وَصِيَّا<br> https://rutube.ru/video/18fc6c8a7dc61cd3475944def2171c3b/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_United_Republic.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Кабатла, дөнья, кабатла бу көемне,<br> Кабатла син нәшидемне, гаһедемне.<br> Искә төшер исемнәрен шәһидләрнең.<br> Ки син затлы киемнәрен бәйрәмнәрнең.<br> |: Кабатла, дөнья, кабатла нәшидемне. :|<br> Берлегем, Берлегем,<br> Рухлана бу ягымлы җырдан күңелем,<br> Һәр халәткә бәйләнешле ул гаһедем.<br> Байрагым, байрагым,<br> Кояшның син үзеннән иңгән комачым,<br> Мәңге балкы һәм бизәп тор һәр тау башын.<br> Өммәтем, өммәтем,<br> Вакыйг ит син үз көчеңне, куәтеңне,<br> Затлылардан итәр өчен дәүләтеңне.<br> Иманлы һәм сөюле мин җир йөзендә,<br> Һәм гомерем үтәр гарәп кавемендә.<br> Йәмәнемне йөртермен йөрәк түрендә,<br> Һичбер чит-ят хаким булмас дәүләтемдә.<br> === '''КАБО ВЕРДЕ''' === https://rutube.ru/video/c717f83a9e25b73b5b4d1a885116d12d/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cântico_da_Liberdade_(instrumental).ogg === '''КАЗАКЪСТАН''' === '''''Қазақ тілінде'''''<br> '''Менің Қазақстаным'''<br> Алтын күн аспаны,<br> Алтын дән даласы,<br> Ерліктің дастаны —<br> Еліме қарашы!<br> Ежелден ер деген,<br> Даңқымыз шықты ғой,<br> Намысын бермеген,<br> Қазағым мықты ғой!<br> '''''Қайырмасы:'''''<br> Менің елім, менің елім,<br> Гүлің болып егілемін,<br> Жырың болып төгілемін, елім!<br> Туған жерім менің —<br> Қазақстаным!<br> Ұрпаққа жол ашқан,<br> Кең байтақ жерім бар.<br> Бірлігі жарасқан,<br> Тәуелсіз елім бар.<br> Қарсы алған уақытты,<br> Мәңгілік досындай.<br> Біздің ел бақытты,<br> Біздің ел осындай!<br> '''''Қайырмасы.'''''<br> https://rutube.ru/video/d80fefc5ce5b1cda2113bdb39dcd92c1/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Kazakhstan_National_Anthem_2012.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Минем Казакъстаным'''<br> Алтын көн асманы,<br> Мул ашлык даласы,<br> Батырлык дастаны —<br> Илемә карачы!<br> Күптәннән ир дигән<br> Даныбыз кодрәте,<br> Намусын бирмәгән<br> Казагым куәте!<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Минем илем, минем илем,<br> Гөлең булып сибеләмен,<br> Җырың булып түгеләмен, илем!<br> Туган җирем минем —<br> Казакъстаным!<br> Килергә юл ачкан<br> Чиксез киң җирем бар,<br> Берлеге ярашкан<br> Ирекле илем бар.<br> Каршылый вакытны<br> Мәңгелек дустыдай,<br> Безнең ил — бәхетле,<br> Безнең ил — шушындый!<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> === '''КАЛМЫКСТАН''' === '''''Хальмг келн'''''<br> '''Хальмг Таңһчин Частр'''<br> Сарул сәәхн Хальмг Таңһч<br> Сансн тоотан күцәнә,<br> Авта җирһлин бат җолаг<br> Алдр һартан атхна.<br> '''''Давтвр:'''''<br> Улан залата хальмг улс,<br> Улата теегән кеерүлий!<br> Төрскн нутгтан күчән нерәдәд,<br> Толһа менд җирһий!<br> Олн келн-әмтнлә хамдан<br> Уралан Таңһчин зүткнә<br> Иньгллтин залин өндр герлд<br> Иргч мана батрна.<br> '''''Давтвр.'''''<br> Баатр-чиирг үрдәр туурад,<br> Буурл теемг өснә.<br> Сурһуль-номдан килмҗән өдәг,<br> Сул нерән дуудулна.<br> '''''Давтвр.''''' https://rutube.ru/video/4a0fb2e5bbd2bed3ad8dd41a232c2e4d/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kalmykia_anthem_(short_instrumental).ogg<br> Оркестр башкаруында гимнның компакт варианты. Бер куплеты; кушымтасының соңгы ике юлы кабатлана.<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Калмыкстан җыры'''<br> Гүзәл туган Калмык Иле<br> Бар даланы яктырта,<br> Төзек тормыш дилбегәсен<br> Көчле кулында тота.<br> '''''Кушымта''''':<br> Калмык халкы, алсу төскә<br> Иркен даланы бизә!<br> Туган йортка куәт өстәп,<br> Имин бул син мәңгегә!<br> Төрле телле кешеләре<br> Алга әйди Ватанны.<br> Дуслык нурында киләчәк<br> Ышанычлы һәм данлы.<br> '''''Кушымта'''''.<br> Батыр-чыдам балаларың<br> Чал даланы үстерә,<br> Тырышлыкта гыйлем эстәп,<br> Азат исемен күтәрә.<br> '''''Кушымта'''''.<br> === '''КАМБОДЖА''' === '''ជាភាសាខ្មែរ'''<br> '''បទនគររាជ'''<br> សូមពួកទេវត្តា រក្សាមហាក្សត្រយើង<br> អោយបានរុងរឿង ដោយជ័យមង្គល សិរីសួស្តី<br> យើងខ្ញុំព្រះអង្គ សូមជ្រកក្រោមម្លប់ ព្រះបារមី<br> នៃព្រះនរបតី វង្សក្សត្រាដែលសាងប្រាសាទថ្ម<br> គ្រប់គ្រងដែនខ្មែរ បុរាណថ្កើងថ្កាន ។<br> ប្រាសាទសីលា កំបាំងកណ្តាលព្រៃ<br> គួរអោយស្រមៃ នឹកដល់យសស័ក្តិ មហានគរ<br> ជាតិខ្មែរដូចថ្ម គង់វង្សនៅល្អ រឹងប៉ឹងជំហរ<br> យើងសង្ឃឹមពរ ភ័ព្វព្រេងសំណាងរបស់កម្ពុជា<br> មហារដ្ឋកើតមាន យូរអង្វែងហើយ ។<br> គ្រប់វត្តអារាម ឮតែសូរស័ព្ទធម៌<br> សូត្រដោយអំណរ រំឮកគុណពុទ្ធសាសនា<br> ចូរយើងជាអ្នក ជឿជាក់ស្មោះស្ម័គ្រតាមបែបដូនតា<br> គង់តែទេវត្តានឹង ជួយជ្រោមជ្រែង ផ្គត់ផ្គង់ប្រយោជន៍ឱយ<br> ដល់ប្រទេសខ្មែរ ជាមហានគរ ។<br> '''''Françaıse'''''<br> '''Le Chant Royal'''<br> 1. Que le ciel protège notre Roi<br> Et lui dispense le bonheur et la gloire.<br> Qu'il règne sur nos coeurs et sur nos destinées,<br> Celui qui, héritier des Souverains bâtisseurs,<br> Gouverne le fier et vieux Royaume.<br> 2. Les temples dorment dans la forêt,<br> Rappelant la grandeur du Moha Nokor.<br> Comme le roc, la race khmère est éternelle,<br> Ayons cofiance dans le sort du Campuchéa,<br> L'Empire qui défie les années.<br> 3. Les chants montent dans les pagodes<br> A la gloire de la Sainte foi Bouddhique.<br> Soyons fidèles aux croyances de nos pères.<br> Ainsi le ciel prodiguera-t-il tous ses bienfaits<br> Au vieux pays khmer, le Moha Nokor.<br> https://rutube.ru/video/4921e0ef4a1133b7c72e77aad1974a23/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Nokoreach.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Мәһабәт Кыйраллык'''<br> 1. Күкләр булсын Патшабыз сакчысы,<br> Насыйп булсын аңарга сәгадәт һәм дан.<br> Хаким ул халык йөрәгеннән, язмыштан, —<br> Борынгыдан горур мәмләкәтләр тоткан<br> Шәрәфле нәсел варисы.<br> 2. Пагодалар сыенган урманга,<br> Шаһит алар Моһа Ноко кодрәтенә.<br> Кһмер милләте яратылган ул мәңгегә,<br> Тормышыбыз хасланган Кампучиягә,<br> Тиңдәш булсын ил заманга.<br> 3. Багышлаек догалар-җыруны,<br> Мәдхия укып, изге Будда исеменә.<br> Тугры булсак бабалар әманәтенә,<br> Күкләр ирештерерләр бәрәкәтенә<br> Кһмер иле Моһа Ноконы.<br> === '''КАМӘР УТРАУЛАРЫ''' === '''''Shikomori'''''<br> 1. Beramu isi pepeza,<br> I nadi ukombozi piya;<br> Ye daula ivenuha,<br> Tasibabu yahe dini voya<br> tsangaya hunu Komoriya.<br> Narikeni yamahaba ya<br> huvendza ya masiwa.<br> Yatru...<br> 2. Wasiwa Komori damu ndzima,<br> Wasiwa Komori dini ndzima.<br> Ya masiwa razaliwa,<br> Ya masiwa yarileya,<br> Mola nde yari sayidiya;<br> Narike niya ndzima,<br> Rivendze uwatwaniya,<br> Mahaba ya dini na duniya.<br> 3. Beramu isi pepeza,<br> Rangu mwezi sita wa Zuiye,<br> Ye daula ivenuha,<br> Zisiwa zatru zi katruha:<br> Maoré na Ndzuani, Mwali na Ngazidja.<br> 4. Tasibabu yahe dini voya<br> Tsangaya hunu Komoriya.<br> Narikeni yamahaba ya,<br> Ya huvendza, ya masiwa.<br> https://rutube.ru/video/5c8b8c4b8562edb753664e292f5c6c35/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Comoros_by_US_Navy_Band.ogg<br> (дүртенче куплеты уйналмаган)<br> '''''Татар телендә'''''<br> 1. Җилферди ил байрагыбыз,<br> Тулы бәйсезлек белгертеп;<br> Күтәрелә Ватаныбыз,<br> Динебезне терәк, көч-куәт итеп,<br> Камәр илен бердәм дәүләт итеп.<br> Яшик шушы ямьле урында<br> Туганлык, сөю хозурында.<br> Яшик...<br> 2. Камәрлеләр, уртактыр каныбыз,<br> Камәрлеләр, камил иманыбыз.<br> Бу утрауларда туганбыз,<br> Монда тәрбия алганбыз,<br> Ярдәм насыйп итә, Аллабыз;<br> Кыю, тәвәккәл булыйк,<br> Ватан диеп җан атыйк,<br> Динне, дөньяны без яратыйк!<br> 3. Җилферди ил байрагыбыз<br> Алтынчы Июльдән башлап,<br> Күтәрелә Ватаныбыз,<br> Утраулары баскан тигез сафка:<br> Маоре һәм Ндзуани, Мвали һәм Ңазидҗа.<br> 4. Динебезне терәк, көч-куәт итеп,<br> Камәр илен бердәм дәүләт итеп, –<br> Яшик шушы ямьле урында,<br> Сөю, туганлык хозурында.<br> '''Гимн тексты, камәри теленнән тыш, Камәр утрауларындагы ике рәсми телгә – гарәп һәм француз телләренә дә тәрҗемә ителгән.''' === '''КАМЕРУН''' === '''CHANT DE RALLIEMENT'''<br> I. Ô Cameroun berceau de nos ancêtres,<br> Va debout et jaloux de ta liberté.<br> Comme un soleil ton drapeau fier doit être<br> Un symbole ardent de foi et d'unité.<br> Que tous tes enfants du nord au sud,<br> de l'est à l'ouest soient tout amour,<br> Te servir que ce soit leur seul but,<br> Pour remplir leur devoir toujours.<br> '''''Refrain:'''''<br> Chère patrie, terre chérie,<br> Tu es notre seul et vrai bonheur,<br> notre joie et notre vie,<br> À toi l'amour et le grand honneur<br> II. Tu es la tombe où dorment nos pères,<br> Le jardin que nos aïeux ont cultivé.<br> Nous travaillons pour te rendre prospère,<br> Un beau jour enfin nous serons arrivés.<br> De l'Afrique sois fidèle enfant<br> Et progresse toujours en paix,<br> Espérant que tes jeunes enfants<br> T'aimeront sans bornes à jamais.<br> '''''Refrain.'''''<br> '''RALLYING SONG'''<br> I. O Cameroon, Thou Cradle of our Fathers,<br> Holy Shrine where in our midst they now repose,<br> Their tears and blood and sweat thy soil did water,<br> On thy hills and valleys once their tillage rose.<br> Dear Fatherland, thy worth no tongue can tell!<br> How can we ever pay thy due?<br> Thy welfare we will win in toil and love and peace,<br> Will be to thy name ever true!<br> '''''Chorus:'''''<br> Land of Promise, land of Glory!<br> Thou, of life and joy, our only store!<br> Thine be honour, thine devotion,<br> And deep endearment, for evermore.<br> II. From Shari, from where the Mungo meanders<br> From along the banks of lowly Boumba Stream,<br> Muster thy sons in union close around thee,<br> Mighty as the Buea Mountain be their team;<br> Instil in them the love of gentle ways,<br> Regret for errors of the past;<br> Foster, for Mother Africa, a loyalty<br> That true shall remain to the last.<br> '''''Chorus.'''''<br> https://rutube.ru/video/e795d0512496afa843219c7466762df4/ https://wikiway.com/cameroon/gimn/ '''КҮМӘКЛЕК ҖЫРЫ'''<br> === '''КАНАДА''' === '''''Françaıse'''''<br> '''Ô Canada!'''<br> Ô Canada! Terre de nos aïeux,<br> Ton front est ceint de fleurons glorieux!<br> Car ton bras sait porter l’epée,<br> Il sait porter la croix!<br> Ton histoire est une epopée<br> Des plus brillants exploits,<br> Et ta valeur, de foi trempée,<br> Protégera nos foyers et nos droits,<br> Protégera nos foyers et nos droits.<br> https://wikiway.com/canada/gimn/ https://yandex.ru/video/preview/15109167227211971633 '''Татар телендә'''<br> '''Әй, Канада!'''<br> Әй, Канада! Ата-баба җире,<br> Дан чәчәкләре бизиләр сине!<br> Кулларың кылыч тотарга оста,<br> Тота белер хачны!<br> Синең тарихың – үзе бер дастан, –<br> Җиңүләреңне колачлый.<br> Кыю холкың, ныклы рухың, –<br> Саклар йортыбызны, хокукларны,<br> Саклар йортыбызны, хокукларны.<br> '''''English'''''<br> '''O Canada!'''<br> O Canada! Our home and native land!<br> True patriot-love in all thy sons command.<br> With glowing hearts we see thee rise,<br> The True North, strong and free,<br> And stand on guard, O Canada,<br> We stand on guard for thee.<br> O Canada, glorious and free!<br> We stand on guard, we stand on guard for thee.<br> O Canada, we stand on guard for thee!<br> https://rutube.ru/video/c27340fb75a88ef7ae7aaf59918a5126/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_O_Canada.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Әй, Канада!'''<br> Әй, Канада! Туган ил-йортыбыз!<br> Сине сөя бар ватандашыбыз.<br> Безнең бәхет – уңышларыңда,<br> Тугры Төньяк – нык, азат!<br> Без синең сагыңда, Канада,<br> Торырбыз сине хаклап.<br> Әй Канада, азат бул һәм данла!<br> Әй Канада! Без синең сагыңда!<br> Әй Канада! Без синең сагыңда!<br> '''Гимн тексты башта француз телендә язылган булган. Инглиз теленә ул бераз үзгәртелеп тәрҗемә ителгән.'''<br> === '''КАРАКАЛПАКСТАН''' === '''''Қарақалпақ тилинде'''''<br> Жайхун жағасында өскен байтерек,<br> Түби бир шақасы мың болар демек,<br> Сен сондай саялы қуяшлы елсең,<br> Тынышлық ҳәм ығбал сендеги тилек.<br> '''''Нақораты:'''''<br> Дийхан баба нәпеси бар жеринде,<br> Жуўсан аңқып, кийик қашар шөлинде,<br> Қарақалпақстан,<br> “Қарақалпақстан” деген атыңды,<br> Әўладлар әдиўлер жүрек төринде.<br> Айдын келешекке шақырар заман,<br> Мәртлик мийнет, билим жетизер оған,<br> Халқың бар азамат, дос ҳәм мийирбан,<br> Еркин жайнап-жаснап, мәңги бол аман.<br> '''''Нақораты:'''''<br> Дийхан баба нәпеси бар жеринде,<br> Жуўсан аңқып, кийик қашар шөлинде,<br> Қарақалпақстан,<br> “Қарақалпақстан” деген атыңды,<br> Әўладлар әдиўлер жүрек төринде.<br> https://rutube.ru/video/a0b3cf0ae90052456ad9cb805887d924/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_Karakalpakstan.ogg '''''Татар телендә'''''<br> 1. Җәйхун ярларында үскән байтирәк,<br> Тамырларыңа меңләп еллар, димәк, –<br> Син күләгәле, кояшлы төбәк,<br> Тынычлык һәм бәхет – синең ул теләк.<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Диһкян баба тыны сеңгән җиреңә,<br> Сайгак йөгерә әрем исле чүлеңдә,<br> Каракалпакстан,<br> “Каракалпакстан” дигән атыңны<br> Яшь буын кадерли йөрәк түрендә.<br> 2. Якты киләчәккә чакыра заман,<br> Батырлык, зирәклек ирешкән таман,<br> Дустанә халкыңа хастыр миһербан,<br> Иректә чәчәк ат, мәңге бул аман.<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Диһкян баба тыны сеңгән җиреңә,<br> Сайгак йөгерә әрем исле чүлеңдә,<br> Каракалпакстан,<br> “Каракалпакстан” дигән атыңны<br> Яшь буын кадерли йөрәк түрендә.<br> === '''КАРАТАУ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''На црногорском (вуковица)'''''<br> '''Ој свијетла мајска зоро'''<br> 1. Ој свијетла мајска зоро,<br> Ој свијетла мајска зоро,<br> Мајко наша Црна Горо,<br> Мајко наша Црна Горо,<br> Синови смо твог стијења,<br> Синови смо твог стијења,<br> И чувари твог поштења,<br> И чувари твог поштења,<br> Волимо вас, брда тврда,<br> И стравичне ваше кланце<br> Који никад не познаше<br> Срамотнога ропства ланце.<br> Мајко наша Црна Горо,<br> Мајко наша Црна Горо.<br> 2. Ој свијетла мајска зоро,<br> Ој свијетла мајска зоро,<br> Мајко наша Црна Горо,<br> Мајко наша Црна Горо,<br> Док ловћенској нашој мисли<br> Наша слога даје крила,<br> Биће горда, биће славна<br> Домовина наша мила.<br> Ријека ће наших вала<br> Ускачући у два мора,<br> Глас носити океану:<br> Да је вјечна Црна Гора.<br> Глас носити океану:<br> Да је вјечна Црна Гора,<br> Да је вјечна Црна Гора.<br> https://rutube.ru/video/d224c8acdb22066ea75f87f58dbf739f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Montenegro.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Әй, якты май ае таңы'''<br> 1. Әй, якты май ае таңы,<br> Әй, якты май ае таңы,<br> Ил-Анам Каратау ягы,<br> Ил-Анам Каратау ягы!<br> Без тау-кыялар уллары,<br> Без тау-кыялар уллары,<br> Синең намусыңның сагы,<br> Синең намусыңның сагы.<br> Дәһшәтле тау-кыяларың<br> Халкым сөйгән, кадерләгән,<br> Хурлыклы коллык богавын<br> Илем һичкайчан кимәгән.<br> Ил-Анам Каратау ягы,<br> Ил-Анам Каратау ягы!<br> 2. Әй, якты май ае таңы,<br> Әй, якты май ае таңы,<br> Ил-Анам Каратау ягы,<br> Ил-Анам Каратау ягы!<br> Ловчен фикерләрен, эшен,<br> Дәвамлап канатланырбыз,<br> Горур, данлы булсын өчен,<br> Син сөекле Ватаныбыз.<br> Илнең дулкынлы елгасы —<br> Ике диңгезгә ул коя,<br> Шавын океан тыңласын:<br> “Каратау — мәңгелек кыя!”<br> Шавын океан тыңласын:<br> “Каратау — мәңгелек кыя!<br> Каратау — мәңгелек кыя!”<br> '''''Na crnogorskom (gajevica)'''''<br> '''Oj svijetla majska zoro'''<br> 1. Oj svijetla majska zoro,<br> Oj svijetla majska zoro,<br> Majko naša Crna Goro,<br> Majko naša Crna Goro,<br> Sinovi smo tvog stijenja,<br> Sinovi smo tvog stijenja,<br> I čuvari tvog poštenja,<br> I čuvari tvog poštenja.<br> Volimo vas, brda tvrda,<br> I stravične vaše klance<br> Koji nikad ne poznaše<br> Sramotnoga ropstva lance.<br> Majko naša Crna Goro,<br> Majko naša Crna Goro.<br> 2. Oj svijetla majska zoro,<br> Oj svijetla majska zoro,<br> Majko naša Crna Goro,<br> Majko naša Crna Goro,<br> Dok lovćenskoj našoj misli<br> Naša sloga daje krila,<br> Bit će gorda, bit će slavna<br> Domovina naša mila.<br> Rijeka će naših vala<br> Uskačući u dva mora<br> Glas nositi okeanu:<br> Da je vječna Crna Gora.<br> Glas nositi okeanu:<br> Da je vječna Crna Gora,<br> Da je vječna Crna Gora.<br> === '''КАРЕЛИЯ''' === '''''Karjalaksi'''''<br> '''Kodirandu – Karjalu!'''<br> Kodirandu – Karjalu!<br> Igäine kaunis meijän mua.<br> Heimokanzat yhteh suat,<br> Karjalu!<br> Tuo kuunnelkua järvet dai mečät, suot<br> Kui sydämeh oma mua pajuo tuou.<br> Se mäin piälpäi selvembi nähtä voi –<br> Vie parembi kaikkii mua meijän roih.<br> Kodirandu – Karjalu!<br> Ozan kel elä igä kai.<br> ||: Ryndähis meijän yksi vai –<br> Karjalu! :||<br> Tiä runoloin rohkiembat poijat vie<br> Kai eletäh salolois, järvien ies.<br> Pajo lennä, kandeleh helkieh lyö,<br> Kiitä Karjalua kaikkie muadu myö.<br> Kodirandu – Karjalu!<br> Runot dai pajot elos piet.<br> Nägyy tiä päivännouzu vies,<br> Karjalu!<br> Päiväzen nouzu nägyy vies,<br> Karjalu!<br> Kotimaamme Karjala!<br> Ikivanha kaunis maa.<br> Veljeskansat yhteen saa<br> Karjala!<br> '''''Suomeksi'''''<br> '''Kotimaamme Karjala!'''<br> Kotimaamme Karjala!<br> Ikivanha laulumaa.<br> Työllään etsii kunniaa<br> Karjala!<br> Nuo järvet ja vaarat ja hongikot –<br> ne huomisen kutsua kuunnelkoot!<br> Seisoin vaaran harjalla paljain päin<br> ja suljin syliini mitä näin.<br> Kotimaamme Karjala!<br> Ikivanha laulumaa.<br> ||: Työllään etsii kunniaa<br> Karjala! :||<br> Ne urhot ja sankarit laulujen –<br> ne asuvat täällä entiselleen.<br> Soita, soma kantele, jatku, työ!<br> Soi, laulu, sydämen liekki, lyö.<br> Kotimaamme Karjala!<br> Rahvas rehti, ahkera<br> töin ja lauluin ikuistaa<br> Karjala!<br> Töin ja lauluin ylistää<br> Karjala!<br> https://en.wikipedia.org/wiki/File:Гимн_Республики_Карелия.ogg https://rutube.ru/video/b71a6f0ee1404c05b6c8bd83df06f3b3/ '''''Tatar telendä'''''<br> '''Tuğan yağım – Karyala!'''<br> Tuğan yağım – Karyala!<br> Ğömerlek yazmış miña.<br> Yäşä, il, ğasırlarda,<br> Karyala!<br> Cırlasın tayğa, yañğırasın küllär!<br> Qäderle miña bu güzäl cirlär. <br> Menäm biekkä, taw-qıyalarğa –<br> Sine, tuğan yaq, cırda danlarğa.<br> Tuğan yağım – Karyala!<br> Ğömerlek yazmış miña.<br> ||: Yäşä, il, ğasırlarda,<br> Karyala! :||<br> Borınğılıqtan küçep zamanğa,<br> Yäşi batırlar taw-urmannarda.<br> Kantele qılı ğorur çıñlasın,<br> Möqätdäs karel ciren xaqlasın!<br> Karyala – tuğan yağım!<br> Run-riwayät moñnarım.<br> Cır häm xezmät uçağım,<br> Karyala!<br> Küräm nurlı tañnarıñ,<br> Karyala!<br> === '''КАТАЛОНИЯ''' === '''''Català'''''<br> '''Catalunya triomfant'''<br> 1. Catalunya triomfant,<br> tornarà a ser rica i plena.<br> Endarrera aquesta gent<br> tan ufana i tan superba.<br> '''''Chorus:'''''<br> Bon colp de falç,<br> Bon colp de falç,<br> Defensors de la terra!<br> Bon colp de falç!<br> 2. Ara és hora, segadors.<br> Ara és hora d'estar alerta.<br> Per quan vingui un altre juny<br> esmolem ben bé les eines.<br> '''''Chorus:'''''<br> Bon colp de falç,<br> Bon colp de falç,<br> Defensors de la terra,<br> Bon colp de falç!<br> 3. Que tremoli l'enemic<br> en veient la nostra ensenya.<br> Com fem caure espigues d'or,<br> quan convé seguem cadenes.<br> '''''Chorus:'''''<br> Bon colp de falç,<br> Bon colp de falç,<br> Defensors de la terra!<br> Bon colp de falç!<br> https://rutube.ru/video/594f1d3d8cb9aabccc417afac54a1288/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Els_Segadors.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Җиңүчән Каталония'''<br> 1. Каталония, җиңүчән,<br> Кайтырсың мул тормышыңа.<br> Таян батыр улларыңа,<br> Алар горур, тәвәккәл.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Ипләп кенә,<br> Ипләп кенә<br> Урак белән ипләп,<br> Җир сакчылары!<br> Ипләп кенә!<br> 2. Сәгать сукты, уракчы,<br> Килде урыр, орыр көннәр,<br> Киләсе июньгә кадәр<br> Янә кайрап куйсаңчы.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Ипләп кенә,<br> Ипләп кенә<br> Урак белән ипләп,<br> Җир сакчылары!<br> Ипләп кенә!<br> 3. Калтырансын дошманнар —<br> Горур җилфердәсен байрак.<br> Урылган күк алтын башак,<br> Коелып төшәр богаулар.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Ипләп кенә,<br> Ипләп кенә<br> Урак белән ипләп,<br> Җир сакчылары!<br> Ипләп кенә!<br> === '''КВЕБЕК''' === '''''Françaıse'''''<br> '''Gens du pays'''<br> Le temps qu’ on a pris pour dire: je t’aime,<br> C’est le seul qui reste au bout de nos jours.<br> Les vœux que l’on fait, les fleurs que l’on sème<br> Chacun les récolte en soi-même<br> Aux beaux jardin du temps qui court.<br> '''''Chorus:'''''<br> Gens du pays, c’est votre tour<br> De vous laisser parler d’amour,<br> Gens du pays, c’est votre tour<br> De vous laisser parler d’amour.<br> Le temps de s’aimer, le jour de le dire<br> Fond comme la neige aux doigts du printemps.<br> Fêtons de nos joies, fêtons de nos rires<br> Ces yeux où nos regards se mirent,<br> C’est demain que j’avais vingt ans.<br> '''''Chorus.'''''<br> Le ruisseau des jours aujourd’hui s’arrête<br> Et forme un étang ou chacun peut voir<br> Comme en un miroir l’amour qu’il reflète.<br> Pour ces coeurs à qui je souhaite<br> Le temps de vivre nos espoirs.<br> '''''Chorus (2).'''''<br> https://rutube.ru/video/bd5d0b06443f94eb0907368e2c77ee6c/ Жиль Виньо башкаруында https://my.mail.ru/music/songs/gilles-vigneault-gens-du-pays-27c4fb588ac2bf849573ef1c0dfc4d7d '''''Татар телендә'''''<br> '''Әй, ватандаш!'''<br> “Яратам!” — диеп, назла күңелемне,<br> Үтә дә китә бит безнең тормыш.<br> Үтәлгән вәгъдә, үстергән гөлләр<br> Китерер лаеклы уңыш —<br> Гадел хөкемдар бу язмыш.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Әй, ватандаш, күңел назлап,<br> “Яратам!” — дип, әйтче кабат.<br> Әй, ватандаш, күңел назлап,<br> “Яратам!” — дип, әйтче кабат.<br> Яратыр көннәр, ялкынлы хисләр,<br> Язгы кар сыман, югала эреп;<br> Тәүге сагышның, назлы карашның<br> Яшик, дуслар, кадерен белеп — <br> Унсигез яшьтәге кебек.<br> '''''Кушымта.'''''<br> Гомер кизләве, юлын эзләр ул,<br> Туктап калыр да, җәелеп, күл булыр.<br> Күреп кал берүк: көзгедәге күк, <br> Саф мәхәббәтең чагылыр —<br> Кадер-хөрмәтең шул булыр.<br> '''''Кушымта (2)'''''.<br> === '''КИПР (грек өлеше)''' === '''''Στα ελληνικά'''''<br> '''Ἐλευθεριά'''<br> Σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν κόψι<br> Τοῦ σπαθιοῦ τὴν τρομερή,<br> Σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν ὄψι,<br> Ποὺ μὲ βία μετράει τὴν γῆ.<br> Ἀπ’ τὰ κόκκαλα βγαλμένη<br> τῶν Ἑλλήνων τὰ ἱερά,<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,<br> χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά!<br> https://rutube.ru/video/8ad80831c39f5c43a56280dadc8ae903/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hymn_to_liberty_instrumental.oga '''''Грек (юнан) телендә'''''<br> '''Азатлык'''<br> Таныш миңа, газиз илем,<br> Иң үткен кылычларың,<br> Таныш үткен күз карашың —<br> Колачлый ул Җир шарын.<br> Затлы Юнан тамырыннан<br> Үсеп чыккан бер аклык, —<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык,<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык,<br> Борынгыдай көчле рухлы,<br> Котлы булсын Азатлык!<br> '''Кипрның греклар яшәгән өлеше, мөстәкыйль дәүләт булса да, Греция (Юнанстан) гимнын куллана.'''<br> === '''КИРИБАТИ''' === '''''In Kiribati language'''''<br> '''Kunan Kiribati – Teirake Kaini Kiribati'''<br> Teirake kaaini Kiribati,<br> Anene ma te kakatonga,<br> Tauraoi nakon te mwioko,<br> Ma ni buokia aomata.<br> ||: Tauaninne nte raoiroi,<br> Tangiria aomata nako. :||<br> Reken te kabaia ma te rau,<br> Ibuakoia kaain abara,<br> Bon reken te nano ae banin,<br> Ma te i-tangitangiri naba.<br> ||: Ma ni wakina te kabaia,<br> Ma n neboa i eta abara. :||<br> Ti butiko ngkoe Atuara,<br> Kawakinira ao kairira,<br> Nakon taai aika i maira,<br> Buokira ni baim ae akoi.<br> ||: Kakabaia ara Tautaeka,<br> Ma ake a makuri iai. :||<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Kiribati_Anthem_Performed_by_US_Navy_Band.oga https://wikiway.com/kiribati/gimn/ '''''Татар телендә'''''<br> '''Кирибати җыры – Бас, Кирибати, аягүрә!'''<br> Бас, Кирибати, аягүрә!<br> Кушыл рухланып безнең җырга,<br> Җаваплы бул, бурычың үтә<br> Һәм әзер тор ярдәм кылырга!<br> ||: Хаклыкта нык, бул игелекле,<br> Сөй милләтеңне, кешелекне! :||<br> Яшәү өчен канәгатьлектә,<br> Тынычлыкка өмет-ниятләр, —<br> Чынга ашыр барча теләк тә,<br> Бергә типсә безнең йөрәкләр.<br> ||: Хөрмәт итик бер-беребезне,<br> Бердәм үстерик бәх(е)тебезне! :||<br> Ялварабыз Сиңа, Тәңребез,<br> Туры юлга юнәлт халкыңны,<br> Имин булсын киләчәгебез,<br> Суз сөюле ярдәм кулыңны.<br> ||: Ярлыкагыл хакимиятне,<br> Бөтен кешене һәм милләтне! :||<br> '''Сүзлекләр һәм белешмәләр булмау сәбәпле, инглиз телендәге текст тәрҗемә ителде.'''<br> === '''КОМИ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Комиӧн'''''<br> '''Варыш поз'''<br> Ылын-ылын Войвылын<br> Джуджыд парма сулалö.<br> Парма шöрын варыш поз<br> Кыпыд горöн шыалö.<br> Лэбзьöй, повтöм варышъяс,<br> Вына бордъяс шеныштлöй,<br> Веськыд туйöд нуöдöй,<br> Коми мусö югдöдöй!<br> Веськыд туйöд нуöдöй,<br> Коми мусö югдöдöй!<br> https://rutube.ru/video/e59083eaad39efe6a1544a017b1fade4/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Regional_anthem_of_Komi_vocal.oga '''''Татар телендә'''''<br> '''Лачын оясы'''<br> Бик еракта Төньякта,<br> Тауда чыршылык тора,<br> Кыю лачын ояда<br> Яңгыратып кычкыра.<br> Как канатың, гаярем,<br> Көчле урман лачыны,<br> Нурландыр Коми җирен,<br> Сайла син туры юлны,<br> Нурландыр Коми җирен,<br> Сайла син туры юлны!<br> '''''Удмурт кылын'''''<br> '''Тылобурдо кар'''<br> Кыдёкын-кыдёкын уйпалан<br> Жужыд парма сылэ.<br> Парма шорын тылобурдо кар,<br> Шулдыр гур силё.<br> Лобе, кышкасьтэм бурдоос,<br> Кужмо бурдъёсыныды шоналэ,<br> Выль сюресъёсти нуэ,<br> Коми муэз югдытэ!<br> Выль сюресъёсти нуэ,<br> Коми муэз югдытэ!<br> === '''КОРЕЯ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''한국어로''' (Hangug-eolo)<br> '''애국가''' (Aegukga)<br> 1. 동해 물과 백두산이 마르고 닳도록 –<br> 하느님이 보우하사 우리 나라 만세 – !<br> 무궁화 삼천리 화려 강산 –<br> 대한 사람 대한으로 길이 보전하세 – !<br> 2. 남산 위에 저 소나무 철갑을 두른 듯 –<br> 바람 서리 불변함은 우리 기상일세 – !<br> 무궁화 삼천리 화려 강산 –<br> 대한 사람 대한으로 길이 보전하세 – !<br> 3. 가을 하늘 공활한데 높고 구름 없이 –<br> 밝은 달은 우리 가슴, 일편 단심일세 – !<br> 무궁화 삼천리 화려 강산 –<br> 대한 사람 대한으로 길이 보전하세 – !<br> 4. 이 기상과 이 맘으로 충성을 다하여 –<br> 괴로우나 즐거우나 나라 사랑하세 – !<br> 무궁화 삼천리 화려 강산 –<br> 대한 사람 대한으로 길이 보전하세 – !<br> https://rutube.ru/video/0f336ec3e6762918174dba90c5b86d42/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:South_Korean_national_anthem.wav '''''Татар телендә'''''<br> '''Ватанпәрвәрлек җыры'''<br> 1. Шәрык диңгезе кибегеп, Пәктусан уалып<br> Беткәнче хаклар, Тәңребез, безнең милләтне.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Өч мең ли гөлчәчәкле тау, гүзәл елгалар,<br> Туры юлдан һич тайпылма, Корө милләте!<br> Йөзләп еллар Намсан-тауда җилләр-давылларга<br> Бирешмәгән наратлар күк, без дә куәтле.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Өч мең ли гөлчәчәкле тау, гүзәл елгалар,<br> Туры юлдан һич тайпылма, Корө милләте!<br> Биек аяз көзге күкләр һәм ай сипкән нурлар<br> Һидаятькә өнди безнең чыдам йөрәкне.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Өч мең ли гөлчәчәкле тау, гүзәл елгалар,<br> Туры юлдан һич тайпылма, Корө милләте!<br> Рәхәттә дә, михнәттә дә тугрыбыз Ватанга,<br> Безнең халык көчле рухлы, батыр йөрәкле.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Өч мең ли гөлчәчәкле тау, гүзәл елгалар,<br> Туры юлдан һич тайпылма, Корө милләте!<br> === '''КОРЕЯ ХАЛЫК-ДЕМОКРАТИК ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''애국가''' (Aegukka)<br> 1. 아침은 빛나라 이 강산<br> 은금에 자원도 가득한<br> 이 세상 아름다운 내 조국<br> 반만년 오랜 력사에<br> ||: 찬란한 문화로 자라난<br> 슬기론 인민의 이 영광<br> 몸과 맘 다 바쳐 이 조선<br> 길이 받드세 :||<br> 2. 백두산 기상을 다 안고<br> 근로의 정신은 깃들어<br> 진리로 뭉쳐진 억센 뜻<br> 온 세계 앞서 나가리<br> ||: 솟는 힘 노도도 내밀어<br> 인민의 뜻으로 선 나라<br> 한없이 부강하는 이 조선<br> 길이 빛내세 :||<br> https://rutube.ru/video/b5bedababbdb4f0cf7fa8facfd62b414/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aegukka_-_National_Anthem_of_North_Korea.wav '''Ватанпәрвәрлек җыры'''<br> 1. Өч мең ли җир табигый байлык,<br> Алтын-көмеш таң нурларында,<br> Гүзәл Ватаныбыз, зирәк халык,<br> Биш мең ел данлы тарихында<br> ||: Саф күңелен биреп һәрбер эшкә,<br> Бөек мәдәнияткә ирешкән.<br> Әйдәгез, җан-тән фида кылып,<br> Саклыйк шул изге Чосонны. :||<br> 2. Ихтыяр көчебез – хаклыкта,<br> Ватан – тырыш хезмәт учагы,<br> Пәкту тавы рухын колачлап,<br> Дөньялыкта алгарган чагы –<br> ||: Халык үзе тудырган илдә,<br> Шашкын давылларны йөгәнләп.<br> Әйдәгез, данлыйк илебезне,<br> Чиксез бай, куәтле җирне. :||<br> === '''КОСТА-РИКА''' === '''''Español'''''<br> '''Noble Patria'''<br> Noble Patria, tu hermosa bandera, <br> Expresión de tu vida nos da: <br> Bajo el límpido azul de tu cielo <br> Blanca y pura descansa la paz.<br> En la lucha tenaz de fecunda labor<br> Que enrojece del hombre la faz,<br> Conquistaron tus hijos, labriegos sencillos,<br> Eterno prestigio, estima y honor, <br> Eterno prestigio, estima y honor. <br> ¡Salve oh tierra gentil! <br> ¡Salve oh madre de amor!<br> Cuando alguno pretenda tu gloria manchar, <br> Verás a tu pueblo, valiente y viril, <br> La tosca herramienta en arma trocar.<br> ¡Salve Patria! tu pródigo suelo<br> Dulce abrigo y sustento nos da.<br> Bajo el límpido azul de tu cielo<br> ¡Vivan siempre el trabajo y la paz!<br> https://wikiway.com/kosta-rika/gimn/ https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Costa_Rica_National_Anthem.ogg<br> (башта дүрт юллык кереш өлеше уйнала)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Затлы Ватан'''<br> Затлы Ватан, гүзәл байрагыңда —<br> Тиңдәшсез сурәтең хаклыгы:<br> Аяз, зәңгәр асманың астында —<br> Тыныч тормыш аклык-сафлыгы.<br> Иҗтиһат һәм ныклык, көндәлек тырышлык —<br> Йөзләргә ямь бирә алсулык,<br> Игенче улларың, хезмәтчән кызларың —<br> Илебез абруе һәм даны,<br> Илебез абруе, хөрмәте һәм даны.<br> Имин бул, затлы җир,<br> Мәхәббәт мәкяны!<br> Кемнәрдер ымсынса даныңны тапларга,<br> Күрерсең гайрәтле халкыңны —<br> Алмашыр китмәнен ул хәрби коралга.<br> Сәлам, Ватан! Мул җир-туфрагыңда —<br> Нигъмәткә җитешлек, иркенлек.<br> Аяз, зәңгәр асманың астында<br> Мәңге булсын хезмәт, иминлек!<br> === '''КОТ Д’ИВУАР''' === '''''Françaıse'''''<br> '''L'Abidjanaise'''<br> '''''Premier couplet:'''''<br> 1. Salut ô terre d’espérance,<br> Pays de l’hospitalité!<br> Tes légions remplies de vaillance,<br> Ont relevé ta dignité.<br> Tes fils, chère Côte d’Ivoire, <br> Fiers artisans de ta grandeur,<br> Tous rassemblés et pour ta gloire,<br> Te bâtiront dans le bonheur.<br> '''''Premier refrain:'''''<br> Fiers ivoiriens, le pays nous appelle.<br> Si nous avons, dans la paix, ramené la liberté,<br> Notre devoir sera d’être un modèle<br> De l’espérance promise à l’humanité<br> En forgeant, unis dans la foi nouvelle,<br> La patrie de la vraie fraternité.<br> '''''Deuxième couplet:'''''<br> 2. À toi noble Côte d'Ivoire,<br> Ô grand pays des bonnes gens !<br> Nous apportons dans la victoire,<br> L’hommage de nos cœurs ardents.<br> Dans l’amitié des peuples frères,<br> Dieu guide nous vers l’idéal,<br> Soumise à la devise chère :<br> Union, discipline, travail.<br> '''''Deuxième Refrain:'''''<br> Pour ta grandeur, riche et noble patrie,<br> Nous marcherons de l’avant, pleins d’amour et pleins de foi.<br> De cœurs unis, au cours de notre vie,<br> Nous œuvrerons dans l’honneur pour le juste droit,<br> De cœurs unis au cours de notre vie,<br> À tes appels nous serons tous présents.<br> https://rutube.ru/video/228bcbb1b10e9daf1450ad66164c0dfd/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:United_States_Navy_Band_-_National_Anthem_of_Côte_D%27Ivoire_%22L%27Abidjanaise%22.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Абидҗан җыры'''<br> '''''Беренче куплет:'''''<br> Сәлам, өмет-ышаныч яры,<br> Әй олы җанлы, кунакчыл ил!<br> Синең гайрәтле легионнарың<br> Мәртәбәңне иттеләр дәлил.<br> Синең, Кот д’Ивуар, улларың<br> Горур бөеклегең сагында,<br> Үстерә үз Ватаны данын<br> Җиң сызганып алар тагын да.<br> '''''Беренче кушымта:'''''<br> Кыю ивуарлылар, ил чакыра.<br> Бәйсезлекне тыныч юлда кабат кайтардык,<br> Һиммәтебез үрнәк булып тора —<br> Бар кешелек аңа өмет багларлык.<br> Без берләштек яңа инануда<br> Һәм чын кардәшлеккә нигез салдык.<br> '''''Икенче куплет:'''''<br> Сиңа, намуслы Кот д’Ивуар,<br> Игелекле кешеләр иле!<br> Бер гаилә, барыбыз туганнар,<br> Кайнар йөрәк кадерли сине.<br> Бер нәселдән тудык, дуслыкка,<br> Идеалга Алла бара әйдәп,<br> Юнәлгәнбез бер үк максатка:<br> Берлек, аңлы тәртип һәм хезмәт.<br> '''''Икенче кушымта:'''''<br> Бөек, бай, затлы Ватан хакына<br> Ярат һәм инан, атла гел алга.<br> Йөрәкләр бердәм тормыш уңында,<br> Таян намуска һәм кануннарга,<br> Йөрәкләр бердәм тормыш уңында,<br> Без әзер иңне иңгә куярга.<br> === '''КӨНЧЫГЫШ ТИМОР''' === Pátria, Pátria, Timor-Leste, nossa Nação.<br> Glória ao povo e aos heróis da nossa libertação.<br> Pátria, Pátria, Timor-Leste, nossa Nação.<br> Glória ao povo e aos heróis da nossa libertação.<br> Vencemos o colonialismo, gritamos:<br> abaixo o imperialismo.<br> Terra livre, povo livre,<br> não, não, não à exploração.<br> Avante unidos firmes e decididos.<br> Na luta contra o imperialismo<br> o inimigo dos povos, até à vitória final.<br> Pelo caminho da revolução.<br> === '''КӨНЧЫГЫШ ТӨРКИСТАН''' === Қуртулуш йолида судәк<br> ақти бизниң қанимиз,<br> Сән үчүн, әй юртимиз,<br> болсун пида бу җанимиз.<br> Қан кичип, һәм җан бирип,<br> ахир қутулдурдуқ сини,<br> Қәлбимиздә қутқулушқа<br> бар иди иманимиз.<br> Юртумиз биз йүз-көзүңни<br> қан билән пакизлидуқ<br> Өрлиген ялқун билән<br> пакланди белки намимиз.<br> Яр-и һәмдәм болди бизниң<br> һиммәтимиз сән үчүн.<br> Шавну шөһрәтлик иди<br> һиммәт билән әҗдадимиз.<br> Атиларниң җәңләри<br> өчмәйду тарих бетидин.<br> Нәсли қалди җәңгивар<br> биз униң әвлади биз.<br> Ақти қан һәм чиқти җан<br> дүшмәндин болсун әл аман.<br> Яшисун, миң яшисун,<br> парлансун истиқбалимиз!<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Qurtulush_Yolida.webm '''''Татар телендә'''''<br> '''Котылу юлында'''<br> Азатлык юлында су күк<br> акты безнең каныбыз,<br> Синең өчен, ил-йортыбыз,<br> булсын фида җаныбыз.<br> Без кан түгеп һәм җан биреп,<br> коткарып калдык сине,<br> Кальбебездә котылуга<br> иманыбыз бар иде.<br> Кан белән йөзең-күзеңне<br> сафландырдык, йортыбыз,<br> Үрләгән ут-ялкын белән<br> пакьләнгәндер намыбыз.<br> Һиммәтебез — синең өчен<br> сөю-кайгыртуыбыз.<br> Шанлы һәм шөһрәтле булды<br> һиммәт белән элгәрләр,<br> Тарихтан һич җуелмады<br> ирешелгән җинүләр.<br> Җиңүчән бер нәсел калды,<br> без – дәвам итүчеләр.<br> Акты кан һәм чыкты җан,<br> дошманнарга әл-әман.<br> Яшә син, мең яшә син,<br> Киләчәгебез, нурлан!<br> === '''КӨНЬЯК АФРИКА ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''КАҖ телләрендә:'''''<br> ('''''коса һәм зулу''''')<br> Nkosi sikelel’ iAfrika<br> Maluphakanyisw’ uphondo lwayo,<br> Yizwa imithandazo yethu,<br> Nkosi sikelela, thina lusapho lwayo.<br> ('''''сото-суто''''')<br> Morena Boloka setjhaba sa heso,<br> O fedise dintwa la matshwenyeho,<br> O se Boloke,<br> O se Boloke setjhaba sa heso,<br> Setjhaba sa South Afrika.<br> South Afrika!<br> ('''''африкаанс''''')<br> Uit die blou van onse hemel,<br> Uit die diepte van ons see,<br> Oor ons ewige gebergtes<br> Waar die kranse antwoord gee,<br> ('''''инглиз''''')<br> Sounds the call to come together,<br> And united we shall stand,<br> Let us live and strive for freedom,<br> In South Africa our land!<br> https://rutube.ru/video/0154b968926bbd8a6189bc081e143677/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:South_Africa_National_Anthem.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Йа Илаһ, ярлыка Африканы,<br> Арттыр аның данын, арттыр данын,<br> Кабул ит безнең догаларны,<br> Ярлыкагыл, Илаһ, балаларыңны.<br> Тәңребез, саклагыл безнең халыкларны,<br> Юкка чыгар Син барча низагларны.<br> Йа Илаһыбыз,<br> Йа Илаһыбыз, ярлыкагыл безне,<br> Ярлыка Көньяк Африканы.<br> Көньяк Африка!<br> Күкләрнең зәңгәрлегеннән,<br> Диңгез тирәнлегеннән,<br> Кыя-тау мәңгелегеннән<br> Илгә бер өндәү иңә:<br> “Бүген без иңгә-иң бастык,<br> Уртак җырларыбыз да,<br> Тату-тыныч тормыш корыйк<br> Көньяк Африкабызда!”<br> === '''КӨНЬЯК ОСЕТИЯ''' === https://rutube.ru/video/60dc9fd8c46b6002629d1cb93b5e3c7b/ === '''КӨНЬЯК СУДАН''' === https://rutube.ru/video/0fe430768e17dd0304c30e7a803f0090/ https://wikiway.com/yuzhnyy-sudan/gimn/ === '''КУБА''' === '''''Español'''''<br> '''La Bayamesa'''<br> Al combate corred bayameses<br> que la Patria os contempla orgullosa,<br> no temáis una muerte gloriosa<br> que morir por la Patria es vivir.<br> '''''Coro (2)''''':<br> En cadenas vivir es morir,<br> en afrenta y oprobio sumidos,<br> del clarín escuchad el sonido<br> a las armas valientes corred.<br> https://rutube.ru/video/80c33f661761d9496ec4c17cbfc60d9c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Cuban_national_anthem_(abridged_version),_performed_by_the_U.S._Navy_Band.oga<br> (ике тапкыр кабатлана торган кыска гына увертюрадан башлана)<br> '''''Татар телендә'''''<br> '''Байамо җыры'''<br> Байамолылар, алга, көрәшкә –<br> Горур Ватаннан сезгә гозер.<br> Данлы үлем – юл үлемсезлеккә,<br> Шәһит китү – тагын бер гомер.<br> '''''Кушымтасы (2)''''':<br> Богауда яшәү – үлемнән хәтәр,<br> Хурлыклы бер җан асрау бары.<br> Быргы авазы сугышка әйдәр,<br> Алга, Ватан каһарманнары!<br> === '''КҮВӘЙТ''' === '''وَطَنِي الْكُوَيْتَ'''<br> وَطَنِي الْكُوَيْتَ سَلِمْتَ لِلْمَجْدِ<br> وَعَلٰى جَبِيْنِكَ طَالِعُ السَّعْدِ<br> جوقة:<br> وَطَنِي الْكُوَيْتَ سَلِمْتَ لِلْمَجْدِ<br> وَعَلٰى جَبِيْنِكَ طَالِعُ السَّعْدِ<br> وَطَنِي الْكُوَيْتَ وَطَنِي الْكُوَيْتَ<br> وَطَنِي الْكُوَيْتَ سَلِمْتَ لِلْمَجْدِ<br> ١<br> يَا مَهْدَ آبَاءِ الْأُوْلٰى كَتَبُوْا<br> سِفْرَ الْخُلُوْدِ فَنَادَتِ الشُّهُبُ<br> اَللّٰهُ أَكْبَرُ إِنَّهُمْ عَرَبُ<br> طَلَعَتْ كَوَاكِبُ جَنَّةِ الْخُلْدِ<br> جوقة<br> ۲<br> بُوْرِكْتَ يَا وَطَنِي الْكُوَيْتَ لَنَا<br> سَكَنًا وَعِشْتَ عَلِى الْمَدٰى وَطَنَا<br> يَفْدِيْكَ حُرٌّ فِيْ حِمَاكَ بَنٰى<br> صَرْحَ الْحَيَاةِ بِأَكْرَمِ الْأَيْدِيْ<br> جوقة<br> ٣<br> نَحْمِيْكَ يَا وَطَنِيْ وَشَاهِدُنَا<br> شَرْعُ الْهُدٰى وَالْحَقُّ رَائِدُنَا<br> وَأَمِيْرُنَا لِلْعِزِّ قَائِدُنَا<br> رَبُّ الْحَمِيَّةِ صَادِقُ الْوَعْدِ<br> جوقة<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Kuwait_(instrumental).ogg<br> (оркестр башкаруында гына уйнала торган компакт варианты)<br> https://my.mail.ru/music/songs/гимн-государства-кувейт-с-1978-г-национальный-гимн-a45cb98d745fb1d63d6ac9aafea90f0e (вокал һәм хор башкаруында, тулы тексты) '''Ватаным Күвәйт'''<br> '''''Кушымта:'''''<br> Ватаным Күвәйт, насыйбың – шөһрәт-дан,<br> Имин язмышыңнан мәңге хозурлан.<br> Ватаным Күвәйт, Ватаным Күвәйт,<br> Ватаным Күвәйт, насыйбың – шөһрәт-дан.<br> '''I'''<br> Иңдерелгән ата-баба чорында,<br> Мәңгелек Китабы дип Галәм атый, –<br> Аллаһ әкбәр, Коръән гарәп халкында<br> Сүнмәс оҗмах йолдызы кебек балкый.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''II'''<br> Мөбарәк бул, Күвәйт, безне, Ватаным,<br> Имин яшәтергә дип җан атасың,<br> Булдыруга ихлас итеп сакладың<br> Игелек кораллы тормыш бинасын.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''III'''<br> Без Ватанны сакларга шәһадәтле,<br> Өстен тотып кануннарны, хаклыкны.<br> Һәм юлбашчы Әмиребез – куәтле,<br> Максат-вәгъдәсенә ул турылыклы.<br> '''''Кушымта.'''''<br> === '''КҮРАСАО''' === '''''Папьяменто телендә'''''<br> '''Himno di Kòrsou'''<br> '''I.''' Lantá nos bos ban kanta<br> grandesa di Kòrsou;<br> Kòrsou, isla chikitu,<br> baranka den laman!<br> Kòrsou, nos ta stima bo<br> ariba tur nashon.<br> Bo gloria nos ta kanta<br> di henter nos kurason.<br> '''II.''' Nos pueblo tin su lucha,<br> ma semper nos tin fe<br> di logra den tur tempu<br> viktoria ku trabou!<br> Ban duna di nos parti<br> p'e isla prosperá.<br> Laga nos uni forsa<br> p'asina triumfá.<br> '''III.''' Nos patria nos ta demonstrá<br> onor i lealdat,<br> meskos na e bandera<br> union di nos nashon.<br> Nos bida lo ta poko<br> pa duna nos pais,<br> luchando uní pa libertat,<br> amor i komprenshon.<br> '''IV.''' I ora nos ta leu fo'i kas<br> nos tur ta rekordá<br> Kòrsou, su solo i playanan,<br> orguyo di nos tur.<br> Laga nos gloria Kreador<br> tur tempu i sin fin,<br> k'El a hasi nos digno<br> di ta yu di Kòrsou!<br> https://rutube.ru/video/63ed113a7bebeea9134a5d18fb8c5163/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Curacaoanthem.ogg === '''КЫРГЫЗСТАН''' === '''''Кыргыз тилинде'''''<br> Ак мөңгүлүү аска зоолор, талаалар,<br> Элибиздин жаны менен барабар.<br> Сансыз кылым Ала-Тоосун мекендеп,<br> Сактап келди биздин ата-бабалар.<br> '''''Кайырма:'''''<br> Алгалай бер, Кыргыз Эл,<br> Азаттыктын жолунда.<br> Өркүндөй бер, өсө бер,<br> Өз тагдырың колуңда.<br> Аткарылып элдин үмүт, тилеги,<br> Желбиреди эркиндиктин желеги.<br> Бизге жеткен ата салтын, мурасын,<br> Ыйык сактап урпактарга берели.<br> '''''Кайырма.'''''<br> https://rutube.ru/video/3e27177bf200635dc7870680008a63e5/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Kyrgyzstan.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Ак түбәле таулар, үзән-далалар<br> Ватаныбыз җаны белән бәрабәр,<br> Ала-Тауның итәгендә ил тотып,<br> Саклап килгән сине ата-бабалар!<br> '''''Кушымта:'''''<br> Алга атла, Кыргыз Иле,<br> Азат тормыш юлында,<br> Иркенәя, үсә бир син,<br> Тәкъдирең үз кулыңда!<br> Илебезнең изге өмет, теләге —<br> Җилфердәсен иркенлекнең байрагы;<br> Ата-бабалардан җиткән мирасны<br> Саклап калып яшь буынга бирәсе!<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''Кыргызстан гимны 1992 елның декабрендә өч куплетлы буларак кыргыз һәм урыс телләрендә кабул ителгән иде. Егерме ел үткәч, халыклар дуслыгына багышланган икенче куплеты гамәлдән чыгарылды.'''<br> === '''КЫРЫМ (татар)''' === '''''Кырымтатар телендә'''''<br> '''Ant etkenmen'''<br> Ant etkenmen, milletimniñ yarasını sarmağa,<br> Nasıl olsun bu zavallı qardaşlarım çürüsin?<br> Onlar içün ökünmesem, muğaymasam, yaşasam,<br> Yüregimde qara qanlar qaynamasın, qurusın.<br> Ant etkenmen, şu qaranğı yurtqa şavle sepmege,<br> Nasıl olsun eki qardaş bir-birini körmesin?<br> Bunı körip usanmasam, muğaymasam, yanmasam,<br> Közlerimden aqqan yaşlar derya-deñiz qan olsun.<br> Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege,<br> Bilip, körip milletimniñ köz yaşını silmege.<br> Bilmey, körmey biñ yaşasam, Qurultayğa han olsam,<br> Kene bir kün mezarcılar kelir meni kömmege.<br> https://rutube.ru/video/4b625b2e9cb444bfcfd8ef568a59467f/ https://yandex.ru/video/preview/7042695736743048209 '''''Татар телендә'''''<br> '''Ант иттем мин'''<br> Ант иттем мин, милләтемнең ярасын дәваларга,<br> Күпме тиеш тере килеш череп яту аңарга?<br> Милләт өчен җан атмасам, күрми-сизми аһ-зарын,<br> Йөрәгем укмашып бетсен, коеп кара каннарын.<br> Ант иттем, якты йортыма кара шәүлә һич төшмәс.<br> Ике кардәш бер-бересен нилектән якын итмәс?<br> Кардәшемә юл ачмасам, аның өчен янмасам,<br> Күзләремнән аккан яшьләр булсын дәрья-диңгез кан.<br> Ант иттем мин, сүз бирдем мин милләт өчен үләргә,<br> Аның күз яшьләрен сөртми, ни хаҗәт соң яшәргә?<br> Белми-күрми мең яшәп тә Корылтайда хан булып –<br> Кыямәт көн җавап тотмак, милләткә дошман булып.<br> '''Куплетларның һәр юлы икешәр тапкыр кабатлана.''' === '''КЫТАЙ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Путуңһуа язылышы'''''<br> 三民主義，吾黨所宗，<br> 以建民國，以進大同。<br> 咨爾多士，為民前鋒；<br> 夙夜匪懈，主義是從。<br> 矢勤矢勇，必信必忠；<br> 一心一德，貫徹始終。<br> '''''Җирле кытай сөйләшендә укылышы'''''<br> Sānmín zhǔyì, wú dǎng suǒ zōng,<br> Yǐ jiàn mínguó, yǐ jìn dàtóng.<br> Zī ěr duō shì, wèimín qiánfēng;<br> Sùyè fěi xiè, zhǔyì shì cóng.<br> Shǐ qín shǐ yǒng, bì xìn bì zhōng;<br> Yīxīn yī dé, guànchè shǐzhōng.<br> https://rutube.ru/video/da3176508ee030a09664fc0f8ae93b9b/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_anthem_of_the_Republic_of_China_(Taiwan)_中華民國國歌(演奏版).ogg '''''Татар телендә'''''<br> “Сәнмин чуи”* – безнең терәк:<br> Ирекле илдә – хөррият;<br> Һәрбарчабыз – якын туган,<br> Каһарманнар иңен куйган;<br> Бер фикердә, бер терәктә,<br> Уртак максат – һәр йөрәктә.<br> * '''“Сәнмин чуи” – халыкның өч рухи тоткасы.'''<br> === '''КЫТАЙ ХАЛЫК ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Путуңһуа тексты'''''<br> 起来!不愿作奴隶的人们,<br> 把我们血肉筑成我们的新的长城<br> 中华民族到了危险的时候,<br> 每个人被迫着发出最后的吼声<br> 起来!起来!起来!<br> 我们万众一心冒着敌人的炮火<br> 前进!前进!前进!进!<br> '''''Пинйин транскрипциясе'''''<br> Qǐlái! Búyuàn zuò núlì de rénmen!<br> Bǎ wǒmen de xuèròu,<br> zhùchéng wǒmen xīnde chángchéng!<br> Zhōnghuá Mínzú dào le zùi wēixiǎnde shíhòu,<br> Měige rén bèipòzhe fāchū zùihòude hǒushēng.<br> Qǐlái! Qǐlái! Qǐlái! Wǒmen wànzhòngyīxīn,<br> Màozhe dírén de pàohuǒ, Qiánjìn!<br> Màozhe dírén de pàohuǒ, Qiánjìn!<br> Qiánjìn! Qiánjìn! Jìn!<br> https://rutube.ru/video/c0940cd5f5cf10c7743bbaa7be1e915c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:March_of_the_Volunteers_instrumental.ogg '''''Татар телендә'''''<br> Күтәрел, кол булмаска теләсәң!<br> Үз гәүдәләребездән Бөек Дивар төзербез.<br> Халык язмышының дәһшәтле чагы,<br> Күкрәкләребездән сугышчан аваз ыргыла:<br> “Күтәрел! Күтәрел! Күтәрел!”<br> Без бит миллионнар,<br> Җаннарыбыз бердәй,<br> Алга! Җаннарыбыз бердәй,<br> Алга! Алга! Алга! Цзин!*<br> '''* Цзин (进) — ике иҗекле “алга атлау” мәгънәсендәге “цән цзин” төшенчәсенең юнәлеш күрсәтүче өлеше; беренчесе (“цән”) – гомумән хәрәкәт итү күрсәткече.'''<br> === '''ЛАТВИЯ''' === https://en.wikipedia.org/wiki/File:Latvian_National_Anthem.ogg https://rutube.ru/video/efc1f20db91c703f0cb786896c837682/ === '''ЛИТВА''' === '''TAUTIŠKA GIESMĖ'''<br> Lietuva, Tėvyne mūsų<br> Tu didvyrių žeme,<br> Iš praeities Tavo sūnūs<br> Te stiprybę semia.<br> Tegul Tavo vaikai eina<br> Vien takais dorybės,<br> Tegul dirba Tavo naudai<br> Ir žmonių gėrybei.<br> Tegul saulė Lietuvoj<br> Tamsumas prašalina,<br> Ir šviesa, ir tiesa<br> Mūs žingsnius telydi.<br> Tegul meilė Lietuvos<br> Dega mūsų širdyse,<br> Vardan tos Lietuvos<br> Vienybė težydi!<br> https://rutube.ru/video/812a7c445aeea675ab54cd4b883f7fe1/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Tautiška_giesme_instumental.ogg '''МИЛЛӘТ ҖЫРЫ'''<br> Литва, безнең Ватаныбыз,<br> Бөек угланнар җире,<br> Без илһам, кодрәт алабыз<br> Үткәннәреңнән синең.<br> Синең балаларың бассын<br> Гел әхлак юлларына,<br> Игелек кылсыннар сиңа,<br> Кешеләр файдасына.<br> Литва күгендәге кояш<br> Юк итсен бар золымны,<br> Гаделлеккә, нурга күмеп,<br> Яктыртсын безнең юлны.<br> Литваны сөю дөрләсен<br> Ялкын булып йөрәктә,<br> Литваның олы бәхете –<br> Ул безнең бердәмлектә!<br> === '''ЛИХТЕНШТАЙН''' === 1. Oben am jungen Rhein<br> Lehnet sich Liechtenstein<br> An Alpenhöh’n.<br> Dies liebe Heimatland,<br> Das teure Vaterland,<br> Hat Gottes weise Hand<br> Für uns erseh’n.<br> Dies liebe Heimatland,<br> Das teure Vaterland,<br> Hat Gottes weise Hand<br> Für uns erseh’n.<br> 5. Hoch lebe Liechtenstein,<br> Blühend am jungen Rhein,<br> Glücklich und treu.<br> Hoch leb’ der Fürst vom Land,<br> Hoch unser Vaterland,<br> Durch Bruderliebe Band<br> Vereint und frei,<br> Hoch leb’ der Fürst vom Land,<br> Hoch unser Vaterland,<br> Durch Bruderliebe Band<br> Vereint und frei.<br> https://rutube.ru/video/8298618f71b18727c46f2f9e4203fffa/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Oben_am_jungen_Rhein,_by_the_U.S._Navy_Band.ogg https://wikiway.com/liechtenstein/gimn/ 1. Ур(ы)н алган Лихтенштейн<br> Рейн башланган җирдән,<br> Альп түреннән.<br> Ата-бабаларның<br> Кадерле Ватанын<br> Әл-Хәким безләргә<br> Насыйп иткән.<br> Ата-бабаларның<br> Сөекле Ватанын<br> Хак Тәгалә безгә<br> Насыйп иткән.<br> 5. Лихтенштейн, мең яшә,<br> Рейннан бәхет өстә,<br> Гел чәчәк ат.<br> Яшә ил Кенәзе,<br> Син дәүләт терәге —<br> Булсын туганлыкта<br> Бердәм, азат.<br> Яшә ил Кенәзе,<br> Син дәүләт терәге —<br> Булсын туганлыкта<br> Бердәм, азат.<br> === '''ЛӨБНАН''' === '''كلنا للوطن للعلى للعلم'''<br> كلنا للوطن للعلى للعلم<br> ملء عين الزّمن سيفنا والقلم<br> سهلنا والجبل منبت للرجال<br> قولنا والعمل في سبيل الكمال<br> كلنا للوطن للعلى للعلم<br> كلّنا للوطن<br> شيخنا والفتى عند صوت الوطن<br> أسد غاب متى ساورتنا الفتن<br> شرقنا قلبه أبداً لبنان<br> صانه ربه لمدى الأزمان<br> كلنا للوطن للعلى للعلم<br> كلنا للوطن<br> بحره برّه درّة الشرقين<br> رِفدُهّ برّهُ مالئ القطبين<br> إسمه عزّه منذ كان الجدود<br> مجدُهُ أرزُهُ رمزُهُ للخلود<br> كلّنا للوطن للعلى للعلم<br> كلّنا للوطن<br> https://rutube.ru/video/7ce85ac7a29f1db9fcac458363b71871/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Lebanon.ogg '''Тугрыбыз Ватанга, байрагына, данга'''<br> Тугрыбыз Ватанга, байрагына, данга,<br> Кылычлар уйганга, каләмнәр язганга.<br> Батырлар үстерә таулар һәм үзәннәр,<br> Камиллек юлында сүзләр һәм гамәлләр.<br> Тугрыбыз Ватанга, байрагына, данга,<br> Тугрыбыз Ватанга.<br> Яше-карты бергә, чакырса Ил-Ватан,<br> Яу-фетнә килгәндә һәрберсе – арыслан.<br> Шәрекънең йөрәге береккән Лөбнанга,<br> Имин кыл, Раббыбыз, беткәнче замана.<br> Тугрыбыз Ватанга, байрагына, данга,<br> Тугрыбыз Ватанга.<br> Җирләре, диңгезе – Шәрекъләр энҗесе,<br> Бар дөнья мирасы – гамәлләр өлгесе.<br> Исеме гыйззәтле, замана башыннан,<br> Һәм эрбет агачы – мәңге тамгасыннан.<br> Тугрыбыз Ватанга, байрагына, данга,<br> Тугрыбыз Ватанга.<br> === '''ЛЮКСЕМБУРГ''' === '''ONS HEMECHT'''<br> '''1.''' Wou d’Uelzécht durech d’Wisen zéit,<br> Duurch d’Fielsen d’Sauer brécht,<br> Wou d’Rief laanscht d’Musel dofteg bléit,<br> Den Himmel Wäin ons mécht:<br> Dat as onst Land, fir dat mer géif<br> Heinidden alles won,<br> Ons Hemechtsland dat mir so déif<br> An onsen Hierzer dron.<br> Ons Hemechtsland dat mir so déif<br> An onsen Hierzer dron.<br> '''2.''' An sengem donkle Bëscherkranz,<br> Vum Fridde stëll bewaacht,<br> Sou ouni Pronk an deire Glanz<br> Gemittlech léif et laacht;<br> Säi Vollek frou sech soë kann,<br> An 't si keng eidel Dreem:<br> Wéi wunnt et sech sou heemlech dran,<br> Wéi as 't sou gutt doheem!<br> '''3.''' Gesank, Gesank vu Bierg an Dall<br> Der Äärd, déi äis gedron;<br> D’Léift huet en treie Widderhall<br> A jidder Broscht gedon;<br> Fir, d’Hemecht ass keng Weis ze schéin;<br> All Wuert, dat vun er klénkt,<br> Gräift äis an d' Séil wéi Himmelstéin<br> An d’A wéi Feier blénkt<br> '''4.''' O Du do uewen, deem séng Hand<br> Duurch d’Welt d’Natioune leet,<br> Behitt du d’Lëtzebuerger Land<br> Vum frieme Joch a Leed;<br> Du hues ons all als Kanner schon<br> De fräie Geescht jo ginn,<br> Looss viru blénken d’Fräiheetssonn,<br> Déi mir so laang gesinn!<br> Looss viru blénken d’Fräiheetssonn,<br> Déi mir so laang gesinn!<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Luxembourg_National_Anthem.ogg https://alexbruni.ru/afx/noise/cl_muzyka-v-ispolnenii--919 https://zvyki.com/song/93201095/Jean-Antoine_Zinnen_-_Ons_H_m_cht_Gimn_Lyuksemburga/{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} '''БЕЗНЕҢ ВАТАНЫБЫЗ'''<br> '''1.''' Альзет ага болын буйлап,<br> Зауэр – таулар иңләп,<br> Мозель йөземнәрен нурлап,<br> Күк иңдерә ширбәт.<br> Илемнең иминлегенә<br> Жәл түгел һич корбан,<br> Йөрәк түрендә хәзинә –<br> Син, тиңдәшсез Ватан.<br> Йөрәк түрендә хәзинә –<br> Син, тиңдәшсез Ватан.<br> '''2.''' Иминлекне өстен күрә,<br> Яшеллектә урыны,<br> Купшылыктан йөз чөерә –<br> Илем шуңа нурлы.<br> Буш сүзле булмастыр халкы,<br> Без бәхетле, диеп.<br> Илдә тормыш бигрәк җайлы, –<br> Яшибез сөенеп.<br> '''3.''' Тарала җыр яңгыравы<br> Тауга, үзәнлеккә,<br> Сөю, тугрылык шаңдавы,<br> Иңә һәр күкрәккә.<br> Артык булмас һич Ватанга<br> Мәдхия көй-сүзләр;<br> Күк авазы сеңә җанга,<br> Балкып тора күзләр.<br> '''4.''' Ходай, йөртә безне Синең<br> Кулың туры юлдан,<br> Саклагыл Люксембург җирен<br> Золым-газаплардан!<br> Азатлык бүләгең, Тәңре,<br> Улларың күңелендә,<br> Ирек кояшын Син мәңге<br> Балкыт ил күгендә!<br> Ирек кояшын Син мәңге<br> Балкыт ил күгендә!<br> '''Альзет, Зауэр, Мозель – Люксембургтагы елгалар. Гимнның беренче һәм дүртенче куплетларын рәсми рәвештә башкаралар. Тексты Люксембургта дәүләт телләре булган алман һәм француз телләренә дә тулысынча тәңгәл китереп тәрҗемә ителгән.'''<br> === '''МАҖАРСТАН''' === '''HIMNUSZ'''<br> 1. Isten, áldd meg a magyart<br> Jó kedvvel, bőséggel,<br> Nyújts feléje védő kart,<br> Ha küzd ellenséggel;<br> Bal sors akit régen tép,<br> Hozz rá víg esztendőt,<br> Megbűnhődte már e nép<br> A múltat s jövendőt!<br> 2. Őseinket felhozád<br> Kárpát szent bércére,<br> Általad nyert szép hazát<br> Bendegúznak vére.<br> S merre zúgnak habjai<br> Tiszának, Dunának,<br> Árpád hős magzatjai<br> Felvirágozának.<br> 3. Értünk Kunság mezein<br> Ért kalászt lengettél,<br> Tokaj szőlővesszein<br> Nektárt csepegtettél.<br> Zászlónk gyakran plántálád<br> Vad török sáncára,<br> S nyögte Mátyás bús hadát<br> Bécsnek büszke vára.<br> 4. Hajh, de bűneink miatt<br> Gyúlt harag kebledben,<br> S elsújtád villámidat<br> Dörgő fellegedben,<br> Most rabló mongol nyilát<br> Zúgattad felettünk,<br> Majd töröktől rabigát<br> Vállainkra vettünk.<br> 5. Hányszor zengett ajkain<br> Ozman vad népének<br> Vert hadunk csonthalmain<br> Győzedelmi ének!<br> Hányszor támadt tenfiad<br> Szép hazám, kebledre,<br> S lettél magzatod miatt<br> Magzatod hamvvedre!<br> 6. Bújt az üldözött, s felé<br> Kard nyúlt barlangjában,<br> Szerte nézett s nem lelé<br> Honját e hazában,<br> Bércre hág és völgybe száll,<br> Bú s kétség mellette,<br> Vérözön lábainál,<br> S lángtenger fölette.<br> 7. Vár állott, most kőhalom,<br> Kedv s öröm röpkedtek,<br> Halálhörgés, siralom<br> Zajlik már helyettek.<br> S ah, szabadság nem virul<br> A holtnak véréből,<br> Kínzó rabság könnye hull<br> Árvák hő szeméből!<br> 8. Szánd meg Isten a magyart<br> Kit vészek hányának,<br> Nyújts feléje védő kart<br> Tengerén kínjának.<br> Bal sors akit régen tép,<br> Hozz rá víg esztendőt,<br> Megbűnhődte már e nép<br> A múltat s jövendőt!<br> https://rutube.ru/video/2a83856f036109764567c00c17807b1a/ https://wikiway.com/hungary/gimn/ (кереш өлеше бар, бер куплетлы җыйнак вариант)<br> '''ГИМН'''<br> 1. Йа Ходаем, маҗарны<br> Саклагыл, ярлыкагыл,<br> Суз ярдәмчел кулыңны,<br> Дошманнарын гаҗиз кыл.<br> Язмыш, өз золым көчен,<br> Бәхетле ит барчасын,<br> Үткән һәм алдагы өчен<br> Күрде халык казасын.<br> 2. Юл сыздың Карпат аша<br> Маҗар бабаларына,<br> Бирдең Ватан-гөлбакча<br> Бәндәгуз улларына.<br> Тиса, Дунай сулары<br> Үтә тауларны урап, –<br> Батыр Арпад уллары<br> Анда мул тормыш кора.<br> 3. Кун иле җирләрендә<br> Чайкала тук башаклар,<br> Токай тәлгәшләреннән<br> Тама татлы шәраблар.<br> Безнең ту еш балкыган<br> Төрек кирмәннәрендә,<br> Матьяш явы сыкраткан<br> Вена түрәләрен дә.<br> 4. Гөнаһларыбыз үче<br> Кысты Синең күкрәкне:<br> Аттың болыттан яшен,<br> Күкрәттең безнең күкне.<br> Баскын монголлар угы<br> Очты баш өстебездә,<br> Аннан төрек коллыгы<br> Йөк булды җилкәбездә.<br> 5. Күпме торды яңгырап<br> Кыргый госман гаугасы,<br> Яугир җәсәден таптап<br> Җиңүләр тантанасы!<br> Күпме сине улларың,<br> Гүзәл ил, күкрәгеңә<br> Басып изде, кыйнады,<br> Әйләндереп кабергә!<br> 6. Эзәрләүдән капланып<br> Утырмасын кай өндә,<br> Сыеныр җир тапмады<br> Үз Ватанында бәндә.<br> Менсә тау түбәсенә –<br> Ут диңгезе өстендә,<br> Һәркайда кайгы-хәсрәт,<br> Кан үзәне бар җирдә.<br> 7. Кирмән иде – таш өеме,<br> Хозур, бәхет югалган, <br> Афәт, үлем сөреме<br> Ватанны чолгап алган.<br> Аһ, мәетләр каныннан<br> Азатлык чәчәк атмый,<br> Илсезләр елавыннан<br> Шатлык күз яше акмый.<br> 8. Кызган, Ходай, маҗарны<br> Дөнья михнәтләрендә,<br> Суз ярдәмчел кулыңны<br> Газаплар диңгезендә.<br> Язмыш, өз золым көчен,<br> Бәхетле ит барчасын,<br> Үткән һәм алдагы өчен<br> Күрде халык казасын.<br> === '''МАЛАВИ''' === https://rutube.ru/video/ea94f879ee93c6040a66cafff88755d2/ === '''МАЛАЙЗИЯ''' === '''NEGARAKU'''<br> Negaraku tanah tumpahnia darahku,<br> Rakiat hidup bersatu dan maju,<br> Rahmat bahagia tuhan kurniahkan,<br> Raja kita selamat bertahta,<br> Rahmat bahagia tuhan kurniakan,<br> Raja kita selamat bertahta.<br> https://rutube.ru/video/0d77dc75e571a9ee9ccb61c0c26ab3ed/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Negaraku_instrumental.ogg '''МИНЕМ ИЛЕМ'''<br> Илем минем, җиреңә каным түгелгән,<br> Бердәмлектә алгарыш — Аллаһтан;<br> Аның рәхмәт-мәрхәмәте белән<br> Сау-сәламәт, хаким булсын солтан,<br> Аллаһ рәхмәт-мәрхәмәте белән<br> Сау-сәламәт, хаким булсын солтан.<br> '''МОЯ СТРАНА'''<br> Страна моя, судьбы твоей знамéние:<br> Единство и прогресс наградой дан;<br> Да одарит нас Бог благословением,<br> Во здравии пусть правит наш султан,<br> Да одарит нас Бог благословением,<br> Во здравии пусть правит наш султан.<br> === '''МАЛЬТА''' === Lil din l-art ħelwa, l-Omm li tatna isimha,<br> Ħares, Mulej, kif dejjem Int ħarist:<br> Ftakar li lilha bil-oħla dawl libbist.<br> Agħti, kbir Alla, id-dehen lil min jaħkimha,<br> Rodd il-ħniena lis-sid, saħħa 'l-ħaddiem:<br> Seddaq il-għaqda fil-Maltin u s-sliem.<br> https://yandex.ru/video/preview/12756916363707776647 https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Malta_National_Anthem.ogg Элек саклагандай сакла, Аллаһ, аны –<br> Безнең исемдәге бу Ватан-Ананы!<br> Күз уңыңда тот – һәрвакыт тоткан кебек!<br> Зирәк булсын – Үзең бар иткән күк элек.<br> Аллаһыбыз, ярлыкауларың кодрәтле,<br> Арттыр безнең бердәм һәм тату куәтне.<br> === '''МАРИЙ ЭЛ''' === '''''Болын мари телендә'''''<br> '''1.''' Марий Эл тый улат<br> Авай гай кажнылан.<br> Шке сурт гай тый кÿлат<br> Чыла мÿндыр марийлан.<br> Ме таче, чон пуэн,<br> Марий мландым моктена.<br> Вийнам иктыш чумырен,<br> Пиалан илышым чоҥена.<br> '''2.''' Сакла чот кугешнен<br> Шке сынжым калыкна.<br> Йомартле улмыж ден<br> Эре тудо чаплана.<br> Ме таче, чон пуэн,<br> Марий мландым моктена.<br> Вийнам иктыш чумырен,<br> Пиалан илышым чоҥена.<br> '''''Тау мари телендә'''''<br> '''1.''' Марий Эл, ӓвӓ гань<br> Ылат каждойланок.<br> Келӓт шачмы пӧрт гань<br> Цилӓ мӹндӹр йыхланок.<br> Кымылын, ӹвӹртӓл,<br> Мары млӓндӹм мактенӓ.<br> Силам иктӹш цымырал,<br> Соты цӓшнӓм ӹшкеок чангенӓ.<br> '''2.''' Лӱктӓ кӱш лӹмжӹмӓт<br> Мары халык соок.<br> Веселӓжӹ, сӹржӓт<br> Лӹмлештӓлтеш йӹрвӓшок.<br> Кымылын, ӹвӹртӓл,<br> Мары млӓндӹм мактенӓ.<br> Силам иктӹш цымырал,<br> Соты цӓшнӓм ӹшкеок чангенӓ.<br> '''''Урыс телендә'''''<br> '''1.''' Марий Эл, ты – как мать<br> Для каждого в судьбе.<br> Где бы ни был – вспоминать<br> Твой сын будет о тебе.<br> Славься, наш край родной,<br> Цвети в счастье и в труде.<br> Гордимся всегда тобой <br> И поём, Марий Эл, о тебе!<br> '''2.''' Свою честь сохранит <br> Народ наш на века, <br> И дружба, как гранит, –<br> Всегда с братьями крепка.<br> Славься, наш край родной,<br> Цвети в счастье и в труде.<br> Гордимся всегда тобой <br> И поём, Марий Эл, о тебе!<br> https://rutube.ru/video/ac86d65747a884390c5c6beccc359b7b/ https://yandex.ru/video/preview/9653579334705561161 '''''Татар теленә тәрҗемә'''''<br> '''1.''' Мари Ил – ана күк,<br> Һәркем тәкъдирендә.<br> Кайларда йөрсәм дә,<br> Ул минем күңелемдә.<br> Мари Ил җырларда,<br> Мөкатдәс илебез,<br> Бәхетле тормышны<br> Бергәләп төзибез.<br> '''2.''' Намусын саклар ул –<br> Халкым үз җирендә.<br> Тугандаш халыклар<br> Дуслыгы мәңгегә.<br> Мари Ил җырларда,<br> Мөкатдәс илебез,<br> Бәхетле тормышны<br> Бергәләп төзибез.<br> === '''МАУРИТАНИЯ''' === '''<u>بِلَادَ الْأُبَاةِ الْهُدَاةِ الْكِرَامْ</u>'''<br> بِلَادَ الْأُبَاةِ الْهُدَاةِ الْكِرَامْ<br> وَحِصْنَ الْكِتَابِ الَّذِيْ لَا يُضَامْ<br> أَيَا مُوْرِيْتَانِ رَبِيْعَ الْوُئامْ<br> وَرُكْنَ السَّمَاحَةِ ثَغْرَ السَّلَامْ<br> '''كورال:'''<br> سَنَحْمِيْ حِمَاكِ وَنَحْنُ فِدَاكِ<br> وَنَكْسُوْ رُبَاكِ بِلَوْنِ الْأَمَلْ<br> وَعِنْدَ نِدَاكِ نُلَبِّيْ أَجَلْ<br> بُدُوْرُ سَمَائِكِ لَمْ تُحْجَبِ<br> وَشَمْسُ جَبِيْنِكِ لَمْ تَغْرُبِ<br> نَمَاكِ الْأَمَاجِدُ مِن يَّعْرُبِ<br> لِإِفْرِيْقِيَّا الْمَنْبَعِ الأَعْذَبِ<br> '''كورال'''<br> رَضَعْنَا لِبَانَ النَّدَى وَالْإِبَا<br> سَجَايَا حَمَلْنَ جَنًى طَيِّبَا<br> وَمَرْعًى خَصِيْباً، وَإنْ أجْدَبَا<br> سَمَوْنَا، فَكَانَ لَنَا أَرْحَبَا<br> '''كورال'''<br> سَقَيْنَا عَدُوَّكِ صَاباً وَمُرًّا<br> فَمَا نالَ نُزْلًا وَلَا مُسْتَقَرَّا<br> نُقَاوِمُهُ حَيْثُ جَاسَ وَمُرَّا<br> نُرَتِّلُ إِنَّ مَعَ العُسْرِ يُسْرَا<br> '''كورال'''<br> قَفَوْنَا الرَّسُوْلَ بِنَهْجٍ سَمَا<br> إلى سِدْرَةِ الْمَجْدِ فَوْقَ السَّمَا<br> حَجَزْنَا الثُّرَيَّا لَنَا سُلَّمَا<br> رَسَمْنَا هُنَالِكَ حَدَّ الْحِمٰى<br> '''كورال'''<br> أَخَذْنَاكِ عَهْدًا حَمَلْنَاكِ وَعْدًا<br> ونُهْدِيْكِ سَعْداً لِجِيْلٍ أطَلْ<br> '''كورال النهائي:'''<br> سَنَحْمِيْ حِمَاكِ وَنَحْنُ فِدَاكِ<br> وَنَكْسُوْ رُبَاكِ بِلَوْنِ الْأَمَلْ<br> سَنَحْمِيْ حِمَاكِ وَنَحْنُ فِدَاكِ<br> وَعِنْدَ نِدَاكِ نُلَبِّي أجَلْ<br> https://yandex.ru/video/preview/3129444462381017345 https://en.wikipedia.org/wiki/File:United_States_Navy_Band_-_Bilāda_l-ʾubāti_l-hudāti_l-kirām.ogg '''Кәрамлылар җитәкләгән мәгърур ил'''<br> '''I.''' Горур кәрамлылар җитәкләгән ил,<br> Һәм Изге Китаптан ныклык иңгән ил,<br> Әйа Мауритания, аһәң учагы,<br> Хуш-имин күңелнең хозур почмагы.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Фида җаннарыбыз гел синең сакта,<br> Ком тауларың буйыйк өмет-аклыкка;<br> Кайчан чакырсаң да, басарбыз сафка.<br> '''II.''' Күгеңдә ярымай мәңге сүрелмәс,<br> Йөзеңдә балкыган кояшың сүнмәс,<br> Гарәп бабаларың сине үстергән,<br> Африка җирендә – синең саф чишмәң.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''III.''' Горурлык үз сөтен безгә эчерде,<br> Ул биргән табигать уңыш китерде.<br> Уңдырышлы туфрак, корып кипсә дә,<br> Көч өсти ул безгә, алга этәрә.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''IV.''' Дошманга эчердек ачы яңгырсу,<br> Тынычлана алмас һәм ял итмәс ул,<br> Кая тайпылса да, каршылык күрер.<br> Авырлыклардан соң җиңеллек килер.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''V. (ил бәйсезлеге көнендә генә башкарыла)'''<br> Рәсүлгә ияреп һәм туры юлдан<br> Атларбыз – йолдызлар баскычлар корган.<br> Галәмнең мәңгелек агачы безне<br> Рухландырып торыр, күрсәтеп эзне.<br> '''Кушымта.'''<br> '''VI.''' Ант итәбез сиңа, безнең вәгъдәбез:<br> Киләчәк буынга сине бирәбез.<br> '''''Соңгы кушымта:'''''<br> Фида җаннарыбыз гел синең сакта,<br> Ком тауларың буйыйк өмет-аклыкка.<br> Фида җаннарыбыз гел синең сакта,<br> Кайчан чакырсаң да, басарбыз сафка.<br> === '''МЕКСИКА''' === '''Himno Nacional Mexicano'''<br> '''''Coro:'''''<br> Mexicanos, al grito de guerra<br> El acero aprestad y el bridón; <br> Y retiemble en sus centros la tierra<br> Al sonoro rugir del canón,<br> Y retiemble en sus centros la tierra<br> Al sonoro rugir del canón.<br> I. Ciña oh Patria! tus sienes de olivo<br> De la Paz el arcangel divino,<br> Que en el cielo tu eterno destino<br> Por el dedo de Dios se escríbio. <br> Mas si osare un extrano enemigo <br> Profanar con su planta tu suelo, <br> Piensa-oh Patria querida! que el cielo<br> Un soldado en cada hijo te dio,<br> Un soldado en cada hijo te dio.<br> '''''Coro:'''''<br> Mexicanos, al grito de guerra<br> El acero aprestad y el bridón; <br> Y retiemble en sus centros la tierra<br> Al sonoro rugir del canón,<br> Y retiemble en sus centros la tierra<br> Al sonoro rugir del canón.<br> https://rutube.ru/video/5ee9453116eb849cc6f275528d0ba01f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Himno_Nacional_Mexicano_instrumental.ogg https://wikiway.com/mexico/gimn/ '''Мексика дәүләт гимны'''<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Мексикалы, сугыш аваз салса,<br> Әзерлә ат, кылыч һәм ияр.<br> Туплар атуыннан калтырансын<br> Җир шары – үзәгенә кадәр,<br> Туплар атуыннан калтырансын<br> Җир шары – үзәгенә кадәр.<br> 1. Зәйтүн чәчәгеннән таҗ үреп ки –<br> Җәбраил әмере бу, Ватан,<br> Синең тәкъдир Ходай хозурында<br> “Мәңгелеккә!” диеп язылган.<br> Керсез бу туфрагың нәҗесләнсә,<br> Дошман аяк басса, яу җитеп,<br> Исеңдә тот, Ватан, Күк иңдерә<br> Һәр улыңны сугышчы итеп,<br> Һәр улыңны сугышчы итеп.<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Мексикалы, сугыш аваз салса,<br> Әзерләп куй кылыч һәм ияр.<br> Туплар атуыннан калтырансын<br> Җир шары – үзәгенә кадәр,<br> Туплар атуыннан калтырансын<br> Җир шары – үзәгенә кадәр.<br> '''Хәзерге заман гимнының рәсми башкарыла торган өлеше. Барлыгы 10 куплеттан тора.'''<br> === '''МИКРОНЕЗИЯ ФЕДЕРАТИВ ШТАТЛАРЫ''' === '''Patriots of Micronesia'''<br> Tis here we are pledging, with heart and with hand,<br> Full measure of devotion to thee, our native land,<br> Full measure of devotion to thee, our native land.<br> Now all join the chorus, let union abide.<br> Across all Micronesia join hands on every side,<br> Across all Micronesia join hands on every side.<br> We all work together, with hearts, voice and hand,<br> Till we have made these islands another promised land,<br> Till we have made these islands another promised land.<br> https://rutube.ru/video/993737fecd02d1c93f5d0805644ee063/ https://wikiway.com/federativnye-shtaty-mikronezii/gimn/ '''Микронезия ватанпәрвәрләре'''<br> === '''МИСЫР''' === '''بلادي بلادي بلادي'''<br> بلادي بلادي بلادي<br> لكِ حبي و فؤادي<br> بلادي بلادي بلادي<br> لك حبي و فؤادي<br> مصر يا أم البلاد<br> انت غايتي والمراد<br> وعلى كل العباد<br> كم لنيلك من اياد<br> بلادي بلادي بلادي<br> لكِ حبي و فؤادي<br> https://rutube.ru/video/3c29e47cbe74831ddec94f6451f8c044/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Bilady,_Bilady,_Bilady.ogg https://wikiway.com/egypt/gimn/ '''Ватаным, Ватаным, Ватаным!'''<br> Ватаным, Ватаным, Ватаным,<br> Мәхәббәтем сиңа һәм җаным, Ватаным!<br> Олылыйм Аллаһны, Ватанны,<br> Багышлап иң изге догамны, догамны.<br> Морадым, гамәлем багышлыйм тик сиңа,<br> Көч куеп, тир түгеп тапканым – тик сиңа,<br> Илләрнең борынгы анасы, Ватаным,<br> Кадерли сине ил баласы, Ватаным.<br> Нил кебек куәтле һәм ямьле,<br> Әй, Мисыр, имин бул син мәңге, бул мәңге.<br> Ватаным, Ватаным, Ватаным,<br> Мәхәббәтем сиңа һәм җаным, Ватаным!<br> '''Рәсми башкарыла торган беренче куплет. Тагын икесе бар.'''<br> === '''МОЗАМБИК''' === '''Pátria Amada'''<br> Na memória de África e do Mundo<br> Pátria bela dos que ousaram lutar.<br> Moçambique, o teu nome é liberdade,<br> O Sol de Junho para sempre brilhará.<br> '''''Coro:'''''<br> ||: Moçambique nossa terra gloriosa,<br> Pedra a pedra construindo um novo dia.<br> Milhões de braços, uma só força,<br> Oh pátria amada, vamos vencer. :||<br> Povo unido do Rovuma ao Maputo<br> Colhe os frutos do combate pela paz,<br> Cresce o sonho ondulando na bandeira<br> E vai lavrando na certeza do amanhã.<br> '''''Coro (2)'''''.<br> Flores brotando do chão do teu suor,<br> Pelos montes, pelos rios, pelo mar,<br> Nós juramos por ti, oh Moçambique,<br> Nenhum tirano nos irá escravizar!<br> '''''Coro (2).'''''<br> https://rutube.ru/video/6e4d1a389256044d1d16b866ace91999/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Mozambican_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.wav https://wikiway.com/mozambique/gimn/ '''Сөекле Ватан'''<br> Африканың, бар дөньяның хәтерендә<br> Көрәшкә басканнар гүзәл Ватаны.<br> Мозамбикның азатлыгы – исемендә,<br> Июнь кояшының мәңге балкыр даны.<br> '''''Кушымта:'''''<br> ||: Мозамбик, син безнең шөһрәтле җиребез,<br> Ташка таш куеп, яңа көнне төзибез.<br> Миллионлаган кул – бердәм көч-куәт,<br> Сөекле Ватан, җиңүгә юнәлт! :||<br> Рувумадан Мапутуга кадәр күрә<br> Бердәм халык көрәшнең җимешләрен,<br> Байрагындагы хыялын ул үстерә,<br> Тергезә инабәтле киләчәген.<br> '''''Кушымта (2).'''''<br> Тир сугарган җиреңдә үскән гөлләр,<br> Тауларың, елгаларың, диңгез белән –<br> Ант итәбез, әй Мозамбик, залимнәр<br> Төшералмас безне коллыкка бүтән!<br> '''''Кушымта (2).'''''<br> === '''МОЛДОВА''' === '''Limba noastră'''<br> Limba noastră-i o comoară<br> În adîncuri înfundată<br> Un şirag de piatră rară<br> Pe moşie revărsată.<br> Limba noastră-i foc ce arde<br> Într-un neam, ce fără veste<br> S-a trezit din somn de moarte<br> Ca viteazul din poveste.<br> Limba noastră-i numai cîntec,<br> Doina dorurilor noastre,<br> Roi de fulgere, ce spintec<br> Nouri negri, zări albastre.<br> Limba noastră-i graiul pîinii,<br> Cînd de vînt se mişcă vara;<br> In rostirea ei bătrînii<br> Cu sudori sfinţit-au ţara.<br> Limba noastră-i frunză verde,<br> Zbuciumul din codrii veşnici,<br> Nistrul lin, ce-n valuri pierde<br> Ai luceferilor sfeşnici.<br> Nu veţi plînge-atunci amarnic,<br> Că vi-i limba prea săracă,<br> Şi-ţi vedea, cît îi de darnic<br> Graiul ţării noastre dragă.<br> Limba noastră-i vechi izvoade.<br> Povestiri din alte vremuri;<br> Şi citindu-le 'nşirate, –<br> Te-nfiori adînc şi tremuri.<br> Limba noastră îi aleasă<br> Să ridice slava-n ceruri,<br> Să ne spiue-n hram şi-acasă<br> Veşnicele adevăruri.<br> Limba noastra-i limbă sfîntă,<br> Limba vechilor cazanii,<br> Care o plîng şi care o cîntă<br> Pe la vatra lor ţăranii.<br> Înviaţi-vă dar graiul,<br> Ruginit de multă vreme,<br> Stergeţi slinul, mucegaiul<br> Al uitării 'n care geme.<br> Strîngeţi piatra lucitoare<br> Ce din soare se aprinde –<br> Şi-ţi avea în revărsare<br> Un potop nou de cuvinte.<br> Răsări-va o comoară<br> În adîncuri înfundată,<br> Un şirag de piatră rară<br> Pe moşie revărsată.<br> https://rutube.ru/video/fe2188973e8de93e105e0e8622b6440d/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Imnul_Republicii_Moldova_US_NAVY.ogg https://wikiway.com/moldova/gimn/ '''Безнең телебез'''<br> Безнең тел – бакый хәзинә,<br> Бик тирәндә тамырлары,<br> Җиребез буйлап сибелгән<br> Энҗеләр, асылташлары.<br> Безнең тел – дөрләгән учак:<br> Халкым үлем йокысыннан<br> Уянсын тормышка сусап –<br> Әкияттәге батыр сыман.<br> Безнең телебез җырлары,<br> Дойналардагы сагышлар<br> Ача якты офыкларны,<br> Тарала кара болытлар.<br> Безнең тел – ул икмәк теле,<br> Җәен җилләр сызгырганы,<br> Бабалар, җиргә тир түгеп,<br> Мөбарәк иткәннәр аны.<br> Безнең тел – ул яшел яфрак,<br> Кодру урманнары шавы.<br> Нистру бормалары качыра<br> Йолдызлар яктысы явын.<br> Һич ачынып зарланмагыз,<br> Ярлы дип телегез бигрәк,<br> Сайланган тел ул, аңлагыз, –<br> Тора илебезне бизәп.<br> Безнең тел – ул тарихи тел,<br> Борынгы хәлләр дастаны.<br> Өйрән аны һәм танып бел<br> Хакыйкатьнең ни булганын.<br> Безнең тел ул билгеләнгән<br> Күкләрне мактау йөзеннән –<br> Өйдә, чиркәүдә бәндәләр<br> Тайпылмас дип Хак сүзеннән.<br> Безнең тел – изгелек нуры,<br> Аңарда ата-бабалар<br> Елый-елый, җырлый-җырлый<br> Өйдә гыйбадәт кылганнар.<br> Чыгарыйк телне хәяткә,<br> Коткарып заман явыннан,<br> Пакьлик пычрак-күгәректән,<br> Онытылу аһ-зарыннан.<br> Җыйыйк кояш нурларыннан<br> Очкын алган чакматашын, –<br> Ургылыр тел байлыгыннан<br> Яңа сүзләр булып ташкын.<br> Яшәячәк бу хәзинә,<br> Бик тирәндә тамырлары,<br> Җиребез буйлап сибелгән<br> Энҗеләр, асылташлары.<br> '''Рәсми чараларда гимнның беренче, икенче, бишенче, тугызынчы һәм уникенче куплетлары кулланыла.'''<br> === '''МОНГОЛИЯ''' === '''Монгол Улсын Төрийн дуулал'''<br> '''1.''' Дархан манай тусгаар улс<br> Даяар монголын ариун голомт<br> Далай их дээдсийн гэгээн үйлс<br> Дандаа энхжин үүрд мөнхжинө.<br> Хамаг дэлхийн шударга улстай<br> Хамтран нэгдсэн эвээ бэхжүүлж<br> Хатан зориг, бүхий л чадлаараа<br> Хайртай Монгол орноо мандуулъя.<br> '''2.''' Өндөр төрийн минь сүлд ивээж<br> Өргөн түмний минь заяа түшиж<br> Үндэс язгуур, хэл соёлоо<br> Үрийн үрдээ өвлөн бадраая.<br> Эрэлхэг Монголын золтой ардууд<br> Эрх чөлөө жаргалыг эдлэв<br> Жаргалын түлхүүр, хөгжлийн тулгуур<br> Жавхлант манай орон мандтугай.<br> https://rutube.ru/video/d04aaa41b14155522b96a819f0131dd1/ https://zvukitop.com/skachat-gimn-mongolii/ https://yandex.ru/video/preview/15086678055865714389 '''Монгол Иленең дәүләт җыры'''<br> '''1.''' Инкыйлаби Ватаныбыз —<br> Монголның саф учагы,<br> Һичкем аны җиңә алмас,<br> Мәңгегә үскән чагы.<br> Дөньяның гадел илләре<br> Белән бердәмлек өчен,<br> Үстерик Ватанны биреп<br> Йөрәк дәртен, кул көчен.<br> '''2.''' Милли тел, мәдәниятне<br> Мирас итеп тапшырыйк,<br> Эшчән, кыю Монгол илен<br> Бәхет-уңышка юллыйк.<br> Хөрмәт итеп ил туграсын,<br> Ил язмышына таян.<br> Алгарышта чәчәк атсын,<br> Яшәсен бөек Ватан!<br> === '''МОРДОВИЯ''' === '''Ши валда, Мордовия!'''<br> '''1.''' Ши валда, Мордовия, седистот сай,<br> Ши валда, Мордовия, сельмосот палы, юрнай,<br> Россиять мяшться мокшень сияста сюлгам,<br> Россиять карксэземса эрзянь зырняста пулай.<br> '''''Морзюлма-мороютко:'''''<br> Шумбрат! Шумбрат, Мордовия!<br> Гайняк! Гайняк, Мордовия!<br> Кельгома краеньке – най панжи маеньке,<br> Мокшэрзянь шачема-касома крае!<br> Шумбрат! Шумбрат, Мордовия!<br> Морак! Морак, Мордовия!<br> Павазу эряфсь катк тонь эрь кудозт сувай!<br> Ульхть шумбра, ульхть шумбра,<br> Кода сонць Сияжарсь, ульхть шумбра!<br> '''2.''' Тон ютыть, Мордовия, стака кить-янт,<br> Тон молить, Мордовия, витьстэ,<br> верьга кандыть прят.<br> Вий макснесть келей Мокшась ды бойка Сурась,<br> Секс течис тон седейс ды оймес –<br> прок ванькс лисьмапрят.<br> '''''Мороютко-морзюлма:'''''<br> Шумбрат! Шумбрат, Мордовия!<br> Гайняк! Гайняк, Мордовия!<br> Кельгома краеньке – най панжи маеньке,<br> Мокшэрзянь шачема-касома крае!<br> Шумбрат! Шумбрат, Мордовия!<br> Морак! Морак, Мордовия!<br> Павазу эряфсь катк тонь эрь кудозт сувай!<br> Ульхть шумбра, ульхть шумбра,<br> Кода сонць Сияжарсь, ульхть шумбра!<br> https://rutube.ru/video/1bf85fe270665f092a358c3bf6d3ec9e/ https://yandex.ru/video/preview/10948984705911750187 '''Имин бул, Мордовия!'''<br> '''1.''' Хәерле көн, Мордовия, ихлас күңелдән,<br> Хәерле көн, Мордовия, нур сибелә күзләреңнән,<br> Балкый ил күгендә мокша йолдызлары,<br> Яктырта туган илебезне эрзя таңнары.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Исәнме, Мордовия!<br> Куанып яшә, Мордовия!<br> Туган-үскән җирем, чәчәкле язларың,<br> Мокша-эрзя халкының сөекле Ватаны!<br> Имин бул син, Мордовия!<br> Җырла, җырла, Мордовия!<br> Бәхетле тормыш килсен өйләреңә!<br> Мәңге яшә, мәңге яшә,<br> Кояш үзе кебек мәңге яшә!<br> '''2.''' Авыр юллар үттең син, Мордовия,<br> Башыңны югары, горур тоттың, Мордовия,<br> Көч бирде сиңа киң Мокша, җитез Сура,<br> Шуңа бүген җаның керсез, чишмәдәй саф, чиста.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''3.''' Ты трудной дорогой, Мордовия, шла,<br> России держалась и голову гордо несла.<br> Давали силы вольные Мокша, Сура,<br> Ты духом была и осталась сильна и добра.<br> '''''Припев.'''''<br> '''Гимнның беренче дүртьюллык куплеты мокша телендә язылган, икенчесе – эрзя телендә, өченчесе – урыс телендә. Өч куплетның да кушымталары – катнаш мокша-эрзя телендә.'''<br> === '''НЕПАЛ''' === '''''नेपालीमा (nepālima – непал телендә)'''''<br> '''सयौं थुँगा फूलका'''<br> सयौं थुँगा फूलका हामी, एउटै माला नेपाली<br> सार्वभौम भई फैलिएका, मेची-महाकाली।<br> सयौं थुँगा फूलका हामी, एउटै माला नेपाली<br> सार्वभौम भई फैलिएका, मेची-महाकाली।<br> प्रकृतिका कोटी-कोटी सम्पदाको आंचल<br> वीरहरूका रगतले, स्वतन्त्र र अटल।<br> ज्ञानभूमि, शान्तिभूमि तराई, पहाड, हिमाल<br> अखण्ड यो प्यारो हाम्रो मातृभूमि नेपाल।<br> बहुल जाति, भाषा, धर्म, संस्कृति छन् विशाल<br> अग्रगामी राष्ट्र हाम्रो, जय जय नेपाल।<br> '''''Укылышы'''''<br> '''Sayaű thűgā phūlkā'''<br> Sayaű thűgā phūlkā hāmī, euṭai mālā Nepālī <br> Sārwabhaum bhai phailiekā, Mechi-Mahākālī <br> Sayaű thűgā phūlkā hāmī, euṭai mālā nepālī <br> Sārwabhaum bhai phailiekā, Mechi-Mahākālī <br> Prakritikā kotī-kotī sampadāko ā̃chal(a), <br> Vīrharūkā ragata le, swatantra ra aṭala) <br> Gyānabhūmi, śhāntibhūmi Tarāī, pahād, himāl(a) <br> Akhaṇḍa yo pyāro hāmro mātṛibhūmi Nepāl(a) <br> Bahul jāti, bhāṣhā, dharma, sãnskṛti chan biśhāl(a) <br> Agragāmī rāṣhṭra hāmro, jaya jaya Nepāl(a)<br> https://rutube.ru/video/ff3ab41ca38da63019f580c0eb3d06f4/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Sayaun_Thunga_Phool_Ka_(instrumental).ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Без – меңләгән гөл-чәчәк'''<br> Без – меңләгән гөл-чәчәк бу Непал дигән бәйләмдә,<br> Мечидән Маһакалигә сузылган бәйсез илдә.<br> Без – меңләгән гөл-чәчәк бу Непал дигән бәйләмдә,<br> Мечидән Маһакалигә сузылган бәйсез илдә.<br> Мул табигать байлыклары – гүзәл илебез даны, <br> Кан түгеп, батырларыбыз какшамас итте аны.<br> Гыйлем, тынлык хөкем сөрә Тераида, тауларда,<br> Уртак, бүленмәс, сөекле Ватаныбыз Непалда.<br> Төрле раса, телләр, диннәр мирасын саклап калдың, <br> Алгарышлы ил-дәүләтем, мәңге яшә, Непалым!<br> === '''НИГЕР''' === '''L’honneur de la patrie'''<br> Des rives du Niger aux confins du Ténéré<br> Frères et sœurs nous sommes<br> Enfants d’une même Patrie le Niger<br> Nourris de la sève des mêmes idéaux<br> Pour un Niger de paix libre fort et uni<br> Pour un Niger prospère le Pays de nos rêves<br> Pour l’honneur de la Patrie<br> Incarnons la vaillance et la persévérance<br> Et toutes les vertus de nos dignes aïeux<br> Guerriers intrépides déterminés et fiers<br> Défendons la patrie au prix de notre sang<br> Faisons du Niger symbole de dignité<br> Emblème et flambeau de l’Afrique qui avance<br> Pour ces nobles idéaux debout et en avant<br> En avant pour le travail en avant pour le combat<br> Nous demeurons debout<br> Portant haut le drapeau de notre cher Pays<br> Dans le ciel d’Afrique et dans tout l’Univers<br> Pour construire ensemble<br> Un monde de justice de paix et de progrès<br> Et pour faire du Niger la fierté de l’Afrique.<br> '''Don darajar Uban'''<br> Daga Bankunan Nijar zuwa kan iyakokin Ténéré<br> Yan’uwa mune<br> ‘Ya’yan kasar uba daya Nijar<br> Rarraba da ruwan ‘ya’yan itace iri ɗaya<br> Domin kasar Nijar mai karfi da hadin kai mai zaman lafiya<br> Ga kasar Nijar mai albarka kasar burinmu<br> Don darajar Uban<br> Haɗa ƙarfin hali da juriya<br> Da dukkan kyawawan halaye na magabata na kwarai<br> Jarumai marasa tsoro sun ƙudura da girman kai<br> Kare kasar nan akan kudin jininmu<br> Mu sanya Nijar ta zama alamar mutunci<br> Tambari da fitilar ciyar da Afirka gaba<br> Don waɗannan maɗaukakin maɗaukaki tsaya ku tafi<br> Gaba don aikin gaba don yaƙin<br> Mun tsaya a tsaye<br> Dauke tutar kasarmu mai daraja<br> A cikin sararin samaniyar Afirka da ko’ina cikin Duniya<br> Don gina tare<br> Duniyar adalci, zaman lafiya da ci gaba<br> Da kuma sanya Nijar ta zama abin alfaharin Afirka.<br> https://zvukitop.com/gimn-nigera-skachat/ https://rutube.ru/video/dabaf9794d7ebacc7d4ad84c14447496/ '''Ватан горурлыгы'''<br> Нигер ярларыннан Тенерега кадәр<br> Без туганнар, кардәшләр,<br> Бер үк Ватан – Нигер балалары,<br> Уртак барчабыз идеаллары.<br> Булсын бердәм, тыныч, куәтле, ирекле,<br> Чәчәк атсын Нигер, хыялыбыз иле.<br> Ватан даны иңендә<br> Гәүдәләнсен илдә батырлык, сабырлык,<br> Лаеклы бабалар мирасы – тырышлык.<br> Куркусыз, тәвәккәл һәм горур яугирләр,<br> Аямый һич үзен, илне имин итәр,<br> Булыр Нигерыбыз мәртәбә үрнәге,<br> Африка омтылышларының терәге.<br> Бу күркәм идеаллар – барчабыз теләге.<br> Алга – тырыш хезмәткә, алга – кыю көрәшкә<br> Бердәм күтәреләбез.<br> Җилфердәсен байрак мәһабәт бу илдә,<br> Африка күгендә, дөнья киңлегендә.<br> Бергә үсә бездә<br> Гаделлек, тынычлык, алгарыш орлыгы –<br> Булсын диеп Нигер кыйтга горурлыгы.<br> '''Күпмилләтле һәм күптелле Нигер дәүләтенең француз телендә язылган яңа гимны 2023 елда расланды. Аның тексты шулай ук җирле һауса теленә дә тәрҗемә ителгән. Гимнның халыкчан рухлы көен шартлы рәвештә “дини булмаган нәшид” жанрына кертеп булыр иде.'''<br> === '''НИДЕРЛАНД''' === '''Het Wilhelmus'''<br> '''1.''' Wilhelmus van Nassouwe<br> ben ik, van Duitsen bloed,<br> den vaderland getrouwe<br> blijf ik tot in den dood.<br> Een Prinse van Oranje<br> ben ik, vrij onverveerd,<br> den Koning van Hispanje<br> heb ik altijd geёerd.<br> '''6.''' Mijn schild ende betrouwen<br> zijt Gij, o God mijn Heer,<br> op U zo wil ik bouwen,<br> verlaat mij nimmermeer.<br> Dat ik doch vroom mag blijven,<br> uw dienaar t’aller stond,<br> de tirannie verdrijven<br> die mij mijn hart doorwondt.<br> https://rutube.ru/video/ce27930d766fd5fc69e8ebacc643ba26/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:United_States_Navy_Band_-_Het_Wilhelmus_(tempo_corrected).ogg Ясалма Интеллект "җырлый"<br> https://wikiway.com/netherlands/gimn/ '''Вилһелм җыры'''<br> '''1.''' Вилһелмус ван Нассаумын,<br> Халкым каны калебемдә,<br> Ватаныма биргән анттан<br> Ваз кичмәм гомеремдә.<br> Асыл зат Оран угланы,<br> Тугрымын намусыма,<br> Испан кыйралына бары<br> Хөрмәт кылам гына.<br> '''6.''' Калканым, рухи терәгем,<br> Кодрәтле, газиз Аллам.<br> Гаҗиз итмә мине, Тәңрем,<br> Сиңа гына таянам.<br> Хак тарафыңда булырмын<br> Мәңге Синең колың:<br> Бетсен йөрәгемне, халкымны<br> Телгәләгән золым.<br> '''Гимнның рәсми башкарыла торган бер варианты. Алтынчы куплет урынына кайвакыт икенчесен куялар. Акрошигырь рәвешендә язылган текст 15 куплеттан тора: сигезьюллык куплетларның беренче хәрефләрен бергә кушсаң, “Willem van Nassov” (хәзерге замандагы язылышы – Wilhelmus van Nassauwe) сүзләре барлыкка килә. Вилһелм ван Нассау – XVII гасырда Нидерландта Испаниядән азатлыкка ирешү хәрәкәтен җитәкләгән шәхес. Ул Оран провинциясенең кенәзе булган. Гимн тексты аның исеменнән язылган.'''<br> === '''НОРВЕГИЯ''' === '''Ja, vi elsker dette landet'''<br> '''1.''' Ja, vi elsker dette landet,<br> som det stiger frem,<br> furet, værbitt over vannet,<br> med de tusen hjem.<br> Elsker, elsker det og tenker<br> på vår far og mor<br> og den saganatt som senker<br> drømme på vår jord,<br> og den saganatt som senker,<br> senker drømme på vår jord.<br> '''7.''' Norske mann i hus og hytte,<br> takk din store Gud!<br> Landet ville han beskytte,<br> skjønt det mørkt så ud.<br> Alt hvad fedrene har kjempet,<br> mødrene har grett,<br> har den Herre stille lempet,<br> så vi vant vår rett,<br> har den Herre stille lempet,<br> så vi vant, vi vant vår rett.<br> '''8.''' Ja, vi elsker dette landet,<br> som det stiger frem,<br> furet, værbitt over vannet,<br> med de tusen hjem.<br> Og som fedres kamp har hevet<br> det av nød til seir,<br> også vi, når det blir krevet,<br> for dets fred slår leir,<br> også vi, når det blir krevet,<br> for dets fred, dets fred slår leir!<br> https://rutube.ru/video/760024b2c9af3e8b0cc792391ef8023d/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Norway_(National_Anthem).ogg https://wikiway.com/norway/gimn/ '''Туган илне яратабыз'''<br> '''1.''' Туган илне яратабыз,<br> Урман-тауларын,<br> Чал диңгезен, туң җилләрен,<br> Мең-мең йортларын.<br> Туган учак – ул сөекле<br> Ата-анабыз:<br> Суыгында, кояшында<br> Хозурланабыз,<br> Суыгында, кояшында<br> Аның хозурланабыз.<br> '''7.''' Данла, илем, язмышыңны:<br> Шомлы көнеңдә<br> Тәңре сине ярлыкады<br> Җир итәгендә.<br> Канлы корбан биреп кенә,<br> Керми сугышка,<br> Ирештең үз ирегеңә,<br> Тыныч тормышка,<br> Ирештең үз ирегеңә,<br> Тыныч һәм мул тормышка.<br> '''8.''' Туган илне яратабыз,<br> урман-тауларын,<br> чал диңгезен, туң җилләрен,<br> ак болытларын.<br> Ата-баба көрәшкән күк,<br> без дә дауларбыз,<br> мәңге иминлек хакына<br> җиңү яуларбыз,<br> мәңге иминлек хакына<br> яңа җиңү яуларбыз!<br> '''Гимнның рәсми башкарыла торган куплетлары.'''<br> === '''ПАКИСТАН ИСЛАМ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''پاک سرزمین شاد باد'''<br> پاک سرزمین شاد باد<br> كشور حسين شاد باد <br> تو نشان عزم علیشان <br> ! ارض پاکستان <br> مرکز یقین شاد باد <br> پاک سرزمین کا نظام <br> قوت اخوت عوام <br> قوم ، ملک ، سلطنت <br> پائندہ تابندہ باد <br> شاد باد منزل مراد <br> پرچم ستارہ و ہلال <br> رہبر ترقی و کمال <br> ترجمان ماضی شان حال <br> ! جان استقبال <br> سایۂ خدائے ذوالجلال<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Pakistan.OGG https://rutube.ru/video/3217e83b06c201b894ee8d9280e79f42/ https://wikiway.com/pakistan/gimn/ '''Саф-пакь җирем, шатлан'''<br> Саф-пакь җирем, шатлан,<br> Гүзәллек илем, шатлан,<br> Син бөек ихтыярга нишан,<br> Әйа, Пакистан!<br> Тугры мәркәзе, шатлан!<br> Саф-пакь җиреңдә низам,<br> Куәтле вә егәрле гавам,<br> Ил, милләт, дәүләт, –<br> Мәңге балкып чәчәк ат!<br> Шатлан изге морадыңа,<br> Айлы-йолдызлы байрагыңа.<br> Барган юлың – тәрәккый-кәмаль,<br> Үткәнең – бөек, бүгенгең – хәләл,<br> Җаның – истикъбаль!<br> Күләгә иңдергән Зүл-Җәләл.<br> '''Зүл-Җәләли үәл-Икрам – “Бөеклек һәм Юмартлык хуҗасы”, Аллаһы Тәгалә исемнәренең берсе.'''<br> === '''ПАПУА-ЯҢА ГВИНЕЯ''' === '''O Arise, All You Sons'''<br> O arise all you sons of this land,<br> Let us sing of our joy to be free,<br> Praising God and rejoicing to be<br> Papua New Guinea.<br> Shout our name from the mountains to seas<br> Papua New Guinea;<br> Let us raise our voices and proclaim<br> Papua New Guinea.<br> Now give thanks to the good Lord above<br> For His kindness, His wisdom and love,<br> For this land of our fathers so free,<br> Papua New Guinea.<br> Shout again for the whole world to hear<br> Papua New Guinea;<br> We're independent and we're free<br> Papua New Guinea.<br> https://rutube.ru/video/4f6b7fca8fa42025dda6d46f86179af5/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:O_Arise,_All_You_Sons_(instrumental).ogg https://wikiway.com/papua-novaya-gvineya/gimn/ '''Күтәрелегез, ил уллары!'''<br> Күтәрелегез, ил уллары,<br> Яңгыратыйк азатлык җырларын,<br> Рәхмәтле Алланы мактарга —<br> Папуа-Яңа Гвинея.<br> Исемең диңгездә-тауларда —<br> Папуа-Яңа Гвинея;<br> Рухланыйк без сине хакларга —<br> Папуа-Яңа Гвинея.<br> Кодрәтле Алладан бәрәкәт —<br> Игелек, зирәклек, мәхәббәт,<br> Бабалар Ватаны, син азат —<br> Папуа-Яңа Гвинея.<br> Бар дөнья тыңласын, җыр яңгырат —<br> Папуа-Яңа Гвинея;<br> Без бәйсез, ирекле, күңел шат —<br> Папуа-Яңа Гвинея.<br> '''Элек Бөекбритания колониясе булган Папуа-Яңа Гвинея 1906-1975 елларда Австралия протектораты астында яшәде. Күптелле илдә инглиз теленә рәсми һәм милләтара аралашу статусы бирелгән.'''<br> === '''ПАРАГВАЙ''' === '''Paraguayos, República o Muerte'''<br> I. A los pueblos de América, infausto<br> tres centurias un cetro oprimió,<br> mas un día soberbia surgiendo,<br> "¡Basta!" — dijo, y el cetro rompió.<br> Nuestros padres, lidiando grandiosos,<br> ilustraron su gloria marcial;<br> 𝄆 y trozada la augusta diadema,<br> enalzaron el gorro triunfal. 𝄇<br> '''''Coro:'''''<br> ¡Paraguayos, República o muerte!<br> Nuestro brío nos dío libertad:<br> Ni opresores, ni siervos, alientan,<br> Donde reinan unión, e igualdad.<br> Ni opresores, ni siervos, alientan,<br> Donde reinan unión e igualdad,<br> unión e igualdad, unión e igualdad.<br> https://rutube.ru/video/999170ec6148ad079ee12c1cabf3cfb8/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Paraguayan_National_Anthem.oga '''Парагвайлылар, йә җөмһүрият, йә үлем'''<br> ...............................<br> Гимнның икенче исеме — '''Himno Nacional Paraguayo''' (Парагвай милли гимны). Кушымталы җиде куплеттан тора, беренчесе рәсми рәвештә башкарыла.<br> === '''ПЕРУ''' === '''¡Somos libres, seámoslo siempre!'''<br> '''''Coro:'''''<br> Somos libres, seámoslo<br> siempre, seámoslo siempre.<br> Y antes niegue sus luces,<br> sus luces, sus luces el sol,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó.<br> '''6.''' En su cima los Andes sostengan<br> la bandera o pendón bicolor,<br> Que a los siglos anuncie el esfuerzo<br> que ser libre, que ser libre,<br> que ser libre, por siempre nos dió.<br> A su sombra vivamos tranquilos,<br> y al nacer por sus cumbres el sol,<br> Renovemos el gran juramento<br> que rendimos, que rendimos,<br> que rendimos al Dios de Jacob,<br> que rendimos al Dios de Jacob,<br> Al Dios de Jacob!<br> '''Coro:'''<br> Somos libres, seámoslo<br> siempre, seámoslo siempre.<br> Y antes niegue sus luces,<br> sus luces, sus luces el sol,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó,<br> Que faltemos al voto solemne<br> Que la Patria al Eterno elevó.<br> '''Viva El Peru!'''<br> https://rutube.ru/video/6d14fa9682160d8c64ca5e1291b747f2/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Marcha_Nacional_del_Perú.ogg '''Без азат, мәңге азат булырбыз!'''<br> '''''Кушымта:'''''<br> Без азатбыз, азатбыз,<br> мәңгелек кыйблабыз ул ирек.<br> Изге анттан дүнмәбез,<br> антыбыздан дүнмәбез:<br> Кояш нурлары сүрелгәнче<br> үстерербез Ватанны сөеп,<br> Кояш нурлары сүрелгәнче<br> үстерербез Ватанны сөеп,<br> Кояш нурлары сүрелгәнче<br> үстерербез Ватанны сөеп.<br> '''6.''' Андның иң түренә, югарыга<br> ике төс байрак беркетелгән,<br> Безгә — әйтсен иҗтиһат дөньяга —<br> Мәңгелеккә, мәңгелеккә<br> Мәңгелеккә ирек бирелгән.<br> Байрак белән имин тормышта без, —<br> Кояш менгәч күк капусына,<br> Яңартылсын илаһи догабыз,<br> һәм буйсыныйк, һәм буйсыныйк,<br> буйсыныйк Ягъкуб Раббысына,<br> буйсыныйк Ягъкуб Раббысына,<br> Ягъкуб Раббысына!<br> '''''Кушымта:'''''<br> Без азатбыз, азатбыз,<br> мәңгелек кыйблабыз ул ирек<br> Изге анттан дүнмәбез,<br> антыбыздан дүнмәбез,<br> Кояш нурлары сүрелгәнче,<br> үстерербез Ватанны сөеп,<br> Кояш нурлары сүрелгәнче,<br> үстерербез Ватанны сөеп,<br> Кояш нурлары сүрелгәнче,<br> үстерербез Ватанны сөеп.<br> '''Яшәсен Перу!''' '''Гимн тексты алты куплеттан тора. 2010 елга кадәр аның беренчесе рәсми дип санала иде, хәзер – алтынчысы. Кушымтасы башында да, азагында да башкарыла. Дәүләт кануннары буенча башлап җырлаучы гимнны Viva El Peru! (Яшәсен Перу!) дип тәмамларга тиеш.<br>''' === '''ПОЛЬША''' === '''Jeszcze Polska nie zginęła'''<br> '''1.''' Jeszcze Polska nie zginęła,<br> Kiedy my żyjemy,<br> Co nam obca przemoc wzięła,<br> Szablą odbierzemy.<br> '''''Refren (2):'''''<br> Marsz, marsz Dąbrowski,<br> Z ziemi włoskiej do Polski,<br> Za Twoim przewodem<br> Złączym się z narodem.<br> '''2.''' Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,<br> Będziem Polakami,<br> Dał nam przykład Bonaparte,<br> Jak zwyciężać mamy.<br> '''''Refren (2).'''''<br> '''3.''' Jak Czarniecki do Poznania<br> Po szwedzkim zaborze,<br> Dla Ojczyzny ratowania<br> Wrócim się przez morze.<br> '''''Refren (2).'''''<br> '''4.''' Mówił ojciec do swej Basi,<br> Cały zapłakany:<br> “Słuchaj jeno, pono nasi<br> Biją w tarabany!”<br> '''''Refren (2).'''''<br> https://rutube.ru/video/c19252133d99c78374cc5a5c83b6c1cc/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Mazurek_Dabrowskiego.ogg '''Польша әле җуелмас'''<br> '''1.''' Польша әле ул җуелмас,<br> Без исән булганда,<br> Таланганны кайтарырбыз –<br> Кылычлар кулларда.<br> '''''Кушымта (2):'''''<br> Кайтчы, Домбровский,<br> Румнан – үз җиреңә:<br> Бердәмлек – халкыңа,<br> Азатлык – илеңә.<br> '''2.''' Үтик Висланы, Вартаны,<br> Поляк булып калыйк,<br> Һәм җиңүчән Бонапарттан<br> Без дә үрнәк алыйк.<br> '''''Кушымта (2).'''''<br> '''3.''' Чернецкий Познаньга кайткан,<br> Швед богавын ташлап,<br> Ватаныбыз исән булыр,<br> Без әйләнеп кайтсак.<br> '''''Кушымта (2).'''''<br> '''4.''' Күз яшьләре аша безгә<br> Әйтер ватандашлар:<br> “Безнекеләр өйгә кайта,<br> Кага барабаннар!”<br> '''''Кушымта (2).'''''<br> === '''ПОРТУГАЛИЯ''' === '''Heróis do mar'''<br> '''1.''' Heróis do mar, nobre povo,<br> Nação valente e imortal,<br> Levantai hoje de novo<br> O esplendor de Portugal!<br> Entre as brumas da memória,<br> Ó Pátria, sente-se a voz<br> Dos teus egrégios avós,<br> Que há-de guiar-te à vitória!<br> '''''Corus:'''''<br> Às armas, às armas!<br> Sobre a terra, sobre o mar,<br> Às armas, às armas!<br> Pela Pátria lutar!<br> Contra os canhões marchar, marchar!<br> '''2.''' Desfralda a invicta Bandeira,<br> À luz viva do teu céu!<br> Brade a Europa à terra inteira:<br> Portugal não pereceu!<br> Beija o solo teu jucundo<br> O Oceano, a rugir d’amor;<br> E teu braço vencedor<br> Deu mundos novos ao Mundo!<br> '''''Corus.'''''<br> '''3.''' Saudai o Sol que desponta<br> Sobre um ridente porvir;<br> Seja o eco de uma afronta<br> O sinal do ressurgir.<br> Raios dessa aurora forte<br> São como beijos de mãe,<br> Que nos guardam, nos sustêm,<br> Contra as injúrias da sorte.<br> '''''Corus.'''''<br> https://rutube.ru/video/1509b7571d4fbd431c719065bed17a41/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:A_Portuguesa.ogg '''Диңгезләрдә гаярь'''<br> '''1.''' Диңгезләрдә гаярь, шанлы,<br> Затлы һәм үлемсез милләтем,<br> Кайтар үзең яулаганны,<br> Португалиянең зиннәтен!<br> Горур тавышын, Ватан, шәйлә,<br> Аерып хәтер томаннарын,<br> Мөхтәрәм ата-бабаңның –<br> Илтсен ул яңа җиңүләргә!<br> '''''Кушымта:'''''<br> Ал кулыңа коралыңны!<br> Суда, җирдә сынатма,<br> Ал кулыңа коралыңны!<br> Көрәш, Ватанны хакла!<br> Һәм тупларга каршы атла!<br> '''2.''' Күтәр байрагың – җиңелмәс,<br> Җилфердәр ул якты күгеңдә!<br> Җиткер дөньяга: бирешмәс<br> Португалиябез үлемгә!<br> Ярсып давылланган океан<br> Изге туфрагыңны үбә;<br> Һәм кулларың итте бүләк<br> Кешелеккә яңа бер мәйдан!<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''3.''' Сәлам бирегез кояшка –<br> Киләчәкнең көлемсәр шавы;<br> Һәм өндәсен яңарышка<br> Кимсетелүләрнең шаңдавы.<br> Көч-кодрәтле таң нурларыннан<br> Ватан-Ана гүя назлый,<br> Ул көч бирә безгә, саклый<br> Язмыш кагу-сугуларыннан.<br> '''''Кушымта.'''''<br> === '''ПУЭРТО-РИКО''' === '''La Borinquéna'''<br> La tierra de Borinquén<br> donde he nacido yo<br> es un jardín florido<br> de mágico primor.<br> Un cielo siempre nítido<br> le sirve de dosel<br> y dan arrullos plácidos<br> las olas a sus pies.<br> Cuando a sus playas llegó Colón<br> (𝄆) exclamó, lleno de admiración: (𝄇)<br> ¡Oh!, ¡oh!, ¡oh!,<br> Esta es la linda tierra<br> que busco yo;<br> Es Borinquén la hija,<br> la hija del mar y el sol,<br> 𝄆 Del mar y el sol,<br> del mar y el sol. 𝄇<br> https://rutube.ru/video/7cc8fb9da3dc2a654a8bf0bacd255d37/ === '''РУАНДА''' === '''''Kinyarwanda'''''<br> '''Rwanda nziza'''<br> Rwanda nziza Gihugu cyacu<br> Wuje imisozi, ibiyaga n’ibirunga<br> Ngobyi iduhetse gahorane ishya<br> Reka tukurate tukuvuge ibigwi<br> Wowe utubumbiye hamwe twese<br> Abanyarwanda uko watubyaye<br> Berwa, sugira, singizwa iteka.<br> https://rutube.ru/video/9dc8e9395cc71eec9e15968e7a325230/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Hymne_National_du_Rwanda.ogg '''''Татарча'''''<br> '''Гүзәл Руанда'''<br> Гүзәл Руанда, сөекле илебез,<br> Бизи сине таулар, күлләр, вулканнарың,<br> Ватаныбыз, бул бәхет бишеге;<br> Куансыннар, әйдә, синең балаларың,<br> Дан җырлыйк күркәм гамәлләреңә,<br> Сыенып бергә синең итәгеңә;<br> Чәчәк атсын мәңге тарафларың.<br> '''Гимн текстындагы дүрт куплетның рәсми чараларда башкарыла торган беренчесе.'''<br> === '''РУМЫЙНИЯ''' === '''Deșteaptă-te, române!'''<br> Deşteaptă-te, române, din somnul cel de moarte,<br> În care te-adînciră barbarii de tirani,<br> barbarii de tirani!<br> Acum ori niciodată croieşte-ţi altă soartă,<br> La care să se-nchine şi cruzii tăi dusmani,<br> şi cruzii tăi duşmani!<br> Acum ori niciodată croieşte-ţi altă soartă,<br> La care să se-nchine şi cruzii tăi dusmani,<br> şi cruzii tăi duşmani!<br> https://rutube.ru/video/2b40abbe8bc4476d9129df230d2c0edf/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Desteapta-te,_romane!.ogg '''Уян, румын!'''<br> 1. Уян, румыйн, уян инде гомерлек бу йокыңнан,<br> Коллык богавы салган сиңа кыргый тиран,<br> богау салган тиран!<br> Бүген булмаса – кайчан үзгәртерсең язмышыңны?<br> Хөрмәт итсен сине дөнья, калтырансын дошман,<br> калтырансын дошман!<br> Бүген булмаса – кайчан үзгәртерсең язмышыңны?<br> Хөрмәт итсен сине дөнья, калтырансын дошман,<br> калтырансын дошман!<br> '''Тексттагы 11 куплетның тышкы рәсми чараларда башкарыла торган беренчесе. Эчке тантаналарда тагын бер-ике куплеты өстәлергә мөмкин.'''<br> === '''РУСИЯ ФЕДЕРАЦИЯСЕ''' === Россия — священная наша держава,<br> Россия — любимая наша страна.<br> Могучая воля, великая слава —<br> Твоё достоянье на все времена!<br> '''''Припев''''':<br> Славься, Отечество наше свободное,<br> Братских народов союз вековой,<br> Предками данная мудрость народная!<br> Славься, страна! Мы гордимся тобой!<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Russian_Anthem_chorus.ogg https://rutube.ru/video/3f955dce00bf642a856b22a4f8289e58/ (Ясалма Интеллект "башкаруы")<br> Русия – безнең изге мәмләкәтебез,<br> Русия – безнең сөекле илебез,<br> Кодрәтле рухыңны, сүрелмәс шаныңны<br> Мәңгелек мирас-әманәт иттек без!<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Дан сиңа, дан сиңа, ирекле Ватаныбыз,<br> Тугандаш халыкларның бердәмлеге,<br> Ата-бабаларның акыл-зирәклеге,<br> Дан сиңа, ил! Син – күңел күреге!<br> === '''САЛЬВАДОР''' === === '''САМОА''' === === '''САХА-ЯКУТИЯ''' === '''''Сахалыы'''''<br> Сахам сирэ дьоллоох тускуга<br> Саһарҕалыы ыҥыра ыллыыр,<br> Илинтэн арҕаа ол кустуга<br> Алмаас таас курдук сандаара сырдыыр.<br> '''''Хос ырыата:'''''<br> Барҕа быйаҥнаах Сахам дойдута<br> Модун Россия киэн туттуута,<br> Өркөн-өрөгөй тойугун туойдун,<br> Үүнэр үйэҕэ үрдүү туруохтун!<br> Үллэр үөстээх Өлүөнэ Эбэ<br> Өлбөт-мэҥэ угуттуур уулаах.<br> Элбэх омукка эрчим эбэр,<br> Или-эйэни олохтуур уохтаах.<br> '''''Хос ырыата.'''''<br> Ааспыт кэммит айхаллаах суола<br> Арчылыыр аар алгыһын биэрдэ,<br> Сахабыт сирэ дьоһун дуолан<br> Сайдыы аартыгар түөрэҕэ түстэ.<br> '''''Хос ырыата.'''''<br> https://rutube.ru/video/12228cfeac3f623bb23c54d0756e655f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_the_Sakha_Republic.ogg '''''Татарча'''''<br> 1. Сахам җире, шәрык нурларында<br> иминлек һәм бәхет яулыйсың,<br> җиңүләргә әйдәп баруыңда<br> мәгъриб алмазы күк балкыйсың...<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Көч җый һәм үс, Сахам җире, ныгы,<br> Изге Ватан, дан-шөһрәтләр тупла.<br> Илебезнең күрке-горурлыгы,<br> Синдәй иркен, юмарт Җирдә юк ла! 2. Күп тармаклы Лена ярларында –<br> Терек суы, бәрәкәт тулы:<br> Гүя дуслык-куәт алкынында<br> Халыкларга тынычлык юлы.<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> 3. Саха җире, кодрәт иңгән нурың<br> Гасырлардан безгә юл сала.<br> Дәвам иттек ата-баба юлын,<br> Тугры булып калыйк без аңа.<br> '''''Кушымтасы.'''''<br> === '''СЕНЕГАЛ''' === '''Pincez tous vos koras, frappez les balafons !'''<br> Pincez tous vos koras,<br> Frappez les balafons !<br> Le lion rouge a rugi.<br> Le dompteur de la brousse<br> D'un bond s'est élancé,<br> Dissipant les ténèbres.<br> Soleil sur nos terreurs,<br> Soleil sur notre espoir.<br> Debout, frères,<br> Voici l'Afrique rassemblée.<br> '''''Refrain:'''''<br> Fibres de mon cœur vert.<br> Épaule contre épaule,<br> Mes plus que frères,<br> O Sénégalais, debout !<br> Unissons la mer et les sources,<br> Unissons la steppe et la forêt !<br> Salut Afrique mère !<br> https://wikiway.com/senegal/gimn/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Senegal.ogg '''Чиерт, дус, корага, сук балафонга!'''<br> Чиерт, дус, корага,<br> Сук балафонга!<br> Арыслан ырлады,<br> Тик килеп ул капты<br> Сунарчы кулына,<br> Һәм аучы чик куйды<br> Гасырлар золымына.<br> Язмышын ил кора.<br> Күтәрел, туганым, –<br> Африка чакыра!<br> '''''Кушымтасы:'''''<br> Саф-пакь минем җаным.<br> Күтәрел, туганым,<br> Куеп иңгә иңне,<br> Үстерик без илне,<br> Җир-диңгез байлыкларын туплап,<br> Урманнар-кырларны колачлап!<br> Сәлам, Африка-ана!<br> '''Ущипни, друг, кора и бей в балафон!'''<br> Ущипни, друг, кора<br> И бей в балафон!<br> Красный лев зарычал,<br> Охотник из кустов <br> Прыжком его достал,<br> Рассеяв мрак веков.<br> Просторам нашим — свет,<br> Надеждам нашим — взлёт,<br> Вставайте, братья, все —<br> Нас Африка зовёт!<br> '''''Припев:'''''<br> Душа моя чиста.<br> Плечом ко плечу<br> Вставай, сердечный друг,<br> Ты больше мне, чем брат!<br> Объединим недра и моря,<br> Объединим леса и поля!<br> Привет, Африка-мать!<br> '''Сенегал милли гимны “Кызыл арыслан” (Le lion rouge) дип тә атала. Аның чын Африка халыклары рухындагы көен этнолог һәм шагыйрь Һерберт Пеппер (Herbert Pepper) 1960 нчы “Африка бәйсезлеге еллары”нда француз телендә язып калдырган. Биш куплетлы текстын бәйсез илнең беренче президенты Леопольд Седар Сенгор (Léopold Sédar Senghor) иҗат иткән. Француз теле – Сенегалның рәсми дәүләт һәм милләтара аралашу теле. Кора һәм балафон – милли музыка кораллары.'''<br> '''Беренче рәсми куплеты татар һәм урыс телләренә берьюлы тәрҗемә ителде.'''<br> === '''СЕНТ-МАРТИН''' === Where over the world, say where,<br> You find an island there,<br> So lovely small with nations free<br> With people French and Dutch,<br> Though talking English much,<br> As the Saint Martin in the sea.<br> Chorus:<br> O sweet my Fatherland,<br> So bright by beach and strand,<br> With sailors on the sea and harbors free,<br> Where the chains of mountains green,<br> Variously in sunlight sheen.<br> ||: Oh, I love thy Paradise,<br> Nature beauty fairly nice. :||<br> How pretty between all green<br> Flamboyants beaming gleam<br> Of flowers red by sunlight set.<br> Thy cows and sheep and goats<br> In meadows or on the roads<br> Thy donkeys keen I can't forget<br> Chorus.<br> Saint Martin, I like thy name,<br> In which Columbus fame<br> And memories of old are closed.<br> For me a great delight<br> Thy Southern Cross the night<br> May God the Lord protect thy coast!<br> Chorus.<br> https://yandex.ru/video/preview/11512207198392480916 https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Sint_Maarten_National_Anthem_(Instrumental)_Oh_Sweet_Sint_Maarten_Land.ogg Дөнья түренә син бак,<br> Бер утрауны шунда тап,<br> Тыңла азат французлар сүзен,<br> Нидерландча кыл син гәп,<br> Сөйләш инглизчә күбрәк –<br> Һәм күрерсең Сент-Мартин йөзен.<br> '''Кушымта:'''<br> Минем гүзәл Ватаным,<br> Иркен комлы ярларың,<br> Яңгырый азат диңгезче җыры,<br> Яшел таулар чылбырын<br> Яктырта кояш нуры.<br> ||: Сөям бу җир җәннәтен<br> һәм ямьле табигатен. :||<br> Күңелле яшеллегең,<br> Балкышлы якты күгең,<br> Кызыл гөлләрең нурга чумган.<br> Куй-кәҗә, сыерларың,<br> Болыннарың, юлларың,<br> Ишәкләрең күңелемә уңган.<br> Кушымта.<br> Сөям Сент-Мартин исемең –<br> Саклый ул Колумб җисемен,<br> Үткән заманнар фатихасын.<br> Күңелем шатлыкка тулгач,<br> Төнлә балкый Көньяк Хач;<br> Ярларыңны Хак ярлыкасын!<br> Кушымта.<br> '''Атлантик океандагы Сент-Мартин (французча Сен-Мартен, нидерландча Синт-Мартин) Христофор Колумб XVI гасырда Американы “ачканда” очраткан беренче утрау дип санала. Соңрак аның көньяк өлешен французлар, төньягын нидерландлылар басып алган. Баскынчыларның телләре бүген дә сакланып калган әле, ләкин ике диаспораның бер-берсе белән аралашу лөгате – инглиз теле. Утрауның уртак гимны булып киткән күңелле җыр да шул телдә язылган.'''<br> === '''СЕРБИЯ''' === '''Боже правде (Bože pravde)'''<br> Боже правде, ти што спасе<br> од пропасти досад нас,<br> чуј и одсад наше гласе<br> и од сад нам буди спас.<br> Моћном руком води, брани<br> будућности српске брод!<br> ||: Боже спаси Боже храни,<br> српске земље, српски род! :||<br> Сложи српску браћу драгу<br> на свак’ дичан славан рад,<br> слога биће пораз врагу<br> а најјачи српству град.<br> Нек’ на српској блиста грани<br> братске слоге златан плод,<br> ||: Боже спаси, Боже храни,<br> српске земље, српски род! :||<br> Нек’ на српско ведро чело<br> твог не падне гнева гром!<br> Благослови Србу село<br> поље, њиву, град и дом!<br> Кад наступе борбе дани<br> к’ победи ти води ход.<br> ||: Боже спаси, Боже храни,<br> српске земље, српски род! :||<br> Из мрачнога сину гроба<br> српске слоге нови сјај,<br> настало је ново доба,<br> нову срећу, Боже дај!<br> Отаџбину српску брани,<br> петвековне борбе плод!<br> ||: Боже спаси, Боже храни,<br> моли ти се српски род! :||<br> https://rutube.ru/video/9c0e67870bb3eca677e0d1e97328cc59/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Serbian_National_Anthem_instrumental.ogg https://wikiway.com/serbia/gimn/ '''Хак Тәгалә'''<br> Хак Тәгалә, Коткаручы<br> Афәтләрдән, үлемнән,<br> Догабызны кабул кылчы,<br> Йолып ал бәлаләрдән.<br> Кодрәтең белән тәкъдир ит<br> Киләчәген сербларның!<br> Сакла, Алла, һәм имин ит<br> Серб җирләрен, серб халкын!<br> Туплачы серб оланнарын,<br> Данлы эштә һади бул,<br> Арала бар дошманнарын,<br> Күрсәт сербка туры юл.<br> Серб туганлыгын камил ит,<br> Бердәмлегебез алтын,<br> Сакла, Алла, һәм имин ит<br> Серб җирләрен, серб халкын!<br> Серб башына яшен булып<br> Төшмәсен һич каһәрең.<br> Хакла серб шәһәр-авылын,<br> Кыр-басуын, өйләрен!<br> Чирү килсә сугыш җитеп,<br> Серблар җиңү яуласын.<br> Сакла, Алла, имин итеп<br> Серб җирләрен, серб халкын!<br> Серблар даны каберләрдән<br> Калкып янә балкыр ул,<br> Ходай, яңа дәверләрдә<br> яңа бәхет насыйп кыл!<br> Без, серблар, Ватанны яклап<br> көрәштек биш гасырлар.<br> Имин итче, Алла, сакла,<br> Дип дога кыла серблар!<br> === '''СИНГАПУР''' === '''Majulah Singapura!'''<br> Mari kita rakyat Singapura,<br> Sama-sama menuju bahagia,<br> Cita-cita kita yang mulia.<br> Berjaya Singapura!<br> ||: Marilah kita bersatu,<br> Dengan semangat yang baru,<br> Semua kita berseru:<br> Majulah Singapura,<br> Majulah Singapura! :||<br> https://rutube.ru/video/65d5f06c60ef4fa5b1aab4cb01f8fc9f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Majulah_Singapura.ogg '''Сингапур, алга атла!'''<br> Сингапурның ватандашлары без<br> Һәм бәхетле тормышка атлыйбыз,<br> Шәрәфәтле омтылышларыбыз.<br> Сингапур, уңышларга!<br> ||: Бердәмлектә без булыйк,<br> Бу халәттә рухланыйк.<br> Өндәмәбез шул хакта:<br> “Сингапур, алга атла,<br> Сингапур, алга атла!” :||<br> === '''СЛОВАКИЯ''' === '''Nad Tatrou sa blýska'''<br> Nad Tatrou sa blýska,<br> Hromy divo bijú,<br> Nad Tatrou sa blýska,<br> Hromy divo bijú.<br> Zastavme ich, bratia,<br> Ved’ sa ony stratia,<br> Slováci ožijú.<br> Zastavme ich, bratia,<br> Ved’ sa ony stratia,<br> Slováci ožijú.<br> To Slovensko naše<br> Posial' tvrdo spalo,<br> To Slovensko naše<br> Posial' tvrdo spalo.<br> Ale blesky hromu<br> Vzbudzujú ho k tomu,<br> Aby sa prebralo.<br> Ale blesky hromu<br> Vzbudzujú ho k tomu,<br> Aby sa prebralo.<br> https://rutube.ru/video/f64ebcc735f5b3d55a8df6a6bd994ca9/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Slovakia,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.ogg '''Татра өстендә яшен яшьни'''<br> Күк күкри Татрада,<br> Яшен каты суга.<br> Күк күкри Татрада,<br> Яшен каты суга.<br> Аларны туктатыйк,<br> Эзләрен югалтыйк —<br> Словаклар уянсынга.<br> Аларны туктатыйк,<br> Эзләрен югалтыйк —<br> Словаклар уянсынга.<br> Безнең Словак иле<br> Нык йоклаган иде,<br> Безнең Словак иле<br> Нык йоклаган иде.<br> Күкрәүләр, яшеннәр<br> Безне тетрәттеләр,<br> Аңга килсеннәр диеп,<br> Күкрәүләр, яшеннәр<br> Безне тетрәттеләр,<br> Аңга килсеннәр диеп.<br> '''Словакия гимнына нигез булып киткән бу җыр 1844 елда, словак шагыйре һәм җәмәгать эшлеклесе Людовит Штур (Ľudovít Štúr) Австрия-Маҗарстан империясе жандармнары тарафыннан кулга алынгач, яшьләрнең моңа ризасызлыгы йөзеннән барлыкка килгән. Сүзләрен словак шагыйре Янко Матушка (Janko Matúška) язган. Беренче тапкыр җырны Братиславаның евангелист лютеран лицее шәкертләре Словакиянең көнчыгышындагы Левоча (Levoča) шәһәрчегенә барганда җырлаганнар.'''<br> === '''СЛОВЕНИЯ''' === '''Zdravljica'''<br> Žive vsi narodi,<br> ki hrepéne dočakat’ dan:<br> Da, koder sonce hodi,<br> prepir iz sveta bo pregnan,<br> Da rojak prost bo vs’ak,<br> Ne vrag, le sosed bo mejak,<br> Da rojak prost bo vs’ak,<br> Ne vrag, le sosed bo,<br> Ne vrag, le sosed bo mejak.<br> https://rutube.ru/video/a4c442aa9d70d596d2d4f49af96d50be/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Slovenia's_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.oga '''Исәнлек тосты'''<br> Имин булсын, дөнья көтеп<br> яши торган барча халык.<br> “Булсын!” диеп, тырыш хезмәт<br> куйган милләт кенә — алып!<br> Бетсен җирдә сугыш,<br> һәрбарчага булсын ирек,<br> яшик, күршеләрне,<br> дошман түгел, дус-иш күреп,<br> күршеләрне якын күреп!<br> '''Тугыз куплетлык гимн тектының җиденче, бердәнбер рәсми куплеты.''' === '''СОГУД ГАРӘБСТАНЫ''' === '''عاش الملك'''<br> سَارِعِي لِلْمَجْدِ وَٱلْعَلْيَاءِ<br> مَجِّدِي لِخَالِقِ ٱلسَّمَاءِ<br> وَٱرْفَعِي ٱلْخَفَّاقَ أَخْضَرَ<br> يَحْمِلُ ٱلنُّورَ ٱلْمُسَطَّرِ<br> رَدِّدِ ٱللَّٰهُ أَكْبَرُ يَامَوطِنِي<br> مَوطِنِي عِشْتَ فَخْرَ ٱلْمُسْلِمِينَ<br> عِاشَ ٱلْمَلِكِ لِلْعَلَمِ وِٱلْوَطَنِ<br> https://rutube.ru/video/647c1b264906bedff043d375d5825e0a/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Saudi_Arabian_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.oga '''Яшәсен Мәлик!'''<br> Табигың юнәлт бөек Күккә,<br> Мәдхия кылгыл Әл-Мәҗидкә.<br> Яшел байрак җилфердәсен,<br> Шәһадәткә юл әйләсен.<br> “Аллаһы әкбәр! — дип кабатла, йә, илем!<br> Ватаным! Яшәдең мөэминне хаклап.<br> Яшә, Мәлик, — ил байрагын данлап!”<br> === '''СОМАЛИ''' === '''''Госмания язуында'''''<br> '''𐒎𐒙𐒐𐒙𐒁𐒛'''<br> '''''Chorus:'''''<br> ||: 𐒎𐒙𐒐𐒙𐒁𐒛 𐒋𐒖𐒐𐒖𐒒𐒏𐒜𐒆𐒚,<br> 𐒓𐒛 𐒋𐒗𐒕𐒒𐒝, :||<br> 𐒘𐒒𐒒𐒖𐒌𐒖 𐒏𐒜𐒒𐒚 𐒓𐒛,<br> 𐒋𐒘𐒇𐒏𐒝 𐒏𐒖𐒐𐒗 𐒜,<br> 𐒛𐒒 𐒋𐒛𐒆𐒒𐒖 𐒐𐒖𐒔𐒖𐒕𐒒𐒝,<br> 𐒜 𐒋𐒛𐒉𐒖𐒎𐒖 𐒜.<br> I. ||: 𐒄𐒘𐒆𐒘𐒌𐒕𐒖𐒔𐒖𐒌 𐒋𐒖𐒆𐒆𐒘 𐒓𐒛𐒆,<br> 𐒒𐒛 𐒋𐒕𐒆𐒖𐒑𐒘𐒈𐒜, :||<br> 𐒋𐒖𐒇𐒇𐒖𐒆𐒛 𐒏𐒖𐒐𐒌𐒛<br> 𐒛𐒆𐒘𐒌𐒖 𐒚 𐒋𐒚𐒇𐒖𐒆 𐒜<br> 𐒋𐒖𐒆𐒋𐒜𐒆𐒖 𐒈𐒘𐒆𐒜𐒆𐒖<br> 𐒐𐒖 𐒋𐒛𐒒 𐒒𐒙𐒎𐒙 𐒜𐒕<br> '''''Chorus.'''''<br> II. ||: 𐒋𐒘𐒉𐒖𐒆𐒛𐒆 𐒊𐒖𐒐𐒖𐒂𐒛𐒆<br> 𐒋𐒖𐒐𐒝𐒉𐒖𐒕𐒆𐒕 :||<br> 𐒈𐒘𐒆𐒕 𐒋𐒚𐒐𐒖𐒕𐒌𐒕<br> 𐒋𐒘𐒆𐒛𐒆 𐒑𐒖𐒇𐒘𐒈𐒜<br> 𐒔𐒖 𐒏𐒚 𐒋𐒗𐒐𐒘𐒒<br> 𐒋𐒖𐒓𐒙𐒕 𐒊𐒖𐒔𐒗 𐒜<br> '''''Chorus.'''''<br> III. ||: 𐒉𐒔𐒖𐒒𐒂𐒜𐒒𐒖 𐒋𐒚𐒆𐒚𐒆𐒝𐒆<br> 𐒋𐒖𐒆𐒏𐒕 𐒏𐒖 𐒑𐒖𐒎𐒒𐒛 :||<br> 𐒛𐒆𐒙𐒓 𐒋𐒗𐒐𐒘𐒕𐒙𐒓<br> 𐒒𐒖𐒋𐒛𐒓𐒘𐒑𐒖𐒕𐒜<br> 𐒓𐒛 𐒋𐒖𐒐𐒖𐒍 𐒋𐒘𐒑𐒇𐒘𐒌𐒚<br> 𐒙𐒈𐒏𐒚 𐒏𐒜𐒒 𐒈𐒘𐒑𐒖𐒕𐒜<br> '''''Chorus.'''''<br> '''''Латин язуында (укылышы)'''''<br> '''QOLOBAA CALANKEED'''<br> '''''Chorus:'''''<br> ||: Qolobaa calankeedu,<br> waa ceynoo, :||<br> Innaga keenu waa,<br> Cirkoo kala ee,<br> aan caadna lahayn,<br> Ee caashaqaye.<br> I. ||: Xiddigyahay caddi waad,<br> Naa ciidamisee, :||<br> Carradaa keligaa<br> adow curadee,<br> cadceedda sideeda,<br> caan noqo ee!<br> '''''Chorus.'''''<br> II. ||: Cashadaad dhalataa<br> caloosheennee, :||<br> Sidii culaygii<br> cidaad marisee,<br> Allow ha ku celin,<br> "Cawooy!" dhahe ee<br> '''''Chorus.'''''<br> III. ||: Shanteena cududood<br> Cadkii ka maqnaa :||<br> Adow celiyow<br> Nacaawimayee<br> Waa calaf cimrigu<br> Isku keen simayee<br> '''''Chorus.'''''<br> https://rutube.ru/video/509fd97d8bc9d5e1f064abb13855728e/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Somali_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.oga '''ҺӘР ИЛНЕҢ ҮЗ ӘЛӘМЕ'''<br> '''''Кушымта:'''''<br> ||: Һәр илнең, һәр милләтнең — үз әләме, төсләре. :||<br> Безнең байрак — зәңгәр күк, юк бер болыт әсәре<br> Аңарда, сөя аны картлары һәм яшьләре.<br> ||: Гүзәл ак йолдызыбыз, без синең һиммәтеңдә, :||<br> Югарыда урының илнең һәр төбәгендә;<br> Нурлан, йолдыз, кояштай һәрбарчабыз күңелендә!<br> '''''Кушымта.'''''<br> II. ||: Йолдыз күккә менгәндә без дә илһамланабыз, :||<br> Пакьләнә йөрәгебез! Хакка, әләм-туграбыз<br> Керләнмичә саклансын, диеп дога кылабыз.<br> '''''Кушымта.'''''<br> III. ||: Биш очыннан йолдызның биш көч-куәт алабыз; :||<br> Язмышлардан узмыш юк, Аллага ялварабыз:<br> “Синнән иңгәнбез, Синең хозурыңа кайтабыз”.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''Сомали гимны кушымтадан башлана һәм тәмамлана, гадәттә аның беренче ике куплеты башкарыла.'''<br> === '''СОМАЛИЛЕНД''' === '''SAMO KU WAAR'''<br> ||: Samo ku waar, samo ku waar :||<br> Sarreeye calanka sudhan bilay dhulkiisa<br> Samo ku waariyoo, iyo bogaadin sugan<br> ||: Hanbalyo suuban kugu salaannee, samo ku waar :||<br> ||: Geesiyaashii naftooda u sadqeeyay,<br> qarannimada Soomaaliland :||<br> ||: Xuskooda dhowrsan kugu salaannee, samo ku waar :||<br> ||: Guulside xanbaarsan, Soo noqoshadiisa :||<br> Kalsooniduu mutaystayee dastuurka<br> Dastuurka kugu salaan, kugu salaannee<br> ||: Midnimo walaalnimo Goobanimo :||<br> ||: Islaanimo kugu salaanee samow samidiyo :||<br> ||: Samo ku waar, samo ku waar, Soomaaliland,<br> Samo ku waar samo ku waar Soomaaliland. :||<br> https://yandex.ru/video/preview/13692513805179601836 https://zvukion.com/413-gimn-somalilenda.html '''МӘҢГЕ ЯШӘ ТЫНЫЧЛЫКТА'''<br> ||: Мәңге яшә тынычлыкта :||<br> Җилфердәгән байрак астында, матурлыкта<br> Куанып яшә, ил, мәңге тынычлыкта, <br> ||: Сәлам сиңа, мәңге яшә тынычлыкта. :||<br> ||: Кадерлибез фидаи батырларың —<br> тоталар сине туганлыкта. :||<br> ||: Сәлам ихлас күңелдән, яшә тынычлыкта :||<br> ||: Ачылсын юл яңа казанышларыңа, :||<br> Гәүдәләнеш булсын яңарышыңа,<br> Ышанычлы дәүләт кануннарыңа.<br> ||: Сәлам синең бердәмлегең-туганлыгыңа. :||<br> ||: Яшәсен бәйсезлегең һәм Ислам динебез. :||<br> ||: Мәңге яшә, Сомалиленд, бердәмлектә,<br> Мәңге яшә, Сомалиленд, иминлектә :||<br> '''Сомалиленд – сомали телле зур илнең элек Бөекбритания колониясе булган өлеше. Ул 1991 елда элек Италия колониясе булган һәм хәзер Сомали Федераль Җөмһүрияте дип аталган таркаулыктан, тәртипсезлектән һәм хокуксызлыктан бәйсез дәүләт буларак аерылып чыкты.'''<br> === '''СӨЛӘЙМАН УТРАУЛАРЫ''' === === '''СУДАН''' === https://rutube.ru/video/931e2beee72d9018b74970795f4eda8d/ === '''СУРИНАМ''' === '''''Сранан-тонго телендәге өлеше'''''<br> 1. '''OPO KONDREMAN'''<br> Opo kondreman oen opo <br> Sranan gron e kari oen <br> Wans ope tata komopo <br> Wi moes seti kondre boen <br> Stre de f'stre wi no sa freed <br> Gado de wi fesi man <br> Heri libi te na dede <br> Wi sa feti gi Sranan.<br> '''''Нидерланд телендәге өлеше'''''<br> 2. '''GOD ZIJ MET ONS SURINAME'''<br> God zij met ons Suriname <br> Hij verheff’ons heerlijk land <br> Hoe wij hier ook samen kwamen <br> Aan zijn grond zijn wij verpand <br> Werkend houden w’in gedachten <br> Recht en waarheid maken vrij<br> Al wat goed is te betrachten <br> Dat geeft aan ons land waardij.<br> https://rutube.ru/video/4b9af74edd08873e6304ca520fbcecbd/ Ясалма Интеллект "башкаруы" https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Surinamese_national_anthem,_performed_by_the_U.S._Navy_Band.ogg '''''Тәрҗемәләре:'''''<br> 1. '''Күтәрел, ил кешесе!'''<br> Күтәрел, әйдә, ватандаш,<br> Сранан чакыруына,<br> Ил мохтаҗ, син кем булсаң да,<br> Гамең-кайгыртуыңа.<br> Без көрәштән курыкмыйбыз,<br> Рәһбәребез – бер Алла,<br> Гомеребезне багышлыйбыз<br> Ватаныбыз Срананга!<br> 2. '''Раббыбыз Суринам белән'''<br> Раббыбыз Суринам белән,<br> Күтәрә Ул дәүләтне.<br> Бу гүзәл илдә яшәгән –<br> Аллаһыга әҗәтле.<br> Хокук, Хаклык хөкем сөрсә,<br> Ирекле була һәркем,<br> Һәр игелек гел үстерә<br> Безнең илнең кыйммәтен<br> '''Рәһбәр – юл күрсәтүче, Аллаһы Тәгалә исемнәренең берсе.'''<br> === '''СҮРИЯ''' === '''حُـماةَ الـدِّيارِ'''<br> حُـماةَ الـدِّيارِ عليكمْ سـلامْ<br> ّأبَتْ أنْ تـذِلَّ النفـوسُ الكرامّ<br> عـرينُ العروبةِ بيتٌ حَـرام<br> وعرشُ الشّموسِ حِمَىً لا يُضَامْ<br> ربوعُ الشّـآمِ بـروجُ العَـلا<br> تُحاكي السّـماءَ بعـالي السَّـنا<br> ربوعُ الشّـآمِ بـروجُ العَـلا<br> تُحاكي السّـماءَ بعـالي السَّـنا<br> فأرضٌ زهتْ بالشّموسِ الوِضَا<br> سَـماءٌ لَعَمـرُكَ أو كالسَّـما<br> رفيـفُ الأماني وخَفـقُ الفؤادْ<br> عـلى عَـلَمٍ ضَمَّ شَـمْلَ البلادْ<br> أما فيهِ منْ كُـلِّ عـينٍ سَـوادْ<br> ومِـن دمِ كـلِّ شَـهيدٍ مِـدادْ؟<br> نفـوسٌ أبـاةٌ ومـاضٍ مجيـدْ<br> وروحُ الأضاحي رقيبٌ عَـتيدْ <br> نفـوسٌ أبـاةٌ ومـاضٍ مجيـدْ<br> وروحُ الأضاحي رقيبٌ عَـتيدْ<br> فمِـنّا الوليـدُ و مِـنّا الرّشـيدْ<br> فلـمْ لا نَسُـودُ ولِمْ لا نشيد؟<br> https://rutube.ru/video/0813fe298f15848d22056b72b16563ae/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Syria.ogg '''ВАТАН САКЧЫЛАРЫ'''<br> Ватан сакчылары, сәлам сезләргә!<br> Горур җан юл куймас кимсетүләргә.<br> Гарәпчелекнең бу изге оясы,<br> Кояш тәхете — гел азат буласы.<br> Биек манаралар — Шам түбәләре,<br> Җиде кат күк белән әңгәмәләре.<br> Биек манаралар — Шам түбәләре,<br> Җиде кат күк белән әңгәмәләре.<br> Юнәлткән гүзәл йөзен ул кояшка,<br> Безнең ил охшаш күктәге оҗмахка.<br> Байрагыбыз — илне бердәм итүче,<br> Өметләр бишеге, йөрәк тибеше,<br> Түгелме аңарда күзләрнең бәбәге,<br> Түгелме шәһит канының мидәде?<br> Бабалар мирасы — шанлы юлыбыз,<br> Дәһшәтле сакчыбыз — кодрәт-рухыбыз.<br> Бабалар мирасы — шанлы юлыбыз,<br> Дәһшәтле сакчыбыз — кодрәт-рухыбыз.<br> Бездән — Әл-Вәлид, һәм бездән — Әр-Рәшид.<br> Нигә хөр яшәүгә илтмәсен бу нәшид?<br> === '''СЬЕРРА-ЛЕОНЕ ''' === '''HIGH WE EXALT THEE, REALM OF THE FREE'''<br> High we exalt thee, realm of the free;<br> Great is the love we have for thee;<br> Firmly united ever we stand,<br> Singing thy praise, O native land.<br> We raise up our hearts and our voices on high,<br> The hills and the valleys re-echo our cry;<br> Blessing and peace be ever thine own,<br> Land that we love, our Sierra Leone.<br> One with a faith that wisdom inspires,<br> One with a zeal that never tires;<br> Ever we seek to honour thy name,<br> Ours is the labour, thine the fame.<br> We pray that no harm on thy children may fall,<br> That blessing and peace may descend on us all;<br> So may we serve thee ever alone,<br> Land that we love, our Sierra Leone.<br> Knowledge and truth our forefathers spread,<br> Mighty the nations whom they led;<br> Mighty they made thee, so too may we<br> Show forth the good that is ever in thee.<br> We pledge our devotion, our strength and our might,<br> Thy cause to defend and to stand for thy right;<br> All that we have be ever thine own,<br> Land that we love, our Sierra Leone.<br> https://wikiway.com/sierra-leone/gimn/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Sierra_Leone's_national_anthem.ogg '''БӨЕКЛЕКТӘ ИРЕК ЧИШМӘБЕЗ'''<br> Бөеклектә ирек чишмәбез,<br> Бердәмлектә гомер итәбез;<br> Сөюебез бөек һәм камил,<br> Мактау җырлыйк сиңа, туган ил.<br> Күтәренке рухлы тавышларыбыз,<br> Ярлыкаулы, имин бул, Ватаныбыз!<br> Тау-үзәндә яңгырый өнебез:<br> “Сьерра-Леоне – сөйгән илебез!”<br> Иман рухландырган зирәклек<br> Һәм иҗтиһад – мәңге сүнмәслек;<br> Күңел түребездә синең нам,<br> Бездән хезмәт – сиңа шөһрәт-дан.<br> Имин балалар, дип дога кылабыз,<br> Фатихалы булсын, дип, һәрбарчабыз;<br> Тырышлыкта бар ил-көнебез,<br> Сьерра-Леоне – сөйгән илебез!<br> Гыйлем-хаклык – баба мирасы,<br> Көчле аның өндәү-нидасы;<br> Без булганда син дә куәтле,<br> Күрсәт үзеңдәге гыйззәтне.<br> Без булырбыз иҗтиһадта алымлы,<br> Саклап хокукларың, хаклап юлыңны;<br> Бар булганны сиңа тиңлибез,<br> Сьерра-Леоне – сөйгән илебез!<br> === '''ТАҖИКСТАН''' === '''СУРУДИ МИЛЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН'''<br> Диёри арҷманди мо,<br> Ба бахти мо сари азизи ту баланд бод,<br> Саодати ту, давлати ту бегазанд бод.<br> Зи дурии замонаҳо расидаем,<br> Ба зери парчами ту саф кашидаем,<br> Кашидаем.<br> Зинда бош, эй Ватан,<br> Тоҷикистони озоди ман!<br> Барои ному нанги мо<br> Ту аз умеди рафтагони мо нишонаӣ,<br> Ту баҳри ворисон ҷаҳони ҷовидонаӣ,<br> Ҳазон намерасад ба навбаҳори ту,<br> Ки мазраи вафо бувад канори ту,<br> Канори ту.<br> Зинда бош, эй Ватан,<br> Тоҷикистони озоди ман!<br> Ту модари ягонаӣ,<br> Бақои ту бувад бақои хонадони мо,<br> Мароми ту бувад мароми ҷисму ҷони мо,<br> Зи ту саодати абад насиби мост,<br> Ту ҳастиву ҳама ҷаҳон ҳабиби мост,<br> Ҳабиби мост.<br> Зинда бош, эй Ватан,<br> Тоҷикистони озоди ман!<br> https://rutube.ru/video/f5c41bbb64174d40d3c06a1aee710407/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Tajikistan_anthem.ogg '''ТАҖИКСТАН ҖӨМҺҮРИЯТЕ МИЛЛИ ГИМНЫ'''<br> Әй, кадерле туган җирем,<br> Синең югары дәрәҗәң куандырсын,<br> Сәгадәтең һәм дәүләтең мәңге булсын.<br> Яңа офык ачар заманга ирештек,<br> Синең байрагың астында тезелештек,<br> Тезелештек.<br> Имин бул, Ватаным,<br> Минем азат Таҗикстаным!<br> Безнең борынгы намыбыз –<br> Горурлыгы син халыкның һәм нишаны,<br> Варисларыңның гомерлек бер җиһаны,<br> Мең язларыңның булалмас һич ахыры,<br> Камил булса улларыңның тугрылыгы,<br> Тугрылыгы.<br> Имин бул, Ватаным,<br> Минем азат Таҗикстаным!<br> Син – бердәнбер ил-анабыз,<br> Бакыйлыгың – бакыйлыгыбыз форсаты,<br> Синең максат – җан-тәннәребез максаты,<br> Сәгадәтең – барчабызга әбәд насыйп,<br> Син булганга җиһан безгә күркәм-хәбиб,<br> Күркәм-хәбиб.<br> Имин бул, Ватаным,<br> Минем азат Таҗикстаным!<br> === '''ТАИЛАНД''' === === '''ТАИТИ''' === '''TAHEITI NUI'''<br> ’Ua rahu te atua (i) to’u ’ai’a,<br> Hono no’ano’a o te motu rau,<br> Heihei i te pua ri’i au é,<br> E firi nape morohi ‘ore.<br> ’O ta’u ia e fa’ateniteni nei.<br> ’Ua rahu te atua (i) to’u ’ai’a,<br> Hono no’ano’a o te motu rau,<br> Heihei i te pua ri’i au é,<br> E firi nape morohi ‘ore.<br> ’O ta’u ia e fa’ateniteni nei.<br> Te Tuoro nei te reo here,<br> O te hui’a ’a hi’i to aroha,<br> ’Ia ora o Taheiti Nui é.<br> Te Tuoro nei te reo here,<br> O te hui’a ’a hi’i to aroha,<br> ’Ia ora o Taheiti Nui é.<br> '''TAHEITI NUI'''<br> Mon pays est né de Dieu,<br> Collier d’îles multiples<br> Aux délicates senteurs<br> Reliées d’une tresse immortelle.<br> Aujourd’hui je te loue.<br> Mon pays est né de Dieu,<br> Collier d’îles multiples<br> Aux délicates senteurs<br> Reliées d’une tresse immortelle.<br> Aujourd’hui je te loue.<br> Voici que s’élève la voix de tes enfants:<br> “Répands ton amour<br> Pour que vive Taheiti Nui”.<br> Voici que s’élève la voix de tes enfants:<br> “Répands ton amour<br> Pour que vive Taheiti Nui”.<br> https://wikiway.com/frantsuzskaya-polineziya/gimn/ https://yandex.ru/video/preview/2124185597209512599 '''БӨЕК ТАИТИ'''<br> Тәңрем минем илемне барлыкка китергән,<br> Гүзәл утрауларны Ул бәйләмләп үргән,<br> Мәңгелеккә дип, боҗра әйләгән,<br> Гөлләргә күмеп, хуш ис бөркегән.<br> Илкәемне мин бүген данлыйм һәм мактыйм.<br> Тәңрем минем илемне барлыкка китергән,<br> Гүзәл утрауларны Ул бәйләмләп үргән,<br> Мәңгелеккә дип, боҗра әйләгән,<br> Гөлләргә күмеп, хуш ис бөркегән.<br> Илкәемне мин бүген данлыйм һәм мактыйм.<br> Һәм балаларның гозерен тыңлыйм:<br> “Мәхәббәтең синең җирләргә сеңсен,<br> Бөек Таити мәңге яшәсен өчен!”<br> Һәм балаларның гозерен тыңлыйм:<br> “Мәхәббәтең синең җирләргә сеңсен,<br> Бөек Таити мәңге яшәсен өчен!”<br> === '''ТАНЗАНИЯ''' === === '''ТАТАРСТАН''' === https://rutube.ru/video/0559ece20cdd2df4ce6236e6571a7b31/ https://yandex.ru/video/preview/16499833098390044613?q_source=title https://rutube.ru/video/a9a16cf1bd1fb701c535db8f0dc710d5/ === '''ТОГО''' === === '''ТӨНЬЯК ИРЛАНДИЯ ''' === '''A LONDONDERRY AIR'''<br> Would God, I were the tender apple blossom,<br> That floats and falls from off the twisted bough,<br> To lie and faint within your silken bosom,<br> Within your silken bosom as that does now.<br> Or would I were a little burnish'd apple<br> For you to pluck me, gliding by so cold,<br> While sun and shade your robe of lawn will dapple,<br> Your robe of lawn, and your hair's spun gold.<br> Yea, would to God, I were among the roses,<br> That lean to kiss you as you float between<br> While on the lowest branch a bud uncloses<br> A bud uncloses, to touch you, my queen.<br> Nay, since you will not love, would I were growing<br> A happy daisy, in the garden path<br> That so your silver foot might press me going,<br> Might press me going even unto death,<br> Might press me going even unto death.<br> https://rutube.ru/video/53aff0cdf0617a82d2fd995a1691c55d/ https://box.hitplayer.ru/?s=londonderry%20air '''ЛОНДОНДЕРРИ ХЫЯЛАРЫ'''<br> Ходай кушса, мин алма чәчәге булып<br> Үсәр идем агач итәгендә,<br> Синең, мәхәббәтем, иңбашыңа кунып,<br> Шиңәр өчен ефәк күкрәгеңдә.<br> Җимеш булып кызарып таңнар атканда,<br> Төшәр идем аяк табаныңа,<br> Кояш нуры бәдәнеңне назлаганда,<br> Алтын чәчең төшкәч үлән кочагына. <br> Бастыр, Ходам, гөлчәчәкләр арасына,<br> Салыйм, күз карашы сөйкемендә,<br> Бу җавапсыз татлы сөю сусавыма<br> Соң кат бәлзәм салыйм гомеремдә.<br> Акбаш чәчәгедәй үсеп юл буенда,<br> Бәхет сукмагыма бер ятыймчы,<br> Сөеклемнең көмеш үкчәсе астында<br> Әҗәлемне бер карусыз каршылыймчы.<br> Зарыгып көткән әҗәлемне каршылыймчы…<br> '''ГРЁЗЫ ЛОНДОНДЕРРИ'''<br> Будь воля Бога, яблоневым цветом<br> Я распустился б нежно на ветви,<br> К тебе, любовь моя, прильнул бы летом,<br> Чтоб увядать на шёлковой груди.<br> Быть может, плодом стал бы я безгласым,<br> К ногам твоим упал бы на заре,<br> Когда теплом лучей твой стан обласкан<br> И прядь волос твоих златая на траве.<br> Позволь, Господь, смиренно встану я средь роз,<br> Чтоб наслаждаться взором милых глаз,<br> И жажду безответных сладких грёз<br> Я утолю последний в жизни раз.<br> Счастливой маргариткой у дорожки<br> Взрасту и лягу на земную твердь,<br> И под её серебряною ножкой<br> Покорно обрету желанную мной смерть,<br> Покорно обрету желанную мной смерть...<br> '''Төньяк Ирландиянең популяр халык көенә берничә мәхәббәт шигыре язылган. Бөекбританиядә “Danny boy” (Бәләкәч Денни) тексты күбрәк кулланыла, ә мөһаҗирлектә яшәүче ирландиялеләр, туган илләрен сагынып җырлаганда, “A Londonderry Air” (Лондондерри хыяллары) исемле шигырьне үз итәләр икән. Читтә үткәрелгән сораштырулар шуны күрсәткән. Соңгысы берьюлы татар һәм урыс телләренә тәрҗемә ителде (Википедиядә дә безнең тәрҗемә урнаштырылган).'''<br> === '''ТӨНЬЯК ОСЕТИЯ''' === https://rutube.ru/video/53870924b9abf80967cd0890fe3b813f/ === '''ТӨРКИЯ''' === '''İSTİKLÂL MARŞI'''<br> Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak,<br> Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.<br> O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak;<br> O benimdir, o benim milletimindir ancak.<br> Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilal!<br> Kahraman ırkıma bir gül; ne bu şiddet, bu celal?<br> Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helal…<br> Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklal.<br> https://rutube.ru/video/be308eaf6560b205eb5c75e811df3530/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Istiklâl_Marsi_instrumetal.ogg '''БӘЙСЕЗЛЕК МАРШЫ'''<br> Курыкма, сүнмәс бу шәфәкъ нурларында ал байрак,<br> Исән-имин илем өстендә янган иң соңгы учак,<br> Ул минем милләтемнең йолдызыдыр — балкыячак,<br> Ул минем милләтемә, милләтемә анчак.<br> Чытма йөзеңне, зинһар өчен, әй, назлы һилал,<br> Каһарман халкыма гөл сыман бу шиддәт һәм бу җәләл.<br> Юкса, синең өчен түккән каныбыз булмас хәләл;<br> Хактыр, Хакка табынган милләтемә истикълал!<br> '''Гадәттә Төркия гимнының беренче ике куплеты гына уйнала. Биредә тәрҗемә ителгәннәрдән кала, тагын 8 куплеты бар. Төркия гимны Кипр утравының төрекләр яшәгән өлешендә дә гамәлдә.'''<br> === '''ТӨРКМӘНСТАН''' === '''TÜRKMENISTAN RESPUBLIKASYNYŇ DÖWLET GIMNI'''<br> Janym gurban saňa, erkana ýurdum,<br> Mert pederleň ruhy bardyr köňülde.<br> Bitarap, garaşsyz topragyň nurdur,<br> Baýdagyň belentdir dünýäň öňünde.<br> Gaýtalama:<br> Halkyň guran Baky beýik binasy,<br> Berkarar döwletim, jigerim-janym.<br> Başlaryň täji sen, diller senasy,<br> Dünýä dursun, sen dur, Türkmenistanym!<br> Gardaşdyr tireler, amandyr iller,<br> Owal-ahyr birdir biziň ganymyz.<br> Harasatlar almaz, syndyrmaz siller,<br> Nesiller döş gerip gorar şanymyz.<br> Gaýtalama:<br> Halkyň guran Baky beýik binasy,<br> Berkarar döwletim, jigerim-janym.<br> Başlaryň täji sen, diller senasy,<br> Dünýä dursun, sen dur, Türkmenistanym!<br> https://rutube.ru/video/2c38158019d95a1154c5413ebdf40744/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:US_Navy_Band_-_National_Anthem_of_Turkmenistan.ogg '''ТӨРКМӘНСТАН ҖӨМҺҮРИЯТЕНЕҢ ДӘҮЛӘТ ГИМНЫ'''<br> Җаным корбан сиңа, әй, туган йортым,<br> Бабалар рухы яши күңелемдә.<br> Бәйсез, тарафсыз, туфрагың нурлыдыр,<br> Горур байрагың – дөньяның түрендә.<br> Кушымта:<br> Халык корган бөек һәм бакый бина –<br> Егәрем-җаным, кадерле Ватаным.<br> Күңелемнең нуры син, рухым җыры,<br> Дөнья белән яшә, Төрекмәнстаным!<br> Бердәм минем халкым, иминдер илем,<br> Бабалар каны – безнең ул каныбыз.<br> Давыллар имәс һәм сындырмас җилләр,<br> Күмсен илебезне шөһрәт-даныбыз.<br> Кушымта:<br> Халык корган бөек һәм бакый бина –<br> Егәрем-җаным, кадерле Ватаным.<br> Күңелемнең нуры син, рухым җыры,<br> Дөнья белән яшә, Төрекмәнстаным!<br> '''ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ГИМН РЕСПУБЛИКИ ТУРКМЕНИСТАН'''<br> Жизнь отдать я готов за родимый очаг, –<br> Духом предков отважных славны сыны,<br> Земля моя свята. В мире реет мой флаг –<br> Символ великой нейтральной страны!<br> Припев:<br> Великая, навеки созданная народом<br> Держава родная, суверенный край,<br> Туркменистан – светоч и песня души,<br> Во веки веков ты живи, процветай!<br> Един мой народ, и по жилам племён<br> Течёт предков кровь – нетленная весть,<br> Не страшны нам бури, невзгоды времён,<br> Сохраним и умножим славу и честь!<br> Припев:<br> Великая, навеки созданная народом<br> Держава родная, суверенный край,<br> Туркменистан – светоч и песня души,<br> Во веки веков ты живи, процветай!<br> Төркмәнстан Җөмһүриятенең дәүләт гимнының беренчел тексты 1996 елда төркмән һәм урыс телләрендә кабул ителде. Ул вакытта гимн кушымтадан башлана иде. Гимнның тагын бер атамасы – “Бәйсез һәм тарафсыз Төрекмәнстанның дәүләт гимны” (төрекмәнчә – '''Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň Döwlet Gimni''').<br> === '''ТРИНИДАД-ТОБАГО''' === === '''ТУВАЛУ''' === === '''ТЫВА''' === '''Мен – тыва мен'''<br> Арт-арттың оваазынга<br> дажын салып чалбарган,<br> Таңды, Саян ыдыынга<br> Агын өргээн тыва мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңге харлыг дагның оглу мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.<br> Өгбелерим чуртунда<br> Өлчей тарып иженген,<br> Өткүт хөөмей ырынга<br> Өөрүп талаан тыва мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңге харлыг дагның оглу мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.<br> Аймак чоннар бүлези<br> Акы-дуңма найыралдыг,<br> Депшилгеже чүткүлдүг<br> Демниг чурттуг тыва мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңге харлыг дагның оглу мен.<br> Мен – тыва мен,<br> Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.<br> Мен – тыва мен!<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Mentyvamenvocal.ogg https://rutube.ru/video/d1c6d8f5730ee157308bb2bd2cc7577e/ '''Мин – тывалы'''<br> Изге үткел оваасына<br> Таш салганда догалы –<br> Таңды, Саян тауларына<br> Аклык өргән тывалы.<br> Мин – тывалы,<br> Мәңгелек кар яткан тау улы,<br> Мин – тывалы,<br> Көмеш сулар аккан ил кызы.<br> Ата-баба Ватанында<br> Үз бәхетенә юл салып,<br> Дәртле хөмәй җырларына<br> Сокланам мин – тывалы.<br> Мин – тывалы,<br> Мәңгелек кар яткан тау улы,<br> Мин – тывалы,<br> Көмеш сулар аккан ил кызы.<br> Хөр гаиләдә халыклар<br> Бер-берсенең туганы;<br> Алгарышка юл тоткан<br> Бердәм илле тывалы.<br> Мин – тывалы,<br> Мәңгелек кар яткан тау улы,<br> Мин – тывалы,<br> Көмеш сулар аккан ил кызы.<br> Мин – тывалы!<br> Бу куәтле, җырлаучының һәм тыңлаучының аңына һәм бөтен күзәнәкләренә үтеп керә торган гимн 2011 елның 11 августында рәсми рәвештә кабул ителде. 2011 елның 13 августында кичкырын Тыва Җөмһүриятенең яңа гимны төбәк хөкүмәтенең тынлы оркестры һәм хоры башкаруында киң җәмәгатьчелеккә дә тәкъдим ителде. Тыва Җөмһүриятенең атказанган сәнгать эшлеклесе '''Аяна Монгуш''' дирижёрлык итте. Төн уртасына таба гимнның видеоязмасы Интернетта пәйда булды. Сүзлекләр актара-актара төн утырып чыккач, аның тексты иртә белән татар теленә дә тәрҗемә ителгән иде инде.<br> Моңа кадәр рәсми чараларда '''“Тооруктуг долгай таңдым”''' (“Урманнарымда йөргәндә”) дип аталган тыва халык җырының көе генә уйнала иде. Ул җыр текстының эчтәлеге... чит кешегә гимн буларак җырлап күрсәтерлек түгел иде. Аның юлга-юл тәрҗемәсе:<br> ''“Мин һәрвакыт канәгатьмен урманнарымда йөргәндә: урманнарым бай бит минем – һәрнәрсәгә, җәнлекләргә. Тау-кыялар һәм урманнар арасында туып үстем, шуңа күрә мин куәтле, һәм мин баеп та китәрмен. Тугыз төрле терлек-туар – көтү көтеп тукландырсам, үзем кебек тәрбия кылсам, һичшиксез, баеп китәрмен”.''<br> === '''УГАНДА''' === === '''УДМУРТИЯ''' === Удмурт телендә (рәсми)<br> '''Удмурт Элькунлэн Кункрезез'''<br> 1. Шунды сиос ӝуато палэзез,<br> Юг ӟардон вуэ музъемам.<br> Оскон тӧлпо — милемлы Куншетэд,<br> Дан тыныд, Доре мынам!<br> Югдыты, Быдӟым Инмаре,<br> Кыдёкысь инвисъёсмес,<br> Кыдаты выль шудбурмес,<br> Эрико, йӧн бурдъёсмес!<br> 2. Тон кадь мусо вань меда дуннеос,<br> Кужымед пыӵа ёзвиям.<br> Ӟеч ивордэ гурлало туриос,<br> Дан тыныд, Доре мынам!<br> Югдыты, Быдӟым Инмаре,<br> Кыдёкысь инвисъёсмес,<br> Кыдаты выль шудбурмес,<br> Эрико, йӧн бурдъёсмес!<br> 3. Дун ошмес ву жильыртэ шуръёсын,<br> Волга-Кам — пачыл вирсэрам.<br> Россиен ӵош кайгуын но данын<br> Тон, Удмуртие мынам!<br> Югдыты, Быдӟым Инмаре,<br> Кыдёкысь инвисъёсмес,<br> Кыдаты выль шудбурмес,<br> Эрико, йӧн бурдъёсмес!<br> Рус телендә (рәсми)<br> '''Гимн Удмуртской Республики'''<br> 1. Солнце горит в алых гроздьях рябин,<br> Новый день встречает земля,<br> Реет твой Флаг над простором равнин,<br> О Удмуртия моя!<br> Воссияй, Отчизна моя,<br> Счастьем путь нам озаряй!<br> Да хранит Господь тебя,<br> Расцветай, любимый край!<br> 2. Краше тебя нет на свете земли,<br> Широки леса и поля,<br> Весть о тебе вдаль несут журавли,<br> Славься, Родина моя!<br> Воссияй, Отчизна моя,<br> Счастьем путь нам озаряй!<br> Да хранит Господь тебя,<br> Расцветай, любимый край!<br> 3. Каму и Волгу питала века<br> Родников живая вода,<br> В горе и славе с Россией всегда<br> Ты, Удмуртия моя!<br> Воссияй, Отчизна моя,<br> Счастьем путь нам озаряй!<br> Да хранит Господь тебя,<br> Расцветай, любимый край!<br> https://rutube.ru/video/a4bb07bb9070a7523d4f1cc996e86813/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Шунды_сиос_ӝуато_палэзез~.ogg Удмурт тексты тәрҗемәсе<br> '''Удмурт җɵмһүрᴎяте гимны'''<br> 1. Кояш нурлый миләш тәлгәшләрен,<br> Җир-суны назлый ил таңы,<br> Рух терәге — җилферди Байрагың,<br> Дан сиңа, дан, Ватаным!<br> Ярлыка, Бөек Аллабыз,<br> Нурга күм офыкларны!<br> Насыйп ит бәхет, азатлык,<br> Куәтлә канатларны!<br> 2. Юк синең күк сөйкемле дөньяда,<br> Төкәнмәс егәр-дәрманың,<br> Сине мактап каңгылдый торналар,<br> Дан сиңа, дан, Ватаным!<br> Ярлыка, Бөек Аллабыз,<br> Нурга күм офыкларны!<br> Насыйп ит бәхет, азатлык,<br> Куәтлә канатларны!<br> 3. Туендыра Чулман-Иделләрен<br> Саф сулы елгаң һәм чишмәң.<br> Уртак синең шатлык-кайгы, гамең<br> Ил белән, Удмуртиям!<br> Ярлыка, Бөек Аллабыз,<br> Нурга күм офыкларны!<br> Насыйп ит бәхет, азатлык,<br> Куәтлә канатларны!<br> === '''УКРАИНА''' === '''''Українська мова'''''<br> Ще не вмерли України і слава, і воля,<br> Ще нам, браття українці, усміхнеться доля.<br> Згинуть наші воріженькi, як роса на сонці,<br> Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці.<br> Душу й тіло ми положим за нашу свободу,<br> І покажем, що ми, браття, козацького роду.<br> Душу й тіло ми положим за нашу свободу,<br> І покажем, що ми, браття, козацького роду.<br> https://rutube.ru/video/3ce5095cedeaa7e6839563167f33cdf7/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_anthem_of_Ukraine,_instrumental.oga https://rutube.ru/video/64685dd80af36b9a5a0936ab015720a6/ '''''Үзебезнең тәрҗемә'''''<br> Бар әле Украинаның ихтыяры һәм даны,<br> Язмыш ярлыкар әле без украин туганнарны.<br> Кояш нуры төшкән чыктай, юк булырлар дошманнар,<br> Туган ягыбызда без дә булырбыз әле паннар.<br> Азатлыгыбыз хакына булсын җан һәм тән фида,<br> Көч-куәтне күрсәтербез казак нәселе рухында.<br> Азатлыгыбыз хакына булсын җан һәм тән фида,<br> Көч-куәтне күрсәтербез казак нәселе рухында.<br> '''''Украина татарлары тәрҗемәсе'''''<br> И данлыклы, и ирекле Украина илебез,<br> Елмаеп карап торабыз, язмышларыбыз тигез.<br> Дошманнарыбыз кояшта чык сыман югалырлар,<br> Туганнар кебек яшәрләр илебездә халыклар.<br> Җаныбыз-тәнебез кебек кадерле ирегебез,<br> Казак нәселе куәтен дөньяга күрсәтербез.<br> Җаныбыз-тәнебез кебек кадерле ирегебез,<br> Казак нәселе куәтен дөньяга күрсәтербез.<br> === '''УРУГВАЙ''' === '''ORIENTALES, LA PATRIA O LA TUMBA!'''<br> '''''Мурга (эчке бәйрәм тантанасы) версиясе'''''<br> Orientales, la Patria o la Tumba!<br> Libertad o con gloria morir!<br> Orientales, la Patria o la Tumba!<br> Libertad o con gloria morir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> Sabremos cumplir!<br> Sabremos cumplir!<br> Sabremos cumplir!<br> Libertad, libertad, Orientales!<br> Ese grito a la Patria salvó<br> Que a sus bravos en fieras batallas<br> De entusiasmo sublime inflamó.<br> Libertad, libertad, Orientales!<br> Ese grito a la Patria salvó<br> Que a sus bravos en fieras batallas<br> De entusiasmo sublime inflamó.<br> De este don sacrosanto la gloria<br> Merecimos tiranos temblad!<br> Tiranos temblad!<br> Tiranos temblad!<br> Oh! Libertad en la lid clamaremos,<br> Y muriendo, también libertad!<br> Libertad en la lid clamaremos,<br> Y muriendo, también libertad!<br> Y muriendo, también libertad!<br> También libertad!<br> También libertad!<br> Orientales, la Patria o la Tumba!<br> Libertad o con gloria morir!<br> Orientales, la Patria o la Tumba!<br> Libertad o con gloria morir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> Es el voto que el alma pronuncia,<br> Y que heroicos sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> Que sabremos cumplir!<br> https://zvyki.com/song/97399165/Gimn_-_Urugvaya/{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://wikiway.com/uruguay/gimn/ '''ВАТАНДАШЛАР, ТУГАН ИЛ ЙӘ ҮЛЕМ'''<br> Ватандашлар, туган ил йә үлем,<br> Йә азатлык өчен шәһадәт!<br> Ватандашлар, туган ил йә үлем,<br> Йә азатлык өчен шәһадәт! ─<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> Яулыйк бергәләп!<br> Яулыйк бергәләп!<br> Яулыйк бергәләп!<br> Азатлык, азатлык, ватандашлар! ─<br> Бу аваз Ватанны коткарды,<br> Аяусыз сугышларда батырлар<br> Аңардан көч-куәт, рух алды.<br> Азатлык, азатлык, ватандашлар! ─<br> Бу аваз Ватанны коткарды,<br> Аяусыз сугышларда батырлар<br> Аңардан көч-куәт, рух алды.<br> Бу олы җиңүгә без лаеклы,<br> Без лаеклы, залим, калтыран!<br> Залим, калтыран!<br> Залим, калтыран!<br> Һәй! Җаннарыбыз азатлык дип ярсый,<br> Гомерлеккә азат булыйк без!<br> Җаннарыбыз азатлык дип ярсый,<br> Гомерлеккә азат булыйк без!<br> Гомерлеккә азат булыйк без!<br> Мәңгегә азат!<br> Мәңгегә азат!<br> Ватандашлар, туган ил йә үлем,<br> Йә азатлык өчен шәһадәт!<br> Ватандашлар, туган ил йә үлем,<br> Йә азатлык өчен шәһадәт! ─<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> Антлар эчә безнең җаннарыбыз,<br> Азатлык яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> Яуларбыз бергәләп!<br> '''Халыкара мәйданда 11 куплетлы Уругвай дәүләт гимнының иң кыска, җыйнак варианты гына кулланыла. Ә илнең үзендә гимнның “Мурга версиясе” дип аталган 4 минутлык башкарылышы гамәлдә. Биредә ил халкының XIX гасырдагы азатлык көрәше чагылыш тапкан.'''<br> === '''УЭЛЬС''' === Вализ телендә<br> '''HEN WLAD FY NHADAU'''<br> 1. Mae hen wlad fy nhadau yn annwyl i mi,<br> Gwlad beirdd a chantorion, enwogion o fri;<br> Ei gwrol ryfelwyr, gwladgarwyr tra mâd,<br> Tros ryddid gollasant eu gwaed.<br> Cytgan:<br> Gwlad, gwlad, pleidiol wyf i'm gwlad.<br> Tra mor yn fur i'r bur hoff bau,<br> O bydded i'r hen iaith barhau.<br> 2. Hen Cymru fynyddig, paradwys y bardd,<br> Pob dyffryn, pob clogwyn, i'm golwg sydd hardd;<br> Trwy deimlad gwladgarol, mor swynol yw si<br> Ei nentydd, afonydd, i mi.<br> Cytgan.<br> 3. Os treisiodd y gelyn fy ngwlad tan ei droed,<br> Mae hen iaith y Cymry mor fyw ag erioed,<br> Ni luddiwyd yr awen gan erchyll law brad,<br> Na thelyn berseiniol fy ngwlad.<br> Cytgan.<br> https://rutube.ru/video/a9af111fde0838d69793fb97fa700f69/ https://yandex.ru/video/preview/8950171051893717078 https://vk.com/video-38514064_456250360 '''АТА-БАБАМ ИЛЕ'''<br> 1. Ата-бабам иле миңа кадерле.<br> Бардлар, җырчылар данлыклы иле;<br> Кыю көрәшче, затлы ватандарлар<br> Ирек өчен кан койганнар.<br> Кушымта:<br> Илем, турылыклы мин аңа;<br> Саф-пакь диңгез Ватан сагында –<br> Борынгы тел яшәр тагын да.<br> 2. Бу үзән-таулар – оҗмах бардларына,<br> Күмелгән ил халкымның моңнарына,<br> Чишмә чылтыравы, дулкыннар шавы –<br> Һәр җырда алар шаңдавы.<br> Кушымта.<br> 3. Күпме дошман җиреңне таптап изгән,<br> Ә борынгы Кымру телебез исән;<br> Сатлык җан аңа һич комачау булмас,<br> Илемнең арфасы тынмас.<br> Кушымта.<br> Инглиз телендә<br> '''THE LAND OF MY FATHERS'''*<br> 1. The land of my fathers is dear unto me,<br> Old land where the minstrels are honored and free;<br> Its warring defenders so gallant and brave,<br> For freedom their life’s blood they gave.<br> Refrain:<br> Home, home, true am I to home,<br> While seas secure the land so pure,<br> O may the old language endure.<br> * '''Инглиз телендә гадәттә гимнның беренче куплеты гына башкарыла.'''<br> === '''ҮЗӘК АФРИКА ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === Француз телендә<br> '''LA RENAISSANCE'''<br> O Central Afrique, ô berceau des Bantous!<br> Reprends ton droit au respect, à la vie!<br> Longtemps soumis, longtemps brimé partous,<br> Mais de ce jour brisant la tyrannie.<br> Dans le travail, l'ordre et la dignité,<br> Tu reconquiers ton droit, ton unité,<br> Et pour franchir cette étape nouvelle,<br> De nos ancêtres la voix nous appelle.<br> Chorus:<br> Au travail! dans l'ordre et la dignité,<br> Dans le respect du droit dans l'unité,<br> Brisant la misère et la tyrannie,<br> Brandissant l’étendard de la Patrie.<br> Санго телендә<br> '''E ZINGO'''<br> Bêafrîka, mbeso tî âBantu<br> Kîri mo gbû gîgî tî mo-mvenî<br> Mo bâa pâsi na gbe tî âzo kûê<br> Me fadësô, mo ke na kürü gô<br> Mo sö benda, mo bûngbi kûê ôko<br> Na kusâra ngâ na nëngö-terê<br> Tî tö ndâ tî finî dutï tî ë sô<br> E mä gbegô tî-âkötarä tî ë<br> Chorus:<br> E gbû kua nzönî na nëngö-terê<br> E kpë ndiä nzönî na mängö-terê<br> E kinda wasïöbê, ë tomba pâsi<br> E yâa bandêra tî ködrö tî ë!<br> https://wikiway.com/car/gimn/ https://yandex.ru/video/preview/5774219819091910386 '''ЯҢАРЫШ'''<br> Үзәк Африка, банту бишеге!<br> Шәрәфле тормыш – бу ихтыярың!<br> Күптән көлкегә калган, изелеп,<br> Золым богавын ватып ташладың.<br> Хезмәт һәм тәртип аша – мәртәбә,<br> Хокуклар яулап, бердәм буласы.<br> Бу яңа авыр юлны үтәргә! –<br> Ата-бабаның гозер-нидасы.<br> Кушымта:<br> Бердәмлек белән тырыш хезмәттә<br> Яула хокуклар, иреш хөрмәткә;<br> Бетсен фәкыйрьлек, золым һәр җирдә,<br> Ватан байрагы, горур җилфердә!<br> === '''ҮЗБӘКСТАН''' === '''ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ДАВЛАТ МАДҲИЯСИ'''<br> 1. Серқуёш ҳур улкам, элга бахт, нажот,<br> Сен ўзинг дўстларга йўлдош, меҳрибон,<br> Меҳрибон!<br> Яшнагай то абад илму фан, ижод,<br> Шуҳратинг порласин токи бор жаҳон!<br> Хор:<br> Олтин бу водийлар — жон Ўзбекистон,<br> Аждодлар мардона руҳи сенга ёр!<br> Улуғ халқ қудрати жўш урган замон,<br> Оламни маҳлиё айлаган диёр!<br> 2. Бағри кенг ўзбекнинг ўчмас иймони,<br> Эркин, ёш авлодлар сенга зўр қанот,<br> Зўр қанот!<br> Истиқлол машъали, тинчлик посбони,<br> Ҳақсевар, она юрт, мангу бўл обод!<br> Хор.<br> https://rutube.ru/video/82b2bb82acaa431a44b77acb249903df/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Uzbekistan_anthem.ogg '''ҮЗБӘКСТАН ҖӨМҺҮРИЯТЕ ДӘҮЛӘТ ГИМНЫ'''<br> 1. Кояшлы хөр илем, сиңа бәхет, нәҗат,<br> Син үзең дусларга юлдаш, миһербан,<br> Миһербан!<br> Гөрләп үссен мәңге гыйлем, фән, иҗат,<br> Шөһрәтең нурлансын, яктырсын бар җиһан!<br> Кушымта:<br> Алтын бу үзәннәр — җан Үзбәкстан,<br> Мирасың, рухың — бабалар мәрданы!<br> Бөеклек кодрәте ирешкән заман,<br> Бар галәм соклангыч сиңа, Ватаным!<br> 2. Ихласлы үзбәкнең үлемсез иманы,<br> Ирекле яшь буын — сиңа зур канат,<br> Зур канат!<br> Бәйсезлек мәшгале* саклар дөньяны,<br> Намуслы ана йорт, мәңге бул, чәчәк ат!<br> Кушымта. * '''Мәшгаль''' — факел.<br> '''Гимнның тарихы'''<br> Советлар Берлеге таркалгач, Үзбәкстан (Беларусь һәм Таҗикстан белән беррәттән) союздаш республика чорындагы гимнның көен саклап калды. Ә '''иске гимн''' “Сәлам сиңа, рус халкы, өлкән туганыбыз” дигән сүзләр белән башлана һәм аңарда шул замандагы рәсми идеология тулысынча чагыла иде.<br> Гимнга үзбәк телендәге яңа сүзләрнең ахыргы варианты 2006 елда расланды. Урыс теле Үзбәкстанда рәсми тел булып саналмаса да, 2019 елда гимнның әдәби тәрҗемәсе дә пәйда булды. Дәүләт җырының дүрт варианты яздырылган, алар шартлы рәвештә '''“Катгый”''', '''“Гадәти”''', '''“Яшьләр өчен”''' һәм '''“Сүзсез”''' дип атала. Гимнның икенче атамасы — '''Серқуёш ҳур улкам''' (Кояшлы хөр илем).<br> === '''ҮРДҮН''' === ١<br> 𝄇 عَاشَ الْمَلِيكْ 𝄆<br> سَامِيًا مَقَامُهُ<br> خَافِقَاتٍ فِي الْمَعَالِي أَعْلَامُهُ<br> ٢<br> نَحْنُ أَحْرَزْنَا الْمُنَىٰ<br> يَوْمَ أَحْيَيْتَ لَنَا<br> نَهْضَةً تَحْفِزُنَا<br> تَتَسَامَىٰ فَوْقَ هَامِ الشُّهُبِ<br> جوقة:<br> يَا مَلِيكَ الْعَرَبِ<br> لَكَ مِنْ خَيْرِ نَبِي<br> شَرَفٌ فِي النَّسَبِ<br> حَدَّثَتْ عَنْهُ بُطُونُ الْكُتُبِ<br> ٣<br> اَلشَّبَابُ الْأَمْجَدُ<br> جُنْدُكَ الْمُجَنَّدُ<br> عَزْمُهُ لَا يَخْمَدُ<br> فِيهِ مِنْ مَعْنَاكَ رَمْزُ الدَّأَبِ<br> جوقة<br> ٤<br> دُمْتَ نُورًا وَهُدَىٰ<br> فِي الْبَرَايَا سَيِّدَا<br> هَانِئًا مُمَجَّدَا<br> تَحْتَ أَعْلَامِكَ مَجْدُ الْعَرَبِ<br> جوقة<br> https://rutube.ru/video/9247d99b01a53f46cf287c0d92817fb9/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_anthem_of_Jordan_instrumental.ogg === '''ФАРЕР УТРАУЛАРЫ''' === '''TÚ ALFAGRA LAND MÍTT'''<br> I. Tú alfagra land mítt, mín dýrasta ogn!<br> á vetri so randhvítt, á sumri við logn,<br> tú tekur meg at tær so tætt í tín favn.<br> Tit oyggjar so mætar, Guð signi tað navn,<br> sum menn tykkum góvu, tá teir tykkum sóu.<br> Ja, Guð signi Føroyar, mítt land!<br> II. Hin roðin, sum skínur á sumri í líð,<br> hin ódnin, sum týnir mangt lív vetrartíð,<br> og myrkrið, sum fjalir mær bjartasta mál,<br> og ljósið, sum spælir mær sigur í sál:<br> alt streingir, ið tóna, sum vága og vóna,<br> at eg verji Føroyar, mítt land.<br> III. Eg nígi tí niður í bøn til tín, Guð:<br> Hin heilagi friður mær falli í lut!<br> Lat sál mína tváa sær í tíni dýrd!<br> So torir hon vága - av Gudi væl skírd -<br> at bera tað merkið, sum eyðkennir verkið,<br> ið varðveitir Føroyar, mítt land!<br> https://rutube.ru/video/c2e2119508c9749d50bbbd93d4aa4ba9/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tú_alfagra_land_mítt.ogg === '''ФИДЖИ''' === Инглиз телендә<br> '''God bless Fiji!'''<br> '''I.''' Blessing grant, oh God of nations, on the isles of Fiji,<br> As we stand united under noble banner blue.<br> And we honour and defend the cause of freedom ever,<br> Onward march together,<br> God bless Fiji!<br> '''''Chorus:'''''<br> For Fiji, ever Fiji, let our voices ring with pride,<br> For Fiji, ever Fiji, her name hail far and wide,<br> A land of freedom, hope and glory to endure what ever befall.<br> May God bless Fiji, forevermore!<br> '''II.''' Blessing grant, oh God of nations, on the isles of Fiji,<br> Shores of golden sand and sunshine, happiness and song.<br> Stand united, we of Fiji, fame and glory ever<br> Onward march together, God bless Fiji.<br> '''''Chorus.'''''<br> Фиджи телендә<br> '''Meda Dau Doka'''<br> '''I.''' Meda dau doka ka vinakata na vanua<br> E ra sa dau tiko kina na savasava<br> Rawa tu na gauna ni sautu na veilomani<br> Biu na i tovo tawa savasava<br> '''''Chorus:'''''<br> Me bula ga ko Viti ka me toro ga ki liu<br> Me ra turaga vinaka ko ira na i liuliu<br> Me ra liutaki na tamata e na veika vinaka<br> Me oti kina na i tovo ca<br> '''II.''' Bale ga vei kemuni na cauravou e Viti<br> Ni yavala me savasava na vanua<br> Ni kakua ni vosota na dukadukali<br> Ka me da sa qai biuta vakadua<br> '''''Chorus.'''''<br> https://rutube.ru/video/ab42f472f1c7483b1e759836c4c36b3d/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fiji_National_Anthem.ogg === '''ФИЛИППИН''' === Пилипино телендә '''LUPANG HINIRANG'''<br> Bayang magiliw, perlas ng silanganan,<br> Alab ng puso, sa dibdib moy buhay<br> Lupang hinirang, duyan ka ng magiting<br> Sa manlulupig, di ka pasisiil.<br> Sa dagat at bundok,<br> Sa simoy at sa langit mong bughaw,<br> May dilag ang tula<br> At awit sa paglayang minamahal.<br> Ang kislap ng watawat moy<br> Tagumpay na nagniningning.<br> Ang bituin at araw niya<br> Kailan pa may di magdidilim<br> Lupa ng araw, ng luwalhatit pagsinta,<br> Buhay ay langit sa piling mo.<br> Aming ligaya na pag may mang-aapi,<br> Ang mamatay nang dahil sa iyo.<br> https://rutube.ru/video/0f4b8fb19219d148d3cabdc72dda113c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Lupang_Hinirang_instrumental.ogg '''КҮҢЕЛ ТАРТКАН ИЛ'''<br> Сөекле Ватан, Шәрык энҗе бөртеге,<br> Дөрләп янучы йөрәгең бакыйлык.<br> Күңел тарткан ил, син кыюлар бишеге,<br> Илбасарларга бирелмәслек алып.<br> Диңгез дә, таулар да<br> Һәм һава да, һәм биек күкләр дә<br> Дан җырлыйлар сиңа,<br> Азатлыкка мәдхия-шигырьләрдә.<br> Синең байрагыңның очкыннары —<br> Бөек җиңүләрдән,<br> Ай-кояшы аның, йолдызлары —<br> Мәңгелек сүнмәс ямь.<br> Күмелгәнсең, Ватан, шәфәкъ нурларына,<br> Синең куеныңда тормыш — җәннәт;<br> Дошман аяк басса әгәр туфрагыңа,<br> Синең өчен үлем — мең ләззәт.<br> === '''ФИНЛЯНДИЯ''' === '''MAAMME'''<br> Oi maamme, Suomi, synnyinmaa,<br> soi, sana kultainen!<br> Ei laaksoa, ei kukkulaa,<br> ei vettä, rantaa rakkaampaa,<br> kuin kotimaa tää pohjoinen,<br> maa kallis isien.<br> Ei laaksoa, ei kukkulaa,<br> ei vettä, rantaa rakkaampaa,<br> kuin kotimaa tää pohjoinen,<br> maa kallis isien.<br> '''VÅRT LAND'''<br> Vårt land, vårt land, vårt fosterland,<br> ljud högt, o dyra ord!<br> Ej lyfts en höjd mot himlens rand,<br> ej sänks en dal, ej sköljs en strand,<br> mer älskad än vår bygd i nord,<br> än våra fäders jord!<br> Ej lyfts en höjd mot himlens rand,<br> ej sänks en dal, ej sköljs en strand,<br> mer älskad än vår bygd i nord,<br> än våra fäders jord!<br> https://rutube.ru/video/35ad5057d3cae595e07af2de5532dd5c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Maamme.ogg '''ТУГАН ЯГЫМ'''<br> Әй, Суоми, туган ягым,<br> Горур яңгырый атың!<br> Түбәләре күккә ашкан таулар,<br> Диңгез дулкыннары каккан ярлар –<br> Кайларда гына бар тагын,<br> Синдәгедәй якын!<br> Түбәләре күккә ашкан таулар,<br> Диңгез дулкыннары каккан ярлар –<br> Кайларда гына бар тагын,<br> Синдәгедәй якын!<br> '''НАШ КРАЙ РОДНОЙ'''<br> (''перевод Александра Блока'')<br> Наш край, наш край, наш край родной, —<br> О, звук, всех громче слов!<br> Чей кряж, растущий над землёй,<br> Чей брег, встающий над водой,<br> Любимей гор и берегов<br> Родной земли отцов?<br> Чей кряж, растущий над землёй,<br> Чей брег, встающий над водой,<br> Любимей гор и берегов<br> Родной земли отцов?<br> Финляндиянең һәрдаим кулланышта булган гимны башта швед телендә язылган булган. Аның тагын 10 куплеты бар. Шведлар халык санының биш процентын гына тәшкил итсәләр дә, швед теле Финляндиядә икенче дәүләт теле булып санала. Гимн бүгенгә кадәр дәүләт парламенты тарафыннан рәсми рәвештә расланмаган.<br> === '''ФРАНЦИЯ''' === '''LA MARSEILLAISE'''<br> Allons, enfants de la Patrie,<br> Le jour de gloire est arrivé,<br> Contre nous de la tyrannie<br> L’étendard sanglant est levé,<br> L’étendard sanglant est levé!<br> Entendez vous dans nos campagnes<br> Mugir ces féroces soldats?<br> Ils viennent jusque dans vos bras,<br> Égorger nos fils, nos compagnes!<br> Refrain:<br> ||: Aux armes citoyens!<br> Formez vos bataillons!<br> Marchons, marchons,<br> Qu’ un sang impur<br> Abreuve nos sillons. :||<br> https://rutube.ru/video/e1b71c870b43347417729879853978e4/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:La_Marseillaise.ogg '''МАРСЕЛЬЕЗА'''<br> Әйдәгез, Ил-Ватан уллары,<br> Данлы көннәр якынлашты,<br> Безгә каршы явыз тирания<br> Канлы байракларын асты,<br> Канлы байракларын асты!<br> Күрәсезме, безнең авылларда<br> Тупас солдатлар ни кыра? —<br> Безнең кул җиткәнне көтеп,<br> Йорт-җирләребездә узына!<br> Кушымта:<br> ||: Корал тотып кулга,<br> Басыгыз сафларга!<br> Алга, яуга —<br> Дошман каны<br> Аксын басуларга! :||<br> Гимнның тагын алты куплеты бар. Тәрҗемә иткәндә шигырьдәге бер гыйбарәне “йомшартырга” туры килде. Чынбарлыкта исә “...йорт-җирләребездә узына” дигән юлны “...җәмәгатебезне бугазлый” дип күчерәсе иде безнең телгә. Шигырьнең җиденче куплеты “балаларныкы” дип атала.<br> === '''ХӘБӘШСТАН''' === Амһара теле язуындагы текст<br> '''የዜግነት ክብር'''<br> የዜግነት ክብር በኢትዮጵያችን ፀንቶ<br> ታየ ህዝባዊነት ዳር እስከዳር በርቶ<br> ለሰላም ለፍትህ ለህዝቦች ነፃነት<br> በእኩልነት በፍቅር ቆመናል ባንድነት<br> መሰረተ ፅኑ ሰብዕናን ያልሻርን<br> ህዝቦች ነን ለስራ በስራ የኖርን<br> ድንቅ የባህል መድረክ ያኩሪ ቅርስ ባለቤት<br> የተፈጥሮ ፀጋ የጀግና ህዝብ እናት<br> እንጠብቅሻለን አለብን አደራ<br> ኢትዮጵያችን ኑሪ እኛም ባንቺ እንኩራ።<br> Латин транскрипциясе<br> '''YÄZÊGENNÄT KEBER'''<br> Yäzêgennät Keber Bä-Ityoppyachen Sänto<br> Tayyä Hezbawinnät Dar Eskädar Bärto.<br> Läsälam Läfeteh Lähezboch Näsannat;<br> Bäekkulennat Bäfeqer Qomänal Bäandennat.<br> Mäsärätä Senu Säbeenan Yalsharen;<br> Hezboch Nän Läsera Bäsera Yänoren.<br> Denq Yäbahel Mädräk Yäahuri Qers Baläbet;<br> Yätäfätro Sägga Yäakuri Qers Baläbet;<br> Ennetäbbeqeshallän Alläbben Adära;<br> Ityoppyachchen nuri Eññam Banchi Ennekura!<br> https://rutube.ru/video/443a1bc4465352f1c409e7cab1112285/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Wedefit_Gesgeshi_Widd_Innat_Ittyoppya.ogg Тәрҗемәсе<br> '''ВАТАНДАШЛЫКНЫ ХАКЛАУ'''<br> Без хаклыйбыз Хәбәшстанның ватандашларын,<br> Милли горурлык балкыта ил тарафларын. <br> Тату илдә хөкем сөрә гаделлек, ирек,<br> Тигезлектә, туганлыкта – безнең бердәмлек.<br> Бездә җәмгыять нигезе – кеше кадере,<br> Тырыш хезмәттә көн күрә илдә һәрбере;<br> Буыннан буынга күчә баба мирасы.<br> Саф табигать, күркәм халык Ватан-анасы,<br> Күз карасы күк саклау сине – бурычыбыз,<br> Мәңге яшә, Хәбәшстан, горурлыгыбыз!<br> '''Хәбәшстан (Эфиопия) – узган гасырлардагы колониализм чорында да үз бәйсезлеген саклап кала алган бердәнбер Африка иле.'''<br> Гимнның икенче исеме – '''Алга атла, сөекле Хәбәшстан-анабыз''' (амһара телендә – '''ወደፊት ገስግሺ ውድ እናት ኢትዮጵያ''', транскрипциясе – '''Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp’ya'''.<br> === '''ҺАИТИ''' === '''La Dessalinienne'''<br> Pour le Pays, pour les Ancêtres,<br> Marchons unis, marchons unis.<br> Dans nos rangs point de traîtres !<br> Du sol soyons seuls maîtres.<br> Marchons unis, marchons unis<br> Pour le Pays, pour les Ancêtres,<br> Marchons, marchons, marchons unis,<br> Pour le Pays, pour les Ancêtres…<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie<br> Bêchons joyeux, bêchons joyeux<br> Quand le champ fructifie<br> L'âme se fortifie<br> Bêchons joyeux, bêchons joyeux<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie<br> Bêchons, bêchons, bêchons joyeux<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie.<br> Pour le Pays et pour nos Pères<br> Formons des Fils, formons des Fils<br> Libres, forts et prospères<br> Toujours nous serons frères<br> Formons des Fils, formons des Fils<br> Pour le Pays et pour nos Pères<br> Formons, formons, formons des Fils<br> Pour le Pays et pour nos Pères.<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie<br> O Dieu des Preux, O Dieu des Preux !<br> Sous ta garde infinie<br> Prends nos droits, notre vie<br> O Dieu des Preux, O Dieu des Preux !<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie<br> O Dieu, O Dieu, O Dieu des Preux<br> Pour les Aïeux, pour la Patrie.<br> Pour le Drapeau, pour la Patrie<br> Mourir est beau, mourir est beau !<br> Notre passé nous crie :<br> Ayez l'âme aguerrie!<br> Mourir est beau, mourir est beau<br> Pour le Drapeau, pour la Patrie<br> Mourir, mourir, mourir est beau<br> Pour le Drapeau, pour la Patrie.<br> https://rutube.ru/video/fff559d2b05c16dd95632728dfc6b0ad/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Haiti_National_Anthem.ogg === '''ҺИНДОНЕЗИЯ''' === https://rutube.ru/video/ef1c1738c4d30fba57d869754d9c58ba/ === '''ҺИНДСТАН''' === '''जनगणमन-अधिनायक (Jana-gaṇa-mana adhināyaka)'''<br> जनगणमन-अधिनायक जय हे<br> भारतभाग्यविधाता!<br> पंजाब सिन्ध गुजरात मराठा<br> द्राविड़ उत्कल बंग<br> विन्ध्य हिमाचल यमुना गंगा<br> उच्छलजलधितरंग<br> तव शुभ नामे जागे,<br> तव शुभ आशिष मागे<br> गाहे तव जयगाथा।<br> जनगणमंगलदायक जय हे<br> भारतभाग्यविधाता!<br> जय हे, जय हे, जय हे,<br> जय जय जय जय हे।।<br> '''''Укылышы:'''''<br> Jana-gaṇa-mana adhināyaka jaya hē<br> Bhārata-bhāgya-vidhātā.<br> Pañjāba-Sindha-Gujarāta-Marāṭhā,<br> Drāviṛa-Utkala Baṅga<br> Vindhya Himācala Yamunā Gaṅgā,<br> Ucchala jaladhi taraṅga<br> Tava śubha nāmē jāgē,<br> tava śubhāśīṣa māṅgē<br> gāhē tava jaya gāthā.<br> Jana gaṇa maṅgala-dāyaka jaya hē,<br> Bhārata bhāgya vidhātā.<br> Jaya hē, jaya hē, jaya hē,<br> jaya jaya jaya jaya hē.<br> https://rutube.ru/video/c14cec680a4f3167a2e0dd49fee0c304/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Jana_Gana_Mana_instrumental.ogg Дан сиңа, дан, халык уй-хыялын беркетүче,<br> Бһарат язмышын хәл итүче,<br> Пәнҗаб, Синдһа, Гөҗарат, Маратһа илһамы,<br> Дравид, Одиша, Бенгал җаны.<br> Исемең Виндһья, Һималай тауларында,<br> Ямуна һәм Ганг моңнарында,<br> Һәм тәкрарлый рухланып аны,<br> Дулкын кагып, Һинд океаны.<br> Син иминлек, өмет бирүче,<br> Дан сиңа, дан, халыкны бәхеткә илтүче,<br> Бһарат язмышын хәл итүче.<br> Дан сиңа, дан сиңа, шөһрәт-дан,<br> Дан сиңа, дан сиңа, Һиндстан!<br> '''“Халык уй-хыялын беркетүче”: мәгънәсе шулай аңлатыла торган “Jana gaṇa mana adhināẏaka” (जनगणमन-अधिनायक ) җыры — олы һәм күпхалыклы, күпмилләтле Һиндстанның дәүләт гимны. Аның көен һәм сүзләрен 1861-1941 елларда яшәгән язучы, шагыйрь, көйязар, рәссам һәм җырчы Рабиндранат Тагор һинди һәм бенгал телләрендә иҗат итеп калдырган (биредә текст – һинди телендә). Автор гимн текстын үзе үк инглиз теленә дә күчергән. Хәзерге заманда шигырь аңарда аталган төбәкләр һәм башка халыклар телләренә дә тәрҗемә ителгән.'''<br> === '''ҺОРВАТИЯ''' === '''Lijepa naša domovino'''<br> Lijepa naša domovino,<br> Oj, junačka zemljo mila,<br> Stare slave djedovino,<br> Da bi vazda sretna bila!<br> Mila kano si nam slavna,<br> Mila si nam ti jedina,<br> Mila kuda si nam ravna,<br> Mila kuda si planina!<br> Teci, Dravo, Savo, teci,<br> Nit' ti, Dunav, silu gubi,<br> Sinje more, svijetu reci<br> Da svoj narod Hrvat ljubi<br> Dok mu njive sunce grije,<br> Dok mu hrašće bura vije,<br> Dok mu mrtve grobak krije,<br> Dok mu živo srce bije!<br> https://rutube.ru/video/85c26af6f75f3e7abf217fd527511767/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Lijepa_nasa_domovino_instrumental.ogg '''Безнең гүзәл Ватаныбыз'''<br> Безнең гүзәл Ватаныбыз,<br> Әй, каһарман, сөекле ил,<br> Ата-бабадан даныбыз,<br> Мәңгелеккә бул син имин.<br> Газиз синең данлы чагың,<br> Газиз синең бердәмлегең,<br> Газиз мәһабәт тауларың,<br> Газиз ямьле үзәнлегең.<br> Драва ага, Сава ага,<br> Дунай-елга көче арта,<br> Күк диңгез сөйли дөньяга:<br> Һорват Ватанын ярата —<br> Кояш җирне җылытканда,<br> Имәннәрне җил бөккәндә,<br> Адәм зат гүргә ашканда,<br> Йөрәк күкрәктә типкәндә.<br> === '''ЧАД''' === '''''Француз телендә'''''<br> '''La Tchadienne'''<br> '''''Refrain:'''''<br> Peuple Tchadien, debout et à l'ouvrage !<br> Tu as conquis ta terre et ton droit ;<br> Ta liberté naîtra de ton courage.<br> Lève les yeux, l'avenir est à Toi.<br> Ô mon Pays, que Dieu te prenne en garde,<br> Que tes voisins admirent tes enfants.<br> Joyeux, pacifique, avance en chantant,<br> Fidèle à tes anciens qui te regardent.<br> '''''Refrain.'''''<br> https://rutube.ru/video/185958eca0cca0bace02ba9e7dc5f890/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Tchadienne_(instrumental).ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Чадлылар җыры'''<br> '''''Кушымта:'''''<br> Әй, Чад халкы, кузгал, кереш хезмәткә!<br> Хаклы хуҗа син үз җиреңә;<br> Азатлыгың туа синең җөрьәттән.<br> Ач күзләрең киләчәгеңә.<br> Илем, Аллаһ үзе синең сагыңда,<br> Таң калдырсын Җирне балаларың.<br> Күңелең күтәр, җырлап атла алга,<br> Сиңа карап, сөенсен картларың.<br> '''''Кушымта.'''''<br> '''Рәсми башкарыла торган беренче куплет, гимнның идеологик-рухландыргыч өлеше. Кушымтадан башлана, кушымта белән тәмамлана. Тагын өчесе бар. Болары илнең табигый һәм кеше хезмәте аша барлыкка килә торган байлыкларына, уңган кешеләренә, оста һөнәр ияләренә багышланган. Илнең төньягында утлап йөргән көтүләр, көньягындагы уңдырышлы кырлар-басулар, көтүчеләр, балыкчылар, сәүдәгәрләр, мөһәндисләр, галимнәр, шәкертләр һәм хәтта тауменәрләр дә телгә алына. Французча текст гарәп теленә тәрҗемә ителгән.'''<br> === '''ЧЕХ ҖӨМҺҮРИЯТЕ''' === '''''Čeština'''''<br> '''Kde domov můj?'''<br> Kde domov můj? Kde domov můj? <br> Voda hučí po lučinách, <br> bory šumí po skalinách, <br> v sadě skví se jara květ, <br> zemský ráj to na pohled! <br> A to jest ta krásná země, <br> země česká, domov můj,<br> země česká, domov můj!<br> https://rutube.ru/video/2eada0ff6675f34e1f45ce520cafbfd7/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Czech_anthem.ogg '''''Tatarça-Zamanälif 2012'''''<br> Кайда минем туган йортым?<br> Qayda minem tuğan yortım?<br> Sular ağa bolınnarda,<br> Urman şawlıy taw-qıyada,<br> Şaw çäçäktä ul yazın –<br> Ocmaxlar qayda tağın!<br> Güzällektä tuğan yortım,<br> Çex cirendä uçağım,<br> Çex cirendä uçağım. <br> '''''Deutsch'''''<br> '''Wo ist mein Heim?'''<br> Wo ist mein Heim, mein Vaterland? <br> Wo durch Wiesen Bäche brausen, <br> Wo auf Felsen Wälder rauschen, <br> Wo ein Eden uns entzückt, <br> Wenn der Lenz die Fluren schmückt, <br> Dieses Land, so schön vor allen, <br> Böhmen ist mein Heimatland, <br> Böhmen ist mein Heimatland!<br> '''''Русский перевод'''''<br> '''Где он, мой дом?'''<br> Где он, мой дом, где он, дом мой?<br> Вода журчит там на лугах, <br> Боры шумят там на скалах<br> И сады цветут весной –<br> На поверку, рай земной! <br> Вот прекрасная Отчизна –<br> Земля чешская, дом мой,<br> Земля чешская, дом мой.<br> === '''ЧИЛИ''' === '''Himno nacional de Chile'''<br> Puro, Chile, es tu cielo azulado<br> Puras brisas te cruzan también.<br> Y tu campo de flores bordado<br> Es la copia feliz del Edén.<br> Majestuosa es la blanca montaña<br> Que te dio por baluarte el Señor<br> Que te dio por baluarte el Señor,<br> Y ese mar que tranquilo te baña<br> Te promete un futuro esplendor<br> Y ese mar que tranquilo te baña<br> Te promete un futuro esplendor.<br> '''''Coro:'''''<br> Dulce Patria, recibe los votos<br> Con que Chile en tus aras juró:<br> Que o la tumba serás de los libres<br> O el asilo contra la opresión<br> Que o la tumba serás de los libres<br> O el asilo contra la opresión<br> Que o la tumba serás de los libres<br> O el asilo contra la opresión<br> O el asilo contra la opresión<br> O el asilo contra la opresión.<br> https://rutube.ru/video/05d37ea9b6326509a72686eb83d5a08f/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_National_Anthem_of_Chile.ogg '''Чили милли гимны'''<br> Саф-пакь Чили, синең күгең якты, зәңгәр,<br> Болыннарың чәчәк-чәчәк каймада,<br> Бөтерелә диңгездән искән җилләр —<br> Бар соң мондый оҗмах өлгесе кайда!<br> Ак түбәле бу мәһабәт тауларны —<br> Сагың итеп Хак иңдергән аларны,<br> Сак итеп Ходай иңдергән аларны.<br> Ярларыңа каккан тыныч дулкыннар<br> Вәгъдә итә мәңгелек гүзәл еллар,<br> Ярларыңа каккан тыныч дулкыннар<br> Вәгъдә итә мәңгелек гүзәл еллар.<br> '''''Кушымта:'''''<br> Изге Ватан, Чили дога-антын<br> Кабул ит, багышлый кыз-улың:<br> “Йә булырсың азатлар зираты,<br> Йә золымнан сыеныр урын,<br> Йә булырсың азатлар зираты,<br> Йә золымнан сыеныр урын,<br> Йә булырсың азатлар зираты,<br> Йә золымнан сыеныр урын,<br> Йә золымнан сыеныр урын,<br> Йә золымнан сыеныр урын”.<br> '''Рәсми башкарыла торган рәвештәге җыелма өлеше. Гимн текстында җәмгысы алты куплет бар.'''<br> === '''ЧУАШСТАН''' === '''ТӐВAН ҪӖРШЫВ'''<br> Ҫурхи тӗнче вӑраннӑ чух,<br> Хаваслӑ кун шӑраннӑ чух,<br> Чун савӑнать: чӗре сикет,<br> Ҫӗршывӑм ҫинчен юрлас килет.<br> Хушса юрламалли:<br> Тӑван ҫӗршыв, тӑван ҫӗршыв,<br> Асран кайми юратнӑ ҫӗршыв.<br> Тӑван ҫӗршыв, тӑван ҫӗршыв,<br> Мухтав сана ҫуралнӑ ҫӗршыв.<br> Яшсем–херсем вылянӑ чух,<br> Атте–анне ӑс панӑ чух,<br> Чун савӑнать, чӗре сикет,<br> Татах та нумай пурнас килет.<br> Хушса юрламалли<br> Тӑвансемпе пӗрлешнӗ чух,<br> Чӑваш тӗнчи ҫӗкленнӗ чух,<br> Чун савӑнать: чӗре сикет,<br> Татах та хастар пулас килет.<br> Хушса юрламалли<br> https://rutube.ru/video/7d03d506bb9c8a2849c97b4f56f90fc7/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_Chuvashia.ogg '''ТУГАН ҖИР'''<br> 1. Язгы дөнья уянган чак,<br> Һәвәс көннәр җылынган чак,<br> Җан сөенә, йөрәк җилкенә,<br> Ил турында җырлыйсы килә.<br> Кушымта:<br> Туган җирем, туган ягым,<br> Сөйгән илем, изге Анам.<br> Туган җирем, туган ягым,<br> Мактау сиңа, дан сиңа, дан!<br> 2. Яшь-җилкенчәк уйный-көлә,<br> Ата-ана үгет бирә,<br> Җан сөенә, йөрәк җилкенә,<br> Әле озак яшисе килә.<br> Кушымта.<br> 3. Туган-кардәш берләшкән чак,<br> Чуашлар күмәкләшкән чак,<br> Җан сөенә, йөрәк җилкенә,<br> Эшчән-уңган буласы килә.<br> Кушымта.<br> === '''ШВЕЙЦАРИЯ''' === '''Schweizerpsalm'''<br> Trittst im Morgenrot daher,<br> Seh’ ich dich im Strahlenmeer, <br> Dich, du Hocherhabener, Herrlicher! <br> Wenn der Alpen Firn sich rötet,<br> Betet, freie Schweizer betet.<br> Eure fromme Seele ahnt,<br> Eure fromme Seele ahnt –<br> Gott im hehren Vaterland!<br> Gott, den Herrn, im hehren Vaterland! <br> Kommst im Abendglühn daher,<br> Find’ ich Dich im Sternenheer,<br> Dich, du Menschenfreundlicher, Liebender!<br> In des Himmels lichten Räumen<br> Kann ich froh und selig träumen;<br> Denn die fromme Seele ahnt,<br> Denn die fromme Seele ahnt –<br> Gott im hehren Vaterland!<br> Gott, den Herrn, im hehren Vaterland! <br> Ziehst im Nebelflor daher,<br> Such’ ich Dich im Wolkenmeer,<br> Dich, du Unergründlicher, Ewiger!<br> Aus dem grauen Luftgebilde<br> Bricht die Sonne klar und milde,<br> Und die fromme Seele ahnt,<br> Und die fromme Seele ahnt –<br> Gott im hehren Vaterland!<br> Gott, den Herrn, im hehren Vaterland! <br> Fährst im wilden Sturm daher,<br> Bist Du selbst uns Hort und Wehr,<br> Du, allmächtig Waltender, Rettender!<br> In Gewitternacht und Grauen<br> Laßt uns kindlich Ihm vertrauen! <br> Ja, die fromme Seele ahnt,<br> Ja, die fromme Seele ahnt –<br> Gott im hehren Vaterland!<br> Gott, den Herrn, im hehren Vaterland!<br> https://rutube.ru/video/8d215123ab75bce82a03a5ff144fa9b4/ https://rutube.ru/video/ecab53f5f40024008ae29d95276eb8ba/ Алман тексты тәрҗемәсе<br> '''Швейцария догасы'''<br> Килсәң таң шәфәгындә,<br> Күрәм нур диңгезендә,<br> Тәңрем, Сине – Кодрәт иясен! <br> Альп карлары алсулана,<br> Азат бәндәләр догада,<br> Һәм тәкъва җан инана,<br> Һәм тәкъва җан инана:<br> Ходай – изге Ватанда!<br> Хак Тәгалә – изге Ватанда! <br> Кичке эңгер-меңгердә<br> Табам күкләр түрендә<br> Сине, Ярлыкаучы, Сөюче!<br> Хыялларда күккә ашып,<br> Шат күңелле уйга батып,<br> Тәкъва җаннар инана,<br> Тәкъва җаннар инана:<br> Ходай – изге Ватанда!<br> Хак Тәгалә – изге Ватанда! <br> Күк өртелсә томанга,<br> Эзлим Сине болытта,<br> Акыл ирешмәслек, Бакый зат!<br> Соры пәрдәләрне ертып,<br> Ягымлы нур сипсә кояш,<br> Тәкъва җаннар инана,<br> Тәкъва җаннар инана:<br> Ходай – изге Ватанда!<br> Хак Тәгалә – изге Ватанда! <br> Бураннар кар ураса,<br> Безгә терәк-ышаныч,<br> И Яралтучы, Коткаручы!<br> Яшен яшьнәп күк күкрәсә, <br> Сиңа гына сыгынабыз!<br> Һәм тәкъва җан инана,<br> Һәм тәкъва җан инана:<br> Ходай – изге Ватанда!<br> Хак Тәгалә – изге Ватанда!<br> '''Cantique suisse'''<br> Sur nos monts, quand le soleil<br> Annonce un brillant réveil,<br> Et prédit d’un plus beau jour Le retour,<br> Les beautés de la Patrie<br> Parlent à l’âme attendrie:<br> Au ciel montent plus joyeux,<br> Au ciel montent plus joyeux<br> Les accents d’un cœur pieux,<br> Les accents émus d’un cœur pieux.<br> Lorsqu’un doux rayon du soir<br> Joue encore dans le bois noir,<br> Le cœur se sent plus heureux près de Dieu.<br> Loin des vains bruits de la plaine<br> L’âme en paix est plus sereine;<br> Au ciel montent plus joyeux,<br> Au ciel montent plus joyeux<br> Les accents d’un cœur pieux,<br> Les accents émus d’un cœur pieux. <br> Lorsque dans la sombre nuit<br> La foudre éclate avec bruit,<br> Notre cœur pressent encore le Dieu fort.<br> Dans l’orage et la détresse, <br> Il est notre forteresse.<br> Offrons-Lui de cœurs pieux,<br> Offrons-Lui de cœurs pieux,<br> Dieu nous bénira des cieux,<br> Dieu nous bénira du hauts des cieux.<br> Des grands monts vient le secours,<br> Suisse! espère en Dieu toujours!<br> Garde la foi des aïeux, vis comme eux! <br> Sur l’autel de la partrie<br> Met tes biens, ton cœurs, ta vie! <br> C’est le trésor précieux, <br> C’est le trésor précieux<br> Que Dieu nous bénira des cieux,<br> Que Dieu nous bénira du hauts des cieux.<br> https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Swiss_Psalm.ogg<br> https://yandex.ru/video/preview/5091516978263507943 Француз тексты тәрҗемәсе<br> '''Кояш таулар өстендә'''<br> Уяныгыз! дигәндә,<br> Мәсих кабат җиргә иңәр диеп,<br> Ватаныбыз күркәмлеге<br> Тәкъва җанга бирә хәбәр.<br> Һәм кабат күккә аша,<br> Һәм кабат күккә аша<br> Ихлас күңел догабыз,<br> Ихлас күңел түре догабыз.<br> Кичен шәфәкъ нурлары<br> Урманнарны яктыртса,<br> Тәңре хозурында без бәхетле.<br> Ыгы-зыгысыз үзәндә<br> Тыныч җаннар да борчусыз;<br> Һәм кабат күккә аша,<br> Һәм кабат күккә аша<br> Ихлас күңел догасы,<br> Ихлас күңел түре догасы.<br> Яшен яшьнәсә төнлә,<br> Күк күкрәсә, җил купса,<br> Йөрәк тоя Тәңре кодрәтен.<br> Ул, авырлыклар килгәндә,<br> Ышанычлы терәгебез.<br> Ачыйк тәкъва җанны Аңа,<br> Ачыйк тәкъва җанны Аңа,<br> Ярлыкагыл, диеп, Алла,<br> Ярлыкагыл, диеп, безне Алла.<br> Безнең иминлек – Күктән,<br> Илһам алыйк Тәңредән!<br> Ата-баба күк сакла динне!<br> Ватанга багышла җаның,<br> Тапкан малың, хезмәтеңне!<br> Бу – тиңдәшсез хәзинә,<br> Бу – тиңдәшсез хәзинә:<br> Бәхет Алладан иңә,<br> Безнең бәхет Алладан иңә.<br> Итальян телендәге текст '''Salmo svizzero''' дип атала.<br> Романш телендәге текст '''Psalm svizzer''' дип атала.<br> === '''ШВЕЦИЯ (дәүләт гимны)''' === '''Du Gamla Du Fria'''<br> Du gamla, du fria, du fjällhöga nord<br> Du tysta, du glädjerika sköna!<br> Jag hälsar dig, vänaste land uppå jord,<br> Din sol, din himmel, dina ängder gröna,<br> Din sol, din himmel, dina ängder gröna.<br> Du tronar på minnen från fornstora dar,<br> då ärat ditt namn flög över jorden.<br> Jag vet att du är och du blir vad du var.<br> Ja, jag vill leva jag vill dö i Norden,<br> Ja, jag vill leva jag vill dö i Norden.<br> https://rutube.ru/video/f2e644afbb38c128d45914c910fca2cf/ https://my.mail.ru/music/search/Гимн%20Швеции%20 https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:United_States_Navy_Band_-_Sweden.ogg '''Борынгы азат илем'''<br> Котып түрендә – борынгы үрләрең,<br> Тыныч иркенлектә җиһан гүзәле!<br> Сәлам, Ватаным, урман-күлләреңә,<br> Күгең, кояшың һәм үзәннәреңә,<br> Күгең, кояшың һәм үзәннәреңә.<br> Хәтер түрендә – ил булып үскәнең,<br> Даның танытып, җир гизеп үткәнең.<br> Изге теләгем: кодрәтле бул, илем!<br> Котып түрендә – яшәвем, үлемем,<br> Котып түрендә – яшәвем, үлемем.<br> === '''ШВЕЦИЯ (кыйрал гимны)''' === '''Kungssången'''<br> 1. Ur svenska hjärtans djup en gång<br> en samfälld och en enkel sång,<br> som går till konungen fram!<br> Var honom trofast och hans ätt,<br> gör kronan på hans hjässa lätt,<br> och all din tro till honom sätt,<br> du folk av frejdad stam!<br> 5. Du himlens Herre, med oss var,<br> som förr du med oss varit har,<br> och liva på vår strand<br> det gamla lynnets art igen<br> hos sveakungen och hans män.<br> Och låt din ande vila än<br> utöver nordanland!<br> https://yandex.ru/video/preview/5773466526456716945 '''Кыйрал җыры'''<br> 1. Шведлар йөрәге түреннән<br> гади генә бер җыр иңгән,<br> яд итеп кыйралын!<br> Бул син кыйралыңа тугры,<br> булсын аның таҗы нурлы,<br> аның нәселе данлыклы,<br> әй, ирекле кавем!<br> 5. Ашкач та күкләргә җаның,<br> газиз булсын сиңа халкың, —<br> һәм Свея җирендә<br> тормыш янә кабатлансын,<br> борынгы рух гел саклансын.<br> Синең җаның хозурлансын<br> Төньяк иле өстендә.<br> '''Королевская песня'''<br> ('''''Игорь Крайнюков тәрҗемәсе''''')<br> 1. В сердцах у шведов как-то раз<br> Родился гимн без пышных фраз,<br> Пусть к королю придёт.<br> Ему ты верностью плати,<br> Короны тяжесть сократи,<br> И с верою в него цвети,<br> Прославленный народ!<br> 5. И после смерти с нами будь,<br> Как прежде, укажи нам путь,<br> Едины мы с тобой.<br> Дух древний в нас с тобой сидит,<br> О свеях память он хранит…<br> Пускай душа твоя парит<br> Над северной землёй.<br> === '''ШОТЛАНДИЯ''' === Шотланд (гэль) телендә<br> '''FHLÙR NA H-ALBANN'''<br> O Fhlùr na h-Albann,<br> cuin a chì sinn<br> an seòrsa laoich<br> a sheas gu bàs 'son<br> am bileag feòir is fraoich,<br> a sheas an aghaidh<br> feachd uailleil Iomhair<br> 's a ruaig e dhachaidh<br> air chaochladh smaoin?<br> Na cnuic tha lomnochd<br> ‘s tha duilleach Foghair mar bhrat air làr,<br> am fearann caillte<br> dan tug na seòid ud gràdh,<br> a sheas an aghaidh<br> feachd uailleil Iomhair<br> 's a ruaig e dhachaigh<br> air chaochladh smaoin.<br> Tha 'n eachdraidh dùinte<br> ach air dìochuimhne chan fheum i bhith,<br> is faodaidh sinn èirigh<br> gu bhith nar Rìoghachd a-rìs<br> a sheas an aghaidh<br> feachd uailleil Iomhair<br> 's a ruaig e dhachaidh<br> air chaochladh smaoin<br> Инглиз телендә<br> '''FLOWER OF SCOTLAND'''<br> O flower of Scotland<br> When will we see<br> Your like again<br> That fought and died for<br> Your wee bit hill and glen<br> And stood against him<br> Proud Edward's army<br> And sent him homeward<br> Tae think again<br> The hills are bare now<br> And autumn leaves lie thick and still<br> O'er land that is lost now<br> Which those so dearly held<br> And stood against him<br> Proud Edward's army<br> And sent him homeward<br> Tae think again<br> Those days are passed now<br> And in the past they must remain<br> But we can still rise now<br> And be the nation again<br> And stood against him<br> Proud Edward's army<br> And sent him homeward<br> Tae think again<br> https://rutube.ru/video/bf509d6043c02ee4d023a7ad0ae554c0/ https://muz.zvukofon.com/track/1325741351-navan-o-fhluir-na-h-albann-o-flower-of-scotland{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://yandex.ru/video/preview/17505676802856677467 '''ШОТЛАНД ЧӘЧӘГЕ'''<br> Шотланд Чәчәге,<br> кайчан кабат<br> күрербез илнең,<br> җан фида кылып,<br> Эдвардны җиңгән<br> Һилл-Гленн кебек булганын?<br> Баскынны ул куып<br> кире кайтарган, –<br> уйлансын дип.<br> Бу калкулыклар<br> шыр ялангач,<br> яфрак коела,<br> кайчандыр көзен<br> Эдвардны җиңеп,<br> югалган ил өстенә.<br> Баскынны ул куып<br> кире кайтарган, –<br> уйлансын дип.<br> Ул көннәр – күптән<br> үткән заман,<br> без әле кабат<br> күтәрелә алабыз –<br> Эдвардны җиңгән<br> шул кыю милләт булып.<br> Баскынны ул куып<br> кире кайтарган, –<br> уйлансын дип<br> '''ЭДВАРД II''' – XIV гасыр башында Шотландияне басып алырга дип сугыш башлаган һәм хәлиткеч яуда тар-мар ителгән инглиз кыйралы.<br> '''ҺИЛЛ-ГЛЕНН''' – Шотландиянең таулы һәм тигезлекле өлешләренең гомуми атамасы, халыкта Шотландия синонимы буларак та кулланыла.<br> === '''ШРИ ЛАНКА''' === Синһал телендә<br> ශ්‍රී ලංකා මාතා අප ශ්‍රී ලංකා<br> නමෝ නමෝ නමෝ නමෝ මාතා<br> සුන්දර සිරිබරිනී<br> සුරැඳි අති ශෝභමාන ලංකා<br> ධාන්‍ය ධනය නෙක<br> මල් පලතුරු පිරි ජය භුමිය රම්‍යා<br> අප හට සැප සිරි සෙත සදනා<br> ජීවනයේ මාතා<br> පිළිගනු මැන අප භක්තී පූජා<br> නමෝ නමෝ මාතා අප ශ්‍රී ලංකා<br> නමෝ නමෝ නමෝ නමෝ මාතා<br> ඔබ වේ අප විද්‍යා<br> ඔබ මය අප සත්‍යා<br> ඔබ වේ අප ශක්ති<br> අප හද තුළ භක්තී<br> ඔබ අප ආලෝකේ<br> අපගේ අනුප්‍රාණේ<br> ඔබ අප ජීවන වේ<br> අප මුක්තිය ඔබ වේ<br> නව ජීවන දෙමිනේ<br> නිතින අප පුබුදු කරන් මාතා<br> ඥාන වීර්ය වඩවමින රැගෙන<br> යනු මැන ජය භූමී කරා<br> එක මවකගෙ දරු කැල බැවිනා<br> යමු යමු වී නොපමා<br> ප්‍රේම වඩා සැම භේද දුරැර දා<br> නමෝ නමෝ මාතා අප ශ්‍රී ලංකා<br> නමෝ නමෝ නමෝ නමෝ මාතා<br> Укылышы:<br> Śrī laṁkā mātā, apa Śrī laṁkā<br> Namō namō namō namō mātā<br> Sundara siribarinī<br> Suræn̆di ati shōbhamāna laṁkā<br> Dhānya dhanaya neka<br> Mal palaturu piri jaya bhumiya ramyā<br> Apa haṭa sæpa siri seta sadanā<br> Jīvanayē mātā<br> Piḷiganu mæna apa bhaktī pūjā<br> Namō namō mātā,<br> apa Śrī laṁkā<br> Namō namō namō namō mātā<br> Oba vē apa vidyā<br> Oba maya apa satyā<br> Oba vē apa shakti<br> Apa hada tuḷa bhaktī<br> Oba apa ālōkē<br> Apagē anuprāṇē<br> Oba apa jīvana vē<br> Apa muktiya oba vē<br> Nava jīvana demine<br> Nitina apa pubudu karan mātā<br> Gnāna vīrya vaḍavamina rægena<br> Yanu mæna jaya bhūmī karā<br> Eka mavakage daru kæla bævinā<br> Yamu yamu vī nopamā<br> Prēma vaḍā sæma bhēda duræra dā<br> Namō namō mātā, Apa Śrī laṁkā<br> Namō namō namō namō mātā<br> https://wikiway.com/sri-lanka/gimn/ https://rutube.ru/video/827057bc2f76af2803257956805de8e6/ https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sri_Lankan_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band_(2003).oga Дан-шөһрәт яула, Шри Ланка ана!<br> Сәлам сиңа, Анам, сәлам сиңа!<br> ................................ === '''ЭКВАДОР''' === '''¡SALVE, OH PATRIA!'''<br> Coro:<br> ¡Salve, oh Patria, mil veces!<br> ¡Oh Patria! ¡gloria a ti, gloria a ti!<br> Ya tu pecho, tu pecho, reboza<br> Gozo y paz ya tu pecho reboza;<br> Y tu frente, tu frente radiosa<br> Más que el sol contemplamos lucir,<br> Y tu frente, tu frente radiosa<br> Más que el sol contemplamos lucir.<br> 2. Los primeros los hijos del suelo<br> Que soberbio, el Pichincha decora<br> Te aclamaron por siempre señora<br> Y vertieron su sangre por ti.<br> Dios miró y a septó el holocausto<br> Y esa sangre fue germen fecundo<br> De otros héroes que atónito el mundo<br> Vió en tu torno a millares surgir,<br> a millares surgir, a millares surgir.<br> Coro:<br> ¡Salve, oh Patria, mil veces!<br> ¡Oh Patria! ¡gloria a ti, gloria a ti!<br> Ya tu pecho, tu pecho, reboza<br> Gozo y paz ya tu pecho reboza;<br> Y tu frente, tu frente radiosa<br> Más que el sol contemplamos lucir,<br> Y tu frente, tu frente radiosa<br> Más que el sol contemplamos lucir.<br> https://rutube.ru/video/ca28070b4983f2f40cf3090e3d08cc5c/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Anthem_of_Ecuador.ogg https://my.mail.ru/music/songs/гимн-республики-эквадор-с-1948-г-salve-oh-patria-3cef9729f8c79858a78d43bccaa03ba3 '''''Алты куплетлы гимнның халыкара шартларда башкару өчен рәсмиләштерелгән өлеше. Кушымтадан башлана һәм кушымта белән тәмамлана. Ярты минутлык увертюрасы бар.'''''<br> '''МЕҢ ЯШӘ, ВАТАН!'''<br> Кушымта:<br> Әй Ватан, мең яшә, әй Ватан!<br> Дан сиңа, сиңа дан!<br> Синең күкрәгеңдә, күкрәгеңдә —<br> Тынычлык һәм шатлык ил-көнгә;<br> Һәм синең балкышлы йөзеңнән<br> Кояштан күбрәк нур сибелә,<br> Һәм синең балкышлы йөзеңнән<br> Кояштан күбрәк нур сибелә.<br> 2. Җиребезнең тәүге азатлары,<br> Пичинчаның* мәшһүр уллары —<br> Синең өчен алар кан койган,<br> Сине хаким итеп таныткан.<br> Алла кабул иткән бу корбанны,<br> Кальбеңә яралгы булганны,<br> Дөньяны алар гаҗәпләндергән,<br> Көрәшкә меңнәрне күтәргән,<br> Меңнәрне күтәргән, меңнәрне күтәргән.<br> Кушымта.<br> * '''Пичинча''' — Эквадорда азатлык өчен күтәрелеш башланган провинция.<br> === '''ЭКВАТОР ГВИНЕЯСЫ''' === https://rutube.ru/video/fd48ffa34dc6d0a2df7f9c0e6a249d94/ https://flag-gimn.ru/hymns/equatorial-guinea/ === '''ЭРИТРЕЯ''' === '''''Тигринья телендә'''''<br> ||: ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ፡<br> በዓል ደማ እናልቀሰ ተደምሲሱ፡<br> መስዋእታ ብሓርነት ተደቢሱ። :||<br> መዋእል ነኺሳ ኣብ ዕላማ፡<br> ትእምርቲ ጽንዓት ኰይኑ ስማ፡<br> ኤርትራ'ዛ ሓበን ውጹዓት፡<br> ኣመስኪራ ሓቂ ክምትዕወት።<br> ኤርትራ ኤርትራ፡<br> ኣብ ዓለም ጨቢጣቶ ግቡእ ክብራ።<br> ናጽነት ዘምጽኣ ልዑል ኒሕ፡<br> ንህንጻ ንልምዓት ክሰርሕ፡<br> ስልጣነ ከነልብሳ ግርማ፡<br> ሕድሪ'ለና ግምጃ ክንስልማ።<br> ||: ኤርትራ ኤርትራ፡<br> ኣብ ዓለም ጨቢጣቶ ግቡእ ክብራ። :||<br> '''''Гарәп телендә'''''<br> ||: إرتريا إرتريا إرتريا<br> قد دحرت بغيظهم أعداءها<br> وتوجت بالنصر تضحياتها :||<br> مع الأعداء قد مرت من عهود<br> غدا اسمها معجزة الصمود<br> فخر المكافحين في إرتريا<br> قد برهنت أن العلا لها<br> إرتريا إرتريا<br> تبوأت مكانها بين الأمم<br> بإصرارنا الذي جنى التحرير<br> سننجز البناء والتعمير<br> لتزدهر وتلبس الوقار<br> تعاهدنا أن تسمو إرتريا<br> ||: إرتريا إرتريا<br> تبوات مكانها بين الأمم :||<br> https://rutube.ru/video/02590c3f2d781252aaa4b5058918e486/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:National_Anthem_of_Eritrea_by_US_Navy_Band.ogg ||: Эритра, Эритра, Эритра,<br> Мәрхәмәтсез дошман тар-мар ителгән,<br> Һәм шәһадәт хөррият булып иңгән. :||<br> Һәрдаим тугры теләгенә,<br> Әйләнде ныклык үрнәгенә,<br> Горурлык терәге, Эритра<br> Хаклык өстенлеген раслап тора.<br> Эритра, Эритра,<br> Хак урынын Җир йөзендә ул кора.<br> Фидакарьлек илгә юл салды,<br> Ватан яңарышка юл алды,<br> Бурычы итеп алгарышын,<br> Уңган халык барысын булдыра.<br> ||: Эритра, Эритра,<br> Хак урынын Җир йөзендә ул кора. :||<br> === '''ЭСТОНИЯ''' === '''MU ISAMAA, MU ÕNN JA RÕÕM'''<br> Mu isamaa, mu õnn ja rõõm,<br> kui kaunis oled sa!<br> Ei leia mina iial teal<br> see suure, laia ilma peal,<br> mis mul nii armas oleks ka,<br> kui sa, mu isamaa!<br> Sa oled mind ju sünnitand<br> ja üles kasvatand;<br> sind tänan mina alati<br> ja jään sull’ truuiks surmani,<br> mul kõige armsam oled sa,<br> mu kallis isamaa!<br> Su üle Jumal valvaku,<br> mu armas isamaa!<br> Ta olgu sinu kaitseja<br> ja võtku rohkest õnnista,<br> mis iial ette võtad sa,<br> mu kallis isamaa!<br> https://rutube.ru/video/d1e3c09f9103115dae6e51b29b72dceb/ https://wikiway.com/estonia/gimn/ '''ИЛЕМ, БӘХЕТ-КУАНЫЧЫМ'''<br> Илем, бәхет-куанычым,<br> кадерлем, багалмам!<br> Дөнья гизеп эзләсәм дә,<br> Кая барып тезләнсәм дә,<br> синдәй гүзәлне табалмам,<br> әй сөекле Ватан!<br> Син тудырдың, син үстердең<br> анам кебек мине;<br> сиңа мәңге мин бурычлы,<br> гүргә кадәр турылыклы,<br> рәхмәт укып сөям сине,<br> газиз туган илем!<br> Нигъмәтеннән аермасын<br> Ходай сине, илем!<br> Хак Тәгалә ярлыкасын,<br> бөтен дөньяда хуплансын<br> һәр ниятең, изге эшең,<br> газиз туган илем!<br> === '''ЯМАЙКА''' === JAMAICA, LAND WE LOVE<br> '''I.''' Eternal Father, bless our land<br> Guard us with Thy mighty hand<br> Keep us free from evil powers<br> Be our light through countless hours<br> To our leaders, Great Defender,<br> Grant true wisdom from above<br> Justice, truth be ours forever<br> Jamaica, land we love<br> Jamaica, Jamaica,<br> Jamaica, land we love.<br> '''II.''' Teach us true respect for all<br> Stir response to duty's call<br> Strengthen us the weak to cherish<br> Give us vision lest we perish<br> Knowledge send us, Heavenly Father,<br> Grant true wisdom from above<br> Justice, truth be ours forever<br> Jamaica, land we love<br> Jamaica, Jamaica,<br> Jamaica, land we love.<br> https://rutube.ru/video/42ecb4f460c891d5e3cef506788d3114/ https://wikiway.com/jamaica/gimn/ https://ru.wikipedia.org/wiki/Файл:%22Jamaica,_Land_We_Love%22,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.oga === '''ЯҢА ЗЕЛАНДИЯ''' === '''''Маори телендә '''''<br> '''AOTEAROA'''<br> 1. E Ihoā Atua,<br> O ngā iwi mātou rā,<br> Āta whakarangona;<br> Me aroha noa.<br> Kia hua ko te pai;<br> Kia tau tō atawhai;<br> Manaakitia mai<br> Aotearoa.<br> '''''Инглиз телендә'''''<br> '''GOD DEFEND NEW ZEALAND'''<br> 1. God of nations! at Thy feet<br> In the bonds of love we meet,<br> Hear our voices, we entreat,<br> God defend our Free Land.<br> Guard Pacific's triple star,<br> From the shafts of strife and war,<br> Make her praises heard afar,<br> God defend New Zealand!<br> https://rutube.ru/video/5559eb22df9b7b79051fdcb238bcf146/ https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:New_Zealand_national_anthem,_performed_by_the_United_States_Navy_Band.wav '''АОТЕАРОА'''<br> Әй Тәңребез, Аллабыз,<br> Тик Сиңа табынабыз,<br> Таң иле милләте без —<br> Сиңа мәхәббәтебез.<br> Илне муллыкта яшәт,<br> Кайгырт һәм ярдәм күрсәт,<br> Сакла гел иминлектә<br> Аотеароаны.<br> '''Беренче куплеты, рәсми башкарыла торганы. Тагын дүрт куплеты бар.'''<br> === '''ЯПОНИЯ''' === '''日本語で ''(Nihongo de)'''''<br> '''君が代 (Kimi gayo)'''<br> きみがよは (Kimi gayo wa)<br> ちよにやちよに (Čiyoni, yačiyoni)<br> さざれいしの (Sazare iśi-no)<br> いわおとなりて (Iwao to narite)<br> こけのむすまで (Koke-no musu made)<br> https://rutube.ru/video/caf89205dab6b7616c57e46f1915db75/ https://my.mail.ru/music/search/君が代 https://tt.wikipedia.org/wiki/Файл:Kimi_ga_Yo_instrumental.ogg '''''Татар телендә'''''<br> '''Галиҗәнап хакимлеге'''<br> Мең еллар без бәхетле;<br> Нәселең булсын тәхетле<br> Вак ташлар<br> Кодрәтле тау-кыя булып киткәнче,<br> Итәкләрендә мүк үскәнче.<br> g7el988sjz4xk4oc4w7jxl50rpj4gfe 0 1489013 5970294 5935777 2026-07-01T18:16:14Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-improved 5970294 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} '''«Прикосновение»''', шулай ук '''«Кагылу»''' — музыка һәм мәдәният өлкәсендәге иҗади проект. [[2024 ел|2024 елда]] алтай музыканты Самыр Ойнош тарафыннан башлап җибәрелә. Проект академик музыка, милли музыкаль традицияләр һәм төрле халыклар мәдәниятләре арасындагы иҗади багланышларны үстерүгә юнәлтелгән.   == Эшчәнлеге == === Алшартлар === Самыр Ойнош [[2021 ел|2021 елда]] [[Мәскәү консерваториясе|Мәскәү консерваториясен]] тәмамлагач, төрле концертлар оештыра башлый. Шушы концертлар әкренләп аны яңа проектка нигез салуга илһамландыра.<ref>{{Cite web|access-date=2026-05-31|first=Эл|last=Алтай|date=2026-02-10|lang=ru-ru|title=«Прекрасные эпохи» — творческий проект Самыра Ойноша|url=https://elaltay.ru/index.php/34-novosti/novosti-dnja/24714-prekrasnye-epokhi-tvorcheskij-proekt-samyra-ojnosha|website=elaltay.ru}}</ref> Проект эшчәнлеге Европа классик музыкасы концертларын һәм академик юнәлештәге остаханәләрне оештыруны үз эченә ала. Шулай ук [[Россия]] төбәкләре һәм башка илләрнең милли музыкасына багышланган концертлар һәм остаханәләр үткәрелә. 2024 елда Самыр Ойношның "Өзәңге һәм кыл" концерты Казандагы [[Татар әдәбияты тарихы музее һәм Шәриф Камалның мемориаль фатиры|Татар китабы йортында]] уза. Концертта алтай, монгол, татар, саха, кытай традицион халык музыкасы һәм заманча авторлы музыка тәкъдим ителә.<ref>{{Cite web|access-date=2026-06-02|title=«Стремя и струна»: музыка кочевников, «Булгайры ӧдӱк» и «Казан сөлгесе»|url=https://milliard.tatar/news/stremya-i-struna-muzyka-kocevnikov-bulgairy-dk-i-kazan-solgese-5231|website=milliard.tatar}}</ref> === "Кагылу" яки "Прикосновение" проекты === Проект Алтай музыкасын һәм алтай академик музыкасын үстерүгә аерым игътибар бирә. Композиторлар белән хезмәттәшлек итү нәтиҗәсендә алтай милли музыкасына нигезләнгән яңа әсәрләр иҗат ителә.   «Кагылу» (Прикосновение) проекты академик һәм милли музыканы берләштерүе, шулай ук яңа иҗади эзләнүләргә ачык булуы белән аерылып тора.<ref>{{Cite web|access-date=2026-05-31|title=Прикосновение прекрасных эпох|url=https://shebalino-gazeta.ru/prikosnovenie-prekrasnykh-epokh|website=shebalino-gazeta.ru}}</ref> Проект Мәскәү консерваториясенең "Дөнья музыка мәдәниятләре" Фәнни-иҗади үзәк идеяләренә якын тора: төрле мәдәният вәкилләре арасында хезмәттәшлек булдыру, халыклар арасында хөрмәт һәм толерантлык үстерү, мәдәниятләрне бәяләү критерийларыннан башка өйрәнү һәм аңларга омтылу. 2026 елда Самыр Ойнош [[Фәрһад Бәхтияри]] белән берлектә Россия композитор берлегенең "Нота һәм квота" проектында җиңә.<ref>{{Cite web|access-date=2026-06-02|title=«Книга эйфории», «Песня пустыни», «Вечная мерзлота» и концерт для балалайки|url=https://www.unioncomposers.ru/news/2530-soyuz-kompozitorov-obyavil-pobeditelei-proekta-noty-i-kvoty/|website=www.unioncomposers.ru}}</ref> == Проектлар == Проект кысаларында өч концерт һәм ике серия остаханә үткәрелгән.   === «Азия яңгырашы» === Проектның беренче концерты — «Азия яңгырашы» — 2024 елның октябрендә Алтай Республикасы Милли театрында үтә. Концертта [[Монголия]], [[Кытай]], [[Саха Республикасы|Саха-Якутия]], Кабарда-Балкария һәм Алтай музыкантлары катнаша.<ref>{{Cite news|access-date=2026-06-02|first=svetlana|last=kostina|date=2024-10-16|website=Звезда Алтая|title=Музыка не знает границ - Звезда Алтая|url=https://zvezdaaltaya.ru/2024/10/muzyka-ne-znaet-granic/|lang=ru-RU|archive-url=http://web.archive.org/web/20260207132417/https://zvezdaaltaya.ru/2024/10/muzyka-ne-znaet-granic/|archive-date=2026-02-07}}</ref> Шулай ук Алтай Республикасының Җәмәгать ярдәме штабында остаханәләр үткәрелә.   === «Аурупа һәм Алтай» === 2025 елның октябрендә [[Мәскәү|Мәскәүдәге]] «Нико» галереясендә «Европа һәм Алтай» концерты үткәрелә. Анда Мәскәү консерваториясе укытучылары, чыгарылыш студентлары һәм [[Алтай Республикасы|Алтай Республикасыннан]] чакырылган солистлар катнаша. Концертта тарихта беренче тапкыр алтай җырларының аранжировкалары педальле классик арфада яңгырый.   === «Les Belles Epoques / Күркәм дәверләр» === 2026 елның февралендә [[Алтай Республикасы]] Милли театрында «Les Belles Epoques / Күркәм дәверләр» концерты үткәрелә. Анда [[Мәскәү консерваториясе]] вәкилләре һәм Алтай Республикасы дәүләт оркестры артистлары чыгыш ясый. Шулай ук [[Таулы Алтай|Таулы Алтай шәһәрендәге]] музыка уку йортлары укучылары, студентлары һәм укытучылары өчен флейта һәм концертмейстерлык осталыгы буенча остаханәләр оештырыла.   == Искәрмәләр == <references /> == Чыганаклар == * «Күркәм дәверләр» (Прекрасные эпохи) проекты турында телесюжет — «El Altay». 10.02.2026 * «Прикосновение» проекты турында // Шебалино газетасы. 14.02.2026 * Музыка не знает границ («Азия яңгырашы» (Звучание Азии) концерты турында мәкалә) // «Звезда Алтая» газетасы. 2024. №10. * Союз композиторов объявил победителей проекта "Ноты и квоты" // Союз композиторов России. 26.05.2026. [[Төркем:Алтай Республикасы мәдәнияте]] [[Төркем:Алтай Республикасы музыкасы]] ejagikgpi4p7dpiklfhtbv4trtd15bn 4 1489095 5970206 5970038 2026-07-01T12:32:53Z Frhdkazan 3171 /* Җәдвәл */ ара саклау 5970206 wikitext text/x-wiki <div style="margin-right:1em; float:right;">{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Проект:IV_%22Минем_Татарстан%22_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> {{УК}} «'''[[Википедия:Бәйгеләр/Минем Татарстан|Минем Татарстан]]'''» сезонлы вики-марафонының дүртенче (IV) чыгарылышы, 1-30.06.2026 арасында үтә. Призлар фонды 10 000 сум <small>(Ozon.ru бүләк сертификатлары [[#Җәдвәл|тупланылган сыйфат баллары]] нигезендә таратыла)</small> <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/QV6W</nowiki></small> {{Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/IV/Таблица}} == Таләпләр == *Мәкаләләр ** Мәкалә [[:Төркем:Татарстан|Татарстан]] төркеменә керүче берәр тематик категорияләү ботагындагы төркемгә керә (ала). ** '''Бәйге барышы дәвамында''' булдырылган яки тулыландырылган булырга тиеш. Башка тел бүлекләрендәге тематик мәкаләләрне [[Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр#Тәрҗемә итү коралы|тәрҗемә итү коралы]] ярдәмендә татарчалаштыру санала. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт''' (<small>мәкалә тарихыннан карап була</small>). ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмаска тиеш''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә язылган һәм эчтәлеге статистик күрсәткечләр белән генә аерылган мәкалә '''булмаска тиеш'''. * Мәкаләне бәйгегә кертү югарыдагы нигезләрне һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү тәртибен]] кабул итүне аңлата. * Сертификат һәм дипломнар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә (4 мәкаләне булдырган/яхшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә), урыннар һәм призлар исә туплаган сыйфат баллары нигезендә билгеләнә. ** Булдырылган материалның бәйгегә кертелүе өчен катнашучы үзе җаваплы. Бәйле мәкаләнең бәхәс битенә бәйге калыбын урнаштыру һәм аны тиешлечә тутыру белән башкарыла. ** 12 һәм 6 айгача вики-тәҗрибәсе булган авторлар алган баллары *2 һәм *3 коэффициенты белән бәяләнә. ** Бәйгенең Татарча Википедиядәге [[#Дан аллеясе|Дан аллеясенә]] һәр елгы чыгарылышы дәвамында булдырылган мәкаләләр өчен иң күп баллар алган 3-5 катнашучы кертелә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. === Тат.Википедиядә тематик тармаклар === <categorytree>Татарстан</categorytree> == Оештыручылар == <gallery mode=packed widths="80px" heights="100px"> Файл:Татнетны үстерү фонды.png|[[Татнетны үстерү фонды]] File:Баннер-Союза-татарских-порталов-1024x341.jpg|[[Татар порталлары берлеге]] File:Black square.jpg|[[YASALMA|«YASALMA» халыкара татар программистлары берләшмәсе]] File:Tatar Wikimedia Community User Group Tulip Text tt globe tilted hat.png|[[Википедия:Татарча язучы викимедистлар төркеме|Татарча Википедия волонтёрлары]] </gallery> * Бүләкләү өчен жюри җаваплы. Жюри рәисе — {{u|Il Nur}} (Казан) * Техник бит-коралларны булдыручы — [[Фәрһад Фәткуллин]] == Ярдәм материаллары == * [[d:Q7158198#sitelinks-wikipedia|Күптелле Википедиядә төркемнәр]] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tatarstan?uselang=tt Мультимедиа саклагычы төркеме] * [[Татар энциклопедиясе]]нә керүче '''''[[Tatarica энциклопедиясе мәкаләләре исемлеге|мәкаләләр исемлеге]]''''' * https://miss-search.toolforge.org/ - башка телләрдән тематик тәрҗемә итү өчен мәкаләләр табу коралы == Бәяләү == <gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-МинемТатарстан-IV-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (TT) Файл:RU-МинемТатарстан-IV-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (RU) Файл:EN-МинемТатарстан-IV-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (EN) Файл:TT-МинемТатарстан-IV-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (TT) Файл:RU-МинемТатарстан-IV-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (RU) Файл:EN-МинемТатарстан-IV-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (EN) </gallery> * Исәпләнүгә марафон темасына туры килүче, [[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге вики-тәртипләрне]] бозмаган, [[Википедия:Татар Википедиясе теле|әдәби телнең белешмә-энциклопедик стиле нормаларына туры килгән эчтәлек]] кенә кертелә. === Процесс === * Бәйге тәмамлануга жюри кабул иткән мәкаләләр нигезендә башкарыла. * Техник исәпләү өчен җаваплысы — [[Фәрһад Фәткуллин]] ({{u|frhdkazan}}, Казан) * [https://www.youtube.com/watch?v=c3AW-hPtOVs Мәкаләне бәяләү процессы видеосы] <small>(«[[Википедия:Бәйгеләр/Минем Татарстан|Минем Татарстан 2020-2021]]» үрнәгендә)</small> * Процедура: *# Ярым-автоматик күләм-вакыт буенча пре-квалификацияләү һәм кулланучы битләренә катнашу калыпларын урнаштыру. <pre>{{"Минем Татарстан" айлыгы катнашучысы|чыгарылыш=IV}}</pre> *# Узганнар арасыннан, катнашучы ''булдырылган'' һәм ''тулыландырылган'' мәкаләләрдән очраклы рәвештә 2шәр мәкалә сайланыла һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|Баллар бирү тәртибе]] нигезендә тирән тикшерелә (''яңа булдырылган мәкалә гадәттә күбрәк сыйфат балларны китерә ала!'') *# Катнашучы һәр бер категориягә керткән мәкаләләре өчен уртача балл исәпләнелә *# Уртача баллар бу категориядә булган квалификацион мәкаләләре санына тапкырлана, нәтиҗәләре кушыла. === Җәдвәл === (8) Тәҗрибә коэффициенты — бәйге башлануга вики-тәҗрибәсе 6 һәм 12 айдан ким булган яңа кулланучылардан таләп ителгән ихтыяр көчен тану өчен ясала. {| cellpadding=4 cellspacing="0" class="wikitable sortable" !№ !Кулланучы</br><small>User</small></br>(2) !Теркәлгәне</br><small>Registered</small></br>(3) !Квалификация яңа</br><small>Qualified New</small></br>(4) !Бәяләү яңа</br><small>Random mean New</small></br>(5) !Квалификация тулыл.</br><small>Qualified Improved</small></br>(6) !Бәяләү тулыл.</br><small>Random mean Improved</small></br>(7) !Тәҗрибә коэф</br><small>Experience coef.</small></br>(8) !Тулаем балл</br><small>Total Points</small></br><small>[(4)*(5)+(6)*(7)]*(8)</small> !Өлеше(%)</br><small>Contribution %</small> !Өлеше(сум)</br><small>Ozon.ru</small> |- |Σ |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре|7]] |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре|65]] |[https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-IV-new ?] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |[https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-IV-improved ?] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<small>1-тәҗрибәле, 2-12 айгача, 3-6 айгача</small> |<!--Σ результатов в строках ниже -->{{#expr:{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}}} |100% |10000 |- |1 |{{u|Il Nur}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Il Nur|2]] |<!-- [4] -->2 |<!-- [5] --> ([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Il Nur|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |2 |{{u|~2026-20951-15}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — ~2026-20951-15|2]] |<!-- [4] -->2 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/~2026-20951-15|3]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |3 |{{u|Баныу}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Баныу|12]] |<!-- [4] -->? |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->? |<!-- [7] -->([[Бәхәс:Зәй сусаклагычы#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Бәхәс:Карабаш сусаклагычы#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Баныу|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |4 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Динә Абдуллина|13]] |<!-- [4] -->? |<!-- [5] --> |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->? |<!-- [7] --> ([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Динә Абдуллина|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |5 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Марьям Султанбаева|13]] |<!-- [4] -->? |<!-- [5] --> ([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->? |<!-- [7] --> ([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Марьям Султанбаева|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |6 |{{u|Фәрһад}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Фәрһад|11]] |<!-- [4] -->? |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->? |<!-- [7] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Фәрһад|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |7 |{{u|Әмир}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Әмир|12]] |<!-- [4] -->? |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->? |<!-- [7] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Әмир|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |} == Шулай ук карагыз == <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре төркеме|class=mw-ui-progressive}} </div> * Мөрәҗәгатьләр статистикасы: [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-10&pages=Википедия:Марафоннар/Минем_Татарстан/IV Бу биткә] {{*}} [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-10&pages=Төркем:Проект:IV_%22Минем_Татарстан%22_мәкаләләре Теркәлгән мәкаләләр төркеменә] [[Төркем:Проект:IV "Минем Татарстан" вики-марафоны]] r7kgy4lcw5z5oiq0bw2buaamjliqe6i 5970312 5970206 2026-07-01T19:23:18Z Frhdkazan 3171 /* Җәдвәл */ ара саклау 5970312 wikitext text/x-wiki <div style="margin-right:1em; float:right;">{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Проект:IV_%22Минем_Татарстан%22_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> {{УК}} «'''[[Википедия:Бәйгеләр/Минем Татарстан|Минем Татарстан]]'''» сезонлы вики-марафонының дүртенче (IV) чыгарылышы, 1-30.06.2026 арасында үтә. Призлар фонды 10 000 сум <small>(Ozon.ru бүләк сертификатлары [[#Җәдвәл|тупланылган сыйфат баллары]] нигезендә таратыла)</small> <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/QV6W</nowiki></small> {{Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/IV/Таблица}} == Таләпләр == *Мәкаләләр ** Мәкалә [[:Төркем:Татарстан|Татарстан]] төркеменә керүче берәр тематик категорияләү ботагындагы төркемгә керә (ала). ** '''Бәйге барышы дәвамында''' булдырылган яки тулыландырылган булырга тиеш. Башка тел бүлекләрендәге тематик мәкаләләрне [[Википедия:Бәйгеләр/Татар җирләре җәмгыяте/2021/Белешмәләр#Тәрҗемә итү коралы|тәрҗемә итү коралы]] ярдәмендә татарчалаштыру санала. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт''' (<small>мәкалә тарихыннан карап була</small>). ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмаска тиеш''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә язылган һәм эчтәлеге статистик күрсәткечләр белән генә аерылган мәкалә '''булмаска тиеш'''. * Мәкаләне бәйгегә кертү югарыдагы нигезләрне һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|бәяләү тәртибен]] кабул итүне аңлата. * Сертификат һәм дипломнар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә (4 мәкаләне булдырган/яхшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә), урыннар һәм призлар исә туплаган сыйфат баллары нигезендә билгеләнә. ** Булдырылган материалның бәйгегә кертелүе өчен катнашучы үзе җаваплы. Бәйле мәкаләнең бәхәс битенә бәйге калыбын урнаштыру һәм аны тиешлечә тутыру белән башкарыла. ** 12 һәм 6 айгача вики-тәҗрибәсе булган авторлар алган баллары *2 һәм *3 коэффициенты белән бәяләнә. ** Бәйгенең Татарча Википедиядәге [[#Дан аллеясе|Дан аллеясенә]] һәр елгы чыгарылышы дәвамында булдырылган мәкаләләр өчен иң күп баллар алган 3-5 катнашучы кертелә. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. === Тат.Википедиядә тематик тармаклар === <categorytree>Татарстан</categorytree> == Оештыручылар == <gallery mode=packed widths="80px" heights="100px"> Файл:Татнетны үстерү фонды.png|[[Татнетны үстерү фонды]] File:Баннер-Союза-татарских-порталов-1024x341.jpg|[[Татар порталлары берлеге]] File:Black square.jpg|[[YASALMA|«YASALMA» халыкара татар программистлары берләшмәсе]] File:Tatar Wikimedia Community User Group Tulip Text tt globe tilted hat.png|[[Википедия:Татарча язучы викимедистлар төркеме|Татарча Википедия волонтёрлары]] </gallery> * Бүләкләү өчен жюри җаваплы. Жюри рәисе — {{u|Il Nur}} (Казан) * Техник бит-коралларны булдыручы — [[Фәрһад Фәткуллин]] == Ярдәм материаллары == * [[d:Q7158198#sitelinks-wikipedia|Күптелле Википедиядә төркемнәр]] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tatarstan?uselang=tt Мультимедиа саклагычы төркеме] * [[Татар энциклопедиясе]]нә керүче '''''[[Tatarica энциклопедиясе мәкаләләре исемлеге|мәкаләләр исемлеге]]''''' * https://miss-search.toolforge.org/ - башка телләрдән тематик тәрҗемә итү өчен мәкаләләр табу коралы == Бәяләү == <gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-МинемТатарстан-IV-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (TT) Файл:RU-МинемТатарстан-IV-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (RU) Файл:EN-МинемТатарстан-IV-ttwp-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (EN) Файл:TT-МинемТатарстан-IV-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (TT) Файл:RU-МинемТатарстан-IV-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (RU) Файл:EN-МинемТатарстан-IV-ttwp-diploma.pdf|Финалист дипломы (EN) </gallery> * Исәпләнүгә марафон темасына туры килүче, [[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге вики-тәртипләрне]] бозмаган, [[Википедия:Татар Википедиясе теле|әдәби телнең белешмә-энциклопедик стиле нормаларына туры килгән эчтәлек]] кенә кертелә. === Процесс === * Бәйге тәмамлануга жюри кабул иткән мәкаләләр нигезендә башкарыла. * Техник исәпләү өчен җаваплысы — [[Фәрһад Фәткуллин]] ({{u|frhdkazan}}, Казан) * [https://www.youtube.com/watch?v=c3AW-hPtOVs Мәкаләне бәяләү процессы видеосы] <small>(«[[Википедия:Бәйгеләр/Минем Татарстан|Минем Татарстан 2020-2021]]» үрнәгендә)</small> * Процедура: *# Ярым-автоматик күләм-вакыт буенча пре-квалификацияләү һәм кулланучы битләренә катнашу калыпларын урнаштыру. <pre>{{"Минем Татарстан" айлыгы катнашучысы|чыгарылыш=IV}}</pre> *# Узганнар арасыннан, катнашучы ''булдырылган'' һәм ''тулыландырылган'' мәкаләләрдән очраклы рәвештә 2шәр мәкалә сайланыла һәм [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|Баллар бирү тәртибе]] нигезендә тирән тикшерелә (''яңа булдырылган мәкалә гадәттә күбрәк сыйфат балларны китерә ала!'') *# Катнашучы һәр бер категориягә керткән мәкаләләре өчен уртача балл исәпләнелә *# Уртача баллар бу категориядә булган квалификацион мәкаләләре санына тапкырлана, нәтиҗәләре кушыла. === Җәдвәл === (8) Тәҗрибә коэффициенты — бәйге башлануга вики-тәҗрибәсе 6 һәм 12 айдан ким булган яңа кулланучылардан таләп ителгән ихтыяр көчен тану өчен ясала. {| cellpadding=4 cellspacing="0" class="wikitable sortable" !№ !Кулланучы</br><small>User</small></br>(2) !Теркәлгәне</br><small>Registered</small></br>(3) !Квалификация яңа</br><small>Qualified New</small></br>(4) !Бәяләү яңа</br><small>Random mean New</small></br>(5) !Квалификация тулыл.</br><small>Qualified Improved</small></br>(6) !Бәяләү тулыл.</br><small>Random mean Improved</small></br>(7) !Тәҗрибә коэф</br><small>Experience coef.</small></br>(8) !Тулаем балл</br><small>Total Points</small></br><small>[(4)*(5)+(6)*(7)]*(8)</small> !Өлеше(%)</br><small>Contribution %</small> !Өлеше(сум)</br><small>Ozon.ru</small> |- |Σ |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре|7]] |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре|65]] |[https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-IV-new 53] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |[https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-IV-improved 12] |([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<small>1-тәҗрибәле, 2-12 айгача, 3-6 айгача</small> |<!--Σ результатов в строках ниже -->{{#expr:{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}}} |100% |10000 |- |1 |{{u|Il Nur}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Il Nur|2]] |<!-- [4] -->2 |<!-- [5] --> ([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Il Nur|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |2 |{{u|~2026-20951-15}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — ~2026-20951-15|2]] |<!-- [4] -->2 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/~2026-20951-15|3]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |3 |{{u|Баныу}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Баныу|12]] |<!-- [4] -->4 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->8 |<!-- [7] -->([[Бәхәс:Зәй сусаклагычы#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Бәхәс:Карабаш сусаклагычы#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Баныу|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |4 |{{u|Динә Абдуллина}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Динә Абдуллина|13]] |<!-- [4] -->10 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->3 |<!-- [7] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Динә Абдуллина|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |5 |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Марьям Султанбаева|13]] |<!-- [4] -->13 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Марьям Султанбаева|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |6 |{{u|Фәрһад}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Фәрһад|11]] |<!-- [4] -->10 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->1 |<!-- [7] -->[[Бәхәс:Прикосновение (иҗади проект)#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]] |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Фәрһад|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |7 |{{u|Әмир}} |[[:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре — Әмир|12]] |<!-- [4] -->12 |<!-- [5] -->([[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]]+[[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле#IV_"Минем_Татарстан"_вики-марафоны бәяләү җәдвәле|#]])/2=Ур.арифм. |<!-- [6] -->0 |<!-- [7] -->0 |<!-- [8] 1-тәҗрибәле, 2 - 12 айгача, 3 - 6 айгача -->[[Special:CentralAuth/Әмир|1]] |<!-- [9] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}}} |<!-- [10] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*100 round 2}} |<!-- [11] -->{{#expr:({{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}}+{{formatnum:?|R}}*{{formatnum:?|R}})*{{formatnum:?|R}}/?*10000 round 2}} |- |} == Шулай ук карагыз == <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|:Төркем:Проект:IV_"Минем_Татарстан"_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре төркеме|class=mw-ui-progressive}} </div> * Мөрәҗәгатьләр статистикасы: [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-10&pages=Википедия:Марафоннар/Минем_Татарстан/IV Бу биткә] {{*}} [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-10&pages=Төркем:Проект:IV_%22Минем_Татарстан%22_мәкаләләре Теркәлгән мәкаләләр төркеменә] [[Төркем:Проект:IV "Минем Татарстан" вики-марафоны]] 2khcntn2i7sg11jjoy7r757dp0ibcq5 0 1489191 5970281 5969141 2026-07-01T18:00:51Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970281 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = Азат Вәлиев | рәсем = А.Г.Валиев.jpg | рәсем зурлыгы = 200px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = Азат Габбәс улы Вәлиев | һөнәр = төзүче-шахтер, идарә җитәкчесе | туу датасы = 11.09.1937 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Тельман районы |Норлат районында}}, [[Яңа Әмзә]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}} [[Файл:Медаль «За доблестный труд.png|40px|Фидакарь хезмәт өчен медале (2025)]] [[Файл:Honored Builder of the Russian Federation (badge).png|20px|РФ атказанган төзүчесе (1993)]] [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган төзүчесе (2003)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }}{{Фш|Вәлиев}} '''Азат Вәлиев''', Азат Габбәс улы Вәлиев (''Азат Габбасович Валиев; [[1937 ел]]ның [[11 сентябрь|11 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Тельман районы]], [[Яңа Әмзә]]'') — төзүче-шахтер, хуҗалык-идарә эшлеклесе, хәйрияче. 1993 елдан 2022 елга кадәр «Махсуслаштырылган җир асты эшләре идарәсе» ААҖ генераль директоры<ref>[https://companium.ru/id/1227700067836-supr-69 ООО СУПР №69]</ref>. Россия Федерациясенең (1993) һәм [[Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе|Татарстанның]] (2003) атказанган, Мәскәү шәһәренең мактаулы (2007) төзүчесе. Россия Тау фәннәре академиясенең хакыйкый әгъзасы. == Тәрҗемәи хәле == 1937 елның 11 сентябрендә Татарстан АССР [[Тельман районы|Тельман]] (1958 елдан [[Октябрь районы (Татарстан) |Октябрь]], 1997 елдан [[Норлат районы |Норлат]]) районы [[Яңа Әмзә]] авылында туган. Әтисе Габбәс, әнисе Маһруй<ref>[https://nurlat.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/2120993.htm Нурлатта туып-үскән башкалада яшәүче танылган төзүче Азат Вәлиев үзенең юбилеен билгеләп үтә.] Нурлат муниципаль районы, 11.09.2022</ref>. 1945—1952 елларда Яңа Әмзә башлангыч мәктәбендә, 1952—1955 елларда [[Биләр районы]] [[Яңа Әлмәт]] урта мәктәбендә белем алган. 1956—1959 елларда Совет Армиясендә [[армия|хәрби хезмәттә]] булган. Армиядән соң, [[Тула өлкәсе]]нә китеп, үзләштерелә башлаган зур күмер бассейнына эшкә урнашкан. 1959—1964 елларда «Красногвардейскуголь» трестының 10нчы шахтасында күмер казу участогында шахтер һәм «Тулшахтастрой» трестының Спецшахтаподземстрой идарәсендә җир асты шахтеры булып эшләгән. Вакыт-вакыт Мәскәүнең җир асты коммуникацияләрен ремонтлауда ярдәм итү өчен башкалага командировкаларга җибәрелгән. 1964 елда [[Мәскәү]]дә Юл һәм күпер төзелеше Баш идарәсенә (Мосинжстрой) эшкә урнашкан. Алты елда шахтерлар бригадирыннан идарә башлыгына кадәр үскән. Мәскәүдә техник училище, аннары Мәскәү тау институтын тәмамлаган. Ул җитәкләгән төзелеш идарәсе тоннель казу буенча махсуслаша башлаган. 1993 елның гыйнварында үзе җитәкләгән төзелеш идарәсен «Махсуслаштырылган җир асты эшләре идарәсе» ААҖ ({{lang-ru|Специализированное управление подземных работ, ОАО СУПР}}) итеп үзгәртүгә ирешкән, ААҖ генераль директоры булган<ref>[https://stroi.mos.ru/organization-personalities/12 Валиев Азат Габбасович.]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} stroi.mos.ru</ref>. Азат Вәлиев җитәкчелегендә АҖ авыр вакытларны уңышлы гына җиңеп чыгып, үз командасын саклап калган. Соңгы елларга кадәр компаниядә якынча 800 кеше эшләгән, һәм участок белән идарә итү тулысынча компьютерлаштырылган. Ул Мәскәү һәм төбәк муниципалитетлары ихтыяҗлары өчен күп тармаклы җир асты эшләрен башкарган, диаметрлары 2-4 метр булган тоннельләр, шахта коелары төзегән, магистраль җылыту торбаларын, канализация линияләрен, су агызу торбаларын, җир асты коммуналь коллекторларын, җир асты парковка гаражларын, җәяүлеләр кичү юлларын һәм төрле койма корылмаларын урнаштырган. СУПР ААҖ иң тирәндәге һәм иң катлаулы катны — җир өслегеннән 7 метрдан 25 метрга кадәр түбәнрәк катны үзләштергән. Соңгы эш урыны — 69нчы Махсуслаштырылган Җир асты эшләре идарәсе (Мәскәү) генераль директоры киңәшчесе, Азат Вәлиев — танылган хәйрияче. Ул [[Колшәриф мәчете|Кол Шәриф мәчете]] төзелешен, [[Казан кремле|Казан Кремлендәге]] [[Ару хәбәр чиркәве (Казан кремле)|Благовещение кафедраль соборын]] торгызуны финанслаган, Мәскәүдә {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Коткаручы Мәсих кафедраль соборы (Мәскәү)|Коткаручы Мәсих кафедраль соборын|d|Q194474}} төзүдә, Троица-Сергий Варницкий монастырен, Коломнадагы Изге Троица чиркәвен торгызуда, Римда православие чиркәве төзелешендә катнашкан, шулай ук Мәскәүдәге татар җәмгыятенә актив ярдәм күрсәтә<ref>[https://www.республика21век.рф/2025/01/07/достойный-сын-татарстанской-земли/ Достойный сын татарстанской земли.] республика21век.рф, 07.01.2025{{ref-ru}}</ref>. * Генераль подрядчы буларак, СУПР Мәскәүдә Новокузнецкий проспектындагы бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]]га ясалган [[Габдулла Тукай һәйкәле (Мәскәү)|һәйкәлне]] урнаштыруны һәм башкала үзәгендәге җәмәгать бакчасын төзекләндерүне үз өстенә алган<ref>[https://m.ok.ru/group/52605568876688/topic/155107883194512 Азату Валиеву вречен памятный знак Тукая.] ПОЛПРЕДСТВО РЕСПУБЛИКИ ТАТАРСТАН (г. Москва), 8.09.2022</ref>. * СУПР бүлекчәләренең берсе тулысынча яңарткан, заманча вентиляция системалары белән җиһазландырылган, җир асты гаражы булган якты дүрт катлы бинага Мәскәүдәге Татарстан Республикасы Вәкиллеге урнашкан. * Мәскәүдә герой-шагыйрь [[Муса Җәлил]]гә [[Муса Җәлил һәйкәле (Мәскәү, Зябликово)|һәйкәл]] ачуда хәйрия ярдәме күрсәткән. * Туган авылы [[Яңа Әмзә]]дә мәчет һәм яңа клуб төзелешенә ярдәм иткән һ.б. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1987 — Юл һәм күпер төзелеше Баш идарәсенең (Главмосинжстрой) мактаулы төзүчесе * 1989 — Хезмәт ветераны * 1993 — Россия Федерациясенең атказанган төзүчесе — ''Мәскәү шәһәрендә сәнәгать, торак һәм социаль объектлар төзелеше өлкәсендәге хезмәтләре өчен'' <ref>[http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?doc_itself=&nd=102023903&page=1&rdk=0#I0 О присвоении почетных званий Российской Федерации. Указ Президента РФ № 798 от 1.06.1993]</ref> * 2003 — [[Татарстан Республикасының Атказанган төзүчесе|Татарстан Республикасының атказанган төзүчесе]] * 2005 – [[«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]] — ''Татарстан Республикасының социаль-икътисадый потенциалын ныгытуга, милләтара һәм конфессияара тынычлык һәм татулыкка, мәдәни һәм рухи мирасны саклауга һәм арттыруга зур өлеш керткәне, һөнәри һәм иҗтимагый эшчәнлектәге югары казанышлары өчен'' <ref>[https://tatar-congress.org/ru/blog/rustam-minnihanov-v-moskve-vruchil-medali-v-chest-100-letiya-tassr/ Рустам Минниханов в Москве вручил медали в честь 100-летия ТАССР.] [[БТК|Всемирный конгресс татар,]] 04.12.2020</ref> * 2007 — Мәскәү шәһәренең мактаулы төзүчесе * «Россия шахтеры» алтын билгесе кавалеры * Нурлат шәһәренең мактаулы гражданы == Кызыклы факт == 1990-еллар башында Мәскәү шәһәре хакимияте Азат Вәлиевка [[Социалистик Хезмәт Герое]] дигән абруйлы исем бирү өчен барлык кирәкле документларны әзерләгән булган. Моңа бары тик [[ССРБ таркалуы|дәүләтнең җимерелүе]] генә комачаулаган<ref>''[[Ринат Мөхәммәдиев|Ринат Мухамадиев]]''. [https://nurlat-tat.ru/news/novosti/urozenec-nurlata-stroitel-stolicy-azat-valiev-otmecaet-svoi-iubilei Уроженец Нурлата — строитель столицы Азат Валиев отмечает свой юбилей.] Новости Нурлата, 11.09.2022</ref>. == Шәхси тормышы == Гаиләле. Хатыны Рузалия, Башкортстаннан. Уллары Булат, Ринат. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == ;Мәкаләләр * ''Римма Садыкова, Аниса Бахтиева''. [https://echovek.ru/ru/article/sadykova-r-b-bahtieva-yu-komplektovanie-dokumentami-lichnogo-proishozhdeniya-centralnogo Комплектование документами личного происхождения ЦГА ИПД РТ.] [[Гасырлар авазы (журнал)|«Гасырлар авазы»]], № ¾ (68/69), 2012 г. — Стр.268-269. ISSN 2073-7475 == Сылтамалар == * ''[[Ринат Мөхәммәдиев|Ринат Мухамадиев]]''. [https://nurlat-tat.ru/news/novosti/urozenec-nurlata-stroitel-stolicy-azat-valiev-otmecaet-svoi-iubilei Уроженец Нурлата — строитель столицы Азат Валиев отмечает свой юбилей.] Новости Нурлата, 11.09.2022 {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Вәлиев, Азат}} [[Төркем:«Казанның меңьеллыгы хөрмәтенә» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Мәскәү дәүләт тау университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Норлатның мактаулы гражданнары]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Татарстанның атказанган төзүчеләре]] [[Төркем:РФ атказанган төзүчеләре]] 1ue2sr5xpumg83zaen2u74mbyu0irsv 0 1491647 5970234 5958217 2026-07-01T13:59:49Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970234 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес}} '''Томас Альгис улы Шертвитис'''<ref name="Ткач">{{Cite web|url=http://www.sport-rewu.ru/news/ne_nado_spasat_nado_rabotat/2012-12-04-1086|title=Не надо спасать, надо работать|author=Марина Ткач|date=2012-12-04|publisher=Спортревю Поволжья|accessdate=2025-05-03}}</ref> ({{Lang-de|Thomas Schertwitis}}; [[1972 ел|1972 елның]] [[2 сентябрь|2 сентябрендә]] [[Алматы|Алма-Атада]] туган) — казах, соңрак алман һәм рус су полосы уенчысы, Казан «[[Синтез (ватерполо клубы)|Синтез]]» су полосы клубы өчен чыгышлары белән билгеле. 2006/2007 елгы LEN Кубогы иясе. Халыкара класслы спорт мастеры<ref name="waterpol">{{Cite web|url=http://www.waterpolonline.ru/opinions/?id=1445|title=Томас неверующий|author=Роман Усачёв|date=2011-01-25|work=Ассамблея народов Татарстана|publisher=WaterPolOnline.ru|accessdate=2025-05-03}}</ref>. == Биографиясе == Аның әтисе, литвалы, 1945 елда советларга каршы төркем әгъзасы буларак кулга алына һәм үлем урынына 25 елга төрмәгә хөкем ителә. Ул 15 ел төрмәдә утыра һәм аннары Казакъстанга сөрелә. Аның әнисе, алман, 1930 елларда репрессияләнгән гаилә вәкиле була. Аның әти-әнисе Алма-Атада таныша һәм университетларда укыталар. 1993 елның көзендә Шертвитис гаиләсе Германиягә күченә, ул вакыттагы Көнбатыш Берлинда урнаш. Ул Германиядә юридик белем ала<ref name="waterpol">{{Cite web|url=http://www.waterpolonline.ru/opinions/?id=1445|title=Томас неверующий|author=Роман Усачёв|date=2011-01-25|work=Ассамблея народов Татарстана|publisher=WaterPolOnline.ru|accessdate=2025-05-03}}</ref>, ләкин белемен тәмамламый<ref name="Ткач">{{Cite web|url=http://www.sport-rewu.ru/news/ne_nado_spasat_nado_rabotat/2012-12-04-1086|title=Не надо спасать, надо работать|author=Марина Ткач|date=2012-12-04|publisher=Спортревю Поволжья|accessdate=2025-05-03}}</ref>. 2012 елга ул Берлинда яшәгән һәм су полосы буенча тренерлык эше белән шөгыльләнгән, яшь спортчыларга дәресләр биргән<ref name="Ткач">{{Cite web|url=http://www.sport-rewu.ru/news/ne_nado_spasat_nado_rabotat/2012-12-04-1086|title=Не надо спасать, надо работать|author=Марина Ткач|date=2012-12-04|publisher=Спортревю Поволжья|accessdate=2025-05-03}}</ref>. === Спорт карьерасы === Шертвитис 1998 елда Казакъстан дәүләт физик культура институтын тәмамлаган. 1997 елдан 2004 елга кадәр ул Германия чемпионатында «Шпандау-04» клубы өчен уйнаган, сигез тапкыр ил чемпионы, җиде тапкыр Кубок иясе һәм җиде тапкыр Суперкубок иясе булган. Ул шулай ук 2005 елда Греция чемпионы булган<ref name="waterpol">{{Cite web|url=http://www.waterpolonline.ru/opinions/?id=1445|title=Томас неверующий|author=Роман Усачёв|date=2011-01-25|work=Ассамблея народов Татарстана|publisher=WaterPolOnline.ru|accessdate=2025-05-03}}</ref>. 2005 елда ул клуб менеджеры һәм администраторы [[Макаров, Кирилл Борисович|Кирилл Макаров]] тәкъдиме белән Казанның [[Синтез (ватерполо клубы)|«Синтез»]] командасына күчә. Бу күченүгә өлешчә Шертвитисның ул вакыттагы «Синтез» уенчысы һәм булачак клуб вице-президенты [[Ирек Зиннуров]] белән танышлыгы да йогынты ясаган. Казан клубы белән ул Россия чемпионатында көмеш медаль яулый, 2005 елда Россия Кубогын яулый, ә 2006 елда Россия Кубогында өченче урынны ала. 2005/2006 сезонында Казан командасы белән ЛЕН Кубогы финалына чыга. Киләсе сезонда ул Казан командасы белән Россия чемпионатында һәм LEN Кубогында җиңә<ref name="waterpol">{{Cite web|url=http://www.waterpolonline.ru/opinions/?id=1445|title=Томас неверующий|author=Роман Усачёв|date=2011-01-25|work=Ассамблея народов Татарстана|publisher=WaterPolOnline.ru|accessdate=2025-05-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.business-gazeta.ru/article/65516|title=«Серебро» с отблеском «золота»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250503123131/https://sport.business-gazeta.ru/article/65516|archivedate=2025-05-03|author=Джаудат Абдуллин|date=2013-05-21|language=ru|publisher=Бизнес Online|accessdate=2025-05-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sovsport.ru/archive/articles/259942-vodnoe-polo-do-vernogo-vpervye-za-poslednie-vosem-let-rossijskaja-komanda-vyigrala-evropejskij-trofej-kubok-len-u-sinteza|title=Водное поло. До верного! Впервые за последние восемь лет российская команда выиграла европейский трофей: Кубок ЛЕН – у «Синтеза»|date=2007-05-23|language=ru|publisher=[[Советский спорт]]|accessdate=2025-05-03}}</ref>. 2007/2008 сезонында Шертвитис Россия чемпионатында көмеш медаль яулый, Казан клубы капитаны була<ref name="waterpol">{{Cite web|url=http://www.waterpolonline.ru/opinions/?id=1445|title=Томас неверующий|author=Роман Усачёв|date=2011-01-25|work=Ассамблея народов Татарстана|publisher=WaterPolOnline.ru|accessdate=2025-05-03}}</ref>. 2010/2011 сезонында Казан командасы белән ул Россия чемпионатында 3нче һәм Кубокта 4нче урынны ала, 2011/2012 сезонында чемпионатта 2нче урынны ала (ярымфиналда «Штурм-2002»-гә каршы булып җиңүгә ирешә, ләкин финалда "Спартак-Волгоград"ка оттыра) һәм Россия Кубогы финалына чыга. 2012 елның җәендә Шертвитис карьерасын тәмамларга әзерләнә, ләкин [[Чумаков, Юрий Владимирович|Юрий Чумаков]] җитәкчелегендә Санкт-Петербургның VMF клубында тагын бер сезон үткәрергә була: ул уеннарга Берлиннан оча, анда тренерлык белән шөгыльләнә<ref name="Ткач">{{Cite web|url=http://www.sport-rewu.ru/news/ne_nado_spasat_nado_rabotat/2012-12-04-1086|title=Не надо спасать, надо работать|author=Марина Ткач|date=2012-12-04|publisher=Спортревю Поволжья|accessdate=2025-05-03}}</ref>. === Шәхси тормыш === Ул рус һәм немец телләрендә сөйләшә<ref name="waterpol">{{Cite web|url=http://www.waterpolonline.ru/opinions/?id=1445|title=Томас неверующий|author=Роман Усачёв|date=2011-01-25|work=Ассамблея народов Татарстана|publisher=WaterPolOnline.ru|accessdate=2025-05-03}}</ref>. 2012 елгы интервьюсында ул яхшы сыра, виски яки шәрабны өстен күрүен, ләкин наркотиклар куллануны кабул ителмәслек дип саный, чөнки ул спортчыга төзәтеп булмый торган зыян китерә дип саный<ref name="Ткач">{{Cite web|url=http://www.sport-rewu.ru/news/ne_nado_spasat_nado_rabotat/2012-12-04-1086|title=Не надо спасать, надо работать|author=Марина Ткач|date=2012-12-04|publisher=Спортревю Поволжья|accessdate=2025-05-03}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Россия ватерполчылары]] [[Төркем:Алматыда туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1972 елда туганнар]] [[Төркем:2 сентябрь көнне туганнар]] 2odkkw02avi58bpzxuot9qzazibpyz2 0 1491648 5970228 5945509 2026-07-01T13:56:59Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970228 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''«Балык мәйданы төзелеше»''' — [[Алабуга]]да ([[Татарстан|Татарстан Республикасы]]) урнашкан җирле әһәмияттәге архитектура һәйкәле. == Тарихы == Озак еллар дәвамында [[Алабуга]]да балык тоту төп шөгыль булган. [[Иван IV|Иван Грозный]] заманыннан бирле патша өстәленә тере балыклар — [[чөгә]], [[Мәрсиннәр|мәрсин]] һәм кырпы балыгы — биредән китерелгән{{Sfn|с=44|Путеводитель|2012}}. Шуңа күрә Балык мәйданы шәһәрдә иң әһәмиятлеләрнең берсе дип саналган. 1784 елгы план буенча Казан урамында төзелгән, ләкин аның үзенчәлекләре озак вакыт билгесез булып калган: бервакыт мәйдан Яңа Икмәк һәм Печән мәйданнары дип аталган, һәм бары тик 1846 елда гына Балык мәйданы исеме барлыкка килгән. Исемсез тыкрыкта һәм Туйма урамында ике торак бина һәм ваклап сату кибетләре төзелгәннән соң, шулай ук Никольская урамында контора хезмәткәрләре клубы бинасы төзелгәннән соң, ниһаять формалашкан, һәм XX гасыр башына ул беренче уйланылган планга тулысынча туры килгән{{Sfn|с=251|Тарунов|2017}}. 1865 елда, мэр [[Стахеев Дмитрий (сәүдәгәр)|Дмитрий Иванович Стахеев]] күрсәтмәсе буенча, базар мәйданында агач кибетләр төзелә. Бу Туйма урамы буйлап урнашкан озын квартал була, ул мәйданны күп «бутка» һәм «шкаплардан» азат итә. 1881 елның җәендә Стахеев үз хисабына Балык мәйданында таш кибетләр төзеп, аны шәһәргә бүләк итә. Таш кибет бүгенге көнгә кадәр сакланмаган диярлек; аның ян кисәкләре генә калган<ref name="whereIsStreet">{{Cite web|url=https://elabuga.com/localHistory/_whereIsStreet08.html|title=Где эта улица, где этот дом… Часть восьмая|author=Вера Дулуб|date=2025-02-09|language=ru|publisher=Елабужский государственный историко-архитектурный и художественный музей-заповедник|accessdate=2026-05-03}}</ref>. XX гасыр башында, Балык мәйданының көнбатыш чиге буйлап, Никольская урамының кызыл сызыгы буйлап, псевдо-готика стилендәге Балык рәтләренең яңа кирпеч бинасы төзелә, һәм алдагы рәтләрне «иске балык» яки «Балык мәйданындагы кунак ишегалды» дип атый башлыйлар{{Sfn|с=251|Тарунов|2017}}<ref name="whereIsStreet">{{Cite web|url=https://elabuga.com/localHistory/_whereIsStreet08.html|title=Где эта улица, где этот дом… Часть восьмая|author=Вера Дулуб|date=2025-02-09|language=ru|publisher=Елабужский государственный историко-архитектурный и художественный музей-заповедник|accessdate=2026-05-03}}</ref>. [[Бөек Октябрь инкыйлабы|1917 елгы революциядән соң,]] Балык мәйданы Октябрь мәйданы дип үзгәртелә, ул парадлар, митинглар һәм демонстрацияләр үткәрелгән төп шәһәр мәйданы гына түгел, ә сәүдәнең төп үзәге дә булып китә<ref name="whereIsStreet">{{Cite web|url=https://elabuga.com/localHistory/_whereIsStreet08.html|title=Где эта улица, где этот дом… Часть восьмая|author=Вера Дулуб|date=2025-02-09|language=ru|publisher=Елабужский государственный историко-архитектурный и художественный музей-заповедник|accessdate=2026-05-03}}</ref>. 1941 елда [[Бөек Ватан сугышы]] башлангач, монда [[Вышний Волочёк|Вышный Волочёктан]] эрләү һәм туку фабрикасы эвакуацияләнә<ref name="newkama">{{Cite web|url=https://elabuga-rt.ru/news/elabuga-v-istorii/istoriia-rybnoi-ploshhadi-v-elabuge|title=История Рыбной площади в Елабуге|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240330205715/https://elabuga-rt.ru/news/elabuga-v-istorii/istoriia-rybnoi-ploshhadi-v-elabuge|archivedate=2024-03-30|author=Марина Азовцева|date=2024-03-12|language=ru|work=Новая Кама}}</ref>. Куркынычсызлык таләпләре аркасында Балык мәйданы үзе койма белән әйләндереп алынган, шуннан соң Казан урамыннан Туйма тыкрыгына кадәрге өлештә 10 еллык Татарстан урамы буйлап хәрәкәт туктатылган. Тулы көчкә ия мамык фабрикасына әйләнгән фабрика 1990 еллар ахырында — 2000 еллар башында гына эшен туктатта<ref name="newkama" />. Соңгы елларда койма артында урнашкан иске һәм яңа җитештерү биналары буш тора; 2014 елда кирпеч биналарның берсе җимерелә{{Sfn|с=251|Тарунов|2017}}. == Хәзерге халәт == Хәзерге вакытта мәйданның конфигурациясе күренми, чөнки «10 еллык Татарстан урамы» һәм элеккеге Балык мәйданы әле дә бетон койма белән, ә Казан урамы ягыннан кирпеч дивар белән әйләндереп алынган{{Sfn|с=251|Тарунов|2017}}. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{книга|часть=Застройка Рыбной площади XVIII—XIX вв.|заглавие=Объекты культурного наследия Республики Татарстан: Административные районы. Иллюстрированный каталог|ответственный=под ред. А. М. Тарунова|место=М.|издательство=НИИЦентр|год=2017|страницы=251|страниц=928|isbn=978-5-902156-41-3|ref=Тарунов}} * {{книга|часть=Рыбные ряды (ул. Казанская, 47б)|заглавие=Елабуга. Путеводитель|место=Санкт-Петербург|издательство=Издательство «Маматов»|год=2012|страницы=44|страниц=96|isbn=978-5-91076-065-7|ref=Путеводитель}} [[Төркем:Татарстанда Россиянең мәдәни мирас объектлары]] [[Төркем:Алабуга]] gclcy5krnkv33tigvzb62jcnpy0mev8 0 1491649 5970231 5958274 2026-07-01T13:58:20Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970231 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес}} {{Фш|Никандров}}{{Фш|Володин}} '''Людмила Геннадий кызы Никандрова''' (кыз фамилиясе — '''Володина'''; 16.05.1960, [[Тәтеш]], ТАССР) — ату буенча [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] [[Ату (спорт)|спорт остасы]] һәм тренеры. 1981, 1983 һәм 1986 елларда дүрт тапкыр Европа чемпионы, 1981 елгы Европа чемпионатының көмеш призеры, 1983 елгы Европа чемпионатының бронза призеры. == Биографиясе == Людмила Никандрова 1960 елның 16 маенда [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасының]] (хәзерге [[Татарстан|Татарстанның]]) [[Тәтеш]] шәһәрендә туган. Ул Тәтештәге «Урожай» ату мәктәбендә җирле ату мәктәбенә нигез салучы Солтан Яруллин җитәкчелегендә күнекмәләр алган. Башта стендтан ату белән шөгыльләнгән, ләкин ике елдан соң күнегүләрен туктата, кире кайтканнан соң, траншеядан атуга күчкән һәм соңрак трапта катнашкан<ref name=":0">{{Cite web|url=https://tetyushy.ru/news/lyudi/lyudmila-nikandrova-vybrala-transheynyy-stend|title=Людмила Никандрова выбрала траншейный стенд|last=Лина Тихонова|date=2022-02-09|language=ru-RU|work=Тетюшские зори|accessdate=2026-05-10}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/sport/personalii/volodina-lyudmila-gennadevna|title=Володина Людмила Геннадьевна|language=ru|work=tatarica.org|accessdate=2026-05-10}}</ref>. 1978 елда ул СССР спорт мастеры квалификациясен ала. Шул ук елны ул Тәтеш яшүсмерләр спорт мәктәбендә тренер булып эшли башлый<ref name=":0">{{Cite web|url=https://tetyushy.ru/news/lyudi/lyudmila-nikandrova-vybrala-transheynyy-stend|title=Людмила Никандрова выбрала траншейный стенд|last=Лина Тихонова|date=2022-02-09|language=ru-RU|work=Тетюшские зори|accessdate=2026-05-10}}</ref>. 1980 елда ул РСФСР чемпионатында җиңә. 1983 елда ул СССР чемпионатында алтын медаль һәм тагын өч тапкыр бронза медаль (1981, 1984, 1986), ике тапкыр СССР Кубогын яулый (1983, 1985). Европа чемпионатында алты медаль яулый. 1981 елда Мәскәүдә команда ярышында җиңә һәм шәхси ярышта көмеш медаль яулый. 1983 елда Бухарестта команда ярышында алтын һәм шәхси ярышта бронза медаль, 1986 елда Монтекатини-Термеда ул шәхси һәм команда ярышларында беренче урынны яулый<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/sport/personalii/volodina-lyudmila-gennadevna|title=Володина Людмила Геннадьевна|language=ru|work=tatarica.org|accessdate=2026-05-10}}</ref>. 1984 елда ул команда зачетында дөнья, Европа һәм СССР рекордчысы була<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/sport/personalii/volodina-lyudmila-gennadevna|title=Володина Людмила Геннадьевна|language=ru|work=tatarica.org|accessdate=2026-05-10}}</ref>. 1986 елда ул [[Одесса]]га күченә<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/sport/personalii/volodina-lyudmila-gennadevna|title=Володина Людмила Геннадьевна|language=ru|work=tatarica.org|accessdate=2026-05-10}}</ref>. 1987 елда ул [[Ату буенча дөнья кубогы]] җиңүчесе була<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/sport/personalii/volodina-lyudmila-gennadevna|title=Володина Людмила Геннадьевна|language=ru|work=tatarica.org|accessdate=2026-05-10}}</ref>. СССРның халыкара класслы спорт остасы<ref>{{Cite web|url=https://infosport.ru/person/strelba-stendovaya/nikandrova-volodina-lyudmila|title=НИКАНДРОВА Людмила Геннадьевна|language=ru|work=infosport.ru|accessdate=2026-05-10}}</ref>. == Гаиләсе == Ире: [[Никандров Юрий Юрьевич (1956)|Юрий Юрьевич Никандров]] (1956 елда туган), Совет һәм [[Украина]] спорт атучысы, тренер. Дөнья чемпионатының көмеш призеры<ref>{{Cite web|url=https://infosport.ru/person/strelba-stendovaya/nikandrov-yurii-yurevich|title=НИКАНДРОВ Юрий Юрьевич|language=ru|work=infosport.ru|accessdate=2026-05-10}}</ref>. Улы — [[Никандров Юрий Юрьевич (1988)|Юрий Юрьевич Никандров]] (1988 елда туган), украин спорт атучысы<ref name=":2">{{Cite web|url=https://infosport.ru/person/strelba-stendovaya/nikandrov-yurii-stepanovich|title=НИКАНДРОВ Юрий Степанович|language=ru|work=infosport.ru|accessdate=2026-05-10}}</ref>. Каенатасы: [[Никандров Юрий Степанович|Юрий Степанович Никандров]] (1923—2018), совет спорт атучысы, совет һәм украин тренеры. 1952, 1956 һәм 1960 еллардагы җәйге Олимпия уеннарында катнашучы, ике тапкыр дөнья чемпионы<ref name=":2">{{Cite web|url=https://infosport.ru/person/strelba-stendovaya/nikandrov-yurii-stepanovich|title=НИКАНДРОВ Юрий Степанович|language=ru|work=infosport.ru|accessdate=2026-05-10}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:ССРБ атучылары]] [[Төркем:ССРБ халыкара класслы спорт осталары]] [[Төркем:Тәтештә туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1960 елда туганнар]] [[Төркем:16 май көнне туганнар]] ktztn35yvpzk8d4dxtcojjazqqrsnke 0 1491654 5970236 5947711 2026-07-01T14:00:45Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970236 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} [[Файл:Цивиль._-_panoramio.jpg|мини|286x286пкс|Чуел елгасы]] [[Файл:На_склоне_Чарду.jpg|мини|286x286пкс|[[Кузлаука районы|Кузлаука муниципаль районы]]]] '''Чуаш яссылыгы''' ({{Lang-cv|Чӑваш тӳремсӑртлӑхӗ}}) — Идел калкулыгының төньяк һәм төньяк-көнчыгыш өлеше, Идел һәм [[Сыры]] һәм [[Зөя (елга)|Зөя]] елгалары түбән агымнары арасындагы территориянең географик һәм геологик исеме ([[Чуашстан|Чуваш Республикасы]], [[Мари Ил|Мари Эл Республикасының]] [[Таулы Мари районы]], [[Татарстан|Татарстанның]] [[Буа районы|Буа]] һәм [[Апас районы|Апас]] районнары). Бу термин беренче тапкыр түбәндәге китапта искә алына: * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl02000000049?page=1&rotate=0&theme=white Экспедицион тикшеренү комиссиясе материаллары. — Ленинград : СССР Фәннәр академиясе, 1928—1933. 10 том: Чуаш Республикасы / : 1927 елда СССР Фәннәр академиясенең Чуаш экспедициясенең тикшеренү эшләренең башлангыч нәтиҗәләре <nowiki>: [материаллар җыентыгы] /</nowiki> <nowiki>: [А. Е. Ферсман редакциясендә].</nowiki> — Ленинград : Фәннәр академиясе нәшрияты, 1929. — 261 б.] Биеклек диңгез өслегеннән 175 метрдан 227 метрга кадәр уйный, төньякка таба авыш. Көньякта Сыры-Зөя яссылыгы башлана, аның биеклеге 269 метрга кадәр җитә. Ул чокырлар белән күп киселгән (төньяк өлешендә чокыр-чакырлар челтәренең тыгызлыгы 1 км² га 0,5-0,9 км-га җитә). Киң яфраклы урманнар үзәннәрдә һәм чокыр битләүләрендә үсә. Климат уртача континенталь. Еллык явым-төшем күләме 450—500 мм. Туфраклары көлсу һәм соры урман төренә карый. [[Чуашстан|Чуашстан Республикасының]] башкаласы [[Чабаксар]] шәһәре дә Чуаш платосында урнашкан. == Чыганаклар == * [[iarchive:B-001-032-743-ALL|Большая советская энциклопедия: Чаган-Экс-ле-Бен. Советская энциклопедия, 1970. Стр. 240.]] * [https://www.evrazstep.ru/index.php/aes/issue/view/46/73 <nowiki>Археология Евразийских степей [Текст] = Archaeology of the Eurasian steppes</nowiki> : журнал / Академия наук Республики Татарстан, Институт археологии им. А. Х. Халикова АНРТ ; главный редактор: чл.-корр. АН РТ, док. ист. наук А. Г. Ситдиков. — Казань : Ин-т археологии им. А. Х. Халикова АН РТ, 2017—2021, № 1. — 2021. — 357 с. : ил., табл. Стр. 15.] * Гаврилов, Олег Елизарович. Природно-ресурсный потенциал Чувашской Республики : диссертация … кандидата географических наук : 25.00.24. — Воронеж, 2002. — 199 с. Стр. 52. * Краткая географическая энциклопедия, Том 4. Гл.ред. Григорьев А. А. Москва: Советская энциклопедия — 1964, 448 с. с илл., 10 л. карт. [[Төркем:Мари Иле географиясе]] [[Төркем:Чуашстан географиясе]] [[Төркем:Татарстан географиясе]] ocvgwx0zhec2x1eecg47wzhabzttht0 0 1491663 5970283 5956744 2026-07-01T18:01:42Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970283 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Музыкант |Исем = Айзат Шәйхелмәрданов |Имза = |Фото = Айзат Шәйхелмәрданов.jpg |Рәсем асты язуы = |Фон = non_performing_personnel |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Айзат Азат улы Шәйхелмәрданов |Туу көне = 15.01.1976 |Туу урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу урыны|Актаныш районы|Актаныш районында}}, [[Киров исемендәге совхоз бистәсе |Киров]] |Үлү көне = |Үлү урыны = |Еллар = 1996 ― {{х.в.}} |Дәүләт = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = артист-инструменталист, автор-башкаручы |Моң = |Кораллар = баян |Жанрлар = |Псевдонимнар = |Коллективлар = [[Казан шәһәр филармониясе]] |Хезмәттәшлек = |Лейбллар = |Бүләкләр = |Сайт = [https://vk.com/id62183555 Айзат Шайхелмарданов] }} {{Фш|Шәйхелмәрданов}} '''Айзат Шәйхелмәрданов''', Айзат Азат улы Шәйхелмәрданов, сәхнә псевдонимы '''Айзат Мәрдан''' (''Айзат Азатович Шайхелмарданов; [[1976 ел]]ның [[15 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Актаныш районы]], [[Киров исемендәге совхоз бистәсе |Киров]]'') ― мәдәният эшлеклесе, музыкант (баянчы), автор-башкаручы, [[«Агыйдел» дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]ндә биюче-солист булган, [[Балтач районы]]ның клублар челтәрен җитәкләгән артист. 2018 елдан муниципаль мәдәният оешмасы [[Казан шәһәр филармониясе]] артист-инструменталисты. Күп санлы конкурслар лауреаты. == Тәрҗемәи хәле == 1976 елның 15 гыйнварында<ref>[https://ru-world.net/profile/shayhelmardanov-ayzat-2344964151 Айзат Шайхелмарданов.] Ru-world.net</ref><ref>[https://m.ok.ru/profile/460031274570 Айзат Шайхелмарданов.] OK.RU</ref> Татарстан АССР Актаныш районының [[Киров исемендәге совхоз бистәсе |Киров]] авылында туган. Әти-әнисе икесе дә иҗат сөючеләр булган. 7 яшьтә мөстәкыйль рәвештә баянда уйнарга өйрәнгән<ref>''Лилия Нурмөхәммәтова''. [https://shahrikazan.ru/news/shou-biznes/aizat-saixelmardanov-sine-iaratucy-tamasacyn-bulsyn Айзат Шәйхелмарданов: Сине яратучы тамашачың булсын.] [[Шәһри Казан]], 7.11.2024</ref>. [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте |Алабуга мәдәни-агарту училищесының]] хореография бүлегенә укырга кергән (әлеге [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте|уку йортының]] оркестр бүлегендә укучы [[Дәниф Шәрәфетдинов]] белән бер вакытта укыганнар), анда баян сыйныфы буенча индивидуаль курслар узган. Укыган чорда рәсемнәр дә ясаган. Бүсеренә операция ясату сәбәпле, училищены тәмамлый алмаган: ике курска якын укыган. Вакытлыча Зәй халык театрында эшләп алган. 1994 елда [[Россия Федерациясе Кораллы Көчләре|Россия Армиясе]] сафларына хәрби хезмәткә чакырылган, [[Беренче Чечен сугышы |беренче Чечня сугышына]] (1994 елның 11 декабре ― 1996 елның 31 августы) эләккән, исән-сау әйләнеп кайткан. == Хезмәт юлы == Армия хезмәтеннән соң бер ел Актаныш мәдәният йортында [[«Агыйдел» дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]ндә режиссёр ярдәмчесе, биюче булып эшләгән. Дистәләгән бию башкарган. 1998 елда [[Казан мәдәният һәм сәнгать университеты]]на хор бүлегенә укырга кергән, читтән торып укуга күчеп, академик отпуск белән соңрак социаль мәдәни эшчәнлек факультетын тәмамлаган. 16 ел хатынынынң туган ягы ― [[Балтач районы]]нда мәдәният өлкәсендә: 6 ел [[Түнтәр]] авылы Мәдәният йортында 1 ел сәнгать җитәкчесе, 6 ел директор булып, 4 ел Балтач районы Мәдәният йорты директоры, 5 ел Мәдәният сарае һәм үзәкләштерелгән Балтач районы авыл клублары (56 клуб) челтәре директоры булып эшләгән. Параллель рәвештә мәктәптә (Түнтәр, [[Салавыч Сәрдегәне|Салавыч]]) балаларга музыка укыткан. «Балкыш» ансамбленең концертмейстеры, «Яшьлек» инструменталь ансамбленең баянчысы булган. Татарстанның халык артисты [[Хәмдүнә Тимергалиева]], [[Гөлзадә Сафиуллина]] һ.б. концертпарында баянда уйнаган. [[Казан]]га гаиләсе белән 2017 елда күченеп килгән. Бер ел Әнвәр Бакиров исемендәге музыка мәктәбендә эшләгән. 2018 елдан [[«Чулпан» мәдәни үзәге]]ндә эшли, муниципаль мәдәният оешмасы [[Казан шәһәр филармониясе]]ндә артист-инструменталист буларак иҗат итә. Казанның төрле сәхнә мәйданчыкларында, Татарстан Республикасы районнарында, Россия Федерациясе шәһәрләрендә, чит илләрдә барлык филармония концертларында даими катнашучы. Елына 5-6 артистның сольный концертларында баянчы буларак катнаша. Үзенең дә сольный концертлары булган (беренчесе 2021 елда). Казан шәһәр филармониясе белән чит илләрдә: [[Германия]], [[Төркия]], [[Үзбәкстан]]да, татарлар яшәгән Россия төбәкләрендә: [[Сахалин]], Кавказ якларында чыгышлар ясаган, [[Мисыр]]да [[Сабан туе]] үткәрүдә катнашкан. Инструменталист буларак, баянда, ике рәтле [[гармун|гармонь]]-хромкада, тальянкада уйный, тынлы уен коралларыннан [[курай]]ны үзләштергән. Үзен виртуоз солист буларак та, уйлап чыгаручан һәм сизгер аккомпаниатор буларак та, [[татар халык җырлары|халык җырларын]] башкаручы җырчы һәм үз авторлык әсәрләрен башкаручы буларак та таныта. Казанга күченеп килгәч, җыр язуга күбрәк игътибар итә башлаган (беренче җырын Татарстанның халык артисты [[Рөстәм Закиров]] башкарган). Көчле бәрхет тавыш иясе. «Чулпан» мәдәни үзәгендә (сәнгать җитәкчесе Татарстанның халык артисты [[Чулпан Закирова]]) куелучы спектакльләрдә рольләр башкара (мәсәлән, «Йосыф-Зөләйха»да Мисыр патшасы Кыйтфир һәм аның энесен, «Зәңгәр шәл»дә Җиһанша, Шәйхи бабайны уйнаган, «Мырау-батыр»да аю, «Өч баһадир»да Илья рольләрен башкарган, «Шүрәле. Көтмәдегезме?!» балалар әкият-мюзиклында <ref>[https://tatar-inform-tatar.mirtesen.ru/blog/43200712459/Kazanda-SHүrәle-turyinda-balalar-әkiyat-myuziklyin-kuyachaklar Казанда Шүрәле турында балалар әкият-мюзиклын куячаклар.] [[Татар-информ]]</ref> уйнаган). Музыкаль клипларда төшә башлаган. [[Казанның Вахитов районы]] Ә. З. Бакиров исемендәге 6нчы санлы балалар музыка мәктәбендә <ref>[https://edu.tatar.ru/vahit/org5624 Муниципальное бюджетное учреждение дополнительного образования Детская музыкальная школа № 6 им. Э.З.Бакирова г.Казани]</ref> балалар белән эшли. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * күп санлы конкурслар лауреаты == Шәхси тормышы == Гаиләле. Хатыны ([[Казан мәдәният институты]]нда, бер факультетта укыганнар) Ләйсирә Илдус кызы (Муллагалиева), Балтач районы Түнтәр авылыннан, [[«Чулпан» мәдәният үзәге]]ндә зал администраторы булып эшли. Кызлары Алинә (2001), чәчтараш, кияүдә. Уллары Афзал (2005), гармун, баянда, гитарада уйный, күн буенча дизайнерга укый. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * ''Эльза Газизова''. [https://beznenmiras.ru/news/bezda-kunak-bar/baiancy-aizat-mardan-bu-xezmatka-avyr-iullar-utep-kildem Баянчы Айзат Мәрдан: «Бу хезмәткә авыр юллар үтеп килдем».] [[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни җомга»]], 10.04.2026, № 13 (1582). – Б.12-13. * [https://vk.com/wall-16849154_688 Артист-инструменталист Айзат Шайхелмарданов.] Казанская городская филармония Вконтакте, 4.12.2019 * [https://trt-tv.ru/2024/10/29/hәerle-kon-tatarstan-29-10-24-әngәmәdәsh-avtor-bashkaruchy-ajzat-shәjhelmardanov/ Хәерле көн, Татарстан! (29.10.24) Әңгәмәдәш автор- башкаручы Айзат Шәйхелмарданов. trt-tv.ru видео, 00:10:00.] * [https://rutube.ru/video/c4a6610cc564d0783619e2c82f3d605d/ Йолдызлы алачык тапшыруы (алып баручы Артем Пискунов). Кунак – Айзат Шәйхелмәрданов. (2.07.2024). GONG TV видео, 00:49:12.] * [https://yandex.ru/video/preview/8278936870630946272 Айзат Шәйхелмәрданов җырлый] {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Шәйхелмәрданов, Айзат}} [[Төркем:Шәхесләр:Казан шәһәр филармониясе]] [[Төркем:Татар музыкантлары]] [[Төркем:Татарстан музыкантлары]] [[Төркем:Баянчылар]] [[Төркем:Алабуга мәдәният укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Беренче чечен сугышында катнашучылар]] fe2x2116kgce8tqwb1ka825mob0qjnu 0 1491693 5970235 5967618 2026-07-01T14:00:13Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970235 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Тутык схенус''' ({{Lang-la|Schoenus ferrugineus}}) — [[күрәнчәләр]] гаиләсенең [[схенус]] [[Ыруг (биология)|ыругына]] керүче [[Үсемлекләр|үсемлек]] [[Төр (биология)|төре]]. == Ареал == Таулы Үзәк Европа төре. Ул [[Үзәк Европа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш Европада]], [[Скандинавия|Скандинавиядә]] һәм [[Урта диңгез буйлары|Урта диңгездә]] үсә<ref name=":0">{{Cite web|url=https://cicon.ru/sxenus-rzhavyj-psobl.html|title=Схенус ржавый (Псковской области)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314093639/https://cicon.ru/sxenus-rzhavyj-psobl.html|archivedate=2022-03-14|work=cicon.ru|accessdate=2022-05-18}}</ref>. Үзәк Европада ул, нигездә, сазлыкларда һәм калкулыклы битләүләрдә, шулай ук калкулыклы сазлыкларның коры кырыйларында үсә<ref>{{Китап|автор=A. W. Smith|isbn=978-0-486-32005-2|archivedate=2022-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518184336/https://books.google.com/books?id=7ULDAgAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=ISBN+3-930167-50-6,&hl=en}}</ref>. Көнчыгыш Европада ул таулы һәм калкулыклы районнарда үсә. Скандинавиядә ул Оланд һәм Готланд утрауларында еш очрый, кайвакыт [[Швеция|Швециянең]] көньягында һәм үзәк өлешендә, [[Норвегия|Норвегиянең]] көньягында очрый<ref>{{Cite web|url=https://runeberg.org/nordflor/428.html|title=428.html (Bilder ur Nordens Flora)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518184336/http://runeberg.org/nordflor/428.html|archivedate=2022-05-18|author=C. A. M. Lindman|date=1917|language=sv|work=runeberg.org|accessdate=2022-05-18}}</ref>. [[Россия|Россиядә]] ул, нигездә, Европа өлешендә очрый, язгы һәм түбәнлек сазлыкларын, шулай ук сусаклагычларның сазлыклы яр буйларын өстен күрә<ref name=":0" />. == Ботаник тасвирлама == Күпьеллык үсемлек, биеклеге 15-30 см, тыгыз үлән рәвешендә үсә<ref name=":1">{{Cite web|url=https://portal.kgilc.ru/redbook/?q=Schoenus_ferrugineus|title=Схенус ржавый {{!}} Красная книга Мурманской области|work=portal.kgilc.ru|accessdate=2022-05-18}}{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сазлыкларда ул диаметры 40-80 см булган көчле түбән дөмберлекләр барлыкка китерә<ref name=":1" />. Үсемлекнең сабаклары күп, бер-берсенә тыгыз янәшә, 1 мм калынлыкта, яфраксыз һәм цилиндрик формада. Сабак төбендәге тышчалар куе көрән яки кызыл-көрән, ялтыравыклы<ref name=":1" />. Чәчәге очлы, озынлыгы 10-15 мм, кара-көрән, 1, кайвакыт 2 җыерчыклы. Җимерчыклар ланцетсыман, 3-10 мм озынлыкта, 1-3 тамырлы. 7-13 чәчәк яны җепселләре бар<ref name=":1" />. Май ахырында чәчәк ата, июль ахырыннан сентябрьгә кадәр җимеш бирә. == Саклану статусы == Ул Россия Федерациясенең түбәндәге субъектларының Кызыл китапларына кертелгән: Вологда өлкәсе<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.plantarium.ru/page/view/item/34254.html|title=Схенус ржавый - Schoenus ferrugineus - Описание таксона - Плантариум|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021043326/https://www.plantarium.ru/page/view/item/34254.html|archivedate=2021-10-21|work=www.plantarium.ru|accessdate=2022-05-18}}</ref>, Ленинград өлкәсе<ref name=":3">{{Cite web|url=https://cicon.ru/sxenus-rzhavyj-lenobl.html|title=Схенус ржавый|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518190300/https://cicon.ru/sxenus-rzhavyj-lenobl.html|archivedate=2022-05-18|work=cicon.ru|accessdate=2022-05-18}}</ref><ref name=":1"/> өлкәсе<ref name=":3" />, Псков өлкәсе<ref name=":0"/><ref name=":2" />, Самара өлкәсе<ref name=":3" />, Татарстан Республикасы<ref name=":3" />, Ульяновск өлкәсе<ref name=":3" />, Чиләбе өлкәсе<ref name=":3" />. Бу төр шулай ук Украинаның Кызыл китабына кертелгән<ref>{{Cite web|url=https://redbook-ua.org/item/schoenus-ferrugineus-l/|title=Сашник іржавий Schoenus ferrugineus L. - Червона книга України|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331222644/https://redbook-ua.org/item/schoenus-ferrugineus-l/|archivedate=2022-03-31|language=uk|work=redbook-ua.org|accessdate=2022-05-18}}</ref>. == Синонимнары == * ''Стреблидия ферругиниясе'' ({{Smallcaps|L.}}) {{Smallcaps|Link}}, Горт. Берол. 1: 276 (1827). * ''Chaetospora ferruginea'' ({{Smallcaps|L.}}) {{Smallcaps|Rchb.}}, Fl. Үрчем. Экскурсияләр: 74 (1830). * ''Шенус нигриканнары'' {{Smallcaps|Hoppe}}, Бот. Ташенб. Anfänger Wiss. Apothekerkunst 11: 135 (1801), сенсу аукты. * ''Schoenus karpatii'' {{Smallcaps|Pénzes}}, Acta Bot. Акад. Фән. Ач. 8: 333 (1962). == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Күрәннәр]] [[Төркем:Куркыныч янамаган төрләр]] ccwjzyqhn5p2emxo1iqh1ssez5o1gmy 0 1491695 5970232 5958272 2026-07-01T13:58:58Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970232 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес}} {{Фш|Ибәтуллин}} '''Рамил Рәхмәтулла улы Ибәтуллин''' ([[1976 ел]]ның [[22 октябрь|22 октябрендә]] [[Татарстан]]ның [[Апас районы]] [[Багыш]] авылында туган<ref name="zemlyak">{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/ego-boevoi-put-primer-dlya-mnogix-glava-apastovo-rasskazal-o-geroe-zemlyake-5961343|title=«Его боевой путь — пример для многих»: глава Апастово рассказал о герое-земляке|author=Эльза Кузнецова|date=2024-10-14|publisher=[[Татар-информ (информационное агентство)|Татар-информ]]|accessdate=2025-11-12}}</ref>) — Россия хәрби хезмәткәре, гвардия генерал-лейтенанты, Үзәк хәрби округның 2 нче гвардия берләштерелгән кораллы армиясе командующие, [[Россия Федерациясе Каһарманы|Россия Федерациясе Герое (2025)]]<ref name="hero">{{Cite web|url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=35809|title=Рамиль Рахматуллович Ибатуллин|publisher=Герои страны|accessdate=2025-11-12}}</ref>. == Биография == 1994 елда [[Чирмешән (Апас районы)|Чирмешән]] мәктәбен,<ref name="zemlyak2">{{Cite web|url=https://apastovo.ru/news/reklamnyiy-banner/ramil-ibatullin-udostoen-vysokogo-voinskogo-zvaniia|title=Рамиль Ибатуллин удостоен высокого воинского звания|date=2024-12-24|publisher=Апастово-Информ|accessdate=2025-11-12}}</ref> [[Казан танк университеты|Казан Югары Танк Командирлык Училищесын]]<ref name="kp">{{Cite web|url=https://www.chel.kp.ru/online/news/4373184/|title=В чебаркульской танковой дивизии назначен новый командир|date=2022-07-22|publisher=Комсомольская правда|accessdate=2025-11-12}}</ref>, М. В. Фрунзе исемендәге Бердәм Кораллы Көчләр академиясен<ref name="kp">{{Cite web|url=https://www.chel.kp.ru/online/news/4373184/|title=В чебаркульской танковой дивизии назначен новый командир|date=2022-07-22|publisher=Комсомольская правда|accessdate=2025-11-12}}</ref>, Россия Федерациясе Кораллы Көчләре Генераль штабының Хәрби академиясен тәмамлаган<ref name="kp">{{Cite web|url=https://www.chel.kp.ru/online/news/4373184/|title=В чебаркульской танковой дивизии назначен новый командир|date=2022-07-22|publisher=Комсомольская правда|accessdate=2025-11-12}}</ref>. Хәрби хезмәт вакытында взвод командирыннан тау мотоаткыч бригадасы командирына кадәр командалык вазифаларын үти<ref name="kp">{{Cite web|url=https://www.chel.kp.ru/online/news/4373184/|title=В чебаркульской танковой дивизии назначен новый командир|date=2022-07-22|publisher=Комсомольская правда|accessdate=2025-11-12}}</ref>. Көньяк Федераль округында Резерв Командировкасы Идарәсе начальнигы вазифасын били<ref name="zemlyak">{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/ego-boevoi-put-primer-dlya-mnogix-glava-apastovo-rasskazal-o-geroe-zemlyake-5961343|title=«Его боевой путь — пример для многих»: глава Апастово рассказал о герое-земляке|author=Эльза Кузнецова|date=2024-10-14|publisher=[[Татар-информ (информационное агентство)|Татар-информ]]|accessdate=2025-11-12}}</ref>. 2018 елның 16 гыйнварыннан 55 нче аерым мотоаткычлар бригадасы (тау) командиры. 2021 елның 22 июленнән 90-нчы гвардия танк дивизиясе командиры<ref name="kp">{{Cite web|url=https://www.chel.kp.ru/online/news/4373184/|title=В чебаркульской танковой дивизии назначен новый командир|date=2022-07-22|publisher=Комсомольская правда|accessdate=2025-11-12}}</ref>. 2022 елның июненнән ул 41-нче Берләшкән Кораллы Армия командующие урынбасары вазифасын били<ref name="zemlyak2">{{Cite web|url=https://apastovo.ru/news/reklamnyiy-banner/ramil-ibatullin-udostoen-vysokogo-voinskogo-zvaniia|title=Рамиль Ибатуллин удостоен высокого воинского звания|date=2024-12-24|publisher=Апастово-Информ|accessdate=2025-11-12}}</ref>. 2022 елның 24 декабрендә аңа генерал-майор дәрәҗәсе бирелә<ref name="рт">{{Cite web|url=https://rt-online.ru/news/urozhenecz-apastovskogo-rajona-ramil-ibatullin-stal-geroem-rossii|title=Уроженец Апастовского района Рамиль Ибатуллин стал Героем России|date=2025-02-22|publisher=Республик Татарстан|accessdate=2025-11-12}}</ref><ref name="zemlyak2">{{Cite web|url=https://apastovo.ru/news/reklamnyiy-banner/ramil-ibatullin-udostoen-vysokogo-voinskogo-zvaniia|title=Рамиль Ибатуллин удостоен высокого воинского звания|date=2024-12-24|publisher=Апастово-Информ|accessdate=2025-11-12}}</ref>. 2024 елның ахырында аңа [[генерал-лейтенант]] дәрәҗәсе бирелә<ref name="рт">{{Cite web|url=https://rt-online.ru/news/urozhenecz-apastovskogo-rajona-ramil-ibatullin-stal-geroem-rossii|title=Уроженец Апастовского района Рамиль Ибатуллин стал Героем России|date=2025-02-22|publisher=Республик Татарстан|accessdate=2025-11-12}}</ref>. 2024 елдан 2-нче гвардия берләштерелгән кораллы армиясе командующие<ref name="zemlyak">{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/ego-boevoi-put-primer-dlya-mnogix-glava-apastovo-rasskazal-o-geroe-zemlyake-5961343|title=«Его боевой путь — пример для многих»: глава Апастово рассказал о герое-земляке|author=Эльза Кузнецова|date=2024-10-14|publisher=[[Татар-информ (информационное агентство)|Татар-информ]]|accessdate=2025-11-12}}</ref>. == Бүләкләре == Ул 2-нче дәрәҗә «Ватан алдындагы хезмәтләре өчен» ордены медале<ref name="zemlyak">{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/ego-boevoi-put-primer-dlya-mnogix-glava-apastovo-rasskazal-o-geroe-zemlyake-5961343|title=«Его боевой путь — пример для многих»: глава Апастово рассказал о герое-земляке|author=Эльза Кузнецова|date=2024-10-14|publisher=[[Татар-информ (информационное агентство)|Татар-информ]]|accessdate=2025-11-12}}</ref>, Суворов медале, Батырлык ордены<ref>{{Cite web|url=https://vod-str.ru/rais-tatarstana-vstretilsja-s-geroem-rossii-general-lejtenantom-ramilem-ibatullinym/|title=Раис Татарстана встретился с Героем России генерал-лейтенантом Рамилем Ибатуллиным|date=2025-06-07|publisher=ВОД "Союз Танкистов России"|accessdate=2025-11-12}}</ref>, шулай ук Оборона министрлыгы бүләкләре һәм [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены|«Татарстан Республикасы алдындагы хезмәтләре өчен» ордены]]<ref>{{Cite web|url=https://героипфо.рф/?id=16271|title=Рустам Минниханов встретился с Героем России Рамилем Ибатуллиным|date=2025-06-06|publisher=Герои Отечества|accessdate=2025-11-12}}</ref> белән бүләкләнгән. 2025 елның 21 февралендә Россия Президенты Указы белән аңа «хәрби бурычын үтәгәндә күрсәткән батырлыгы һәм каһарманлыгы өчен» [[Россия Федерациясе Каһарманы|Россия Федерациясе Герое]] исеме бирелә һәм [[«Алтын Йолдыз» медале (РФ)|Алтын Йолдыз медале]] тапшырыла<ref name="рт">{{Cite web|url=https://rt-online.ru/news/urozhenecz-apastovskogo-rajona-ramil-ibatullin-stal-geroem-rossii|title=Уроженец Апастовского района Рамиль Ибатуллин стал Героем России|date=2025-02-22|publisher=Республик Татарстан|accessdate=2025-11-12}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясендә катнашучылар]] [[Төркем:Россия Федерациясе Кораллы көчләренең Гомумхәрби академиясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан танк университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен ордены кавалерлары]] [[Төркем:Суворов медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр]] [[Төркем:Хәрби казанышлар өчен ордены (РФ) кавалерлары]] [[Төркем:Батырлык ордены кавалерлары]] [[Төркем:Россиянең Александр Невский ордены кавалерлары]] [[Төркем:РФ Каһарманнары]] [[Төркем:РФ генерал-лейтенантлары]] [[Төркем:Апас районында туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1976 елда туганнар]] [[Төркем:22 октябрь көнне туганнар]] 0tfhlyo5xzdfv0lkyuajmbmimhq1drl 0 1491700 5970225 5958226 2026-07-01T13:55:26Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970225 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Aurus Senat''' ({{Lang-ru|А́урус Сена́т}}) — [[Россия]] югары класслы автомобиле, [[Татарстан|аны]] [[Мәскәү|Мәскәүдәге]] FSUE NAMI һәм [[Алабуга]] шәһәрендәге [[Соллерс-Алабуга|Sollers Alabug]] компанияләре җитештерә<ref>{{Cite web|url=https://www.autonews.ru/news/5af018769a7947105a76e746|title=Кортеж для президента: 5 фактов о новом лимузине Путина|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180523093122/https://www.autonews.ru/news/5af018769a7947105a76e746|archivedate=2018-05-23|accessdate=2018-05-09}}</ref>. Ул ике кузов стилендә җитештерелә: «Aurus Senat» седаны һәм «Aurus Senat Limousine» лимузины<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/6074504|title=Дилеры Aurus начнут принимать заявки на автомобиль с 15 февраля|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204080924/https://tass.ru/ekonomika/6074504|archivedate=2019-02-04|accessdate=2019-02-04}}</ref>. Бронялы Aurus Senat лимузины — Россия Президенты һәм Премьер-министрының төп рәсми машинасы. Модельнең исеме [[Мәскәү кремле|Мәскәү Кремленең]] Сенат манарасына нигезләнеп сайланган<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/ekonomika/5181264|title=Автомобили проекта «Кортеж» получили имена кремлёвских башен|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180509012506/http://tass.ru/ekonomika/5181264|archivedate=2018-05-09|accessdate=2018-05-11}}</ref>. == Тасвирлама == [[Файл:2018_inauguration_of_Vladimir_Putin_26.jpg|сулда|мини|Сенат лимузины — [[Россия Федерациясе Президенты|Россия Президенты]] рәсми машинасы (2018 елның 7 мае)]] Aurus Senat 2012 елдан бирле FSUE NAMI тарафыннан генераль директор М. Нагайцев җитәкчелегендә, ә 2014 елдан проект директоры, соңрак генераль директор [[Гайсин, Сергей Владимирович|С.]] [[Гайсин, Сергей Владимирович|Гайсин]] җитәкчелегендә Россия Президенты өчен җитәкче машиналар булдыру буенча Cortege проекты кысаларында эшләнә. Aurus Senat лимузины һәм седаны беренче тапкыр 2018 елның 7 маенда Россия Президенты инаугурациясе тантанасында киң җәмәгатьчелеккә тәкъдим ителә<ref>{{Cite web|url=https://autoreview.ru/news/oficial-no-pokazan-aurus-on-zhe-limuzin-proekta-kortezh|title=Официально показан Aurus, он же лимузин проекта Кортеж|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911111418/https://autoreview.ru/news/oficial-no-pokazan-aurus-on-zhe-limuzin-proekta-kortezh|archivedate=2021-09-11|author=Игорь Владимирский|date=2018-05-07|publisher=[[Авторевю]]|accessdate=2021-09-11}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://news.drom.ru/60489.html|title=Царь-машина: Путин приехал на инаугурацию на лимузине проекта «Кортеж»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180507222436/https://news.drom.ru/60489.html|archivedate=2018-05-07|accessdate=2020-01-21}}</ref>. 2018 елның 16 июлендә Хельсинкида узган Россия-АКШ саммиты Россия президентының Aurus машиналары белән беренче чит ил сәфәре була. Лимузиннар, седаннар һәм микроавтобуслар Финляндия башкаласына алдан самолет белән китерелә<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5b4779209a7947254ee36ec9?from=newsfeed|title=Путинский лимузин «Кортеж» доставили в Хельсинки|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712184341/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5b4779209a7947254ee36ec9?from=newsfeed|archivedate=2018-07-12|accessdate=2018-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/767377/2018-07-16/putin-budet-ezdit-po-khelsinki-na-avtomobile-kortezh|title=Путин будет ездить по Хельсинки на автомобиле «Кортеж»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180717152513/https://iz.ru/767377/2018-07-16/putin-budet-ezdit-po-khelsinki-na-avtomobile-kortezh|archivedate=2018-07-17|accessdate=2018-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rt.com/news/433337-putin-limo-aurus-finland/|title=Putin’s new Aurus limo makes foreign debut in Finland|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180717175048/https://www.rt.com/news/433337-putin-limo-aurus-finland/|archivedate=2018-07-17|accessdate=2018-07-17}}</ref>. Aurus Senat 2018 елгы Мәскәү халыкара автосалонында<ref>{{Cite web|url=https://www.zr.ru/content/articles/913630-moskovskij-avtosalon-2018/|title=Kia Ceed и другие премьеры Московского автосалона 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911111623/https://www.zr.ru/content/articles/913630-moskovskij-avtosalon-2018/|archivedate=2021-09-11|author=Кирилл Бревдо|date=2018-08|work=[[За рулём]]|accessdate=2021-09-11}}</ref> һәм 2019 елгы Женева халыкара автосалонында тәкъдим ителә. Aurus-412300 Senat седаны нигезендә Җиңү парады өчен алты парад кабриолеты, Aurus-412314, ясалган<ref>{{Cite web|url=https://www.mk.ru/politics/2019/04/30/tayny-razrabotki-putinskogo-limuzina-aurus-kakie-mashiny-pokazhut-na-parade.html|title=Тайны разработки «путинского» лимузина Aurus: какие машины покажут на параде|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190502140212/https://www.mk.ru/politics/2019/04/30/tayny-razrabotki-putinskogo-limuzina-aurus-kakie-mashiny-pokazhut-na-parade.html|archivedate=2019-05-02|accessdate=2019-05-02}}</ref>. Aurus Senat гибрид көч агрегаты белән җиһазландырылган, шул исәптән Porsche Engineering тарафыннан эшләнгән 4,4 литрлы V8 турбокомпрессорлы бензин двигателе. Модель NAMI тарафыннан эшләнгән 6,6 литрлы V12 двигателе белән җиһазландырылырга тиеш, ул дүрт турбокомпрессор белән җиһазландырылган һәм якынча 830 ат көче белән исәпләнә.<ref>{{Cite web|url=https://autoreview.ru/articles/v-zerkale-zadnego-vida/gorshki_i_bogi|title=Как сделан мотор V12 для Кортежа и зачем его порежут на «горшки»?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200724104454/https://autoreview.ru/articles/v-zerkale-zadnego-vida/gorshki_i_bogi|archivedate=2020-07-24|author=Сергей Знаемский|date=2016-09|publisher=[[Авторевю]], № 18, 2016|accessdate=2020-01-21}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://news.drom.ru/60489.html|title=Царь-машина: Путин приехал на инаугурацию на лимузине проекта «Кортеж»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180507222436/https://news.drom.ru/60489.html|archivedate=2018-05-07|accessdate=2020-01-21}}</ref> 2021 елда водород ягулыгы белән эшләүче Aurus Senat FCEV электр машинасының прототибын күрсәтәләр (ул ягулык элементлары белән эшли торган электр приводын куллана, алар һавадан кислородны, бактан водородны ала һәм электр энергиясе бүленеп су синтезлый)<ref>{{Cite web|url=https://autoreview.ru/articles/pryamotok/stanciya-vodorodnaya|title=На голубом газу: зачем Россия берет курс на водородное будущее?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220705191247/https://autoreview.ru/articles/pryamotok/stanciya-vodorodnaya|archivedate=2022-07-05|author=Сергей Знаемский|date=2021-12|publisher=[[Авторевю]], № 12, 2021|accessdate=2022-07-04}}</ref>. 2019 елның августында, Мәскәү күргәзмә залы ачылышында, Aurus Senat седанының төп бәясе игълан ителә: 18 миллион сум (ул вакыттагы курс буенча якынча 275 000 доллар). 2021 елның февраль ахырында ВКонтактедагы рәсми Aurus Russia төркеме администрациясе 22 миллион сум (хәзерге курс буенча якынча 296 000 доллар бәясендә алдан килешүләр төзелүен хәбәр итә<ref>{{Cite web|url=https://dr1ver.ru/6722-cena-aurus-senat-22-milliona-rublej.html|title=Седаны Aurus Senat стали дороже на четыре миллиона рублей|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411101901/https://dr1ver.ru/6722-cena-aurus-senat-22-milliona-rublej.html|archivedate=2021-04-11|date=2021-02-22|language=ru|work=dr1ver.ru|accessdate=2021-02-22}}</ref>. Алабугада җыелган серияле машиналарның беренче җибәрүләре 2021 елның маенда планлаштырыла<ref>{{Cite web|url=https://www.autostat.ru/news/45591/|title=Первые автомобили Aurus Senat будут готовы к отправке клиентам в мае 2021 года|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509212202/https://www.autostat.ru/news/45591/|archivedate=2021-05-09|author=Александр Чупров|date=2020-09-18|work=Автостат|accessdate=2020-09-18}}</ref>. 2020 елның сентябреннән бирле Aurus Senat Россия Федерациясе субъектлары җитәкчеләре тарафыннан рәсми чараларда кулланыла. Аерым алганда, кар кебек ап-ак седан Татарстан Республикасы Президенты инаугурациясе вакытында кулланыла<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/481464|title=«Эти 10 лет были золотыми для Татарстана!»: как Минниханов начал новый срок|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029180153/https://www.business-gazeta.ru/article/481464|archivedate=2020-10-29|author=Елена Чернобровкина, Иван Скрябин, Ксения Соколова, Эльвира Самигуллина|date=2020-09-18|work=[[Бизнес Online]]|accessdate=2020-09-18}}</ref>. Aurus Lafet катафалы шулай ук Aurus Senat нигезендә эшләнгән, ул беренче тапкыр 2021 елның 10 сентябрендә вафат булган [[Россия Федерациясе ватандашлар саклануы эшләре, гадәттән тыш хәлләр һәм бәла-каза нәтиҗәләрен бетерү министрлыгы|Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы]] җитәкчесе [[Евгений Зиничев|Евгений Зиничевның]] җеназасында кулланылган<ref>{{Cite web|url=https://autoreview.ru/news/katafalk-aurus-lafet-vpervye-poyavilsya-na-publike|title=Катафалк Аурус Лафет впервые появился на публике|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911054304/https://autoreview.ru/news/katafalk-aurus-lafet-vpervye-poyavilsya-na-publike|archivedate=2021-09-11|author=Игорь Владимирский|date=2021-09-10|publisher=[[Авторевю]]|accessdate=2021-09-11}}</ref>. 2024 елның 7 маенда яңартылган Aurus Senat лимузины тәкъдим ителә<ref>{{Cite web|url=https://nami.ru/news/1633|title=Представлен новый официальный лимузин Президента России и электрические мотоциклы AURUS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509203645/https://nami.ru/news/1633|archivedate=2024-05-09|accessdate=2024-05-09}}</ref>. 2024 елның июнендә, Төньяк Кореягә сәфәрендә, Владимир Путин Төньяк Корея лидеры Ким Чен Ынга Aurus Senat машинасын бүләк итә.<ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2024/06/19/putin-podaril-lideru-kndr-aurus-senat-chto-eto-za-avtomobil.html|title=Путин подарил лидеру КНДР Aurus Senat: что это за автомобиль|date=2024-06-19|language=ru|work=Российская газета|accessdate=2025-11-22}}</ref> == Фотогалерея == <gallery> Файл:Vladimir_Putin_arrives_in_Helsinki,_16_July_2018_(4).jpg|альт=На саммите Россия — США в Хельсинки, 2018| 2018 елда Хельсинкида узган Россия-АКШ саммитында Файл:Aurus_Senat,_GIMS_2019,_Le_Grand-Saconnex_(GIMS1173).jpg|альт=Aurus Senat на Женевском автосалоне (2019)| Женева автосалонында Aurus Senat (2019) Файл:2019_Moscow_Victory_Day_Parade_21.jpg|альт=Кабриолет Aurus Senat во время парада на Красной площади 9 мая 2019 года| 2019 елның 9 маенда Кызыл мәйдандагы парад вакытында Aurus Senat кабриолеты. Файл:Aurus_Senat_Genf_2019_1Y7A5474.jpg|альт=Aurus Senat, вид сзади| Aurus Senat, арткы күренеш Файл:Деревянный_макет_лимузина_Aurus_у_музея_Гаража_особого_назначения_(52308209201).jpg|альт=Деревянный макет лимузина Aurus Senat на ВДНХ| ВДНХда Aurus Senat лимузинының агач макеты Файл:Aurus_Senat_Cabriolet_2021_stamp_of_Russia.jpg|альт=Почтовая марка 2021 год| 2021 елгы почта маркасы Файл:P20250815DT-0942_President_Donald_Trump_meets_with_Russian_President_Vladimir_Putin_at_Joint_Base_Elmendorf_Richardson_in_Anchorage,_Alaska.jpg|альт=Рядом с Кадиллаком президента США на саммите Россия — США, Аляска, 2025| 2025 елда Аляскада Россия-АКШ саммитында [[АКШ президенты|АКШ президентының]] Cadillac машинасы янында. Файл:Aurus_Senat_Limousine_L700_at_UMMC_museum_(2026-02-13)_-_0_4.jpg|альт=Aurus Senat Limousine L700 в музее автомобильной техники УГМК| UMMC Автомобиль музеенда Aurus Senat L700 лимузины </gallery> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * {{Official|https://senat.nami.ru}} * [https://www.youtube.com/watch?v=f5oJfbNTXWE На инаугурацию Владимир Путин приехал на автомобиле отечественного производства] Архивная копия от 17 мая 2019 на Wayback Machine — проезд по территории Кремля во время инаугурации на автомобиле Aurus Senat Limousine * [https://autogoda.ru/news/podvedeny-itogi-premii-avtomobil-goda-v-rossii-2022/ Лучший автомобиль 2022 года в России] * [https://autogoda.ru/news/obyavleny-pobediteli-ezhegodnoy-natsionalnoy-premii-avtomobil-goda-v-rossii-2023/ Лучший автомобиль 2023 года в России] [[Төркем:Гибрид автомобильләр]] [[Төркем:Седаннар]] [[Төркем:Кабриолетлар]] [[Төркем:Aurus автомобильләре]] d4zxlhujlv7vt3bzb1e3i3xbm5q7787 0 1491701 5970229 5962916 2026-07-01T13:57:24Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970229 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''[[Бәшир Рәмиев]] исемендәге Технопарк IT-паркы''' — [[Мәгълүмат|мәгълүмати]]-коммуникация [[Технология|технологияләре]] өлкәсендәге икенче технологик парк, ул «Сан» [[Мәгълүмат технологияләре|IT]] кварталын киңәйтү кысаларында [[Татарстан|Татарстан Республикасы]] территориясендә булдырылган. Технопаркның төп максаты булып стартапларны, IT-компанияләрне, иҗади, эшлекле яшьләрне һәм инвестиция фондлары вәкилләрен бу бизнес районында берләштерү, һәм республикага яңа технологик компанияләр булдырачак кешеләрне җәлеп итү тора<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://rameev.itpark.tech/|title=Технопарк им. Башира Рамеева|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630181439/https://rameev.itpark.tech/|archivedate=2023-06-30|work=rameev.itpark.tech|accessdate=2023-06-30}}</ref>. IT-паркның ачылышы 2022 елның 30 августында — Казан шәһәр көне һәм Татарстан Республикасы көнендә булган<ref>{{Cite web|url=https://news.rambler.ru/science/49235717-novomu-it-parku-v-tsentre-kazani-ofitsialno-prisvoili-imya-bashira-rameeva/|title=Новому IT-парку в центре Казани официально присвоили имя Башира Рамеева|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240106161135/https://news.rambler.ru/science/49235717-novomu-it-parku-v-tsentre-kazani-ofitsialno-prisvoili-imya-bashira-rameeva/|archivedate=2024-01-06|date=2022-08-26|language=ru|work=Рамблер/новости|accessdate=2024-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kazan.kp.ru/online/news/4897783/|title=В День республики в Казани открыли новый IT-парк имени Башира Рамеева|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240106161139/https://www.kazan.kp.ru/online/news/4897783/|archivedate=2024-01-06|last=Хакимуллина|first=Рузалия|language=ru|work=kazan.kp.ru|accessdate=2024-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/259523-mnogie-byli-by-kazneny-esli-by-it-park-ne-byl-gotov-ko-dnyu-respubliki|title=«Многие были бы казнены, если бы ИТ-парк не был готов ко Дню республики» — Реальное время|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630181441/https://realnoevremya.ru/articles/259523-mnogie-byli-by-kazneny-esli-by-it-park-ne-byl-gotov-ko-dnyu-respubliki|archivedate=2023-06-30|language=ru|work=realnoevremya.ru|accessdate=2023-06-30}}</ref><ref>{{Cite news|title=В Казани открыли самый большой IT-парк Татарстана|author=ВЕСТИ Татарстан|url=https://trt-tv.ru/news/v-kazani-otkryli-samyj-bolshoj-it-park-tatarstana/|work=ВЕСТИ|date=2022-08-30}}</ref>. == Төп мәгълүмат == 2021 елның сентябрендә Татарстан Президенты [[Рөстәм Миңнеханов]] элеккеге завод урынында IT компанияләре өчен технологик парк төзеләчәген игълан иткән. Ул «Сан» IT кварталының киңәйтелүе булачак, бу класстер рәсми булмый гына Петербург урамындагы IT паркын, [[Сбербанк|Сбербанкның]] «21 нче мәктәп», Сувар һәм Урбан бизнес үзәкләрен һәм Идея технопаркын үз эченә алган. Проект [[Татарстан Республикасы Дәүләт идарәсенең цифрлы үсеше, мәгълүмати технологияләр һәм элемтә министрлыгы|Татарстан Республикасының Цифрлы үсеш министрлыгына]] һәм IT паркы командасына йөкләнгән. Бина тулысынча 49,300 квадрат метр мәйданны били, шуның 2000 квадрат метры ачык һавадагы чаралар өчен кулланыла торган түбә мәйданы. Калган 47,000 квадрат метр коворкинг мәйданы, офис мәйданы (16,000 квадрат метр) һәм инфраструктура арасында бүленгән. Алар арасында шулай ук балалар IT-паркы — Казанда балаларның өстәмә белем алуы өчен иң зур мәйданнарның берсе (2000 м²), Россиядә иң күп уен мәйданнары булган Киберпарк Аренасы (1350 м²), Цифрлы китапханә (уңайлылык дәрәҗәсе югарырак булган коворкинг мәйданы), иң зур 5х18 метр радиусы булган экранлы концерт залы һәм яшь компанияләрне инкубацияләү һәм акселерацияләүгә юнәлтелгән стартап-хаб бар<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5537123|title=В Казани открыли новый IT-парк|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240106161135/https://www.kommersant.ru/doc/5537123|archivedate=2024-01-06|date=2022-08-31|language=ru|work=Коммерсантъ|accessdate=2024-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://inde.io/article/63046-it-park-imeni-bashira-rameeva-novoe-gorodskoe-prostranstvo-ne-tolko-dlya-programmistov|title=ИТ-парк имени Башира Рамеева. Новое городское пространство не только для программистов|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630181438/https://inde.io/article/63046-it-park-imeni-bashira-rameeva-novoe-gorodskoe-prostranstvo-ne-tolko-dlya-programmistov|archivedate=2023-06-30|work=Инде|accessdate=2023-06-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://entermedia.io/city/tsifrovizatsiya-gorodskoj-sredy-kak-ustroen-novyj-it-park-im-bashira-rameeva/|title=Цифровизация городской среды: Как устроен новый ИТ-парк им. Башира Рамеева {{!}} Enter|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630182943/https://entermedia.io/city/tsifrovizatsiya-gorodskoj-sredy-kak-ustroen-novyj-it-park-im-bashira-rameeva/|archivedate=2023-06-30|work=entermedia.io|accessdate=2023-06-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/562368|title=Все фишки IT-парка на Кабане: эксклюзивная экскурсия от Айрата Хайруллина|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630181439/https://www.business-gazeta.ru/article/562368|archivedate=2023-06-30|date=2022-09-04|language=ru|work=БИЗНЕС Online|accessdate=2023-06-30}}</ref>. == Киңлекләр == Бәшир Рәмиев исемендәге IT-паркта Татарстан Республикасының һәм гомумән Россиянең әйдәп баручы IT компанияләренең офислары, коворкинг, түләүле очрашу бүлмәләре, балалар технологияләре паркы<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/578768|title=«У нас нет курсов, чтобы поиграть и забыть»: Детский ИТ-парк готовит специалистов будущего|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630181438/https://www.business-gazeta.ru/article/578768|archivedate=2023-06-30|date=2023-01-04|language=ru|work=БИЗНЕС Online|accessdate=2023-06-30}}</ref>, конференция заллары, Стартап- Хаб, Киберпарк Аренасы<ref>{{Cite news|title=В Казани запустили крупнейшую киберарену в России|author=ВЕСТИ Татарстан|url=https://trt-tv.ru/news/v-kazani-zapustili-krupnejshuyu-kiberarenu-v-rossii-2/|work=ВЕСТИ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kazanfirst.ru/articles/591378|title=Самая большая киберспортивная арена, детский ИТ-парк и инновационный бизнес-инкубатор: в Казани открылся технопарк им. Башира Рамеева KazanFirst|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630181440/https://kazanfirst.ru/articles/591378|archivedate=2023-06-30|language=ru|work=kazanfirst.ru|accessdate=2023-06-30}}</ref> һәм башка җәмәгать урыннары<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://rameev.itpark.tech/|title=Технопарк им. Башира Рамеева|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630181439/https://rameev.itpark.tech/|archivedate=2023-06-30|work=rameev.itpark.tech|accessdate=2023-06-30}}</ref> урнашкан. == Җетәкчеләр == * Руслан Игорь улы Власов — Генераль директор * Даниил Алмаз улы Мистәев — Балалар IT-паркы директоры == Тәнкыйть == Яңа IT-парк халыкара делегатлар һәм Россия төбәкләре хөкүмәтләре вәкилләре өчен популяр туристик юнәлешкә әйләнә. Күпләр өчен яңа мәйдан Республиканың IT үсеше һәм трансформациясе символына әйләнә. IT-парк [[Татарстан]]да узган Цифрлаштыру елының (2022) символы буларак билгеле була<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/561855|title=«Между Купертино и Казанью можно ставить знак тождества»: как открывали новый IT-парк на месте «Спартака»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630181441/https://www.business-gazeta.ru/article/561855|archivedate=2023-06-30|date=2022-08-30|language=ru|work=БИЗНЕС Online|accessdate=2023-06-30}}</ref>. Бәшир Рәмиев исемендәге IT-парк Татарстан Республикасы халкы тарафыннан киң тәнкыйтькә дучар булган. Күпләр аның нәтиҗәлелегенең түбән булуына зарланалар. Кайбер резидентлар шулай ук яңа IT-паркка ихтыяҗ булмавын белдерәләр<ref>{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/274807-isanmesez-rustam-nurgalievich-kritika-novogo-it-parka-deficit-shkol|title=«Исәнмесез, Рустам Нургалиевич»: критика нового ИТ-парка, дефицит школ — Реальное время|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630181439/https://realnoevremya.ru/articles/274807-isanmesez-rustam-nurgalievich-kritika-novogo-it-parka-deficit-shkol|archivedate=2023-06-30|language=ru|work=realnoevremya.ru|accessdate=2023-06-30}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://rameev.itpark.tech/ Бәшир Рәмиева исемендәге IT-парк сайты] [[Төркем:Казан икътисады]] 465jr81xz11uf0pcf3ruvsv4qvkcmwg 0 1491702 5970237 5958264 2026-07-01T14:01:14Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970237 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}}  '''Шарсыман саркосома''' ({{Lang-la|Sarcosoma globosum}}) — [[саркосомнар]] гаиләсенә караган [[Сумкалы гөмбәләр|сумкалы гөмбәләре]] төре. Гөмбә агулы түгел һәм ашарга яраксыз дип санала, ләкин кайвакыт аны пешереп ашыйлар<ref name="В">{{Cite web|url=https://michailvishnevsky.com/sarkosoma-sharovidnaya/|title=Саркосома шаровидная|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220516125731/https://michailvishnevsky.com/sarkosoma-sharovidnaya/|archivedate=2022-05-16|date=2020-05-03|language=ru|work=Михаил Вишневский|accessdate=2022-04-16}}</ref>. == Тасвирлама == Җимеш тәне (apothecium, [[апотеций]]) башта шарсыман, аннары төерсыман, куе көрән төстә, диаметры 6 см, кайвакыт 8 см-га кадәр җитә. Тышкы өслеге җыерчыклы һәм бәрхет сыман. Аның ялтыравыклы гимениумы тиз арада апотеция үзәгендә формалаша һәм эчкә таба бераз бөгелгән. Консистенциясе ачык желатин сыман. Сыеклыкларын дә кертеп, гөмбәнең уртача авырлыгы якынча 70-100 г; аерым үрнәкләр зуррак зурлыкларга җитә ала. Аскы цилиндрик формада, озынлыгы 340—370 микрометр һәм киңлеге 12,5-15 мкм. Эллипссыман, гиалинлы, шома споралар 24-30 × 9-11,5 мкм зурлыкта. Парафизлар җепсыман һәм өлешчә тармакланган. Шарсыман саркосома — сапрофит, ул ылыслы урманнарда нарат һәм чыршы агачлары арасында үсәргә өстенлек бирә. Җимеш гәүдәләре, нигездә, язда, кар эрү вакытында барлыкка килә. Бу төр арктик-альп таралышына ия һәм Үзәк Европада бик сирәк очрый, ләкин еш кына бер генә җирдә дә күп очрый. Россиянең Кызыл китабына кертелгән. Шул исәптән ул [[Татарстан|Татарстан Республикасы]]ның һәм Архангельск, Мәскәү, Тюмень һәм Новосибирск өлкәләренең Кызыл китапларына кертелгән.<ref name=red_book_AO>{{книга |ссылка= |заглавие=Красная книга Архангельской области |страницы=36 |год=2008 |место=Архангельск |isbn=978-5-90362-502-4 |ответственный=отв. ред. А.П. Новоселов |archive-date= |archive-url= }}</ref> Европада гөмбәнең популяр исеме — «убырлы казаны», ул соңгы вакытта Россиядә кулланыла башлаган<ref name="В">{{Cite web|url=https://michailvishnevsky.com/sarkosoma-sharovidnaya/|title=Саркосома шаровидная|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220516125731/https://michailvishnevsky.com/sarkosoma-sharovidnaya/|archivedate=2022-05-16|date=2020-05-03|language=ru|work=Михаил Вишневский|accessdate=2022-04-16}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр|refs=}} == Әдәбият == * E. Gerhardt: ''Pilze''. Verlag BLV, München 2006, S. 581, ISBN 978-3-8354-0053-5 [[Төркем:Куркыныч янамаган төрләр]] [[Төркем:Гөмбәләр]] a0ko9fdxhvz357uuz7ycnxza2efbjg3 0 1491723 5970286 5962791 2026-07-01T18:03:01Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970286 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = Дилбәр Шәмсетдинова | рәсем = Д.В.Шәмсетдинова.jpg | рәсем зурлыгы = 200px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = Дилбәр Шәйхевәли кызы Шәмсетдинова | һөнәр = профессор | туу датасы = 1955 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Мөслим районы| Мөслим районында}}, [[Тойгелде (Мөслим районы)|Тойгелде]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган фән эшлеклесе]] [[Файл:Russian Federation Government Prize in Education.png|20px|Мәгариф өлкәсендә Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе (2006)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Шәмсетдинова}} '''Дилбәр Шәмсетдинова''', Дилбәр Вәли (''Шәйхевәли'') кызы Шәмсетдинова, ''кыз фамилиясе'' '''Ганиева''' (''Дильбар Валиевна (Шайхевалиевна) Шамсутдинова, Dilbar Valievna Shamsutdinova, [[1955 ел]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Тойгелде (Мөслим районы)|Тойгелде]]'') — галимә, педагогика фәннәре докторы (2003), [[Казан дәүләт мәдәният институты]]ның социаль-мәдәни эшчәнлек һәм педагогика кафедрасы профессоры <ref>[https://ktnhp.tatarstan.ru/index.htm/news/1946049.htm Профориентационная беседа со студентами выпускных групп техникума.] {{comment|ГАПОУ|Государственное автономное профессиональное образовательное учреждение}} «Казанский техникум народных художественных промыслов», 10.03.2021{{ref-ru}}</ref>. [[Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе]]. Мәгариф өлкәсендә Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе лауреаты (2006). == Тәрҗемәи хәле == 1955 елда Татарстан АССР [[Мөслим районы]] [[Тойгелде (Мөслим районы)|Тойгелде]] авылында укытучылар гаиләсендә туган. Әтисе Шәйхевәли Әхмәтвәли улы Ганиев ([[Бөек Ватан сугышы]] ветераны) һәм әнисе Мәрнүсә Гомәр кызы (Гомәрова) 40 елдан артык Тойгелде урта мәктәбендә укытканнар, әнисе 1949—1980 елларда мәктәп директорының укыту-тәрбия эшләре буенча урынбасары булып эшләгән. Бертуганнары икесе дә югары белемле: Илфак (Казанда яши), Рәмилә ([[КамАЗ]]ның махсус техник китапханәсе мөдире)<ref>[https://edu.tatar.ru/upload/storage/org1405/files/Тойгильдинская%20ООШ%20-%20новый(1).pdf Ганиев Шәйхевзли Әхмәтвәли улы.] Тойгелде мәктәбе тарихы</ref>. Мәктәпне тәмамлагач, [[Пермь]] шәһәрендәге музыка училищесында (1994 елдан көллият<ref>[https://www.rusprofile.ru/id/4307870 ГБПОУ «Пермский Музыкальный Колледж»]</ref>) вокал буенча белем алган. 1976 елда [[Казан дәүләт мәдәният институты]]на укырга кергән. Ленин исемендәге стипендиягә лаек булган. 1980 елда институтны тәмамлагач, аспирантурада калдырылган, бер үк вакытта әлеге институтта укыта башлаган. 1989 елда педагогика фәннәре кандидаты дигән гыйльми дәрәҗә алу өчен, 2003 елның 14 гыйнварында<ref>[https://rusacademedu.ru/docpednauk/шамсутдинова-дильбар-валиевна/?p=Ш Шаамсутдинова Дильбар Валиевна.] Российская академия образования{{ref-ru}}</ref> «Шәхеснең социаль-мәдәни интеграциясендәге фактор буларак ял итү эшчәнлеге» (Досуговая деятельность как фактор социально-культурной интеграции личности<ref>[https://www.dissercat.com/content/dosugovaya-deyatelnost-kak-faktor-sotsialno-kulturnoi-integratsii-lichnosti Диссертация на тему «Досуговая деятельность как фактор социально-культурной интеграции личности»]</ref>) темасына педагогика фәннәре докторы дигән гыйльми дәрәҗә алу өчен диссертацияләр яклаган. 2005 елдан профессор. 1999 елдан Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетының социаль-мәдәни эшчәнлек факультеты деканы булып эшләгән<ref>[https://vk.com/wall-79595683_27954?z=photo-79595683_457248848%2Fwall-79595683_27954 Шамсутдинова Дильбар Валиевна]</ref>. Социаль-мәдәни эшчәнлек һәм педагогика кафедрасында «Социаль-мәдәни эшчәнлек үсешендәге заманча тенденцияләр: теория, методология һәм оештыру» фәнни мәктәбненә җитәкчелек иткән (Р. И. Турханова, А. В. Иванова белән)<ref>[https://kazgik.ru/chairs/kafedra-pedagogiki-i-sotsialno-kulturnoy-deyatelnosti-/ Кафедра педагогики и социально-культурной деятельности КазГИК]</ref>. == Фәнни эшчәнлеге == Фәнни эшчәнлеге {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Педагогика|педагогиканың||dQ7922}} бер тармагы — иҗтимагый-мәдәни белем һәм тәрбия бирү мәсьәләләре белән бәйле. Аның тикшеренүләре социаль-мәдәни эшчәнлек педагогикасына яңа караш эшләүгә, адаптация механизмнарын һәм шәхесләрнең җәмгыятькә социаль-мәдәни интеграциясе шартларын анализлауга юнәлтелгән. Педагогикага керткән теоретик өлеше милли-мәдәни үзенчәлекнең кыйммәти-норматив өлкәсен нигезләүдән гыйбарәт. Социомәдәни өлкәне мәдәниятнең консолидацияләү потенциалын гамәлгә ашыра алырлык өлкә буларак өйрәнү зур фәнни әһәмияткә һәм киң гамәли кулланылышка ия, бу өлкәдә этномәдәни үзбилгеләнү, мәдәни мирасны саклау һәм тапшыру, яңадан булдыру, халык фестивальләре, һәвәскәрләр берләшмәләре һәм милли-мәдәни үзәкләр рәвешендә милли-мәдәни үзоешу механизмы аша нәтиҗәле гамәлгә ашырылырга мөмкин<ref>[https://web.archive.org/web/20140911121733/http://www.kazguki.ru/kcontent/about/structura/faculties/faculty_of_socio_cultural_activities/ Шамсутдинова Дильбар Валиевна.] Факультет cоциально-культурной деятельности КазГУК{{ref-ru}}</ref>. 100 фәнни хезмәт, шул исәптән, 10 китап авторы. Монографияләре социаль-мәдәни эшчәнлек теориясе, методологиясе һәм методлары, мәдәният һәм сәнгать өлкәләрендә белгечләрне һөнәри әзерләү темаларын яктырта. Фәнни мәкаләләре Россиянең әйдәп баручы педагогика журналларында басылган. Казан дәүләт мәдәният институты каршындагы Диссертацияләр яклау советы рәисе сыйфатында фәнни кадрлар әзерләүгә зур игътибар биргән. Аның җитәкчелегендә 20 дән артык кандидатлык диссертациясе якланган (мәсәлән, 2006 елда [[Роза Әхмәдиева]] <ref>[https://dzen.ru/a/Xz4wR8dS-lQChFrq Экспертиза диссертации Ахмадиевой Розы Шайхайдаровны.] Диссернет</ref>, 2012 елда Николай Никифоров<ref>[https://geum.ru/next/art-249620.php Формирование ценностей здорового образа жизни в условиях досугового объединения спортивно-оздоровительной направленности.] geum.ru</ref>). Казан дәүләт мәдәният институтының фәнни басмасы (Басманың ISSN номеры — 1812-0547) — «Вестник Казанского государственного университета культуры и искусств» журналының редакция шурасы әгъзасы булган<ref>[https://kazgik.ru/science/vestnik/ Вестник Казанского государственного университета культуры и искусств]</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе]] * 2006 — Мәгариф өлкәсендә [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Мәгариф өлкәсендә Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе |премиясе|d| Q4377077}} — ''«Урта Идел буе төбәгенең социаль-мәдәни өлкәсе һәм сәнгать белгечләрен өзлексез һөнәри әзерләүнең төбәк системасын гамәлгә ашыру методологиясе һәм технологияләре» дигән эшләр сериясе өчен''<ref>[https://ru.nagrady.by/persona/344277/ Шамсутдинова Дильбар Валиевна.] Награды России, 04 августа 2006{{ref-ru}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Шәмсетдинова Дилбәр Вәли кызы / Мөслим — безнең йөрәкләрдә (китапны төзүче [[Мөҗәһит Әхмәтҗанов]]). Казан: «Ихлас», 2018. — Б.181. ISBN 978-5-907039-08-7 == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20140911121733/http://www.kazguki.ru/kcontent/about/structura/faculties/faculty_of_socio_cultural_activities/ Шамсутдинова Дильбар Валиевна.] Факультет cоциально-культурной деятельности КазГУК{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Шәмсетдинова, Дилбәр}} [[Төркем:Педагогика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Пермь музыка көллиятен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан мәдәният институты укытучылары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре]] [[Төркем:Мәгариф өлкәсендә Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе лауреатлары]] 0gwzcbi8afi01naicv5ns7ge4b759hl 0 1491748 5970211 5963347 2026-07-01T13:26:28Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970211 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Яңа Аракчино''' (Яңа Уракчы, Уракчино; {{lang-ru|Новое Аракчино (станция)}}) — [[Горький тимер юлы|Горький тимер юлының]] [[Горький тимер юлының Казан регионы|Казан бүлегенең]] [[Казан шәһәр яны бәйләнеше|Казан электр поездларының]] тимер юл платформасы, шәһәрнең көнбатыш өлешендә, [[Казанның Киров районы|Киров районында]] урнашкан. == Этимология һәм тарих == Уракчы (Аракчино, Уракчино) — борынгы татар авылы. Исеме «уракчы» дигән татар сүзеннән килә. Бүгенге көндә Аракчино — Казан шәһәре читендәге заманча бистә, анда 2 нче автобус белән барып була. Урам исемнәре сакланган: 2 нче Аракчинская урамы, Аракчинскаяга үтү юлы, Аракчинское шоссесы һәм Аракчино станциясе<ref>{{Cite web|url=https://history-kazan.ru/16236-starye-tatarskie-nazvaniya-v-toponimike-yuga-zarechya&source=tabbar&source=tabbar|title=Старых татарских названий в топонимике юга Заречья пять|accessdate=2026-06-15|publisher=Казанские истории}}</ref>. Разъезд 1894 елда ачылган<ref>{{Cite web|url=http://rmost.narod.ru/materials/ryaz-kazan/rail_date.htm|title=Красный Узел — Казань|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402104923/http://rmost.narod.ru/materials/ryaz-kazan/rail_date.htm|archivedate=2015-04-02|accessdate=2012-11-27}}</ref> . Ул станция буларак 1940 елдан бирле телгә алына.<ref name=":022">{{Китап|ref=|автор=|volume=|nodot=|том=|isbn=|тираж=4250}}</ref> == Гомуми мәгълүмат == [[Файл:Новое_Аракчино.jpg|мини|Яңа Арачино, udдино күренеше]] Ике биек платформа. Станция каршындагы участок ике юлдан дүрт юлга күчә. Ике тышкы юлның платформалары бар, ә калган икесе алар арасында урнашкан һәм платформалардан үтеп булмый. Станциядән чыгу Яңа Уракчы бистәсенә илтә. Станциядән ерак түгел автомобиль-тимер юл кичүе урнашкан. Платформаның төньягында, тимер юлга параллель рәвештә, [[Завокзальная улица (Казань)|Завокзальная]] урамы, ә көньякта Вагонная урамы урнашкан. 2012 елда платформа реконструкцияләнә<ref>{{Cite web|url=http://www.business-gazeta.ru/article/58984/|title=Вокзалы Казани: за миллиард разобрать старый и построить новый|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120803021803/http://www.business-gazeta.ru/article/58984/|archivedate=2012-08-03|accessdate=2012-07-31}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Казан тимер юл станцияләре}} [[Төркем:Казанның Киров районы]] [[Төркем:Казан тимер юл станцияләре]] [[Төркем:Әлифба буенча тимер юл станцияләре]] 9mb2xas2xujk692rrhs81ec8yfy8avn 0 1491751 5970282 5970151 2026-07-01T18:01:15Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970282 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] Азат Габдрәшитов | рәсем = А.Д.Габдрашитов.png | рәсем_зурлыгы = 175px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Азат Дилфас улы Габдрәшитов | һөнәр = спортчы (''[[көрәш]], [[билбау көрәше]]'') | туу датасы = 1993 | туу җире = [[Россия Федерациясе]], [[Татарстан Республикасы]], {{туу җире|Актаныш районы|Актаныш районында}}, [[Татар Суыксуы авыл җирлеге]], [[Мари-Суыксу]] | гражданлык = {{байрак|Россия}} [[Россия Федерациясе]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Дилфас | әни = Илгизә | ир = | хатын =Фирүзә | балалар = улы Билал | бүләк һәм премияләр =[[Файл:Знак мс России.jpg|20px|Көрәш буенча Россиянең спорт мастеры (2020)]] [[Файл:Знак мс России.jpg|20px|Билбаулы көрәш буенча Россиянең спорт мастеры (2022)]] [[Файл:Знак мсмк России.jpg|20px|Россиянең халыкара класслы спорт мастеры (2025)]] | сайт = [https://vk.com/id73253877 Азат Габдрашитов] | башка мәгълүмат = }} {{фш|Габдрәшитов}} '''Азат Габдрәшитов''', Азат Дилфас улы Габдрәшитов (''Азат Дильфасович Габдрашитов; [[1993 ел]], [[РФ]], [[ТР]], [[Актаныш районы]], [[Мари-Суыксу]]'') — спортчы-көрәшче, дөнья, Россия һәм Татарстан чемпионы, БРИКС илләре уеннарында билбау көрәше буенча чемпион, көрәш буенча халыкара класслы спорт мастеры<ref>[https://chelny-biz.ru/news/650031/ Азат Габдрашитов стал абсолютным батыром Сабантуя Челнов (фото)]. chelny-biz.ru,13.06.2026</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1993 елда Татарстанның Актаныш районы [[Татар Суыксуы авыл җирлеге]]нә керүче [[Мари-Суыксу]] авылында туган<ref>[https://msu.tatarstan.ru/index.htm/news/128920.htm 27-28 марта в спортивном комплексе «Иман» села Актаныш состоялся турнир по национальной борьбе среди учащихся 1994 г.р. и моложе.]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Портал муниципальных образований РТ, 28.03.2012</ref>. Әти-бабалары Сабан туйларында көрәшкәннәр. Башлангыч сыйныфларда [[Татар Суыксуы (Актаныш районы)|Татар Суыксуы]] мәктәбендә укыган<ref>''Ләйсән Газизова''. [https://aktanysh-rt.ru/news/bu-mim/news-1763367513 Азат Габдрәшитов: 2026 елдан яңа үлчәү авырлыгында көрәшә башлыйм.] Актаныш яңалыклары, 17.11.2025</ref>. Мари-Суыксу мәктәбен тәмамлаган. Спорттагы беренче адымнарын туган районында тренер Раил Сираев кул астында башлаган<ref>''Сәрия Гарипова''. [https://shahrichalli.ru/news/kich-bgen-irtg/korasce-azat-gabdrasitov-uzgan-el-ber-da-inelmademясаган Көрәшче Азат Габдрәшитов: «Узган ел бер дә җиңелмәдем».]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Шәһри Чаллы]], 8.03.2025</ref>, соңрак уку һәм спорт карьерасын дәвам иттерү өчен [[Яр Чаллы]] шәһәренә күченгән. 2012 елдан Чаллыда яши, [[Түбән Кама]]да машина йөртүче булып эшли. [[Казан федераль университеты]]ның Яр Чаллы институтында (филиал) укыган. 19 яшьлек студент чагында, ул Бөтенроссия мөселман яшьләре көрәш турнирында (Яр Чаллыдагы «Витязь» спорт комплексында узган) 80 кг авырлык категориясендә өченче урынны алган<ref>[https://aktanysh.tatarstan.ru/index.htm/news/131831.htm Азат Габдрашитов занял III место на всероссийском турнире мусульманской молодежи по борьбе куреш.] Актанышский муниципальный район, 16.04.2012</ref>. 2013 елдан спорт белән профессиональ рәвештә шөгыльләнә. Күнегүләрне [[Марат Бибишев]] исемендәге «Витязь» спорт мәктәбенең көрәш залында ясый<ref>''Руслан Асанов''. [https://chelny-izvest.ru/news/obschestvo/xocu-pobedit-vsex-i-vyigrat-vse-poka-vozrast-i-sily-pozvoliaiut « Хочу победить всех и выиграть все, пока возраст и силы позволяют».] Челнинские известия, 18.06.2025{{ref-ru}}</ref>. Чаллы көрәш федерациясе ачылгач, Чаллы командасы өчен көрәшә башлаган. Тренеры — билбау көрәше буенча югары категорияле тренер, Россиянең атказанган тренеры профессор Рәкыйп Нәҗип улы Фәйзуллин<ref>[https://vk.com/wall-47384302_9631 Файзуллин Ракип Назипович.] GONGTV</ref> <ref>[http://wrestrus42.ru/шахтерский-сабантуй-кузбасские-спор/ Шахтерский Сабантуй: кузбасские спортсмены проявили себя в борьбе корэш.] Федерация спортивной борьбы Кемеровской области, 28.06.2021{{ref-ru}}</ref>. == Спорттагы уңышлары == * 2021 — Халыкара шахтерлар Сабан туе ([[Кемерово]])<ref>''Максим Серков.'' [https://ngs42.ru/text/gorod/2021/06/28/69994388/ В Кемерово на новой площади прошел шахтерский Сабантуй: фоторепортаж с международного шахтерского Сабантуя в Кузбассе, 27 июня 2021 года - 28 июня 2021.] НГС42.ру, 28.06.2021{{ref-ru}}</ref> — 90 кг авырлыкта 3нче урын * 2024 — V Бөтендөнья күчмәннәр уеннары ([[Астана]]) — көрәштә 90 кг авырлыкта 2нче урын<ref>''Святослав Арутюнов''. [https://profile.ru/society/stepnaya-olimpiada-v-astane-zavershilis-vsemirnye-igry-kochevnikov-1593169/ Степная Олимпиада. В Астане завершились Всемирные игры кочевников.] profile.ru, 17.09.2024{{ref-ru}}</ref> * 2024 – БРИКС уеннары (Казанның [[«Ак Барс» көрәш сарае]]нда) чемпионы. 90 кг авырлык категориясендә [[Иран]]лы көндәше Юнес Пахлаванзадехны җиңгән <ref>[https://milliard.tatar/news/eta-pobeda-za-otca-tatarskie-borcy-cempiony-briks-5719 «Эта победа – за отца»: Татарские борцы – чемпионы БРИКС.] [[Миллиард.татар]], 26.06.2024</ref><ref>[https://aktanysh.tatarstan.ru/index.htm/news/2322021.htm лава района Ленар Зарипов встретился сегодня с борцом из Актанышского района Азатом Габдрашитовым, который стал чемпионом по борьбе на поясах в Играх стран БРИКС.] Актанышский муниципальный район, 3.07.2024</ref> * 2025 — Көрәш буенча Татарстан чемпионаты (Казан)<ref>[https://nabchelny.ru/news/57853 Победы 2025: чемпионами Татарстана по борьбе корэш стала сборная Набережных Челнов.] nabchelny.ru, 21.01.2025</ref> — 90 кг авырлыкта җиңүче <ref>[https://gongtv.ru/premiya-manzara-2025/ Победители Премии «Манзара» — 2025 и Чемпионата РТ по Корэш.] GongTV</ref> * 2025 — Муса Җәлил истәлегенә үткәрелгән көрәш турнирында 90 кг авырлык категориясендә беренче урынны алган<ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/stali-izvestny-pobediteli-turnira-po-borbe-kores-pamyati-musy-dzalilya-spisok-5973857 Стали известны победители турнира по борьбе корэш памяти Мусы Джалиля.] [[Татар-информ]], 16.02.2025</ref> * 2025 — Чаллы Сабан туе баш батыры (баш батырга 3 миллион сумлык «комфорт» комплектациясендәге 7 урынлы «Soueast S07» Кытай кроссоверы тапшырылган). Финалда ул икенче ел рәттән [[Ранис Гыйләҗетдинов]] белән очрашкан<ref>[https://vestikamaza.ru/posts/chelninskie_borczy_sobrali_glavnye_prizy_rajonnyh_sabantuev/ Челнинские борцы собрали главные призы районных Сабантуев.] [[Вести КАМАЗа (газета) |«Вести КАМАЗа»]], 8.06.2026{{ref-ru}}</ref> * 2026 — Чаллы Сабан туе баш батыры (көрәш ярышларының финалында [[Эльдар Хәмитов]]ны 3:2 исәбе белән җиңеп чыккан) — «Лада Веста» автомобиле тапшырылган<ref>''Зөлфия Шәвәлиева''. [https://intertat.tatar/news/cally-saban-tuenyn-bas-batyryna-lada-vesta-avtomobile-tapsyrdylar-5879717 Чаллы Сабан туеның баш батырына «Лада Веста» автомобиле тапшырдылар.] [[Интертат]], 13.06.2026</ref> * 2026 — Кайбыч районы Сабан туе баш батыры (үз авырлыгында җиңгән өчен телевизор һәм баш батырга төп бүләк — мини-трактор тапшырылган)<ref>[https://kaybici.tatarstan.ru/index.htm/news/2528961.htm#:~:text=Главным%20батыром%20Сабантуя%202026%20года,приз%20—%20ключи%20от%20мини-трактора Батыр Сабантуя 2026 года Азат Габдрашитов.] Кайбицкий муниципальный район, 8.06.2026</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2020 — Көрәш буенча Россиянең спорт мастеры<ref>{{Cite web |url=https://msrfinfo.ru/awards/995 |title=Приказ Министерства спорта РФ от 30.03.2020 г. № 26-нг |accessdate=2026-06-15 |archivedate=2023-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307144657/https://msrfinfo.ru/awards/995 }}</ref> * 2022 — Билбаулы көрәш буенча Россиянең спорт мастеры<ref>{{Cite web |url=https://msrfinfo.ru/awards/1127 |title=Приказ Министерства спорта РФ от 29.06.2022 г. № 76-нг |accessdate=2026-06-15 |archivedate=2023-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230603052131/https://msrfinfo.ru/awards/1127 }}</ref> * 2025 — Көрәш буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры<ref>[https://msrfinfo.ru/awards/1342 Приказ Министерства спорта РФ от 30.06.2025 г. № 136-нг]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Шәхси тормышы == Гаиләле. Хатыны Фирүзә, улы Билал (2022)<ref>[https://vk.com/clip-34096775_456243881 Абсолютный батыр Сабантуя: как Азат Габдрашитов завоевал главный приз!] Клип сообщества Челнинские известия Вконтакте, 17.06.2025</ref>. Эшкуарлык белән шөгыльләнә<ref>''Ляля Гайфутдинова''. [https://chelny-izvest.ru/news/sport/batyr-sabantuia-celnov-azat-gabdrasitov-perenes-operaciiu-na-ruke Батыр Сабантуя Челнов Азат Габдрашитов перенес операцию на руке.] [[Челнинские известия (газета)|«Челнинские известия»]], 2.08.2025</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://vk.com/clip-34096775_456243881 Абсолютный батыр Сабантуя: как Азат Габдрашитов завоевал главный приз!] Клип сообщества Челнинские известия Вконтакте, 17.06.2025 {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Габдрәшитов, Азат}} [[Төркем:Көрәшчеләр]] [[Төркем:Көрәш буенча Татарстан чемпионнары]] [[Төркем:Көрәш буенча Русия чемпионнары]] [[Төркем:Көрәш буенча дөнья чемпионнары]] [[Төркем:Казан химия-технология институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары]] [[Төркем:Казан федераль университетының Яр Чаллы институтын тәмамлаучылар]] 0z911ismsw6pehm6xrhizs7nvpfa44y 0 1491753 5970208 5963362 2026-07-01T13:23:01Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970208 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Мемориаль сквер''' — [[Татарстан|Татарстан Республикасы]] башкаласы [[Казан]] [[Арча зираты|шәһәренең Арча зиратындагы]] некрополь. Ул «Татарстан үсешенә зур өлеш керткән күренекле шәхесләрне җирләү һәм аларның хәтерен мәңгеләштерү» өчен тәгаенләнгән «аерым корылма». == Тарих == [[Казан]] үзәгендә мемориаль сквер булдыру турында [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты|ТР Министрлар Кабинетының]] 2018 елның 14 августындагы боерыгыннан билгеле була, ләкин ул рәсми рәвештә бастырылмый<ref name="evening2018">{{Cite web|url=https://www.evening-kazan.ru/articles/v-centre-kazani-pod-vidom-skvera-otkroyut-kladbishche-dlya-izbrannyh.html|title=В центре Казани под видом сквера откроют кладбище для избранных|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134324/https://www.evening-kazan.ru/articles/v-centre-kazani-pod-vidom-skvera-otkroyut-kladbishche-dlya-izbrannyh.html|archivedate=2022-05-26|author=Дарья Субботина|date=2018-09-14|publisher=[[Вечерняя Казань|Газета «Вечерняя Казань»]]|accessdate=2022-05-25}}</ref><ref name="idelreal">{{Cite web|url=https://www.idelreal.org/a/29497017.html|title=В десятую годовщину «смерти Шаймиева» власти Татарстана решили создать кладбище для выдающихся деятелей|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220514215741/https://www.idelreal.org/a/29497017.html|archivedate=2022-05-14|author=Марина Юдкевич|date=2018-09-19|publisher=[[Idel.Реалии]]|accessdate=2022-05-25}}</ref>. Рәсми затлар билгеләп үткәнчә, мемориаль сквер [[Арча зираты]]ның көньяк киртәсе буйлап [[Николай Ершов урамы (Казан)|Николай Ершов урамында]] урнашачак һәм «Татарстан үсешенә зур өлеш керткән күренекле эшлеклеләрне җирләү һәм аларның хәтерен мәңгеләштерү» өчен тәгаенләнгән «аерым корылма» булачагын билгеләп үтә<ref name="rybakova">{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/v-memorialnom-skvere-na-ulitse-ershova-v-tsentre-kazani-zahoronyat-600-chelovek|title=В мемориальном сквере на улице Ершова в центре Казани захоронят 600 человек|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134323/https://www.tatar-inform.ru/news/v-memorialnom-skvere-na-ulitse-ershova-v-tsentre-kazani-zahoronyat-600-chelovek|archivedate=2022-05-26|author=Наталья Рыбакова|date=2018-09-14|publisher={{нп5|Татар-информ|Татар-информ|tt|Татар-информ}}|accessdate=2022-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rt-online.ru/v-memorialnom-skvere-na-ershova-zahoronyat-600-chelovek/|title=В мемориальном сквере на Ершова захоронят 600 человек|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134323/https://rt-online.ru/v-memorialnom-skvere-na-ershova-zahoronyat-600-chelovek/|archivedate=2022-05-26|date=2018-09-14|publisher=[[Республика Татарстан (газета)|Газета «Республика Татарстан»]]|accessdate=2022-05-25}}</ref> . «Элита» өчен махсус зират булдыру Казан халкы арасында зур резонанс һәм ачу тудырда, өстәвенә, мондый мөһим мәсьәлә буенча шәһәр администрациясе тарафыннан бернинди җәмәгать тыңлаулары игълан ителми.<ref>{{Cite web|url=https://sntat.ru/news/strasti-vokrug-memorialnogo-skvera-na-ulitse-ershova-v-kazani-zhiteli-goroda-trebuyut-obschestvennye-slushaniya-5642539|title=Страсти вокруг мемориального сквера на улице Ершова в Казани: жители города требуют общественные слушания|date=2018-09-27|publisher={{нп5|Татар-информ|Татар-информ|tt|Татар-информ}}|accessdate=2022-05-25}}</ref> [[Файл:Memorial_square,_Arskoe_cemetery_(2022-05-12)_01.jpg|сулда|мини|225x225пкс|Мемориаль сквер]] [[Татарстан Рәисе|Татарстан Президенты]] администрациясе билгеләп үткәнчә, «мондый мемориаль комплекс булдыру зарурлыгы күптән өлгергән»<ref>{{Cite web|url=https://www.evening-kazan.ru/news/kazanskoe-kladbishche-dlya-izbrannyh-ryadom-s-arskim-obnesli-zaborom-foto.html|title=Казанское кладбище для избранных рядом с Арским обнесли забором|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513192352/https://www.evening-kazan.ru/news/kazanskoe-kladbishche-dlya-izbrannyh-ryadom-s-arskim-obnesli-zaborom-foto.html|archivedate=2021-05-13|date=2019-04-24|publisher=[[Вечерняя Казань|Газета «Вечерняя Казань»]]|accessdate=2022-05-25}}</ref>, ә «кайберәүләр анда бары тик югары дәрәҗәдәге түрәләр һәм сәясәтчеләр генә күмеләчәк дип аңлаттылар, ләкин бу дөрес түгел», чөнки «күренекле шәхесләр арасында республика чикләреннән читтә танылган һәм популяр драматурглар һәм артистлар бар»<ref name="evening2018">{{Cite web|url=https://www.evening-kazan.ru/articles/v-centre-kazani-pod-vidom-skvera-otkroyut-kladbishche-dlya-izbrannyh.html|title=В центре Казани под видом сквера откроют кладбище для избранных|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134324/https://www.evening-kazan.ru/articles/v-centre-kazani-pod-vidom-skvera-otkroyut-kladbishche-dlya-izbrannyh.html|archivedate=2022-05-26|author=Дарья Субботина|date=2018-09-14|publisher=[[Вечерняя Казань|Газета «Вечерняя Казань»]]|accessdate=2022-05-25}}</ref> . Шул ук вакытта, «чит илләр тәҗрибәсен кулланып, мондый урыннарда кем күмелергә мөмкин дигән критерийларны, ничек кенә көфер яңгырамасын, билгели торган махсус регулятор комиссиясе булдыру планы бар» дип игълан ителә<ref name="realnoevremya2019">{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/155528-v-kazani-obustroyat-skver-dlya-zahoroneniya-vydayuschihsya-lyudey|title=Покойся по регламенту: кого хоронить в Мемориальном сквере Казани — решит комиссия|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021110930/https://realnoevremya.ru/articles/155528-v-kazani-obustroyat-skver-dlya-zahoroneniya-vydayuschihsya-lyudey|archivedate=2020-10-21|author=Максим Матвеев, Людмила Губаева, Екатерина Аблаева|date=2019-10-22|publisher=[[Реальное время (интернет-газета)|Интернет-газета «Реальное время»]]|accessdate=2022-05-25}}</ref>, ләкин «күренеклелек» дәрәҗәсен кем һәм ничек билгеләячәге турында бернинди аңлатма да бирелми<ref>{{Cite web|url=https://www.evening-kazan.ru/news/na-obustroystvo-kladbishcha-dlya-izbrannyh-v-kazani-gotovy-potratit-bolee-97-mln-rubley.html|title=На обустройство кладбища для избранных в Казани готовы потратить более 97 млн рублей|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134326/https://www.evening-kazan.ru/news/na-obustroystvo-kladbishcha-dlya-izbrannyh-v-kazani-gotovy-potratit-bolee-97-mln-rubley.html|archivedate=2022-05-26|date=2019-07-08|publisher=[[Вечерняя Казань|Газета «Вечерняя Казань»]]|accessdate=2022-05-25}}</ref> . Шуңа да карамастан, җәмәгатьчеләр даирәсендә , чынлыкта ,, карт элитаның «каенаналар, каенаналар, абыйлар, апалар һәм башка хуҗабикәләре» шунда күмеләчәк дип фаразлана, алар мондый сквер булдырып, үз җеназалары өчен урын әзерлиләр<ref name="evening2018" /><ref name="idelreal">{{Cite web|url=https://www.idelreal.org/a/29497017.html|title=В десятую годовщину «смерти Шаймиева» власти Татарстана решили создать кладбище для выдающихся деятелей|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220514215741/https://www.idelreal.org/a/29497017.html|archivedate=2022-05-14|author=Марина Юдкевич|date=2018-09-19|publisher=[[Idel.Реалии]]|accessdate=2022-05-25}}</ref> . [[Файл:Memorial_square,_Arskoe_cemetery_(2022-05-12)_02.jpg|уңда|мини|225x225пкс|Мемориаль сквер]] 2018 елда паркны проектлау өчен 2 миллион 600 мең сум бүлеп бирелгән<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/3738814|title=На Арском кладбище в Казани откроют мемориальный сквер для захоронения выдающихся людей|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134325/https://www.kommersant.ru/doc/3738814|archivedate=2022-05-26|author=Дарья Макарова|date=2018-09-12|publisher=[[Коммерсантъ]]|accessdate=2022-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/na-proektirovanie-skvera-na-ulitse-ershova-v-kazani-vydelili-dva-milliona-rubley|title=На проектирование сквера на улице Ершова в Казани выделили два миллиона рублей|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134324/https://www.tatar-inform.ru/news/na-proektirovanie-skvera-na-ulitse-ershova-v-kazani-vydelili-dva-milliona-rubley|archivedate=2022-05-26|date=2018-09-11|publisher={{нп5|Татар-информ|Татар-информ|tt|Татар-информ}}|accessdate=2022-05-25}}</ref>, ә 2019 елда дәүләт сатып алулары порталында зират төзелеше буенча инженерлык һәм төзелеш эшләре өчен 97 миллион 300 мең сумлык тендер барлыкка килгән<ref>{{Cite web|url=https://kazan.aif.ru/society/v_kazani_na_stroitelstvo_elitnogo_kladbishcha_vydelyat_97_3_mln_rubley|title=В Казани на строительство элитного кладбища выделят 97,3 млн рублей|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134326/https://kazan.aif.ru/society/v_kazani_na_stroitelstvo_elitnogo_kladbishcha_vydelyat_97_3_mln_rubley|archivedate=2022-05-26|date=2019-07-09|publisher=[[Аргументы и факты]]|accessdate=2022-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4025832|title=Мемориальный сквер построят рядом с Арским кладбищем в Казани за 97 млн рублей|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134323/https://www.kommersant.ru/doc/4025832|archivedate=2022-05-26|date=2019-07-09|publisher=[[Коммерсантъ]]|accessdate=2022-05-25}}</ref> . Ахыр чиктә, проектлау эшләре өчен контрактны «Татинвестгражданпроект» дәүләт унитар предприятиесе «көтелгәнчә откан»<ref>{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/117584-znamenitym-pokoynikam-kazani-vmesto-vechnogo-pokoya-dadut-wifi|title=Wi-Fi для 600 покойников: в Казани на Ершова начали строить мемориальное кладбище|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134325/https://realnoevremya.ru/articles/117584-znamenitym-pokoynikam-kazani-vmesto-vechnogo-pokoya-dadut-wifi|archivedate=2022-05-26|author=Инна Серова|date=2018-10-22|publisher=[[Реальное время (интернет-газета)|Интернет-газета «Реальное время»]]|accessdate=2022-05-25}}</ref>, ә төзелешне элек күп тапкырлар дәүләт контрактлары алган «Аркада Строй Универсал» ҖЧҖ үз өстенә алган<ref name="realnoevremya2019">{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/155528-v-kazani-obustroyat-skver-dlya-zahoroneniya-vydayuschihsya-lyudey|title=Покойся по регламенту: кого хоронить в Мемориальном сквере Казани — решит комиссия|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021110930/https://realnoevremya.ru/articles/155528-v-kazani-obustroyat-skver-dlya-zahoroneniya-vydayuschihsya-lyudey|archivedate=2020-10-21|author=Максим Матвеев, Людмила Губаева, Екатерина Аблаева|date=2019-10-22|publisher=[[Реальное время (интернет-газета)|Интернет-газета «Реальное время»]]|accessdate=2022-05-25}}</ref>. Хәтер паркы өчен җир Казан шәһәре Башкарма комитеты тарафыннан бүлеп бирелгән<ref>{{Китап|archivedate=2022-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220401052540/https://kzn.ru/upload/uf/13b/Otchet-o-deyatelnosti-Ispolnitelnogo-komiteta-g.Kazani-za-2018-god.pdf}}</ref>, һәм эш 2019 елның ахырында тәмамланган<ref name="tatar-inform">{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/ispolkom-kazani-oboznachil-srok-sdachi-novogo-memorialnogo-sektora-u-arskogo-kladbischa-639328|title=Исполком Казани обозначил срок сдачи нового мемориального сектора у Арского кладбища|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134326/https://www.tatar-inform.ru/news/ispolkom-kazani-oboznachil-srok-sdachi-novogo-memorialnogo-sektora-u-arskogo-kladbischa-639328|archivedate=2022-05-26|author=Оксана Романова|date=2019-01-17|publisher={{нп5|Татар-информ|Татар-информ|tt|Татар-информ}}|accessdate=2022-05-25}}</ref>. 2020 елда мәйданда күмелгән беренче кеше — соңгы Татарстан [[Советлар Берлеге каһарманы|Советлар Союзы Герое]] [[Борис Кузнецов (1925)|Б. К.]] [[Борис Кузнецов (1925)|Кузнецов]]<ref name="evening-kazan2021">{{Cite web|url=https://www.evening-kazan.ru/articles/filial-arskogo-kladbishcha-v-kazani-gde-poka-tolko-dve-mogily-perestali-nazyvat-skverom.html|title=Филиал Арского кладбища в Казани, где пока только две могилы, перестали называть сквером|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930011801/https://www.evening-kazan.ru/articles/filial-arskogo-kladbishcha-v-kazani-gde-poka-tolko-dve-mogily-perestali-nazyvat-skverom.html|archivedate=2021-09-30|author=Евгений Аксёнов|date=2021-07-31|publisher=[[Вечерняя Казань|Газета «Вечерняя Казань»]]|accessdate=2022-05-25}}</ref> . Казан җирләү эшләрен оештыру департаменты мәгълүматлары буенча, мәйданда җирләү «ведомствоара комиссия карары нигезендә, мәрхүмнең җәмгыять һәм дәүләт алдындагы махсус хезмәтләрен исәпкә алып» башкарыла<ref name="tatar-inform">{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/ispolkom-kazani-oboznachil-srok-sdachi-novogo-memorialnogo-sektora-u-arskogo-kladbischa-639328|title=Исполком Казани обозначил срок сдачи нового мемориального сектора у Арского кладбища|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134326/https://www.tatar-inform.ru/news/ispolkom-kazani-oboznachil-srok-sdachi-novogo-memorialnogo-sektora-u-arskogo-kladbischa-639328|archivedate=2022-05-26|author=Оксана Романова|date=2019-01-17|publisher={{нп5|Татар-информ|Татар-информ|tt|Татар-информ}}|accessdate=2022-05-25}}</ref>, ә Казан Башкарма комитеты җирләү дәүләт һәм җәмәгать учреждениеләре һәм оешмалары үтенече буенча, шулай ук мәрхүмнең туганнарының теләкләрен һәм аның гомерлек васыятьнамәсен исәпкә алып башкарыла дип күрсәтә<ref name="evening-kazan2021" /> . Арча зиратында урын җитмәүгә карамастан<ref name="realnoevremya2019">{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/articles/155528-v-kazani-obustroyat-skver-dlya-zahoroneniya-vydayuschihsya-lyudey|title=Покойся по регламенту: кого хоронить в Мемориальном сквере Казани — решит комиссия|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021110930/https://realnoevremya.ru/articles/155528-v-kazani-obustroyat-skver-dlya-zahoroneniya-vydayuschihsya-lyudey|archivedate=2020-10-21|author=Максим Матвеев, Людмила Губаева, Екатерина Аблаева|date=2019-10-22|publisher=[[Реальное время (интернет-газета)|Интернет-газета «Реальное время»]]|accessdate=2022-05-25}}</ref>, истәлек мәйданында күмелгәннәр турындагы рәсми хәбәрләрдә аларның Арчада күмелгәнлеге күрсәтелгән, һәм 2021 елдан башлап хакимият «мемориаль сквер» терминын кулланудан туктый, ул «Арча зиратының бер өлеше һәм аерым такта таләп итми» дип белдерә<ref name="evening-kazan2021" />. == Инфраструктура == Мемориаль сквер 0,99 [[Гектар|гектар мәйданны]] били һәм Ершов урамы һәм Арча зираты буйлап 360 метрга сузыла. Ул декоратив койма белән әйләндереп алынган, анда керү урыны бар. Территориядә кунаклар өчен эскәмияләр, видеокүзәтү камералары һәм Wi-Fi бар. Зиратта 2,2 х 3 метр зурлыктагы 600 җир участогы өчен урын бар. Кабер коймалары 0,3 метрдан биегрәк булмаска тиеш. Мемориаль сквер тарихи һәм истәлекле зират статусына ия, һәм төрле дин кешеләре өчен җирләү каралган.<ref name="rybakova">{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/v-memorialnom-skvere-na-ulitse-ershova-v-tsentre-kazani-zahoronyat-600-chelovek|title=В мемориальном сквере на улице Ершова в центре Казани захоронят 600 человек|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134323/https://www.tatar-inform.ru/news/v-memorialnom-skvere-na-ulitse-ershova-v-tsentre-kazani-zahoronyat-600-chelovek|archivedate=2022-05-26|author=Наталья Рыбакова|date=2018-09-14|publisher={{нп5|Татар-информ|Татар-информ|tt|Татар-информ}}|accessdate=2022-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rt-online.ru/ryadom-s-arskim-kladbishhem-v-kazani-postroyat-memorialnyj-skver/|title=Рядом с Арским кладбищем в Казани построят мемориальный сквер|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134324/https://rt-online.ru/ryadom-s-arskim-kladbishhem-v-kazani-postroyat-memorialnyj-skver/|archivedate=2022-05-26|date=2019-07-09|publisher=[[Республика Татарстан (газета)|Газета «Республика Татарстан»]]|accessdate=2022-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kazan.aif.ru/society/details/v_kazani_poyavitsya_elitnoe_kladbishche_dlya_pogrebeniya_vydayushchihsya_tatarstancev|title=В Казани появится элитное кладбище для погребения выдающихся татарстанцев|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134324/https://kazan.aif.ru/society/details/v_kazani_poyavitsya_elitnoe_kladbishche_dlya_pogrebeniya_vydayushchihsya_tatarstancev|archivedate=2022-05-26|date=2018-09-12|publisher=[[Аргументы и факты]]|accessdate=2022-05-25}}</ref> == Күмелгәннәр == # [[Борис Кузнецов (1925)|Кузнецов, Борис Кириллович]] (1925—2020) — [[Советлар Берлеге каһарманы|Советлар Союзы Герое]], [[полковник]], Бөек Ватан сугышында катнашучы<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/488226|title=«Недавно общались, не было никаких признаков»: как Минниханов похоронил последнего Героя|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201113201942/https://www.business-gazeta.ru/article/488226|archivedate=2020-11-13|author=Линар Фархутдинов|date=2020-11-13|publisher=[[Бизнес Online]]|accessdate=2022-05-25}}</ref> . # [[Дамир Динниулов|Динниулов, Дамир Равильевич]] (1962—2021) — генерал-майор, [[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|Татарстан Республикасы Эчке эшләр министры]] урынбасары (2002—2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/511862|title=Асгат Сафаров: «Он был одним из самых ценных членов моей команды»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930011805/https://www.business-gazeta.ru/article/511862|archivedate=2021-09-30|author=Станислав Шемелов|date=2021-06-05|publisher=[[Бизнес Online]]|accessdate=2022-05-25}}</ref> . # [[Вазанов, Андрей Юрьевич]] (1962—2022) — генерал-майор, Татарстан Республикасы Эчке эшләр министры урынбасары (1999—2011)<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/544911|title=Асгат Сафаров о генерал-майоре Вазанове: «Мы шли с ним до конца»|author=Станислав Шемелов|date=2022-03-28|publisher=[[Бизнес Online]]|accessdate=2022-05-25}}</ref> . # [[Козарь, Николай Федорович]] (1942—2023) — Татарстан Республикасы Эчке эшләр министры киңәшчесе (2006—2023)<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/614420|title=Шаймиев о Козаре: «С Николаем Федоровичем проработал рука об руку 11 лет»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240518094226/https://www.business-gazeta.ru/article/614420|archivedate=2024-05-18|author=Альфред Мухаметрахимов|date=2023-11-21|publisher=[[Бизнес Online]]|accessdate=2024-05-17}}</ref> . # [[Нугуманов, Рафил Габтрафикович]] (1949—2024) — генерал-майор, [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] депутаты (2009—2014)<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/618976|title=«Рафил-абый был милиционером старой закалки»: как провожали генерала Нугуманова|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240518094210/https://www.business-gazeta.ru/article/618976|archivedate=2024-05-18|author=Альфред Мухаметрахимов, Артем Кузнецов|date=2023-01-03|publisher=[[Бизнес Online]]|accessdate=2024-05-17}}</ref> . <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Файл:Grave_of_Damir_Dinniulov_(2022-05-12)_02.jpg|альт=Могила Динниулова| Динниулов кабере Файл:Boris_Kuznetsov_gravestone_(2023-05-09)_02.jpg|альт=Могила Кузнецова| Кузнецов кабере Файл:Grave_of_Andrey_Vazanov_(2023-07-25)_03.jpg|альт=Могила Вазанова| Вазанов кабере </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Казан зиратлары]] pq0f1vgdm8hqafthzk3i5zzt6n6aw16 0 1491772 5970227 5963535 2026-07-01T13:56:29Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970227 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес}} {{Фамилиядәшләр|Прокофьев}} '''Артем Вячеславович Прокофьев''' ([[1983 ел|1983 елның]] [[31 декабрь|31 декабрендә]] туган, [[Казан]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]]) — Россия сәясәтчесе, [[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе|Россия Федерациясе Коммунистлар партиясеннән]] VIII чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты (2021 елдан), Россия Федерациясе Коммунистлар партиясе фракциясе әгъзасы, Дәүләт Думасының Туризм һәм туризм инфраструктурасын үстерү комитеты әгъзасы, Татарстан Дәүләт Советы депутаты (2009 елдан 2021 елга кадәр), Россия Федерациясе Коммунистлар партиясе Үзәк Комитеты әгъзасы, сәясәт фәннәре кандидаты. == Биография == [[Файл:Артём_Прокофьев_выступает_на_митинге_КПРФ_в_Казани,_2013_год.JPG|уңда|мини|250x250пкс|Артем Прокофьев 2013 елда Казанда узган Россия Федерациясе Коммунистлар партиясе митингында чыгыш ясый.]] Артем Прокофьев 1983 елның 31 декабрендә [[Казан]]да туган. 2001 елда ул М. С. Устинова исемендәге 102-нче гимназияне, 2006 елда [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан дәүләт университетының]] халыкара мөнәсәбәтләр һәм политология факультетын, 2018 елда «ТИСБИ» идарә итү университетын «[[Икътисад]]» белгечлеге буенча һәм В. Г. [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты|Тимирясов]] [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты|исемендәге Казан инновацион университетын]] «Юриспруденция» юнәлеше буенча тәмамлаган. 2021 елда ул В. Г. [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты|Тимирясов]] [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты|исемендәге Казан инновацион университетында]] юриспруденция буенча магистр дәрәҗәсен алган. Политология фәннәре докторы<ref>{{Cite web|url=http://duma.gov.ru/duma/persons/1056059/|title=Прокофьев Артём Вячеславович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220209073028/http://duma.gov.ru/duma/persons/1056059/|archivedate=2022-02-09|language=ru|work=Государственная Дума|accessdate=2022-04-05}}</ref> һәм ике монография авторы<ref>{{Cite web|url=https://artemprokofiev.ru/|title=Артем Прокофьев {{!}} Ваш кандидат в Государственную Думу РФ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220402074307/https://artemprokofiev.ru/|archivedate=2022-04-02|work=artemprokofiev.ru|accessdate=2022-04-05}}</ref>. Прокофьев сәяси карьерасын Россия Федерациясе Коммунистлар партиясе Үзәк Комитетының Сайлау кампанияләрен үткәрү бүлегендә сәяси стратег буларак башлаган. 2007—2010 елларда ул Россия Федерациясе Коммунистлар партиясе Үзәк Комитетының Мәгълүмати-аналитик эш һәм сайлау кампанияләрен үткәрү бүлегенең сәяси технологияләр секторын җитәкләгән. Төрле дәрәҗәдәге сайлауларны әзерләүдә һәм үткәрүдә катнашкан. 2011—2014 елларда Россия Федерациясе Коммунистлар партиясе Үзәк Комитетының мәгълүмати-аналитик эш һәм сайлау кампанияләрен үткәрү бүлеге җитәкчесе урынбасары булган<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/prokofev-artem-vyacheslavovich|title=Прокофьев, Артем Вячеславович - ПЕРСОНА ТАСС|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220405163754/https://tass.ru/encyclopedia/person/prokofev-artem-vyacheslavovich|archivedate=2022-04-05|work=tass.ru|accessdate=2022-04-05}}</ref>. 2009 елда Прокофьев [[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе|Россия Федерациясе Коммунистлар партиясенең]] партия исемлеге буенча IV чакырылыш [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]]на сайланган, һәм 2014 һәм 2019 елларда яңадан сайланган. VI чакырылышта социаль сәясәт комитеты рәисе урынбасары булган<ref>{{Cite news|title=КПРФ получила две руководящие должности в комитетах Госсовета|url=https://www.kommersant.ru/doc/4101185|work=Коммерсантъ|date=2019-09-20|accessdate=2022-04-05}}</ref>. 2021 елның сентябрендә Дәүләт Думасына сайлауларда 31-нче бер мандатлы сайлау округында Smart Voting тарафыннан яклана, ләкин икенче урынны гына ала. Россия агрессиясен хуплаган һәм Россия-Украина сугышы вакытында [[Украина|Украинаның]] территориаль бөтенлеген бозган өчен, төрле илләрдән — [[Европа Берлеге|Европа Берлегенең]] барлык дәүләтләреннән, [[Бөекбритания|Бөекбританиядән]], [[Америка Кушма Штатлары]]ннан, [[Канада]]дан, [[Швейцария|Швейцариядән]], [[Австралия|Австралиядән]], [[Япония|Япониядән]], Украинадан, [[Яңа Зеландия|Яңа Зеландиядән]] шәхси халыкара санкцияләр астында<ref name="sanctions">{{Cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-person/125|title=ПРОКОФЬЕВ Артем Вячеславович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126140748/https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-person/125/|archivedate=2022-11-26|accessdate=2022-12-28}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Шәхесләр:Украинадагы низаг аркасында шәхси санкцияләргә дучар булганнары]] [[Төркем:Россия сәясәтчеләре]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Сәясәт фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1983 елда туганнар]] [[Төркем:31 декабрь көнне туганнар]] qk9eouoah81s3j54kkolfgjaqmehs25 0 1491783 5970284 5963697 2026-07-01T18:02:08Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970284 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = Альбина Гайнетдинова | рәсем = А.Ф.Гайнутдинова.png | рәсем_зурлыгы = 175px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Альбина Фәтхетдин кызы Гайнетдинова | һөнәр = тел белгече | туу датасы = 4.12.1967 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], {{туу җире|Мөслим районы|Мөслим районында}}, [[Яңа Сәфәр (Мөслим районы)|Яңа Сәфәр]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[Россия Федерациясе|РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Гайнетдинов}} '''Альбина Гайнетдинова''', Альбина Фәтхетдин кызы Гайнетдинова (''Альбина Фатхутдиновна Гайнутдинова, Al’bina Fathuddinovna Gajnutdinova; [[1967 ел]]ның [[4 декабрь|4 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Яңа Сәфәр (Мөслим районы)|Яңа Сәфәр]]'') — галимә, филология фәннәре докторы (2012), [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]ның баш гыйльми хезмәткәре. == Тәрҗемәи хәле == 1967 елның 4 декабрендә Татарстан АССР [[Мөслим районы]] [[Яңа Сәфәр (Мөслим районы)|Яңа Сәфәр]] авылында туган. Башлангыч һәм урта белемне Казан шәһәренең 10нчы санлы интернат-мәктәбендә алган. 1985—1987 елларда заводта, балалар бакчасында эшләгән. 1988 елда [[Бөгелмә педагогия укуханәсе|Бөгелмә педагогия училищесына]] укырга кергән. 1993—1995 елларда Мөслим районы мәктәпләрендә укытучы булып эшләгән. 1992—1997 елларда [[Казан федераль университетының Алабуга институты|Алабуга дәүләт педагогика институтының]] (АДПИ, 2011 елдан [[Казан федераль университетының Алабуга институты|КФУ филиалы]]) филология факультетында укыган, «рус теле һәм әдәбияты укытучысы; татар теле һәм әдәбияты укытучысы» белгечлеге алган. [[Алабуга]] шәһәре мәктәпләрендә рус теле һәм әдәбиятыннан укыткан. АДПИны кызыл дипломга тәмамлап, институтта укытырга калдырылган<ref>[https://kpfu.ru/luchshie-vypuskniki_122968.html Лучшие выпускники ЕГПИ]</ref>. 1997 елда Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институтының лексикология һәм лексикография бүлегенә эшкә алынган, 1998—2001 елларда аспирантурада укыган<ref>[https://iyali.ucoz.com/index/otdel_leksikografii/0-61 Гайнутдинова Альбина Фатхутдиновна.] Институт языка, литературы и искусства им. Г.Ибрагимова. Отдел лексикографии</ref>. Татар һәм рус телләрендә субстантив сыйфатларны чагыштырма планда өйрәнеп, филология фәннәре кандидаты дигән гыйльми дәрәҗә алган (2002) <ref>[https://www.dissercat.com/content/substantivnye-prilagatelnye-v-tatarskom-i-russkom-yazykakh-sopostavitelnoe-issledovanie Диссертация на тему «Субстантивные прилагательные в татарском и русском языках: Сопоставительное исследование»]</ref>. Татар һәм рус телләрендә сүз төркемнәрендәге субстантивация күренеше темасына филология фәнәре докторы дигән гыйльми дәрәҗәгә диссертация яклаган (2012). Күп еллар дәвамында [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]нда эшләгән: лексикография бүлегенең өлкән фәнни хезмәткәре буларак башлаган, алга таба баш фәнни хезмәткәр булган. Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтының гыйльми секретаре вазыйфасын башкарган<ref>[https://prav.tatarstan.ru/tat/file/pub/pub_195517_enc_28432.doc Татарстан Республикасының «Халык контроле» дәүләт мәгълүмат системасы эшчәнлеге буенча ведомствоара комиссиясе]</ref>. 2017 елның августыннан чакырылган профессор (visiting professor) сыйфатында {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Акдениз университеты |Акдениз университетында|d|Q169939}} ([[Анталья]] шәһәре, [[Төркия]]) эшләгән. Чагыштырма лингвистика белән бәйле тикшеренү проекты кысаларында фәнни һәм укытучылык эшчәнлеген алып барган (шул исәптән татар телен башка телләр белән чагыштырып өйрәнгән). == Фәнни кызыксынулары == Лексикология һәм лексикография, синхрон һәм диахрон лингвистика, тәрҗемә проблемалары, тел бәйләнешләре, типология, морфология, корпус лингвистикасы. 2 монография, 1 сүзлек, 70 тән артык фәнни мәкалә авторы. Аның кул астында 1 кандидатлык диссертациясе якланган. === Әһәмиятле публикацияләре === * ''Гайнутдинова А.Ф''. Субстантивация отглагольных образований в татарском и русском языках / А.Ф. Гайнутдинова. – Казань, 2011. – 208 с.; * ''Гайнутдинова А.Ф''. Словарь субстантивов татарского языка / А.Ф. Гайнутдинова. – Казань: ИЯЛИ, 2011. – 172 с. * Төрле структуралы телләрдә кайбер сүз төркемнәрен субстантивлаштыруга багышланган берничә мәкалә (рус һәм татар телләре материалында): «О субстантивации причастий со значением лица в татарском языке»<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/o-substantivatsii-prichastiy-so-znacheniem-litsa-v-tatarskom-yazyke О субстантивации причастий со значением лица в татарском языке.] КиберЛенинка</ref> һ.б. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Гайнетдинова Альбина Фәтхетдин кызы / Мөслим — безнең йөрәкләрдә (китапны төзүче [[Мөҗәһит Әхмәтҗанов]]). Казан: «Ихлас», 2018. — Б.183-184. ISBN 978-5-907039-08-7 == Сылтамалар == * [https://if-mstuca.ru/CE/index.php/authors-en/gaynutdinova-en Гайнутдинова Альбина Фатхутдиновна] * [https://iyali.ucoz.com/index/otdel_leksikografii/0-61 Гайнутдинова Альбина Фатхутдиновна.] Институт языка, литературы и искусства им. Г.Ибрагимова. Отдел лексикографии {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Гайнетдинова, Альбина}} [[Төркем:Филология фәннәре докторлары]] [[Төркем:Бөгелмә педагогика көллиятен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Алабуга дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты хезмәткәрләре]] 6dxcte07xeebb0tfl9f4ch4l56v1a4m 0 1491789 5970288 5964612 2026-07-01T18:03:52Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970288 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = Рамил Минһаҗев | рәсем = Р.Х.Мингазов.jpeg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Рамил Хәернас улы Минһаҗев | һөнәр = вуз укытучысы | туу датасы = 30.01.1960 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], {{туу җире|Мөслим районы|Мөслим районында}}, [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[Россия Федерациясе|РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Минһаҗев}} '''Рамил Минһаҗев''', Рамил Хәернас улы Минһаҗев (''Рамиль Хаернасович Мингазов; [[1960 ел]]ның [[30 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]'') ― галим, педагогика фәннәре докторы (2001), профессор (2003), 2011 елдан [[Казан (Идел буе) федераль университеты|КФУның]] физика һәм информатика укыту буенча теория һәм методика кафедрасы мөдире. [[Татарстан Республикасы Журналистлар берлеге|ТР]] һәм РФ Журналистлар берлекләре әгъзасы (2002 елдан). == Тәрҗемәи хәле == 1960 елның 30 гыйнварында<ref>[https://tatarica.org/ru/razdely/obrazovanie/personalii/mingazov-ramil-haernasovich Мингазов Рамиль Хаернасович.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref> Татарстан АССР [[Мөслим районы]] [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] авылында туган. Мөслим [[Мөслим лицее|урта мәктәбен]], Казан дәүләт педагогика институтының ([[2011 ел]]дан башлап [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]ның бер өлеше) физика-математика факультетын тәмамлаган (1981). Соңрак, 2001―2005 елларда, Казан дәүләт университетының юридик факультетында «юрист» белгечлегенә икенче югары белем алган (аерым билгеле дипломга тәмамлаган). 1981 елдан [[Түбән Табын]], [[Метрәй (Мөслим районы)|Метрәй]], [[Усы (Актаныш районы)|Усы]] авыл мәктәпләрендә, [[Мөслим (Мөслим районы)|район үзәгендәге]] [[Мөслим политехника техникумы|профтехучилищеда]] физика һәм матеаматика фәннәреннән укыткан. 1987―1990 елларда СССР АПН профтехпедагогика фәнни-тикшеренү институтында (Казан) аспирантура узган. 1990 елдан [[Казан дәүләт педагогика институты]]ның (КДПИ) гомуми физика, 1994 елдан физика укыту методикасы кафедраларында эшләгән. 2002―2005 елларда ― КДПИның педагогика кафедрасы мөдире, 2005―2006 елларда ― укыту-тәрбия эшләре буенча проректор. 2006 елдан 2016 елга кадәр КФУның Физика институтында физика һәм информатиканы укыту теориясе һәм методикасы кафедрасы мөдире. 2021 елның сентябреннән [[Казан (Идел буе) федераль университеты|КФУда]] гомуми физика кафедрасында тышкы совместитель статусында эшли<ref>[https://kpfu.ru/ramil.mingazov Мингазов Рамиль Хаернасович.] Казанский (Приволжский) федеральный университет</ref>. 1991 елда «Танып-белү уеннарын эшләүгә һәм оештыруга эшчәнлек ягыннан якын килү» ({{lang-ru|Деятельностный подход к разработке и организации познавательных игр}}) темасына педагогика фәннәре кандидаты, 2001 елда «Урта Идел буенда һәм Урал буенда татар һәм рус халыкларының табигый-фәнни белемнәрен үстерү» ({{lang-ru|Развитие естественно-научного образования татарского и русского народов в Среднем Поволжье и Приуралье}}) темасына педагогика фәннәре докторы дигән гыйльми дәрәҗәләр алу өчен диссертацияләр яклаган<ref>[https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_002287776/ Развитие естественнонаучного образования татарского и русского народов в Среднем Поволжье и Приуралье.] НЭБ</ref>. == Гыйльми кызыксынулары өлкәсе == 220 дән артык фәнни һәм укыту-методик хезмәтләр, шул исәптән егермедән артык уку әсбаплары һәм монографияләр авторы. Хезмәтләре физика укыту методикасы һәм укытуда техник чаралар куллану, татар халкының педагогика тарихы мәсьәләләренә карый. === Әһәмиятле хезмәтләре === * «Активизация познавательной деятельности на уроках физики» (1993, автордаш); * «Игровой метод в обучении физике» (1997); * «Становление и развитие системы естественно-научного образования в татарской национальной педагогике» (2001); * «Развитие естествознания булгаро-татар в Поволжском регионе (Х — начало XX вв.)» (2001); * «Развитие естественно-научного образования народов в Среднем Поволжье (Х — начало XX вв.)» (монография в двух книгах, 2001); * Минтимер Шәймиев: социаль-психологик портрет (2012, автордаш)<ref>[https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_006508704/ Минтимер Шәймиев: социаль-психологик портрет (2012).] НЭБ</ref>; * «Словарь наиболее важных и часто используемых старотатарских терминов в историко-дидактических изысканиях» (2003). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Рамил Хәернас улы Минһаҗев / Мөслим — безнең йөрәкләрдә (китапны төзүче [[Мөҗәһит Әхмәтҗанов]]). Казан: «Ихлас», 2018. — Б.183. ISBN 978-5-907039-08-7 == Сылтамалар == * [https://kpfu.ru/ramil.mingazov Мингазов Рамиль Хаернасович.] Казанский (Приволжский) федеральный университет * [https://tatarica.org/ru/razdely/obrazovanie/personalii/mingazov-ramil-haernasovich Мингазов Рамиль Хаернасович.] Татарская энциклопедия TATARICA {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Минһаҗев, Рамил}} [[Төркем:Педагогика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Татар дәүләт гуманитар-педагогика университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты укытучылары]] [[Төркем:Казан университеты профессорлары]] [[Төркем:Татарстан журналистлары]] bymf8w8uaojsk4cip8u1hdsb1dafg27 0 1491815 5970219 5969170 2026-07-01T13:36:09Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970219 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Сазлык миләүшәсе''' ({{Lang-la|Víola palústris}}) — миләүшәчәләр семьялыгына, [[миләүшә]] ыругына караучы үләнчел үсемлек. == Морфологик тасвирлама == [[Файл:Viola_palustris_—_Flora_Batava_—_Volume_v6.jpg|сулда|мини| Ян Копсның Flore Batava китабыннан ботаник иллюстрация, 1800—1934 ]] 5-15 см биеклектә үсә торган күпьеллык үсемлек. Тамырчасы нечкә, озын һәм горизонталь рәвештә шуышып үсә. Үсемлек розетка формасында, яфраклы сабагы юк. [[Яфрак]]лары гади, озын яфрак сапларына ия, тамыр яны розеткасына җыелганнар, [[Төпчек яфраклар|төпчек яфраклары]] бар. Яфрак саплары ирекле, бөтен, кечкенә, кырыйлары сирәк тешле. Яфрак пластинкалары озынлыгы 1-5 см һәм киңлеге 1,2-6 см, бөер формасыннан йөрәксыманга кадәр, ике ягы да ялтыравыклы, тешле, ә очы йомры. Яфрак саплары, чәчәк саплары һәм тартмачыклары һәрвакыт шома. Чәчәк сабы озынлыгы 15 см га кадәр, туры, розетка яфраклары куеныннан үсә. Чәчәк сабы уртасында яки аннан астарак ике чәчәк төбе урнашкан. Касәсе биш касә яфракчыгыннан тора, алар яшел, таҗ яфрагы сыман, очлы. [[Чәчәкләр]] диаметры 1-2 см, ачык сирень төсеннән алып ак төскә кадәр, ялгыз, ике җенесле, иссез. Таҗы биш ирекле таҗ яфракчыгыннан тора. Чәчәкләре тигез булмаган (зигоморфик), озынлыгы 1,5 мм га кадәр кыска йомры касә орысына ия, ул аскы таҗ яфрагы нигезендә барлыкка килә, анда нектар туплана. Нектар ике аскы серкәчнең төбендә бүленеп чыга. Серкәчләр биш. Бер генә җимешлек, баганачыгы кыйшайган формада. Җимшәне өске, тулысынча ирекле, бер оялы, париеталь плацентацияле. [[Җимеш]]е — бер оялы тартмачык, орлыклары диварлары буйлап урнашкан. Тармачык өчкырлы, өч капкач белән ачыла; алар ачылганда орлыклар чәчелә. Орлыклардагы мирмехохор өслекләр орлыкның озынлыгының өчтән бер өлешеннән кыскарак. [[Россиянең Европа өлеше|Россиянең Европа өлешенең]] үзәк зонасында сазлык миләүшәсе апрель-июнь айларында чәчәк ата, ә җимешләре июльдә өлгерә. [[Хромосома|Хромосомаларның]] диплоид саны 48. == Географик таралыш == Сазлык миләүшәсе — үзәк Европа бореаль сазлык төре. Ул [[Урта диңгез буйлары|Урта диңгездән]] ([[Төньяк Африка]]да [[Марокко]] һәм [[Көньяк Аурупа|Көньяк Европада]]) [[Европа|Европаның]] Арктика һәм океан төбәкләренә ([[Үзәк Европа|Үзәк]], [[Көнчыгыш Аурупа|Көнчыгыш]] һәм [[Төньяк Европа]]ны да кертеп) һәм [[Америка (дөнья кисәге)|Америкага]] — [[Аляска]]дан [[Калифорния (штат)|Калифорниягә]] кадәр таралган<ref>{{Cite web|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?317451|title=Viola palustris information from NPGS/GRIN<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121010063900/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?317451|archivedate=2012-10-10|accessdate=2008-10-30}}</ref> . Ул түбәнлекләрдән тау итәкләренә кадәр очрый. [[Россия|Россиядә]] ул Европа өлешенең күп кенә өлкәләрендә, шул исәптән Үзәк Россиянең барлык төбәкләрендә дә, үсә, ләкин нигездә, кара туфрак булмаган зонада. [[Татарстан Республикасы Кызыл китабы|Татарстан республикасының Кызыл китабына]] кертелгән.<ref>{{Cite web|url=https://redbook-tatarstan.ru/pokrytosemennye-cvetkovye/fialkovye/610-fialka-bolotnaja.html|title=ТРның Кызыл китабы|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Үрчү һәм таралу ысуллары == Сазлык миләүшәсенең [[Үрчү|үрчүе]] һәм таралуы [[Семенное размножение|орлыклар]] һәм вегетатив юл белән башкарыла. Сазлык миләүшәсе — энтомофил үсемлек. Аның чәчәкләре нектар һәм [[Серкә|чәчәк серкәсе]] белән тукланучы төрле [[бөҗәкләр]] тарафыннан серкәләнүгә җайлашкан. == Куллану == Сазлык фиалкасы бал бирүче һәм декоратив үсемлек буларак билгеле. Декоратив бакчачылыкта ул ясалма буалар өчен җир каплагыч үсемлек буларак тәкъдим ителә. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Viola palustris // Ботанический словарь / сост. Н. И. Анненков. — СПб.: Тип. Имп. АН, 1878. — XXI + 645 с. * Губанов И. А. Иллюстрированный определитель растений Средней России : в 3 т. / И. А. Губанов, К. В. Киселёва, В. С. Новиков, В. Н. Тихомиров. — М. : Товарищество науч. изд. КМК : Ин-т технол. исслед., 2003. — Т. 2 : Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 572. — 666 с. — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 5-87317-128-9</nowiki>. * {{Китап|автор=|volume=|isbn=5-87317-260-9}} == Сылтамалар == * Фиалка болотная: информация в базе данных «Флора сосудистых растений Центральной России» Института математических проблем биологии РАН.  (Дата обращения: 15 декабря 2009) * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VIPA4 ''Фиалка болотная'' на сайте USDA NRCS] (англ.) <small>Проверено 31 октября 2008 г.</small> [[Төркем:Баллы үсемлекләр]] [[Төркем:Төньяк Америка флорасы]] [[Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр]] [[Төркем:Куркыныч янамаган төрләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] 02iy7bbf41dxc25er2olm37hvofb734 0 1491818 5970291 5967585 2026-07-01T18:05:06Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970291 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = Әлфия Газизова | рәсем = Ә.И.Газизова.png | рәсем_зурлыгы = 175px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Әлфия Илдус кызы Газизова | һөнәр = педагог, вуз укытучысы | туу датасы = 1973 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], {{туу җире|Мөслим районы|Мөслим районында}}, [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[Россия Федерациясе|РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Газизов}} '''Әлфия Газизова''', Әлфия Илдус кызы Газизова (''Альфия Ильдусовна Газизова; Alfia Ildusovna Gazizova; [[1973 ел]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]'') — галимә, педагогика фәннәре докторы (2010), [[Казан (Идел буе) федераль университеты|КФУның]] Филология һәм мәдәниятара коммуникация институты И. А. Бодуэн де Куртенэ исемендәге чит ил филологиясе һәм мәдәниятара коммуникация югары мәктәбенең чит телләрне укыту теориясе һәм практикасы кафедрасы профессоры (2021 елдан)<ref>[https://kai.ru/news/new?id=11973054 Ученой Института инженерной экономики и предпринимательства Газизовой Альфие Ильдусовне присвоено звание профессора.] kai.ru, 29.03.2021</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1973 елда Татарстан АССР [[Мөслим районы]] [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] авылында туган. Мөслим [[Мөслим лицее|урта мәктәбен]] көмеш медальгә тәмамлаган. 1991—1995 елларда [[Казан дәүләт педагогика институты]]ның чит телләр факультетында «инглиз һәм төрек телләре» белгечлеге алган. 1995 елдан [[Яр Чаллы]] шәһәрендә укытучы булып эшли башлаган. ТР Эчке эшләр министрлыгының «Калкан» милиция мәктәбендә (''хәзер'' «Калкан» полиция кадет мәктәбе<ref>[https://edu.tatar.ru/n_chelny/lic-int79/page3360150.htm ГБОУ «Кадетская школа полиции «Калкан»]</ref>) хезмәт куйган. 1998 елдан [[Казан дәүләт университеты]]ның {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Казан федераль университетының Чаллы институты|Яр Чаллы филиалында|d|Q4211745}} укытучы, доцент, чит телләр кафедрасы мөдире, профессор вазыйфаларын башкарган. 2018 елдан [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты|А. Н. Туполев исемендәге Казан милли тикшеренү техник университеты — КАИ]] чит телләр кафедрасы профессоры <ref>[http://english.kai.ru/files/2009/10/Газизова-Альфия-Ильдусовна.docx Газизова Альфия Ильдусовна Газизова Альфия Ильдусовна.] english.kai.ru</ref><ref>[https://e-koncept.ru/author/27605 Газизова Альфия Ильдусовна.] e-koncept.ru</ref>. 2021 елның 19 мартыннан [[Казан (Идел буе) федераль университеты|КФУның]] Филология һәм мәдәниятара коммуникация институты И. А. Бодуэн де Куртенэ исемендәге чит ил филологиясе һәм мәдәниятара коммуникация югары мәктәбенең чит телләрне укыту теориясе һәм практикасы кафедрасы профессоры<ref>[https://kpfu.ru/alfiya.gazizova Газизова Альфия Ильдусовна.] Казанский (Приволжский) федеральный университет</ref>. 2001 елда «Хокук саклау эшчәнлеге өчен профессиональ әһәмияткә ия логик күнекмәләр формалаштыру ысулы буларак контексттан тыш укыту» ({{lang-ru|Внеконтекстное обучение как способ формирования профессионально значимых логических умений для правоохранительной деятельности}}) темасына педагогика фәннәре кандидаты дигән гыйльми дәрәҗә алу өчен диссертация яклаган<ref>[https://www.dissercat.com/content/vnekontekstnoe-obuchenie-kak-sposob-formirovaniya-professionalno-znachimykh-logicheskikh-ume Диссертация на тему «Внеконтекстное обучение как способ формирования профессионально значимых логических умений для правоохранительной деятельности»]</ref>. 2010 елда «Төркиянең югары һөнәри мәктәбен үстерү стратегиясе (мәгарифне модернизацияләү проблемаларын тикшерү контекстында)» (С{{lang-ru|тратегии развития высшей профессиональной школы Турции (в контексте исследования проблем модернизации образования)}}) темасына педагогика фәннәре буенча Төркия югары белем бирү мәктәпләренең үсеш стратегиясенә багышланган докторлык диссертациясен яклаган (''фәнни консультант'' педагогика фәннәре докторы профессор Лилия Измайловна Гурье)<ref>[https://www.dissercat.com/content/strategii-razvitiya-vysshei-professionalnoi-shkoly-turtsii Диссертация на тему «Стратегии развития высшей профессиональной школы Турции: в контексте исследования проблем модернизации образования»]</ref>. == Фәнни кызыксынулар өлкәсе == Чагыштырма педагогика, халыкара мәгариф, чит телләрне укыту теориясе һәм методикасы, һөнәри белем һәм тәрбия, шулай ук югары белемне модернизацияләү мәсьәләләре (аерым алганда, Төркия мисалында). Чит тел һәм профессиональ юнәлештәге чит тел укыта. Репетиторлык эшчәнлеген алып бара: студентлар, мәктәп укучылары һәм өлкәннәр белән эшли, инглиз һәм төрек телләрен өйрәнүдә — төп белемнән алып имтиханнарга (OGE, USE) әзерләнүгә кадәр ярдәм итә<ref>[https://kazan.gde.ru/c/repetitor_po_tureckomu_yazyku_87854398.html?utm_medium=organic&utm_source=yandexsmartcamera Репетитор по турецкому языку.] Gde.ru, 27.04.2026</ref>. 160тан артык фәнни хезмәт авторы<ref>[https://cyberleninka.ru/search?q=Газизова%20Альфия%20Ильдусовна&page=1 Газизова Альфия Ильдусовна.] cyberleninka.ru</ref><ref>[https://www.researchgate.net/profile/Alfia-Gazizova Alfia GAZIZOVA. Professor. Research profile]</ref>. Аның җитәкчелегендә ике фән кандидаты (2012 һәм 2016 елларда) әзерләнгән. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2023 — Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгының Мактау грамотасы == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Газизова Әлфия Илдус кызы / Мөслим — безнең йөрәкләрдә (китапны төзүче [[Мөҗәһит Әхмәтҗанов]]). Казан: «Ихлас», 2018. — Б.184. ISBN 978-5-907039-08-7 == Сылтамалар == * [https://kpfu.ru/alfiya.gazizova Газизова Альфия Ильдусовна.] Казанский (Приволжский) федеральный университет {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Газизова, Әлфия}} [[Төркем:Педагогика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Татар дәүләт гуманитар-педагогика университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан университеты профессорлары]] [[Төркем:Казан техник университеты укытучылары]] shi34290llf7yxe8o0pcdekoqtawaeo 0 1491829 5970213 5969169 2026-07-01T13:32:41Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970213 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Йөзгәләк керпебаш''' ({{Lang-la|Spargánium nátans}}) — күпьеллык су һәм сазлык үсемлеге. == Ботаник тасвирлама == [[Файл:Sparganium_natans_(kleinste_egelskop).jpg|сулда|мини| Ян Копсның Flora Batava китабыннан ботаник иллюстрация, 1800—1934 ]] Сабагы озынча, 30-80 см озынлыкта, 4-9 буын арасы бар, су өстендә йөзеп яки чыгып тора, яфраклары сабак буйлап тигез урнашкан. Сыгылмалы сабаклар су тарафыннан җиңел күчерелеп йөртәләр. [[Яфрак]]лары чиратлашып урнашкан, озынча, 3-10 мм киңлектә, бөтен, шома кырыйлы, юка, үтә күренмәле. Йөзгәләк керпебашның ике яшәү формасы бар. Су формасының яфраклары 30 см га кадәр озынлыкта тасмасыман була, сабагы суда йөзеп йөри. Җир өсте формасы өлешчә су астында яки дымлы урыннарда үсә, яфраклары 15 см га кадәр озынлыкта, суга кереп торырга мөмкин. Чәчәк оешмасы гадәттә кыска, яфраксыз, тармакланмый бер-ике тыгыз урнашкан шарсыман серкәчле чәчәк оешмасыннан һәм бер-дүрт утырма җимшәнле чәчәк оешмасыннан тора. [[Чәчәкләр]]е бер җенесле, суга батып торалар, су өслегендә йөзәләр яки су өстендә күтәрелеп торалар. Сабак һәм ботакларда аскырак урнашкан чәчәкләр җимшәнле, ә сабак өстендә югарырак урнашканнары серкәчле. Серкәчләре өч, җимешлеге бер. Серкәлекләрнең озынлыгы 0,75 мм га кадәр. Җимешлек баганасы озынлыгы 1 мм га кадәр, ә авызчыгы 0,75 мм га кадәр, йомыркасыман яки ланцетсыман. Чәчәк яны биш-алты кечкенә кабырчыксыман яфрактан тора. [[Россиянең Европа өлеше|Россиянең Европа өлешендә]] июль-август айларында чәчәк ата. Каты, энәле, яшелсу, шарсыман башчыклар барлыкка китергән [[Җимеш|җимешләре]] 1 мм га кадәр озынлыктагы кыска сабакта урнашкан. Россиянең Европа өлешендә җимеш бирү август-сентябрь айларында була. [[Хромосома]]лар саны 2n = 30<ref>{{Cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=222000370|title=Sparganium natans in ''Flora of North America''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116083119/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=222000370|archivedate=2009-01-16|accessdate=2009-03-22}}</ref> . == Таралу һәм экология == Йөзгәләк керпебаш [[Евразия]] һәм [[Төньяк Америка|Төньяк Американың]] [[урман]] зонасында киң таралган. [[Россия|Россиянең]] Европа өлешендә, [[Себер|Себердә]] һәм [[Ерак Көнчыгыш]]та очрый. Ул суда яки [[Күл|күлләр]] һәм елгалар ярларында, чишмәләрдә, сазлыкларда, чокырларда һәм канауларда үсә. Орлыклар ярдәмендә үрчи һәм тарала. Татарстанның Кызыл китабына кертелгән.<ref>{{Cite web|url=https://ojm.tatarstan.ru/ezhegolovnik-plavayushchiy.htm|title=Государственный комитет Республики Татарстан по биологическим ресурсам: Ежеголовник плавающий|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Губанов И. А. 56. Sparganium minimum Wallr. — Ежеголовник маленький // Иллюстрированный определитель растений Средней России : в 3 т. / И. А. Губанов, К. В. Киселёва, В. С. Новиков, В. Н. Тихомиров. — М. : Товарищество науч. изд. КМК : Ин-т технол. исслед., 2002. — Т. 1 : Папоротники, хвощи, плауны, голосеменные, покрытосеменные (однодольные). — С. 136. — 527 с. — 5000 экз. — <nowiki>ISBN 5-87317-091-6</nowiki>. * [[Төркем:Төньяк Америка флорасы]] [[Төркем:Ауразия флорасы]] [[Төркем:GRIN булмаган үсемлекләр буенча мәкаләләр]] [[Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр]] [[Төркем:Куркыныч янамаган төрләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] ks2ag9oujg9l5el261nrlqab9r29pfh 0 1491862 5970289 5969771 2026-07-01T18:04:17Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970289 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] Ренас Кәлимуллин | рәсем = Р.Р.Калимуллин.jpeg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Ренас Рәмис улы Кәлимуллин | һөнәр = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] [[көрәш]]че, тренер | туу датасы = 4.02.1994 | туу җире = [[Россия Федерациясе|РФ]], [[Татарстан Республикасы|ТР]], {{туу җире|Менделеевск районы|Менделеевск районында}}, [[Камай (Менделеевск районы)|Камай]] | гражданлык = {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = кызы | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Знак мсмк России.jpg|20px|РФ халыкара класслы спорт мастеры (2017)]] [[Файл:Знак ЗМС России.png|20px|РФ атказанган спорт мастеры (2022)]] [[Файл:Знак мс России.jpg|20px|Көрәш буенча Россиянең спорт мастеры (2015)]] [[Файл:Знак мс России.jpg|20px|Билбаулы көрәш буенча Россиянең спорт мастеры (2017)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Кәлимуллин}} '''Ренас Кәлимуллин''', Ренас Рәмис улы Кәлимуллин (''Ренас Рамисович Кәлимуллин; [[1994 ел]]ның [[4 февраль|4 феврале]], [[Россия Федерациясе|РФ]], [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Менделеевск районы]], [[Камай (Менделеевск районы)|Камай]]'') — спортчы (көрәшче), тренер, [[көрәш]] буенча алты тапкыр Россия чемпионы, биш тапкыр дөнья чемпионы, Россиянең атказанган спорт мастеры (2022)<ref>[https://russiakoresh.ru/category/novosti/tpost/9u67azzhh1-renas-kalimullin-pervii-v-istorii-koresh Ренас Калимуллин – первый в истории корэш заслуженный мастер спорта России.] Федерация корэш России, 24.01.2023</ref>. Татарстан Республикасының физик культура һәм спорт отличнигы. == Тәрҗемәи хәле == 1994 елның 4 февралендә Татарстан Республикасының [[Менделеевск районы]] [[Камай (Менделеевск районы)|Камай]] авылында туган (гаиләдәге өч малайның иң өлкәне)<ref>[https://kamaevo.ru/kalimullin Ренас Калимуллин.] kamaevo.ru</ref>. Авыл җирлегендә бабасы (әнисенең әтисе) көрәш секциясендә тренер булып эшләгән. 6 яшьтә әти-әнисе көрәш секциясенә биргән<ref>''Ильсаф Ибрагимов''. [https://www.tatar-inform.ru/news/zdes-rebyata-boryutsya-za-cest-a-ne-za-dengi-cempion-mira-o-cennostyax-borby-kores-5888688 «Здесь ребята борются за честь, а не за деньги!»: чемпион мира – о ценностях борьбы корэш.] [[Татар-информ]], 4.12.2022</ref>. Энесе [[Рафаэль Кәлимуллин|Рафаэль]] Түбән Камада яши, Илнар Гәрәев җитәкчелегендә көрәш белән шөгыльләнә, 2020 елда Татарстан чемпионатында җиңү яулаган (75 кг үлчәү авырлыгында)<ref>''[[Радик Сабиров]]''. [https://shahrikazan.ru/news/sport/11-tapkyr-dnya-chempiony-renas-klimullin 11 тапкыр дөнья чемпионы Ренас Кәлимуллин Лаешка күчкәнме?] [[Шәһри Казан]], 08.12.2021</ref><ref>[https://intertat.tatar/news/korasce-rafael-kalimullin-gailasenda-s-5860216 Көрәшче Рафаэль Кәлимуллин гаиләсендә сөенечле вакыйга.] [[Интертат]], 11.07.2023</ref>. [[Түбән Кама химия-технология институты]]н (1995 елдан [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|КДТУ]] филиалы) «инженер-механик» белгечлеге буенча тәмамлаган. [[Түбән Кама]]да көрәш буенча тренеры – Илнар Гәрәев. Көрәшне металлолом кабул итү пунктындагы эше белән бергә алып барган<ref>''Артур Валеев''. [https://www.business-gazeta.ru/article/598343 Колдун, амбал весом 200 килограммов и директор бассейна: главные батыры России прямо сейчас.] БИЗНЕС Online, 25.06.2023{{ref-ru}}</ref>. [[Яр Чаллы]]да физкультура институтында (2011 елдан [[Идел буе спорт һәм туризм академиясе|академия]]) укыган<ref>''Динә Йосыпова''. [https://intertat.tatar/news/yarasyz-sport-ch-ch-ksez-m-h-bb-t-kebek-tatar-batyrlary-k-r-sh-buencha-d-nya-chempionatyna-m-saban-tuylaryna-zerme-4979515 Ярасыз спорт чәчәксез мәхәббәт кебек. Татар батырлары көрәш буенча дөнья чемпионатына һәм сабан туйларына әзерме?] [[Интертат]], 8.06.2018</ref>. [[Казан дәүләт энергетика университеты]]нда (КДЭУ) укый. Нигездә 80–90 кг үлчәү авырлыкларында чыгыш ясый, ярышлар алдыннан авырлыкны тиз төшерү ({{Тәрҗемә ителмәгән 5|Авырлык киметү|сгонка|d|Q7979865}}) остасы буларак та билгеле. Күп еллар төп оппоненты ― [[Илмир Төхвәтуллин (1991) |Илмир Төхвәтуллин]]. 2016 елда Түбән Кама <ref>[https://atnya-rt.ru/news/җәmgyiyat/salpyi-yakka-salam-kyistyirmyiyk-tatar-krshe-sesht Салпы якка салам кыстырмыйк: татар көрәше үсештә түгел!] «Әтнә яңалыклары», 20.01.2017</ref>, 2022 елда [[Теләче районы]] өчен көрәшкән<ref>[https://vatantat.ru/news/korasce-renas-kalimullin-inularnen-kup-buluy-bik-zur-avaplylyk-osti Көрәшче Ренас Кәлимуллин: «Җиңүләрнең күп булуы бик зур җаваплылык өсти».] [[Ватаным Татарстан]], 11.03.2022</ref>. Хәзер [[Казан]] шәһәренең «Зилант» командасы өчен чыгыш ясый. Мәктәптә укытучы булып эшли. Шунда ук тренерлык эшчәнлеге белән дә шөгыльләнә<ref>''Зөлфия Шәвәлиева''. [https://tatar-inform.tatar/news/korasce-renas-kalimullin-bulacak-tatarstan-cempionnaryn-tarbiyalisem-kila-5918830 Көрәшче Ренас Кәлимуллин: Булачак Татарстан чемпионнарын тәрбиялисем килә.] [[Татар-информ]], 9.02.2026</ref>. Күп тапкырлар «Татарстан Республикасының иң яхшы спортчысы» <ref>[https://beznenmiras.ru/news/tatarstan-khabarlare/kureshche-2 Узган елның иң яхшы көрәшчесе кем?] [[Безнең мирас|«Безнең мирас»]], 06.02.2019</ref> һәм «Татарстан Республикасының иң яхшы тренеры» дип танылган. == Спорттагы уңышлары == * [[Көрәш]] һәм [[Билбаулы көрәш]] буенча буенча 7 тапкыр дөнья, 8 тапкыр Россия һәм Татарстан чемпионы, 9 тапкыр Муса Җәлил исемендәге турнир җиңүчесе. * 2015 ― Билбаулы көрәш буенча Россиянең спорт мастеры<ref>[https://msrfinfo.ru/awards/125 Приказ Министерства спорта РФ от 29.06.2015 г. № 90-нг]</ref>. * 2017 ― Көрәш буенча Россиянең спорт мастеры<ref>[https://msrfinfo.ru/awards/826 Приказ Министерства спорта РФ от 29.08.2017 г. № 119-нг]</ref>. * 2017 ― Билбаулы көрәш буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры<ref>{{Cite web |url=https://msrfinfo.ru/awards/811 |title=Приказ Министерства спорта РФ от 26.06.2017 г. № 87-нг |accessdate=2026-06-22 |archivedate=2024-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220221023/https://msrfinfo.ru/awards/811 }}</ref>. * 2022 ― көрәш буенча Россиянең атказанган спорт мастеры<ref>{{Cite web |url=https://msrfinfo.ru/awards/1145 |title=Приказ Министерства спорта РФ от 15.09.2022 г. № 145-нг |accessdate=2026-06-22 |archivedate=2023-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230622203243/https://msrfinfo.ru/awards/1145 }}</ref>. * Көрәш буенча Россия җыелма командасы әгъзасы <ref>[https://madanizhomga.ru/news/asylybyzga-kaytyp-baryshlyy/dnya-chempionatynda-tatarstan-danyn-kemnr-yaklyy Дөнья чемпионатында Татарстан данын кемнәр яклый?] [[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни Җомга»]], 30.10.2019</ref>. * [[Данил Галиев]] истәлегенә көрәш буенча дүрт тапкыр турнир чемпионы, турнирның күп тапкырлар җиңүчесе. * [[Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы|Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы министрлыгы]] призларына ярышларда җиңүче<ref>[https://agro.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/1041053.htm Казанда Көрәш буенча ХХII шәхси-команда республика ярышлары узды.] Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы, 24.10.2017</ref>. * 2018 ― III бөтендөнья күчмә уеннары ([[Кыргызстан]], [[Чулпан-Ата]]) җиңүчесе (алыш буенча) <ref>[https://almet-rt.ru/news/sport-2/tatarstan-krshchelre-kyrgyzstanda-btendnya-kchm-khalyklary-uennarynda-katnasha Татарстан көрәшчеләре Кыргызстанда Бөтендөнья күчмә халыклары уеннарында катнаша.] [[Әлмәт таңнары|«Әлмәт таңнары»]], 4.09.2018</ref> . * «Татарстан Республикасында физик культураны һәм спортны үстерүдәге казанышлары өчен» мактау билгесе. * «Татарстан Республикасының физик культура һәм спорт отличнигы» күкрәк билгесе. * Татарстан Республикасының иң яхшы тренеры (2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014). * Удмуртия Республика [[Сабан туе]] батыры (90 кг га кадәр авырлык категориясендә)<ref>[https://udmtatar.ru/тарихны-барлаучы-сабантуй/ Тарихны барлаучы Сабантуй.] Региональная национально-культурная автономия татар Удмуртской Республики</ref>. * 2020 – «Ел спортчысы 2020» тантанасында «Олимпия уеннарына кермәгән спорт төрләрендәге иң яхшы спортчы» номинациясендә җиңүче<ref>''Энҗе Габдуллина''. [https://intertat.tatar/news/kel-mg-k-r-sh-kaytty-nurgalievny-ottyruy-challylylarny-21-el-k-tk-n-i-e-turynda-5795792 Келәмгә көрәш кайтты: Нургалиевның оттыруы, чаллылыларның 21 ел көткән җиңүе турында.] Интертат, 28.12.2020</ref>. * 2024 ― Кыргыз көрәше буенча дөнья чемпионаты ([[Бишкәк]]) ― 90 кг авырлык категориясендә көмеш медаль<ref>''Энҗе Габдуллина''. [https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-korascelare-kyrgyzstanda-donya-cempionatynda-inu-yaulady-5892286 Татарстан көрәшчеләре Кыргызстанда дөнья чемпионатында җиңү яулады.] [[Татар-информ]], 24.08.2024</ref>. * 2016, 2024, 2026 — Менделеевск районы Сабан туе баш батыры<ref>[https://msu.tatarstan.ru/index.htm/news/662240.htm Сабантуй в Менделеевске.] Портал муниципальных образований РТ, 5.06.2016</ref><ref>''Джулия Искандарова''. [https://mendeleevskyi.ru/news/obschestvo/absoliutnym-batyrom-sabantuia-stal-renas-kalimullin Абсолютным батыром Сабантуя стал Ренас Калимуллин.] Новости Менделеевска, 8.06.2024</ref><ref>''Зөлфия Шәвәлиева''. [https://intertat.tatar/news/tatarstan-batyrlary-2026-raion-saban-tuilarynda-kemnar-batyr-kaldy-5879643 Татарстан батырлары-2026 – район Сабан туйларында кемнәр батыр калды?] Интертат, 8.06.2026</ref>. * 2026 ― Казан шәһәренең төп Сабан туе ― [[Тынычлык бистәсе (Казан)|Тынычлык бистәсе]] Каенлыгы мәйданының баш батыры (тәкә һәм «Лада» автомобиле бүләк ителгән)<ref>''Зөлфия Шәвәлиева''. [https://intertat.tatar/news/oc-maidancykta-oc-batyr-kazan-saban-tuilarynda-kemnar-inde-5879812 Өч мәйданчыкта - өч батыр: Казан Сабан туйларында кемнәр җиңде?] Интертат, 21.06.2026</ref>. * 2026 ― көрәш буенча Дөнья чемпионаты ([[Миңгәр]], Саба районы, Татарстан, Россия) ― 90 кг үлчәү авырлыгында җиңүче<ref>''Зөлфия Шәвәлиева.'' [https://intertat.tatar/news/tatarstan-korascelare-donya-cempionatynda-7-altyn-medal-yaulady-5879889 Татарстан көрәшчеләре дөнья чемпионатында 7 алтын медаль яулады.] [[Интертат]], 28.06.2026</ref> == Кызыклы факт == Татарстан спорт тарихында көрәш буенча Россиянең беренче атказанган спорт остасы<ref>[https://russiakoresh.ru/category/novosti/tpost/9u67azzhh1-renas-kalimullin-pervii-v-istorii-koresh Ренас Калимуллин ― первый в истории корэш заслуженный мастер спорта России.] Федерация корэш России, 24.01.2023</ref>. == Шәхси тормышы == Өйләнгән (хатынының әти-әнисе [[Ижау]]да яши), кызы бар. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://msrfinfo.ru/people/87620 Калимуллин Ренас Рамисович.] Министерство спорта Российской Федерации {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Кәлимуллин, Ренас}} [[Төркем:Көрәшчеләр]] [[Төркем:Көрәш буенча атказанган спорт осталары]] [[Төркем:Көрәш буенча Россия чемпионнары]] [[Төркем:Көрәш буенча Татарстан чемпионнары]] [[Төркем:Түбән Кама химия-технология институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Идел буе спорт һәм туризм академиясен тәмамлаучылар]] a41nuwj7zrfzs12uhki6ei1jha9egnk 0 1491906 5970292 5969335 2026-07-01T18:05:34Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970292 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = Әлфия Галләмова | рәсем = Alfiya Gallyamova (2021-10-19).jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Әлфия Габделнур кызы Галләмова | һөнәр = тарихчы, укытучы | туу датасы = 9.11.1955 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{туу җире|Брянск өлкәсе|Брянск өлкәсендә}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Дятьково районы|Дятьково районы|d|Q2737405}}, [[Дятьково]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Badge For Merit in Education, Tatarstan.png|20px|Татарстан Республикасы Мәгариф министрлыгының Мәгариф өлкәсендәге казанышлары өчен күкрәк билгесе (2017)]][[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган фән эшлеклесе (2018)]] [[Файл:Медаль «100 лет образования Татарской Автономной Советской Социалистической Республики».png|20px|«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале (2026)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Галләмова}} ''Бу [[Казан]] [[тарих]]чысы турында мәкалә, [[Уфа]] [[җыр]]чысы турында [[Әлфия Галләмова (1977) |биредә]] укыгыз''.<br/> '''Әлфия Галләмова''', Әлфия Габделнур кызы Галләмова, ''кыз фамилиясе'' '''Шәмсетдинова''' (''Альфия Габдульнуровна Галлямова; [[1955 ел]]ның [[9 ноябрь|9 ноябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Брянск өлкәсе]], [[Дятьково]]'') ― галимә, тарих фәннәре докторы (2011), доцент, «Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясе» дәүләт фәнни бюджет учреждениесенең аерымланган структур бүлекчәсе «Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институты»ның әйдәп баручы фәнни хезмәткәре. [[Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе]] (2018). == Тәрҗемәи хәле == 1955 елның 9 ноябрендә [[Брянск өлкәсе]] [[Дятьково]] шәһәрендә туган<ref>[https://veterans.tatneft.ru/veteran/1393 Галлямова Альфия Габдульнуровна.] veterans.tatneft.ru{{ref-ru}}</ref>. Урта мәктәпне алтын медальгә тәмамлап, 1973 елда [[Казан]]га килгән һәм В. И. Ульянов-Ленин исемендәге [[Казан дәүләт университеты]]ның тарих-филология факультетына укырга кергән. 1978 елда тәмамлаган. Университеттан соң берникадәр вакыт Казанның 17нче эшче яшьләр мәктәбендә тарих укыткан, [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты|Туполев исемендәге КАИ]] китапханәчесе булган. 1979 елда СССР Фәннәр академиясенең Казан филиалы [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институтына]] күчкән. 1981 елда шунда аспирантура тәмамлаган. 1990 елда «1970-елларда ― 1980-еллар башында Татарстан АССРның авыл хуҗалыгы» ({{lang-ru|Сельское хозяйство Татарской АССР в 70-е — начале 80-х гг.}}) темасына кандидатлык диссертациясе яклаган (фәнни җитәкчесе тарих фәннәре докторы (1977), профессор (1982) [[Азат Җәләлов|Азат Мирза улы Җәләлов]]). 2011 елда «Татарстан АССР 1940-еллар икенче яртысында — 1980- еллар уртасында: социаль-икътисадый һәм мәдәни-идеологик өлкәләрдә трансформация процесслары» ({{lang-ru|Татарская АССР во второй половине 1940-х — середине 1980-х гг.: трансформационные процессы в социально-экономической и культурно-идеологической сферах}}) темасына докторлык диссертациясе яклаган. 1993 елда [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институтының]] тарих бүлеге өлкән фәнни хезмәткәре булган. Институт үзгәртеп корылгач, 1996 елда ТР ФА Ш.Мәрҗани исемендәге Тарих институтына күчкән, анда яңа һәм иң яңа тарих бүлегенең өлкән фәнни хезмәткәре вазыйфасын били. 2015 елдан – [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе|ТР ФА]] [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институтының]] яңа тарих бүлегенең әйдәп баручы фәнни хезмәткәре<ref>[http://татаровед.рф/departments/1/employees/28 Альфия Габдульнуровна Галлямова.] Институт истории им. Ш.Марджани. Академия наук Республики Татарстан</ref>. Төп эше белән бер вакытта, 1997―2000 һәм 2007―2009 елларда [[Татар дәүләт гуманитар институты]]нда (соңрак [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты|университет]]) укыткан, шунда доцент гыйльми исеме алган. 2000―2005 елларда [[Әлмәт энциклопедиясе|«Әлмәт энциклопедиясе»]] басмасын әзерләү буенча иҗат төркеменең Казан үзәген җитәкләгән ([[Әлмәтнефть|«Әлмәтнефть»]] нефть-газ чыгару идарәсе каршында). 2001 елдан [[Татарстан Республикасы Милли музее]]нда фәнни хезмәткәр булып эшләгән, татар халкының дәүләтчелеге тарихы турында экспозицияләр эшләүдә катнашкан. 2017―2018 елларда тикшеренү проектларында, шул исәптән РФФИ «Совет чорында җитештерү мөнәсәбәтләре: эчтәлек һәм трансформация процесслары. 1920-1980 еллар (Татарстан мисалында)» ({{lang-ru|Производственные отношения в советское время: содержание и трансформационные процессы. 1920–1980-е гг. (на примере Татарстана)}})<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/ot-istokov-k-otkrytiyam-nauchnyy-put-alfii-gabdulnurovny-gallyamovoy От истоков к открытиям: научный путь Альфии Габдульнуровны Галлямовой.] КиберЛенинка</ref>. == Фәнни кызыксынулар өлкәсе == XX гасырның икенче яртысында Татарстан Республикасы тарихы; совет чорында Татарстан АССРның аграр тарихы; Россия провинциясенең Сәнәгать һәм шәһәр тормышы тарихы (1946―1985); Россиянең милли төбәкләренең идеологиясе һәм мәдәнияте; төбәкне өйрәнү. 500 дән артык фәнни һәм фәнни-популяр хезмәт, шул исәптән 25 монография һәм 22 уку әсбабы авторы. Аның тикшеренүләре совет чорында Татарстанның социаль-икътисадый, сәяси һәм мәдәни үсешен өйрәнүгә зур өлеш кертә. 80 халыкара (шул исәптән [[Россия]], [[Венгрия]], [[Төркия]], [[Украина]], [[Белоруссия]], [[Казакъстан]], [[Азәрбайҗан]], [[Молдова]]да) һәм Бөтенроссия фәнни форумнарында катнашкан. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1998 ― Татарстан Республикасы Мәгариф министрлыгының Рәхмәт хаты * 2007 ― Татарстан Республикасы Мәгариф министрлыгының Мактау грамотасы * 2017 ― Татарстан Республикасы Мәгариф министрлыгының «Мәгариф өлкәсендәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе<ref name="marjani">{{cite web|url=http://xn--80aagie6cnnb.xn--p1ai/departments/1/employees/28|title=Галлямова Альфия Габдульнуровна|publisher=[[Институт истории имени Шигабутдина Марджани|Институт истории имени Ш. Марджани]]|date=|access-date=2022-11-14|archive-date=2021-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920072850/http://xn--80aagie6cnnb.xn--p1ai/departments/1/employees/28|url-status=live}}</ref>. * 2018 ― [[Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе]] ― ''күпьеллык нәтиҗәле фәнни-тикшеренү эшчәнлеге һәм югары квалификацияле белгечләр әзерләүгә керткән зур өлеше өчен''<ref>{{cite web|url=https://president.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_199261.pdf|title=Указ Президента Республики Татарстан № УП-265 от 24 марта 2018 года «О присвоении почетного звания „Заслуженный деятель науки Республики Татарстан“»|publisher=Президент Республики Татарстан|date=2018-03-24|access-date=2022-11-14|archive-date=2022-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114234936/https://president.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_199261.pdf|url-status=live}}</ref> * 2026 – [[«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале]] ― ''Татарстан Республикасының тарихи һәм мәдәни мирасын саклауга зур өлеш керткән, күпьеллык нәтиҗәле фәнни-тикшеренү эшчәнлеге өчен''<ref>[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_599541.pdf Указ Раиса Республики Татарстан № 480 от 16.06.2026]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * {{cite web|url=http://татаровед.рф/departments/1/employees/28|title=Альфия Габдульнуровна Галлямова|publisher=[[Институт истории имени Шигабутдина Марджани|Институт истории имени Ш. Марджани]]}} ([http://www.tataroved.ru/institut/novhist/ns1/ Архивная версия сайта]) * [https://veterans.tatneft.ru/veteran/1393 Галлямова Альфия Габдульнуровна.] veterans.tatneft.ru{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Галләмова, Әлфия}} [[Төркем:Әлифба буенча тарихчылар]] [[Төркем:Хатын-кыз тарихчылар]] [[Төркем:ССРБ тарихчылары]] [[Төркем:Россия тарихчылары]] [[Төркем:XX гасыр тарихчылары]] [[Төркем:XXI гасыр тарихчылары]] [[Төркем:Казан университеты укытучылары]] [[Төркем:Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты хезмәткәрләре]] [[Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее хезмәткәрләре]] [[Төркем:Тарих фәннәре докторлары]] [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре]] [[Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Мәгарифтәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]] j3y8fbc6t8pr0mm44bba8t127mxurzb 0 1491911 5970221 5969379 2026-07-01T13:37:58Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970221 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} [[Файл:دنبلان_یامچی_Yamchi_Truffle.jpg|мини|Иранның Ямчи шәһәрендәге чүл томаланы]] '''Томалан, трюфель''' ({{Lang-fr|truffle}} ; {{Lang-it|tartufo, tartufolo}} ; {{Lang-la|Tuber}}, «бүлбе» дигәнне аңлата) — томаланчалар (Pezizales) рәтендәге аскомицет гөмбәләр ыругы. Җир астында үсүче бүлбесыман итләч җимешлек тәннәренә ия. Бу ыруг кыйммәтле деликатес дип саналган ашарга яраклы төрләрне үз эченә ала.100 дән артык төрләре билгеле, ике ярымшарның да уртача поясында үсәләр. Охшаш җимешлек тәннәре булган башка гөмбәләрне (мәсәлән, ''[[Choiromyces]]'', ''Elaphomyces'' һәм ''[[Terfezia]]'' ыругыннан булганнар) дә еш кына «томалан» дип атыйлар. Ашарга яраклы гөмбәләр дә шулар арасында бар, һәм кайвакыт коммерция максатларында сатыла, ләкин алар ''Tuber'' ыругыннан булган («чын томаланнар» дип аталучы) гөмбәләр белән чагыштырганда күпкә арзанрак. == Тасвирлама һәм экология == Томаланнарның җимешлек тәннәре җир астында урнашкан, йомры яки бүлбесыман формада, итләч яки кимерчәксыман консистенция белән тасвирлана. Алар апотецияләр тибында; өлгергән хәлдә күпчелек төрләрдә ябык булалар. Зурлыгы урман чикләвегеннән алып зур бәрәңге бүлбесенә кадәр төрлечә була. Җимешлек тәненең тышкы өлеше — тире катламы — перидий, ул тышкы яктан шома, ярылган яки азмы-күпме зур күпкырлы сөялләр белән капланган булырга мөмкин. Киселгәндә, җимешлек тәне тукымасы мәрмәргә охшаган һәм чиратлашып торган ачык һәм караңгы тамырлардан тора; ачык төстәге тамырлар «эчке тамырлар», ә караңгылары «тышкы тамырлар» дип атала. Сумкалары эчке тамырларда урнашкан һәм төрле формада була {{Sfn|с=201—202|Жизнь растений, т. 2|1976}} . Томаланнар [[Яфраклы урман|яфраклы урманнарда]] үсә һәм агач тамырлары белән микориза барлыкка китерә. Шулай итеп, кара томалан һәм җәйге томалан [[имән]], бүк агачы, [[күг агач]] һәм урман чикләвеге янында үсә, ә Пьемонт томаланы (итальян трюфеле синонимы) [[каен]], [[тирәк]], [[карама]], [[Юкә|юкә,]] [[миләш]] [[Дүләнә|һәм дүләнә]] янында үсә {{Sfn|с=203|Жизнь растений, т. 2|1976}} . == Төрләре == * {{Bt-lattt|Tuber aestivum|Җәйге томалан|}} * {{Bt-lattt|Tuber brumale|Кышкы томалан}} * {{Bt-lattt|Tuber gibbosum|}} * {{Bt-lattt|Tuber himalayensis|Һималай томаланы}} * {{Bt-lattt|Tuber magnatum|Италия, яисә Пьемонт томаланы|}} * {{Bt-lattt|Tuber melanosporum|Кара томалан|}} * {{Bt-lattt|Tuber mesentericum|}} * {{Bt-lattt|Tuber oregonense|Орегона томаланы}} * {{Bt-lattt|Tuber sinensis|Кытай томаланы}} Татарстан территориясендә бер төре — ак томалан (Choiromyces meandriformis) Идел алдында һәм Көнбатыш Кама алдында, берәрләп яки төркемләп очрый. Имән, юкә, каен, чикләвек, миләш һәм башка катнаш яфраклы урманнарда үсә. ТРның Кызыл китабына кертелгән (2006).<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/tomalannar Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Томаланнар|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Гамәли әһәмияте == Чын томаланнар ашарга яраклы. Аларга гөмбә тәме, кыздырылган орлыклар яки әстерхан чикләвеге ноталары һәм көчле, үзенчәлекле хуш ис хас. Әгәр томаланнар суга чыланса, алар соя соусы тәме ала. Кайбер пешекчеләр яңа трюфельләрне чи килеш, бигрәк тә тоз белән (croque au sel) ашау яхшырак дип саныйлар {{Sfn|с=236|Гастрономическая энциклопедия Ларусс|2009}} . == Галерея == <gallery> Файл:Tuber_aestivum_Valnerina_014.jpg|альт=Трюфель летний(Tuber blotii)| Җәйге томалан<br /> (''Tuber blotii'') Файл:Tuber_brumale_-_Vue_sur_la_tranche_coupée.jpg|альт=Трюфель зимний(Tuber brumale)| Кышкы томалан<br /> (''Tuber brumale'') Файл:Tuber_gibbosum_85548.jpg|альт=Пушистый трюфель(Tuber gibbosum)| [[Пушистый трюфель|Йомшак томалан]]<br /> (''Tuber gibbosum)'' Файл:Tuber_indicum_of_jar.jpg|альт=Трюфель китайский(Tuber indicum)| [[Трюфель китайский|Һинд томаланы]]<br />(''Tuber indicum'') Файл:Tuber_magnatum_(sezione).jpg|альт=Трюфель итальянский(Tuber magnatum)| Италия томаланы<br />(''Tuber magnatum'') Файл:Diamant_noir_Tuber_melanosporum.jpg|альт=Трюфель чёрный(Tuber melanosporum)| Кара томалан<br />(''Tuber melanosporum'') </gallery> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Китап|автор=Бухгольц Ф. В.&nbsp;|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921055112/libgen.info/view.php?id=212755|archivedate=2013-09-21}} * {{Публикация|книга||автор=|заглавие=[[Larousse gastronomique|Гастрономическая энциклопедия Ларусс]]. В 15 томах. Том 5. Колбаски — Кюшоль|место={{М.}}|издательство=Чернов и К°|год=2009}} * {{Китап|isbn=5-17-009961-4}} * {{Мәкалә|автор=[[Железнов Н. И.]]&nbsp;|год=1883}} * {{Мәкалә|автор=Клицов С.&nbsp;|год=2001}} — С. 30—33. * {{Китап|автор=Лессо Т.&nbsp;|isbn=5-17-020333-0}}. — С. 258—259. * {{Мәкалә|автор=Сокольский И.|издательство=|год=2021}} * {{Китап|автор=Уду Ж.&nbsp;|isbn=5-271-05827-1}}. — С. 170—171. == Сылтамалар == * [http://www.mycobank.org/MycoTaxo.aspx?Link=T&Rec=5629 Таксономия һәм тасвирлама www.mycobank.org сайтында.] (ингл.) * {{Cite web|url=http://nauka.relis.ru/19/0301/19301063.htm|title=Тайная жизнь трюфелей|author=Эндрю Кларидж, Джеймс Трапп|date=|language=|work=|publisher=All Rights Reserved|accessdate=2013-09-19}} * [http://cookingzone.net/articlesadvices/products/36 Гастрономиядә трюфельләр] [[Төркем:ITIS булмаган биология буенча мәкаләләр]] [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] [[Төркем:Гөмбәләр]] s7mgy3cf8qlg8k5o2qlyifwmweik176 0 1491915 5970285 5969431 2026-07-01T18:02:35Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970285 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = Гаяз Закиров | рәсем = Гаяз С. Закиров.png | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Гаяз Салих улы Закиров | һөнәр = имам-хатыйб, Диния нәзарәте рәисе | туу датасы = 25.09.1955 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{Туу җире|Горький өлкәсе|Нижгар өлкәсендә}}, [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|Спас районы]], [[Ишавыл]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр =[[Файл:Медаль «100 лет образования Татарской Автономной Советской Социалистической Республики».png|20px|«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале (2024)]][[Файл:Орден «Аль-Фахр» I степени.png|20px|Әл-Фәхр ордены (2005)]]{{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}}[[Файл:RUS Medal In Commemoration of the 800th Anniversary of Nizhny Novgorod ribbon.svg|35px|Түбән Новгородның 800 еллыгы медале (2021)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Закиров}} '''Гаяз Закиров''', Гаяз Салих улы Закиров (''Гаяз (Гаязь<ref>[https://opno52.ru/zakirov Закиров Гаязь Салихович.] opno52.ru</ref>) Салихович Закиров''; ''[[1955 ел]]ның [[25 сентябрь|25 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Горький өлкәсе]], [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|Спас районы]], [[Ишавыл]]'') — дин әһеле, [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте|Түбән Новгород өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте]] үзәкләштерелгән дини оешмасы (ЦРО ДУМНО) рәисе (2008 елдан)<ref>{{Cite web |url=http://dumrf.ru/common/biographies/1173 |title=Закиров, Гаяз Салихович |access-date=2020-01-24 |archive-date=2019-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719044246/http://dumrf.ru/common/biographies/1173 |url-status=live }}</ref>. Түбән Новгород шәһәренең Мактаулы гражданы (2024<ref>[https://www.gordumannov.ru/?id=165700 Решение городской Думы города Нижнего Новгорода от 26.06.2024 № 115]</ref>. [[Файл:NN Cathedral Mosque 08-2016.jpg|200px|thumb|right|[[Түбән Новгород]]ның [[Нижгар җәмигъ мәчете|Җәмигъ мәчете]]]] == Тәрҗемәи хәле == 1955 елның 25 сентябрендә [[Горький өлкәсе|Горький]] (1990 елдан [[Түбән Новгород өлкәсе|Түбән Новгород]]) өлкәсенең [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|Спас районы]] [[Ишавыл]] авылында туган. [[Бозлау]] авылында татар сигезьеллык мәктәбендә укыган, [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|район]] үзәге Спасское авылындагы рус мәктәбендә тугызынчы һәм унынчы сыйныфларны тәмамлаган<ref>[https://fnkat.tatarstan.ru/novgorod Закиров Гаяз Салихович.] РНКАТ Нижегородской области</ref><ref>[https://new.dumrf.ru/handbook/biographies/zakirov-gaiaz-salixovic Закиров Гаяз Салихович.] ДУМ РФ</ref>. 1977 елдан, [[армия]]дә хезмәт иткәннән соң, Горький өлкәсе [[Дзержинск (Россия)|Дзержинск]] шәһәрендә яшәгән, «Синтез» һәм «Капролактам» химия заводларында эшләгән <ref>''Сенюткина О. Н., Костенюк Н. В.'' [https://pedpsyjournal.mgpu.ru/wp-content/uploads/sites/2/2024/11/senyutkina-o-n-kostenyuk-n-v.pdf Из истории мусульманской общины города Дзержинска Нижегородской области.] Вестник МГПУ. Серия «Исторические науки». 2024. № 3 (55). С. 100–111{{ref-ru}}</ref>. 1987 елдан 1994 елга кадәр Гомәр хәзрәт Идрисовтан [[ислам]] нигезләре буенча шәхси дәресләр алган, Ижевская урамындагы мәчет каршындагы Ислам мәктәбендә укыган. [[Түбән Новгород]]ның «Маһинур» Ислам мәдрәсәсен<ref>[https://tatar-congress.org/yanalyklar/zerzhinsknyn-zhemig-mechetende-mahinur-medresese-ukuchylarynyn-chygarylysh-kichese-ytte/ Дзержинскның Җәмигъ мәчетендә “Махинур” мәдрәсәсе укучыларының чыгарылыш кичәсе үтте.] Всемирный конгресс татар, 19.06.2026</ref> (2008 ел), [[Исламны кабул итүнең 1000 еллыгы исемендәге мәдрәсә|«Ислам кабул ителүнең 1000 еллыгы исемендәге»]] мәдрәсәне (2015 ел) тәмамлаган. 1986 елдан — ун меңнән артык татар-мөселман яшәгән [[Дзержинск (Россия)|Дзержинскида]] дини һәм милли тормышны торгызу инициаторы<ref>{{cite web|url=http://islamnn.ru/modules.php?name=News&file=print&sid=108|title=Религиозное объединение мусульман г. Дзержинска Нижегородской области|website=islamnn.ru|access-date=2020-03-13|archive-date=2009-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090702112903/http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&file=print&sid=108|url-status=live}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=608|title=Торжественная закладка камня второй мечети г. Дзержинск|website=islamnn.ru|access-date=2020-03-13|archive-date=2017-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218092903/http://islamnn.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=608|url-status=live}}</ref>, «Арафат» Ислам мәктәбен <ref>{{cite web|url=http://www.vremyan.ru/news/sobornaja_mechet_otkrylas_v_dzerzhinske.html|title=Соборная мечеть открылась в Дзержинске|website=www.vremyan.ru|access-date=2020-03-13|archive-date=2020-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219191836/http://www.vremyan.ru/news/sobornaja_mechet_otkrylas_v_dzerzhinske.html|url-status=live}}</ref>, «Ихлас» мөселман телевизион тапшыруын оештыручыларның берсе. Җәмигъ мәчете имам-хатыйбы ярдәмчесе, Дзержинск шәһәренең «Туган Як» татар мәдәнияте иҗтимагый оешмасы рәисе. 1998 елдан — [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]] үзәкләштерелгән дини оешмасы ({{lang-ru|ЦРО ДУМНО}}) рәисенең җәмәгатьчелек белән элемтә буенча урынбасары. 2003 елдан — ДУМНО Рәисенең беренче урынбасары, Түбән Новгород һәм Дзержинск шәһәрләрендәге татарларның җирле милли-мәдәни автономияләре рәисе, Түбән Новгород өлкәсе татарларының төбәк милли-мәдәни автономиясе Советы Рәисе. Дзержинскида Ислам комплексын төзү инициаторы, аңа яңа Җәмигъ мәчете бинасы, мәдрәсә бинасы һәм административ бүлмәләр керә. 2008 елдан — [[Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте]] карамагындагы [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте|Түбән Новгород өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте]] үзәкләштерелгән дини оешмасы рәисе. {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Гомәр Идрисов|Гомәр хәзрәт Идрисовның|d| Q4197969}} ирекле рәвештә отставкага китүе сәбәпле, 2008 елның ноябрь аенда узган чираттагы Диния нәзарәте пленумында Түбән Новгород өлкәсе Диния нәзарәте рәисе итеп, әлеге вазыйфага бердәнбер кандидат, [[Дзержинск (Русия)|Дзержинск]] шәһәре җәмигъ мәчете имам-хатыйбы Гаяз хәзрәт Закиров сайланган. Гаяз хәзрәт «Хендай» автомобиле ачкычын алган (Әбу-Хәнифә исемендәге Фондтан бүләк). [[2013 ел|2013]] һәм [[2018 ел]]ларда яңадан рәис итеп сайланган<ref>[http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=2864 Гаяз Закиров – «Вперед, на крыльях преемственности!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220614141609/http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=2864 |date=2022-06-14 }}{{ref-ru}}</ref>. * Россиянең Европа өлеше мөселманнары Диния нәзарәте Президиумы әгъзасы. * Мөселманнарның 2нче мәхәллә дини берләшмәсе рәисе. * Дзержинск шәһәре Җәмигъ мәчетенең баш имам-хатыйбы. * РФ Федераль миграция хезмәтенең Түбән Новгород өлкәсе буенча идарәсе каршындагы иҗтимагый берләшмәләр советы әгъзасы * 2016 елдан Түбән Новгород өлкәсе Иҗтимагый палатасы әгъзасы<ref>[https://www.gordumannov.ru/?id=165700 Закиров Гаязь Салихович.] Городская Дума Нижнего Новгорода{{ref-ru}}</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2005 ел|2005]] — 2нче дәрәҗә «Әл-Фәхр» ордены ([[Россия мөфтиләр шурасы]]) * 2009 — [[«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]] * 2021 — [[Түбән Новгород]]ның {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Түбән Новгородның 800 еллыгы медале| 800 еллыгы медале|d |Q108807664}} — ''Түбән Новгород шәһәре үсешенә зур өлеш керткән өчен''<ref>[https://uren-vesti.ru/gubernskie-novosti-1/media/2021/12/1/gleb-nikitin-vruchil-gosudarstvennyie-nagradyi-zhitelyam-regiona/ Глеб Никитин вручил государственные награды жителям региона.] uren-vesti.ru, 01.12.2021{{ref-ru}}</ref> * 2024 — [[«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале]] * 2024 — Түбән Новгород шәһәренең {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Түбән Новгородның Мактаулы гражданнары|Мактаулы гражданы|d|Q4375481}}<ref>[https://admgor.nnov.ru/upload/getODA/document29640.html О присвоении звания «Почетный гражданин города Нижнего Новгорода» Закирову Гаязу Салиховичу.] admgor.nnov.ru{{ref-ru}}</ref> == Шәхси тормышы == Гаиләле. Улы ([[Мәгълүмат технологияләре|IT]] өлкәсендә югары белем алган. Хәзер Түбән Новгород технологик компанияләренең берсендә программист булып эшли), кызы (медицина факультетын тәмамлаган, табиб-терапевт белгечлеге алган. Түбән Новгород шәһәр поликлиникаларының берсендә эшли). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://opno52.ru/zakirov Закиров Гаязь Салихович]{{ref-ru}} * [https://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&new_topic=64 Гаяз хазрат Закиров.] ИИК Ислам в Нижнем Новгороде The Islam in Nizhniy Novgorod Islamic Information Channel * [https://www.gordumannov.ru/?id=165700 Закиров Гаяз Салихович.] Городская Дума Нижнего Новгорода{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT: Закиров, Гаяз}} [[Төркем:Имамнар]] [[Төркем:Ислам дине әһелләре]] [[Төркем:Россия дин әһелләре]] [[Төркем:Түбән Новгород өлкәсе дин эшлеклеләре]] [[Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Әл-Фәхр ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Казанның меңьеллыгы хөрмәтенә» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Түбән Новгородның Мактаулы гражданнары]] [[Төркем:«Түбән Новгородның 800 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр]] lw2h6k4mnm0rhaemxk5c5wwserq5iux 5970368 5970285 2026-07-02T08:48:06Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5970368 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = Гаяз Закиров | рәсем = Гаяз С. Закиров.png | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Гаяз Салих улы Закиров | һөнәр = имам-хатыйб, Диния нәзарәте рәисе | туу датасы = 25.09.1955 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{Туу җире|Горький өлкәсе|Нижгар өлкәсендә}}, [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|Спас районы]], [[Ишавыл]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр =[[Файл:Медаль «100 лет образования Татарской Автономной Советской Социалистической Республики».png|20px|«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале (2024)]][[Файл:Орден «Аль-Фахр» I степени.png|20px|Әл-Фәхр ордены (2005)]]{{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}}[[Файл:RUS Medal In Commemoration of the 800th Anniversary of Nizhny Novgorod ribbon.svg|35px|Түбән Новгородның 800 еллыгы медале (2021)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Закиров}} '''Гаяз Закиров''', Гаяз Салих улы Закиров (''Гаяз (Гаязь<ref>[https://opno52.ru/zakirov Закиров Гаязь Салихович.] opno52.ru</ref>) Салихович Закиров''; ''[[1955 ел]]ның [[25 сентябрь|25 сентябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Горький өлкәсе]], [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|Спас районы]], [[Ишавыл]]'') — дин әһеле, [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте|Түбән Новгород өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте]] үзәкләштерелгән дини оешмасы (ЦРО ДУМНО) рәисе (2008 елдан)<ref>{{Cite web |url=http://dumrf.ru/common/biographies/1173 |title=Закиров, Гаяз Салихович |access-date=2020-01-24 |archive-date=2019-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719044246/http://dumrf.ru/common/biographies/1173 |url-status=live |accessdate=2026-06-25 |archivedate=2019-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190719044246/http://dumrf.ru/common/biographies/1173 }}</ref>. Түбән Новгород шәһәренең Мактаулы гражданы (2024<ref>[https://www.gordumannov.ru/?id=165700 Решение городской Думы города Нижнего Новгорода от 26.06.2024 № 115]</ref>. [[Файл:NN Cathedral Mosque 08-2016.jpg|200px|thumb|right|[[Түбән Новгород]]ның [[Нижгар җәмигъ мәчете|Җәмигъ мәчете]]]] == Тәрҗемәи хәле == 1955 елның 25 сентябрендә [[Горький өлкәсе|Горький]] (1990 елдан [[Түбән Новгород өлкәсе|Түбән Новгород]]) өлкәсенең [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|Спас районы]] [[Ишавыл]] авылында туган. [[Бозлау]] авылында татар сигезьеллык мәктәбендә укыган, [[Спасски районы (Нижгар өлкәсе)|район]] үзәге Спасское авылындагы рус мәктәбендә тугызынчы һәм унынчы сыйныфларны тәмамлаган<ref>[https://fnkat.tatarstan.ru/novgorod Закиров Гаяз Салихович.] РНКАТ Нижегородской области</ref><ref>[https://new.dumrf.ru/handbook/biographies/zakirov-gaiaz-salixovic Закиров Гаяз Салихович.] ДУМ РФ</ref>. 1977 елдан, [[армия]]дә хезмәт иткәннән соң, Горький өлкәсе [[Дзержинск (Россия)|Дзержинск]] шәһәрендә яшәгән, «Синтез» һәм «Капролактам» химия заводларында эшләгән <ref>''Сенюткина О. Н., Костенюк Н. В.'' [https://pedpsyjournal.mgpu.ru/wp-content/uploads/sites/2/2024/11/senyutkina-o-n-kostenyuk-n-v.pdf Из истории мусульманской общины города Дзержинска Нижегородской области.] Вестник МГПУ. Серия «Исторические науки». 2024. № 3 (55). С. 100–111{{ref-ru}}</ref>. 1987 елдан 1994 елга кадәр Гомәр хәзрәт Идрисовтан [[ислам]] нигезләре буенча шәхси дәресләр алган, Ижевская урамындагы мәчет каршындагы Ислам мәктәбендә укыган. [[Түбән Новгород]]ның «Маһинур» Ислам мәдрәсәсен<ref>[https://tatar-congress.org/yanalyklar/zerzhinsknyn-zhemig-mechetende-mahinur-medresese-ukuchylarynyn-chygarylysh-kichese-ytte/ Дзержинскның Җәмигъ мәчетендә “Махинур” мәдрәсәсе укучыларының чыгарылыш кичәсе үтте.] Всемирный конгресс татар, 19.06.2026</ref> (2008 ел), [[Исламны кабул итүнең 1000 еллыгы исемендәге мәдрәсә|«Ислам кабул ителүнең 1000 еллыгы исемендәге»]] мәдрәсәне (2015 ел) тәмамлаган. 1986 елдан — ун меңнән артык татар-мөселман яшәгән [[Дзержинск (Россия)|Дзержинскида]] дини һәм милли тормышны торгызу инициаторы<ref>{{cite web|url=http://islamnn.ru/modules.php?name=News&file=print&sid=108|title=Религиозное объединение мусульман г. Дзержинска Нижегородской области|website=islamnn.ru|access-date=2020-03-13|archive-date=2009-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090702112903/http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&file=print&sid=108|url-status=live}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=608|title=Торжественная закладка камня второй мечети г. Дзержинск|website=islamnn.ru|access-date=2020-03-13|archive-date=2017-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218092903/http://islamnn.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=608|url-status=live}}</ref>, «Арафат» Ислам мәктәбен <ref>{{cite web|url=http://www.vremyan.ru/news/sobornaja_mechet_otkrylas_v_dzerzhinske.html|title=Соборная мечеть открылась в Дзержинске|website=www.vremyan.ru|access-date=2020-03-13|archive-date=2020-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219191836/http://www.vremyan.ru/news/sobornaja_mechet_otkrylas_v_dzerzhinske.html|url-status=live}}</ref>, «Ихлас» мөселман телевизион тапшыруын оештыручыларның берсе. Җәмигъ мәчете имам-хатыйбы ярдәмчесе, Дзержинск шәһәренең «Туган Як» татар мәдәнияте иҗтимагый оешмасы рәисе. 1998 елдан — [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]] үзәкләштерелгән дини оешмасы ({{lang-ru|ЦРО ДУМНО}}) рәисенең җәмәгатьчелек белән элемтә буенча урынбасары. 2003 елдан — ДУМНО Рәисенең беренче урынбасары, Түбән Новгород һәм Дзержинск шәһәрләрендәге татарларның җирле милли-мәдәни автономияләре рәисе, Түбән Новгород өлкәсе татарларының төбәк милли-мәдәни автономиясе Советы Рәисе. Дзержинскида Ислам комплексын төзү инициаторы, аңа яңа Җәмигъ мәчете бинасы, мәдрәсә бинасы һәм административ бүлмәләр керә. 2008 елдан — [[Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте]] карамагындагы [[Түбән Новгород өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте|Түбән Новгород өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте]] үзәкләштерелгән дини оешмасы рәисе. {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Гомәр Идрисов|Гомәр хәзрәт Идрисовның|d| Q4197969}} ирекле рәвештә отставкага китүе сәбәпле, 2008 елның ноябрь аенда узган чираттагы Диния нәзарәте пленумында Түбән Новгород өлкәсе Диния нәзарәте рәисе итеп, әлеге вазыйфага бердәнбер кандидат, [[Дзержинск (Русия)|Дзержинск]] шәһәре җәмигъ мәчете имам-хатыйбы Гаяз хәзрәт Закиров сайланган. Гаяз хәзрәт «Хендай» автомобиле ачкычын алган (Әбу-Хәнифә исемендәге Фондтан бүләк). [[2013 ел|2013]] һәм [[2018 ел]]ларда яңадан рәис итеп сайланган<ref>[http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=2864 Гаяз Закиров – «Вперед, на крыльях преемственности!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220614141609/http://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=2864 |date=2022-06-14 }}{{ref-ru}}</ref>. * Россиянең Европа өлеше мөселманнары Диния нәзарәте Президиумы әгъзасы. * Мөселманнарның 2нче мәхәллә дини берләшмәсе рәисе. * Дзержинск шәһәре Җәмигъ мәчетенең баш имам-хатыйбы. * РФ Федераль миграция хезмәтенең Түбән Новгород өлкәсе буенча идарәсе каршындагы иҗтимагый берләшмәләр советы әгъзасы * 2016 елдан Түбән Новгород өлкәсе Иҗтимагый палатасы әгъзасы<ref>[https://www.gordumannov.ru/?id=165700 Закиров Гаязь Салихович.] Городская Дума Нижнего Новгорода{{ref-ru}}</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2005 ел|2005]] — 2нче дәрәҗә «Әл-Фәхр» ордены ([[Россия мөфтиләр шурасы]]) * 2009 — [[«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]] * 2021 — [[Түбән Новгород]]ның {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Түбән Новгородның 800 еллыгы медале| 800 еллыгы медале|d |Q108807664}} — ''Түбән Новгород шәһәре үсешенә зур өлеш керткән өчен''<ref>[https://uren-vesti.ru/gubernskie-novosti-1/media/2021/12/1/gleb-nikitin-vruchil-gosudarstvennyie-nagradyi-zhitelyam-regiona/ Глеб Никитин вручил государственные награды жителям региона.] uren-vesti.ru, 01.12.2021{{ref-ru}}</ref> * 2024 — [[«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале]] * 2024 — Түбән Новгород шәһәренең {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Түбән Новгородның Мактаулы гражданнары|Мактаулы гражданы|d|Q4375481}}<ref>[https://admgor.nnov.ru/upload/getODA/document29640.html О присвоении звания «Почетный гражданин города Нижнего Новгорода» Закирову Гаязу Салиховичу.] admgor.nnov.ru{{ref-ru}}</ref> == Шәхси тормышы == Гаиләле. Улы ([[Мәгълүмат технологияләре|IT]] өлкәсендә югары белем алган. Хәзер Түбән Новгород технологик компанияләренең берсендә программист булып эшли), кызы (медицина факультетын тәмамлаган, табиб-терапевт белгечлеге алган. Түбән Новгород шәһәр поликлиникаларының берсендә эшли). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://opno52.ru/zakirov Закиров Гаязь Салихович]{{ref-ru}} * [https://www.islamnn.ru/modules.php?name=News&new_topic=64 Гаяз хазрат Закиров.] ИИК Ислам в Нижнем Новгороде The Islam in Nizhniy Novgorod Islamic Information Channel * [https://www.gordumannov.ru/?id=165700 Закиров Гаяз Салихович.] Городская Дума Нижнего Новгорода{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT: Закиров, Гаяз}} [[Төркем:Имамнар]] [[Төркем:Ислам дине әһелләре]] [[Төркем:Россия дин әһелләре]] [[Төркем:Түбән Новгород өлкәсе дин эшлеклеләре]] [[Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Әл-Фәхр ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Казанның меңьеллыгы хөрмәтенә» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Түбән Новгородның Мактаулы гражданнары]] [[Төркем:«Түбән Новгородның 800 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр]] cd128ebz6kzrswaxzpoyp4pej91tm3r 0 1491929 5970251 5969591 2026-07-01T15:19:10Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Ватан алдындагы казанышлар өчен ордены]] 5970251 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Ватан алдындагы казанышлар өчен ордены#Тулы кавалерлары]] 3e3k916sy8u7pqwi1bdqgyc6izwclpa 0 1491945 5970287 5969776 2026-07-01T18:03:25Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970287 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = Ильяс Гыймадетдинов | рәсем = Ильяс И. Гимадудтинов.png | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Ильяс Исмәгыйль улы Гыймадетдинов | һөнәр = эшмәкәр | туу датасы = 28.02.1987 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{Туу җире|Пермь өлкәсе|Пермь краенда}}, [[Барда районы]], [[Үдик]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = 7.01.2026 | үлем җире = [[РФ]], {{үлем җире|Пермь крае |Пермь краенда}}, [[Барда районы]], [[Печмень]], «Ашатли-парк» курорты | әти = Исмәгыйль | әни =Фәнирә | ир = | хатын = | балалар = кызлары Әминә, Ясминә | бүләк һәм премияләр =[[Файл:Медаль «100 лет образования Татарской Автономной Советской Социалистической Республики».png|20px|«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале (2024)]] | сайт = https://vk.com/id125673637 | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Гыймадетдинов}} '''Ильяс Гыймадетдинов''', Ильяс Исмәгыйль улы Гыймадетдинов (''Ильяс Исмагилевич Гимадутдинов; [[1984 ел]]ның [[28 февраль|28 феврале]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Пермь өлкәсе]], [[Барда районы]], [[Үдик]] — [[2026 ел]]ның [[7 гыйнвар]]ы, [[Пермь крае]], [[Барда районы]], [[Печмень]]'') — эшмәкәр, миллиардер, «Таттранском» җаваплылыгы чикләнгән җәмгыяте директоры, җәмәгать эшлеклесе, меценат, хәйрияче. == Тәрҗемәи хәле == 1984 елның 28 февралендә [[Пермь өлкәсе]]нең (2005 елдан [[Пермь крае|краеның]]) [[Барда районы]] [[Үдик]] авылында биш балалы гаиләдә (бишесе дә малайлар) туган. Әнисе Фәнирә Искәндәр кызы— рус теле һәм әдәбияты укытучысы, әтисе (''60 яшендә вафат булган'') Исмәгыйль Сәләхетдин улы — шофер булып эшләгән <ref>''Роза Гиззатуллина''. [https://tan-barda.ru/schastlivaya-mama/ Счастливая мама.] tan-barda.ru, 26.11.2021{{ref-ru}}</ref> (Татарстанның [[Кайбыч районы]] [[Кошман]] авылында туган бабасы Сәлахетдин Гыймадедтинов [[Бөек Ватан сугышы]]нда һәлак булган). Бертуганнары: абыйлары Сөләйман, Салават һәм Илдар, энесе Илсаф. Малайлар гаиләдә кечкенәдән эшләп, техника белән кызыксынып үскәннәр<ref>[https://24smi.org/celebrity/451067-ilias-gimadutdinov.html Ильяс Гимадутдинов.] 24СМИ{{ref-ru}}</ref>. Кечкенәдән үк тальянда уйнарга өйрәнгән: мәктәптәге концертларда тальянда уйнаган, җырлаган. Үдик авылында тугыз классны тәмамлагач, 10–11нче классларда [[Барда]]га барып гимназиядә белем алган. [[Пермь]]дә университетта көндезге бүлектә укыган. Гимназиядә укыганда авылның мәдәният йортына баянчы итеп эшкә алып, хезмәт кенәгәсе ачканнар, хезмәт хакы түләгәннәр. Җырга һәвәс Ильяс имназиядә укыганда [[Казан]]га, [[Уфа]]га җыр бәйгеләренә барган. Пермьдә университетта укыганда, һәр елны студентлар фестивалендә татарча җырлап Гран-при алган. IV–V курсларда укыганда сольный концертлар белән йөргән. Бардада, Пермьнең үзендә — Свердлов сараенда аерым концертлар куйган. Артист булып китүен әтисе теләмәгән. 2002 елда Ильяс Пермь дәүләт {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты|техник университетының|d|Q689800}} автомобиль юллары факультетына укырга кергән. 2007 елда ул «автомобиль юллары төзү» белгечлеге буенча югары белем алган. Университетта укыганда абыйсы Илдар белән Пермьдә җир асты юлында киоск ачып, телефон сатканнар. Беренче машиналарын шул акчага алганнар. Колхоз таралгач, складны сатып алып, шунда оцилиндрланган бүрәнәләр ясый торган станок алып кайтып, кешеләргә йортлар салганнар. 2015—2020 елларда Ильясны район Советы (Земское собрание) депутаты итеп сайлаганнар<ref>[https://барда.рф/Organy-vlasti/Zemskoje-sobranije/4028/ Депутаты Земского Собрания.] барда.рф</ref>. Шул елларда читтән торып икенче югары белем алган: Ижевскида Бөтенроссия дәүләт юстиция {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Бөтенроссия дәүләт юстиция университеты|университетының|d|Q4397991}} юрфагын тәмамлаган. [[Үдик]] авылы өчен депутат чагында бик күп эшләгән. 2012 елда энесе Илсаф<ref>[https://vk.com/id109572146 Ильсаф Гимадутдинов Вконтакте]</ref> белән «Таттранском» компаниясен оештырып җибәргән (гаилә бизнесы). 2025 елда компаниядә 600 гә якын кеше эшләгән (оешмада эшләүчеләрнең 80 процентын [[татарлар]] тәшкил итә)<ref>''Фәния Әхмәтҗанова''. [https://vatantat.ru/news/bardada-bar-da-bar Бардада бар да бар.] [[Ватаным Татарстан]], 20.11.2024</ref>. 300 гә якын махсус техникалары бар. Себер якларында – [[Хант-Манси — Югра автономияле округы|Ханты-Манси]], [[Ямал-Ненец автономияле округы|Ямал-Ненец]] автономияле округларында эшлиләр, нефтьчеләргә транспорт хезмәте күрсәтәләр. 2025 елда «Газпромнефть» белән биш елга килешү төзегәннәр. Ачык чыганаклар мәгълүматларына караганда, 2024 елда керем 2 млрд сум чамасы тәшкил иткән. «Таттранском» ҖЧҖ [[Пермь крае]]ның Барда округында теркәлгән. Компания эшчәнлегенең төп төре — »автомобиль йөк транспорты эшчәнлеге һәм ташулар буенча хезмәтләр». Компаниянең директоры һәм бердәнбер гамәлгә куючысы — Ильяс Гыймадетдинов<ref>''Данил Садыков''. [https://kazan.aif.ru/society/ot-semechek-do-milliardov-kakim-zapomnyat-pogibshego-millionera-gimadutdinova «Трудолюбивый талант». Каким запомнят погибшего миллионера Гимадутдинова.] АиФ Казань, 8.01.2026{{ref-ru}}</ref>. 2024 елда [[Казан]]да, XVII «Татарстанның эшлекле хезмәттәшләре» форумының пленар утырышында чыгыш ясаган<ref>[https://vk.com/video-57877274_456239582 Ильяс Гыймадетдинов чыгышы.] Vk видео, 07:03</ref>. Әлеге форумда аңа [[Татарстан Республикасы Рәисе]] [[Рөстәм Миңнеханов]] [[«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале]]н тапшырган. == Иганәчелек == Булган малыннан башкаларга да даими рәвештә өлеш чыгарырга тырышкан. Барда җыеныннан соң икенче көнне уза торган Үдик Сабан туен оештыруга ([[Сабан туе]] урынын ясау, зур сәхнә кору, елга аша күпер салу) өлеш керткән. Алар һәрвакыт [[мәчет]]ләргә булышып торганнар. Ел саен авылда да, район үзәгендә дә [[ифтар]]лар, [[Корбан бәйрәме|Корбан]] ашлары үткәргәннәр — мондый мәҗлесләрнең төп спонсоры Гыймадедтиновлар булган. Күп гаиләне эшле иткәннәр. Яхшырак эшләгәннәргә лизингка машина алып биргәннәр. [[Махсус хәрби операция]]дә катнашучыларга һәм аларның гаиләләренә адреслы ярдәм күрсәткәннәр, сугышчыларга техника, квадроцикллар җибәргәннәр<ref>''Анна Скрып, Альфред Мухаметрахимов''. [https://dzen.ru/a/aV_FEhD7VhuwOnYM «Большая потеря для татарского народа»: как погиб пермский миллиардер Ильяс Гимадутдинов.] БИЗНЕС Online, 8.01.2026{{ref-ru}}</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2024 ел|2024]] — [[«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале]] * 2025 — [[махсус хәрби операция]]дә катнашучыларга гуманитар ярдәм җибәрүдә актив катнашканы өчен медаль белән бүләкләнгән. == Шәхси тормышы == Гаиләле. Кызлары Әминә, Ясминә.<br/> Mercedes-Benz, Land Cruisir машиналарында йөргән. «Порше-Макан-Турбо», КамАЗ машиналары булган. 2019 елдан ике урынлы шәхси Robinson R44 Raven вертолетында очкан. [[Төркия]]дә диңгез буенда вилласы бар == Вафаты == 2026 елның 7 гыйнварында көндез Robinson R44 Raven шәхси вертолетында (пилот буларак) һәлакәткә очраган: һава судносы якынча 30 м биеклектә винты белән канат юлы тросына эләккән, Пермь краеның Барда районы [[Печмень]] авылы янындагы «Ашатли-парк» курорты территориясенә егылып төшкән<ref>[https://perm.aif.ru/incidents/smi-pri-padenii-chastnogo-vertolyota-v-ashatli-park-pogib-pilot СМИ: при падении частного вертолёта в «Ашатли-парк» погиб пилот.] АиФ Пермь{{ref-ru}}</ref>. 9 гыйнварда туган ягында — Барда районының Үдик авылында җирләнгән<ref>[https://syuyumbike.ru/news/actual-tema/tatarym-dip-iasagan Татарым дип яшәгән.] Сөембикә, 10.01.2026</ref>. == Хәтер == [[2026 ел]]да Үдиктә узган [[Сабан туе]] Ильяс Исмәгыйль улы Гыймадетдиновның якты истәлегенә багышланган <ref>[https://tatar-inform.tatar/news/barda-raiony-udik-avyly-saban-tue-byel-ilyas-gyimadetdinov-istalegena-oestyrylgan-5925520 Барда районы Үдик авылы Сабан туе быел Ильяс Гыймадетдинов истәлегенә оештырылган.] [[Татар-информ]], 24.06.2026</ref><ref>[https://tatar-congress.org/yanalyklar/barda-rayony-ydik-avyly-saban-tue-byel-ilyas-gyymadetdinov-istelegene-oeshtyrylgan/ Барда районы Үдик авылы Сабан туе быел Ильяс Гыймадетдинов истәлегенә оештырылган.] Всемирный конгресс татар, 24.06.2026</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * ''Гөлнур Сафиуллина''. [https://syuyumbike.ru/news/millettesh/ber-ananyn-bis-uly Бер ананың биш улы.] [[Сөембикә (журнал)|«Сөембикә»]], 7.10.2025 * [https://dzen.ru/a/aV53crQyR0fEwDOL Ильяс Гимадутдинов. Досье.] АиФ–Пермь{{ref-ru}} * [https://rutube.ru/video/158affdc1146302eef4acecedeb01301/ Фильм памяти Ильяса Гимадутдинова.] rutube видео, 00:10:11. {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Гыймадетдинов, Ильяс}} [[Төркем:Россия эшмәкәрләре]] [[Төркем:Татар хәйриячеләре]] [[Төркем:Россия меценатлары]] [[Төркем:Пермь дәүләт техник университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Шәхесләр:Барда районы]] [[Төркем:Россия миллиардерлары]] b82fazbo0htfd5fubsqxw6hs8r807eb 0 1491948 5970240 5969980 2026-07-01T14:44:31Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970240 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Универсаль калып}} '''Александр Лев улы Маклыгин''' ([[1954 ел|1954 елның]] [[16 октябрь|16 октябре]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]], [[Киров өлкәсе]], [[Санчурск районы|Санчур районы]], [[Вотчинский Кунер|Югары Кунерда туган]]) — совет һәм Россия композиторы, музыка белгече, сәнгать фәннәре докторы, [[профессор]]. Россиядә импровизация аша музыка укыту методикасына нигез салучы һәм [[Идел буе|Урта Идел буе]] халыкларының музыка сәнгатен өйрәнүче. Н. Г. [[Казан дәүләт консерваториясе|Жиганов]] [[Казан дәүләт консерваториясе|исемендәге Казан дәүләт консерваториясенең]] фәнни эшләр буенча проректоры (2007—2015), кафедра мөдире (1988 елдан), профессоры, [[Мәскәү дәүләт консерваториясе|Мәскәү дәүләт консерваториясенең]] музыка теориясе кафедрасы профессоры. [[Татарстан Республикасы композиторлар берлеге|Татарстан Республикасы Композиторлар берлеге]] рәисе урынбасары (1999—2019). Россия Федерациясенең югары белем бирүнең мактаулы хезмәткәре (2010). [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстан Республикасының]] (1994) һәм Мари Иле Республикасының (2004) атказанган сәнгать эшлеклесе. Мәдәният өлкәсендә Россия Хөкүмәте премиясе лауреаты (2005). == Тәрҗемәи хәле == 1954 елның 16 октябрендә Киров өлкәсе Санчур районының Югары Кунер авылында туган {{Sfn|c=265|Мочаев|2017}}<ref>{{Cite web|url=https://rodnaya-vyatka.ru/places/64069|title=Вотчинский Кунер (Верхний) {{!}} Родная Вятка|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624230704/https://rodnaya-vyatka.ru/places/64069|archivedate=2021-06-24|language=ru|work=rodnaya-vyatka.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> . 1968 елда [[Мари Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Мари АССРнең]] [[Медведево (Мари Ил)|Медведево]] авылындагы балалар музыка мәктәбен, ә 1974 елда Йошкар-Ола музыка көллиятен тәмамлаган {{Sfn|c=265|Мочаев|2017}}<ref name=":0">{{Cite web|url=https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415050930/https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|archivedate=2024-04-15|language=ru|work=unioncomposers.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> . 1979 елда Казан консерваториясен, ә 1982 елда Мәскәү консерваториясендә аспирантураны тәмамлаган{{Sfn|c=265|Мочаев|2017}}. 1977—1979 елларда Казан дәүләт консерваториясе каршындагы урта махсуслаштырылган музыка мәктәбендә укыткан<ref name=":0">{{Cite web|url=https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415050930/https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|archivedate=2024-04-15|language=ru|work=unioncomposers.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> . 1979 елдан — укытучы, 1988—2002 елларда — музыкаль белем бирү кафедрасы мөдире, 2002—2010 елларда — композиция кафедрасы мөдире, [[профессор]] (2001), 2010 елдан — музыка теориясе һәм композиция кафедрасы мөдире, 2007—2015 елларда — Н. Г. [[Казан дәүләт консерваториясе|Жиганов]] [[Казан дәүләт консерваториясе|исемендәге Казан дәүләт консерваториясенең]] фәнни эшләр буенча проректоры (2005 елдан) {{Sfn|c=265|Мочаев|2017}}<ref name=":0">{{Cite web|url=https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415050930/https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|archivedate=2024-04-15|language=ru|work=unioncomposers.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kazanconservatoire.ru/index.php?option=com_worker&view=worker&id=107&Itemid=403|title=Профессорско-преподавательский состав|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001163601/http://www.kazanconservatoire.ru/index.php?option=com_worker&view=worker&id=107&Itemid=403|archivedate=2020-10-01|language=ru-ru|work=kazanconservatoire.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> . 2003—2021 елларда — [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы|Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының]] Өстәмә һөнәри белем бирү институтында музыка педагогикасы кафедрасы мөдире. Студентлары арасында А. Т. Гомәрова, В. Р. Дулат-Алеев, И. А. Преснякова, Д. И. Топилин<ref name=":0">{{Cite web|url=https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415050930/https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|archivedate=2024-04-15|language=ru|work=unioncomposers.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2025-03-22|title=Юбилей профессора Александра Львовича Маклыгина|url=https://kazan.bezformata.com/listnews/professora-aleksandra-lvovicha-makligina/25431425/}}</ref>. == Музыка белеме юнәлешендә эшчәнлек == 1986 елда [[Мәскәү дәүләт консерваториясе|П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт]] консерваториясендә «Совет композиторлары музыкасында сонорика» темасына кандидатлык диссертациясен, ә [[Мәскәү дәүләт консерваториясе|2001]] елда «[[Идел буе|Урта Идел буе]] музыка мәдәниятләре: профессионализм үсеше» темасына докторлык диссертациясен яклый, сәнгать белеме докторы исемен ала{{Sfn|c=265|Мочаев|2017}}<ref>{{Cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01000304813|title=Маклыгин, Александр Львович - Музыкальные культуры Среднего Поволжья : Становление профессионализма : автореферат дис. ... доктора искусствоведения : 17.00.02 - Search RSL|language=ru-RU|work=search.rsl.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> . Галим буларак, Мәскәү консерваториясенең профессоры Ю. Н. Холопов мәктәбененең дәвамчысы булып санала. Аның фәнни һәм укыту кызыксынулары арасында XX гасыр композиция техникасы, Урта Идел буе халыклары музыкасының теория мәсьәләләре, импровизация, [[джаз]], балалар музыка педагогикасы, чиркәү җырлары практикасы һәм миссионерлык эше бар. Ул күп фәнни хезмәтләр авторы, шул исәптән музыка мәктәпләре өчен фортепиано укыту әсбабы<ref>{{Cite web|url=https://spblib.ru/en/catalog/-/books/11566713-improviziruyem-na-fortepiano|title=Импровизируем на фортепиано. Учебное пособие для музыкальной школы|language=en-US|work=spblib.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref>. Аның тикшеренүләрендә Урта Идел буе композиторлары музыкасы аерым урын алып тора, [[татарлар]], [[марилар]] [[Чуашлар|һәм чувашлар]] мәдәниятләрендә музыкаль профессионализм үсешенең принципиаль яңа аспектларын ача<ref>{{Cite web|url=https://mus.academy/authors/maklygin-aleksandr-lvovich|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250320083349/https://mus.academy/authors/maklygin-aleksandr-lvovich|archivedate=2025-03-20|language=en|work=mus.academy|accessdate=2025-03-22}}</ref>. 1999—2019 елларда [[Татарстан Республикасы композиторлар берлеге|Татарстан Республикасы Композиторлар берлеге]] рәисе урынбасары, Россия Композиторлар берлеге һәм Мари Иле Республикасы Композиторлар берлеге әгъзасы була<ref>{{Cite web|url=https://tatarstan.ru/persons.htm?action=person&id=11975|title=Справочник персоналий|work=tatarstan.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref>. Төрле дәрәҗәдәге конференцияләрдә катнаша. Сәнгать җитәкчесе буларак, «[[Awrupa–Azia festivale|Аурупа-Азия]]» Халыкара заманча музыка фестивален оештыруда һәм үткәрүдә катнаша (1993—2007). Академик һәм джаз музыкасын популярлаштыручы һәм [[Татарстан (телерадиокомпания)|Татарстан]] дәүләт телерадиокомпаниясендә «Рондо» авторлык телевизион тапшыруын алып баручы буларак зур дан казана (1991—1996)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415050930/https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|archivedate=2024-04-15|language=ru|work=unioncomposers.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> . Төрле бәйгеләрдә казыйлар составында катнашырга берничә тапкыр чакырыла: Д. Кабалевский исемендәге Бөтенрусия конкурсының жюри рәисе ([[Самар]], 2006, 2008), «Камаз дусларны җыя» халыкара конкурсының ([[Чаллы]], 2007, 2008), «Джаз тамчысы» республика балалар конкурсының, [[Салих Сәйдәшев|С.]] [[Салих Сәйдәшев|Сәйдәшев]] исемендәге композиция һәм импровизация буенча республика конкурсының (Казан)<ref>{{Cite web|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/1165866.htm|title=В Казани подвели итоги республиканского отрытого конкурса юных композиторов Татарстана|language=ru|work=Министерство культуры Республики Татарстан|accessdate=2025-03-22}}</ref>, композиция буенча республика конкурсының ([[Чебоксар]]), «Палантаев көннәре» һәм «Яшь талантлар» төбәк конкурсларының ([[Йошкар-Ола]]), «Заманча сәнгать һәм мәгариф» халыкара конкурс-фестиваленең жюри әгъзасы ([[Мәскәү]], 2007)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415050930/https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|archivedate=2024-04-15|language=ru|work=unioncomposers.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> . Ул эшләгән импровизация аша музыка укытуның яңа ысулы Россиядә киң кулланылыш тапты<ref>{{Cite web|url=https://dshi-zagor-schel.edumsko.ru/about/news/388575|title=И снова – музыка в потоке времени.|language=ru|work=dshi-zagor-schel.edumsko.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> . Мәскәү, Түбән Новгород, Кострома, Самар, Тверь, Тула, Киров, Сызран, Пенза, Йошкар-Ола, Чебоксар, Ижау һәм башка шәһәрләрдә импровизация буенча күп санлы методик семинарлар һәм осталык дәресләре үткәрә<ref name=":0">{{Cite web|url=https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415050930/https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|archivedate=2024-04-15|language=ru|work=unioncomposers.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gazetaigraem.ru/article/10917|title=Играем с начала {{!}} Статьи {{!}} ИМПРОВИЗАЦИЯ В ШКОЛЕ|language=ru|work=gazetaigraem.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> . Александр Маклыгин — уникаль «Импровиз-Рояль» ансамбленә нигез салучы, бер үк вакытта коллектив фортепиано импровизациясе сәнгатен күрсәтә<ref>{{Cite news|accessdate=2025-03-22|last=admin_phill|date=2013-11-19|work=Государственная филармония Костромской области|title=Александр Маклыгин - Государственная филармония Костромской области|url=https://www.kosphil.ru/otzivi-artisti/aleksandr-maklygin/}}</ref> . 2003 елдан башлап ансамбльнең концертлары Казанда, Йошкар-Олада, Түбән Камада, Чаллыда, Әлмәттә, Бөгелмәдә, Тольяттида, Самарда һәм [[Сызран]]да үткәрелә. «Импровиз-Рояль» халыкара конкурс дипломанты (Мәскәү, 2007) һәм Бөтенрусия конкурсы лауреаты (Волгоград, 2007) исеменә лаек булды<ref name=":0">{{Cite web|url=https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415050930/https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|archivedate=2024-04-15|language=ru|work=unioncomposers.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref>. Казан консерваториясенең «Музыка: сәнгать, фән, практика» фәнни журналы, «Санкт-Петербург университеты хәбәрләре. Сәнгать белеме» фәнни журналы, Музыка теориясе җәмгыятенең электрон журналы<ref>{{Cite news|accessdate=2025-03-22|work=Большая российская энциклопедия|title=Маклыгин Александр Львович|url=https://bigenc.ru/c/maklygin-aleksandr-l-vovich-4a7baf}}</ref>, " Музыкаль академия " фәнни басмасының редакция шуралары һәм коллегияләре әгъзасы. 2003 елдан — Казан консерваториясенең Диссертация шурасы рәисе, 2023 елдан — Мәскәү консерваториясе һәм Казакъ милли сәнгать университетының (Астана) Диссертация шурасының әгъзасы<ref name=":0">{{Cite web|url=https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415050930/https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|archivedate=2024-04-15|language=ru|work=unioncomposers.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> . [[Файл:Moscow 05-2017 img41 Conservatory.jpg|мини|Мәскәү дәүләт консерваториясе]] Берничә медаль һәм төрле дәрәҗәдәге мактау грамоталары белән бүләкләнгән, шулай ук «Россия Федерациясенең югары белем бирүнең мактаулы хезмәткәре», «Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе» һәм «Мари Иле Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе»<ref name=":0">{{Cite web|url=https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415050930/https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|archivedate=2024-04-15|language=ru|work=unioncomposers.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> дигән мактаулы исемнәргә ия. == Мактаулы исемнәре == * Мәдәният өлкәсендә Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе (2005)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|title=Маклыгин Александр Львович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415050930/https://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839|archivedate=2024-04-15|language=ru|work=unioncomposers.ru|accessdate=2025-03-22}}</ref> * Россия Федерациясенең югары белем бирүнең мактаулы хезмәткәре (2010 елның 16 июле)<ref name=":0" /> * [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]] (1994 елның 20 октябре) {{Sfn|c=265|Мочаев|2017}}<ref name=":0" /> * Мари Иле Республикасының атказанган артисты (2004 елның 11 ноябре) {{Sfn|c=265|Мочаев|2017}} * [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы|Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының]] «Мәдәнияттәге казанышлары өчен» билгесе (2004)<ref name=":0" /> * [[«Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä» medal|«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]] (2005)<ref name=":0" /> * ''Мәдәният өлкәсендәге казанышлары өчен'' «Мари Иле алдындагы казанышлары өчен» ордены медале (2025)<ref>{{Cite news|accessdate=2025-03-22|title=Юрий Зайцев наградил четырех жителей республики медалью ордена «За заслуги перед Марий Эл»|url=https://www.marpravda.ru/news/sociym/yuriy-zaytsev-nagradil-chetyrekh-zhiteley-respubliki-medalyu-ordena-za-zaslugi-pered-mariy-el/}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Казанская государственная консерватория (академия) имени Н. Г. Жиганова, 1945—2010: краткий биографический справочник: от А до Я / М-во культуры Рос. Федерации, Казан. гос. консерватория (акад.) им. Н. Г. Жиганова; [ред.-сост.: Бражник Л. В., Порфирьева Е. В. редкол.: Маклыгин А. Л. и др.]. — Казань: Казанская государственная консерватория, 2011. — 290,[1] с. * ''Артищева Р. В., Мочаев В. А.'' Маклыгин Александр Львович &#x2F;&#x2F; Марийская биографическая энциклопедия &#x2F; Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 265. — 606 с. — 1500 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-905314-35-3</nowiki>. * ''Артищева Р. В.'' Маклыгин Александр Львович &#x2F;&#x2F; Марийская биографическая энциклопедия &#x2F; Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 222. — 2032 экз. — <nowiki>ISBN 5-87898-357-0</nowiki>. == Сылтамалар == * [http://bigenc.ru/c/maklygin-aleksandr-l-vovich-4a7baf Большая биографическая энциклопедия. Маклыгин Александр Львович] * [http://tatarstan.ru/persons.htm?action=person&id=11975 Официальный Татарстан. Маклыгин Александр Львович] * [http://unioncomposers.ru/composer/view/?id=839 Союз композиторов России. Маклыгин Александр Львович] * [http://marihistory.ru/2011-01-01-19-53-52/21909-maklygin-aleksandr-lvovich.html Марийская история в лицах. Маклыгин Александр Львович] [[Төркем:Профессорлар]] [[Төркем:Сәнгать фәннәре докторлары]] [[Төркем:Казан дәүләт консерваториясе укытучылары]] [[Төркем:Казан консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:РФ хөкүмәте премиясе лауреатлары]] [[Төркем:РФ югары һөнәри мәгарифенең мактаулы хезмәткәрләре]] [[Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:XXI гасыр композиторлары]] [[Төркем:Россия композиторлары]] [[Төркем:ССРБ композиторлары]] [[Төркем:Әлифба буенча композиторлар]] [[Төркем:Россия пианистлары]] [[Төркем:Әлифба буенча музыкантлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1954 елда туганнар]] [[Төркем:16 октябрь көнне туганнар]] [[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]] g8h5yqcrdyns0uku8j5lzjcekc28y2b 0 1491950 5970218 5969796 2026-07-01T13:35:45Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970218 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Эризифалылар''', яки '''чын ончыл чык гөмбәләре''' ({{Lang-la|Erysiphaceae}}) - Erysiphaceae тәртибенә караган [[Сумкалы гөмбәләр|аскомицет гөмбәләр]] [[Гаиләлек (биология)|семьялыгы]]. Барлык вәкилләре дә [[Чәчәкле үсемлекләр|чәчәкле үсемлекләрнең]] (гадәттә ике өлешле үсемлекләрнең) облигат паразитлары, аларның өслегендә күпсанлы конидиофорлы мицелий үзенчәлекле онсыман кунык барлыкка китерә. Кунык әкренләп үсә бара һәм яшел органнарның шактый өлешен каплап ала. Үсемлекләр кибеп үләләр, уңыш кими, аның сыйфаты начарлана. Бу гөмбәләр гаусторияләр ярдәмендә эпидермис, сабаклар, чәчәк һәм җимеш күзәнәкләрендә паразитлык итә; аз санлы вәкилләрдә гаусторияләр [[Яфрак|мезофиллга]] үтеп керә ала. Споралар фрдәмендә үрчиләр. Гадәттә, чын ончыл чык гөмбәләренең үсеш циклы ике этаптан тора - конидияле (җенессез) һәм аскомицет (җенси){{Sfn|с=132|Жизнь растений|1976}} . Әлеге семьялык вәкилләренең суперпаразитлары билгеле — бу ''[[Cicinobolus]]'' ыругына караган гөмбәләр. Аларның юка мицелийлары хуҗа гөмбәнең калын гифалары эченә тарала, буена үтеп керә, һәм аның конидияләре эчендә пикнидалар барлыкка китерә <ref>{{Китап|автор=Курсанов Л. И.|isbn=|тираж=3000}}</ref> . Татарстан территориясендә алмагачта (Podosphaera leucotricha), крыжовникта (Sphaerotheca mors), имәндә (Microsphaera alphitoides), кыяклыларда (Erysiphe graminis) һәм башкада ончыл чык авыруын китереп чыгаручы ончыл чык гөмбәләре киң таралган. Ончыл чык һава шартлары уңай булганда (җылы һәм дымлы җәй), Америка өрәңгесендә һәм очлы яфраклы өрәңгедә, корычагач, дүләнә, миләш, зелпедә үрчи.<ref>{{Cite web|url=Источник: https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/onchyl-chyk-gmblre Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Ончыл чык гөмбәләре|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Хуҗалыктагы әһәмияте == Чәчүлекләрне, яшь үсентеләрне һәм чәчкеннәрне зарарлап, сабакчалы имәнгә шактый зыян китерәләр. Ончыл чык гөмбәләре арасында авыл хуҗалыгы культураларының берничә куркыныч патогены бар: * [[Blumeria graminis|Bloomeria cerealis]] - ярмалы культуралар паразиты, * [[Podosphaera mors-uvae|Катырган сферотекасы]] - катырган һәм кара карлыган паразиты, * Erysiphe vitiformis – йөзем паразиты. Ончыл чык гөмбәләре белән зарарланудан саклану ысуллары: * агач һәм куак токымнарын үстерү агротехникасын саклау (имән чикләвекләрен көзен чәчү күпкә отышлырак), * чәчүлекләргә һәм утыртмаларга 3-4 тапкыр 1-процентлы коллоид күкерт суспензиясе яки 0,2-0,3-процентлы байлетон бөркү, * үсемлекчелектә һәм бакчачылыкта ончыл гөмбә авыруына чыдам сортлар куллану, * санитар саклау чараларын үтәү, * фосфорлы-калийлы ашламалар куллану. == Классификация == 2022 елның ноябренә Catalogue of Life мәгълүмат базасы <ref name="COL">{{Cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/|title=Catalogue of Life|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180910182437/http://www.catalogueoflife.org/|archivedate=2018-09-10|accessdate=2022-11-09}}</ref> буенча, гаиләгә түбәндәге токымнар керә: * {{Bt-lattt|Blumeria|Блюмерия|aut=[[Golovin]], 1958}} * {{Bt-lattt|Brasiliomyces|Бразилиомицес|aut=[[Viégas]], 1944}} * {{Bt-lattt|Caespitotheca||aut=[[S. Takam.]] et [[U. Braun]], 2005}} * {{Bt-lattt|Cystotheca|Цистотека|aut=[[Berk.]] et [[M.A. Curtis]], 1860}} * {{Bt-lattt|Erysiphe|Эризифе|aut=[[R. Hedw.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[DC.]], 1805}} * {{Bt-lattt|Euoidium||aut=[[Y.S. Paul]] et [[J.N. Kapoor]], 1986}} * {{Bt-lattt|Fibroidium||aut=([[R.T.A. Cook]], [[A.J. Inman]] et [[C. Billings]]), R.T.A. Cook et U. Braun, 2012}} * {{Bt-lattt|Golvinomyces|Головиномицес|aut=(U. Braun) [[V.P. Heluta]], 1988}} * {{Bt-lattt|Leveillula|Левейюла|aut=[[G. Arnaud]], 1921}} * {{Bt-lattt|Microidium||aut=([[To-anun]] et S. Takam.) To-anun et S. Takam., 2005}} * {{Bt-lattt|Microsphaera|Микросфера|aut=[[Lév.]], 1851}} * {{Bt-lattt|Neoerysiphe||aut=U. Braun, 1999}} * {{Bt-lattt|Oidiopsis|Оидиопсис|aut=[[Scalia]], 1902}} * {{Bt-lattt|Oidium|Оидиум|aut=[[Link]], 1809}} * {{Bt-lattt|Oospora|Ооспора|aut=[[Wallr.]], 1833}} * {{Bt-lattt|Ovulariopsis|Овуляриопсис|aut=[[Pat.]] et [[Har.]], 1900}} * {{Bt-lattt|Parauncinula||aut=S. Takam. et U. Braun, 2005}} * {{Bt-lattt|Phyllactinia|Филлактиния|aut=Lév., 1851}} * {{Bt-lattt|Pleochaeta|Плеохета|aut=[[Sacc.]] et [[Speg.]], 1881}} * {{Bt-lattt|Podosphaera|Подосфера|aut=[[Kunze]], 1823}} * {{Bt-lattt|Pseudoidium|Псевдоидиум|aut=Y.S. Paul et J.N. Kapoor, 1986}} * {{Bt-lattt|Sawadaea|Савадея|aut=[[Miyabe]], 1914}} * {{Bt-lattt|Setoidium||aut=(R.T.A. Cook, A.J. Inman et C. Billings), R.T.A. Cook et U. Braun, 2012}} * {{Bt-lattt|Sphaerotheca|Сферотека|aut=[[Lév.]], 1851}} * {{Bt-lattt|Striatoidium||aut=(R.T.A. Cook, A.J. Inman et C. Billings), R.T.A. Cook et U. Braun, 2012}} * {{Bt-lattt|Takamatsuella||aut=U. Braun et [[A.N. Shi]], 2012}} * {{Bt-lattt|Toruloidea||aut=[[Sumst.]], 1913}} * {{Bt-lattt|Uncinula|Унцинула|aut=Lév., 1851}} * {{Bt-lattt|Uncinuliella||aut=[[R.Y. Zheng]] et [[G.Q. Chen]], 1979}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр|refs=<ref name=webster>{{книга |автор=Webster J., Weber R. |заглавие=Introduction to Fungi |часть=Hymenoascomycetes: Erysiphales |издание=3rd edition |место=Cambridge |издательство=Cambridge University Press |год=2006 |allpages=841 |pages=390—413 |isbn=978-0-521-80739-5}}</ref>}} == Әдәбият == * {{Китап|автор=Благовещенская Е. Ю.|isbn=978-5-9710-1653-3|тираж=|ref=Благовещенская Е. Ю.}} * {{Китап|автор=Гарибова Л. В., Лекомцева С. Н.|isbn=5-87317-265-X}} * {{Китап|автор=Горленко М. В.|isbn=}} * Жизнь растений : в 6 т. / гл. ред. Ал. А. Фёдоров. — М. : Просвещение, 1976. — Т. 2 : Грибы / под ред. М. В. Горленко. — С. 132—144. — 479 с. — 300 000 экз. * {{Китап|автор=Рахимова Е. В.|isbn=978-5-00068-045-2}} * {{Китап|автор=Пидопличко Н. М.|isbn=}} * {{Китап|isbn=2-12-000790-2}} [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] a2tgu0pgqv8uvyioktpz5un8we5m0ec 0 1491951 5970217 5969800 2026-07-01T13:35:15Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970217 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}}'''Лайлач гөмбәләр''', яки '''миксомицетлар''' ({{Lang-la|Myxomycetes}}, юнан теленнән ''myxa'' – лайла һәм ''mykēs'' – гөмбә) - чын лайлач гөмбәләр (''Mycetozoa'') классы , бу класс 800 дән артык организм төрен үз эченә ала, амебозойлар арасында иң зур төркем булып тора . Алар тропиклардан алып поляр төбәкләргә кадәр таралган {{Sfn|с=16—20|Гмошинский и др.|2021}} . == Өйрәнелү тарихы == Миксомицетларның беренче теркәлгән күзәтелүләре XVII гасырга карый. Томас Панковий үзенең 1654 елгы "Herbarium Portatile, oder behendes Kräuter- und Gewächsbuch" хезмәтендә "тиз үсә торган гөмбә" ({{Lang-la|Fungus cito crescentes}}) дип Үзагач ликогаласын телгә ала. Гастеромицетларга охшаш булулары аркасында, миксомицетлар [[Элиас Фрис|Элиас Магнус Фрис тарафыннан]] ''Systema mycologicum'' китабында Gasteromycetes классының Myxogastres субклассы буларак классификацияләнгән. 1833 елда Генрих Фридрих Линк миксомицетларны аерым [[гөмбәләр]] классы дип атаган һәм аңа Myxomycetes исеме биргән {{Sfn|с=11|Новожилов|1993}} . 1859 елда, үзенең "Die Mycetozoen" хезмәтендә, Генрих Антон де Бари лайлач гөмбәләр һәм башка гөмбәләр арасындагы аермаларны күрсәтә һәм Mycetozoa ("гөмбәчек-хайваннар") терминын уйлап таба. Хәзерге вакытта лайлач гөмбәләрнең Amoebozoa төркеменә керүе ачыкланган, алар гөмбәләр һәм [[Хайваннар|хайваннарга]] бертигез дәрәҗәдә туган. Ләкин, аларны өйрәнү, гадәттә, нигездә, [https://ru.wiktionary.org/wiki/миколог микологлар] эше булып тора {{Sfn|с=5|Гмошинский и др.|2021}} . == Яшәү циклы һәм төзелеш == [[Файл:Plasmodial_slime_mold_life_cycle.png|сулда|мини|Лайлач гөмбәләрнең яшәү циклы]] [[Файл:Symphytocarpus_flaccidus_-_myxoflagellates.JPG|мини|''[[Symphytocarpus flaccidus]]'' төренең споралардан чыккан миксамёбалары]] [[Файл:EumycetozoaWoblitz02.jpg|мини|Җимеш тәнчеген барлыкка китерүче плазмодий]] Хлорофиллның булмавы, күпчелек лайлач гөмбәләрнең үрчү органнары барлыкка килү, сапрофит (кайберләре – паразит) яшәү рәвеше буенча гөмбәләргә охшаш; амебасыман актив хәрәкәт аларны хайваннар белән якынайта. Күп төшле цитоплазма масса рәвешендәге вегетатив гәүдәсе – плазмодия ачык (лимондай сары, алсу, кызыл, шәмәхә) төстә. [[Файл:Schleimpilz_Nov_07.jpg|мини|''Physarum polycephalum плазмодие'']] <gallery mode="packed" caption="Спорофор төрләре"> Файл:Hemitrichia_serpula_57955.jpg| Плазмодиокарп ''[[Hemitrichia serpula]]'' Файл:Trichia_decipiens_(Pers.)Macbr.jpg|альт=Спорангии Trichia decipiens| ''[[Trichia decipiens|Трихия]]'' спорангиясе Файл:Enteridium_lycoperdon_4.jpg|альт=Эталий Reticularia lycoperdon| ''[[:ru:Reticularia_lycoperdon|Reticularia lycoperdon]] эталиясы'' Файл:Tubifera_ferruginosa-IMG_3438.jpg|альт=Псевдоэталий Tubifera ferruginosa| ''Tubifera ferruginosa псевдоэталиясы'' </gallery> == Таралу һәм әһәмият == ТР территориясендә һәр җирдә таралганнар. Таркала баручы коелган яфракларда яки чери торган агач кәүсәләрендә, туфракта, тирестә яшиләр. Сапрофит лайлач гөмбәләрнең гамәли әһәмияте юк. Кайбер паразит лайлач гөмбәләр авыл хуҗалыгына зыян китерәләр, мәсәлән, кәбестә плазмодиофорасы (Рlаsmоdiорhоrа drаssiсае) әвернә чәчәклеләр авыруын китереп чыгара; бәрәңгедә порошоксыман кутыр авыруы сәбәпчесе спонгоспора (Sроngоsроrа sоlаni) бүлбеләрне, тамырны һәм [[Пасленчалар|пасленчалар семьялыгындагы]] башка төрләрне дә зарарлый.<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/lajlach-gmblr Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Лайлач гөмбәләр|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Китап|автор={{nobr|Гмошинский В. И.}}, {{nobr|Дунаев Е. А.}}, {{nobr|Киреева Н. И.}}|isbn=978-5-94193-089-0|ref=Гмошинский и др.}} * {{Китап|автор={{nobr|Новожилов Ю. К.}}|isbn=5-02-026625-0|ref=Новожилов}} * Fiore-Donno A.M., Berney C., Pawlowski J., Baldauf S.L. higher-order phylogeny of plasmodial slime molds (Myxogastria) based on elongation factor 1-A and small subunit rRNA gene sequences (англ.) // J. Eukaryot. Microbiol. : journal. — 2005. — Vol. 52, no. 3. — P. 201—210. — doi:10.1111/j.1550-7408.2005.00032.x. — <nowiki>PMID 15926995</nowiki>. * {{Китап|автор=Kirk P. M., Cannon P. F., Minter D. W., Stalpers JA.|isbn=0-85199-826-7}} * Baldauf S.L., Doolittle W.F. Origin and evolution of the slime molds (Mycetozoa) (англ.) // Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. : journal. — 1997. — October (vol. 94, no. 22). — P. 12007—12012. — doi:10.1073/pnas.94.22.12007. — <nowiki>PMID 9342353</nowiki>. — <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles>PMC 23686. * {{Китап|автор={{nobr|Stephenson S. L.}}, {{nobr|Rojas C.}}|isbn=9780128242827}} [[Төркем:ITIS булмаган биология буенча мәкаләләр]] [[Төркем:Әлифба буенча протистлар]] [[Төркем:Гөмбәләр]] [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] buz7gjvnuvumelvwhgrf768wx3ka502 0 1491952 5970214 5969805 2026-07-01T13:33:08Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970214 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Кара каен гөмбәсе, кыек агач гөмбәсе, чага''' ({{Lang-la|Inonotus obliquus}}) - [[Базидиомицетлар|Basidiomycetes]] төркеменнән, Inonotus ыругына караучы гөмбә [[Төр (биология)|төре]]. Гөмбәнең стериль (уңдырышсыз) формасы (склероций) '''чага''' яки '''каен гөмбәсе''' дип атала. Шулай ук '''бакла''' исеме дә очрый ала. Ул еш кына [[Каен|каен агачларында]] үсә, шуңа күрә ул "кара каен гөмбәсе" дип атала. Сирәк кенә ул башка тере агачларга, мәсәлән, зирек, [[миләш]], бүк, [[карама]], [[өрәңге]] һәм әстерхан чикләвегенә зыян китерә. Үлән чәе ясау өчен кулланыла. Халык медицинасында ул шешкә һәм [[Гастрит|гастритка]] каршы чара буларак кулланыла. Ялкынсынуга каршы чара, авыртуны басу һәм тонусны күтәрү үзлекләренә ия, дару чималы буларак әзерләнә (аннан бефунгин даруы ясала). Чагадагы потенциаль файдалы матдәләрнең берсе - бетулин (бетулин кислотасы), ул җимеш тәнчекләрендә әкренләп туплана. Кытай тикшеренүләре күрсәткәнчә, тагын бер актив компонент инотодиол бар<ref>{{Мәкалә|ссылка=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0944711319301266|автор=Sun-Dong Zhang, Liang Yu, Peng Wang, Ping Kou, Ji Li|год=2019-07-01|язык=en|издание=Phytomedicine|том=60|страницы=152957|issn=0944-7113|DOI=10.1016/j.phymed.2019.152957}}</ref>. Чага белән дәвалану омтылышлары куркыныч, чөнки пациент чын терапиядән баш тартырга һәм авыруны дәвалау мөмкин булмаган дәрәҗәгә кадәр күтәрергә мөмкин. == Атамасы == Чага атамасы [[Коми теле|Коми телендәге]] ''"тшак"'' (гөмбә) сүзеннән килеп чыккан, аннан шулай ук олонецк телендәге "''чака"'' - каендагы үсенте сүзеннән барлыкка килгән<ref>{{Cite web|url=https://starlingdb.org/cgi-bin/response.cgi?root=/usr/local/share/starling/morpho&morpho=1&basename=morpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&off=&text_word=%D0%A7%D0%B0%D0%B3%D0%B0&method_word=substring&ic_word=on&text_general=&method_general=substring&ic_general=on&text_origin=&method_origin=substring&ic_origin=on&text_trubachev=&method_trubachev=substring&ic_trubachev=on&text_editorial=&method_editorial=substring&ic_editorial=on&text_pages=4,310&method_pages=substring&ic_pages=on&text_any=&method_any=substring&ic_any=on&sort=word|title=Vasmer's Etymological Dictionary : Query result|work=starlingdb.org|accessdate=2025-04-09}}</ref> . == Тасвирлама == [[Файл:Inonotus_obliquus_141813.jpg|сулда|мини|400x400пкс|Каен кәүсәсендәге чага гәүдәсе]] Татарстан территориясенең күп кенә районнарында, ешрак каеннарда, сирәк кенә зирек, өрәңге, корычагач һәм башка яфраклы токымнарда, башлыча, дымлы урыннарда очрый.<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/kara-kaen-gmbse Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Кара каен гөмбәсе|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> Гөмбә, нигездә, карт, әмма һәрвакыт исән агачларны зәгыйфьли. Җәрәхәтләнү нәтиҗәсендә (кәүсәләрдә юнылган урыннар, кайры ярыклары, кәүсәләрнең кояшта пешүе һәм башка) агачлар кара каен гөмбәсе белән зарарлана һәм кәүсәләрдә ак черек авыруы үсеш ала. Төерләр, гадәттә, черек авыруы киң үсеш алган урында барлыкка килә; акрынлап үсеп, аларның үлчәме зурая (диаметры 50 см га, авырлыгы 3-5 кг га җитәргә мөмкин). Черек авыруы ныграк сузылган очракта, агачның үсүе тоткарлана, сыйфаты югала. Кыек агач гөмбәсе, кагыйдә буларак, агач корыганнан соң, кара каен гөмбәсеннән капма-каршы яктагы кайры астында формалаша. Түгәрәк, күпчелеге кыек көпшәчекләр белән капланган, кайтарылган читле куе көрән яки коңгырт төстәге калын элпәле. Кайры астыннан чыккан гөмбә споралар бүлеп чыгара <ref>[http://textarchive.ru/c-2239547-pall.html ''Вакин А. Т.'', ''Полубояринов О. И.'', ''Соловьев В. А.'' Пороки древесины. — М.: Лесная промышленность, 1980] {{Wayback|url=http://textarchive.ru/c-2239547-pall.html|date=20170320052350}}.</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр|2}} == Әдәбият == * ТатарФармакопейная статья [https://e-ecolog.ru/docs/y2iMsV9B8tmdwCw1wBDm0 ФС.2.5.0103.18. «Чага»] // Государственная фармакопея Российской Федерации. XIV издание. Том IV. * Чага // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. * {{Китап|автор=Фёдоров Ф. В.|isbn=5-260-00779-4|тираж=|ref=}} * Чага и её лечебное применение / Под ред. Булатова П. К., Березиной М. П., Якимова М. А. — Ленинград: Медгиз, 1959. — 333 с. * [http://plant.geoman.ru/books/item/f00/s00/z0000004/st130.shtml Атлас ареалов и ресурсов лекарственных растений СССР] — М., 1980. * ''Гарибова Л. В., Сидорова И. И.'' Грибы: Справочник. — М., 1997 * Энциклопедический словарь лекарственных растений и продуктов животного происхождения / Под ред. Г. П. Яковлева, К. Ф. Блинова. — СПб.: Специальная литература, 1999. * [http://media.wix.com/ugd/b65817_cec9e4a45c5f40f4bad2c4770648c795.pdf ''Баландайкин М. Э., Змитрович И. В.'' Чага (Inonotus obliquus f. sterilis) как фармакологически ценное сырье и её ресурсный потенциал] — Материали за 11-а международна научна практична конференция, «Бъдещите изследования — 2015». Том 2. Лекарство. Биологии. География и геология. София, 2015. С. 58-59. * [http://media.wix.com/ugd/b65817_07d3adc6bd8949d39f226f18689745e6.pdf ''Balandaykin M. E., Zmitrovich I. V.'' Review on Chaga medicinal mushroom, Inonotus obliquus (higher basidiomycetes): realm of medicinal applications and approaches on estimating its resource potential] — International Journal of Medicinal Mushrooms. 2015. Vol. 17, N 2. P. 95-104. * [http://www.medscape.com/medline/abstract/15588653 ''Cui Y.'', ''Kim D. S.'', ''Park K. C.'' Antioxidant effects of Inonotus obliquus // J Ethnopharmacol. — 2005. — 96 (1-2). — P. 79—85. — ISSN: 0378-8741] [[Төркем:ITIS булмаган биология буенча мәкаләләр]] [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] [[Төркем:Гөмбәләр]] b5i6mjamd9cwdd1rlm8d3jsm8mhp72c 0 1491953 5970242 5969810 2026-07-01T14:46:02Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970242 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} '''«Дуслык»''' — [[Мәскәү|Мәскәү шәһәрендә]] [[2023 ел|2023 елның]] июнендә оешкан татар-башкорт вокаль ансамбле. Коллективның төп эшчәнлеге [[Татарлар|татар]], [[Башкортлар|башкорт]] һәм Россия халыкларының академик һәм халык музыкасын башкаруга, шулай ук төрле милләт вәкилләре арасында мәдәни хезмәттәшлекне үстерүгә юнәлдерелгән.<ref>{{Cite web|url=https://musicseasons.org/duslyk-druzhba-golosov/|title=«Дуслык» — дружба голосов: интервью с основателем женского вокального ансамбля|last=Митул|first=Анна|date=2026-06-18|access-date=2026-06-29|lang=ru-RU|website=musicseasons}}</ref> == Тарихы == Ансамбль 2023 елның июнендә Мәскәүдә оештырыла. Коллективны булдыруда Башкортстан Республикасы студентлары һәм аспирантлары ассоциациясе ярдәм күрсәтә.<ref>{{Cite web|url=https://avtonomiya.tatar/o-nas/tatarskoj-kulturnyj-centr/%d0%ba%d0%be%d0%bb%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b8%d0%b2%d1%8b-%d1%82%d0%b0%d1%82%d0%b0%d1%80%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b3%d0%be-%d0%ba%d1%83%d0%bb%d1%8c%d1%82%d1%83%d1%80%d0%bd%d0%be%d0%b3%d0%be-%d1%86/%d0%b4%d1%83%d1%81%d0%bb%d1%8b%d0%ba/|title=Дуслык — Автономия Татар Москвы|access-date=2026-06-29|lang=ru-RU}}</ref> Ансамбльгә нигез салучы, сәнгать җитәкчесе һәм дирижёры — Хәйдәр Вәлиев, халыкара һәм бөтенроссия конкурслары лауреаты, шулай ук Мәскәүдәге Башкорт яшьләр мәдәни үзәге җитәкчесе. Чакырылган аерым музыкантлар яки тулы оркестр белән коллективның иҗади эшчәнлеге төрле жанрларны үз эченә алаː a cappella хор әсәрләреннән алып фортепиано яки симфоник оркестр белән башкарыла торган зур күләмле әсәрләргә кадәр. == Эшчәнлеге == «Дуслык» ансамбле татар, башкорт һәм Россия халыклары музыкасын популярлаштыру, шулай ук [[Бәйсез Дәүләтләр Берлеге|БДБ илләре]] композиторлары иҗатын башкару белән шөгыльләнә. Коллектив Мәскәүдә һәм Россиянең башка төбәкләрендә даими концертлар бирә, фестивальләрдә һәм мәдәни чараларда катнаша. Үз тарихында ансамбль «DE MUSIC AWARD», «Витражи осени», «Новая галактика» һәм «Палитра культур» кебек халыкара конкурслар лауреаты була. == Репертуары == [[Файл:Gnessinmoscow.jpg|мини|хорның җитәкчесе Хәйдәр Вәлиев тәмамлаган Гнесиннар академиясе]] Ансамбль репертуарына татар, башкорт, рус, славян һәм төрки халыкларының милли җырлар эшкәртмәләре, академик хор әсәрләре, заманча композиторлар музыкасы һәм симфоник оркестр белән башкарыла торган әсәрләр керә. [[Салих Сәйдәшев]], [[Нур Даутов]], [[Александр Ключарёв]], [[Луиза Батыр-Болгари]], [[Луиза Батыр-Болгари|Эльмир Низамов]], [[Миләүшә Хәйруллина]], [[Фәрһад Бәхтияри]], Орзу Нуруллоева, Михаил Ваган әсәрләре "Дуслык" тарафыннан даими башкарылып тора.<ref>{{Cite web|url=https://bash.news/sputnik/kultoboz/131335-vokalnyi-ansambl-duslyk|title=Вокальный ансамбль «Дуслык»|access-date=2026-06-29|lang=ru|website=bash.news}}</ref> == Искәрмәләр == <references /> [[Төркем:Татар музыкантлары]] [[Төркем:Әлифба буенча музыкаль коллективлар]] 2034ixdkel5d12ywz8m88ytt6i9txy4 0 1491954 5970223 5969828 2026-07-01T13:40:25Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970223 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}}'''Үтле гөмбә''' <ref>{{Cite web|url=http://www.gramota.ru/slovari/dic/?word=%D0%B6%D1%91%D0%BB%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9&all=x|title=Проверка слова на портале ГРАМОТА.РУ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220314135326/http://www.gramota.ru/slovari/dic/?word=%D0%B6%D1%91%D0%BB%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9&all=x|archivedate=2022-03-14|accessdate=2022-06-28}}</ref> ({{Lang-la|Tylopílus félleus}}) - болетачалар (Boletaceae) семьялыгына караган Tylopilus ыругына кергән көпшәсыман эшләпәле [[гөмбәләр]] төре. Ачы ''тәме'' аркасында ашарга яраксыз. == Тасвирлама == Европа, Азия һәм Төньяк Америкада таралган. [[Татарстан]] территориясендә июльдән сентябрьгә кадәр ылыслы һәм катнаш урманнарда берәрләп очрый, нарат, каен, имән белән микориза хасил итә. Эшләпәсенең диаметры 5–10 см, яшь гөмбәнең эшләпәсе ярымтүгәрәк, соңыннан кабарынкы булып җәелә, җиңелчә кызгылт төсмерле коңгырт яки зәйтүнсыман көрән. Гөмбә сабы 3–7 см биеклектә, кабарынкы, кара-көрән челтәр бизәкле аксыл сары. Йомшагы тыгыз, ак, сындырганда алсулана, гөмбә исле. Споралы порошогы соргылт яки алсу-көрән. Яшь гөмбә ак гөмбәгә охшаш, әмма йомшагының нык ачы тәме һәм сабындагы коңгырт челтәре белән аерыла. Ашарга яраксыз. Медицинада үт кудыру чарасы буларак кулланыла.<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/tle-gmb Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Үтле гөмбә|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref><gallery class="center" widths="160px" heights="180px"> Файл:Epeízű.jpg Файл:Tylopilus_felleus_(29436542214).jpg Файл:Tylopilus_felleus01.jpg Файл:Tylopilus_felleus_(1).jpg </gallery> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Китап|автор=[[Гарибова, Лидия Васильевна|Гарибова Л. В.]], [[Сидорова, Ирина Ивановна|Сидорова И. И.]]|isbn=5-87-484-046-X|тираж=10000|ref=}} * {{Китап|автор=|серия=[[Справочники-определители географа и путешественника]]|isbn=|тираж=100000|ref=}} * ''Гөмбәләр'' . - Братислава: Словар нәшрияты, 1989. * {{Книга|автор=Клепинина З. А., Клепинина Е.В.|заглавие=Справочник грибника|год=2006|место=М.|издательство=АСТ-ПРЕСС|страницы=149—150|страниц=256|серия=1000 советов|isbn=5-462-00237-8|тираж=|ref=}} * {{Книга|автор=Переведенцева Л. Г.|заглавие=Определитель грибов (агарикоидные базидиомицеты): Учебное пособие|год=2015|место=Москва|издательство=Товарищество научных изданий КМК|страницы=90|страниц=119|isbn=978-5-9906181-7-6|тираж=600}} * {{Книга|автор=Сержанина&nbsp;Г.&nbsp;И.|заглавие=Шляпочные грибы Белоруссии. Определитель и конспект флоры|место=Минск|издательство=Наука и техника|год=1984|страницы=29—30, 228|страниц=407|ref=}} * {{книга|автор=Елин Е. Я., Зерова М. Я. и др.|заглавие=Дары лесов|место=К.|издательство=«Урожай»|год=1979|страницы=333|страниц=392|язык=uk}} == Сылтамалар == * [http://mycoweb.narod.ru/fungi/Tylopilus_felleus.html "Калуга өлкәсе гөмбәләре" сайтындагы тасвирлама] * [http://images.google.com/images?q=Tylopilus+felleus Җимеш гәүдә рәсемнәре - интернет эзләү нәтиҗәләре] [[Төркем:ITIS булмаган биология буенча мәкаләләр]] [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] 8p7xqid6uikw0nhn8trexezbxp8na5j 0 1491955 5970233 5969862 2026-07-01T13:59:21Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970233 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = | рәсем = | рәсем зурлыгы = 250px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = | туу датасы = | туу җире = | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фамилиядәшләр|Абросимов}} '''Роман Витальевич Абросимов''' (31.07.1994; [[Казан]], [[Татарстан]]) — [[Россия]] [[Алкалы хоккей|хоккейчысы]], сакчы. == Биографиясе == [[Ак Барс (хоккей клубы, Казан)|Казанның «Ак Барс»]] командасында уйнап үскән. 2011—2012 сезоныннан башлап ЯХЛ-Б (МХЛ-Б) лигасында «Ирбис» өчен, ә киләсе сезонда ЯХЛда «Барс» өчен уйный башлаган. 2015 елның 23 декабрендә ЦСКАга каршы кунак уенында (1:2) ул «Ак Барс» өчен [[Континенталь хоккей лигасы|КХЛдагы]] дебютын ясый. 2018 елгы Гагарин Кубогы иясе. 2019 елның 23 декабрендә ул Сочига<ref>{{Cite web|url=https://www.khl.ru/news/2019/12/23/463343.html|title=Ткачёв перешел в «Локомотив» и другие трансферы дня|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927130758/https://www.khl.ru/news/2019/12/23/463343.html|archivedate=2020-09-27|accessdate=2024-03-02}}</ref> күчерелә. 2020 елның 6 маенда «Ак Барска» кире кайтарыла<ref>{{Cite web|url=https://www.khl.ru/news/2020/05/06/469057.html|title=Да Коста и Бурмистров перешли в «Ак Барс». Трансферы 6 мая|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220921002730/https://www.khl.ru/news/2020/05/06/469057.html|archivedate=2022-09-21|accessdate=2024-03-02}}</ref>. 2020/21 сезонында «Барс» өчен ВХЛда уйный. 17 ноябрьдә [[Нефтехимик (хоккей клубы, Түбән Кама)|«Нефтехимик»]] ка күчә<ref>{{Cite web|url=https://hcnh.ru/news/club-life/roman-abrosimov-pereshel-v-neftekhimik-/|title=РОМАН АБРОСИМОВ ПЕРЕШЁЛ В «НЕФТЕХИМИК»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240302015043/https://hcnh.ru/news/club-life/roman-abrosimov-pereshel-v-neftekhimik-/|archivedate=2024-03-02|accessdate=2024-03-02}}</ref>. Җәрәхәт аркасында 2021/22 сезонын калдыра, һәм 2022 елның җәендә ул «Динамо» белән сынау килешүенә кул куя<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/hockey/news-4771157-abrosimov-o-vozvraschenii-posle-propuschennogo-goda-cel-dokazat-chto-dostoin-dinamo.html|title=Абросимов — о возвращении после пропущенного года: цель — доказать, что достоин «Динамо»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240302015039/https://www.championat.com/hockey/news-4771157-abrosimov-o-vozvraschenii-posle-propuschennogo-goda-cel-dokazat-chto-dostoin-dinamo.html|archivedate=2024-03-02|accessdate=2024-03-02}}</ref>. Клуб тулы хокуклы килешүгә кул куюдан баш тарткан була<ref>{{Cite web|url=https://dynamo.ru/news/229597-roman_abrosimov_pokidaet___dinamo__|title=РОМАН АБРОСИМОВ ПОКИДАЕТ «ДИНАМО»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240302015039/https://dynamo.ru/news/229597-roman_abrosimov_pokidaet___dinamo__|archivedate=2024-03-02|accessdate=2024-03-02}}</ref>, ә 23 августта Абрасимов «Витязь» белән ике яклы бер еллык килешүгә кул куя<ref>{{Cite web|url=https://www.khl.ru/news/2022/08/23/501186.html|title=«Торпедо» подписало контракт с Хуской. Трансферы 23 августа|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325193122/https://www.khl.ru/news/2022/08/23/501186.html|archivedate=2023-03-25|accessdate=2024-03-02}}</ref>. 2023 елның 2 маенда ул [[Авангард (хоккей клубы)|«Авангард»]] ка күчә, ике еллык килешүгә кул куя<ref>{{Cite web|url=https://www.hawk.ru/news/49039/|title=«Авангард» подписал Романа Абросимова|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127204956/https://www.hawk.ru/news/49039/|archivedate=2024-11-27|accessdate=2024-03-02}}</ref>. 2024 елның 5 июлендә алмашу нәтиҗәсендә "Нефтехимик"ка кайта<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/hockey/news-5618608-roman-abrosimov-poproschalsya-s-avangardom-posle-obmena-v-neftehimik.html|title=Роман Абросимов попрощался с «Авангардом» после обмена в «Нефтехимик»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241008073532/https://www.championat.com/hockey/news-5618608-roman-abrosimov-poproschalsya-s-avangardom-posle-obmena-v-neftehimik.html|archivedate=2024-10-08|accessdate=2024-10-08}}</ref>. 2024/25 сезонының күп өлешен җәрәхәт аркасында калдыра. 2025 елның августында «Амур» клубына күчә . == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * https://forchecking.ru/player.php?id=7450 * https://www.hawk.ru/ru/players/465/ [[Төркем:«Ак Барс» ХК уенчылары]] [[Төркем:Россия хоккейчылары]] [[Төркем:Әлифба буенча спортчылар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1994 елда туганнар]] [[Төркем:31 июль көнне туганнар]] 4u6s939ze0683tsclfq4gtgzqy4hte6 0 1491956 5970230 5969872 2026-07-01T13:57:54Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970230 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = | рәсем = | рәсем зурлыгы = 250px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = | туу датасы = | туу җире = | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фамилиядәшләр|Агапов}} '''Илья Николаевич Агапов''' (21.01.2001, Казан, Татарстан) — [[Россия]] [[Футбол|футболчысы]], [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскәү)|ЦСКА]] сакчысы, [[Уфа (футбол клубы)|Уфа]] өчен арендага уйный. == Клуб карьерасы == Казанда туган, [[Казанның Авиатөзелеш районы|Авиатөзелеш районындагы]] «Мотор» мәктәбендә футбол уйный башлаган (тренеры Дмитрий Владимирович Благов), аннары [[Рубин (футбол клубы, Казан)|«Рубин» ФК]] академиясенә күчкән. 16 яшендә ул башта «Рубинның» төп командасының тренировка лагерына чакырылган. Өлкәннәр командасы белән күнегүләр ясаган, аннары яшьләр командасына күчкән, ләкин яшьләр чемпионатында аз уйнаган.<ref name="avia">{{Cite web|url=https://sport.business-gazeta.ru/article/258063|title=Агапов — будущее «Рубина» (по мнению Бердыева). Он мог выбрать бокс, а теперь пробивается в Казань через «Нефтехимик»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210916102453/https://sport.business-gazeta.ru/article/258063|archivedate=2021-09-16|author=Александр Дегтярёв|date=2020-08-29|language=ru|work=sport.business-gazeta.ru|publisher=[[Бизнес Online|БО]] Спорт|accessdate=2022-08-09}}</ref><ref name="fcnh">{{Cite web|url=https://fcnh.ru/news/29120|title=Илья Агапов: «Мне нравятся идеи нашего тренерского штаба»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220809120017/https://fcnh.ru/news/29120|archivedate=2022-08-09|date=2021-04-05|language=ru|work=fcnh.ru|publisher=ФК «Нефтехимик» Нижнекамск|accessdate=2022-08-09}}</ref> 2020 елда ул Түбән Каманың [[Нефтехимик (футбол клубы, Түбән Кама)|"Нефтехимик]] " командасына арендага бирелә. Аннары ул Мәскәүнең «Спартак-2» командасында уйный<ref>{{Cite web|url=https://spartak.com/news/2021-06-02-ilya_agapov_stal_igrokom_spartaka/|title=Илья Агапов стал игроком «Спартака»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210613080933/https://spartak.com/news/2021-06-02-ilya_agapov_stal_igrokom_spartaka/|archivedate=2021-06-13|date=2021-06-02|language=ru|work=spartak.com|publisher=ФК «Спартак» Москва|accessdate=2022-08-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-4611913-spartak-privlyok-k-trenirovkam-s-osnovoj-21-letnego-zaschitnika-ilyu-agapova.html|title=«Спартак» привлёк к тренировкам с основой 21-летнего защитника Илью Агапова|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220809124900/https://www.championat.com/football/news-4611913-spartak-privlyok-k-trenirovkam-s-osnovoj-21-letnego-zaschitnika-ilyu-agapova.html|archivedate=2022-08-09|date=2022-02-15|language=ru|work=[[championat.com]]|accessdate=2022-08-09}}</ref>. «Спартак-2» таркатылганнан соң, «Пари Түбән Новгород» командасына күчә, бер елга килешү төзи һәм озайту мөмкинлеге дә ала<ref>{{Cite web|url=https://fcnn.ru/nn-info/news/team/82816/|title=Илья Агапов — в Нижнем|date=2022-07-13|language=ru|work=fcnn.ru|publisher=ФК «Пари Нижний Новгород»}}</ref>. Премьер-лигада 2022 елның 7 августында чемпионатның дүртенче турында «Сочига» каршы кунак уенында (1:2)<ref>{{Cite web|url=https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Russia/premier_league/stats/turnir_19963/game_1380837070|title=Чемпионат России 2022-23. 4-й тур. «Сочи» — «Пари НН»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220809120016/https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Russia/premier_league/stats/turnir_19963/game_1380837070|archivedate=2022-08-09|language=ru|work=[[sportbox.ru]]|accessdate=2022-08-09}}</ref> уйный башлый. 2023 елның 6 гыйнварында Мәскәүнең [[ЦСКА (футбол клубы, Мәскәү)|ЦСКА]] командасына күчә<ref>{{Cite web|url=https://pfc-cska.com/novosti/vse-novosti/novosti-osnovy/ilya-agapov-pereshel-v-pfk-cska/|title=Илья Агапов перешел в ПФК ЦСКА|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230106200957/https://pfc-cska.com/novosti/vse-novosti/novosti-osnovy/ilya-agapov-pereshel-v-pfk-cska/|archivedate=2023-01-06|language=ru|work=[[ПФК ЦСКА]]|accessdate=2023-01-06}}</ref>. 2023 елның 2 апрелендә Россия чемпионатында [[Факел (футбол клубы, Воронеж)|«Факелга»]] каршы матчта яңа клубы өчен дебют ясый, төп составта чыгыш ясагае. 2024 елның 12 мартында [[Ростов (футбол клубы, Дондагы Ростов)|«Ростовка»]] каршы кубок матчында (2:0) ЦСКА өчен дебют голын кертә. Матчның иң яхшы уенчысы дип табыла<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-5470482-zaschitnik-cska-agapov-luchshij-igrok-matcha-s-rostovom-v-kubke-rossii.html|title=Илья Агапов забил победный гол и стал лучшим игроком матча с «Ростовом» в Кубке России|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240312203946/https://www.championat.com/football/news-5470482-zaschitnik-cska-agapov-luchshij-igrok-matcha-s-rostovom-v-kubke-rossii.html|archivedate=2024-03-12|author=|date=2024-03-12|language=ru|work=[[championat.com]]|accessdate=2024-03-12}}</ref>. 2024 елның 13 апрелендә Россия чемпионатында [[Локомотив (футбол клубы, Мәскәү)|«Мәскәү Локомотивына»]] каршы матч ахырында исәпне тигезләп, гол кертә (3:3)<ref>{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/lokomotiv-cska-agapov-sravnyal-schet-v-koncovke-matcha-2200624/|title=Агапов сравнял счёт в концовке матча «Локомотив» — ЦСКА|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415030858/https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/lokomotiv-cska-agapov-sravnyal-schet-v-koncovke-matcha-2200624/|archivedate=2024-04-15|date=2024-04-13|language=ru|work=sport-express.ru|accessdate=2024-04-14}}</ref>. Бу гол Агаповның Россия Премьер-лигасындагы дебюты була. 2025 елның 17 гыйнварында Агапов «Пари Түбән Новгород» командасына 2024/25 сезоны ахырына кадәр арендага күчә<ref>{{Cite web|url=https://pfc-cska.com/novosti/vse-novosti/novosti-osnovy/ilya-agapov-perekhodit-v-pari-nn-na-pravakh-arendy/|title=Илья Агапов переходит в «Пари НН» на правах аренды|language=ru|work=pfc-cska.com|accessdate=2025-04-22}}</ref>. 2025 елның 12 апрелендә ул «Пари НН» өчен беренче матчын уздыра, Россия Чемпионатында [[Динамо (футбол клубы, Мәскәү)|«Динамо Мәскәүгә]]» каршы уенда (1:1)<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.world/fk-pari-niznij-novgorod_dinamo-moskva/index/spielbericht/4408314|title=ФК Пари Нижний Новгород - Динамо Москва, 12 апр. 2025 г. - Премьер-лига - Протокол матча|language=ru|work=www.transfermarkt.world|accessdate=2025-04-22}}</ref> төп составта уйный. 2025 елның 9 сентябрендә ул 2025/26 сезоны ахырына кадәр «Акронга» арендага бирелә<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-6156642-akron-arendoval-u-cska-zaschitnika-ilyu-agapova.html|title=«Акрон» арендовал у ЦСКА защитника Илью Агапова|last=Боев|first=Максим|date=2025-09-09|language=ru|work=www.championat.com|accessdate=2025-09-09}}</ref>. 2026 елның 10 февралендә ул [[Уфа (футбол клубы)|«Уфагп»]] арендага бирелә<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-6352618-cska-obyavil-ob-arende-ili-agapova-v-ufu.html|title=ЦСКА объявил об аренде Ильи Агапова в «Уфу»|last=Тучков|first=Дмитрий|date=2026-02-10|language=ru|work=Чемпионат|accessdate=2026-02-12}}</ref>. == Җыелма командадагы карьерасы == Россиянең яшүсмерләр һәм яшьләр җыелма командаларында уйный<ref name="avia">{{Cite web|url=https://sport.business-gazeta.ru/article/258063|title=Агапов — будущее «Рубина» (по мнению Бердыева). Он мог выбрать бокс, а теперь пробивается в Казань через «Нефтехимик»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210916102453/https://sport.business-gazeta.ru/article/258063|archivedate=2021-09-16|author=Александр Дегтярёв|date=2020-08-29|language=ru|work=sport.business-gazeta.ru|publisher=[[Бизнес Online|БО]] Спорт|accessdate=2022-08-09}}</ref>. 2022 елның 3 ноябрендә [[Үзбәкстан милли футбол җыелмасы|Үзбәкстан]] һәм Таҗикстан белән матчлар өчен [[Футбол буенча Россия җыелмасы|Россия җыелма командасы]] киңәйтелгән исемлегенә, ә 7 ноябрьдә — финалга эләгә<ref>{{Cite web|url=https://rfs.ru/news/217050|title=Тренерский штаб сборной России вызвал 30 футболистов на ноябрьский сбор|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221107161614/https://rfs.ru/news/217050|archivedate=2022-11-07|language=ru|work=[[РФС]]|accessdate=2022-11-11}}</ref>. == Шәхси тормышы == Ул 2020 елның 8 декабрендә биш ел бергә булган Софиягә өйләнә<ref name="fcnh">{{Cite web|url=https://fcnh.ru/news/29120|title=Илья Агапов: «Мне нравятся идеи нашего тренерского штаба»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220809120017/https://fcnh.ru/news/29120|archivedate=2022-08-09|date=2021-04-05|language=ru|work=fcnh.ru|publisher=ФК «Нефтехимик» Нижнекамск|accessdate=2022-08-09}}</ref>. 2021 елның 30 ноябрендә парның Мирон исемле уллары туа<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/wall-185055386_6572|title=Защитник «Спартака-2» Илья Агапов стал отцом!|date=2021-11-30|language=ru|work=vk.com|accessdate=2024-04-14}}</ref>. 2024 елның 7 апрелендә Агапов икенче тапкыр әти була<ref>{{Cite web|url=https://pfccskanews.com/2024/04/07/igroki-cska-pozdravili-agapova-s-rozhdeniem-syna/|title=Игроки ЦСКА поздравили Агапова с рождением сына|date=2024-04-07|language=ru|work=Новости ПФК ЦСКА Москва|accessdate=2024-04-14}}</ref>. 2026 елда аның өченче улы туа. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Россия футболчылары]] [[Төркем:Әлифба буенча футболчылар]] [[Төркем:Әлифба буенча спортчылар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:2001 елда туганнар]] [[Төркем:21 гыйнвар көнне туганнар]] ef8i3tdccesmt2yd0hmadp81032uaeg 0 1491957 5970226 5969865 2026-07-01T13:55:58Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970226 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Шәхес | исем = | рәсем = | рәсем зурлыгы = 250px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = | туу датасы = | туу җире = | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фамилиядәшләр|Агафонов}} '''Алексей Андреевич Агафонов''' ([[1926 ел|1926 елның]] [[30 май|30 мае]], [[Казан]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССР]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]]) — совет табибы, [[хирург]], медицина фәннәре докторы (1973), [[профессор]] (1975), Татарстан АССРның атказанган фән эшлеклесе (1991). == Биографиясе == 1926 елның 30 маенда Казан шәһәрендә танылган табиб [[Андрей Агафонов]] гаиләсендә туа<ref>{{Cite web|url=https://kazanmedjournal.ru/kazanmedj/article/view/3009/|title=Профессору Алексею Андреевичу Агафонову — 90 лет|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220508042045/https://kazanmedjournal.ru/kazanmedj/article/view/3009/|archivedate=2022-05-08|accessdate=2022-05-08}}</ref>. 1949 елда [[Казан дәүләт медицина университеты|Казан дәүләт медицина институты]] тәмамлый һәм госпиталь хирургиясе кафедрасы карамагындагы ординатурада кала. 1952 елда [[Салехард]] шәһәрендә ([[Ямал-Ненец автономияле округы|Ямал-Ненец автоном округы]]) хирургия бүлеге мөдире итеп билгеләнә. 1954 елда Казанга кайтып, 1965 елга кадәр Казан тимер юл хастаханәсендә хирург булып эшли. 1966 елда Казан медицина институтына топографик [[анатомия]] белән оператив хирургия кафедрасына эшкә күчә<ref>{{Cite web|url=https://www.lvkgmu.ru/doxs/agafonov-aa.html/|title=Агафонов Алексей Андреевич|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513181911/https://www.lvkgmu.ru/doxs/agafonov-aa.html|archivedate=2021-05-13|accessdate=2022-05-08}}</ref>. 1973 елда медицина фәннәре докторы фәнни дәрәҗәсенә кандидатлык диссертациясен яклый. 1975 елда профессор итеп сайлана. 1974 елдан 1991 елга кадәр оператив хирургия кафедрасы җитәкчесе. 1991 елда аңа «Татарстан АССР-ының атказанган фән эшлеклесе» дигән мактаулы исем бирелә. Илдә беренче булып 1964 елда лапароскопиясе методикасын эшләгән. Шулай ук беренчеләрдән булып интубация наркозы да үзләштерә. Агафонов үз шәкертләре белән бергә йөрәк-кан тамырлары һәм лимфа системалары буенча макро һәм микрокүләмдә яңа мәгълүматлар ала. Шулай ук хирургия патологияләре (Холемия һәм ахолия, эчәккә үтмәүчәнлеге, панкреонекроз, кан югалту һәм эчәк гематомы) күрсәткечләре турында, шулай ук дигестив трактның кабыкларын регенерацияләү буенча яңа мәгълүматлар алынган. Ашау, [[Кеше ашказаны|ашказаны]] һәм эчәктә органдар саклау операцияләрен эшли. Бу темалар буенча берничә хезмәт язган. 2020 елның 8 июнендә Казанда вафат була<ref>{{Cite web|url=http://kazan-journal.ru/news/kazan-i-kazantsyi/chetyre-zhizni-alekseya-agafonova/|title=Четыре жизни Алексея Агафонова|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220508042601/http://kazan-journal.ru/news/kazan-i-kazantsyi/chetyre-zhizni-alekseya-agafonova|archivedate=2022-05-08|accessdate=2022-05-08}}</ref>. == Библиографиясе == * Лечение спаечной болезни живота // Казанский медицинский журнал. 1964. № 2. * Лапароскопия в диагностике спаечной болезни живота // Казанский медицинский журнал. 1964. № 4. * Обоснование выбора метода дренирования желчных путей при механической желтухе // Хирургия. 1979. № 5. * Резекция подслизистой основы и слизистой оболочки желудка с сохранением серозномышечных оболочек и пилорического жома // Казанский медицинский журнал. 1993. № 3. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://idel-tat.ru/news/literatura/aleksey-agafonov-iz-arkhiva-doktora/ Алексей Агафонов. Из архива доктора] * [http://healthynation.ru/index.php?view=article&id=563/ Агафановский характер. 200 лет династии Агафоновых — врачей, инженеров, общественных деятелей, вписавших немало страниц в историю России] * [https://zvezdapovolzhya.ru/kultura-i-iskusstvo/pisatel-hirurg-01-05-2018.html/ Писатель-хирург] [[Төркем:Профессорлар]] [[Төркем:Россия табиблары]] [[Төркем:Казан дәүләт медицина институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] [[Төркем:ТАССР атказанган фән һәм техника эшлеклеләре]] [[Төркем:Казанда вафатлар]] [[Төркем:2020 елда вафатлар]] [[Төркем:8 июнь көнне вафатлар]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1926 елда туганнар]] [[Төркем:26 май көнне туганнар]] nmwzu4v90jpiz64lxekw9zna8mr505q 0 1491972 5970222 5969970 2026-07-01T13:39:48Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970222 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}}'''Хитридиомицетлар''' ({{Lang-la|Chytridiomycota}}) - [[гөмбәләр]] патшалыгының [[Тип (биология)|бүлеге]]. Ул 120 дән артык ыругны һәм якынча 1000 төрне үз эченә ала. Мицелийлары начар үсеш алган; талломның төп өлеше плазмодий дип атала, аннан ризоид гифалар үсә. Иң примитив вәкилләрдә мицелий бөтенләй юк, һәм аларның вегетатив халәттәге гәүдәсе бер күзәнәк белән күрсәтелә, кайвакыт каты күзәнәк тышчасы булмый. Күзәнәк тышчасы, югарырак гөмбәләрдәге кебек, хитин һәм глюканга нигезләнгән. == Тасвирлау == Бу бүлек вәкилләре су мохите (диңгез һәм төче су) белән тыгыз бәйләнгән, анда [[Паразитлык|алар]] [[суүсемнәр]] һәм [[Умырткасызлар|умырткасызларда]] паразитлык итәләр. Алар су организмнарының, шул исәптән [[Җир-су хайваннары|амфибияләрнең]] күпләп үлеменә китерергә мөмкин (хитридиомикоз - амфибияләрнең бик йогышлы авыруы, аны ''Batrachochytrium dendrobatīdis'' гөмбәсе китереп чыгара). Алар дымлы [[Туфрак|туфракта]] үсә һәм югары үсемлекләрнең авыруларын китереп чыгара ала: кара кәбестә аягы (''[[Olpidium brassicae]]''), бәрәңге шеше (''Synchytrium endobioticum'') һ.б., ләкин шулай да алар оомицетлар кебек куркыныч түгел. Азрак сандагы вәкилләре - хитин, [[Tsellüloza|целлюлоза]] һәм кератин булган субстратлардагы сапротрофлар. Хитридиомицетларның гаплоид зооспоралары хәрәкәт вакытында һәрвакыт артка юнәлтелгән бер генә камчыга ия, һәм турыдан-туры яңа гаплоид организм барлыкка китерә ала, яисә бер-берсе белән кушылып, яңа гаплоид зооспоралар (''[[Chytridiales]]'' төркемнәре) барлыкка китерә торган диплоид организм барлыкка китерә ала. Берничә төр хологамия (бөтен организмнарның кушылуы) юлы белән җенси үрчи яки зооспоралардан аерым гаметаларны барлыкка китерә. Бу бүлекнең күпчелек вәкилләре гаплонтлар, ләкин чиратлашып торган төш фазалары да очрый. Хитридиомицетларның тормыш циклында камчылы зооспоралар булганлыктан, 1980-нче еллар ахырында һәм 1990-нчы елларда күп кенә тикшеренүчеләр аларны гөмбә патшалыгыннан чыгарып, [[Гөмбәләр|гөмбәгә охшаган]] хромистлар дип классификациялиләр. Шул ук вакытта (1991–1996) [[Митохондрия|митохондрияләрнең]] ультратөзелеше, күзәнәк тышчаларының химик составы һәм бу организмнарның молекуляр филогенетик анализлары турында мәгълүматлар барлыкка килә, бу аларны чын гөмбәләргә классификацияләргә кирәклеген күрсәтә. == Таралу == Татарстан территориясендә Olpidium, Synchytrium, Cladochytrium, Plysoderma һәм башка ыруглар очрый. <ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/hitridiomicetlar Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Хитридиомицетлар|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Сылтамалар == * [http://www.mycobank.org/MycoTaxo.aspx?Link=T&Rec=501278 Таксономия www.mycobank.org сайтында] == Әдәбият == * Түбән үсемлекләр курсы: Коллектив авторлар, М.В. Горленконың гомуми редакциясендә. - Мәскәү: Югары мәктәп, 1981. - 521 б. == Искәрмәләр == [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] [[Төркем:Гөмбәләр]] bspuja57lhlav7u282oeb99v7lfmarw 0 1491973 5970244 5969979 2026-07-01T14:47:14Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970244 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} '''Китап көе''' — татар традицион музыка мәдәниятендә дини, әдәби һәм дидактик әсәрләрне махсус мелодик интонация белән көйләп уку традициясе. Китап көйләре, нигездә, урта гасыр татар язма әдәбияты әсәрләрен, кыйссаларны, бәетләрне һәм дини китапларны башкарганда кулланылган.<ref name=":0">Дулат-Алеев В.Д. Татарская музыкальная литература / В.Д.Дулат-Алеев. - Казань, 2007. - ISBN 5-85401-082-8. С. 47</ref> == Тарихы == Китап көе татар халкының ислам мәдәнияте белән бәйле борынгы музыкаль традицияләренең берсе булып санала. Китапларны көйләп уку гадәте күп гасырлар дәвамында авыл көнкүрешендә һәм гаилә мохитендә сакланган. Татарларда китапка хөрмәт аеруча зур булган, шуңа күрә кулъязма һәм басма китапларны өйләрдә саклаганнар, аларны кулдан күчереп язганнар һәм гаилә әгъзаларына кычкырып укыганнар. [[Файл:Ханым мөнәҗәт әйтә.webp|мини|Ханымның көйләп укуы]] Урта гасыр татар әдәбияты әсәрләре — Кол Галинең «Кыйссаи Йосыф» поэмасы, «Таһир белән Зөһрә», «Бәдәвам» һәм башка китаплар — еш кына махсус көйләргә салынып башкарылган. Һәр укучы бер үк әсәрне үзенә хас интонацияләр белән башкара алган.<ref>Дулат-Алеев В.Д. Татарская музыкальная литература / В.Д.Дулат-Алеев. - Казань, 2007. - ISBN 5-85401-082-8. С. 48-55</ref> == Башкару үзенчәлекләре == Бер үк әсәр төрле төбәкләрдә төрлечә көйләп укылган. Шуңа күрә китап көйләре каты канунлаштырылган форма түгел, ә башкаручы традициясенә бәйле музыкаль үрнәкләр системасы булып тора. Китап көйләрен башкаручылар арасында күбрәк өлкән яшьтәге кешеләр, мәдрәсә белеме алган затлар һәм дин әһелләре очраган. Кышкы озын кичләрдә гаилә әгъзалары һәм күршеләр җыелып китап тыңлау татар авылларының киң таралган мәдәни күренешләренең берсе булган.<ref name=":0" /> == Музыка фәнендә өйрәнелеше == XX гасырның икенче яртысыннан башлап китап көйләре татар музыка фольклорын өйрәнүче галимнәр тарафыннан язып алына һәм тикшерелә. Алар татарларның эпик, дини һәм көнкүреш музыкаль традицияләренең мөһим өлеше буларак карала. Китап көйләре татар мөнәҗәтләре, бәетләре һәм озын көйләре белән тарихи һәм интонацион бәйләнештә үсеш алган дип исәпләнә. Аларның үзенчәлекләре татар традицион музыкаль фикерләвен, сөйләм интонацияләрен һәм ислам мәдәниятенең йогынтысын чагылдыра. == Мәдәни әһәмияте == Китап көе татар халкының матди булмаган мәдәни мирасының әһәмиятле өлеше булып тора. Бу традиция әдәби әсәрләрне генә түгел, ә аларның эмоциональ эчтәлеген, әхлакый кыйммәтләрен һәм тарихи хәтерен дә буыннан-буынга тапшыру чарасы булган.<ref name=":0" /> == Искәрмәләр == <references /> == Чыганаклар == * Бакиров, Марсель Хәернас улы. Татар фольклоры : югары уку йортлары өчен дәреслек / М. Х. Бакиров. - Казан : Мәгариф, 2008. - 358, с.; ISBN 978-5-7761-1861-6 * Дулат-Алеев В.Д. Татарская музыкальная литература / В.Д.Дулат-Алеев. - Казань, 2007. - ISBN 5-85401-082-8. * [https://docviewer.yandex.ru/view/139710371/?*=5DFjls%2BMbZEbQMN%2Fs3E9EeTgAQB7InVybCI6Imh0dHA6Ly93d3cua2F6YW5jb25zZXJ2YXRvaXJlLnJ1L2ltYWdlcy9NYWdhemluZS9NYWthcm92LnBkZiIsInRpdGxlIjoiTWFrYXJvdi5wZGYiLCJub2lmcmFtZSI6dHJ1ZSwidWlkIjoiMTM5NzEwMzcxIiwidHMiOjE1ODU5MTMwMDc3MzMsInl1IjoiNTM4OTE1ODIyMTU0NDA5MzgyNCIsInNlcnBQYXJhbXMiOiJsYW5nPXJ1JnRtPTE1ODU5MTMwMDEmdGxkPXJ1Jm5hbWU9TWFrYXJvdi5wZGYmdGV4dD0lRDAlOUMlRDElODMlRDAlQjclRDElOEIlRDAlQkElRDAlQjArJUQxJTgxJUQxJTgyJUQwJUIwJUQxJTgwJUQwJUJFKyVEMSU4MiVEMCVCMCVEMSU4MiVEMCVCMCVEMSU4MCVEMSU4MSVEMCVCQSVEMCVCRSVEMCVCOSslRDAlQkYlRDAlQjglRDElODElRDElOEMlRDAlQkMlRDAlQjUlRDAlQkQlRDAlQkQlRDAlQkUlRDAlQjkrJUQwJUJGJUQwJUJFJUQxJThEJUQwJUI3JUQwJUI4JUQwJUI4JnVybD1odHRwJTNBLy93d3cua2F6YW5jb25zZXJ2YXRvaXJlLnJ1L2ltYWdlcy9NYWdhemluZS9NYWthcm92LnBkZiZscj0yMTMmbWltZT1wZGYmbDEwbj10dCZzaWduPTM2N2FkMzJkNjAxYmU0MTJhMGE4ZDYzMDQyZDA2ZmM4JmtleW5vPTAifQ%3D%3D&lang=ru Макаров Г.М. Музыка старотатарской письменной поэзии как составная часть средневековой элитарной культуры Волго-Камского региона] // Музыка. Искусство, наука, практика: Научный журнал Казанской государственной консерватории имени Н.Г. Жиганова. 2016. № 1 (13). С. 29-40. * [https://docviewer.yandex.ru/view/139710371/?*=yjJOoXsfW4RqLZ7WbOFh8K5cEJR7InVybCI6Imh0dHBzOi8vZHNwYWNlLmtwZnUucnUveG1sdWkvYml0c3RyZWFtL2hhbmRsZS9uZXQvMzQ1MzMvZGluaS1mb2xrbG9yLnBkZj9zZXF1ZW5jZT0xIiwidGl0bGUiOiJkaW5pLWZvbGtsb3IucGRmP3NlcXVlbmNlPTEiLCJub2lmcmFtZSI6dHJ1ZSwidWlkIjoiMTM5NzEwMzcxIiwidHMiOjE1ODU5MTEzNDMzNTAsInl1IjoiNTM4OTE1ODIyMTU0NDA5MzgyNCIsInNlcnBQYXJhbXMiOiJsYW5nPXR0JnRtPTE1ODU5MTEzMzcmdGxkPXJ1Jm5hbWU9ZGluaS1mb2xrbG9yLnBkZiUzRnNlcXVlbmNlJTNEMSZ0ZXh0PSVEMCVCNCVEMCVCOCVEMCVCRCVEMCVCOCslRDElODQlRDAlQkUlRDAlQkIlRDElOEMlRDAlQkElRDAlQkIlRDAlQkUlRDElODAmdXJsPWh0dHBzJTNBLy9kc3BhY2Uua3BmdS5ydS94bWx1aS9iaXRzdHJlYW0vaGFuZGxlL25ldC8zNDUzMy9kaW5pLWZvbGtsb3IucGRmJTNGc2VxdWVuY2UlM0QxJmxyPTIxMyZtaW1lPXBkZiZsMTBuPXR0JnNpZ249ZDNmOGRiZjZlNjQ2ZTExNmFjZjRmOTM2YzU3MzI5ZTIma2V5bm89MCJ9 Садыйкова А.Х., Хәйретдинова Р.Р. XII–XX гасыр башы татар әдәбиятында дини фольклор: дәреслек] / А.Х. Садыйкова, Р.Р.Хәйретдинова – Казан: КФУ, 2016. – 384 б. {{Татар халык иҗаты}} [[Төркем:Татар әдәбияты| ]] [[Төркем:Җырлар]] [[Төркем:Ислам сәнгате]] bq46893v99sj29hyppxsnyrli98p5uk 0 1491974 5970220 5969991 2026-07-01T13:37:22Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970220 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}}'''Тирес гөмбәсе''' ({{Lang-la|Coprinus}}) - шампиньонлылар (''Agaricaceae'') семьялыгына кергән эшләпәле базидияле [[гөмбәләр]] ыругы. == Таксономия == Бу ыруг Христиан Персон тарафыннан тасвирланган һәм шампиньонлы гөмбәләр гаиләсенә (''Agaricaceae'') кертелгән. 20 гасыр ахырындагы филогенетик тикшеренүләр тирес гөмбәләре төркеменең бердәм булмавын ачыклый, һәм бу гаиләгә кергән ырулар башка гаиләләр арасында тарала. ''Coprinus'' ыругының күпчелек төрләре Corpinellus ыругына күчерелгән. == Таралу == Барлыгы якынча 200 төре билгеле дип исәпләнә, бөтен Җир шарында таралганнар. [[Татарстан]] территориясендә 3 төре бар: ак тирес гөмбәсе (C. comatus), соры тирес гөмбәсе (C. atramentarius), җемелдәвек тирес гөмбәсе (C. micaceus) бар. Черемәле туфракта һәм тирестә, чери торган түмгәкләрдә һәм үсемлек калдыкларында төркемләп үсәләр. Майдан октябрьгә кадәр очрыйлар.<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/tires-gmblre|title=Тирес гөмбәләре|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Морфология == '''''Coprinus'' ыругы морфологиясе sensu lato''', ягъни киң мәгънәдә, аның систематик позициясен яңадан карау алдыннан. Җимеш гәүдәләре эшләпәле, үзәк сабагы, күбесенчә кечкенә һәм уртача зурлыкта, кайбер төрләрнеке зуррак. Ак, соры, саргылт-коңгырт төстә. Эшләпәсе кыңгыраусыман, конуссыман яки кабарынкы, сирәк кенә яссы өслеккә кадәр ачыла. Өслеге ялангач булырга мөмкин, ләкин ешрак кабырчыклар белән капланган. Эшләпәнең йомшагы юка итчел, кайвакыт булмый диярлек, аягыныкы - җепселле. Эшләпәсенең диаметры 10 см га кадәр, еш кына кыңгыраусыман, карт гөмбәләрнең җәенке вак тәңкәчекләре бар; җемелдәвек тирес гөмбәсенең тәңкәчекләре ялтырыйлар да, соңыннан юкка чыгалар. Аягы шома, цилиндрик, озынча, гадәттә куыш. Биеклеге 20 см га кадәр, диаметры 1,5-1,5 см. Гименофор катламлы, пластинкалары нечкә һәм еш; яшь җимеш гәүдәләрендә алар ак яки ачык төстә була ала, ә өлгергәч кара төскә керә ала. Пәрдә калдыклары эшләпәдә кабырчыклар яки кунык рәвешендә, кайвакыт бик кечкенә яки бөтенләй булмаска мөмкин. Кайвакыт аякта тиз төшеп китә торган тар, элпәле боҗра була; сирәк кенә, аның төбендә вольваның кечкенә калдыклары күренә. Ак тирес гөмбәсе сабының өске өлешендә хәрәкәтчел ак боҗра бар, төбендә – капчыксыман ак җиңсә. Споралары өлгергәндә эшләпә йомшагы кара сыеклык булып җәелеп китә. Спора оны кара төстә. Күпчелек төрләр споралары өлгергәннән соң пластинкаларының һәм бөтен эшләпәсенең автолизы белән характерлана. == Экологик үзенчәлекләр == Сапротрофлар туклыклы матдәләргә бай субстратларда: тирес өемнәрендә (копрофил гөмбәләр), гумус, уңдырышлы, [[Гумус|гумуска]] бай [[Туфрак|туфракта]], черегән агачта һәм үсемлек калдыкларында үсәләр. == Гамәли әһәмияте == Күпчелек төрләр кечкенә зурлыклары һәм нечкә итләре аркасында ашарга яраксыз, ә кайберләре бераз агулы булырга мөмкин. Ак тирес гөмбәсе шартлы рәвештә ашарга яраклы һәм кайбер илләрдә деликатес дип санала. Кайбер гөмбәләр (Inkerabeus abies) алкогольле эчемлекләр белән бергә кулланылганда агулануга китерергә мөмкин. Тирес гөмбәләренең кайбер төрләренең автолизы вакытында барлыкка килгән сыекча буяу әзерләү өчен кулланылган. == Төрләре == * {{Bt-lattt|Coprinus alopecius|}} * {{Bt-lattt|Coprinus astroideus|}} * {{Bt-lattt|Coprinus cinnamomeotinctus|}} * {{Bt-lattt|Coprinus colensoi|}} * {{Bt-lattt|Coprinus comatus|Ак тирес гөмбәсе||}} * {{Bt-lattt|Coprinus coopertus|}} * {{Bt-lattt|Coprinus griseofoetidus|}} * {{Bt-lattt|Coprinus grossii|}} * {{Bt-lattt|Coprinus microsporus|}} * {{Bt-lattt|Coprinus nemoralis|}} * {{Bt-lattt|Coprinus quadrifidus|}} * {{Bt-lattt|Coprinus semilanatus|}} * {{Bt-lattt|Coprinus sterquilinus|}} * {{Bt-lattt|Coprinus velox|}} <ref>Год описания 1797 указан в «Словаре грибов...», на сайте MycoBank указан 1794.</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2010/browse/tree |title=Catalogue of Life: 2010 Annual Checklist |access-date=2010-06-16 |archive-date=2010-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100417004355/http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2010/browse/tree |url-status=live }}</ref> == Әдәбият == * {{книга|заглавие=Грибы: Справочник|ссылка=https://archive.org/details/libgen_00153545|ответственный=Пер. с [[итальянский язык|итал]]. Ф. Двин|место=М.|издательство=«Астрель», «АСТ»|год=2001|страницы=[https://archive.org/details/libgen_00153545/page/n31 32], 192—198|isbn=5-17-009961-4}} * {{Книга|автор=Сержанина&nbsp;Г.&nbsp;И.|заглавие=Шляпочные грибы Белоруссии. Определитель и конспект флоры|место=Минск|издательство=Наука и техника|год=1984|страницы=125—129, 305—308|страниц=407|ref=}} * {{Книга|автор=Kirk P. M., Cannon P. F., Minter D. W., Stalpers J. A. et al.|заглавие=[[Ainsworth & Bisby's Dictionary of the Fungi]]|издательство=CAB International|год=2008|pages=[https://archive.org/details/dictionaryfungit00kirk/page/169 169]|isbn=978-0-85199-826-8}} == Искәрмәләр == [[Төркем:ITIS булмаган биология буенча мәкаләләр]] [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] [[Төркем:Гөмбәләр]] katovm4h8xhq7grc8fxx2tdhsg250nl 0 1491977 5970245 5969997 2026-07-01T14:49:28Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970245 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} '''Моң''' — татар һәм өлешчә башкорт музыка мәдәниятендәге төп эстетик категорияләрнең берсе. Ул милли музыкаль яңгырашның үзенчәлеген, башкару осталыгын һәм сәнгатьчә фикерләүне чагылдыра.<ref>{{Cite news|access-date=2026-06-30|website=Реальное время|title=Непереводимый татарский «моң»: музыка и не только|url=https://realnoevremya.ru/articles/248523-neperevodimyy-tatarskiy-mon-muzyka-i-ne-tolko|lang=ru-RU|archive-url=http://web.archive.org/web/20250113151057/https://realnoevremya.ru/articles/248523-neperevodimyy-tatarskiy-mon-muzyka-i-ne-tolko|archive-date=2025-01-13}}</ref> == Тасвирлама == Музыка белемендә '''моң''' төшенчәсе киң һәм тар мәгънәләрдә кулланыла.<ref>Бахтияри Ф. Ф. ‘‘Вокальные и вокально-инструментальные традиции татар и башкир в современных социокультурных условиях’’. С. 118-119</ref> Киң мәгънәсендә моң — традицион музыканың милли үзенчәлеген, башкаручының осталыгын һәм рухи-эмоциональ дөньясын чагылдыручы эстетик сыйфат. Ул башкаручыга музыкаль әсәрнең эчтәлеген, хис-тойгыларын һәм милли үзенчәлекләрен тирән итеп җиткерергә мөмкинлек бирә. Тар мәгънәсендә '''моң''' татар һәм башкорт музыкасының аерым яңгыраш үзенчәлекләрен аңлата. Моңга ия тавыш гадәттә җиңел, иркен, сузылмалы, якты тембрлы булып кабул ителә; кайбер очракларда аңа көнчыгыш музыкасына хас интонацион төсмерләр дә бәйләп аңлатыла. Моң аеруча [[озын көй]], [[мөнәҗәт]], шулай ук башка вокаль традицияләрдә әһәмиятле урын алып тора. Татар һәм башкорт мәдәниятендә башкаручының осталыгы еш кына нәкъ менә «моңлы» башкару сәләте белән бәяләнә. == Искәрмәләр == <references /> == Әдәбият == * Сайдашева З. Н. Татарская музыка: история и современность / М-во культуры РТ [и др.]. - Казань : Идел-Пресс, 2008. - 207с. * Бахтияри Ф. Ф. ‘‘Вокальные и вокально-инструментальные традиции татар и башкир в современных социокультурных условиях’’. * Нигмедзянов М.Н. Татарская народная музыка /М.Н. Нигмедзянов. – Казань, 2003. – 255 с. {{Татар халык иҗаты}} [[Төркем:Татар музыкасы]] ablcn8wlsi31khu7qljle5ds2dbq20p 0 1491979 5970241 5970006 2026-07-01T14:45:03Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970241 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} [[Файл:Dastan - how do artists see literature? (2023-03-10) 27.jpg|мини|[[Туфан Имаметдинов]] '''Дастан''' турында фикерләре белән уртаклаша]] '''Дастан метроритмикасы''' — татар һәм башкорт традицион музыкасын өйрәнүдә кулланылган аналитик төшенчә. Ул композитор һәм музыка белгече [[Фәрһад Бәхтияри]] тарафыннан татар һәм башкорт эпик традицияләренә хас метроритмик һәм башкару үзенчәлекләрен тасвирлау өчен тәкъдим ителгән. == Тасвирлама == Дастан метроритмикасы татар һәм башкорт эпосын — дастаннар һәм кобайарларны башкару барышында калыплашкан метроритмик, тембр, форма һәм башкару чаралары комплексын үз эченә ала. Әлеге өлкәгә шулай ук үзенә генә хас музыка кораллары, эпик текстлар фонды һәм музыкаль фигуралар керә. Фәрһад Бәхтияри бу төшенчәне ''шигърият метроритмикасы'' белән чагыштырып карый. Аның фикеренчә, шигърият метроритмикасы борынгы татар шигърияте традицияләренә һәм [[Гаруз|гаруз системасына]] нигезләнә. Ул да үзенә генә хас метроритмик төзелеш, башкару алымнары һәм музыкаль чаралар белән аерылып тора. Тикшеренүдә дастан метроритмикасы төрки һәм монгол халыкларының музыкаль традицияләре белән бәйле дип карала. Шигърият метроритмикасы исә [[Якын Көнчыгыш|Якын]] һәм [[Урта Көнчыгыш|Урта Көнчыгышның]] шигъри-музыкаль мәдәниятләре йогынтысында формалашкан күренеш буларак бәяләнә. == Әдәбият == * ''Бахтияри Ф. Ф.'' Традиции татарской инструментальной музыки в условиях современности // Academia. Музыкознание, исполнительство, педагогика. - 2023. - №2 (7). М.: АХИ им. В. С. Попова. С.72-81. * Бахтияри Ф. Ф. ‘‘Вокальные и вокально-инструментальные традиции татар и башкир в современных социокультурных условиях’’. Кандидатлык диссертациясе. Мәскәү дәүләт консерваториясе, 2026. {{Татар халык иҗаты}} [[Төркем:Татар музыкасы]] o7038wk3m9kdgkcdzu8pux6tqzkmucd 0 1491980 5970248 5970008 2026-07-01T14:51:11Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970248 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} '''Шигърият метроритмикасы''' — татар традицион музыкасын өйрәнүдә кулланылган аналитик төшенчә. Ул композитор һәм музыка белгече [[Фәрһад Бәхтияри]] тарафыннан татар музыкасында гаруз шигърияте белән бәйле метроритмик һәм башкару үзенчәлекләрен тасвирлау өчен тәкъдим ителгән. == Тасвирлама == [[Файл:فراهيدي.jpg|мини|Гаруз системасын үз китабында тәүге тапкыр тасвирлаучы {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Хәлил ибн Әхмәд|Хәлил ибн Әхмәд|en|Al-Khalil ibn Ahmad al-Farahidi}}]] Шигърият метроритмикасы нигезендә гаруз системасына таянган борынгы татар шигърияте традицияләре ята. Бу өлкәгә шигъри текстның төзелеше, ритмик оешмасы, башкару үзенчәлекләре, шулай ук аларга бәйле музыкаль чаралар комплексы керә. Әлеге традиция [[Мөнәҗәт|мөнәҗәтләрдә]], [[Бәет|бәетләрнең]] кайбер төрләрендә һәм башка вокаль әсәрләрдә ачык чагылыш таба. [[Фәрһад Бәхтияри]] фикеренчә, шигърият метроритмикасы үзенең килеп чыгышы белән [[Якын Көнчыгыш|Якын]] һәм [[Урта Көнчыгыш|Урта Көнчыгышның]] шигъри-музыкаль мәдәнияте традицияләренә бәйле. Ул гаруз системасы аша татар музыкасына үтеп кергән метроритмик принципларны, интонацион үзенчәлекләрне һәм башкару алымнарын берләштерә. Тикшеренүдә шигърият метроритмикасы [[дастан метроритмикасы]] белән чагыштырыла. Әгәр дастан метроритмикасы төрки һәм монгол халыкларының эпик традицияләренә нигезләнсә, шигърият метроритмикасы гаруз поэзиясе белән бәйле музыкаль фикерләүне чагылдыра. Бу ике өлкә татар музыка мәдәниятендә параллель үсеш алган һәм милли музыкаль телнең формалашуына төрле юнәлешләрдә йогынты ясаган. == Әдәбият == * ''Бахтияри Ф. Ф.'' Традиции татарской инструментальной музыки в условиях современности // Academia. Музыкознание, исполнительство, педагогика. - 2023. - №2 (7). М.: АХИ им. В. С. Попова. С.72-81. * Бахтияри Ф. Ф. ‘‘Вокальные и вокально-инструментальные традиции татар и башкир в современных социокультурных условиях’’. Кандидатлык диссертациясе. Мәскәү дәүләт консерваториясе, 2026. {{Татар халык иҗаты}} [[Төркем:Татар музыкасы]] hnyc62vwqqtewxcpuknxlue2fsss0r8 0 1491983 5970216 5970042 2026-07-01T13:33:35Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970216 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} '''Куык гөмбә''' ({{Lang-la|Lycoperdon}}) - куык гөмбәчәләр [[Дождевиковые|(Lycoperdaceae)]] семьялыгына керүче [[гөмбәләр]] [[Ыруг (биология)|ыругы]]. == Тасвирлама == Җимеш гәүдәләре ябык, йомры, груша формасында, еш кына яхшы билгеләнгән ялган саплы, кечкенәдән алып уртача зурлыкка кадәр. Ялган сапның стериль тукымасы өске өлеше белән тыгыз тоташкан, өске өлештә глеба урнашкан. Экзоперидий чәнечкеле үсентеләр белән капланган, алар вакыт үтү белән коелып төшәргә мөмкин. Споралар өлгергәннән соң, җимеш гәүдәсе өске өлешендә кечкенә тишек белән ачыла. Аларның авырлыгы 10-15 кг га җитә ала. Грушасыман куык гөмбә урман кисенделәрендә, черек төпләрдә, кәүсә төпләрендә төркем булып үсә. Йомырка яки грушасыман формада, аска таба ялган сапка тарайган. Тышкы тышчасы юка бөртекле, ак, соры яки коңгырт төстә. Чын куык гөмбә яфраклы һәм [[Урман|ылыслы урманнарда]], чыбык-чабыкта тыгыз төркемнәр булып үсә. Шарсыман формада, кайвакыт җәлпәк, очлаеп килгән ялган саплы. Өске катламы энәләр сыман озын төкчәләр (2 дән 4 мм га кадәр) белән капланган. Яшь гөмбә ак төстә, карты — соры көрән, өстендә коелган төкчәләр урынында челтәрсыман-уемтылы бизәкләр кала. Яшькелт көрән споралы порошоктан йомшагы хасил була. Споралары өске өлештәге тышчаның ертылуы аша «тузан туздыра». Халык медицинасында споралы порошогы кан туктату чарасы буларак кулланыла. Куык гөмбәләр май ахырыннан көз соңына кадәр үсә. Яшь гөмбәләр ашарга яраклы<ref>{{Cite web|url=http://zagribami.narod.ru/1Langermannia_gigantea.html|title=Энциклопедия грибов: Грибы России|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616212859/http://zagribami.narod.ru/1Langermannia_gigantea.html|archivedate=2010-06-16|accessdate=2010-01-05}}</ref>. == Таралу == 50 гә якын төре билгеле, барлык континентларның диярлек тропик һәм уртача поясларында очрый. Россиянең үзәк өлешендәге урманнарда нигездә җәй ахырында үсә. Спора оны зәйтүн яшеленнән алып төрле көрән төсмерләргә кадәр була. [[Татарстан]] территориясендә грушасыман куык гөмбә (L. pyriforme) һәм чын яки төкчәле куык гөмбә (L. perlatum) киң таралган. ''{{btname|L.{{nbsp}}perlatum}}'' гадәттә буш туфракта, ә ''{{btname|L.{{nbsp}}pyriforme}}'' - агач төпләрендә һәм ауган агачларда үсә .<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gmblr/kuyk-gmblr Онлайн - энциклопедия Tatarica|title=Куык гөмбәләр|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> == Төрләре == {| class="wide collapsible" ! colspan="3" |Вәкилләр |- ! Категория ! Латин исеме ! Татарча исеме |- |[[Файл:UE_icon.svg|20x20пкс]] | Lycoperdon echinatum | Керпе куык гөмбәсе |- |[[Файл:VG_icon.png|20x20пкс]] | Lycoperdon perlatum | Төкчәле куык гөмбә |- |[[Файл:G_icon.svg|20x20пкс]] | Lycoperdon pratense | Болын куык гөмбәсе |- |[[Файл:G_icon.svg|20x20пкс]] | Lycoperdon pyriforme | Грушасыман куык гөмбә |- |[[Файл:G_icon.svg|20x20пкс]] | Lycoperdon saccatum | [[Дождевик настоящий|Чык куык гөмбә]] |- |[[Файл:G_icon.svg|20x20пкс]] | Lycoperdon umbrinum | Көрән куык гөмбә |- ! colspan="3" |{{EFungi}}[[Файл:UE_icon.svg|20x20пкс]] - агулы гөмбә, [[Файл:VG_icon.png|20x20пкс]] - ашарга яраклы гөмбә, [[Файл:G_icon.svg|20x20пкс]] - уртача ашарга яраклы гөмбә |} == Ризык әзерләүдә == Күп кенә төрләре ашарга яраклы һәм тәмле. Кабыгы каты булганлыктан, пешерү алдыннан җимеш гәүдәләрен чистартырга киңәш ителә. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{книга|заглавие=Грибы: Справочник|ответственный=Пер. с [[итальянский язык|итал.]] Ф.{{nbsp}}Двин|место=М.|издательство=«Астрель», АСТ|год=2001|страницы=621—263|страниц=304|isbn=5-17-009961-4}} * Грюнерт Г. Грибы : пер. с нем. — М. : Астрель ; АСТ, 2001. — С. 252—255. — (Путеводитель по природе). — <nowiki>ISBN 5-17-006175-7</nowiki>. *  {{Книга:Лессо Т.: Грибы|2003|страницы=260—261}} [[Төркем:ITIS булмаган биология буенча мәкаләләр]] [[Төркем:Әлифба буенча гөмбәләр]] [[Төркем:Татарстан табигате]] [[Төркем:Гөмбәләр]] ixb7z2lo521oev7wvf7zbcwxgpfj8xp 0 1491984 5970243 5970044 2026-07-01T14:46:43Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970243 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} '''Катлаулы көй''' — татар халык музыкасының үзенчәлекле вокаль төре. Аңа бер үк җырда ике төрле көй стиле — '''[[озын көй]]''' һәм '''[[кыска көй]]''' — чиратлашып килү хас. Шуңа күрә мондый җырлар халык арасында ''катлаулы көйләр'' дип йөртелә. == Тасвирлама == Катлаулы көйләрдә, гадәттә, җырның башлангыч өлеше озын көйдәгечә башкарыла. Ул иркен метроритм, киң сулышлы көй һәм сузынкы интонацияләр белән аерылып тора. '''Кушымтасы''' исә кыска көйгә хас төгәл ритм, җыйнак мелодик төзелеш һәм тизрәк хәрәкәт белән яңгырый. Музыка белгечләре бу күренешне төрлечә атый. [[Җәүдәт Фәйзи]] аларны '''катлаулы''' яки '''катнаш җырлар''' дип атый. [[Әзһәр Габдуллин|Әсһәр Габдуллин]] '''катнаш''' '''калыптагы җырлар''', [[Мәхмүт Нигъмәтҗанов]] '''катнаш төзелешле җырлар''', [[Яков Гиршман]] '''ярымсузынкы җырлар''', ә [[Земфира Сәйдәшева]] '''контрастлы ике өлешле сузынкы җырлар''' дигән атаманы куллана. [[Файл:Мәхмүт Нигмәтҗанов.png|мини|Мәхмүт Нигъмәтҗанов]] Музыка белгечләре фикеренчә, катлаулы көйләр озын көй нигезендә калыплашкан. Вакыт узу белән озын көйләргә метроритмик төзелеше, интонацияләре һәм темпы буенча кыска көйне хәтерләткән контраст өлешләр өстәлә башлаган. XIX гасырдан башлап катлаулы көйләр татар музыка традициясендә киң таралыш ала. [[Файл:Земфира Сайдашева 234.jpg|мини|Земфира Сәйдәшева]] Катлаулы көйләр татар җыр сәнгатенең композицион мөмкинлекләрен киңәйтә. Озын һәм кыска көйнең берләшүе музыкаль образларны контрастлы итеп ачарга, җырның драматургиясен көчәйтергә мөмкинлек бирә. == Әдәбият == * Җ. Фәйзи ''Халык җәүһәрләре''. Казан, 1971. * А. Абдуллин. ''Татарская народная песня: Тематика, жанры и некоторые особенности народного исполнительства''. 1971 * М. Нигъмәтҗанов Татар халык җырлары / М. Нигъмәтҗанов .— Казан : Татарстан китап нәшрияты, 1976 .— 216 б. * Я. Гиршман. Очерки по истории татарской музыки. 2019. * З. Сайдашева. ''Татарская музыка: история и современность. Казань, 2008.'' {{Татар халык иҗаты}} [[Төркем:Татар музыкасы]] ajg8u8doa9drly94zy3m2rwxchnqs26 0 1491985 5970239 5970047 2026-07-01T14:43:51Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970239 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} '''Авыл көе''' — татар халык музыкасының җыр төрләренең берсе. Бу атама, гадәттә, билгеле бер авылда яки берничә күрше авылда киң таралган, шул төбәккә генә хас булган көйләрне белдерә. == Тасвирлама == Халык арасында мондый көйләр еш кына үзләре таралган авыл исеме белән йөртелә. Мәсәлән, '''«Арча»''', '''«Сарман»''', '''«Наласа авылы көе»''' һәм башка көйләр. Әмма авыл көйләре арасында җәгърафик атамалар түгел, ә образлы яки шигъри исемнәр йөрткәннәре дә күп. Авыл көйләренең уртак музыкаль үзенчәлекләре бар. Алар, гадәттә, уртача яки җанлы темпта башкарыла, шигъри юлда 7–8 иҗек кулланыла, ә көйләрнең төзелеше еш кына '''AABB''' яки '''AA₁BB₁''' схемасына нигезләнә. Мелодик яктан авыл көйләре күбесенчә мажор төсмерендәге пентатоникага корыла. [[Файл:Сарман_БСМ.jpg|уңда|мини|160x160пкс|Сармандагы Илһам Шакиров исемендәге [[Сарман балалар сәнгать мәктәбе|балалар сәнгать мәктәбе]]]] Музыкаль төзелеше буенча авыл көйләре [[Кыска көй|кыска көйләргә]] стиль ягыннан шактый якын, әмма аларның үзенчәлеге мелодик бизәкләрдә чагыла. Авыл көйләрендә орнаментика җиңел, үтә күренмәле һәм башкару темпын бозмый торган итеп төзелә. [[Озын көй|Озын көйләр]] белән чагыштырганда, авыл көйләренең мелодик бизәкләре гадирәк һәм җыйнаграк характерда була. [[XX гасыр]] музыка белгечләре авыл көйләрен татар җыр традициясенең мөһим катламнарының берсе итеп карый. Алар, бер яктан, җирле башкару мәктәпләрен чагылдырса, икенче яктан, татар халык музыкасының төбәк үзенчәлекләрен саклап килгәннәр. == Әдәбият == * Җ. Фәйзи ''Халык җәүһәрләре''. Казан, 1971. * А. Абдуллин. ''Татарская народная песня: Тематика, жанры и некоторые особенности народного исполнительства''. 1971 * М. Нигъмәтҗанов Татар халык җырлары / М. Нигъмәтҗанов .— Казан : Татарстан китап нәшрияты, 1976 .— 216 б. * Я. Гиршман. Очерки по истории татарской музыки. 2019. * З. Сайдашева. ''Татарская музыка: история и современность. Казань, 2008.'' {{Татар халык иҗаты}} [[Төркем:Татар музыкасы]] 38aifa8xc4dk6xvmg1a8jk0lk6mhjyx 0 1491986 5970249 5970051 2026-07-01T14:52:03Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970249 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} [[Файл:Фольклор бүлеге (ТӘһСИ).jpg|мини|Тел, әдәбият һәм сәнгать институтының фольклор бүлеге 1980 елда]] '''Шәһәр көе''' — [[XIX гасыр|XIX гасырның]] икенче яртысында татар шәһәр мәдәнияте шартларында формалашкан җыр төре. Ул татар традицион музыкасы белән Аурупа шәһәр музыкасы, аеруча романс жанры йогынтысы кушылу нәтиҗәсендә барлыкка килгән. == Тасвирлама == [[XIX гасыр]] ахырында шәһәр һәм авыл тормышы арасындагы аермалар көчәя. Шәһәрләрдә мәдәни тормыш җанлана, төрле халыкларның музыкасы белән танышу мөмкинлекләре арта. Бу хәл татар музыкасына да йогынты ясый: традицион бертавышлы җырлар белән беррәттән, гармоник фикерләүгә һәм аккомпанементка җайлашкан яңа көйләр туа. Шәһәр көйләре гадәттә җиңел истә кала торган мелодияләре, лирик эчтәлекләре һәм инструменталь озату белән башкаруга уңайлы булулары белән аерылып тора. Аларның мелодик төзелеше татар халык музыкасының милли үзенчәлекләрен сакласа да, гармоник үсешендә һәм форма төзелешендә [[Европа|Аурупа музыкасының]] йогынтысы сизелә. Тикшеренүчеләр фикеренчә, шәһәр көйләре калыплашуга рус шәһәр романсы зур йогынты ясаган. Татар шәһәр җырлары романстан лирик образларны, җиңел истә кала торган көй төзелешен һәм гади аккомпанемент мөмкинлекләрен үзләштергән. Шул ук вакытта алар татар музыкасының интонацион үзенчәлекләрен, милли ритмикасын һәм мелодик фикерләвен саклап калган. [[XX гасыр|XX гасырда]] шәһәр көйләре [[татар профессиональ музыкасы]] үсешенә дә йогынты ясый. Алар [[Композитор|композиторлар]] иҗатында, театр һәм эстрада музыкасы үсешендә киң кулланыла. == Мисаллар == * [[Ай, былбылым]] * Каз канаты ==Әдәбият== * Җ. Фәйзи ''Халык җәүһәрләре''. Казан, 1971. * А. Абдуллин. ''Татарская народная песня: Тематика, жанры и некоторые особенности народного исполнительства''. 1971 * М. Нигъмәтҗанов Татар халык җырлары / М. Нигъмәтҗанов .— Казан : Татарстан китап нәшрияты, 1976 .— 216 б. * Я. Гиршман. Очерки по истории татарской музыки. 2019. * З. Сайдашева. ''Татарская музыка: история и современность. Казань, 2008.'' {{Татар халык иҗаты}} [[Төркем:Татар музыкасы]] 5plr6kez3ju8rdoii8aerm7pfw8vue0 0 1491987 5970209 5970083 2026-07-01T13:25:41Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970209 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{УК}} [[Файл:Oosterscheldekering,_Netherlands.JPG|мини|200x200пкс|Нидерландтагы оостершелдекинг диңгез яры.]] '''Яр буен саклау''' — су басулардан һәм эрозиядән саклау, шулай ук җирне су эрозиясенә тотрыклы итәргә мөмкинлек бирә торган алымнар. Сулыкларның (елгалар, күлләр, диңгезләр) яр буе сызыгының бөтенлеген суның, дулкыннарның, агымның һәм башка табигый факторларның җимергеч тәэсиреннән саклауга юнәлдерелгән чаралар җыелмасы<ref name=":1">{{Cite web|url=https://geo-bg.ru/news/varianty-ukrepleniya-berega/ |title=Варианты укрепления берега: классификация берегоукрепительных сооружений и современные решения |accessdate=2026-06-30|publisher=Геобилдинг}}</ref> == Методлар == [[Файл:Fivepolicies.svg|мини|200x200пкс]] Яр буен саклауда биш төп стратегия бар<ref>{{Cite web|url=http://www.eurosion.org/shoreline/table.htm|title=Shoreline Management Guide<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415012523/http://www.eurosion.org/shoreline/table.htm|archivedate=2012-04-15|accessdate=2014-06-21}}</ref> : * Хәрәкәтсезлек — куркыныч зона вакытлыча ташлап калдырылган * Оешкан чигенү яки үзгәртеп кору, анда табигый үзгәрешләр процесслары таныла һәм ерак арадагы яр буе оборонасының яңа линиясен булдыру өчен техник чишелешләр кабул ителә. * Яр буенда дамба * Диңгезгә таба хәрәкәт — диңгездә, ярдан ераклыкта, туфракны су күтәрелүләреннән һәм давыл дулкыннарыннан саклау өчен саклагыч корылмалар * Чикләнгән чаралар күрү — су басу белән көрәшү өчен җир һәм йортлар дәрәҗәсен җитәрлек дәрәҗәдә күтәрү * [[Сулык|Сулыклар янында,]] яр буен саклау инженерлык корылмаларын (киртәләрне) свайлар нигезендә төзү өчен свайлар кулланыла. * Таулы яки [[Калкулык|калкулыклы]] районнарда, свайлар туфракны ныгыту өчен, свайларның [[Шуышма|җир]] селенә каршы инженерлык корылмаларын (киртәләрен) төзү юлы белән туфракны ныгыту өчен кулланыла, бу, нигездә , юл корылмасы (автомагистраль, [[Тимер юллар|тимер юл]] {{Nobr|и т. д.}}) төзелә торган яки инде урнашкан геологик структура белән билгеләнә торган ачык тайпылыш өслеге булган, яки туфракны хәрәкәткә китерә алырлык авыр корылма төзелә торган һәм нәтиҗәдә, бөтен авышлык җимерелә торган геологик структура белән билгеләнә торган җир селенә торган авышлыкның тотрыклылыгын тәэмин итү өчен кулланыла {{Sfn|ОДМ 218.2.050-2015|2015}} {{Sfn|loc=Пункт 1.3|Методические рекомендации по проектированию и строительству поддерживающих сооружений земляного полотна автомобильных дорог…|1985}} . == Бина конструкцияләре == * дулкын суы * Су күтәрү дамбасы * Больверк (ныгытма) * Габион (челтәр эшләнмәләр) * Мол (гаваньны дулкыннардан саклаучы, казыклардан һәм туфрактан торган киртә) * Су чыгу урыны == Яңа технологияләр һәм инженерлык алымнары == Заманча технологияләр катлаулы геологик шартларда да яр буйларын нәтиҗәле ныгытырга мөмкинлек бирә, авыр конструкцияләр күләмен киметә һәм табигый ландшафтны саклап кала. * Геосинтетик материалларны куллану Геотекстиль, георешеткалар, геоматлар һәм башка синтетик материаллар ярны саклауда киң кулланыла. Ярны георешетка ярдәмендә ныгыту технологияләре яр буе сөзәклеген җиңел полимер каркас белән ныгытудан гыйбарәт<ref name=":1" />. * Агымлы цементлау Бу геотехниканың алдынгы ысулы, ул, башкалар арасында, ярларны ныгыту һәм яр битләүләрен тотрыклы итү өчен кулланыла. * Грунтларны инъекция ысулы белән ныгыту (тирән инъекцияләү) Яр буен ныгыту белән тыгыз бәйләнгән тагын бер технология — грунтны инъекция ысулы белән ныгыту. Методның асылы — махсус эремәне (цементлы, силикатлы, сумалалы) инъекция скважиналары системасы аша яр буе грунтының калынлыгына кертү<ref name=":1" />. * Яңа конструкцияләр һәм материаллар Әзер ныклы полимерлардан ясалган модульле яр ныгыту конструкцияләре бар — мәсәлән, түбән ярлар өчен корыч шпунтка альтернатива буларак ПВХ-шпунт (пластик шпунт субайлары). Алар коррозиягә чыдам һәм шактый җиңел, бу авыр урыннарда монтажлауны гадиләштерә. Композит материаллар да кулланыла: табигый ташны имитацияләүче геополимер блоклар, юка плитәләр өчен ярылуга чыдамлыгы югары булган полимер өстәмәле бетон һәм башкалар Баскычлы профильле ярымтекә типтагы конструкцияләр дә үсә — хәзер катлаулы формадагы тимер-бетон блоклар-парапетлар җитештерелә, алар конструктор кебек җыела, бер үк вакытта баскычлы текәлек һәм яр буе барлыкка китерә<ref name=":1" />. Ярны ныгыту технологияләре даими камилләшә: яңа эрозиягә каршы капламалар, датчиклар һәм дроннар ярдәмендә ярларның юылуын мониторинглау һәм фаразлау системалары барлыкка килә, бу яр ныгытуны алдан планлаштырырга мөмкинлек бирә<ref name=":1" />. == Татарстанда == Республикада гидротехник корылмаларны карап тотуга һәм ремонтлауга юнәлдерелгән дәүләт программалары гамәлдә. Мәсәлән, «су ресурсларыннан файдалану» федераль программасы кысаларында 2021 елда кайбер районнарда ([[Мамадыш районы|Мамадыш]], [[Мөслим районы|Мөслим]], [[Актаныш районы|Актаныш]], [[Яшел Үзән районы|Яшел Үзән]], [[Алабуга районы|Алабуга]], [[Кукмара районы|Кукмара]], [[Нурлат муниципаль районы|Нурлат]] һәм Буа районнарында) гидротехник корылмаларга капиталь ремонт ясау каралган. Эшләр яр буйларын, сак зоналарын һәм бүлеп бирелгән полосаларны төзекләндерүне үз эченә ала<ref name=":2">{{Cite web|url=https://tatar-inform.tatar/news/tatarstanda-d-l-t-programmasy-buencha-8-gidrotehnik-korylma-t-zekl-nderel-ch-k-5825872 |title=Татарстанда дәүләт программасы буенча 8 гидротехник корылма төзекләндереләчәк|accessdate=2026-06-30|author=Наталья Рыбакова|publisher=Татар-информ}}</ref>. 48 су объектында яр буе линияләре, су саклау зоналары һәм яр буен саклау полосаларының чикләре билгеләнә<ref name=":2" />. == Искәрмәләр == <references responsive="1"></references> == Әдәбият == * {{Китап|автор=|volume=ОДМ 218.2.050-2015|столбцы=|серия=|isbn=|DOI=|тираж=|ref=ОДМ 218.2.050-2015}} * {{Китап|автор=|volume=Методические рекомендации|столбцы=|серия=|isbn=|DOI=|тираж=|ref=Методические рекомендации по проектированию и строительству поддерживающих сооружений земляного полотна автомобильных дорог…}} == Чыганаклар == * [https://tatar-inform.tatar/news/tatarstanda-d-l-t-programmasy-buencha-8-gidrotehnik-korylma-t-zekl-nderel-ch-k-5825872 Татарстанда дәүләт программасы буенча 8 гидротехник корылма төзекләндереләчәк] [[Төркем:Яр буе корылмалары]] rjdyo1l5lz9933lc4hjotxsndefc9gt 0 1491988 5970247 5970058 2026-07-01T14:50:44Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970247 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} '''Салмак көй''' — татар халык музыкасының традицион вокаль төрләренең берсе. Ул уртача темплы, лирик характердагы җырларны берләштерә һәм татар музыкасында '''озын көй''' белән '''кыска көй''' арасында урта урын били. Кайвакыт мишәр татарларында таралган озын көй, дип тә атала. == Тасвирлама == «Салмак көй» атамасы халык терминологиясеннән алынган. Татар һәм башкорт музыка мәдәниятендә көйләрне темп һәм башкару үзенчәлекләре буенча [[озын көй]], салмак көй һәм [[кыска көй]] төрләренә бүлү киң таралган. Салмак көйләргә уртача темп, җыйнак мелодик үсеш һәм чагыштырмача гади орнаментика хас. Озын көйләрдән аермалы буларак, аларда киң сулышлы һәм катлаулы көй бизәкләре сирәгрәк очрый. Шул ук вакытта салмак көйләр кыска көйләргә караганда моңлырак һәм иркенрәк яңгырашы белән аерылып тора. Музыка белгече [[Мәхмүт Нигъмәтҗанов]] хезмәтләрендә «салмак көй» төшенчәсе аеруча мишәр татарларының һәм [[Себер татарлары|Себер татарларының]] борынгы лирик җыр традицияләре белән бәйләп карала. Галим фикеренчә, әлеге көй катламы үзенең музыкаль төзелеше буенча [[Маҗарлар|маҗар халык музыкасының]] кайбер борынгы үрнәкләре белән охшашлык күрсәтә. Бу охшашлыкны ул борынгы этномәдәни бәйләнешләрнең бер чагылышы дип бәяли. Кайбер төбәкләрдә салмак көйләрне халык үзе дә [[озын көй]] дип атый. Бу бигрәк тә мишәр татарлары арасында күзәтелә. Шуңа күрә төрле җирле башкару традицияләрендә әлеге терминнарның мәгънә чикләре тулысынча туры килмәскә мөмкин. Салмак көйләр татар халык музыкасының иң киң таралган лирик катламнарының берсен тәшкил итә һәм профессиональ композиторлар иҗатына да йогынты ясаган. [[Файл:Мәхмүт Нигмәтҗанов.png|мини|Мәхмүт Нигъмәтҗанов]] == Әдәбият == * Җ. Фәйзи ''Халык җәүһәрләре''. Казан, 1971. * А. Абдуллин. ''Татарская народная песня: Тематика, жанры и некоторые особенности народного исполнительства''. 1971 * М. Нигъмәтҗанов Татар халык җырлары / М. Нигъмәтҗанов .— Казан : Татарстан китап нәшрияты, 1976 .— 216 б. * Я. Гиршман. Очерки по истории татарской музыки. 2019. * З. Сайдашева. ''Татарская музыка: история и современность. Казань, 2008.'' {{Татар халык иҗаты}} [[Төркем:Татар музыкасы]] 0rrfgk3bjae3usmghgz174vjiuf60px 0 1491996 5970290 5970111 2026-07-01T18:04:38Z Frhdkazan 3171 https://fountain.toolforge.org/editathons/minemtatarstan-iv-new 5970290 wikitext text/x-wiki {{MinemTatarstan|чыгарылыш=IV}} {{Музыкант |Исем = Фирүзә Аллаярова |Имза = |Фото = Фирүзә Париж.jpg |Рәсем асты язуы = |Фон = solo_singer |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Фирүзә Мирхәт кызы Аллаярова |Туу көне = 1977 |Туу урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], {{туу урыны|Баймак районы|Баймак районында}}, [[Колчура]] |Үлү көне = |Үлү урыны = |Еллар = 1997 — {{х.в.}} |Дәүләт = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = драма артисты, [[җырчы]] |Моң = |Кораллар = |Жанрлар = эстрада |Псевдонимнар = |Коллективлар = [[Сибай драма театры]]<br/> Сибай филармониясе<br/> [[Гафури театры]] |Хезмәттәшлек = |Лейбллар = |Бүләкләр = [[Файл:Заслуженный артист Республики Башкортостан.jpg|20px| Башкортстан Республикасының атказанган артисты (2014)]] |Сайт = }} {{Фш|Аллаяров}} '''Фирүзә Аллаярова''', Фирүзә Мирхәт кызы Аллаярова, сәхнә псевдонимы — '''Фирүзә Париж''' ({{lang-ba|Фирүзә Мирхәт ҡыҙы Аллаярова}}; ''[[1977 ел]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Башкортстан АССР]], [[Баймак районы]], [[Колчура]]'') — эстрада җырчысы, драма артисты, 1997—2000 елларда Сибай дәүләт башкорт драма театры, аннары — Сибай филармониясе, 2001—2016 елларда М. Гафури исемендәге Башкорт академия драма театры артисты. [[Башкортстан Республикасының атказанган артисты]] (2014). == Тәрҗемәи хәле == 1977 елда Башкортстан АССР [[Баймак районы]] [[Колчура]] авылында дүрт балалы гаиләдә өлкән бала булып туган. Әтисе Мирхәт колхозда механизатор булып, әнисе Флүрә (Туйсина) 40 елдан артык мәдәният йортында директор булып эшләгән. Беренче тапкыр Фирүзә сәхнәгә 3 яшендә чыккан. Колчура урта мәктәбен тәмамлагач, 1993—1997 елларда [[Уфа дәүләт сәнгать институты]]ның театр факультетында белем алган (педагоглары {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Габдулла Гыйләҗев|Г. Гыйләҗев|d|Q110103898}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Рәфил Нәбиуллин|Р. Нәбиуллин|d|Q20605303}}, З. Хөсәенова). 1997—2000 елларда [[Арыслан Мөбәрәков]] исемендәге [[Сибай драма театры|Сибай дәүләт башкорт драма театрында]], аннары — Сибай филармониясендә эшләгән. 1812 елгы Ватан сугышында катнашкан һәм Парижга кадәр барып җиткән бабасы хөрмәтенә карт атасына кушылган исемне иҗади тәхәллүс итеп алган — Фирүзә Париж<ref name="ИНТЕРВЬЮ">[http://matbugat.ru/news/?id=17491 Фирүзә Париж: «Рок белән башкорт сәхнәсен гаҗәпләндердем» (ИНТЕРВЬЮ)]</ref>. 2001 елда [[Уфа]]га күчеп килгән һәм Башкортстан радиотелекомпаниясендә эшли башлаган («Сәлам» тапшыруын алып барган). [[Мәҗит Гафури|М. Гафури]] исемендәге [[Башкорт дәүләт академия драма театры]]на «Нәркәс» ([[Илшат Йомаголов]] әсәре, режиссер [[Мәскәү]]дән Илдар Гыйләҗев) спектакленә төп роль Нәркәсне башкару өчен чакырылган (Тимерхан ролендә [[Азат Җиһаншин (1971)|Азат Җиһаншин]]). Әлеге рольдә 13 ел уйнаган. 2001 елдан 2016 елның ахырына кадәр [[Гафури театры]]нда эшләгән, җыр сәнгатенә китәргә теләү сәбәпле, 2017 елда театрдан киткән, Башкортстан район-шәһәрләрендә концертлар белән чыгыш ясаган. Башкортстанда [[инглиз теле]]н, Германиядә яшәгәндә [[немец теле]]н, Польшада [[поляк теле]]н, Испаниядә аралашу аша [[испан теле]]н өйрәнгән<ref>[https://dzen.ru/a/Z5SKwnp5QFM80igi Фируза Париж нашла счастье в Испании: «Мы уже два года вместе».] Взгляд из Казани в Дзен, 25.01.2025</ref>. 2021 елдан бер ел [[Польша]]да яшәгән, хәзер [[Севилья]]дә ([[Андалусия]], [[Испания]]) яши <ref>''Гөлназ Хәбибуллина''. [https://intertat.tatar/news/firuza-pariz-ispaniyada-tin-yaryn-tapkan-bez-inde-ike-el-berga-5870741 Фирүзә Париж Испаниядә тиң ярын тапкан: «Без инде ике ел бергә».] [[Интертат]], 24.01.2025</ref>. == Репертуар == Башкорт, татар, казакъ композиторлары җырларын башкара. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Артур Кунакбаев|Артур Кунакбаев|d|Q65334849}}, [[Азат Җиһаншин (1971)|Азат Җиһаншин]], Раил Өметбаев һ.б. җырчы артистлар белән, шулай ук әнисе Флүрә Туйсина белән дә («Әрем исе») дуэтлар яздырган. «Хисләр», «Күзләремә-күзләрең», «Ай-һай, сулары» җырлары [[Туган тел (телеканал)|«Туган тел»]], [[Башкортстан юлдаш телевидениесе|«Юлдаш»]] каналлары хит-парадларының беренче урыннарында барган. 2014 елдан [[Татарстан]] сәхнәсенә дә чыккан, автор-башкаручы Гүзәлия белән бергә эшләгән. == Альбомнары == * «Мәхәббәтле дәрья» * «Хистәр» == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1996 — «Аманат» республика конкурсы җиңүчесе * 1997 — «Йәшлек-шоу» республика конкурсы җиңүчесе * 1997 — «Урал моңы» Халыкара төрки яшьләр конкурс-фестивале дипломанты * 2002 — «Актер җыры» конкурсының 1нче дәрәҗә лауреаты * 2014 — [[Башкортстан Республикасының атказанган артисты]] * 2017 — ТМТV премиясе<ref>''Гөлназ Хәбибуллина''. [https://intertat.tatar/news/fir-z-parizh-tatarcha-yrlau-mi-a-ya-a-ofyklar-achty?ysclid=m6akeenu79212350379 Фирүзә Париж: «Татарча җырлау миңа яңа офыклар ачты».] Интертат, 4.01.2021</ref> == Шәхси тормышы == Уфа дәүләт сәнгать институтында укыганда кияүгә чыккан (беренче ире, аерылгач, вафат булган). Беренче никахыннан туган кызы Нәркәс [[Казан]]да яши, кияүдә. 25 яшендә икенче тапкыр кияүгә чыккан. Икенче никахыннан туган улы Кинья [[Уфа]]да, әтисе янәшәсендә яши. Испаниядә Фирүзә өченче ире белән тора<ref>[https://intertat.tatar/news/firuza-pariz-ispaniyada-tin-yaryn-tapkan-bez-inde-ike-el-berga-5870741 Фирүзә Париж Испаниядә тиң ярын тапкан: «Без инде ике ел бергә».] Интертат, 24.01.2025</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://intertat.tatar/news/mena-ul-baxet-ispaniyada-yasauce-yrcy-firuza-pariz-tugan-yaklaryna-kaitkan-5879880 «Менә ул бәхет» - Испаниядә яшәүче җырчы Фирүзә Париж туган якларына кайткан.] [[Интертат]], 27.06.2026 * ''Гөлшат Мингазова''. [https://matbugat.ru/news/?id=17491 Фирүзә Париж: «Рок белән башкорт сәхнәсен гаҗәпләндердем».] gongtv.ru, 27.12.2016 * [https://dzen.ru/a/Z5SKwnp5QFM80igi Фирүзә Парижның кайбер җырлары] {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Аллаярова, Фирүзә}} [[Төркем:Шәхесләр:Сибай театры]] [[Төркем:Гафури театры актерлары]] [[Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Башкортстан артистлары]] [[Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Башкортстан җырчылары]] [[Төркем:Башкорт җырчылары]] t0ohnbrgmi1y3xkk5gbjsq9zwevt55t 0 1492028 5970263 2026-07-01T16:44:26Z ~2026-37700-31 61542 Рус теленнән бераз тулыландырып тәрҗемә иттем. A. Khamidullin 5970263 wikitext text/x-wiki {{Мифологический персонаж|Изображение=[[File:Tonpa Shenrab.jpg|Tonpa Shenrab.jpg]]}} '''Шенраб, Шенраб Миво''' ([[Тибет теле]]ндщ: '''གཤེན་རབ་མི་བོ''' ,[[Вайли транслитерациясе]]: ''gshen rab mi bo'')''', Тонпа Шенраб''' (Шенраб остаз, [[Вайли транслитерациясе]]: ''ston pa gshen rab'') — [[Бон (дин)|бон]] дине традициясе буенча шул диннең [[Риваять|риваять]] нигезләүчесе. Бон традициясендә ул [[Дзогчен|дзогчен]] принципларын беренче булып өйрәтә башлаган{{sfn|Тендзин|1997}}. Бон канонының күп текстлары Шенрабка карый дип санала. [[Файл:Tonpa_Shenrab_-_Life_Story_19th_century,_Collection_of_Rubin_Museum_of_Art..jpg|мини|Бон нигезләүчесе Шенраб Миво һәм аның тормышыннан күренешләр. XIX гасыр Тибет танкасы. Рубин сәнгать музее, Нью Йорк]] [[Файл:Tonpa_Shenrab_-_Life_Story_19th_century_Collection_of_Rubin_Museum_of_Art.jpg|мини|Шенраб Миво тормышыннан күренешләр. XIX гасыр Тибет танкасы, биш картинадан торган сериядән берәве. Рубин сәнгать музее, Нью Йорк]] == Этимология == ''Шенраб'' Тибет теленнән ''камил каһин'' дигәнне аңлата{{sfn|с=112|Кузнецов|2001}}. Шенрабның чын исеме — Дмура (Мура) — [[Шангшунг теле]]ндәге Бон китапларында очрый{{sfn|с=112|Кузнецов|2001}}. == Бон дини традициясе буенча Шенраб тормышы == Шенрабның оригиналь тәрҗемәи хәле мең биттән артык тексттан гыйбарәт (башка редакциядә 12 том), әмма күбесенчә Бон динен аңлатудан һәм дини традициядән тыш интерпретацияләргә авыр булган вакыйгалардан гыйбарәт. Шенраб король гаиләсендә туган. Принц булып Шенраб яшь вакытында өйләнгән һәм аның берничә баласы булган. Утыз бер яшендә ул дөньяви тормышыннан ваз кичкән, изге күлдә чукынган, кырыс аскетизм практикасын һәм Бон доктринасына өйрәнүне башлаган. Шенрабның өйрәнчекләре булган һәм ул күп кешене тәгълиматына әверелдергән. Шенраб сиксән ике яшендә тыныч итеп салават күпере тәненә күчеп тормыштан киткән. Шенрабка шундый гыйбарәләр карый дип санала: "Өйрәтүләрне аңлый алмаучылар таш кыяга ташланган борчакка охшаш", яки "Син башкага үзеңә яхшылык теләгән кебек яхшысын теләрсең". Үлеме алдыннан Шенраб тәгълиматының мәңгелеген һәм "юмарт остаз" килүне алдан әйткән. == Тарихи параллельләрне эзләүләр == [[Гумилёв, Лев Николаевич|Гумилёв Л. Н.]] һәм [[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]] Бон диненә багышланган мәкаләдә Шенраб өйрәткән тәгълимат [[Митраизм]] булган дип фараз иткәннәр {{sfn|Гумилёв|1970}}. «Бон һәм маздаизм» китабында Кузнецов Б. И. Шенрабның тәрҗемәи хәлен хәзерге Иран территориясендә безнең эрага кадәр VI гасырда булган һәм бөек [[Axämenid Däwläte|Ахеменидлар]] империясен барлыкка килүгә китергән вакыйгалар белән туры китерә {{sfn|с=88|Кузнецов|2001}}. Кузнецов Б. И. фараз итүенчә Шенрабның исеме — Дмура (Мура) борынгы Иран Митра исеменә туры килә {{sfn|с=113|Кузнецов|2001}}. Кузнецов Б. И. Шенраб һәм [[Зәрдөшт]] тәрҗемәи хәлләрендә күпсанлы охшашлыклар таба, әмма беренче тәрҗемәи хәлнең борынгырак икәнен билгеләп үтә{{sfn|с=132|Кузнецов|2001}}. == Искәрмәләр== {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Книга|автор={{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Древний Иран и Тибет. (История религии бон).|год=1998|язык=ru|место=СПб|издательство=Евразия|страниц=352|isbn=5-8071-0002-6|ref=Кузнецов}} * {{Книга|автор={{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Бон и маздаизм|год=2001|язык=ru|место=СПб|издательство=Евразия|страниц=224|isbn=5-8071-0074-3|ref=Кузнецов}} * {{Статья|автор={{nobr|[[Гумилёв Лев Николаевич|Гумилёв Л. Н.]]}},{{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Бон (Древняя тибетская религия)|год=1970|язык=ru|издание=Доклады ВГО.|номер=Вып. 15|ref=Гумилёв}} * {{Книга|автор=[[Тендзин Вангьял Ринпоче]]|заглавие=Чудеса естественного ума. Суть учений Дзогчен в тибетской традиции Бон|год=1997|язык=ru|издательство=Либрис|страниц=304|isbn=5-7035-1404-5|ref=Тендзин}} * {{Статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=45767117|ref=Наследие|автор={{nobr|Сыртыпова С.Х. Д.}}|заглавие=О творческом наследии Б.И. Кузнецова (1937-1985) или поиски иранского следа в тибето-монгольском буддизме|год=2021|язык=ru|издание=MONGOLICA|тип=журнал|том=24|номер=2|страницы=15—25|issn=2311-5939}} [[Төркем:Дин]] 3vdg9tifkci0azrhi8m8rgf4p8xi2p9 5970264 5970263 2026-07-01T16:45:04Z ~2026-37700-31 61542 5970264 wikitext text/x-wiki [[File:Tonpa Shenrab.jpg|Tonpa Shenrab.jpg]] '''Шенраб, Шенраб Миво''' ([[Тибет теле]]ндщ: '''གཤེན་རབ་མི་བོ''' ,[[Вайли транслитерациясе]]: ''gshen rab mi bo'')''', Тонпа Шенраб''' (Шенраб остаз, [[Вайли транслитерациясе]]: ''ston pa gshen rab'') — [[Бон (дин)|бон]] дине традициясе буенча шул диннең [[Риваять|риваять]] нигезләүчесе. Бон традициясендә ул [[Дзогчен|дзогчен]] принципларын беренче булып өйрәтә башлаган{{sfn|Тендзин|1997}}. Бон канонының күп текстлары Шенрабка карый дип санала. [[Файл:Tonpa_Shenrab_-_Life_Story_19th_century,_Collection_of_Rubin_Museum_of_Art..jpg|мини|Бон нигезләүчесе Шенраб Миво һәм аның тормышыннан күренешләр. XIX гасыр Тибет танкасы. Рубин сәнгать музее, Нью Йорк]] [[Файл:Tonpa_Shenrab_-_Life_Story_19th_century_Collection_of_Rubin_Museum_of_Art.jpg|мини|Шенраб Миво тормышыннан күренешләр. XIX гасыр Тибет танкасы, биш картинадан торган сериядән берәве. Рубин сәнгать музее, Нью Йорк]] == Этимология == ''Шенраб'' Тибет теленнән ''камил каһин'' дигәнне аңлата{{sfn|с=112|Кузнецов|2001}}. Шенрабның чын исеме — Дмура (Мура) — [[Шангшунг теле]]ндәге Бон китапларында очрый{{sfn|с=112|Кузнецов|2001}}. == Бон дини традициясе буенча Шенраб тормышы == Шенрабның оригиналь тәрҗемәи хәле мең биттән артык тексттан гыйбарәт (башка редакциядә 12 том), әмма күбесенчә Бон динен аңлатудан һәм дини традициядән тыш интерпретацияләргә авыр булган вакыйгалардан гыйбарәт. Шенраб король гаиләсендә туган. Принц булып Шенраб яшь вакытында өйләнгән һәм аның берничә баласы булган. Утыз бер яшендә ул дөньяви тормышыннан ваз кичкән, изге күлдә чукынган, кырыс аскетизм практикасын һәм Бон доктринасына өйрәнүне башлаган. Шенрабның өйрәнчекләре булган һәм ул күп кешене тәгълиматына әверелдергән. Шенраб сиксән ике яшендә тыныч итеп салават күпере тәненә күчеп тормыштан киткән. Шенрабка шундый гыйбарәләр карый дип санала: "Өйрәтүләрне аңлый алмаучылар таш кыяга ташланган борчакка охшаш", яки "Син башкага үзеңә яхшылык теләгән кебек яхшысын теләрсең". Үлеме алдыннан Шенраб тәгълиматының мәңгелеген һәм "юмарт остаз" килүне алдан әйткән. == Тарихи параллельләрне эзләүләр == [[Гумилёв, Лев Николаевич|Гумилёв Л. Н.]] һәм [[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]] Бон диненә багышланган мәкаләдә Шенраб өйрәткән тәгълимат [[Митраизм]] булган дип фараз иткәннәр {{sfn|Гумилёв|1970}}. «Бон һәм маздаизм» китабында Кузнецов Б. И. Шенрабның тәрҗемәи хәлен хәзерге Иран территориясендә безнең эрага кадәр VI гасырда булган һәм бөек [[Axämenid Däwläte|Ахеменидлар]] империясен барлыкка килүгә китергән вакыйгалар белән туры китерә {{sfn|с=88|Кузнецов|2001}}. Кузнецов Б. И. фараз итүенчә Шенрабның исеме — Дмура (Мура) борынгы Иран Митра исеменә туры килә {{sfn|с=113|Кузнецов|2001}}. Кузнецов Б. И. Шенраб һәм [[Зәрдөшт]] тәрҗемәи хәлләрендә күпсанлы охшашлыклар таба, әмма беренче тәрҗемәи хәлнең борынгырак икәнен билгеләп үтә{{sfn|с=132|Кузнецов|2001}}. == Искәрмәләр== {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Книга|автор={{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Древний Иран и Тибет. (История религии бон).|год=1998|язык=ru|место=СПб|издательство=Евразия|страниц=352|isbn=5-8071-0002-6|ref=Кузнецов}} * {{Книга|автор={{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Бон и маздаизм|год=2001|язык=ru|место=СПб|издательство=Евразия|страниц=224|isbn=5-8071-0074-3|ref=Кузнецов}} * {{Статья|автор={{nobr|[[Гумилёв Лев Николаевич|Гумилёв Л. Н.]]}},{{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Бон (Древняя тибетская религия)|год=1970|язык=ru|издание=Доклады ВГО.|номер=Вып. 15|ref=Гумилёв}} * {{Книга|автор=[[Тендзин Вангьял Ринпоче]]|заглавие=Чудеса естественного ума. Суть учений Дзогчен в тибетской традиции Бон|год=1997|язык=ru|издательство=Либрис|страниц=304|isbn=5-7035-1404-5|ref=Тендзин}} * {{Статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=45767117|ref=Наследие|автор={{nobr|Сыртыпова С.Х. Д.}}|заглавие=О творческом наследии Б.И. Кузнецова (1937-1985) или поиски иранского следа в тибето-монгольском буддизме|год=2021|язык=ru|издание=MONGOLICA|тип=журнал|том=24|номер=2|страницы=15—25|issn=2311-5939}} [[Төркем:Дин]] m9vvqhz1yjh4513eolp6pferdwmu3u6 5970265 5970264 2026-07-01T16:45:40Z ~2026-37700-31 61542 5970265 wikitext text/x-wiki [[File:Tonpa Shenrab.jpg|thumb]] '''Шенраб, Шенраб Миво''' ([[Тибет теле]]ндщ: '''གཤེན་རབ་མི་བོ''' ,[[Вайли транслитерациясе]]: ''gshen rab mi bo'')''', Тонпа Шенраб''' (Шенраб остаз, [[Вайли транслитерациясе]]: ''ston pa gshen rab'') — [[Бон (дин)|бон]] дине традициясе буенча шул диннең [[Риваять|риваять]] нигезләүчесе. Бон традициясендә ул [[Дзогчен|дзогчен]] принципларын беренче булып өйрәтә башлаган{{sfn|Тендзин|1997}}. Бон канонының күп текстлары Шенрабка карый дип санала. [[Файл:Tonpa_Shenrab_-_Life_Story_19th_century,_Collection_of_Rubin_Museum_of_Art..jpg|мини|Бон нигезләүчесе Шенраб Миво һәм аның тормышыннан күренешләр. XIX гасыр Тибет танкасы. Рубин сәнгать музее, Нью Йорк]] [[Файл:Tonpa_Shenrab_-_Life_Story_19th_century_Collection_of_Rubin_Museum_of_Art.jpg|мини|Шенраб Миво тормышыннан күренешләр. XIX гасыр Тибет танкасы, биш картинадан торган сериядән берәве. Рубин сәнгать музее, Нью Йорк]] == Этимология == ''Шенраб'' Тибет теленнән ''камил каһин'' дигәнне аңлата{{sfn|с=112|Кузнецов|2001}}. Шенрабның чын исеме — Дмура (Мура) — [[Шангшунг теле]]ндәге Бон китапларында очрый{{sfn|с=112|Кузнецов|2001}}. == Бон дини традициясе буенча Шенраб тормышы == Шенрабның оригиналь тәрҗемәи хәле мең биттән артык тексттан гыйбарәт (башка редакциядә 12 том), әмма күбесенчә Бон динен аңлатудан һәм дини традициядән тыш интерпретацияләргә авыр булган вакыйгалардан гыйбарәт. Шенраб король гаиләсендә туган. Принц булып Шенраб яшь вакытында өйләнгән һәм аның берничә баласы булган. Утыз бер яшендә ул дөньяви тормышыннан ваз кичкән, изге күлдә чукынган, кырыс аскетизм практикасын һәм Бон доктринасына өйрәнүне башлаган. Шенрабның өйрәнчекләре булган һәм ул күп кешене тәгълиматына әверелдергән. Шенраб сиксән ике яшендә тыныч итеп салават күпере тәненә күчеп тормыштан киткән. Шенрабка шундый гыйбарәләр карый дип санала: "Өйрәтүләрне аңлый алмаучылар таш кыяга ташланган борчакка охшаш", яки "Син башкага үзеңә яхшылык теләгән кебек яхшысын теләрсең". Үлеме алдыннан Шенраб тәгълиматының мәңгелеген һәм "юмарт остаз" килүне алдан әйткән. == Тарихи параллельләрне эзләүләр == [[Гумилёв, Лев Николаевич|Гумилёв Л. Н.]] һәм [[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]] Бон диненә багышланган мәкаләдә Шенраб өйрәткән тәгълимат [[Митраизм]] булган дип фараз иткәннәр {{sfn|Гумилёв|1970}}. «Бон һәм маздаизм» китабында Кузнецов Б. И. Шенрабның тәрҗемәи хәлен хәзерге Иран территориясендә безнең эрага кадәр VI гасырда булган һәм бөек [[Axämenid Däwläte|Ахеменидлар]] империясен барлыкка килүгә китергән вакыйгалар белән туры китерә {{sfn|с=88|Кузнецов|2001}}. Кузнецов Б. И. фараз итүенчә Шенрабның исеме — Дмура (Мура) борынгы Иран Митра исеменә туры килә {{sfn|с=113|Кузнецов|2001}}. Кузнецов Б. И. Шенраб һәм [[Зәрдөшт]] тәрҗемәи хәлләрендә күпсанлы охшашлыклар таба, әмма беренче тәрҗемәи хәлнең борынгырак икәнен билгеләп үтә{{sfn|с=132|Кузнецов|2001}}. == Искәрмәләр== {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Книга|автор={{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Древний Иран и Тибет. (История религии бон).|год=1998|язык=ru|место=СПб|издательство=Евразия|страниц=352|isbn=5-8071-0002-6|ref=Кузнецов}} * {{Книга|автор={{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Бон и маздаизм|год=2001|язык=ru|место=СПб|издательство=Евразия|страниц=224|isbn=5-8071-0074-3|ref=Кузнецов}} * {{Статья|автор={{nobr|[[Гумилёв Лев Николаевич|Гумилёв Л. Н.]]}},{{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Бон (Древняя тибетская религия)|год=1970|язык=ru|издание=Доклады ВГО.|номер=Вып. 15|ref=Гумилёв}} * {{Книга|автор=[[Тендзин Вангьял Ринпоче]]|заглавие=Чудеса естественного ума. Суть учений Дзогчен в тибетской традиции Бон|год=1997|язык=ru|издательство=Либрис|страниц=304|isbn=5-7035-1404-5|ref=Тендзин}} * {{Статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=45767117|ref=Наследие|автор={{nobr|Сыртыпова С.Х. Д.}}|заглавие=О творческом наследии Б.И. Кузнецова (1937-1985) или поиски иранского следа в тибето-монгольском буддизме|год=2021|язык=ru|издание=MONGOLICA|тип=журнал|том=24|номер=2|страницы=15—25|issn=2311-5939}} [[Төркем:Дин]] hj36suhqiqfmcm73u9fz4muyfmq9sgx 5970266 5970265 2026-07-01T16:52:22Z ~2026-37700-31 61542 5970266 wikitext text/x-wiki [[File:Tonpa Shenrab.jpg|thumb]] '''Шенраб, Шенраб Миво''' ([[Тибет теле]]ндщ: '''གཤེན་རབ་མི་བོ''' ,[[Вайли транслитерациясе]]: ''gshen rab mi bo'')''', Тонпа Шенраб''' (Шенраб остаз, [[Вайли транслитерациясе]]: ''ston pa gshen rab'') — [[Бон (дин)|бон]] дине традициясе буенча шул диннең [[Риваять|риваять]] нигезләүчесе. Бон традициясендә ул [[Дзогчен|дзогчен]] принципларын беренче булып өйрәтә башлаган{{sfn|Тендзин|1997}}. Бон канонының күп текстлары Шенрабка карый дип санала. [[Файл:Tonpa_Shenrab_-_Life_Story_19th_century,_Collection_of_Rubin_Museum_of_Art..jpg|мини|Бон нигезләүчесе Шенраб Миво һәм аның тормышыннан күренешләр. XIX гасыр Тибет танкасы. Рубин сәнгать музее, Нью Йорк]] [[Файл:Tonpa_Shenrab_-_Life_Story_19th_century_Collection_of_Rubin_Museum_of_Art.jpg|мини|Шенраб Миво тормышыннан күренешләр. XIX гасыр Тибет танкасы, биш картинадан торган сериядән берәве. Рубин сәнгать музее, Нью Йорк]] == Этимология == ''Шенраб'' Тибет теленнән ''камил каһин'' дигәнне аңлата{{sfn|с=112|Кузнецов|2001}}. Шенрабның чын исеме — Дмура (Мура) — [[Шангшунг теле]]ндәге Бон китапларында очрый{{sfn|с=112|Кузнецов|2001}}. == Бон дини традициясе буенча Шенраб тормышы == Шенрабның оригиналь тәрҗемәи хәле мең биттән артык тексттан гыйбарәт (башка редакциядә 12 том), әмма күбесенчә Бон динен аңлатудан һәм дини традициядән тыш интерпретацияләргә авыр булган вакыйгалардан гыйбарәт.<br/> Шенраб король гаиләсендә туган. Принц булып Шенраб яшь вакытында өйләнгән һәм аның берничә баласы булган. Утыз бер яшендә ул дөньяви тормышыннан ваз кичкән, изге күлдә чукынган, кырыс аскетизм практикасын һәм Бон доктринасына өйрәнүне башлаган. Шенрабның өйрәнчекләре булган һәм ул күп кешене тәгълиматына әверелдергән. Шенраб сиксән ике яшендә тыныч итеп салават күпере тәненә күчеп тормыштан киткән.<br/> Шенрабка шундый гыйбарәләр карый дип санала: "Өйрәтүләрне аңлый алмаучылар таш кыяга ташланган борчакка охшаш", яки "Син башкага үзеңә яхшылык теләгән кебек яхшысын теләрсең".<br/> Үлеме алдыннан Шенраб тәгълиматының мәңгелеген һәм "юмарт остаз" килүне алдан әйткән.<br/> == Тарихи параллельләрне эзләүләр == [[Гумилёв, Лев Николаевич|Гумилёв Л. Н.]] һәм [[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]] Бон диненә багышланган мәкаләдә Шенраб өйрәткән тәгълимат [[Митраизм]] булган дип фараз иткәннәр {{sfn|Гумилёв|1970}}. «Бон һәм маздаизм» китабында Кузнецов Б. И. Шенрабның тәрҗемәи хәлен хәзерге Иран территориясендә безнең эрага кадәр VI гасырда булган һәм бөек [[Axämenid Däwläte|Ахеменидлар]] империясен барлыкка килүгә китергән вакыйгалар белән туры китерә {{sfn|с=88|Кузнецов|2001}}. Кузнецов Б. И. фараз итүенчә Шенрабның исеме — Дмура (Мура) борынгы Иран Митра исеменә туры килә {{sfn|с=113|Кузнецов|2001}}. Кузнецов Б. И. Шенраб һәм [[Зәрдөшт]] тәрҗемәи хәлләрендә күпсанлы охшашлыклар таба, әмма беренче тәрҗемәи хәлнең борынгырак икәнен билгеләп үтә{{sfn|с=132|Кузнецов|2001}}. == Искәрмәләр== {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Книга|автор={{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Древний Иран и Тибет. (История религии бон).|год=1998|язык=ru|место=СПб|издательство=Евразия|страниц=352|isbn=5-8071-0002-6|ref=Кузнецов}} * {{Книга|автор={{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Бон и маздаизм|год=2001|язык=ru|место=СПб|издательство=Евразия|страниц=224|isbn=5-8071-0074-3|ref=Кузнецов}} * {{Статья|автор={{nobr|[[Гумилёв Лев Николаевич|Гумилёв Л. Н.]]}},{{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Бон (Древняя тибетская религия)|год=1970|язык=ru|издание=Доклады ВГО.|номер=Вып. 15|ref=Гумилёв}} * {{Книга|автор=[[Тендзин Вангьял Ринпоче]]|заглавие=Чудеса естественного ума. Суть учений Дзогчен в тибетской традиции Бон|год=1997|язык=ru|издательство=Либрис|страниц=304|isbn=5-7035-1404-5|ref=Тендзин}} * {{Статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=45767117|ref=Наследие|автор={{nobr|Сыртыпова С.Х. Д.}}|заглавие=О творческом наследии Б.И. Кузнецова (1937-1985) или поиски иранского следа в тибето-монгольском буддизме|год=2021|язык=ru|издание=MONGOLICA|тип=журнал|том=24|номер=2|страницы=15—25|issn=2311-5939}} [[Төркем:Дин]] 4twdd86ld32xt2k7lhqlmxjx6k82rxe 5970270 5970266 2026-07-01T17:06:46Z ~2026-37700-31 61542 5970270 wikitext text/x-wiki [[File:Tonpa Shenrab.jpg|thumb]] '''Шенраб, Шенраб Миво''' ([[Тибет теле]]ндә: '''གཤེན་རབ་མི་བོ''' ,[[Вайли транслитерациясе]]: ''gshen rab mi bo'')''', Тонпа Шенраб''' (Шенраб остаз, [[Вайли транслитерациясе]]: ''ston pa gshen rab'') — [[Бон (дин)|бон]] дине традициясе буенча шул диннең [[Риваять|риваять]] нигезләүчесе. Бон традициясендә ул [[Дзогчен|дзогчен]] принципларын беренче булып өйрәтә башлаган{{sfn|Тендзин|1997}}. Бон канонының күп текстлары Шенрабка карый дип санала. [[Файл:Tonpa_Shenrab_-_Life_Story_19th_century,_Collection_of_Rubin_Museum_of_Art..jpg|мини|Бон нигезләүчесе Шенраб Миво һәм аның тормышыннан күренешләр. XIX гасыр Тибет танкасы. Рубин сәнгать музее, Нью Йорк]] [[Файл:Tonpa_Shenrab_-_Life_Story_19th_century_Collection_of_Rubin_Museum_of_Art.jpg|мини|Шенраб Миво тормышыннан күренешләр. XIX гасыр Тибет танкасы, биш картинадан торган сериядән берәве. Рубин сәнгать музее, Нью Йорк]] == Этимология == ''Шенраб'' Тибет теленнән ''камил каһин'' дигәнне аңлата{{sfn|с=112|Кузнецов|2001}}. Шенрабның чын исеме — Дмура (Мура) — [[Шангшунг теле]]ндәге Бон китапларында очрый{{sfn|с=112|Кузнецов|2001}}. == Бон дини традициясе буенча Шенраб тормышы == Шенрабның оригиналь тәрҗемәи хәле мең биттән артык тексттан гыйбарәт (башка редакциядә 12 том), әмма күбесенчә Бон динен аңлатудан һәм дини традициядән тыш интерпретацияләргә авыр булган вакыйгалардан гыйбарәт.<br/> Шенраб король гаиләсендә туган. Принц булып Шенраб яшь вакытында өйләнгән һәм аның берничә баласы булган. Утыз бер яшендә ул дөньяви тормышыннан ваз кичкән, изге күлдә чукынган, кырыс аскетизм практикасын һәм Бон доктринасына өйрәнүне башлаган. Шенрабның өйрәнчекләре булган һәм ул күп кешене тәгълиматына әверелдергән. Шенраб сиксән ике яшендә тыныч итеп салават күпере тәненә күчеп тормыштан киткән.<br/> Шенрабка шундый гыйбарәләр карый дип санала: "Өйрәтүләрне аңлый алмаучылар таш кыяга ташланган борчакка охшаш", яки "Син башкага үзеңә яхшылык теләгән кебек яхшысын теләрсең".<br/> Үлеме алдыннан Шенраб тәгълиматының мәңгелеген һәм "юмарт остаз" килүне алдан әйткән.<br/> == Тарихи параллельләрне эзләүләр == [[Гумилёв, Лев Николаевич|Гумилёв Л. Н.]] һәм [[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]] Бон диненә багышланган мәкаләдә Шенраб өйрәткән тәгълимат [[Митраизм]] булган дип фараз иткәннәр {{sfn|Гумилёв|1970}}. «Бон һәм маздаизм» китабында Кузнецов Б. И. Шенрабның тәрҗемәи хәлен хәзерге Иран территориясендә безнең эрага кадәр VI гасырда булган һәм бөек [[Axämenid Däwläte|Ахеменидлар]] империясен барлыкка килүгә китергән вакыйгалар белән туры китерә {{sfn|с=88|Кузнецов|2001}}. Кузнецов Б. И. фараз итүенчә Шенрабның исеме — Дмура (Мура) борынгы Иран Митра исеменә туры килә {{sfn|с=113|Кузнецов|2001}}. Кузнецов Б. И. Шенраб һәм [[Зәрдөшт]] тәрҗемәи хәлләрендә күпсанлы охшашлыклар таба, әмма беренче тәрҗемәи хәлнең борынгырак икәнен билгеләп үтә{{sfn|с=132|Кузнецов|2001}}. == Искәрмәләр== {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{Книга|автор={{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Древний Иран и Тибет. (История религии бон).|год=1998|язык=ru|место=СПб|издательство=Евразия|страниц=352|isbn=5-8071-0002-6|ref=Кузнецов}} * {{Книга|автор={{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Бон и маздаизм|год=2001|язык=ru|место=СПб|издательство=Евразия|страниц=224|isbn=5-8071-0074-3|ref=Кузнецов}} * {{Статья|автор={{nobr|[[Гумилёв Лев Николаевич|Гумилёв Л. Н.]]}},{{nobr|[[Кузнецов, Бронислав Иванович|Кузнецов Б. И.]]}}|заглавие=Бон (Древняя тибетская религия)|год=1970|язык=ru|издание=Доклады ВГО.|номер=Вып. 15|ref=Гумилёв}} * {{Книга|автор=[[Тендзин Вангьял Ринпоче]]|заглавие=Чудеса естественного ума. Суть учений Дзогчен в тибетской традиции Бон|год=1997|язык=ru|издательство=Либрис|страниц=304|isbn=5-7035-1404-5|ref=Тендзин}} * {{Статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=45767117|ref=Наследие|автор={{nobr|Сыртыпова С.Х. Д.}}|заглавие=О творческом наследии Б.И. Кузнецова (1937-1985) или поиски иранского следа в тибето-монгольском буддизме|год=2021|язык=ru|издание=MONGOLICA|тип=журнал|том=24|номер=2|страницы=15—25|issn=2311-5939}} [[Төркем:Дин]] kgatvts5fjk8ebwqho6ys162p1kjeeu 0 1492029 5970268 2026-07-01T16:54:00Z Таёжный лес 38136 Яңа бит: «'''Межгорье''': * [[Межгорье (Башкортстан)]] * [[Межгорье (Диңгез буе крае)]] {{күп мәгънәле}}» 5970268 wikitext text/x-wiki '''Межгорье''': * [[Межгорье (Башкортстан)]] * [[Межгорье (Диңгез буе крае)]] {{күп мәгънәле}} re72m1naxe8chktjgyutcvam89o1oou 0 1492030 5970272 2026-07-01T17:20:33Z Таёжный лес 38136 [[Бурятия]] битенә юнәлтү 5970272 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Бурятия]] movlpb80q8vfx6px5ambj9gmcik1fj7 0 1492031 5970273 2026-07-01T17:21:03Z Таёжный лес 38136 [[Облучье]] битенә юнәлтү 5970273 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Облучье]] joyyw3dfm5p9sb3ym6cv2a0peht5kny 10 1492032 5970274 2026-07-01T17:29:00Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Ондатра на березі річки.webm» 5970274 wikitext text/x-wiki Ондатра на березі річки.webm t9x9h176ne7quu1neh9c5rgz6xoa1qp 10 1492033 5970280 2026-07-01T17:57:29Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg» 5970280 wikitext text/x-wiki Schwäbisch Hall - Altstadt - Salinenstraße - Ansicht von NNW (1).jpg 4scx3a02nli7qlyimlxx5jv6szbovt9 14 1492034 5970293 2026-07-01T18:13:42Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «[[Төркем:Проект:IV "Минем Татарстан" мәкаләләре|*]]» 5970293 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Проект:IV "Минем Татарстан" мәкаләләре|*]] qb2nmkb2jvywubds1yq3w0029k4g1io 10 1492035 5970309 2026-07-01T19:15:12Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Gaivota colle cámara GoPro nas Illas Cíes e fai un vídeo - bird flies off with camera.ogv» 5970309 wikitext text/x-wiki Gaivota colle cámara GoPro nas Illas Cíes e fai un vídeo - bird flies off with camera.ogv 4e8i95voe5yq0cjw8w5bdjnb79dp2ju 0 1492036 5970374 2026-07-02T10:32:53Z Taw Tülki 14037 Яңа бит: «{{УК}} '''Американ Төрки-Татар Ассоциациясе''', '''АТТА''' ({{lang-en|American Turko-Tatar Association}}) — бик иске [[АКШ]] [[татарлар|татар]] коммерциясез мәдәни-мәгариф оешмасы. [[Калифорния (штат)|Калифорния штатында]] [[Бурлингейм (Калифорния)|Бурлингеймдә]] урнашкан<ref>{{Cite web |url=https://voicepress...» 5970374 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Американ Төрки-Татар Ассоциациясе''', '''АТТА''' ({{lang-en|American Turko-Tatar Association}}) — бик иске [[АКШ]] [[татарлар|татар]] коммерциясез мәдәни-мәгариф оешмасы. [[Калифорния (штат)|Калифорния штатында]] [[Бурлингейм (Калифорния)|Бурлингеймдә]] урнашкан<ref>{{Cite web |url=https://voicepress.az/ru/2020/01/tyurko-tatarskaya-diaspora-ssha-v-global-2/ |title=Тюрко-татарская диаспора США в глобализирующемся мире |access-date=2020-01-07 |publisher=voicepress.az |url-status=live |archive-date=2025-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213132711/https://voicepress.az/ru/2020/01/tyurko-tatarskaya-diaspora-ssha-v-global-2/ }}</ref>. Ассоциясенең төп максатлары — татар халыкның мәдәният һәм дини мәнфәгатеннән сакланышы. == Тарих == Ассоциясе [[1960 ел]]ның [[15 май|15 маенда]] [[15 март|15 мартта]] [[1927 ел]]ның [[Нью-Йорк]]та [[Рәсәй]]дән, [[Кытай]]дан, [[Япония]]дән һәм [[Төркия]]дән качаклар оешкан «Мөселманнар бердәмлеге» нигезләнгән<ref>{{статья|автор=Юсупова Альфия Шавкетовна, Набиуллина Гузель Амировна|заглавие=Язык и этническая идентичность татарской диаспоры в США|издание=Вестник Чувашского университета|год=2016|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-i-etnicheskaya-identichnost-tatarskoy-diaspory-v-ssha|номер=2|archive-date=2020-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324225911/https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-i-etnicheskaya-identichnost-tatarskoy-diaspory-v-ssha|url-status=live}}</ref>. Башта ассоциясенең җыелышлары өе әгъзәләрнең үткәрелде, ләкин махсус йорты әгъзәләр санын арттырлык өчен кирәк булды, шул ук мәдәният баету, балаларның дини дәресләр, Рамазан аенда кичке намазлар һәм бәйрәм чаралары өчен. [[1966 ел]]ның ассоциясенең директорлар советы Эль Камино Реал урамында йортның сатып алуны раслады. Ләкин йорты диаспораның сорау ярашлысызлык аркасында яңадан торгызды. Төзелеш якынча бер ярым ел дәвам итте һәм аны татар җәмгыяте әгъзалары үзләре башкарды. Соңыннан йорты татар мәдәният һәм гадәт сакланыштың урта китте<ref>{{cite journal |ссылка=https://elibrary.ru/download/elibrary_17766766_61520059.pdf |last=Садыкова |first=Л. Р. |title=Тюрко-татарская диаспора в США, ее формирование и деятельность |journal=Вестник ВЭГУ |year=2012 |issue=3 (59) |pages=161–164 |language=ru}}</ref>. Ассоциясе динле хезмәте, мәдәният бәйрәмләр, мәгариф саралар һәм татар халыкның очрашулар үткәрү ите<ref>{{Cite web |url=https://www.elibrary.ru/download/elibrary_27877054_34387948.pdf |title=USA TATARS AND AMERICAN MULTICULTURALISM |access-date=2023-04-11 |archive-date=2023-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411115602/https://www.elibrary.ru/download/elibrary_27877054_34387948.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.therussianamerica.com/russian_newscenter/articles/2022/07/07/amerikano-tatarskaya-associaciya-provela-sabantuy-v-nyu-yorke |title=Американо-татарская ассоциация провела сабантуй в Нью-Йорке |access-date=2022-07-07 |publisher=Русская Америка |url-status=live |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716063722/http://www.therussianamerica.com/russian_newscenter/articles/2022/07/07/amerikano-tatarskaya-associaciya-provela-sabantuy-v-nyu-yorke }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://inde.io/article/31364-kurban-bayram-v-zume-kak-tatary-zhivut-v-kremnievoy-doline/ |title=Курбан-байрам в зуме. Как татары живут в Кремниевой долине |access-date=2020-09-07 |publisher=[[Инде (издание)|Инде]] |url-status=live |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517134554/https://inde.io/article/31364-kurban-bayram-v-zume-kak-tatary-zhivut-v-kremnievoy-doline }}</ref>. == Максатлары == * [[Татарлар|Татар халыкның]] мәдәният һәм дини мәнфәгатеннән сакланышы. * Бәйрәмле һәм динле сараларның үткәрү. * Бөтен дөньяның татарлар арасына бәйләнеш ныкландыру. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://www.attasf.org/ АТТА] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Татар иҗтимагый оешмалары]] ejq60psy2pkwakghagn3seswcidlplm 5970376 5970374 2026-07-02T10:40:36Z Taw Tülki 14037 5970376 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Американ Төрки-Татар Ассоциациясе''', '''АТТА''' ({{lang-en|American Turko-Tatar Association}}) — [[АКШ]] [[татарлар|татар]] коммерциясез мәдәни-мәгариф оешмасы. [[Калифорния (штат)|Калифорния штатында]] [[Бурлингейм (Калифорния)|Бурлингеймдә]] урнашкан<ref>{{Cite web |url=https://voicepress.az/ru/2020/01/tyurko-tatarskaya-diaspora-ssha-v-global-2/ |title=Тюрко-татарская диаспора США в глобализирующемся мире |access-date=2020-01-07 |publisher=voicepress.az |url-status=live |archive-date=2025-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213132711/https://voicepress.az/ru/2020/01/tyurko-tatarskaya-diaspora-ssha-v-global-2/ }}</ref>. Ассоциясенең төп максатлары — татар халыкның мәдәният һәм дини мәнфәгатеннән сакланышы. == Тарих == Ассоциясе [[1960 ел]]ның [[15 май|15 маенда]] [[15 март|15 мартта]] [[1927 ел]]ның [[Нью-Йорк]]та [[Рәсәй]]дән, [[Кытай]]дан, [[Япония]]дән һәм [[Төркия]]дән качаклар оешкан «Мөселманнар бердәмлеге» нигезләнгән<ref>{{статья|автор=Юсупова Альфия Шавкетовна, Набиуллина Гузель Амировна|заглавие=Язык и этническая идентичность татарской диаспоры в США|издание=Вестник Чувашского университета|год=2016|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-i-etnicheskaya-identichnost-tatarskoy-diaspory-v-ssha|номер=2|archive-date=2020-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324225911/https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-i-etnicheskaya-identichnost-tatarskoy-diaspory-v-ssha|url-status=live}}</ref>. Башта ассоциясенең җыелышлары өе әгъзәләрнең үткәрелде, ләкин махсус йорты әгъзәләр санын арттырлык өчен кирәк булды, шул ук мәдәният баету, балаларның дини дәресләр, Рамазан аенда кичке намазлар һәм бәйрәм чаралары өчен. [[1966 ел]]ның ассоциясенең директорлар советы Эль Камино Реал урамында йортның сатып алуны раслады. Ләкин йорты диаспораның сорау ярашлысызлык аркасында яңадан торгызды. Төзелеш якынча бер ярым ел дәвам итте һәм аны татар җәмгыяте әгъзалары үзләре башкарды. Соңыннан йорты татар мәдәният һәм гадәт сакланыштың урта китте<ref>{{cite journal |ссылка=https://elibrary.ru/download/elibrary_17766766_61520059.pdf |last=Садыкова |first=Л. Р. |title=Тюрко-татарская диаспора в США, ее формирование и деятельность |journal=Вестник ВЭГУ |year=2012 |issue=3 (59) |pages=161–164 |language=ru}}</ref>. Ассоциясе динле хезмәте, мәдәният бәйрәмләр, мәгариф саралар һәм татар халыкның очрашулар үткәрү ите<ref>{{Cite web |url=https://www.elibrary.ru/download/elibrary_27877054_34387948.pdf |title=USA TATARS AND AMERICAN MULTICULTURALISM |access-date=2023-04-11 |archive-date=2023-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411115602/https://www.elibrary.ru/download/elibrary_27877054_34387948.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.therussianamerica.com/russian_newscenter/articles/2022/07/07/amerikano-tatarskaya-associaciya-provela-sabantuy-v-nyu-yorke |title=Американо-татарская ассоциация провела сабантуй в Нью-Йорке |access-date=2022-07-07 |publisher=Русская Америка |url-status=live |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716063722/http://www.therussianamerica.com/russian_newscenter/articles/2022/07/07/amerikano-tatarskaya-associaciya-provela-sabantuy-v-nyu-yorke }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://inde.io/article/31364-kurban-bayram-v-zume-kak-tatary-zhivut-v-kremnievoy-doline/ |title=Курбан-байрам в зуме. Как татары живут в Кремниевой долине |access-date=2020-09-07 |publisher=[[Инде (издание)|Инде]] |url-status=live |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517134554/https://inde.io/article/31364-kurban-bayram-v-zume-kak-tatary-zhivut-v-kremnievoy-doline }}</ref>. == Максатлары == * [[Татарлар|Татар халыкның]] мәдәният һәм дини мәнфәгатеннән сакланышы. * Бәйрәмле һәм динле сараларның үткәрү. * Бөтен дөньяның татарлар арасына бәйләнеш ныкландыру. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://www.attasf.org/ АТТА] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Татар иҗтимагый оешмалары]] hlaju8dg3xqa3irwmfpdfycxg7nk0mi 5970383 5970376 2026-07-02T11:52:56Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan [[Американ Төрки-Татар Ассоциациясе]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Американ төрки-татар ассоциациясе]]: Мәкаләгә исем кушу кагыйдәсе буенча: [[Википедия:Татар Википедиясе теле]] 5970376 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Американ Төрки-Татар Ассоциациясе''', '''АТТА''' ({{lang-en|American Turko-Tatar Association}}) — [[АКШ]] [[татарлар|татар]] коммерциясез мәдәни-мәгариф оешмасы. [[Калифорния (штат)|Калифорния штатында]] [[Бурлингейм (Калифорния)|Бурлингеймдә]] урнашкан<ref>{{Cite web |url=https://voicepress.az/ru/2020/01/tyurko-tatarskaya-diaspora-ssha-v-global-2/ |title=Тюрко-татарская диаспора США в глобализирующемся мире |access-date=2020-01-07 |publisher=voicepress.az |url-status=live |archive-date=2025-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213132711/https://voicepress.az/ru/2020/01/tyurko-tatarskaya-diaspora-ssha-v-global-2/ }}</ref>. Ассоциясенең төп максатлары — татар халыкның мәдәният һәм дини мәнфәгатеннән сакланышы. == Тарих == Ассоциясе [[1960 ел]]ның [[15 май|15 маенда]] [[15 март|15 мартта]] [[1927 ел]]ның [[Нью-Йорк]]та [[Рәсәй]]дән, [[Кытай]]дан, [[Япония]]дән һәм [[Төркия]]дән качаклар оешкан «Мөселманнар бердәмлеге» нигезләнгән<ref>{{статья|автор=Юсупова Альфия Шавкетовна, Набиуллина Гузель Амировна|заглавие=Язык и этническая идентичность татарской диаспоры в США|издание=Вестник Чувашского университета|год=2016|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-i-etnicheskaya-identichnost-tatarskoy-diaspory-v-ssha|номер=2|archive-date=2020-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324225911/https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-i-etnicheskaya-identichnost-tatarskoy-diaspory-v-ssha|url-status=live}}</ref>. Башта ассоциясенең җыелышлары өе әгъзәләрнең үткәрелде, ләкин махсус йорты әгъзәләр санын арттырлык өчен кирәк булды, шул ук мәдәният баету, балаларның дини дәресләр, Рамазан аенда кичке намазлар һәм бәйрәм чаралары өчен. [[1966 ел]]ның ассоциясенең директорлар советы Эль Камино Реал урамында йортның сатып алуны раслады. Ләкин йорты диаспораның сорау ярашлысызлык аркасында яңадан торгызды. Төзелеш якынча бер ярым ел дәвам итте һәм аны татар җәмгыяте әгъзалары үзләре башкарды. Соңыннан йорты татар мәдәният һәм гадәт сакланыштың урта китте<ref>{{cite journal |ссылка=https://elibrary.ru/download/elibrary_17766766_61520059.pdf |last=Садыкова |first=Л. Р. |title=Тюрко-татарская диаспора в США, ее формирование и деятельность |journal=Вестник ВЭГУ |year=2012 |issue=3 (59) |pages=161–164 |language=ru}}</ref>. Ассоциясе динле хезмәте, мәдәният бәйрәмләр, мәгариф саралар һәм татар халыкның очрашулар үткәрү ите<ref>{{Cite web |url=https://www.elibrary.ru/download/elibrary_27877054_34387948.pdf |title=USA TATARS AND AMERICAN MULTICULTURALISM |access-date=2023-04-11 |archive-date=2023-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411115602/https://www.elibrary.ru/download/elibrary_27877054_34387948.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.therussianamerica.com/russian_newscenter/articles/2022/07/07/amerikano-tatarskaya-associaciya-provela-sabantuy-v-nyu-yorke |title=Американо-татарская ассоциация провела сабантуй в Нью-Йорке |access-date=2022-07-07 |publisher=Русская Америка |url-status=live |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716063722/http://www.therussianamerica.com/russian_newscenter/articles/2022/07/07/amerikano-tatarskaya-associaciya-provela-sabantuy-v-nyu-yorke }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://inde.io/article/31364-kurban-bayram-v-zume-kak-tatary-zhivut-v-kremnievoy-doline/ |title=Курбан-байрам в зуме. Как татары живут в Кремниевой долине |access-date=2020-09-07 |publisher=[[Инде (издание)|Инде]] |url-status=live |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517134554/https://inde.io/article/31364-kurban-bayram-v-zume-kak-tatary-zhivut-v-kremnievoy-doline }}</ref>. == Максатлары == * [[Татарлар|Татар халыкның]] мәдәният һәм дини мәнфәгатеннән сакланышы. * Бәйрәмле һәм динле сараларның үткәрү. * Бөтен дөньяның татарлар арасына бәйләнеш ныкландыру. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://www.attasf.org/ АТТА] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Татар иҗтимагый оешмалары]] hlaju8dg3xqa3irwmfpdfycxg7nk0mi 5970387 5970383 2026-07-02T11:58:16Z Frhdkazan 3171 /* Тарих */ 5970387 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Американ Төрки-Татар Ассоциациясе''', '''АТТА''' ({{lang-en|American Turko-Tatar Association}}) — [[АКШ]] [[татарлар|татар]] коммерциясез мәдәни-мәгариф оешмасы. [[Калифорния (штат)|Калифорния штатында]] [[Бурлингейм (Калифорния)|Бурлингеймдә]] урнашкан<ref>{{Cite web |url=https://voicepress.az/ru/2020/01/tyurko-tatarskaya-diaspora-ssha-v-global-2/ |title=Тюрко-татарская диаспора США в глобализирующемся мире |access-date=2020-01-07 |publisher=voicepress.az |url-status=live |archive-date=2025-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213132711/https://voicepress.az/ru/2020/01/tyurko-tatarskaya-diaspora-ssha-v-global-2/ }}</ref>. Ассоциясенең төп максатлары — татар халыкның мәдәният һәм дини мәнфәгатеннән сакланышы. == Тарих == Ассоция [[1960 ел]]ның [[15 май|15 маенда]] барлыкка килгән. Тамырлары [[Рәсәй]], [[Кытай]], [[Япония]] һәм [[Төркия]]дән килгән татар мөһәҗирләре [[Нью-Йорк]]та [[1927 ел]]ның [[15 март]]ында нигезләгән «Мөселманнар бердәмлеге» исемле оешмадан килә<ref>{{статья|автор=Юсупова Альфия Шавкетовна, Набиуллина Гузель Амировна|заглавие=Язык и этническая идентичность татарской диаспоры в США|издание=Вестник Чувашского университета|год=2016|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-i-etnicheskaya-identichnost-tatarskoy-diaspory-v-ssha|номер=2|archive-date=2020-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324225911/https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-i-etnicheskaya-identichnost-tatarskoy-diaspory-v-ssha|url-status=live}}</ref>. Башта ассоциясенең җыелышлары өе әгъзәләрнең үткәрелде, ләкин махсус йорты әгъзәләр санын арттырлык өчен кирәк булды, шул ук мәдәният баету, балаларның дини дәресләр, Рамазан аенда кичке намазлар һәм бәйрәм чаралары өчен. [[1966 ел]]ның ассоциясенең директорлар советы Эль Камино Реал урамында йортның сатып алуны раслады. Ләкин йорты диаспораның сорау ярашлысызлык аркасында яңадан торгызды. Төзелеш якынча бер ярым ел дәвам итте һәм аны татар җәмгыяте әгъзалары үзләре башкарды. Соңыннан йорты татар мәдәният һәм гадәт сакланыштың урта китте<ref>{{cite journal |ссылка=https://elibrary.ru/download/elibrary_17766766_61520059.pdf |last=Садыкова |first=Л. Р. |title=Тюрко-татарская диаспора в США, ее формирование и деятельность |journal=Вестник ВЭГУ |year=2012 |issue=3 (59) |pages=161–164 |language=ru}}</ref>. Ассоциясе динле хезмәте, мәдәният бәйрәмләр, мәгариф саралар һәм татар халыкның очрашулар үткәрү ите<ref>{{Cite web |url=https://www.elibrary.ru/download/elibrary_27877054_34387948.pdf |title=USA TATARS AND AMERICAN MULTICULTURALISM |access-date=2023-04-11 |archive-date=2023-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411115602/https://www.elibrary.ru/download/elibrary_27877054_34387948.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.therussianamerica.com/russian_newscenter/articles/2022/07/07/amerikano-tatarskaya-associaciya-provela-sabantuy-v-nyu-yorke |title=Американо-татарская ассоциация провела сабантуй в Нью-Йорке |access-date=2022-07-07 |publisher=Русская Америка |url-status=live |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716063722/http://www.therussianamerica.com/russian_newscenter/articles/2022/07/07/amerikano-tatarskaya-associaciya-provela-sabantuy-v-nyu-yorke }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://inde.io/article/31364-kurban-bayram-v-zume-kak-tatary-zhivut-v-kremnievoy-doline/ |title=Курбан-байрам в зуме. Как татары живут в Кремниевой долине |access-date=2020-09-07 |publisher=[[Инде (издание)|Инде]] |url-status=live |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517134554/https://inde.io/article/31364-kurban-bayram-v-zume-kak-tatary-zhivut-v-kremnievoy-doline }}</ref>. == Максатлары == * [[Татарлар|Татар халыкның]] мәдәният һәм дини мәнфәгатеннән сакланышы. * Бәйрәмле һәм динле сараларның үткәрү. * Бөтен дөньяның татарлар арасына бәйләнеш ныкландыру. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://www.attasf.org/ АТТА] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Татар иҗтимагый оешмалары]] nvd4uuwtfffh6qwvp7xty1fxto7wpu4 0 1492037 5970377 2026-07-02T10:41:27Z Taw Tülki 14037 [[Американ Төрки-Татар Ассоциациясе]] битенә юнәлтү 5970377 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Американ Төрки-Татар Ассоциациясе]] syhocig4enytw22s8l2giozd1w5n9s8 1 1492038 5970382 2026-07-02T11:52:05Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «{{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Taw Tülki}}» 5970382 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Taw Tülki}} f1kdb29daruwo6iyjgg8ckpt9gfc44a 5970385 5970382 2026-07-02T11:52:56Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan [[Бәхәс:Американ Төрки-Татар Ассоциациясе]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Бәхәс:Американ төрки-татар ассоциациясе]]: Мәкаләгә исем кушу кагыйдәсе буенча: [[Википедия:Татар Википедиясе теле]] 5970382 wikitext text/x-wiki {{Татар дөньясы вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=II|кулланучы= Taw Tülki}} f1kdb29daruwo6iyjgg8ckpt9gfc44a 0 1492039 5970384 2026-07-02T11:52:56Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan [[Американ Төрки-Татар Ассоциациясе]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Американ төрки-татар ассоциациясе]]: Мәкаләгә исем кушу кагыйдәсе буенча: [[Википедия:Татар Википедиясе теле]] 5970384 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Американ төрки-татар ассоциациясе]] gx2sx42z8fdj2p9s6gs9q5czunsfal1 1 1492040 5970386 2026-07-02T11:52:56Z Frhdkazan 3171 Frhdkazan [[Бәхәс:Американ Төрки-Татар Ассоциациясе]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Бәхәс:Американ төрки-татар ассоциациясе]]: Мәкаләгә исем кушу кагыйдәсе буенча: [[Википедия:Татар Википедиясе теле]] 5970386 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Бәхәс:Американ төрки-татар ассоциациясе]] mui6ei0mpzizj5hlrpw06wgx7zm0dpo